open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karbed stourm hobregonet

Ur **c'harbed stourm hobregonet** a vez graet eus ur c'harbed stourm gwarezet gant un hobregon, ur c'hemmesk int etre fiñvusted ha galloud argadiñ kement ha difenn. Gellout a reont bezañ dafaret gant rodoù pe biskoulet. Lod eus ar c'harbedoù stourm hobregonet a zo tankoù, met stummoù lies anezho a zo ouzhpenn: kirri hobregonet, Kanolioù arsailh, Kanolierezh emlusker, karbedoù stourm troadegiezh, ha Karbedoù hobregonet dezougen soudarded.

Ar c'harbedoù stourm hobregonet a zo rannet hervez spispverkoù ha rolloù pep hini war an dachenn emgann. Ar rummatadur a zo ledan; div vro a c'hell rummata ar memes karbed en un doare disheñvel, hag ouzhpenn-se e c'hell kemm ar rummatadur hervez ar mare ha pa vez kavet implijoù nevez d'ar c'harbed. Da skouer, ar c'harbedoù hobregonet dezougen soudarded a zo bet erlec'hiet kalz gant karbedoù stourm hobregonet an droadegiezh hag a zo gwarezet kalz gwelloc'h met ar roll a zo chomet ar memes hini.

Dizagnoù lies a vez savet hervez ar pal a vo fiziet er c'harbed. Da skouer ar MOWAG Piranha, savet da gentañ holl evel karbed dezougen bagadoù soudarded, a servij evit kalz c'hefridioù all evel dafaret gant ur c'hanol-mortez, karbed stourm troadegiezh, ha kanol arsailh.

Ar c'harbedoù stourm hobregonet a zo bet krouet ha kroget o implij e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed ha donedigezh ar brezel hobregonet gant ar c'hirri hobregonet, an tankoù kentañ, kanolioù emlusker, ha karbedoù hobregonet dezougen soudarded. Kalz ledanoc'h hag implijetoc'h e oant bet e-kerzh an Eil Brezel-bed, an holl armeoù a oa dafaret gant un niver uhel-mat a c'harbedoù evel-se. Ouzhpenn ar rummad karbedoù-se e oa bet krouet e-leiz a c'harbedoù disheñvel evit dezougen ar bagadoù soudarded en un doare bliv met gwarezet evit gounid fiñvusted strategel.
Tapera (genad)

***Tapera*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1819 gant an naturour svedat Carl Peter Thunberg (1743-1828).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Tapera naevia]]*, brosezat en un takad hag a ya eus su Mec'hiko da norzh Arc'hantina.

## Notennoù ha daveennoù
M1296 Dragoon

An **M1296 Infantry Carrier Vehicle Dragoon (ICVD)** (brezhoneg: Karbed dezougen troadegiezh Dragoon M1296) a zo un doare gwellaet eus ar c'harbed dezougen troadegiezh Stryker, ijinet evit galloudusaat nerzh an U.S. Army dre ar Stryker brigade combat teams (SBCTs). Ar c'harbed a zo dafaret gant ur c'hanol aotomatek 30&nbsp;mm XM813 Bushmaster II en un douribell Kongsberg MCT-30, ar pezh a ra eus ar stumm-se unan kalz kreñvoc'h evit na oa ar Stryker diazez. Lakaet eo bet d'ar servij evit ar wech kentañ e miz Kerzu 2017, An ICVD a oa bet sevenet evit diskoulmañ goulennoù oberiadurel evit kaout ur Stryker armet galloudusoc'h hag a c'hellje talañ ouzh an dañjerioù o kemmañ war an dachennoù emgann. Daou bourzhiad a zo evit ren anezhañ ha gellout a ra dezougen betek 9 soudard.
## Implijerien

* ****
** **U.S. Army**: 2vet rejimant troadegiezh

## Notennoù ha daveennoù
Bray (Orne)

**Bray** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sées hag e Distrig Alençon. Bodet e voe kumunioù Bray, Ô ha Marigny d'ar 6 Thermidor An II (24 a viz Gouhere 1794) en-dro da gêriadenn *La Grande Mortrée*, d'ober kumun Mortrée.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Poblañs
* 610 annezad er gumun e 1793.
## Notennoù ha daveoù
Type 4 Ka-Tsu

An **Type 4 dilestrañ ispisial ''Ka-Tsu**'' (japaneg: 特四式内火艇 カツ, toku-yon-shiki uchibitei Ka-Tsu) a oa ur c'harbed dilestrañ ha dour-ha-douar japanat eus an Eil Brezel-bed. Ar c'hentañ pimpatrom a oa bet echuet e fin ar bloavezh 1943 hag arnodoù a oa bet sevenet e Kure e miz Meurzh 1944.
## Istor
Skiant-prenet Japan en emgann en Inizi Salomon e 1942 en doa diskouezet e oa kudennoù bras a-fed pourveziñ an nerzhioù lu japanat. Brezel ar Meurvor Habask a oa unan war inizi ar pezh a oa ur skoilh ramzel d'ar Japaniz rak ezhomm a oa kaout mestroniñ war an oabl hag ar mor evit bezañ efedus en ur chom gant memes doareoù pourveziñ. Morlu Impalaeriezh Japan a oa bet bliv o kregiñ gant steuñv un traktour dour-ha-douar e 1943, hag ar Ka-Tsu, a oa bet kroget da sevel war ur mennozh gant ar c'homandant Hori Motoyoshi en arsanailh Kure.

## Tres
Ar Ka-Tsu a oa da vezañ implijet da gentañ holl evel traktour dezougen pourvezioù pe soudarded eus ar mor don betek an arvorioù. An hobregon a oa unan skañv, d'an uhelañ 10&nbsp;mm. Kombod ar c'heflusker a oa serret ermetek, dre ma oa ur rediñ er steuñv e vije an tu da lañsañ ar c'harbed adalek listri-spluj.
## Skeudennoù

Restr:Type 4 Ka-Tsu armed.jpg|Type 4 Ka-Tsu gant ar mindrailherezioù
Restr:Type 4 Ka-Tsu - rear-side angle view.jpg|Gwelet eus a-dreñv 
Restr:Type 4 Ka-Tsu with torpedoes.jpg|Daou Type 4 Ka-Tsu gant torpilhennoù war vourzh ul lestr-spluj eus Morlu Impalaeriezh Japan

## Notennoù ha dsaveennoù
Kleze-baionetez stumm 1886

Ar **c’hleze-baionetez stumm 1886** (galleg : *épée-baïonette modèle 1886*) zo un arm gwenn lakaet e servij en arme c’hall e 1887, evit bezañ savet dindan kanol he fuzuilh standart Lebel. Brudet eo evit bezañ implijet e-pad ar Brezel-bed Kentañ, ma tapas al lesanv «*Rosalie*». Savet e voe ivez war fuzuilhoù Berthier 07/15 gall.

