open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sophie Friederike von Mecklenburg

**Sophie Friederike von Mecklenburg** (*Sophie Frederikke af Mecklenburg-Schwerin * e daneg) a oa ur briñsez alaman, eus Mecklenburg-Schwerin, dimezet d'ur priñs danat. Mamm e oa da Christian VIII, a voe roue Danmark.

## He zud

Ganet e oa e Schwerin, ha merc'h e oa d'an dug Louis von Mecklenburg-Schwerin, eil mab Christian Louis II, Dug Mecklenburg-Schwerin, ha d'ar briñsez Charlotte Sophie von Sachsen-Coburg-Saalfeld.

C'hoar e oa da Frederick, hag a oa daou vloaz warni.

## Eured
D'an 21 a viz Here 1774, en Copenhagen, e timezas da Frederick Danmark ha Norge, mab da Frederick V Danmark, roue Danmark, ha d'e eil pried Juliane Marie von Brunswick-Wolfenbüttel, hag a oa rejant Danmark etre 1772 ha 1784. C'hwezek vloaz e oa neuze.

Brudet e oa Sophie Friederike da vezañ ur plac'h plijus, koantik ha speredek, ha goude mare diaes an eured en estrenvro e voe karet gant an holl. E-pad dek vloaz kentañ he friedelezh (1774-1784), ne c'hanas nemet teir merc'h, an div gentañ a oa marv-ganet, an drede ne vevas nemet pemp miz ; n'eo nemet en 1786 he devoe ar bugel kentañ a chomas bev, he mab a deuas da vout ar roue Christian VIII, ha ne oa ket, marteze, diwar he fried.

Mat en em gleve an daou bried, war a ouzer. Koulskoude o devoe serc'h ha serc'heg: he mignonez Caja Hviid a oa serc'h he fried, ha tad he bugale-hi a vije bet un isofiser, Frederik von Blücher.

Mervel a reas e Palez Sorgenfri, e-kichen København .

## Bugale

Pemp bugel he doe : 
* Juliane Marie (*/† 1784)
* Christian VIII (1786–1848), roue Danmark
* Juliane Sophie (1788–1850); 
** dimezet e 1812 d'al Landgraf Wilhelm von Hessen-Philippsthal-Barchfeld 
* Louise Charlotte (1789–1864); 
** dimezet e 1810 d'al Landgraf Wilhelm von Hessen-Kassel-Rumpenheim
* Friedrich Ferdinand (1792–1863), 1848–1863, priñs pennhêr (Kronprinz) Danmark; 
** dimezet e 1829 da Caroline, merc'h d'ar roue Frederig VI Danmark

## Notennoù
Rio Doce

Ar **Rio Doce**, pe **Stêr Doce**, zo ur stêr eus gevred Brazil, er Região Sudeste, e stadoù Minas Gerais hag Espírito Santo, 853&nbsp;km hed dezhi.

Dont a ra ar Stêr Doce eus kember ar Rio do Carmo hag ar Rio Piranga e-kichen kêr Ouro Preto e Minas Gerais.

## Adstêrioù
* Rio do Carmo
* Ribeirão Ipanema
* Rio Xopotó
* Rio Piracicaba
* Rio Casca
* Rio Santo Antônio
* Rio Manhuaçu 
* Rio Resplendor 
* Rio Guandu
* Rio Santa Maria do Doce
* Rio Pancas
* Rio São José
* Rio Caratinga
* Rio Suaçuí Pequeno
* Rio Suaçuí Grande
* Rio Brejaúba

## Saotradur
D'ar 5 a viz Du 2015 e freuzas ur voger-stankell ma veze dalc'het lastez mengleuzioù gant ar gompagnunezh Samarco, nepell diouzh kêr Mariana, anezho ur seurt pri, meskaj dour, traezh, ha krai a bep seurt.

## Liammoù diavaez
* http://www.demotivateur.fr/article-buzz/alors-meme-que-se-tient-la-cop-21-a-paris-le-Bresil-panse-les-plaies-de-la-pire-catastrophe-ecologique-de-son-histoire-4056
* https://web.archive.org/web/20170603225045/http://colibris.ning.com/profiles/blogs/le-d-sastre-sans-pr-c-dent-sur-lequel-tout-le-monde-ferme-les
* http://info.arte.tv/fr/bresil-rio-doce-lagonie-dun-fleuve
* https://www.bastamag.net/Au-Bresil-les-sinistres-d-une-catastrophe-ecologique-victimes-du-cynisme-d-une
Ad kalendas graecas

***Ad kalendas graecas***, "da gala ar C'hresianed" zo un droienn latin hag a dalvez kement ha "biken", rak ne oa ket a *[[kalendae|galendae]]* en Hellaz.

Skrivet eo bet an droienn gant an istorour roman Suetonius diwar-benn an impalaer Augustus hag a rae anv eus tud ha ne felle ket dezho paeañ o dle.

Tremenet eo an droienn en un toullad yezhoù latin: *aux calendes grecques* e galleg, *alle calende greche* en italianeg, *às calendas gregas* e portugaleg, *la Calendele Grecesti* e roumaneg.

Troiennoù kevatal zo e brezhoneg : kas da ouel Sant Bikenig, pa'n em lako ar yer da bisat, bloavezh an erc'h du, pa savo blev war ar bili, a-benn an 30 a viz C'hwevrer, pa vo dent d'ar yer, pa nijo ar moc'h (an ezen).

## Notennoù
Rummenn yezhadurel

Ur **rummenn ger**, ur **rummenn yezhadurel** pe ur **rummenn c'hramadegel** zo ur rummad gerioù heñvel o natur, ma c'haller lakaat an eil e-lec'h egile.
 
## Rummennoù yezhadurel
Da skouer
*an anv-kadarn
*ar raganv
*an anv-gwan
*ar ger-mell
*ar verb
*an adverb
*an araogenn
*ar stagelloù 
**ar stagell-genurzhiañ
**ar stagell-isurzhiañ
*an estlammadell

## Ur skouer : an anv-kadarn
Kemeromp ar skouer « Harzhal a ra ar c'hi », ha lakaomp gerioù all e-lec'h an anv « ki» .
** Harzhal a ra ar c'hazh. Harzhal a ra ar c'hangouroued. Harzhal a ra ar skubellenn. Harzhal a ra Napoleon XIV. Harzhal a ra ar C'hallaoued. Harzhal a ra ar stered.*

Ar « c'hi », ar « c'hazh », ar « c'hangouroued », hag ar re all, a zo gerioù eus ar memes rummenn yezhadurel — an anv-kadarn, amañ —, ne vern pe gwirheñvel pe nann eo ar frazenn.

Dre vras e lavarer ec'h aparchant gerioù zo ouzh ar memes rummenn yezhadurel ma c'haller lakaat an eil e-lec'h egile en ur frazenn. Treuzkemmadur a vez graet eus se peurvuiañ.

