open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inizi Grey

An **Inizi Grey** zo div enezenn e Douar-Nevez, e Kanada : Enez Bell hag Enez Groais, lec'hiet er reter da Ledenez vras an norzh an Douar-Nevez, er Meurvor Atlantel.

Er su emañ an enezenn vrasañ, Enez Bell, dezhi ur gorread 88 km². Torgennek eo an inizi, o sevel betek ouzhpenn 152 m. E-tal kêriadenn Conche emaint.

Didud eo an inizi bremañ. Al loened, dreist-holl kariboued (*Rangifer tarandus*), zo stank eno.

## Anv
An div enezenn a voe anvet diwar Ar Gerveur ha Groe gant martoloded Jakez Karter. Enez Bell a zo anvet *Bell Island* e saozneg, met a-raok e oa anvet *Bell Isle*, hag a oa un distummadur eus an anv gallek orin *Belle-Isle*. An anv "Groais" eo adskrivadur gallek distagadur brezhonek anv Groe, an enezenn a-vaez d'an Oriant, e Breizh, ar pezh a ziskouez e oa martoloded vrezhonek e-touez skipailh an ergerzher malaouat. Chomet eo an anv en e skritur gallek.

An anv "Grey" a zo un adstummadur saoznek eus "Groais" avat.

## Istor
Eus ar  betek an  e oa Belle-Île ur post pesketa, gant ur gêriadenn anvet *"L'Anse aux Français"*, deuet da vezañ *"French Cove"* diwezhatoc'h. Tud a orin iwerzhonat ha saoz a reas o annez eno en .

Ar gêriadenn *"Grey Islands Harbor"* a oa lec'hiet e penn su Enez Bell, hag ur gêriadenn all *Sandy Cove* a oa war Enez Groais. Skarzhet e oa bet an div enezenn eus o annezidi e penn-kentañ ar bloavezhioù 1970.

## Mammennoù
* "Grey Islands". The Columbia Gazetteer of North America, 2000.

## Daveoù
Boischampré

**Boischampré** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-1, en arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2015 e voe bodet kumunioù Marcei, Saint-Christophe-le-Jajolet, Saint-Loyer-des-Champs ha Vrigny d'ober kumun nevez  Boischampré. 
## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Enez Groais

**Enez Groais** (*Groais Island* e saozneg) zo un enezenn er biz d'an Douar-Nevez. Emañ e-barzh an Inizi Grey. Didud eo.

## Douaroniezh
A-vaez da aod reter Ledenez vras an norzh emañ, e-tal ar Meurvor Atlantel. Emañ a-vaez d'ur gêriadenn anvet Conche.

Torgennek eo an enezenn, o sevel da ouzhpenn 100 metr a uhelder. Gant he amezegez Enez Bell ez a d'ober an Inizi Grey.

## Istor
Anvet e voe Groe (skrivet "Groais" e galleg) gant ar bestetaerien vreizhat a oa boazet da vorueta eno abaoe ar Grennamzer, diwar anv Enez Groe e Breizh, a-vaez d'an Oriant. Chomet eo skritur gallek an anv e saozneg goude.

Enez Groais hag an enezenn dosstañ, Bell, eo ar «*belles îles*» a voe diskoachet gant Jakez Karter e 1534. Merdeet en doa James Cook a-vaez d'an inizi-mañ d'ar 4 a vis Gouere 1754.

## Liammoù diavaez
* Daveoù diwar-benn an Inizi Grey

## Notennoù ha daveoù
Fogo

**Fogo** zo un anv a gaver e meur a lec'h er bed. Talvezout a ra kement ha "tan" e portugaleg.

### 
*Lagoa do Fogo (« Lenn an Tan »), lenn krater ar menez-tan Agua de Pau war Enez São Miguel, en enezeg ha rannvro emren an Azorez.

### 
* Fogo, ur gêriadenn er Scottish Borders.

### 
*Fogo, un enezenn anvet diwar ar menez-tan a zo eno.
**Ar Pico do Fogo, menez-tan war enez Fogo, 2 829 m a uhelder dezhañ, an dislonkadenn ziwezhañ o vezañ c'hoarvezet e 2014.

### 
*Fogo, un enezenn e proviñs Douar-Nevez ha Labrador.
** Fogo, ur gumuniezh war enez Fogo, en Douar-Nevez.

## Gwelit ivez
* Inizi Douar an Tan
.30 Super Carry

An **.30 Super Carry**, anvet ivez **.30 SC**, zo ur gartouchenn armoù-dorn kinniget e 2022 gant an embregerezh stadunanat Federal Premium. Pal e saverien eo kinnig ur munision heñvel a-walc'h e berzhioù bannouriezh ouzh re an 9 mm Parabellum, da lavaret eo an hini implijetañ hiziv an deiz gant nerzhioù surentez broioù ar C'hornôg, met bihanoc'h. Kement-mañ a aotre kargerioù uheloc'h o endalc'h, pe armoù-dorn aesoc'h da guzhat dindan dilhad, evit poliserien zo da skouer, pe siviled er Stadoù-Unanet. 

Hervez lec'hienn Federal, bannadelloù an .30 SC zo izeloc'h o galloud-ledanaat evit re an 9 mm Parabellum pe an .380 ACP, met uheloc'h o galloud-toullañ. Boledoù 100 greunenn a zo d'an .30 SC, ha produiñ a ra ar munision ur gwask gazoù a c'hall mont betek 3100 bar (45.000 psi), ar pezh a zo uhel e-keñver munisionoù arm-dorn all. Evit se e tosta e vannouriezh dibenn ouzh hini an .357 Magnum.

Un nebeud armoù evel ar bistolenn Shield gant Smith & Wesson a zo kambret evit an .30 SC. Ouzhpenn Federal e vez produet ar munision gant un dornad embregerezhioù bras evel CCI pe Remington.
## Liammoù diavaez
*  Perzhioù ar munision hervez ar SAAMI
## Daveennoù
.17 Winchester Super Magnum

Ar **.17 Winchester Super Magnum**, anvet ivez **.17 WSM**, zo ur gartouchenn armoù-skoaz skoet war he zro krouet e 2012 gant an embregerezh stadunanat Winchester, dezhi ur boled 20 greunenn (1,3 g). Ur munision *[[varmint]]* eo, da lavaret eo graet evit chaseal loened bihan, met war hedoù-tenn hiroc'h evit boaz evit ar munisionoù a seurt-se. 

Ar munision skoet war e dro primañ e oa da vare e groudigezh (910 m/s gant ur vannadell 20 greunenn). Abalamour da se eo plaen a-walc'h e dreizhent e-keñver munisionoù skoet war o zro all (10,4 cm a ziskenn da 200 yards hepken evit ul lunedenn lakaet da zero evit 100 yards). An embregerezhioù Winchester, Chiappa pe Savage a ginnig karabinennoù kambret e .17 WSM. 

## Daveennoù
*  Perzhioù ar munision hervez ar SAAMI
Talbenn ar C'hornôg (Kentañ Brezel-bed)

**Talbenn ar C'hornôg** a oa bet unan eus tachennoù brezel ar C'hentañ Brezel-bed. Ur wech tarzhet ar brezel e miz Eost  1914, al lu alaman a oa bet o kregiñ gant un talbenn er C'hornôg gant aloubadeg Luksembourg ha Belgia. Dre-se e oa deuet an Alamanted da vezañ mestr war lod takadoù greantel e Bro-C'hall. An argadenn alaman a oa bet talet outi e-kerzh Emgann ar Marne. Goude ar Redadeg d'ar mor, pep kostezenn a oa bet rediet da doullañ fozioù-difenn pe trañcheoù, ledet eus Mor an Hanternoz betek an harzoù etre Suis ha Bro-C'hall. Ha difiñv eo chomet an talbenn-se, tamm-pe-damm, a-hed ar brezel, nemet e penn-kentañ 1917 ha goude-se er bloavezh 1918.