## Deskrivadur
405 gram e oa pouez ar c’hleze-baionetez, ha 640 mm e oa e hirder. E laonenn penn-kroaz a oa bet savet evit uhelaat ar gloazadennoù hag ar riskloù gwadliñv diabarzh pa veze troet eus ur c’hard tro e korf an den taget. Tri doare eus an arm a zo produet : an hini kentañ (1886-1890) a oa berr he steudenn. War an eil stumm (1890-1916) e voe hiraet ar steudenn ; diskenn a rae betek penn troad ar c’hleze-baionetez. An trede stumm, produet adalek 1916, a oa simplaet e droad evit aesaat labour an uzinoù da vare ar brezel.

## Implij
E  levrioù-stummañ an arme c’hall savet a-raok 1914 e oa pouezus an emgannoù krog ha krog, ha desket e veze d’ar soudarded implijout o baionetezioù war an dachenn. E trañcheoù ar Brezel-bed Kentañ e tiskouezas an armoù gwenn-mañ bezañ diaes d’ober gante, pa oa 1825 mm hirder hollek ur fuzuilh Lebel hag he baionetez da skouer. Ma voe lakaet ar baionetezioù war-wel gant ar propaganda, nebeud a bouez o doe en emgannoù e-keñver ar c’hanolierezh hag ar mindrailherezioù da skouer. Dilezet e voent memes tamm-ha-tamm evit armoù evel ar c’hontilli pe bizhier dezhe tammoù houarn war o fennoù, aesoc’h da zornata pa veze anv da « naetaat » trañcheoù an enebourien.

## Er sevenadur

* Théodore Botrel en deus skrivet ur ganaouenn vroadelour anvet *[[Rosalie (kanaouenn, 1916)|Rosalie]]* e 1916, en enor d'ar c'hleze-baionetez stumm 1886.
* Georges Brassens en deus meneget an arm en e ganaouenn *[[Les Patriotes (kanaouenn, 1916)|Les Patriotes]]* (1976).

## Levrlennadur
*  *Les Baïonnettes Réglementaires Françaises de 1840 à 1918*, La Gazette des Armes Hors Série N°7, 78 p.
*  AUBRY Bernard, *L'Histoire de la baïonnette française à travers les siècles*, Éditions du Brevail, 2014, 256 p., ISBN 978-2954530451

## Notennoù ha daveennoù
Mk44 Bushmaster II

An **Mk44 Bushmaster II** zo ur chain gun 30 mm savet gant Northrop Grumman. Un adstumm eo eus an M242 Bushmaster 25 mm, hag implijout a ra 70% eus e bezhioù met en ur reiñ ur galloud tennañ 50% uheloc'h hag ur c'halibr 20% brasoc'h. Ar c'hanol a zo kromet evit padout muioc'h. An arm a implij munisionoù standart GAU-8 Avenger, hag a c'haller kavout e stummoù API (*Armor-Piercing Incendiary*, evit treuziñ hobegon ar c'harbedoù hag entanañ anezho), HEI (*High-Explosive Incendiary*, tarzhañ/entanañ) hag APFSDS-T (*Armor-Piercing Fin-Stabilized Discarding Sabot-Tracer*, munisionoù enep-hobregon stabilaet gant ur votez).

An arm a c'hell tennañ munisionoù 40 × 180&nbsp;mm, evit en ober eo ret kemmañ ar c'hanol hag un nebeud pezhioù ouzhpenn, evit gellet implij obuzoù SuperShot 40. Gellout a ra ivez bezañ kemmet evit implijout obuzoù 30 × 170&nbsp;mm RARDEN.
Chain gun

Ur **chain gun** (saozneg evit *arm-tan dre chadenn*) zo un arm-tan dezhañ ur c'hanol hepken, pourveziet e vunisionoù dre ur chadenn heñvel a-walc'h ouzh hini ur marc'h-houarn, kaset gant ur c'heflusker tredan, ha n'eo ket gant nerzh mekanik tarzhadenn kargad-poulzañ ar munision evel er braz eus an armoù tennata aotomatek modern. *Chain gun* zo ur gourzhanvad, diwar anv an arm kentañ a seurt-se, breouet e 1976 gant an embregerezh stadunanat Hughes Helicopters.

Ar braz eus ar *chain guns* a ra gant obuzioù izel o c'halibr (etre 20 hag 50 mm).

## Skouerioù

## Daveennoù
Chalcites

***Chalcites*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ koukouged, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad koukouged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chalcites basalis]]*,
* *[[Chalcites crassirostris]]*,
* *[[Chalcites lucidus]]*
** *C. l. harterti*, *layardi*, ***lucidus*** ha *plagosus*,
* ar goukoug beg hir (*Chalcites megarhynchus*),
* *[[Chalcites meyerii]]*,
* *[[Chalcites minutillus]]*
** *C. m. aheneus*, *albifrons*, *barnardi*, *jungei*, ***minutillus***, *misoriensis*, *peninsularis*, *poecilurus*, *rufomerus*, *russatus* ha *salvadorii*,
* *[[Chalcites osculans]]*,
* *[[Chalcites ruficollis]]*.
Pemzek (15) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Chrysococcyx]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Saint-Hilaire-la-Gérard

**Saint-Hilaire-la-Gérard**  a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790, Lakaet e voe e Kanton Sées hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemp gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,03% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour e 1946.
### 
* E 2019 e voe staget kumun Saint-Hilaire-la-Gérard ouzh kumun Mortrée d'ober kumun nevez Mortrée.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Hilaire*, luc'hskeudennoù, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Morococcyx

***Morococcyx*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Morococcyx erythropygus]]*, daou isspesad — *M. e. *'erythropygus**' ha *mexicanus* — dezhañ, brosezat e Kreizamerika ha Mec'hiko (eus kornôg Mec'hiko da walarn Costa Rica.

## Notennoù ha daveennoù
Zanclostomus

***Zanclostomus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad malkohaed er genad-mañ : *[[Zanclostomus javanicus]]*, daou isspesad — *Z. j. *'javanicus**' ha *pallidus* — dezhañ.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Phaenicophaeus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Rhinortha

***Rhinortha*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad malkohaed er genad-mañ : *[[Rhinortha chlorophaea]]*, brosezat e Borneo, en Inizi Bangka, Batu ha Natuna, e Ledenez Malaysia hag e Sumatera.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Phaenicophaeus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Hierococcyx

***Hierococcyx*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ koukouged, krouet e 1845 gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad koukouged a ya d'ober ar genad :
* *[[Hierococcyx bocki]]*,
* *[[Hierococcyx fugax]]*,
* *[[Hierococcyx hyperythrus]]*,
* *[[Hierococcyx nisicolor]]*,
* *[[Hierococcyx pectoralis]]*,
* *[[Hierococcyx sparverioides]]*,
* *[[Hierococcyx vagans]]*,
* *[[Hierococcyx varius]]*
** *H. v. ciceliae* ha ***varius***.
O c'havout a reer en Azia ar Gevred, ar Reter hag ar Su, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Cuculus]]* a-raok.