## Anavezout ar rummenn yezhadurel
En ur geriadur e vez merket e pe rummenn, pe rummennoù, yezhadurel emañ ar gerioù : gerioù zo a c'hall bezañ lakaet e meur a rummenn. E gwirionez eo an implij a ra natur ar ger hag a lavar e pe rummenn emañ. Kemeromp ar skouerioù-mañ :

**gwall* a zo 
** un anv-kadarn : *ar gwall*
** un adverb : *n'eo ket gwall vat*
**mat/mad* a zo 
** un anv-gwan : *tud vat int*
** un anv-kadarn : *ar madoù*
** un adverb : *Labourit mat !*
** un estlammadell : *Mat ! *
**kaoc'h* zo
** un anv-kadarn : * un tamm kaoc'h *
** un estlammadell : * Kaoc'h ! *
**debriñ* zo
**ur verb
**un anv-kadarn : *an debriñ hag an evañ*. Se zo kaoz e komzer eus anv-verb e brezhoneg.
**arabat* zo
** un anv-gwan : *Arabat eo mont er-maez!*
**lakaet adverb e geriadurioù zo (Geriadur Hemon-Huon) ha yezhadurioù zoken.

## Rummennoù digor pe serr
Ar rummennoù a vez lâret int digor pe serr. Ur rummenn zo digor ma tegemer gerioù nevez, serr ma ne ra ket, pe ral a wech. Ar rummennoù digor a zo niverus ar gerioù enne, ar rummennoù serr zo kalz bihanoc'h. 
*Er rummennoù digor e lakaer an anvioù-kadarn hag ar verboù (war-bouez ar verboù-skoazell, mar o lakaer en ur rummenn a-ziforc'h), anvioù-gwan, adverboù, hag estlammadelloù. 
*Er rummennoù serr e lakaer an araogennoù, gerioù spisaat, stagelloù, raganvioù.
Skoueriou kristen eil rummad gant eur Missioner Breizad

***Skoueriou kristen eil rummad savet gant eur Missioner Breizad*** zo ul levr brezhonek, diwar-benn sent katolik a bep seurt, 272 pajenn ennañ, savet gant ar beleg breizhat Jean Bourdoulous hag embannet e 1911 gant J. Salaun e Kemper.

## Istor
Seiz vloaz a-raok, e 1904, e oa bet embannet *[[Skoueriou kristen gant eur Missioner Breizad]]*, ul levr 256 pajenn ennañ, gant Jean Bourdoulous, e Kemper.

## Al levr
:;Golo
:War ar golo kartoñs kalet ruz, skrivet e lizherennoù alaouret, e lenner : 
:* EUR MISSIONER BREIZAD
:* SKOUERIOU KRISTEN
:* EIL RUMMAD
;Danvez
:Ul levr a skouer vat eo, ha rannet e c'hwec'h lodenn.
#LODEN GENTA : Hano ha merk ar c'hristen
#EIL LODEN : Guirionezou ar "Gredo"
#TREDE LODEN : Ar gourc'hemennou
#PEDERVED LODEN : Ar pec'hed e jeneral hag ar 7 pec'hed kapital 
#PEMPED LODEN : Ar Beden hag ar Zakramanchou
#C'HOUECHVED LODEN : An devosionou kaera

## Liammoù diavaez
*
## Notennoù
Treron capellei

***Treron capellei*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.

Anvet e voe *Columba capellei* (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Malezia da hanternoz Sumatera, Borneo, Jawa hag inizi tost.

## Liammoù diavaez
*  ''Treron capellei'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron capellei'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Olier Chevillotte

**Olier Chevillotte**, pe **Ollivier Chevillotte** e galleg, ganet e Brest d'an 23 a viz Here 1890 hag aet da anaon d'ar 27 a viz Meurzh 1965 e maner Kerwazdoue e Plougonvelen, a oa un ezel eus Strollad broadel Breizh.

## Yaouankiz
Ar familh Chevillote zo eus Brest ha Plougonvelen. An tad Julien Chevillote (1863-1933) a oa noter, perc'henn war domanioù Kerwazdoue e Plougonvelen ha Kergroadez e Brelez. Ar vamm e oa Valentine Mevel (1871-1930).
Dimezet e voe gant Madeleine de Parcevaux (1898-1981) d'ar 7 a viz Genver 1920. 7 bugel o deus bet.

Ijinour e oa war al labour-douar.

Er bloavezhioù 1930 e oa Olier Chevillotte gant e vreur Emmanuel Chevillotte e Strollad broadel Breizh.

## Strollad broadel Breizh
Olier a gemeras perzh e dilennadegoù lec'hel evel hini kanton Lokournan e miz Kerzu 1931 : tapout a reas 22% eus ar mouezhioù.

E 1936 e voe war ar renk evit dilennadegoù an deputeed e Montroulez : erruout a reas da drede.

Etre Gouere 1938 ha Gouere 1939 edo e penn Strollad Broadel Breizh gant Olier Mordrel ha Marsel Guieysse.

E-pad mare dalc'hidigezh Breizh gant an Alamanted, e vreur Emmanuel a oa penn arondisamant pa oa Olier penn kanton ha war ar memes-tro penn rann ar Burev evit studiañ al labour-douar e Strollad broadel Breizh.

Ur mab dezhañ, Michel, a emezelas er Bezen Perrot gant al lesanv Bleiz. Ne ouier ket penaos eo marvet: pe lazhet o stourm a-enep ar Lu Ruz (an anatañ), pe harzet ha jahinet d'ar marv gant ar Gevredidi.

## Fin e vuhez
Olier Chevillote a oa aet da anaon er bloavezh 1965 e Plougonvelen.
## Levrlennadur
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du mouvement breton, Yorann embanner (432 pajenn), miz Du 2013 ( ISBN 978-2-916579-59-7)

## Lec'hiennoù diavaez
* Olier Chevillote war geneanet.org
## Notennoù ha daveennoù
Emmanuel Chevillotte

**Emmanuel Chevillotte**, ganet d'an 31 a viz Meurzh 1898 e Brest hag aet da anaon d'an 11 a viz Even 1980, a oa ur broadelour breizhat ezel eus Strollad broadel Breizh.

## Yaouankiz
Ar familh Chevillote zo eus Brest ha Plougonvelen. An tad Julien Chevillote (1863-1933) a oa noter, perc'henn e oa war domanioù Kerwazdoue ha Kergroadez. Ar vamm eo Valentine Mevel (1871-1930).

Kemer a reas perzh er C'hentañ Brezel-bed.

Ijinour e oa war al labour-douar.

Dimezet e oa bet gant Marie-Anne Mège. Dimezet e oa bet goude-se gant Gwenola Coroller de Vauruellan.

Er bloavezhioù 1930 e adkaver Olier Chevillotte gant e vreur Emmanuel Chevillotte e Strollad broadel Breizh.

## Strollad Broadel Breizh
Ar familh Chevillotte a zeu da vezañ anavezet dre obererezh an daou vreur broadelour, Olier a gemeras perzh e dilennadegoù lec'hel evel hini kanton Lokournan e miz Kerzu 1931 ; tapout a reas ouzhpenn 20% eus ar mouezhioù.

E 1936 ez eas Olier Chevillote war ar renk, gant sikour e vreur, evit dilennadegoù an deputeed e Montroulez, erruout a reas drede.