Etre 1915 ha 1917 e oa bet meur a argadenn ramzel war an talbenn-se. An argadennoù a implije bombezadegoù gant  kanolioù ha strolladoù bras a droadeien. Fozioù-difenn, goudorioù mindrailherezioù, orjal dreinek, hag implij an obuzoù a oa bet abeg da golloù tud ramzel e-pad argadennoù hag enebargadennoù hep na vije kemmet an talbenn pe dost. E-touez an argadennoù koustusañ e oa bet emgann Verdun e 1916, gant 700 000 den lazhet en holl, emgann ar Somme, e 1916 ivez gant ouzhpenn ur milion a dud lazhet, hag ivez trede emgann Ieper, e 1917, gant 487 000 den lazhet.
Enez Bell (Inizi Grey)

**Enez Bell** (*Bell Island* e saozneg) zo unan eus div enezenn an Inizi Grey, er biz d'an Douar-Nevez. Didud eo. 

## Anv
Anvet e voe *Belle-Isle* gant ar besketaerien vreizhat diwar anv gallek ar Gerveur. Saoznekaet e voe an anv e *Bell Isle* en , ha goude e *Bell Island*.

Un Enez Bell all a zo en Douar-Nevez, muioc'h er su. E penn norzh an Douar-Nevez ez eus un enezenn all anvet Belle Isle.

## Douaroniezh
Er biz d'an Douar-Nevez emañ Enez Bell, e-tal ar Meurvor Atlantel. A-vaez da aod reter Ledenez vras norzh an Douar-Nevez emañ, lec'h ma'z eus ur gêriadenn anvet Conche. Gant an enezenn dostañ, Enez Groais, ez a d'ober an Inizi Grey.

Torgennek eo an enezenn, 152 vetr eo al lec'h uhelañ.

## Istor
Enez Bell hag Enez Groais eo an div «*belles îles*» a voe diskoachet e 1534 gant Jakez Karter. 

Merdeet en doa James Cook a-vaez d'an inizi-mañ d'ar 4 a viz Gouere 1754.

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* Daveoù diwar-benn an inizi Grey
Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute

Ar **SAAMI** (**Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute**, *Ensavadur ar saverien armoù-tan dudi ha munisionoù*) zo un aozadur krouet e 1926, hag a zo bodet ennañ ar brasañ embregerezhioù armoù-tan hiniennel ha munisionoù eus Norzhamerika. E bal eo termeniñ perzhioù standart an armoù hag ar munisionoù produet eno, evit surentez o implijerien hag evit aesaat ar c'henwerzh. Embann a ra dielloù bep bloaz evit se. Kenlabourat a ra gant ar CIP, an aozadur all a ra ar memes doare labour evit broioù all er bed, reoù Europa en o zouez. E Shelton (Connecticut) emañ e sez.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Standartoù ar SAAMI evit ar munisionoù da bellgargañ diwar lec'hienn an ensavadur

## Daveennoù
Brezel ar fozioù-difenn

**Brezel ar fozioù-difenn** a vez graet eus un doare brezel war zouar ma vez implijet fozioù toullet en douar, evit kuzhat ar soudarded diouzh tennoù armoù skañv an enebourien, met ivez diouzh tennoù ar c'hanolioù. An doare brezel-se a zo deuet da vezañ implijet kalz ha brudet e-pad ar Brezel-bed kentañ (1914–1918). Pa oa bet echuet gant ar Redadeg etrezek ar mor e oa bet stabilaet an talbenn ha toullet e oa bet an douar evit kuzhat soudarded Talbenn ar C'hornôg adalek miz Gwengolo 1914.


Aerial Photography on the Western Front, 1916. HU100394.jpg|Un talbenn gant fozioù-difenn saoz (a-us) hag alaman (dindan), e 1916
Bundesarchiv Bild 136-B0560, Frankreich, Kavalleristen im Schützengraben.jpg|Soudarded alaman eus an 11 rejimant husarded adarmead o stourm adalek ur foz-difenn war talbenn ar C'hornôg e 1916
Plan of ruapekapeka pa.jpg|Tres Ruapekapeka Pā 1846, lakaet d'ar c'hentañ gwech marteze ma voe implijet ar pezh a droas da  vrezel ar fozioù-difenn 

## Notennoù
La Carneille

**La Carneille** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Athis-Val de Rouvre, en arondisamant Argentan.
## Douaroniezh

FranceNormandieLaCarneilleNotreDameDuRocherLaRouvre.jpg|Ar Rouvre etre La Carneille ha Notre-Dame-du-Rocher.

* War lez ar stêr Rouvre emañ La Carneille.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e kanton Flers, e distrig Domfront hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Domfront pa voe krouet e 1800 hag e kanton Athis e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 6,48% eus he foblañs e 1911.
### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Argentan e 1926 pa voe dilamet arondisamant Domfront.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den eus ar gumun.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Athis-de-l'Orne, Bréel, La Carneille, Notre-Dame-du-Rocher, Ronfeugerai, Ségrie-Fontaine, Taillebois ha Les Tourailles d'ober kumun nevez  Athis-Val de Rouvre.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieLaCarneilleCroixCarrée.jpg|Ar groaz,
FranceNormandieLaCarneilleEglise.jpg|An iliz katolik.

* Peulvan "Les Hayes".
* Kroaz "La Croix Carrée".
* Kastell "Les Hayes", .
* Maner "Le Hamel", .
* Kastell "Le Bois André", .
* Tiez kozh.
* Ar velin gozh.
* Ar c'hoc'hu, .
* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1858, luc’hskeudennoù.
* Chapel *Intron-Varia* e La Blocherie, luc’hskeudenn.
* Chapel *Santez Barba* e Le Bois André, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudennoù. 
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Bell (Kalifornia)

**Bell** zo ur gêr e kontelezh Los Angeles, e stad Kalifornia er Stadoù-Unanet.

Hervez niveradeg 2010 e oa 35 477 annezad o chom eno er bloaz-se. War ribl kôrnog stêr Los Angeles emañ, en norzh da South Gate. Bell Gardens zo er reter da Vell.

Er gêr-mañ eo e oa bet laeret 55 delwenig eus an Oskar e miz Meurzh 2000.