## Notennoù ha daveennoù
Mortrée (kumun gozh)

**Mortrée** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Orne emañ Mortrée, 27 km er biz da Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Bodet e voe kumunioù Bray, Ô ha Marigny d'ar 6 Thermidor An II (24 a viz Gouhere 1794) en-dro da gêriadenn *La Grande Mortrée*, d'ober kumun Mortrée. Lakaet e voe e Kanton Ô hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800 ha da benn Kanton Mortrée e 1801. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,28% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
### 
* E 2019 e voe staget kumun Saint-Hilaire-la-Gérard ouzh kumun Mortrée d'ober ur gumun nevez anvet Mortrée ivez.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Mortrée. Vue est.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Saint Pierre*, .
* Kastell Ô.
* Ti-kêr Mortrée.

Monument aux morts de Mortrée. (1).jpg|Ar monumant.
Plaque commémorative dans l'église Saint-Pierre de Mortrée.jpg|Ar plakennoù.

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudennoù.
## Tud
* Martin Loublier (1733-1792).
* René Hardy (1911 - 1987).
## Notennoù ha daveoù
International MaxxPro

An **International M1224 MaxxPro** zo ur c'harbed stourm hobregonet doare MRAP (*Mine-Resistant Ambush Protected*) savet gant ur skourr eus an embregerezh stadunanat Navistar International, anvet *Navistar Defense* ha gant an embregerezh israelian Plasan Sasa, en deus ijinet hag a sav an hobregon. Ar c'harbed a zo bet savet evit bezañ lakaet e servij resis er program Mine Resistant Ambush Protected vehicle, sevenet gant Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet (USMC), met ivez gant ar program damheñvel gant an US Army anvet steuñv Medium Mine Protected Vehicle.

Ar c'harbedoù MRAP a zo rummataet en ur rummad 1 pe en ur rummad 2, hervez an implij ha spas al lodenn dezougen soudarded. Navistar a brodu ar MaxxPro en daou rummad, met an darn vrasañ a vez gwerzhet eo ar c'harbedoù eus ar rummad 1. Ar *MaxxPro Plus model* a zo dafaret gant peder rod a-dreñv evit galloudusaat an nerzh dezougen, evit ar stummoù klañvgarr pe evit ar stumm hobregonet EFP. 

Stumm diwezhañ ar c'harbed o vezañ produet eo an hini *MaxxPro Dash*, hag a zo ur stumm bihanoc'h ha skañvoc'h eus ar rummad 1. Ar stummoù Plus ha Dash a implij ar c'heflusker MaxxForce 10 gant 375 marc'h-nerzh, e plas an DT 530 gant 330 marc'h-nerzh, implijet war ar stumm diazez kentañ bet produet.
## Notennoù ha daveennoù
Rhamphococcyx

***Rhamphococcyx*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad malkohaed er genad-mañ : *[[Rhamphococcyx calyorhynchus]]*, tri isspesad — *R. c. *'calyorhynchus**', *meridionalis* ha *rufiloris* — dezhañ, brosezat e Sulawesi (Indonezia).

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Phaenicophaeus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Scythrops

***Scythrops*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1790  gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837)

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Scythrops novaehollandiae]]*, tri isspesad — *S. n. fordi*, ***novaehollandiae*** ha *schoddei* — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Almenêches

**Almenêches** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e Kanton Nonant hag e Distrig Argentan. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Mortrée e 1801.
### 
* E 1822 e voe staget kumun Saint-Hippolyte-sur-Orne ouzh kumun Almenêches.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 31 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,42% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav gwaz eus ar gumun: c'hwec'h milour, ur Rezistant ha daou zen nann-soudard, hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Almeneches.jpg|Diavaez an iliz.
Almenêches - Abbaye 7.JPG|Diabarzh an iliz.
Vitrail Almeneches.jpg|Gwerenn-livet.

* Iliz katolik abati *Sainte Opportune* , luc'hskeudennoù.

Almenêches 1.JPG|Ar monumant.
Almenêches - Abbaye 6.JPG|Ar blakenn.

* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Winchester Model 1912

Ar **Winchester Model 1912**, anvet ivez **Winchester 1912**, **Model 12** pe **M12**, zo ur fuzuilh-pomp flour he c'hanol, ijinet gant ar Stadunanad T.C. Johnson diwar labour John Browning, ha produet gant an embregerezh Winchester Repeating Arms Company etre 1912 ha 1976. 

## Istor ha deskrivadur
Deveret eo ar Model 1912 eus ar Model 1897 ijinet gant John Browning. Ar c'hemm nes eo n'eus ket a gi diavaez war ar Model 1912. Kinniget e voe an arm er c'halibr 20 da gentañ, hag er c'halibroù 12 ha 16 adalek 1914. Seizh kartouchenn a c'halle bezañ pourveziet en arm : c'hwec'h er c'harger korzennek, hag unan en e gambr. Ur fuzuilh savet evit ar chase e oa da gentañ, met pa grogas ar Stadoù-Unanet er Brezel-bed Kentañ e 1917 e c'houlennas ar jeneral John J. Pershing, hag a oa e penn soudarded ar vro en Europa, e vije implijet fuzuilhoù-pomp evit an emgannoù en trañcheoù. 20.000 skouerenn eus an M1912 a voe urzhiet digant Winchester neuze, hag a ginnige e 1918 daou stumm eus an arm : unan *riot gun* savet evit an nerzhioù polis dreist-holl, hag unan *[[trench gun]]*, berr he c'hanol, ha peadra da stagañ outañ ur vaionetez M1917, savet evit bezañ implijet war an talbenn. 

80.000 skouerenn eus ar Model 1912 a voe roet d'an US Navy, d'ar Marines pe d'an US Air Force e-pad an Eil Brezel-bed. Implijet e voe puilh e emgannoù ar Meurvor Habask. Diwezhatoc'h e servijas ivez e brezel Korea hag e deroù brezel Viêt Nam, pa voe kemeret he flas tamm-ha-tamm gant fuzuilhoù Ithaca 37 ha Remington 870. Ouzhpenn 2.023.000 skouerenn eus ar Model 1912 a voe produet en holl. 

Ar **Winchester Model 42** zo ur stumm deveret anezhi ha kambret e .410. 