Etre Gouere 1938 ha gouere 1939 edo e vreur Olier Chevillotte e penn Strollad broadel Breizh gant Olier Mordrel ha Marsel Guieysse.

E-pad mare dalc'hidigezh Breizh gant an Alamanted  Emmanuel a oa penn arondisamant Montroulez-Brest evit Strollad broadel Breizh, padal Olier a oa penn kanton ha war ar memes-tro penn rann burev studiañ al labour-douar evit Strollad broadel Breizh.

Emmanuel Chevillote a voe ivez, evel e vreur, penn rann burev studiañ al labour-douar e Strollad broadel Breizh.

## Levrlennadur
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du mouvement breton, Yorann embanner (432 pajenn), miz Du 2013 ( ISBN 978-2-916579-59-7)

## Liammoù diavaez
* Emmanuel Chevillotte war Geneanet.org
## Notennoù ha daveennoù
Ocyceros gingalensis

***Ocyceros gingalensis*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi gleb Sri Lanka :

## Notennoù ha daveennoù
Distrig Kastell-Briant

**Distrig Kastell-Briant** a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Gwenrann en e benn 
.
Setu amañ roll an eizh kanton a yae d'ober Distrig Kastell-Briant:
* Kanton Derwal,
* Kanton Hezin,
* Kanton Izeg,
* Kanton Kastell-Briant,
* Kanton Maezon-ar-Stêr,
* Kanton Sant-Juluan-Gouwent,
* Kanton Saoudan ,
* Kanton Ruzieg.
## Lez-varn ar bann
* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze *dilennourien an eil derez* anezhe.

## Dilamet ar bannoù
* Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
## Dave ha notennoù
Rhyticeros plicatus

***Rhyticeros plicatus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Bucerotidae hag a veze renket er genad *[[Aceros]]* betek 1990.

Ober a reer "kokomo" anezhañ e Tok Pisin.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned ha loenedigoù all gwech an amzer ivez.

## Annez
Ar spesad a gaver e takadoù 'zo eus Aostralazia.

## Liammoù diavaez
*  ''Rhyticeros plicatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rhyticeros plicatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Treron chloropterus

***Treron chloropterus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Treron chloroptera* da gentañ-penn (e 1845) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha greun.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en inizi Andaman ha Nikobar (India).

## Liammoù diavaez
*  ''Treron chloropterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron chloropterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
YouTube Poop

**YouTube Poop** berraet e **YTP** (Brezhoneg: Kaoc'h YouTube) a zo un doare video diboell e stumm mashup, savet o frammañ videoioù a zo anezho dija evit krouiñ traoù fentus, dudius, stroñsus pe displann.

Alies e vezont diazezet war videoioù kentoc'h evit an dud deuet. Ar videoioù YouTube Poop a vez uskarget dre vras war lec'hienn YouTube, met gallout a reont bezañ lakaet war lec'hiennoù rannañ video all.

## Notennoù ha deveennoù
Aplonis panayensis

***Aplonis panayensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.

Anvet e voe *Muscicapa (panayensis)* (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Aplonis panayensis affinis*, e biz India, Bangladesh ha mervent Myanmar,
* *A. p. albiris*, e kreiz ha kreisteiz Inizi Nikobar,
* *A. p. alipodis*, en inizi er-maez da reter Borneo,
* *A. p. altirostris*, en inizi er-maez da walarn Sumatera,
* *A. p. enganensis*, en Enggano (er-maez da vervent Sumatera),
* *A. p. eustathis*, e Borneo (n'en kaver ket en hanternoz avat),
* *A. p. gusti*, e Bali,
* *A. p. heterochlora*, en inizi Anambas ha Natuna (etre Malezia ha Borneo),
* *A. p. pachistorhina*, en inizi er-maez da gornôg Sumatera,
* *A. p. panayensis*, e Sulawesi ha Filipinez,
* *A. p. sanghirensis*, en inizi er-maez da viz Sulawesi,
* *A. p. strigata*, e Malezia, Sumatera, Jawa ha hanternoz Borneo,
* *A. p. tytleri*, (Hume, 1873), en Inizi Andaman ha hanternoz Inizi Nikobar.

## Liammoù diavaez
*  ''Aplonis panayensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aplonis panayensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Yezhadur berr ar brezhoneg

**Yezhadur berr ar brezhoneg** zo ul levrig yezhadur e brezhoneg 128 pajenn ennañ, savet gant Roparz Hemon, embannet gant Al Liamm e 1979 ha graet 3 000 skouerenn anezhañ.

## Danvez al levr
### Rakskrid
Ur rakskrid peder fajennad (7-10) zo, diwar zorn an oberour, ma skriv : 
**Evit kavout ur yezhadur e brezhoneg, mar lezer a-gostez unan berr embannet ganin e 1928, e ranker gortoz betek 1947. Er bloaz-se e voe moulet "[[Yezhadur bras ar brezhoneg]]", gant F. Kervella, ul levr ennañ tost [da] 500 pajenn, an hini klokañ ha gwellañ eus an holl.*

### Evezhiadennoù
Gerioù disheñvel diouzh re levr Frañsez Kervella a gaver avat :
**rakverb* e-lec'h adverb, 
**jener* e-lec'h reizh.
*an *derezioù-keverata*, e-lec'h an *derezioù doareañ*.
*Ar verb **eme** (pajenn117), e-lec'h *an araogenn eme* (p. 369).

Meur a wech e lenner *pa'z eus* (pajenn 116, ha 117), e-lec'h ma vefe ret lenn *pa vez*.

## Pennadoù kar
* Yezhadurioù ar brezhoneg
Rimou ha goulennou evit an eureujou

**Rimou ha goulennou evit an eureujou**  zo ul levrad gwerzennoù e brezhoneg Treger, a oa embannet 1000 skouerenn anezhañ e ti Lédan e Montroulez e 1825. Gallout a reer keñveriañ niver ar skouerennoù-se gant hini al levrioù nevez e brezhoneg embannet hiziv (war-dro 500 evit ur voulladenn gentañ). 

Ur skouerenn zo e levraoueg Metropolenn Roazhon (N° 77.943).

Awenet eo bet Emil Souvestre gant an dastumad-se evit sevel sonioù embannet e *La revue des deux mondes* e 1833. 

## Yezh

Un implij iskis eus al liester goude "pep" a gaver e trede linenn diwezhañ al levr  :



:Cetu aze ho teveriou :
:Dalc’hit mad dê **da bep heuriou**.
:Mar bezit fidel entrezoc’h,
:Ar barados a c’honezoc’h.