## Demografiezh


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)

ImageSize  = width:600 height:350
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:40000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:20000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1920 text:1920
  bar:1921 
  bar:1922
  bar:1923
  bar:1924
  bar:1925
  bar:1926
  bar:1927
  bar:1928
  bar:1929
  bar:1930
  bar:1931 
  bar:1932
  bar:1933
  bar:1934
  bar:1935
  bar:1936
  bar:1937
  bar:1938
  bar:1939
  bar:1940 text:1940
  bar:1941 
  bar:1942
  bar:1943
  bar:1944
  bar:1945
  bar:1946
  bar:1947
  bar:1948
  bar:1949
  bar:1950
  bar:1951 
  bar:1952
  bar:1953
  bar:1954
  bar:1955
  bar:1956
  bar:1957
  bar:1958
  bar:1959
  bar:1960 text:1960
  bar:1961 
  bar:1962
  bar:1963
  bar:1964
  bar:1965
  bar:1966
  bar:1967
  bar:1968
  bar:1969
  bar:1970
  bar:1971 
  bar:1972
  bar:1973
  bar:1974
  bar:1975
  bar:1976
  bar:1977
  bar:1978
  bar:1979
  bar:1980 text:1980
  bar:1981
  bar:1982
  bar:1983
  bar:1984
  bar:1983
  bar:1986
  bar:1987
  bar:1988
  bar:1989
  bar:1990
  bar:1991
  bar:1992
  bar:1993
  bar:1994
  bar:1995
  bar:1996
  bar:1997
  bar:1998
  bar:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001
  bar:2002
  bar:2003
  bar:2004
  bar:2005
  bar:2006
  bar:2007
  bar:2008
  bar:2009
  bar:2010
  bar:2011
  bar:2012
  bar:2013
  bar:2014
  bar:2015
  bar:2016

PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1930 from:0 till: 7884
 bar:1940 from:0 till: 11264
 bar:1950 from:0 till: 15430
 bar:1960 from:0 till: 19450
 bar:1970 from:0 till: 21836
 bar:1980 from:0 till: 25450
 bar:1990 from:0 till: 34365
 bar:2000 from:0 till: 36664
 bar:2010 from:0 till: 35477


## Notennoù ha daveoù

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Schwarzlose (mindrailherez)

Ar **Schwarzlose** zo ur rummad mindrailherezioù implijet e hanterenn gentañ an XX kantved dreist-holl e kalz broioù. Mindrailherez standart arme Aostria-Hungaria e voe da vare ar Brezel-bed Kentañ, en he stumm 1907/12.

## Istor
An armeurer alaman Andreas Wilhelm Schwarzlose a vreouas ur vindrailherez e 1902. Prenet e voe ar breved digantañ gant an embregerezh aostrian Steyr, a labouras evit gwellaat an arm ha kinnig e 1905 ur stumm a voe degemeret gant arme ar vro e 1907, ha gwellaet e 1912 (stumm 1907/12). Mont a rae en-dro gant ur sistem tennata dre argil, yenaet dre zour, ha kambret e oa evit ar c'hartouchennoù 8 mm Mannlicher. Abalamour d'he fouez (ouzphenn 41 kg) e ranke pevar soudard ober war he zro evit implijout anezhi. Luziet e oa he mekanikerezh, met brudet e oa evit bezañ solut-tre ha fiziapl.

### Implij
E-pad ar Brezel-bed Kentañ he doe ar Schwarzlose meur a implij e arme Aostria-Hungaria, evit difenn fozioù-brezel, kreñvlec'hioù, pe evel arm enep-karr-nij. Goude diskar an impalaeriezh e 1918, kalz broioù a oa enni a viras ar Schwarzlose evit o arme nevez, en ur cheñch he c'halibr a-wechoù. Broioù all a implijas stokoù seziset e fin ar brezel. E-touez implijerien an arm e kaver da skouer :

*  (a-raok ar Brezel-bed Kentañ)
*  (a-raok ar Brezel-bed Kentañ)
*  (a-raok ar Brezel-bed Kentañ)
*  (e 8 mm ha 7,62 × 54 mm R)
* 
*  (a-raok ar Brezel-bed Kentañ)
*  (a-raok ar Brezel-bed Kentañ)
*  (7,92 × 57 mm Mauser)
* , dindan an anv *Schweres Maschinengewehr 7/12(ö)*

## Daveennoù
Bell

**Bell** a c'hall ober dave da veur a dra. Talvezout a ra kement ha kloc'h e saozneg. Un anv-familh skosat eo ivez.

## Tud
* Alexander Graham Bell (1847-1922), ijinour skosat ha stadunanat, krouet gantañ ar pellgomz ;
* Elsie Maréchal-Bell (1894-1969), rezistantez saoz-ha-belgiat ;
* Kristen Bell (g. e 1980), aktourez stadunanat.

## Tudennoù
* Tinker Bell, ur voudig e bed Peter Pan, krouet gant ar skrivagner skosat J.M. Barrie.
* Katie Bell, un dudenn eus saga Harry Potter gant ar skrivagnerez skosat J. K. Rowling.

## Anvioù-lec'h
### Kêrioù
#### 
* Bell, ur gêr e arondisamant Mayen-Koblenz e Rheinland-Pfalz
* Bell, ur gêr e arondisamant Rhein-Hunsrück e Rheinland-Pfalz

#### 
* Port Bell, ur gêr war ribl Lenn Victoria.

#### 
Kalz kêrioù ha kêriadennoù zo anvet Bell er vro. Bell e Kalifornia eo an hini vrudetañ. Div gontelezh zo anvet Bell ivez.

### Douaroniezh fizikel
#### Inizi ha ledinizi
Meur a Enez Bell a zo :
* en Douar-Nevez, e Kanada :
** Enez Bell (Inizi Grey)
** Enez Bell (Bae ar Grouidigezh)
* Enez Bell, un enezenn vihan e Douar Franz-Josef, e Rusia.

Ledenez Bell (:en:Bell Peninsula) zo ul ledenez e tiriad Nunavut, e Kanada.

#### Kraterioù
* Krater Bell, war al Loar.

#### Stêrioù
Meur a Stêr Bell a zo :
* Stêr Bell, ur adstêr d'al lenn Matagami ha goude d'ar stêr Nottaway o redek e rannvroioù Abitibi-Témiscamingue ha Nord-du-Québec, e Kebek,
* Stêr Bell, ur stêr o redek war enez Anticosti, e Pleg-mor ar Sant-Laorañs,, e Kebek.

## Embregerezhioù
* Bell Textron, un embregerezh stadunanat hag a ra biñsaskelloù, da skouer ar Bell UH-1 Iroquois.

## A bep seurt
* *[[Liberty Bell]]*, ur c'hloc'h e Philadelphia (Pennsylvania), unan eus arouezioù dizalc'hidigezh ar Stadoù-Unanet 
* Taco Bell, ur chadenn pretierezh prim stadunanat krouet e 1962

## Gwelout ivez
* Belle
Brezel war zouar

**Brezel war zouar** a vez graet eus hollad an obererezhioù brezel pe stourm kaset dreist-holl war zouar. 

Ar brezel war zouar a zo ennañ kalz soudarded implijet war an dachenn hag oc'h ober gant strategiezhoù, doareoù stourm, karbedoù stourm kement hag armoù lies. An tachennoù a zo ledan ha disheñvel a-fed natur pe hin (dezerzhioù, gant erc'h, menezioù...). Ar brezel war zouar a c'hall bezañ kenkoulz unan tagañ hag unan difenn takadoù kêrel pe war ar maez, hag ul lodenn a bouez eo eus studioù ar brezel. Bez eo ivez pal pennañ politikerezh difenn ur vro a-fed diarbeniñ hag arc'hantaouiñ.
## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
* Brezel war vor
Argadenn

Un **argadenn** a vez graet eus un obererezh milourel a glask aloubiñ pe adperc'hennañ un tiriad bennak dre un ober feuls, tizhout ur pal pe kas un ober da benn a-fed strategiezh pe kadoniezh. Alies e vez graet gant an droienn "aloubadeg", pe "tagadenn" gant ar mediaioù. Un argadenn a vez kaset da benn dre obererezhioù brezel met gant ur pal ledanoc'h ha liammet ouzh un talbenn brezel. 