## Er sevenadur
Abalamour d'ar Model 1912 bezañ un arm poblek er Stadoù-Unanet ha produet kalz e c'haller e welet e meur a film evel *[[The Godfather (film, 1972)|The Godfather]]* (1972), *[[Mad Max (film)|Mad Max]]* (1979), *[[Ne vimp ket gwerzhet (film, 1987)|Ne vimp ket gwerzhet]]* (1987) pe *[[The Highwaymen (film, 2019)|The Highwaymen]]* (2019). Gellet a raer ober gantañ e c'hoarioù video ar rummad *[[Medal of Honor]]*, hag e ''Tomb Raider'', *[[Enlisted (c'hoari video)|Enlisted]]* pe *[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]*.

## Pennadoù kar

* Winchester Model 1200/1300

## Daveennoù
Barbara Frischmuth

**Barbara Frischmuth**, ganet d'ar 5 a viz Gouhere 1941 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Meurzh 2025, a oa ur skrivagnerez aostrian, barzhez, danevellerez levrioù da glevet ha troerez eus an durkeg hag an hungareg. Beajet he devoa kalz dre ar bed ha levezonet eo bet gant sevenadurezhioù lies dre ar bed evit he oberennoù. He romant kentañ, *Die Klosterschule*, a oa bet diazezet war he eñvorennoù-skol hag ur sell benelour a oa dija ganti, kement hag ur spered emsavet a-enep ar galloudoù reut. Skrivet he deus daou trilogiezh romantoù er bloavezhioù 1970 ha 1980, ha levrioù awenet gant he liorzh er bloavezhioù 2000.
## Oberennoù
* *Die Klosterschule*, 1968
* *Geschichten für Stanek*, 1969
* *Tage und Jahre. Sätze zur Situation*, 1971
* *Das Verschwinden des Schattens in der Sonne*, 1973
* *Rückkehr zum vorläufigen Ausgangspunkt*, 1973
* *Haschen nach Wind. Erzählungen*, 1974
* *Sternwieser-Trilogie* (1976–1979)
** *Die Mystifikationen der Sophie Silber*
** *Amy oder Die Metamorphose*
** *Kai und die Liebe zu den Modellen*
* *Entzug - ein Menetekel der zärtlichsten Art*, 1979
* *Bindungen*, 1980
* *Landschaft für Engel*, 1981
* *Die Frau im Mond*, 1982
* *Vom Leben des Pierrot*, 1982
* *Traumgrenze*, 1983
* *Kopftänzer*, 1984
* *Demeter-Trilogie* (1986–1990)
** *Herrin der Tiere*
** *Über die Verhältnisse*
** *Einander Kind*
* *Mörderische Märchen*, 1989
* *Mister Rosa oder Die Schwierigkeit, kein Zwerg zu sein. Spiel für einen Schauspieler*, 1991
* *Traum der Literatur - Literatur des Traums*, 1991
* *Wassermänner. Lesestücke aus Seen, Wüsten und Wohnzimmern*, 1991
* *Hexenherz*, 1994
* *Die Schrift des Freundes*, 1998
* *Fingerkraut und Feenhandschuh. Ein literarisches Gartentagebuch*, 1999
* *Schamanenbaum. Gedichte*, 2001
* *Amy oder Die Metamorphose*, 2002
* *Die Entschlüsselung*, 2003
* *Der Sommer, in dem Anna verschwunden war*, 2004
* *Löwenmaul und Irisschwert*, 2003
* *Marder, Rose, Fink und Laus*, 2007
* *Vergiss Ägypten*, 2008
* *Woher wir kommen*, 2012
* *Der unwiderstehliche Garten*, 2015
* *Verschüttete Milch*, 2019
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Sypheotides

***Sypheotides*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad otized er genad-mañ : *[[Sypheotides indicus]]*, brosezat en India.

## Notennoù ha daveennoù
Sheitan

**Sheitan** zo ur film spont gall sevenet gant Kim Chapiron hag embannet e 2006. Film hir kentañ ar sevener, Sheitan a zo ul lodenn eus luskad ar sinema gall e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000, o veskañ spont, komedienn du, brovoadur ha follentez aluzennus. Produet eo gant Vincent Cassel, a c'hoari ur perzh kreiz ivez, ha tennañ a ra gounid eus skoazell ar c'hevredad Kourtrajmé, Chapiron un ezel diazezer anezhañ.

Da nozvezh Nedeleg e oa aet ur strollad tud yaouank eus ar c'harterioù aet d'ur fest-noz kuit eus Pariz da-heul un emgann. Degemeret e vezont gant ur plac'h yaouank dedennus o deus graet anaoudegezh ganto er c'hlub, hag a bed anezho d'he zi war ar maez.

Met emzalc'h annezidi an ti hag ar gêriadenn nes a lakaio anezho da vezañ nec'het buan.

## Diverradenn
Kregiñ a ra an istor e Pariz, da nozvezh Nedeleg. Ur strollad tud yaouank – Bart, Ladj, Thaï ha Yasmine – a vez en un toull-noz. Goude un tabut e kejjont gant Eve, ur plac'h dedennus hag a bed anezho da dremen an dibenn-sizhun war ar maez e ti he zud. Dedennet gant ar soñj e asantont hag e heuliont anezhañ. Erruout a reont en ur feurm pell, ha kejañ a reont gant Joseph (Vincent Cassel), merour al lec'h, un den iskis, iskis, laouen ha nec'hus. Buan-tre e teu emzalc'h Joseph da vezañ nec'husoc'h-disterañ, hag an aergelc'h a dremen en ur gwallhuñvre. Ar pezh a seblante bezañ ur veaj eeun war ar maez a zeu da vezañ ur spluj kriz en un hollved diroll, leun a satanegezh, a insest hag a follentez.

## Fichenn deknikel
* Kinkladurioù: Marie-Hélène Sulmoni
* Luc'hskeudenniñ: Alex Lamarque
* Bodadenn: Benjamin Weill
* Sonerezh: Nguyen Lê
* Produadur: Vincent Cassel, Kim Chapiron et Éric Névé
* Embregerezhioù produiñ | : 120 Films, La Chauve Souris et Studiocanal
* Bro:  France
* Yezh: français
* Furmaozañ: couleur - 1,85:1 - 35 mm - Dolby Digital
* Pad: 94 minutenn
* Jener: Comédie horrifique, thriller
* Deiziad embann :
** France : 1er février 2006
* Difennet e oa bet ar film mont d'ar salioù sinema evit ar re dindan 16 vloaz.