## Notennoù
Saint-Éloi

**Saint-Éloi** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù

### 
* *Vive-Saint-Éloi*, anv gallek ***[[Sint-Eloois-Vijve]]***, rann eus Waregem, en Kornôg-Flandrez.

###### 
* *Saint-Éloi*, anv gallek Sant-Eler, e Louergad.
* *Saint-Éloy*, anv gallek Sant-Alar.
*Rivière de Saint-Éloi, anv gallek ul lodenn eus an Tohon

### 
* Saint-Éloi, en Ain
* Saint-Éloi, kumun gwechall en Eure, bremañ e kumun Bézu-Saint-Éloi
* Saint-Éloi, e Creuse
* Saint-Éloi, e Nièvre
* Saint-Éloi, karter e Rodez en Aveyron
* Saint-Éloi, karter e Montpellier

: Saint-Éloi-de-Fourques, en Eure
: Saint-Éloy-d'Allier, en Allier
: Saint-Éloy-de-Gy, e Cher
: Saint-Éloy-la-Glacière, e Puy-de-Dôme
: Saint-Éloy-les-Mines, e Puy-de-Dôme
: Saint-Éloy-les-Tuileries, e Corrèze
: Bézu-Saint-Éloi, en Eure
Jenia Grebennikov

**Jenia Grebennikov** zo ur c'hoarier volley-ball rusian ha breizhat bet ganet d'an 13 a viz Eost 1990 e Roazhon. 1,88 m eo e vent.

E-pad pemp bloaz e c'hoarias gant skipailh Roazhon Volley 35, kent mont da Alamagn (VfB Friedrichshafen) ha da Italia (ASV Lube). 

*Libero* skipailh Bro-C'hall eo ivez abaoe 2011 : gantañ e c'hounezas kampionad volley Europa ha kevre ar bed e 2015. En abeg da se e voe dilennet da sportour breizhat ar bloaz gant ar gazetenn Ouest-France.
Frederig Danmark

**Frederig Danmark** (*Frederik af Danmark* e daneg) zo anv meur a roue pe briñs eus Danmark.

## Rouaned Danmark
*Frederik Iañ (1471–1533) - roue 1523-1533
*Frederik II (1534–1588) - roue 1559-1588
*Frederik III (1609–1670) - roue 1648-1670
*Frederik IV (1671–1730) - roue 1699-1730
*Frederik V (1723-1766) - roue 1746-1766
*Frederik VI (1768-1839) - roue 1808-1839
*Frederik VII (1808-1863) - roue 1848-1863
*Frederik VIII (1843-1912) - roue 1906-1912
*Frederik IX (1899-1972) - roue 1947-1972

## Priñsed
*Frederik Danmark (1529-1556), mab da Frederik Iañ
*Frederik af Danmark (1599-1599), mab da Christian IV
*Frederik Danmark (1753-1805)‎, mab da Frederik V
*Frederik Danmark (1968)‎, mab d'ar rouanez Margrethe II .
Ross

**Ross** zo un anv-lec'h hag un anv-den skosat hag ivez alamanek.

## Lec'hioù
###### 
*Mor Ross

###### 
*Ross, Northumberland, ur gêriadenn
*Ross, Scottish Borders, ur gêriadenn
*Ross-on-Wye, e Herefordshire.

###### 
**Ross*, anv saoznek rannvro Ros
*Kontelezh Ross, pe * Ross-shire*

### [[Inizi Kergelenn]]
* Menez Ross, ur menez-tan ha menez uhelañ an inizi.

###### 
*Ross (Arkansas)
*Ross (Kalifornia)
*Ross (Indiana)
*Ross (Iowa)
*Ross (Minnesota)
*Ross (North Dakota)
*Ross (Ohio)
*Ross County (Ohio)
*Ross (Texas)
*Ross (Wisconsin)

## Tud
*Alf Ross, prederour danat
*Bob Ross, livour stadunanat
*Charles Ross, ijinour hag embreger breizhveurat
*Diana Ross, kanerez stadunanat
*James Clark Ross, ofiser a vor saoz
*John Ross, ergerzher skosat
*Jonathan Ross, kinniger abadennoù skingomz ha skinwel
*Katharine Ross, aktorez stadunanat
*Ronald Ross, mezeg skosat
*Ryan Ross, gitarour stadunanat

## Steredoniezh
*Ross 128, ur gorrez ruz
*Ross 248, ur gorrez ruz

## A bep seurt

* ar fuzuilhoù Ross implijet gant an arme kanadian etre 1903 ha 1916 dreist-holl
Treron teysmannii

***Treron teysmannii*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Treron Teysmannii* da gentañ-penn (e 1879) gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884) : dougen a ra anv al louzawour izelvroat Johannes Elias Teijsmann (1808-1882).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e douaroù izel enez Sumba (Indonezia).

## Liammoù diavaez
*  ''Treron teysmannii'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Treron teysmannii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Distrig Blaen

**Distrig Blaen** a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Blaen en e benn.

Setu amañ roll ar pevar c'hanton a yae d'ober Distrig Blaen: 
* Kanton Blaen,
* Kanton Gwenvenez-Penfaou,
* Kanton Nozieg,
* Kanton Sant-Nikolaz.
## Lez-varn an dsitrig
* Dilennet barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze *dilennourien an eil derez* anezhe.
## Dilamet an dsitrigoù
Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
## Dave ha notennoù
All About That Bass

***All About That Bass*** zo ur ganaouenn saoznek gant ar ganerez stadunanat Meghan Trainor, embannet gant Epic Records d'an 30 a viz Mezheven 2014. Lakaet eo bet e-touez gwellañ kanaouennoù ar bloaz 2014 e SUA ha meneget eo bet er Grammy Awards evel Pladenn ar Bloaz ha Kanaouenn ar Bloaz. Unnek milion zo bet gwerzhet dre ar bed, ma oa ar pevare gwellañ gwerzh e 2014.

## Liammoù diavaez
* Klevout ar ganaouenn All About That Bass gant Meghan Trainor, el lec'hienn YouTube
* Diwar-benn ster ar ganaouenn : https://web.archive.org/web/20210429184048/https://answers.yahoo.com/question/index?qid=20140730152229AAakfk4
Kurded

Ar **Gurded** (kurdeg: کورد *Kurd*) a zo ur bobl eus ar Reter-Kreiz hag a vev evit al lodenn vrasañ anezho e Kurdistan an Norzh (e stad Turkia), e Kurdistan ar Su (e stad Iraq), e Kurdistan ar C'hornaoueg (e stad Siria), e Kurdistan ar Reter (e stad Iran), hag evit un darn en Armenia, Jorjia hag Azerbaidjan. Un diaspora kurd bras a-walc'h a zo (2 vilion bennak a dud). En holl e vefe etre 30 ha 32 vilion a Gurded. Ar c'hurdeg eo o yezh, ur yezh indezeuropek eus isskourr yezhoù iranek ar gwalarn. An darn vrasañ eus ar Gurded a zo muzulmaned sunnit met bihanniveroù all a zo. Stourm a ra ar Gurded evit kaout muioc'h a wirioù politikel ha sevenadurel.

## Gwelet ivez
*Kurdeg
*Kurdistan

## Liammoù diavaez

*  ''Institut kurde''
*  ''Le peuple kurde''
Treron griveaudi

***Treron griveaudi*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Treron australis griveaudi* da gentañ-penn (e 1960) gant an evnoniour breizhveuriat Constantine Walter Benson (1909-1982) : dougen a ra anv an amprevanoniour ha dastumer gall Paul Griveaud (1907-1980).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en enez Mohéli (Komorez).