Un argadenn a vez kaset da benn gant ur rann-arme pe meur a hini, ar pezh a ra un hollad etre 10 000 ha 30 000 soudard engouestlet evel lodenn eus un embregadenn armet hollek, rak ral eo gwelet ur skourr milourel hepken o kemer perzh (tirlu, morlu...).
Istor milourel

**Istor milourel** a vez graet eus studi ar brezelioù e-kerzh istor an denelezh, hag o levezon war ar c'hevredigezhioù, ar sevenadurezhioù hag an ekonomiezhoù. Ouzhpenn-se e vez studiet ar c'hemmoù a c'hoarvez er politikerezh hag en darempredoù etrebroadel.

An istorourien a vicher a studi an darvoudoù milourel o deus bet ul levezon vras war ar c'hevredigezhioù o deus kemeret perzh er brezel. Studiañ a reont ivez an heuliadoù degaset gant ar brezelioù. An istorourien amatourien a zo dedennetoc'h gant ar munudoù tro-dro d'an emgannoù, an dafar implijet, doareoù bevañ an drevourien pe ar soudarded hag an unwiskoù da skouer. 

Ar sujedoù pennañ studiet en istor milourel eo abegoù ar brezel, e ziazezoù sokial ha sevenadurel, doktrin ar brezel a bep tu, an dafariñ, ar pennoù brezel ha galloud, ar strategiezhoù hag ar c'hadoniezhoù implijet, ha penaos o deus kemmet gant an amzer. Diouzh un tu all, teorienn ar brezel reizh a studi arvez divezel ar brezel, hag evit lakaat harz d'an distrujoù degaset gant ar brezel, e studi penaos sevel un doktrin milourel evit kaout ur vuhezegezh vrezel.
Frank Oz

**Frank Richard Oznowicz**, ganet d'ar 5 a viz Mae 1944 e Hereford, Herefordshire e Bro-Saoz, anavezetoc'h dre e anv-micher **Frank Oz**, zo un aktour, ur margodennour hag ur filmaozer stadunanat.

Brudet eo bet gant e labour gant Jim Henson ha George Lucas e *[[The Muppets]]*, *[[Sesame Street]]* ha *[[Star Wars]]*, koulz hag evel rener filmoù ha pezhioù-c'hoari.
## Notennoù ha daveennoù
.32 S&W Long

An **.32 Smith & Wesson Long**, anvet peurliesañ **.32 S&W Long**, bet anvet ivez **.32 Colt New Police** gant an embregerezh Colt, zo ur gartouchenn armoù-dorn skoet en he c'hreiz, dezhi ur bourled, ijinet e 1896 gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson. Ur munision deveret eus an .32 S&W eo, savet evit bezañ galloudusoc'h abalamour d'e gargad poultr uheloc'h. An arm kentañ kambret eviti e voe ar revolver Smith & Wesson Hand Ejector e 1903. 

An .32 S&W Long zo bet dilezet gant an nebeud servijoù polis a rae ganti, met abalamour d'he ferzhioù bannouriezh mat e vez implijet c'hoazh er c'henstrivadegoù tennañ, gant boledoù wad cutter dreist-holl. Produet e vez gant un dornad embregerezhioù evel Sellier & Bellot, Magtech, Fiocchi pe Geco.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Les Tourailles

**Les Tourailles** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Athis-Val de Rouvre, en arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Rouvre emañ Les Tourailles.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e kanton Flers, e distrig Domfront hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Domfront pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e kanton Athis e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemp gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,70% eus he foblañs e 1911.
### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Argentan e 1926 pa voe dilamet arondisamant Domfront.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel: daou zen nann-soudard lazhet e 1944 e-kerzh Emgann Normandi, ur rezistant marvet en ur kamp-bac'h e  miz C'hwevrer 1945 hag ur soudard e 1946.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Athis-de-l'Orne, Bréel, La Carneille, Notre-Dame-du-Rocher, Ronfeugerai, Ségrie-Fontaine, Taillebois ha Les Tourailles d'ober kumun nevez  Athis-Val de Rouvre.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieLesTouraillesChateau.jpg|Ar c'hastell.
FranceNormandieLesTouraillesBasilique.jpg|An iliz katolik.

* Ar c'hastell, gant lodennoù eus ar , adaozet er  hag en .
* Penniliz katolik *Intron-Varia Rekourañs*, 1895-1903, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e kreiz ar vered, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Edith Cavell

**Edith Louisa Cavell**, bet ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1865 e Swardeston (Bro-Saoz) ha marvet d'an 12 a viz Here 1915 e Schaarbeek (Belgia), a oa ur glañvdiourez vreizhveurat hag a labouras e Belgia aloubet e deroù ar Brezel-bed kentañ.

Ober a reas war-dro soudarded gloazet eus an daou du e skol klañvdiourezed Ixelles (Brusel), hag a oa renet d'ar poent-se gant ar Groaz Ruz. Sikour a reas un 200 soudard bennak eus an Emglev tridoubl da achap kuit eus an takadoù aloubet. Ezel e oa Edith Cavell eus ar Secret Intelligence Service, dindan an anv *La Dame Blanche*. Paket e voe gant an Alamaned ha barnet dirak ul lez-vrezel evit bezañ torret neptuegezh ar vedisined. Fuzuilhet e voe d'an 12 a viz Here 1915 war dachenn an Tir National e Schaarbeek. Meur a vro hag a zen a savas gourzhbonn goude he marv.

Costa Rica, florence nighting Gale & Edith Cavell, 1945 issue.jpg|Timbr eus Costa Rica en enor d'ar Groaz Ruz (1945), warnañ dremm E. Cavell
Schaerbeek Rue Colonel Bourg Enclos des fusillés 02.jpg|Monumant ar re varv er brezel e Schaarbeek, warnañ anv E. Cavell 


## Liammoù diavaez

*  ''Edith Cavell 1865-1915'', lec'hienn diwar-benn Edith Cavell savet gant ar Swardeston Parochial Church Council.

## Levrlennadur
*  SOUHAMI Diana, *Edith Cavell: Nurse, Martyr, Heroine*, Quercus Publishing, 2010, 432 p. 
*  MILLER Nick, *Edith Cavell: A Forgotten Heroine*, Grove Books, 2014, 28 p., ISBN 978-1851749195
Preizhañ

**Preizhañ** zo kement ha laerezh pe kemer madoù dre nerzh, dreist-holl e-kerzh un enkadenn, milourel, sokial pe politikel, evel ur brezel, e-pad ur gwallreuz naturel (e-lec'h ma vez diaes d'an nerzhioù surentez bezañ efedus), pe emsavadegoù. Ar pezh a vez gounezet dre seurt oberoù a zo anvet **preizh**.

A-hed an istor eo bet boaz an armeoù trec'h da breizhañ madoù ar re drec'het. Goude brezelioù Napoleon ha muioc'h c'hoazh goude an Eil Brezel-bed, e oa bet savet lezennoù ha normoù evit talañ ouzh ar preizhañ. Er brezelioù a-vremañ, eo difennet ar preizhañ gant al lezennoù etrebroadel, ha gwelet eo evel un torfed-brezel.
## Notennoù ha daveennoù
Tir National (Belgia)

An ***Tir National*** (galleg) pe ***Nationale Schietbaan*** (izelvroeg) a oa un dachenn dennañ warni standoù tennañ, hag ul lec'h pleustriñ evit arme Belgia, digoret e 1859 e Schaarbeck, nepell diouzh Brusel, ha distrujet hag adsavet e 1889. 20 hektar e oa he gorread. E-pad ar Brezel-bed Kentañ e voe implijet evel lec'h fuzuilhañ gant an Alamaned, a lazhas 43 den eno, en o zouez ar rezistantez ha spierez Edith Cavell. Heñvel a rejont e-pad an Eil Brezel-bed en ur lazhañ tost 260 den eno. Distrujet e voe e 1963 evit lezel plas da savadurioù an RTBF hag ar VRT. Ul lec'h-koun evit ar re fuzuilhet a gaver eno c'hoazh, anvet *Enclos des fusillés* pe *Ereperk der Gefusilleerden*.