## Temoù ha stil
Un dra sinema iskis ha radikal eo Sheitan. Ul lodenn eus ur gwiad dreist-holl eus ar sinema gall eo, un tamm etre Calvaire gant Fabrice Du Welz hag À l’intérieur gant Maury ha Bustillo. Ergerzhout a ra temoù nec'hus : ar sekselezh fall, an emgann sevenadurel etre kêr ha bro, ar relijion direizh, hag an emzalc'hioù gwasket. Ar c'hoari a gemer un estez kriz, kazi teulfilm, gant frammañ nervus, efedoù kempenn sec'h hag ur sonerezh nec'hus. An aergelc'h a dremen tamm-ha-tamm eus ur gomedienn spontus d'ur c'hoant-fall dreistgwirvoudel, gant an hanter eurvezh diwezhañ o tiskenn da spont psikotikel glan. Vincent Cassel a ginnig un arvest annezet penn-da-benn, grotesk ha spontus, en ur roll daou-ha-daou a enkorf skeudenn ar "sheitan", an diaoul.

## Degemer
Pa voe embannet e voe rannet ar film. Lod eus ar c'hritikourien a nac'h anezhañ evel un deliriom broudañ ha kriz, tra ma vez meuleudiet gant lod all e hardizhegezh, e orinelezh hag e nac'hadenn eus reolennoù klasel ar sinema spont. Buan e teuas da vezañ ur film kult e lod kreizennoù, dreist-holl e-touez ar re a blij dezho ar sinema dreistordinal.

## Daveennoù
Dasha

**Anna Dasha Novotny** a zo ur ganerez country ha pop eus Stadoù-Unanet Amerika. He fladenn gentañ, un EP anvet "Shiny Things" he doa embannet e 2021. Da heul e doa savet daou album studio: " Dirty Blonde" e 2023 ha "What Happens Now ?" e 2024. E 18vet plas ar Billboard Hot 100 e oa en em gavet an ton "Austin" e 2024. 

= Buhez =

### '''Yaouankiz'''
Ganet e oa bet Anna Dasha Novotny d'ar 27 a viz C'hwevrer 2000 e San-Luis-Obispo e Kalifornia. Eus Tchekia eo he zud. D'an oad a 5 bloaz he doa kemeret perzh e abadennoù songomedi. Gouest eo da zañsal hip hop hag e mod klasel. Tro he doa bet da c'hounit kenstrivadegoù barzhonegoù er skol ha desket he doa seniñ gitar ha piano d'an oad a 8 bloaz. He zad a oa he manager kentañ en doa aozet sonadegoù en tavarnioù pa oa 10 vloaz. He breur, zo soner gitar er strollad "Beauty School Dropout", a skoazell anezhi da broduiñ he sonerezh. Aet e oa er maez he c'hanaouenn gentañ pa oa 13 vloaz. 

Aet eo da studiañ da lise San Obispo lec'h ma he doa c'hoariet "Guys and Dolls" ( 2016 ), "Footloose" ( 2017 ), "Annie" ( 2018 ) ha "Bye Bye" ( 2018 ). Kendalc'het he doa gant e studioù e skol veur Belmont betek pen kentañ ar c'hleñved red Covid 19. War lerc'h he doa paouezed gant he studioù evit kenderc'hel gant ar sonerezh. 

#### He respet evel sonerez
E miz Du 2023 he doa Dasha embannet ar single "Austin" a zo un ton country ha gantañ eo e oa en em gav evit ar wec'h kentañ e renkadur Billboard. Tizhet he doa an 18vet plas e Billboard Hot 100 e miz Even 2024.

Er bed a-bezh he doa graet berzh gant an ton "Austin". E 10vet plas e oa en em gavet e Beljia, Bro Iwerzhon, en Izel-Vroioù, e Bro Norvej hag e Rouantelezh Unaned. 

E miz C'hwevrer 2024 he doa embannet Dasha Novontny hec'h eil album "What Happens Now ?". E miz Ebrel he doa kanet ar ganaouenn da geñver an abadenn CMT Music Awards e Austin e Texas. 

Anvet e oa Dasha e NRJ Music Awards e rummad "Arzourez yaouank etrevroadel". 

= Diskografiezh =

### Albums studio
2023 : Dirty Blonde 

2024 : What Happens Now ? 

### EPs
2021 : $hiny Things 

= Prizioù hag Anvet =

= Références =
https://www.today.com/popculture/music/who-is-dasha-austin-rcna146713

https://www.billboard.com/music/country/dasha-austin-song-tiktok-dance-chartbreaker-may-2024-interview-1235675010/

https://www.billboard.com/business/record-labels/austin-dasha-signs-warner-records-1235640308/

https://www.billboard.com/music/chart-beat/billboard-charts-first-timers-dasha-yard-act-ole-60-1235632307/

https://musicrow.com/2024/03/dasha-signs-with-warner-records/
Belle Isle (Douar-Nevez ha Labrador)

: *Evit pennadoù all an anv *'Belle Isle**, gwelit ar pennad [[Belle-Île]].

**Belle Isle*' (distaget /bɛl ˈaɪl/ e saozneg) zo un enezenn tost didud un tamm ouzhpenn 24 km eus aodoù [[Labrador]] hag un tammm dindan 32 km e norzh aodoù [[Douar-Nevez]]. Er Meurvor Atlantel emañ, e genoù Norzh [[Strizh-mor Belle Isle]] hag a voe anvet diouzh anv an enezenn.

Roet e voe he anv gant an ergherzer breizhat [[Jakez Karter]] diouzh anv gallek [[Ar Gerveur]], e Breizh. Emañ war an hent berrañ etre al Lennoù Bras hag Europa, hag an hent merdeiñ war-zu [[Bae Hudson]] ha [[Tiriadoù ar Gwalarn]]. Penn Norzh "Gwenojenn Etrebroadel an [[Appalachoù]]" eo an enezenn.

Tri zour-tan he deus Belle Isle, unan en Norzh ha daou en Su.

==Douaroniezh==

Belle Isle a sav betek war-dro 213 m en he lec'h uhelañ hag he deus 52 km<sup>2</sup> he gorread, 17 km he hed ha 6 km he ledander. Tost da 24 km diouzh an eil aod pe egile emañ, met un tamm tostoc'h ouzh tu Labrador strizh-mor Belle Isle, hag un tour-tan (harpet gant [[skoazell-pleg|skoazelloù-pleg]]) en deus en e benn norzh hag en e benn su.

Didud eo an enezenn ent-ofisiel, ha bez' e vez annezet un tamm e-pad ar prantad pesketaerezh.

Belle Isle eo beg norshañ Menezioù an [[Appalachoù]], hag en em astenn e bep seurt stummoù war 3200 km war-zu ar mervent betek [[Alabama]], er [[Stadoù-Unanet]].

Diskouez a ra an delvanoù skorn emañ an enezenn e lec'h ma kej daou red-mor. Redek a ra [[Redenn al Labrador]] eus an hanternoz, hag ur red bihanoc'h, kaset gant avelioù kreñv eus ar c'hornôg, a red eus ar mervent.