## Liammoù diavaez
*  ''Treron griveaudi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron griveaudi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Marais-Vernier (Eure)

**Marais-Vernier** zo ur gumun eus departamant Eure e rannvro Normandi. 

Dont a ra anv ar gumun eus hini ur c'heun a zo er su d'ar Saena. Dizouret e voe douaroù ar c'hornad gant ijinourien deuet eus Holland e 1607 war c'houlenn ar roue Herri IV. 

A-raok an Dispac'h gall ha diskar an eskoptioù kozh e oa stag parrez Marais-Vernier ouzh Eskopti Dol.

## Notennoù ha daveoù
Bec'h dei !

**Bec'h dei !** zo ul levr yezhadur brezhonek, gant poelladennoù, evit ar skolioù brezhonek, embannet gant TES e miz Meurzh 1990. Hervez a lenner warnañ (pajenn 4) eo savet gant Diwan. E gwirionez e vefe savet gant Lukian Kergoat hag Ivon Gourmelon met ne weler ket o anvioù. An trede levr yezhadur brezhoneg eo da vezañ skrivet e brezhoneg.

## Tud
Anvioù tud all avat a lenner (er bajenn 4) : re skolaerien o defe graet poelladennoù. Sed an anvioù-se : Mich Beyer, Jorj Abherve-Gwegen, Fañch Desbordes, Dominig Jolivet ar C'hlec'h, Alan Dipode, Paskal ar Marc'heg. .Meneget eo ivez anv an treser, Malo Louarn, hini an daou vaketenner, JM Roynard ha Gildas le Buhé, ha hini tri reizher : Kristina Jegou, Divy Kervella, ha Ronan ar C'hoadig.

Ur yezhadur savet evit skolioù Diwan e oa, met dilezet e voe tamm-ha-tamm.

## Pennad kar
*Yezhadurioù ar brezhoneg
Saint-Samson-de-la-Roque

**Saint-Samson-de-la-Roque** zo ur gumun eus departamant Eure e rannvro Normandi.

Savet e voe diwar div barrez, *La Roque-sur-Risle* ha *Saint-Samson-sur-Risle*, hag a voe bodet en . A-raok an Dispac'h gall ha diskar an eskoptioù kozh e oant stag o-div ouzh Eskopti Dol, e Breizh.

## Notennoù ha daveoù
Alectroenas pulcherrimus

***Alectroenas pulcherrimus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba pulcherrima* da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha greun dreist-holl.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad er Sechelez (inizi Felicité, Mahé, Praslin ha Silhouette).

## Liammoù diavaez
*  ''Alectroenas pulcherrimus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alectroenas pulcherrimus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cryptophaps poecilorrhoa

***Cryptophaps poecilorrhoa*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.

Anvet e voe *Carpophaga poecilorrhoa* (kentanv) da gentañ-penn (e 1876) gant ar skiantour alaman Friedrich Brüggemann (1850-1878) : ar spesad nemetañ er genad *Cryptophaps* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e koadegi gleborek menezioù Sulawesi.

## Liammoù diavaez
*  ''Cryptophaps poecilorrhoa'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cryptophaps poecilorrhoa'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sant-Eler

**Sant-Eler** zo anv meur a lec'h e Breizh.
* Sant-Eler-al-Lann, en Il-ha-Gwilun
* Sant-Eler-Kaleon, e Liger-Atlantel 
* Sant-Eler-Neved, e Kanton Klison, e Liger-Atlantel

## Pennadoù kar
*Saint-Hilaire
*Saint-Eloi
Distrig Pembo

**Distrig Pembo** a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Pembo en e benn 
.

Setu amañ roll ar pemp kanton a yae d'ober Distrig Pembo:

* Kanton Arzhon,
* Kanton Frozieg,
* Kanton Pembo,,
* Kanton Pentelloù,
* Kanton Pornizh.
## Lez-varn an distrig
* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze *dilennourien an eil derez* anezhe.

## Dilamet an distrigoù
Gant Bonreizh ar Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
## Dave ha notennoù
Dron

**Dron** eo an termen boas roet d'un nijerez hep sturier na den all ebet en he bourzh, pellsturiet pe emren. En XX kantved e oant bet savet gant ur soñj milourel nemetken, evit seveniñ kefridioù amreoliek, lous pe re zañjerus evit ar soudarded. En XXI kantved int deuet da vezañ un ostilh diazez e kalz armeoù. Dre ma z'int bet gwellaet hag izelaet o frizioù, int implijet muioc'h-mui er-maez eus an takadoù brezel. An implijoù nevez zo, da skouer, luc'hskeudennoù adal an oabl, evezhiañ tiriadoù, labour-douar teknikel, evezhiañ an tanioù-gwall er c'hoadeier, evezhiañ stêrioù hag an endro dre vras, evezhiañ liv an amzer, evezhiañ polis pe surentez, furchal danframmoù,  stourm a-enep ar floderezh, dezougen produioù, dronoù evit an dudi, ha dronoù redadeg.
## Gerdarzh
Doareoù lies a zo da envel an dronoù. *Drone* a zeu eus ar ger saoznek a sinifi tad-gwenan. Implijet eo ar ger-se abaoe penn-kentañ ijinadenn an nijerezh, evel da skouer sibloù aerlestr evit ma c'hallje al listri-brezel pleustriñ gant o c'hanolioù. Er bloavezhioù 1920 e oa ar Fairey Queen hag er bloavezhioù 1930 an De Havilland Queen Bee.

## Liammoù diavaez
## Daveoù ha notennoù
Whitchurch (Shropshire)

**Whitchurch** zo ur gêr vihan e Shropshire, e kornôg Bro-Saoz, tost da harzoù Kembre ha da Cheshire. E 2011 e oa  a annezidi.

E-pad ar  e voe savet ur gêr roman eno, anvet **Mediolanum**, war an hent a gase eus Chester da Wroxeter. E mirdi Whitchurch e c'haller gwelet aspadennoù eus an amzer roman-se. Er Grennamzer e voe roet d'ar gêr an anv a zo ganti bremañ, *Whitchurch*, a dalvez kement hag "iliz wenn", abalamour ma voe savet un iliz gant mein gwenn en amzer-se. An iliz pennañ a weler e Whitchurch bremañ a voe savet e deroù an , gant mein ruz, e lec'h an iliz kentañ.

## Anv
A. Mediolanum

* Ptol. II, 3 11 ː Μεδιολάνιον (MEDIOLANUM), ur gêr an Ordovices
* I.A. 4694 (Iter II) ː MEDIOLANO
* I.A. 4811 & 4824 (Iter X) ː MEDIOLANO
* Ravenna 10641 ː MEDIOMANO; 10643-44 ː MEDIOLANO SAUDONIO / MEDIOLANA / SAUDONIE

Talvoudegezh ː e-pad pell, evel an anvioù heñvel, e oa sonjet ː *kreiz ar blaenenn*; degemeret hirie kentoc'h ː *lec'h glan = sakr pennañ ur bobl*

B. Whitchurch

Mat eo derc'hel sonj hag *gwenn* a dalv ivez evit *glan* = *sakr*. Evel-se e vije an dalvoudegezh *<u>Whit</u>*church tost d'an anv koz -(*)lanum*

## Tud vrudet
* Henry Percy (Hotspur) (1364–1403), ur marc'heg hag a savas meur a wech a-enep ar roue Herri IV.
* John Talbot (kentañ kont Shrewsbury) (ca. 1384–1453), hag a reas brezel ouzh Janed Ark. 
* Randolph Caldecott (1846–1886), skeudennaouer levrioù.
* Edward German (1862–1936), sonaozer.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Whitchurch gant :
*, e Normandi, er Pays de Bray.