Restr:Tir national.jpg|An *Tir National* e 1872
Restr:Schaerbeek Rue Colonel Bourg Enclos des fusillés 02.jpg|Maen-koun ar re fuzuilhet
Restr:Schaerbeek Rue Colonel Bourg Enclos des fusillés 03.jpg|Bered ma vez douaret lod eus ar re fuzuilhet

## Daveennoù
Brezel 1812

**Brezel 1812** a oa bet stourmet etre Stadoù-Unanet Amerika hag o harperien enebet ouzh ar Rouantelezh-Unanet hag he harperien en Norzhamerika. Kroget e oa p'o doa ar Stadoù-Unanet disklêriet ar brezel da Vreizh-Veur d'an 18 a viz Even 1812. Memes ma voe kavet un diskoulm dre emvodoù e miz Kerzu 1814 ha sinet Skrid-emglev Gent, ne oa ket bet paouezet ar brezel en un doare ofisiel betek ma vije sinet ar skrid-emglev peoc'h gant Kendalc'h ar Stadoù-Unanet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1815.

An tennderioù etre ar Saozon hag ar Stadunaniz a oa diazezet war c'hoantoù tiriadel kozh en Norzhamerika hag an harp saoz da Amerindianed Kevredad Tecumseh, hag a oa o stourm ouzh an trevadenniñ stadunanat en Tiriad ar Gwalarn. E 1807, an tennderioù-se a oa aet war washaat goude ma oa bet ar Royal Navy o lakaat bec'h war ar c'henwerzh stadunanat gant Bro-C'hall hag o lakaat gwask war ar vartoloded da vont er morlu, zoken war ar re deuet da vezañ Stadunaniz. Ar meno foran er Stadoù-Unanet a oa rannet war an doare da respont, met ar muianiver a oa bet er Vodadenn vroadel hag e Sened ar vro o votiñ an disklêriadur brezel e miz Even 1812. Disrann a oa er bobl gant un troc'h politikel anat etre ar Strollad Demokratel a oa evit ar brezel, tra ma oa ar Strollad kevredadelour a-enep krenn.
Distrig Mortagne

**Distrig Mortagne** a oa ur bastell-vro velestradurel e departamant Orne (Bro-C'hall) adalek 1790 betek 1795. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
Eizh kanton a oa ennañ :   
* Coulimer,
* Longny,
* Mauves,
* La Mesnière,
* Mortagne,
* Neuilly-sur-Eure,
* Soligny-la-Trappe,
* Tourrouvre.
## Notennoù ha dave
Distrig Laigle

**Distrig Laigle** a oa ur bastell-vro velestradurel e departamant Orne (Bro-C'hall) adalek 1790 betek 1795.
Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
C'hwec’h kanton a oa  ennañ :   
* Gacé,
* Glos,
* Le Merlerault,
* Laigle,
* Moulins-la-Marche,
* Le Sap.

District_de_l'aigle,_la_nation,_la_loi_et_le_roi,_B2436.jpg|Bouton an distrig (Mirdi Carnavalet, Pariz).

## Notennoù ha dave
Distrig Domfront

**Distrig Domfront** a oa ur bastell-vro velestradurel e departamant Orne (Bro-C'hall) adalek 1790 betek 1795. 
Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
Nav c'hanton a oa  ennañ :   
* Athis,
* La Baroche,
* Domfront,
* La Ferté-Macé,
* Flers,
* Lonlay,
* Messei,
* Passais,
* Tinchebray.
## Notennoù ha dave
Distrig Argentan

**Distrig Argentan** a oa ur bastell-vro velestradurel e departamant Orne (Bro-C'hall) adalek 1790 betek 1795. 
Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
Daouzek kanton a oa  ennañ :   
* Argentan,
* Bazoche,
* Briouze,
* Chambois,
* Écouché,
* Exmes,
* Ô,
* Nonant,
* Putange,
* Râsnes,
* Trun,
* Vimoutiers.
## Notennoù ha dave
William Morrow and Company

**William Morrow and Company** zo un ti-embann stadunanat bet krouet gant William Morrow e 1926. An embregerezh a oa bet adperc'hennet gant Scott Foresman e 1967, gwerzhet da Hearst Corporation e 1981, ha gwerzhet da News Corporation (bremañ News Corp) e 1999. An ti-embann a zo unan eus merkoù HarperCollins hiziv-an-deiz.

William Morrow en doa embannet levrioù fantazi ha levrioù all, bet skrivet gant Ray Bradbury, Michael Chabon, Beverly Cleary, Neil Gaiman, Erle Stanley Gardner, B. H. Liddell Hart, Elmore Leonard, Steven Levitt, Steven Pinker, Judith Rossner, ha Neal Stephenson.

Francis Thayer Hobson a oa bet prezidant ha pennrener burev William Morrow and Company.
## Skrivagnerien Morrow

* Christopher Andersen
* Katherine Burdekin
* Harriet Brown
* Tabitha Brown
* Karin Slaughter
* Harry Browne
* Stephen Brusatte
* Meg Cabot
* Beverly Cleary
* Charles Dickinson
* Warren Ellis
* Bruce Feiler
* Neil Gaiman
* David J. Garrow
* Nikki Giovanni
* John Grogan
* Andrew Gross
* Jean Guerrero
* Joe Hill
* Ismail Kadare
* Steven Levitt
* Marjorie Herrera Lewis 
* Walter Lord
* Elizabeth Lowell
* Gregory Maguire
* Nicolai Malko
* Aubrey Mayhew
* Margaret Mead
* Christopher Moore
* Gerard K. O'Neill
* Wayne Pacelle
* Laurence J. Peter
* Robert Pirsig
* Nathan W. Pyle
* Cokie Roberts
* James Rollins
* Judith Rossner
* Thomas Savage
* Nick Schuyler
* Sidney Sheldon
* Margot Lee Shetterly
* Nevil Shute
* Dean Silvers
* Neal Stephenson
* Mary Stewart
* Jacqueline Susann
* Stephanie S. Tolan
* Paul G. Tremblay
* Irving Wallace
* David Wallechinsky
* Morris West
* Gary Zukav

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Taillebois

**Taillebois** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Athis-Val de Rouvre, en arondisamant Argentan.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e kanton Athis, e distrig Domfront hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Domfront pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas seizh gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,65% eus he foblañs e 1911.
### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Argentan e 1926 pa voe dilamet arondisamant Domfront.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Athis-de-l'Orne, Bréel, La Carneille, Notre-Dame-du-Rocher, Ronfeugerai, Ségrie-Fontaine, Taillebois ha Les Tourailles d'ober kumun nevez Athis-Val de Rouvre.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Laurent de Taillebois. Vue sud.jpg|An iliz katolik.
Monument aux morts de Taillebois.jpg|Ar monumant.
Plaque commémorative 14-18 dans l'église Saint-Laurent de Taillebois.jpg|Ar blakenn.