==Hin==
Enez Belle he deus un [[hin izarktikel]] ([[rummatadur hin Köppen]] *Dfc'') marzhinel, yen-kenañ evit ul lec'h war an aod ken pell er su evel an 51vet ledredenn. Da skouer, Dukark war an tu all eus an Atlantel a zo 11,8 °C tommoc'h evit ar bloaz a-bezh, abalamour d'ar c'hasennoù disheñvel war tu reter ha kornôg diwaskenn Island. An hin a zo gant hañvioù berr ha fresk ha goañvioù hir ha yen-tre a bad an darn vrasañ eus ar bloaz. E-kerzh ar mizioù tommañ, eus miz Even betek miz Gwengolo, e vez ar glaveier puilhañ.

## Daveoù

*Belle Isle, Canada, NASA Earth Observatory newsroom, 2006-04-27.

## Liammoù diavaez
*Ekorannvro Strizh-mor Belle Isle
*Chart of The Strait of Belle Isle and Belle Isle gant Kabiten James Cook
Cleray

**Cleray** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne en Arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sées, e Distrig Alençon hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1839 e voe staget kumun Cleray ouzh kumun Belfonds.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Saint-Latuin_de_Belfonds_(Cléray).jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Saint Latuin*, .
* Ar maner, .
## Emdroadur ar boblañs 1793-1836

.
## Notennoù ha dave
Raz

**Raz**, e brezhoneg, zo un danvezenn anorganek. Gwelout raz.

Ar ger a c'hall ober dave da veur a dra all.

## Lec'hanvadurezh
Raz (pe ras) zo ur ger a orin norsek, *rás*, hag a dalv kement ha redenn vare. Kavet e vez e lec'hanvadurezh Normandi, Breizh ha Bro-Saoz (dindan an anv "race", ur ger hag a dalv red, redenn).

### 
* Ar Raz, an tremen etre Enez Sun ha Beg ar Raz (e kumun Plougoñ).

### 
* Raz, ur gêr e proviñs C'horasan an Norzh
* Raz, ur gêriadenn e proviñs Ardabil
* Raz, ur gêriadenn e proviñs Razavi C'horasan
* Raz, ur gêriadenn e proviñs Zanjan

### 
* raz de Bannes, ur redenn e kumun La Hague e Manche
* raz de Barfleur, ur redenn e-maez Beg Barfleur e Manche
* L'Raz e normaneg, pe raz Blanchard e galleg, pe "Alderney Race" e saozneg, ur redenn-vare etre Beg La Hague (Manche) hag enez angl-ha-norman Aldernez
* *raz de la Percée*, ur redenn etre Beg ar Percée, kavout a reer e anv e hini kumun Englesqueville-la-Percée e Calvados
* *Gros du Raz*, anv ar roc'h lec'h ma voe savet tour-tan an Hague.

## Pennad kar
* razh
Heteroscenes

***Heteroscenes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad koukouged er genad-mañ : *[[Heteroscenes pallidus]]*, brosezat en Aostralia.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Cacomantis]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Heteroscenes pallidus

***Heteroscenes pallidus*** (*Cacomantis pallidus* kent) a zo ur spesad koukouged eus ar c'herentiad Cuculidae.

Anvet e voe *Columba pallida* (kentanv) da gentañ-penn (e 1801) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Aostralia.

## Liammoù diavaez
*  ''Heteroscenes pallidus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Heteroscenes pallidus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dasylophus

***Dasylophus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad malkohaed a ya d'ober ar genad :
* *[[Dasylophus cumingi]]*,
* *[[Dasylophus superciliosus]]
** *P. s. cagayanensis* ha ***superciliosus***.
O c'havout a reer en [[Luzon|enezenn Luzon]] ([[Filipinez]]), daou (2) isspesad dezhe en holl.

==Rummatadur==
Renket e veze an daou spesad er genad *Phaenicophaeus'' kent.

## Notennoù ha daveennoù
Belfonds

**Belfonds**   zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe Kanton Sées   hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800 hag e   e 1801.
### 
* Staget e voe kumunioù Condé-le-Butor e 1822 hag hini Cleray e 1839 ouzh kumun Belfonds.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas daouzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,83% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Lazhet e voe daou nijour stadunanat pa voe taget o nijerez B-17 gant kirri-nij Me 109, kouezhout a reas e "La Martinière",  unan pe zaou nijour arall a voe tapet d'an Alamaned, c'hwec'h pe seizh arall a zeuas a-benn da achap gant skoazell ar Rezistanted, harzet e voe triwec'h Rezistant evit bout sikouret anezhe, kaset e voent  d'ar  c'hampoù-bac'h, seizh anezhe a varvas eno.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik abati *Gorroidigezh an Intron-Varia*, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv er vered e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar Rezistant marvet er c'hampoù-bac'h, luc'hskeudennoù.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Fuzuilh-emgann flour he c'hanol

Ur **fuzuilh-emgann flour he c'hanol**, anvet alies gant an termenoù saoznek ***Combat shotgun***, ***Trench gun*** pe ***Trench shotgun***, zo ur fuzuilh savet evit tennañ kartouchennoù-chase (kalibr 12 da skouer), met kemmet evit bezañ implijet gant soudarded e endroioù kloaz a-walc'h evel an trañcheoù, ar savadurioù pe ar janglenn. Berroc'h eo o c'hanol, ha gellet a ra ur vaionetez bezañ savet oute. Implij plomoù lies un tenn kartouchenn-chase a lak ur soudard e-unan da gaout ur galloud-tan uhel en emgannoù a-dost. Kalz *combat shotguns* zo o sistem tennata dre bomp.

## Implij

Arme ar Stadoù-Unanet eo a reas an implij brasañ eus an *trench guns*. Da vare ar brezel trevadennel a-enep Filipinez da gentañ (1899-1902) e voe implijet fuzuilhoù-pomp klasel evel ar Winchester Model 1897 evit talañ ouzh argadennoù ar Voroed. Pa grogas ar vro er Brezel-bed Kentañ e 1917, ar jeneral Pershing, penn ar soudarded stadunanat en Europa, a c'houlennas e vije pourveziet fuzuilhoù Winchester Model 1912, dezhe ur c'hanol berroc'h hag ur vaionetez, d'e arme, evit gellet bezañ efedus en trañcheoù, pa oa re hir ar fuzuilhoù klasel da zornata enne. 25.000 Winchester M1912, ha 3.500 Remington M10 hag M11 a voe implijet gant ar vro e-pad o emgannoù. D'ar mare-se e voe dilezet an douilhezioù paper klasel evit reoù e laton abalamour d'ar paper mont da goll buan e endro gleb an trañcheoù.