## Daveoù
Arques (stêr)

An **Arques** zo ur stêr eus Normandi, e Seine-Maritime. Aberiñ a ra e Mor Breizh, e kêr Dieppe.
## Kumunioù treuzet
Otidiphaps nobilis

***Otidiphaps nobilis*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Otidiphaps* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Otidiphaps nobilis aruensis*, en inizi Aru (Ginea Nevez),
* *Otidiphaps nobilis cervicalis*, e menezioù reter ha gevred Ginea Nevez (Kuper, Saruwaged ha Sepik),
* *Otidiphaps nobilis insularis*, en enez Fergusson (enezeg D'Entrecasteaux),
* *Otidiphaps nobilis nobilis*, e menezioù kornôg Ginea, en inizi Batanta ha Waigeo.

## Liammoù diavaez
*  ''Otidiphaps nobilis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Otidiphaps nobilis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Arques

**Arques** zo un anv-lec'h gallek.

#### 
### Kumunioù
* *Arques* (betek 1882), hiriv **[[Arques-la-Bataille]]**, e Seine-Maritime war lez ar stêr Arques
* **[[Arques (Aude)|Arques]]** en Aude
* **[[Arques (Aveyron)|Arques]]** en Aveyron
* **[[Arques (Pas-de-Calais)|Arques]]** e Pas-de-Calais

### Stêr
An **[[Arques (stêr)|Arques]]**, e Seine-Maritime

## Traoù all
* Cristal d'Arques
* Kanton Arques
* kontelezh Arques
* Kastell Arques-la-Bataille
* Emgann Arques

## Pennad kar
**Les Arques*, Las Arcas en okitaneg, e Lot.
Pamir

Ar **Pamir** a zo un aridennad-venezioù en Azia ar C'hreiz (Tadjikistan, Kirgizstan, Afghanistan ha Sina), lec'hiet tost d'an Himalaya. Gant teir vegenn uheloc'h evit  m a vez graet *Toenn ar bed* anezhi.
Karakoram

Ar **C'harakoram** a zo ur aradennad-venezioù en Azia ar C'hreiz, lec'hiet etre Pakistan, India ha Sina. Ar K2 ( m) eo ar gern uhelañ enni..
Tian Shan

An **Tian Shan** a zo ur aradennad-venezioù en Azia ar C'hreiz (Kazakstan, Kirgizstan, Sina hag Ouzbekistan). Ar Jengish Chokusu ( m) eo ar gern uhelañ enni..
Enez Aleksandr Iañ

**Enez Aleksandr ** pe **Enez Aleksandr** eo enezenn vrasañ Antarktika, e Mor Bellingshausen, a-hed aod kornaoueg Ledenez Antarktika, 4 9069,9 km² enni.

## Liammoù diavaez
Strollad Liberté eus Sant-Nazer

Ar **Strollad Liberté eus Sant-Nazer** a oa ur strollad stourm eus ar Rezistañs e-pad an Eil Brezel-bed, broadelourien vreton anezho. 

## Istor ar strollad
Hervez Jean-Jacques Monnier ez eo bet krouet ar strollad e miz Meurzh 1943 gant c'hwec'h ezel pe tud tost eus ar Strollad Broadel Breizh ha gant 9 ezel eus ar Bagadoù Stourm (strollad emzifen an SBB). Pezh a lakaas anezho da vont etrezek tu ar Rezistañs e-serr hini an Trede Reich a voe al liamm etrekeltiek.
## Levrlennadur
* Jean-Jacques Monnier, *Résistance et conscience bretonne, 1940-1945,l'hermine contre la croix gammée*, 400 p., embannadur Yoran embanner, Foenn, Du 2007 (300 notenn buhez eus stourmerien politikel ha sevenadurel breizhad engouestlet er Rezistañs)

## Notennoù ha daveennoù
Mor Bellingshausen

**Mor Bellingshausen** a zo ur mor e Meurvor ar Su. Bevennet eo gant Ledenez Antarktika hag Enez Pêr I<sup>añ</sup>. 487 000km² eo gorread ar mor-se.

## Liammoù diavaez
Mor Ross

**Mor Ross** a zo ur mor e Meurvor ar Su. Ur bae bras eo en Antarktika, etre Douar Victoria ha Douar Marie Byrd.

## Liammoù diavaez
Mor Weddell

**Mor Weddell** a zo ur mor e Meurvor ar Su. Bevennet eo gant Ledenez Antarktika ha Douar Coats.


File:Small_Tabular_Icebergs_(26376305448).jpg
File:Antarctica Weddell Sea region relief location map.png


## Liammoù diavaez
Enez Pêr Iañ

**Enez Pêr I<sup>añ</sup>** (*Peter I Øy* e norgeeg,) a zo un enezenn volkanek didud e Mor Bellingshausen, 450&nbsp;km diouzh aod Antarktika, arc'het gant Norvegia.

## Liammoù diavaez
Skorneg

Ur **skorneg** a zo un dachenn dindan skorn.

## Ar seurtoù skornegoù

### Inlandsis
An inlandsisoù a zo tachennoù skorn bras-ec'hon (en tu-hont da 50 000 km²).
*Antarktika
*Greunland

### An togennoù skorn
An togennoù skorn a zo skornegoù bihanoc'h eget inlandsisoù (en tu-mañ da 50 000 km²).
*Vatnajökull en Island
*Skorneg Cook en Inizi Kergelenn
*Ausfonna e Svalbard
*Skorneg Supatagonia ha Skorneg Norzhpatagonia (e Chile hag Arc'hantina)

## Er-maez eus an Douar

## Gwelet ivez
*Morskorneg
*Skorngrec'h
*Skornredenn

## Liammoù diavaez
Treron phayrei

***Treron phayrei*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Osmotreron Phayrei* da gentañ-penn (e 1862) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873) : dougen a ra anv an ofiser breizhveuriat Arthur Purves Phayre (1812-1885).

Sellet e veze outañ evel un isspesad da *d[[Treron pompadora]]* gwechall.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha greun.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Nepal ha biz India da vervent Sina, Myanmar, Thailand, Laos ha kreisteiz Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Treron phayrei'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron phayrei'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Treron psittaceus

***Treron psittaceus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba Psittacea* da gentañ-penn (e 1808) gant al loenoniour izelvroiat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e douaroù izel enezennoù Sunda Bihanañ (Roti, Semau ha Timor).

## Liammoù diavaez
*  ''Treron psittaceus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron psittaceus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mikael Agricola

**Mikael Agricola**, a oa *Mikael Olavinpoika* e anv gwir (Pernaja, 1510 - Uusikirkko, 9 a viz Ebrel 1557), a oa ur beleg eus Finland hafg a voe ar skrivagner kentañ e finneg. Gant se e reer anezhañ "tad ar finneg skrivet" pe "tad ar finneg lennegel". Eskob Turku e teuas da vezañ e 1554 hag unan eus pennañ luskerien an Disivoud protestant e voe e Sveden ha Finland.