* Iliz katolik *Sant Laorañs*, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv (1914-1918) e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Impressment

**Impressment**, lesanvet "**the press**" pe "**press gang**", a oa un doare enluadeg trevourien en nerzhioù armet, dreist-holl er morlu. An doare d'ober a oa unan gant gwask pe dre nerzh, graet e veze gant strolladoù aozet (alese al lesanv "gang"). Morluioù Europa a implije an doare-se d'ober rak ne oa ket youlidi a-walc'h evit mont er morlu. Ar Royal Navy saoz hag a oa bras da vare Oadvezh al lien a implije alies an *impressment*, ar pezh a ra eo chomet stag an doare-ober-se ouzh ar Rouantelezh-Unanet dreist-holl. Implijet e voe gant ar Royal Navy er mareoù brezel, adalek 1664, en  ha betek penn-kentañ an  dre ma vanke martoloded evit al listri-brezel. Ar Royal Navy a redie martoloded kenwerzh dreist-holl, met ivez martoloded eus broioù all dreist-holl eus broioù Europa. 

An dud a veze rediet evel-se a oa "paotred boaz da vageal oadet etre 18 ha 55 bloaz". A-wechoù e oa kemeret ivez tud ha ne oant ket martoloded, met ral e oa. Ouzhpenn morlu ar Royal Navy, ar British Army a oa bet o klask implij ar memes doareoù etre 1778 ha 1780.

## Bro-C'hall
E Bro-C'hall e oa bet implijet an doare-se d'ober ivez ha lesanvet e oa "**la presse**". Ne oa ket ken ledan hag e Breizh-Veur avat rak ar morlu gall a oa bihanoc'h.
4,6 × 30 mm

Ar **4,6 × 30 mm**, anvet ivez **4,6 × 30 mm HK**, zo ur munision savet e 1999 gant an embregerezh alaman Heckler & Koch evit talañ ouzh ar c'hartouchennoù 5,7 × 28 mm kinniget gant an FN Herstal belgiat. An daou vunision, dezhe un argil izel hag ur galloud-toullañ uhel betek 200 metr, a zo bet soñjet evit an armoù PDW. Ar bistolenn-vindrailher MP7 kinniget gant Heckler & Koch a voe an hini gentañ kambret evit ar 4,6 × 30 mm.   
## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Tombak

An **tombak** (CuZn15, CuZn12 pe CuZn10 hervez) zo ur c'hendeuzad laton, ennañ ur c'hementad uhel a gouevr hag etre 5% hag 20% a zink. Un danvez marc'had-mat hag aes da labourat eo, implijet evit sevel medalennoù, kinkladurioù pe elfennoù eus munisionoù zo.
Damsoudard

**Damsoudard** pe **peuz soudard** a vez graet eus hiniennoù pe aozadurioù milourel met n'int ket ul lodenn eus lu ofisiel ur Stad nag un nerzh armet lezennel.
## Sell ledan
An damsoudarded n'int ket soudarded en un doare strizh, alies e vezont stourmerien armet hag a vije tost ouzh an troadegiezh skañv pe nerzhioù ispisial kement a-fed nerzh, galloud tennañ, ha doare da aozañ. An damsoudarded a implij dafar nerzhioù surentez diabarzh (evel re ar surentez diabarzh/karbedoù polis hobregonet), ha betek dafar milourel da vat (evel armoù skoaz ha karbedoù hobregonet dezougen soudarded; alies an dafar a zo reoù dreistgwerzhioù milourel), barregezhioù (evel medisinerezh brezel ha poultrerien), ha kadoniezhoù (evel ar brezel kêrel ha close-quarters combat) hag a zo implijus evit tizhout palioù ar stourmerien-se. N'eo ket ral e vije implijet ar barregezhioù-se ledanaet gant reoù polis, gwarded aod, pe furchal ha saveteiñ. Ar peuz soudarded a c'hell bezañ dindan urzhioù milourien, gourdonet gant soudarded pe asambles, da gaout ar gwir da implij o dafar dezho, hag hep bezañ ur skourr liammet outo.

## Hervez lezenn
Hervez gwir ar brezel, ur stad a c'hell implijout aozadurioù damsoudardel pe ajañsoù armet (evel un ajañs polis pe youlidi eus ur bezen) brevez evel stourmer en nerzhioù lu. Hervez bonreizh, broioù 'zo a zifenn an aozadurioù damsoudardel er-maez eus ar re implijet gant ar gouarnamant.

## Doareoù

Hervez an degemer lezennel a vez gant ur vro , an "damsoudarded" a c'hell bezañ:
* nerzhioù milourel adarmead, evel ar gward vroadel, gward prezidantel, gward republikan, nerzhioù difenn stad, home guard, gward trevour, gward impalaerel, ha nerzhioù gward roueel.
* Embregerezhioù soudarded prevez ha goprsoudarded
* Armeoù direoliek, evel bezenoù, partizaned, luskadoù rezistañs, stourmerien evit ar frankiz, strolladoù rebelled, armeoù dieubidigezh, armeoù guerilla, stourmerien, emsavidi, ha strolladoù sponterien.

## Notennoù ha daveennoù
.41 Action Express

An **.41 Action Express**, pe **.41 AE**, zo ur gartouchenn armoù-dorn ijinet e 1986 gant Evan Whildin, besprezidant an embregerezh stadunanat Action Arms. E bal e oa sevel ur munision heñvel e berzhioù bannouriezh ouzh reoù un .41 Magnum, met hep bourled evit bezañ implijet aesoc'h er pistolennoù damaotomatek. Abalamour da strad strishaet an .41 AE, ne oa ket diaes treuzfurmiñ un arm e 9 mm Parabellum er c'halibr-mañ, en ur cheñch e ganol, e garger hag ur winterell-daspunerez hepken. 

Sañset e oa ar gartouchenn bezañ implijet er c'harabinennoù hag er pistolennoù-mindrailher produet gant IMI en Israel, hag er bistolenn AT-84 produet e Suis gant ITM. Muioc'h a verzh a reas an .40 S&W lakaet war ar marc'had un nebeud bloavezhioù war-lerc'h, ha mont a reas da get implij an .41 AE tamm-ha-tamm, betek ma vije ehanet e broduiñ e kreiz ar bloavezhioù 2000. 

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Arondisamant Domfront

**Arondisamant Domfront** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Orne.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe arondisamant Domfront e 1800.
### 
* E 1926 e voe dilamet an  arondisamant, rannet e voe e gantonioù etre arondisamantoù Alençon hag Argentan .
## Kantonioù
* Athis, 
* Domfront, 
* La Ferté-Macé, 
* Flers, 
* Juvigny,
* Messei,
* Passais,
* Tinchebray.

## Daveoù
.45 GAP

Ar **.45 GAP** (evit **Glock Automatic Pistol**), anvet ivez **11,43 × 19 mm RB** (anv metrek), zo ur munision armoù-dorn krouet e 2003 gant an embregerezh aostrian Glock hag ur skipailh ijinourien tro-dro da Ernest Durham. Savet e voe da gentañ evit ar boliserien stadunanat a implije kalibroù evel ar .45 ACP pe an 10 mm Auto, met a oa re vihan o daouarn evit ar pistolennoù kambret evit ar munisionoù-mañ. Glock a lakaas sevel neuze ar .45 GAP, ur gartouchenn ken bras he c'halibr hag ar re-mañ, met dezhi un hirder tostoc'h ouzh hini an 9 mm Parabellum. Kement-mañ a aotree armoù dezhe ur framm bihanoc'h hag un draen tostoc'h ouzh an dornikell.   