E miz Gwengolo 1918 e savas an diplomaterezh alaman a-enep o implij, en ur embann e tegasent gloazadennoù ha poanioù diret. Gourdrouz a reas an Alamaned fuzuilhañ war ar prim neb eus ar soudarded enebour a vije tapet gant un *Trench gun*. Respont a reas Stadunaniz e vije graet heñvel d'ur soudard alaman paket gant ur strinker-tan pe ur vaionetez-heskenn.

En Eil Brezel-bed e implijas an US Army hag an USMC fuzuilhoù-emgann flour o c'hanol Stevens 520-30 hag Ithaca 37 ouzhpenn ar Winchester M1912, e emgannoù ar Meurvor Habask dreist-holl, pa dalent ouzh soudarded japanat barrek da guzhat e lec'hioù kloz ha difennet mat. An Ithaca 37 eo a voe implijet muioc'h-mui goude ar brezel, da vare brezel Korea da gentañ, hag er Viêt Nam dreist-holl goude. Diwar neuze e voe savet douilhezioù ar c'hartouchennoù gant plastek e plas al laton. Implijet e vez c'hoazh *combat shotguns* hiziv-an-deiz gant ar *breachers*, da lavaret eo izili eus an nerzhioù ispisial pe deus an armeoù karget da zigeriñ dre nerzh dorioù pe prenestroù a-raok gellet antreal en ur savadur.

## Levrlennadur
*  CANFIELD Bruce N., *Complete Guide to United States Military Combat Shotguns*, Andrew Mowbray Publishers, Inc., 2007, 312 p., ISBN 978-1931464284

## Daveennoù
Heterotetrax

***Heterotetrax*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1893  gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad otized a ya d'ober ar genad :
* an otiz Somalia (*Heterotetrax humilis*),
* an otiz Rüppell (*Heterotetrax rueppelii*),
** *H. r. fitzsimonsi* ha ***rueppelii***,
* *[[Heterotetrax vigorsii]]*
** *H. v. namaqua* ha ***vigorsii***.
O c'havout a reer en Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Eupodotis]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Michel Floc'h

**Michel Floc’h**, brudet dre e anv leurenn **Mikaël Kerné** a oa ur c'haner breton ganet e 1942  hag aet da Anaon d'ar sadorn 5 a viz Ebrel 2025 e Karaez  .
Brudet e oa bet evel ezel eus ar strollad kanerien *les Chanteurs de l’ombre*, gant Thierry Gahinet ha Jean Rio. Krouet en devoa gant e wreg Jisket  ar gevredigezh Tan ha Dour.
## Liammoù diavaez
*  Testenn enoriñ gant Christian Troadec
## Notennoù ha daveennoù
Taccocua

***Taccocua*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad malkohaed er genad-mañ : *[[Taccocua leschenaultii]]*, tri isspesad — *T. l. infuscata*, ***leschenaultii*** ha *sirkee* — dezhañ, brosezat en India hag e Pakistan.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Phaenicophaeus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Battle Royale (frañchiz)

**Battle Royale** eo anv ur frañchiz liesvedia japanat diazezet war al levr gant ar memes anv embannet gant Koushun Takami e 1999, war ar manga gant ar memes anv, ha war ar film ''Battle Royale'' gant Kenta Fukasaku, filmaozet gant Kinji Fukasaku hag embannet e 2000.

Ledanadurioù lies a zo bet d'an hollved-se e stumm heuliadoù manga pe film.
Battle Royale (film)

* *Evit ar frañchiz gwelet: [[Battle Royale (frañchiz)|Battle Royale]]*

 zo ur film japanat distopek hag oberiant filmaozet gant Kinji Fukasaku a-ziwar ur senario gant Kenta Fukasaku, diazezet war ar romant eus 1999 gant ar memes anv gant Koushun Takami. Aktourien ar film eo Tatsuya Fujiwara, Aki Maeda, Tarō Yamamoto, Chiaki Kuriyama, Kou Shibasaki, Masanobu Andō, ha Beat Takeshi. Heuliet e vez ur strollad liseidi rediet da stourm etrezo d'ar marv dre rediñ ur gouarnamant japanat hollveliek.

*Battle Royale* a oa bet embannet e Japan d'ar 16 a viz Kerzu 2000, gant Toei Company, ha difennet dindan 15 vloaz, ar pezh a zo ral er vro. Ar film a zo bet mammenn meur a wallreuz ha berzhet e embann eo bet e meur a vro. Toei a oa bet enebet da werzhañ ar film d'al lederienn stadunanat e-pad dek vloaz gant an aon ma savfje kudennoù lezennel ha gwallreuzioù, betek ma vijent kendrec'het gant Anchor Bay Films hag en doa prenet ar gwirioù e 2010 evit ar stumm embann direct-to-video. Rastellet eo bet en un doare bedek 30, 6 milion US$ evit ur budjed produiñ 4,5 milion $. Ar film a zo bet un taol-dreist gant ar burutelladennoù, hag ur wech embannet gant ar stumm video eo deuet buan da vezañ un oberenn lid. Alies e vez laret eo unan eus gwellañ filmoù Fukasaku, kement hag unan eus gwellañ filmoù ar bloavezhioù 2000 hag istor ar sinema. E 2009, ar filmaozer Quentin Tarantino en doa meullet *Battle Royale* oc'h embann e oa e film karetañ eus an ugent bloavezh diwezhañ.
## Notennoù ha daveennoù
Nannococcyx

***Nannococcyx*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1975 gant an evnoniour stadunanat Storrs Lovejoy Olson (1944-2021).

## Spesadoù
Ne oa nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Nannococcyx psix]]*, brosezat en enezenn Saint Helena (er Meurvor Atlantel).

## Notennoù ha daveennoù
Battle Royale:Angel's Border

**Battle Royale:Angel's Border** zo ur manga eus ar frañchiz Battle Royale e unan skrivet gant Koushun Takami ha treset gant Mioko Ohnishi hag Youhei Oguma. Embannet eo bet da gentañ a dammoù er gelaouenn Young Champion eus an 22 a viz c'hwevrer 2011 betek an 9 a viz Eost 2011, ha dastumet hag embannet en ul levr manga e 2012 gant Akita Shoten .

Memes ma 'z eo ur manga, ar bed a zo hini ar romant ha degas a ra nebeut darvoudoù ha donadurioù tro-dro da oberenn diazez ar frañchiz.
## Notennoù ha daveennoù
Northover Projector

Ar **Projector, 2.5&nbsp;inch**— brudetoc'h dre an anv **Northover Projector**— a oa un arm eneptank *[[ad hoc]]* implijet gant ar British Army hag an Home Guard e-kerzh an Eil Brezel-bed.