Gant Agricola e voe savet al levr kentañ moullet e finneg, e 1543, *Abckiria* ("Levr an ABC"). Ne chom skouerenn ebet eus an embannadur kentañ-se. Advoullet e voe div wech, e 1551 ha 1559. Gant Mikael Agricola e voe troet e finneg an Testamant Nevez ivez (*Se Wsi Testamenti*, e 1548), ul lodenn eus an Testamant Kozh ha skridoù relijiel all evel ul levr pedennoù (*Rucouskiria*, e 1544).

Gant e labour e voe diazezet reolennoù skrivañ ar finneg, hag a dalvez c'hoazh dre vras evit ar yezh-se bremañ. D'an 9 a viz Ebrel, deiz e varv, e lider un devezh-gouel en enor d'ar finneg e Finland.

## Liamm diavaez

*Agricola, Mikael (1510 - 1557) el lec'hienn Suomen Kansallisbiografia
Distrig Klison

**Distrig Klison** a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Klison en e benn 
.

Setu amañ roll ar c'hwec'h kanton a yae d'ober Distrig Klison:

* Kanton Gwaled,
* Kanton Gwerzhav,
* Kanton Henwinieg,
* Kanton Klison,
* Kanton Lavreer,
* Kanton Meliner.

## Lez-varn an distrig
* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze *dilennourien an eil derez* anezhe.
## Dilamet an distrigoù
* Gant Bonreizh ar Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e voe kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
## Dave ha notennoù
Banhèras de Luishon

**Banhèras de Luishon** (en okitaneg), pe **Bagnères-de-Luchon** (e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus Gwaskogn en Okitania, e departamant Garona-Uhel er rannvro Kreisteiz-Pireneoù.

## Istor

## Liammoù diavaez
Revèl

**Revèl** (okitaneg; *Revel* e galleg) a zo ur gumun eus Lengadok en Okitania, e departamant Garona-Uhel er rannvro Kreisteiz-Pireneoù.

## Liammoù diavaez
Lo Borg Sant Andiòu

**Lo Borg Sant Andiòu** (okitaneg; *Bourg-Saint-Andéol* e galleg) a zo ur gumun en Okitania, e departamant Ardecha, er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Gevellliñ
* , e republik Nordrhein-Westfalen. 

## Notennoù ha daveoù
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2017

**[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]**, e 2017, a loc'ho eus Düsseldorf en Alamagn.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Alectoris magna

***Alectoris magna*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.

Anvet e voe *Caccabis magna* da gentañ-penn (e 1876) gant an naturour rusian (a orin poloniat) Nikołaj Przewalski (1839-1888).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ — *Alectoris magna lanzhouensis* hag *Alectoris magna magna* — e takadoù krinet hanternoz-kreiz Sina (Gansu ha Qinghai).

## Liammoù diavaez
*  ''Alectoris magna'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alectoris magna'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Revel

__NOTOC__

**Revel** a c'hall bezañ meur a dra:

## Anv-gwan
Un anv-gwan brezhonek evit ar pezh a denn d'ar rev

## Anv-lec'h

###### 
**Revel*, anv rusianek kozh Tallinn, ar gêr-benn

###### 
*Revel (Isère), ur gumun e departamant an Isère
*Revel-Tourdan, er gumun e departamant an Isère, e Daofinez

###### 
**Revel*, anv gallek Revèl, ur gumun en Okitania

## Tud
*Christophe Revel, melldroader breizhat
*Jean-François Revel, kelaouenner, skrivagner ha prederour gall

## Gwelet ivez
*Revèl (disheñvelout)
Katariezh

Ar **gatariezh** (eus ar gresianeg καθαροί, *katharoi*, "glan") a oa ul luskad kristen hag a reas berzh er grennamzer (-) e tachennoù zo eus Europa ar Su (Okitania ha Norzh Italia peurgetket). Kondaonet e voe gant an Iliz katolik, lakaet o aduidi da zisivouderien hag ur groaziadeg kaset da benn en o enep e deroù an .

## Gwelet ivez
*Kastell Montsegur

## Liammoù diavaez
Revèl (disheñvelout)

**Revèl** a zo un anv-lec'h okitanek.
*Revèl (*Revel* e galleg), ur gumun e Lengadok, en Okitania, e Stad Frañs
*Revèl (Traoñiennoù Okitanek) (*Revello* en italianeg), ur gumun en Traoñiennoù Okitanek, en Italia
Treron sanctithomae

***Treron sanctithomae*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba S. Thomae* da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous enez São Tomé.

## Liammoù diavaez
*  ''Treron sanctithomae'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron sanctithomae'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Großglockner

Ar **Großglockner ** (skrivet ivez *Grossglockner* e Suis) eo menez uhelañ Aostria, gant  metr uhelder a-us live ar mor. Unan eus menezioù uhelañ an Alpoù eo ivez, an hini uhelañ er reter da ode Brennerpass. Emañ en un strollad menezioù anvet *Glockner*, e korn-bro meneziek *[[Hohe Tauern]]*. War ar vevenn etre stadoù Karintia ha Tirol emañ. 

E 1934 e oa bet toullet un tunnel a-dreuz ar Großglockner, hag a zo ul lodenn eus an hent anvet Großglockner-Hochalpenstraße, hent uhelañ Aostria. Dont a ra touristed e-leizh d'an tolead, ha moarvat ez eo an eil lec'h a vez gweladennet ar muiañ en Aostria, goude Kastell Schönbrunn.
Dañs er Jeko

**Dañs er Jeko** a zo ur strollad sonerien vreizhat, anezho Marcelo Costa (toserezh), Jañlug er Mouel (kalimba, kan ha pandeiro), Gwylan Meneghin (gitar-boud) ha Tibo Niobé (gitaroù). Seniñ a reont tonioù kompozet get ar strollad awenet get sonerezhioù eus Afrika, Brazil ha Breizh.

## Pladennoù
* *[[Heol Gor]]*, miz Ebrel 2015.
* *[[An Taol Siroko]]*, miz Meurzh 2019.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel '''Dañs er Jeko'''.
* Ar strollad o seniñ ''Liv ar loer'' en abadenn skinwel Bali Breizh.
Golvan-Sindh

Ar **golvan-[[Sindh]]** a zo un golvaneg bihan, *Passer pyrrhonotus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e Pakistan.

## Rummatadur

## Daveennoù
Golvan-Italia

Ar **golvan-Italia** a zo un evn bihan, *Passer italiae* an anv skiantel anezhañ.

Dont a ra eus hibridadur naturel ha stabil daou spesad : ar golvan tiez (*P. domesticus*) hag ar golvan-Spagn (*P. hispaniolensis*). Gant lod eo ur spesad en e-unan, gant lod all e vez gwelet evel un isspesad eus unan eus kerent an hibridadur.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Italia ha Kreta.