Polis Stad New York a voe an hini kentañ oc'h implijout pistolennoù Glock kambret e .45 GAP, hag heuliet e voent gant un ajañs polis Stad diwar dek er Stadoù-Unanet. E 2020 e oa distroet 80% anezhe koulskoude da armoù kambret e .45 ACP pe 9 mm Parabellum. Kement-mañ a c'hall bezañ displeget gant an araokadennoù graet gant saverien pistolennoù a bep seurt evit bihanaat frammoù o armoù kambret e .45 ACP, Glock en o zouez da vare donedigezh ar Gen4. Diaesoc'h eo ivez kaout munisionoù e kalibroù raloc'h evel ar .45 GAP da vare ar berrentezioù munisionoù a c'hoarvez a-wechoù, evel e 2012, ha techet eo an implijerien - poliserien en o zouez - da zistreiñ da galibroù klaseloc'h evit kaout muioc'h a chañsoù da vezañ pourveziet.   
## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
9 × 18 mm Ultra

An **9 × 18 mm Ultra**, anvet ivez **9 × 18 mm Police**, zo ur munision armoù-dorn savet e 1936 evit al Luftwaffe, gant ar pal kaout ur gartouchenn dezhi ur galloud etre reoù an 9 mm Browning Court hag an 9 mm Parabellum. Ne voe ket implijet gant armeoù an Trede Reich a-benn ar fin, met er bloavezhioù 1970 e voe adimplijet er pistolennoù Walther PP Super savet evit polis RKA, hag en un nebeud armoù all. Produet e voe dindan an anv *9 mm Ultra* gant Geco ha *9 mm Police* gant Hirtenberger. Produet e vez c'hoazh gant un nebeud embregerezhioù evel Geco pe Fiocchi.      

N'hall ket bezañ implijet er pistolennoù kambret e 9 × 18 mm Makarov soviedel, abalamour da dreuzkiz o div vannadell bezañ disheñvel.      

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Timbroù Zadar

Zadar (anvet *Zara* en italianeg) zo ur gêr eus Dalmatia, e Kroatia. Staget e voe ouzh Italia goude ar Brezel-bed kentañ dre Feur-emglev Rapallo.

Aloubet e oa bet gant armeoù an Trede Reich e miz Gwengolo 1943.

Timbroù Italia ar bloavezhioù 1929-1942 a voe dreistmoullet gant **Deutsche Besetzung Zara** ("Aloubadeg alaman e Zara"). An hevelep bloaz e teuas er-maez timbroù gant poltred ar roue Vittorio Emanuele III kuzhet dindan linennoù e liv du hag ar ger zara. Staget e oa outo ur skeudenn a vrude (en italianeg) ar brezel ha promesa an trec'h.

Un toullad timbroù-taos ha timbroù dre-nij a voe moullet ivez gant an Alamaned.
Nerzhioù harzlammet Rusia

**Nerzhioù harzlammet Rusia** (rusianeg: *Воздушно-десантные войска России*, *ВДВ*, *Vozdushno-desantnye voyska Rossii*, **VDV**) eo nerzhioù harzlammet nerzhioù lu Rusia. Un nerzh kas bliv eo kement hag un adarmead strategel, dindan urzhioù Prezidant Rusia, met dindan urzhioù eeun  penn hollek an nerzhioù lu. Aozet eo Nerzhioù harzlammet Rusia en unvezioù aerdouget hag unvezioù tagañ dre aer. Savet e oa bet e 1992 diwar rannoù arme eus an Nerzhioù harzlammet soviedel a oa deuet da vezañ rusian nemetken goude freuzadenn an Unaniezh Soviedel.
Nerzhioù harzlammet soviedel

An **Nerzhioù [[harzlamm]]et soviedel** (rusianeg : Воздушно-десантные войска СССР, ВДВ *Vozdushno-desantnyye voyska SSSR, VDV*, "soudarded aerzegaset an URSS") a oa ur skourr armet eus an nerzhioù lu soviedel. Savet a-raok an Eil Brezel-bed, an nerzh a oa bet a bouez e daou oberiadur-brezel hag obererezhioù harpañ bihanoc'h e-kerzh ar brezel ; bet e oa an nerzh harzlammet brasañ er bed e-pad pell goude 1945. An nerzhioù-se a oa bet rannet goude freuzadenn an Unaniezh Soviedel, al lod vrasañ a oa troet e nerzhioù harzlammet Rusia, ul lodenn all o vont e lu Belarus hag ul lodenn all en hini Ukraina.

USSR Airborn troops flag.svg|Banniel VDV
Группа парашютистов Я.Д. Мошковского (крайний слева) перед десантированием 2 августа 1930 года.jpg|Harzlammerien, 2 Eost 1930
T-27 tb-3.jpg|Ur bombezer Tupolev TB-3 o tougen un tank T-27, 1935
The Texas Chain Saw Massacre

***The Texas Chain Saw Massacre*** ("Lazhadeg gant un dreujerez e Texas") zo ur film dizalc'h spont stadunanat bet embannet e 1974. Produet ha filmazoet eo bet gant Tobe Hooper, a savas ul lodenn eus ar sonerezh ivez, hag en doa kenskrivet ar senario gant Kim Henkel. Aktourien ar film eo Marilyn Burns, Paul A. Partain, Edwin Neal, Jim Siedow, ha Gunnar Hansen.

An istor a ro tro da welet ur strollad kamaladed chaseet gant ur familh tuddebrerien e-pad ma oant o weladenniñ un ti kozh. Bruderezh a zo bet graet tro-dro d'ar film kinniget evel awenet gant darvoudoù gwirion evit desachañ arvesterien, hag un doare e oa ivez da bismigañ politikerezh ar mare-se. An dudenn Leatherface hag un nebeud munudoù a zo bet awenet gant torfedoù ar muntrer Ed Gein, met ijinet ez eus bet un darn eus an istor.

Produet e oa bet ar film gant Tobe Hooper evit nebeutoc'h eget 140&nbsp;000 dollar (700&nbsp;000 $ a-vremañ) hag implijet en devoa aktourien dianav pe dost, deuet dreist-holl eus kreiz Texas, e-lec'h ma oa bet filmet. Abalamour d'ar feulster taolennet er film, T. Hooper a oa bet diaes dezhañ kavout un embanner. A-benn ar fin a oa bet prenet gant Bryanston Distributing Company. Tobe Hooper a oa bet rediet da chom hep diskouez re a feulster gwadek war ar skramm evit kaout un notenn *PG – Parental Guidance Suggested* ("erbedet eo ambroug tud ar vugale") digant an Motion Picture Association of America (MPAA) ; siwazh evitañ, ne oa ket bet a-walc'h hag an MPAA a oa bet o lakaat da dalvezout un notenn *R – Restricted* (berzhet dindan 17 vloaz en SUA). Ar memes diaesterioù a oa bet en estrenvro, betek bezañ berzet e  meur a vro. Salioù sinema dre ar bed a oa bet rediet da baouez gant skignañ ar film rak re a glemmoù a oa bet tro-dro d'ar feulster diskouezet.