Pa oa o kreskiñ probablentez un dilestradeg alaman e Breizh-Veur dreist-holl goude fin Emgann Bro-C'hall, an darn eus an armoù er vro a oa bet dafaret d'an tirlu, ar pezh a oa bet fall evit an Home Guard hag a oa berr a-fed dafar. An armoù eneptank e oa bec'h bras da gaout anezho. An Northover Projector a oa bet ijinet gant un ofiser eus an Home Guard, Robert Harry Northover, evit klask talañ ouzh ar vank. Kroget e oa bet ar broduerezh e 1940, nebeut amzer goude bezañ bet arnodet dirak ar c'hentañ ministr, Winston Churchill.

An arm a oa savet en ur mod simpl-kenañ : un duelenn houarn stag ouzh un trebez, ur gulasenn eeun en he strad. Tennet e oa ar greunadennoù oc'h implijout poultr du entanet gant ur skoer mousked gant ur gapsulenn toset. Gellet a rae tennañ etre 100 ha 150 metr. En desped da vezañ marc'had-mat hag aes da sevel, kudennoù lies a oa gant an arm.

## Pennadoù kar
* Ampulomet — arm damheñvel eus URSS en Eil Brezel-bed
* Smith Gun - arm eus ar Rouantelezh-Unanet
* Blacker Bombard - arm eus ar Rouantelezh-Unanet
Boitron (Orne)

**Boitron**   zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e kanton Essay  hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800 hag e kanton Le Mêle e 1801.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas daouzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,98% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou soudard eus ar gumun e 1940.
### 
* E 2015 e voe lakaet Boitron e kanton Sées pa voe dilamet kanton Le Mêle-sur-Sarthe.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise st martin.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, luc'hskeudennoù.
* Tour ar velin.
* Monumant ar re varv, e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Panterpe

***Panterpe*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : *[[Panterpe insignis]]*, daou isspesad — *P. i. eisenmanni* hag ***insignis*** — dezhañ, brosezat e takadoù 'zo eus Kreizamerika (Costa Rica ha kornôg Panamá).

## Notennoù ha daveennoù
Boissei-la-Lande

**Boissei-la-Lande**   zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe Kanton Ô   hag e Distrig Argentan. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800 hag e  Kanton Mortrée e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas tri gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 1,75% eus he foblañs e 1911.
## Monumantoù ha traoù heverk

Boissei-la-Lande ferme de l'église 1.jpg |Ti-feurm an iliz.
Boissei-la-Lande église et cimetiere.jpg|An iliz katolik.
Boissei-la-Lande stele aux morts.jpg|Ar monumant.

* Ti-feurm an iliz.
* Iliz katolik *Intron-Varia ha Sant Pêr*, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv, dirak an iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Pachycoccyx

***Pachycoccyx*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1882 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Pachycoccyx audeberti]]*, tri isspesad — *P. a. *'audeberti**', *brazzae* ha *validus* — dezhañ, brosezat e takadoù 'zo eus Afrika (Madagaskar enni).

## Notennoù ha daveennoù
Crotophaginae

**Crotophaginae** a zo un iskerentiad, eus ar c'herentiad Cuculidae, e rummatadur an evned, termenet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

Daou c'henad a ya d'ober an iskerentiad, brosezat en Amerika :
## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Guira]]* - Lesson, 1830 (1 spesad),
* *[[Crotophaga]]* - Linnaeus, 1758 (3 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Le Bouillon

**Le Bouillon** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe Kanton Sées  hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas dek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,32% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi: d'an 12 a viz Eost 1944 e voe un emgann etre an 9vet Panzerdivision alaman hag an 2vet Rannlu hobregonet gall er gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieLeBouillonBorneCarrefourBranloirejpg.jpg|Ur bonn e Koad Écouves.

* Koad Écouves hag e vonnioù.
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*, , luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv (1914-1918), luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918), en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Monumant an 2vet Rannlu hobregonet e kroaz-hent Médavy, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Home Guard (Rouantelezh-Unanet)

An **Home   Guard** (da gentañ al **Local Defence Volunteers** pe **LDV**) a oa ur bezen keodedourien a-youl-vat o harpañ an 'Home Forces' eus ar British Army e-kerzh an Eil brezel-bed. Oberiant eus 1940 betek 1944, an Home Guard a oa savet gant ouzhpenn 1,5 milion a emouestlidi lec'hel ha ne c'hellent ket ober o c'hoñje milourel, dre ma oant re yaouank pe re gozh evit bezañ degemeret en nerzhioù lu (ar c'hoñje a oa bet strishaet d'an dud oadet etre 18 ha 41) hag ar re a oa o labourat el labourioù hollbouezus. Er-maez eus ar re a oa dija er servijoù armet, ar polis trevour pe en aozadurioù difenn trevour a-youl-vat, tost d'ur paotr a-ziwar pemp a oa bet emezelet en Home Guard. 

Pal pennañ an aozadur a oa bezañ un nerzh adarmead lec'hel kenkaz ma vije bet un aloubadeg gant nerzhioù lu an Trede Reich.

Urzhioù kentañ an Home Guard a oa bet evezhiañ, kelaouiñ pennlec'h an nerzhioù lu, eus forzh peseurt nerzh enebour aloubiñ war zouar pe war vor el lec'h ma oant; goude-se e oa bet ledanaet an urzhioù o c'houlenn d'an nerzhioù-se tagañ ha talañ ouzh un araokadenn enebour. Ar pal a vije bet gounit amzer, un nebeud eurvezhioù evit reiñ an tu d'an nerzhioù lu gwirion da erruout pe da brientiñ lec'hioù difenn. Ouzhpenn-se e oa bet ouzhpennet kefridioù evezhiañ ha gwareziñ lec'hioù dezougen pouezus hag uzinoù en a-dreñv kenkaz ma vije un oberiadur harzlammañ pe gant izili ar pempvet kolonenn. Ur pal diazez a oa bet fiziet er bezen hag a oa chom mestr war ar boblañs ma vije bet un aloubadeg, mougañ ar barradoù pennfoliñ ha gwareziñ implijusted an hentoù e-tal strolladoù bras repuidi evit ma chomje dieub an hentoù evit nerzhioù al lu da stourm a-enep an Alamanted. E-kerzh kampagn bombezadennoù an Ahel, anvet *[[The Blitz]]*, e voe goulennet d'an Home Guard klask ar bombezennoù chomet didarzh hag evezhiañ al lec'h betek ma errufe soudarded da zizarmañ anezho. E-kerzh ar c'hefridioù-se e oa marvet ur 1000 ezel bennak.  Adalek 1942, an Home Guard a rae war-dro ar c'hanolierezh arvorel hag ar c'hanolierezh enep kirri-nij kement hag ar bannerien rokedennoù ; evel-se e oa dieubet soudarded an nerzhioù lu all evit kemer perzh en Aloubadeg Europa. 
## Notennoù ha daveennoù