## Rummatadur

## Daveennoù
Phaethon rubricauda

***Phaethon rubricauda*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phaetontidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Laboused-spluj int ha bevañ a ra ar spesad diwar stivell ha pesked (pesked-nij en o zouez).

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Phaethon rubricauda melanorhynchos*,
* *Phaethon rubricauda roseotinctus*,
* *Phaethon rubricauda rubricauda*,
* *Phaethon rubricauda westralis*
er Meurvor Indez ha Meurvor Habask.

## Liammoù diavaez
*  ''Phaethon rubricauda'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phaethon rubricauda'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Treron seimundi

***Treron seimundi*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.

Anvet e voe *Sphenocercus seimundi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1910) gant ar skiantour breizhveuriat Herbert Christopher Robinson (1874-1929) : dougen a ra anv ar plouzer krec'hin breizhveuriat Eibert Carl Henry Seimund (1878-1942). 

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Azia ar gevred :
* *Treron seimundi modestus*, e Laos ha Viêt Nam,
* *T. s. seimundi*, e kreisteiz-kreiz Malezia.

## Liammoù diavaez
*  ''Treron seimundi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron seimundi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Châli

***Châli*** zo un danevell gant Guy de Maupassant hag embannet en 1884.

## Istor
Sinet Maufrigneuse, *Châli* a voe embannet da gentañ e *[[Gil Blas]]* ar 15 a viz Ebrel 1884, ha goude en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

Dediet e oa Jean Béraud.

## An danevell
En kreiz Indez emañ al letanant gall de la Vallée, ha degemeret gant ar rajah Maddan, roue Ganhara. Un noz ez euz bet profet un harem dezhañ : c'hwec'h plac'hig ...

## Embannadurioù
* 1884 - *Châli*, e *[[Gil Blas]]*
* 1885 - *Châli*, e *[[La Vie populaire]]*, hebdomadaire du Petit Parisien.
* 1886 - *Châli*, e *Le Nouveau Décaméron*
* 1888 - *Châli*, e *La Lanterne*
* 1979 - *Châli*, e Maupassant, *Contes et Nouvelles*, tome II, texte établi et annoté par Louis Forestier, éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Notennoù
Kanol Galedonian

Ar **Ganol Galedonian** (*Canàl Cailleanach* e gouezeleg; *Caledonian Canal* e saozneg) a zo ur ganol savet e deroù an  a-dreuz Bro-Skos, war 97 km a viz da vervent, evit liammañ Mor an Hanternoz ouzh ar Meurvor Atlantel. Evel ma treuz loc'hoù a-hed ar Gleann Mòr n'eus nemet un drederenn bennak a-gement a zo bet toullet. Kregiñ a ra en Inbhir Nis (Linne Mhoireibh) ha mont betek A' Chorpaich e-kichenik an Gearasdan (Linne Dhubh) ha treuziñ a ra Loch Nis, Loch Omhaich ha Loch Lochaidh. En holl ez eus 29 skluz.

## Liammoù diavaez
Cille Chuimein

**Cille Chuimein** (gouezeleg; *Fort Augustus* e saozneg) a zo ur gêr e penn mervent al Loch Nis, en Uheldirioù Bro-Skos.
Les Tombales

***Les Tombales*** zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet en 1891 en dastumad ''La Maison Tellier''.

## Istor
Kentañ ma voe embannet Les Tombales a oa er pemdezieg Gil Blas d'an 9 a viz Genver 1891.
Adembannet e voe diwezhatoc'h, er memes bloavezh, da greskiñ adembannadur an dastumad ''La Maison Tellier'', d'ober navet danevell al levr, pa ne oa nemet eizh en embannadur kentañ e 1881.

## An danevell
Pemp mignon zo o koaniañ. Unan a gont ur gwalldro c'hoarvezet dezhañ en ur vered. Ur vaouez yaouank zo o ouelañ d'he fried nevez varvet.
Sur l'eau (danevell, 1876)

***Sur l'eau*** zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet en 1876 hag adembannet en 1881 en dastumad *[[La Maison Tellier (dastumad)|La Maison Tellier]]*.

## Istor
Kentañ ma voe embannet e oa anvet *En canot* e *[[Le Bulletin français]]* an 10 a viz Meurzh 1876, ha sinet *Guy de Valmont*.

Un danevell all anvet *[[Sur l'eau]]* zo bet skrivet gant Maupassant en 1888.

## An danevell
Histoire d'une fille de ferme

***Histoire d'une fille de ferme*** (*Istor ur vatezh*) zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant hag a voe embannet en 1881.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe d'ar 26 a viz Meurzh 1881 er *Revue Politique et littéraire*, anvet ivez * Revue Bleue*. 
*Tostik miz goude e voe adembannet gant Havard en dastumad ''La Maison Tellier'', deuet a zindan ar wask d'an 21 a viz Ebrel 1881.

## An danevell
Rose zo matezh en ur vereuri. Jacques zo mevel, ha klask a ra kousket ganti. Evit se e rank touiñ dimeziñ dezhi. Setu Rose dougerez ha kuit Jacques, hep kenavo.

## Notennoù
En famille (Maupassant)

***En famille*** zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet en 1881.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet *En famille* a oa e *[[La Nouvelle Revue]]* ar 15 aviz C'hwevrer 1881. Erbedet e oa bet ar skrivagner yaouank gant e vignon Gustave Flaubert. 
*Adembannet e voe el levr ''La Maison Tellier'', e 1881 ivez, kentañ dastumad an oberour.

## An danevell
Le Papa de Simon

***Le Papa de Simon*** zo un danevell gant Guy de Maupassant hag embannet en 1879.

## Istor
Le Papa de Simon a zo bet embannet er gelaouenn *La Réforme politique, littéraire, philosophique, scientifique et économique* d'ar 1añ a viz Kerzu 1879 ha goude en dastumad ''La Maison Tellier''.

## An danevell
Marilis Orionaa

**Dominique Anne-Marie Narioo**, pe **Marilis Orionaa** hec'h anv-micher, ganet e 1959, zo ur ganerez vearnek.

## He fladennoù
* *Balansun* (1992); priz an Académie Charles-Cros;
* *Ça'i* (1996)
* *Femelís* (2001)
* *Pr'amor* (2002)
* *Damn * (2007)

## Liammoù diavaez
*Pennad gallek e L'Express : http://www.lexpress.fr/culture/musique/marilis-orionaa-chanteuse-de-langue-bearnaise_1744402.html#bvkZkAZWH0B2wkHH.01
*He blog gallek : http://hiquetysau.blogspot.fr
*Da glevout : https://www.youtube.com/watch?v=OHz1cLTkpQI.

## Notennoù
Clair de lune (danevell, Here 1882)

***Clair de lune*** zo un danevell gant Guy de Maupassant hag embannet en Here 1882 en dastumad ''Clair de lune''.

## Istor

## An danevell
An noz (Maupassant)

***La Nuit*** zo un danevell voemus gant Guy de Maupassant, embannet en 1887, hag adembannet e 1888 en dastumad ''Clair de lune''.

## Istor

## An danevell
Un den da noz e Pariz

## E brezhoneg
* *An noz*, troet gant Thierry Fohanno, Al Liamm nn 304, 1997