*The Texas Chain Saw Massacre* a oa bet embannet er Stadoù-Unanet d'an 11 a viz Here 1974.  Degemeret e oa bet etre da gentañ gant burutellerien, met rastellet en devoa kalz arc'hant, e-tro 30 milion a zollaroù er *box office* stadunanat, ar pezh a vefe kevatal da 150,8 milion a zollaroù e 2019. Gwerzhet e oa bet ouzhpenn 16,5 milion a dikedoù e 1974. Abaoe, ar film a zo bet gwelet evel unan eus ar gwellañ ha levezonekañ filmoù spont. Lakaet eo evel mammenn un toullad elfennoù a voe adkemeret er filmoù doare ''slasher'', evel implij ostilhoù galloudus evit muntrañ hag an doare muntrer o vezañ ramzel, amparfal ha masklet. Ar film a zo bet ivez orin ur frañchiz hag a zo bet o kenderc'hel gant an istor kreizennet war tudenn *Leatherface* hag e familh e filmoù a gendalc'h, filmoù en a-raok, adsevel, bannoù-treset *[[comic]]*, ha betek c'hoarioù video.

E 2024, ar film a oa bet gwelet evel talvoudus ha da vezañ gwarezet e Stadoù-Unanet Amerika en National Film Registry gant Levraoueg ar C'hendalc'h, abalamour d'e "dalvoudegezh sevenadurel, istorel pe kenedus".

The Texas Chain Saw Massacre, 1973 publicity still.jpg|Ar familh tuddebrerien
The House in "Texas Chainsaw Massacre".jpg|An ti implijet er film *Texas Chainsaw Massacre*

## Pennadoù kar
* The Texas Chainsaw Massacre (frañchiz)
## Notennoù ha daveennoù
Brezel an tri-ugent vloaz

**Brezel an tri-ugent vloaz** (galleg: *Guerre de Soixante Ans*, saozneg: *Sixty Years' War*) a oa padet eus 1754 betek 1815 hag e oa bet ur stourm milourel evit bezañ mestr war Rannvro al lennoù meur, e Norzhamerika, gant al Lenn Champlain hag al Lenn George. Un hollad brezelioù ha stourmadennoù niverus a-hed hir amzer eo Brezel an tri-ugent vloaz. Enebet e oa Impalaeriezh Breizh-Veur, an Impalaeriezh trevadennel c'hall, ar Stadoù-Unanet, hag an Amerindianed. An anv *Sixty Years' War* a zo bet implijet gant an istorourien evit gwelet ar mare-se evel un hollad, evit ober anv eus ur brezel nemetken kentoc'h eget eus darvoudoù distag an eil re diouzh ar re all.
## Brezel Gall hag Indian (1754–1763)

Evit tud Kanada eo ar brezel-se evel talbenn amerikan Brezel Seizh Vloaz. Evit Stadunaniz eo ur stourm amerikan hep liamm ebet gant brezelioù Europa. Lod kelennerien skol-veur a wel ar brezel-se evel ul lodenn eus ur brezel kalz ledanoc'h etre Rouantelezh Breizh-Veur ha Rouantelezh Bro-C'hall. An darn vrasañ eus an istorourien a wel ar brezel-se evel unan etre trevadennoù an Amerika saoz ha re Impalaeriezh trevadennel Frañs, pep tu o vezañ harpet gant meuriadoù indian ha sikouret gant ar "mammvroioù". Pep tu a glaske bezañ mestr war traoñienn an Ohio ha Rannvro al Lennoù bras, anvet er Frañs nevez ar "broioù krec'h" (galleg: *pays d'en haut*). Indianed ar *pays d'en haut* o devoa liammoù kenwerzhel kozh gant ar C'hallaoued hag alies e oant o stourm ganto. Ar meuriadoù Iroquois o devoa klasket chom neptu er stourm, nemet ar Mohawked hag a stourme gant ar Saozon. Ur wech aloubet ar Frañs nevez gant ar Saozon, e oa bet roet lamm d'an trevadennerezh gall er vro ha diazezet ren Breizh-Veur war Kanada.

## Brezel Pontiac (1763–1765)

Haperien indian ar C'hallaoued trec'het a oa emsavet a-enep ar Saozon dipitet bras gant o zoareoù da ren an diplomatiezh gant ar meuriadoù. Pontiac en doa kavet harperien evit tagañ kreñvlec'hioù ar Saozon e Detroit hiziv-an-deiz e Michigan, e Pennsylvania ha New York, ha betek ar Mississippi.. Echuet e oa an emsavadeg goude ergerzhadennoù brezel ar Saozon e 1764 hag a oa bet mammenn emglevioù peoc'h daou vloaz goude. An indianed ne oant ket deuet a-benn da skarzhañ ar Saozon, met an emsavadeg en doa rediet ar gouarnamant saoz da gemmañ an doare politikerezh a oa bet betek-henn. Muntr Pontiac e 1769 en doa lakaet ur brezel etre indianed da darzhañ.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Inizi Turks ha Caicos

Er mor Karib emañ an inizi Turks ha Caicos, er gevred da Inizi Bahamas. Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet eo abaoe ma voe sinet Emglev Pariz (1783) ha staget ouzh ar Bahamas da gentañ, ouzh Jamaika e kreiz an . Tiriad Tramor Breizh-Veur eo abaoe 1973.

Timbroù Jamaika a voe implijet gant annezidi an enezeg betek 1867. Ar bloaz-se e teuas er-maez ur rummad timbroù gant poltred Victoria gant an alc’hwez TURKS ISLANDS hepken. Adembannet e voe meur a wech betek dibenn ar c’hantved, gant ur framm disheñvel.

E 1900 avat e voe ouzhpennet  war an timbroù embannet an inizi Turks gant ar Postoù, un diviz a chom bev c’hoazh hiriv an deiz. Paour awalc’h e oa c’hoazh an dibab danvezioù o skeudenniñ an timbroù a-raok an Eil Brezel-bed : listri-mor, poltred ar roue Edouarzh VII ha hini George V, hag ur c’haktuz (!)

Liesseurt e voe an timbroù embannet dindan ren George VI pa voe lakaet ar pouez war ekonomiezh ar vro (eost an holen), ar pesketa spoueennoù mor, en ur c'hinnig kartennoù an inizi, gweledvaoù kaer ivez …. Moullet e oa poltred ar roue – hag e verc’h Elesbed II diwezhatoc’h – e-barzh un ovalenn, a-gleiz pe a-zehou, ha splannoc’h, brasoc'h an dresadenn e-giz-se. Mont a reas an hengoun-se da get e 1969 ha lakaet monogram ar rouanez e lec’h tresadenn he dremm (**E II R**) dindan ur gurunenn.

E fin ar bloavezhioù 1970 e krogas Postoù an enezeg da embann timbroù liesliv diniver, awenet gant  “pop sevenadur” ar bed  (tudennoù filmoù-bev Walt Disney da skwer). Ar gouelioù relijiel kristen (Nedeleg, Pask…) a roas abeg da voullañ kalzig timbroù pep bloaz, ha kement pa veze kaoz eus lidañ un degouezh e tiegezh ar rouanez Elesbed II : un eured, un deiz-ha-bloaz, marv ar Briñsez Diana…

## Timbroù Caicos
Timbroù a voe embannet etre 1981 ha 1985 dindan an alc’hwez CAICOS ISLANDS . Amañ ivez e voe roet ur plas ledan da dudennoù Disney, evit plijadur dastumerien yaouankañ ar bed-holl moarvat.


Turks and Caicos Islands 1937 coronation stamp.jpg|kurunidigezh George VI (1937)
Turks and Caicos Islands bulk salt loading stamp 1950.jpg|Greantelezh an holen (1950)
1957 Stamp of the Turks and Caicos Islands.jpg|Paludoù-holen (1957)
Stamp 1969 TC MiNr0223 mt B002a.jpg|Skoed-ardamez ar vro (1969)