Krank

**Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi.** Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.

Ar c'hranked a zo kresteneged rummataet en urzhiad Decapoda, asambles gant ar chevr pe al legestr.

En infraurzhiad Brachyura (eus ar gresianeg brachy: berr, oura: lost ; da lâret eo gant ur c'hof berraet ha skoachet dindan an toraks) emañ ar *c'hranked gwir*. Meur a spesad kranked all a vez rummataet en dreistkerentiad Paguroidea (infraurzhiad Anomura) evel ar c'hrank-bigorn. 

Dont a rafe ar ger **Krank** eus ar c'hembraeg *cranc* pe eus ar c'herneveureg *canker*.

## Deskrivadur
Ar c'hrank a zo, evel an holl artropoded, divellkeinek, da lâret eo dieskern, ha goloet gant ur golo kitin, anvet ar pod. Dek pav en deus, daou veud en o zouez. A bep seurt ment zo d'ar c'hranked : ar c'hrank-meskl eo an hini bihanañ (war-dro 5 mm) hag ar c'hrank-kevnid japanat an hini brasañ (betek 4 m). 

Stumm ar pod ivez a cheñch kalz hervez ar spesadoù : damm-ront gant ar c'hrank-saoz, karrez pe tric'hornek. Stumm ha ment ar meudoù a zo disheñvel ivez. An darn vrasañ eus ar c'hranked a zo preizherien pe debrerien korfoù-marv met spesadoù plantdebrerien pe hollzebrerien zo ivez.

### Orin

Roudoù kentañ ar c'hranked a vez kavet e-pad ar Mezozoeg, amzeriet eo bet ar garrekaenn goshañ kavet er Juraseg, 170 milion a vloavezhioù zo. E-pad ar prantad-se e oa brasaet an niver a spesadoù, cheñchet o stumm hag o doareoù bevañ. Hiziv an deiz e vefe 6800 spesad kranked er bed a-bezh, er morioù dreist-holl, met kavet e vez ivez 850 anezhe en dourioù dous (stêrioù, lennoù...) pe o vevañ e maez an dour, dreist-holl dindan un hin tomm. 

### Gouennadur

Gouennadur ar c'hranked a zo, evit al lodenn vrasañ anezhe, unan reizhel diavaez. Ar c'hranked a zo, evel an holl artropoded, loened vic'hanerien, setu perak ez eo brasoc'h kof ar parezed, evit gallout degemer an uioù goude ar gouennadur. Goude an dozviñ e krog buhez ar c'hrank e stumm ul larvenn e-pad ur prantad disheñvel hervez ar spesadoù : tri devezh d'an nebeutañ gant *Tunicotheres moseri* ha betek ur bloavezh gant *Cancer magister*. Bez' zo spesadoù kranked a zo stumm al loen en e oad gour gante kerkent ha digloret, da lâret eo hep tremen dre stad al larvenn, hag e kreskont hep cheñch stumm.

## Ekonomiezh

Pesketaet e vez bep bloaz 1.2 milion a donennoù kranked er bed a-bezh, hep kontañ ar granketaerien hiniennel pe hengounel, er broioù paour dreist-holl. Peskerezh ar c'hrank a vez graet an aliesañ gant kavelloù.
Ur pouez ekonomikel en deus ar c'hrank e-keñver ar boued : priziet eo e gig gant ar geginerien hag implijet eo gant embregerezhioù evit ober boestoù-mir.

Industriezh ar c'hrank e boestoù-mir a zo evezhiet pizh evit meur a abeg : 
- diwall ne'z afe ket produerien zo da veskañ kig ar c'hranked gant hini ar pesked, aesoc'h da zastum.
- diwall ivez ne vefe ket danvezioù estren (tammoù kregin, migorn pe organoù a bep-seurt) o louzañ ar c'hig-kranked.
- diwall e vefe graet aketus war-dro ar mirout : riskloù bras a zo evit yec'hed ar vevezerien ma 'z eo miret fall ar boued, evel gant an holl broduioù o tont eus ar mor.

## Arouezelezh

Gwelet evel ul loen gwarezus a-hed an Henamzer e cheñch e vrud da vare ar Grennamzer ma teu da vezañ arouez an drougavel hag an euzhviled mor. Er c'hontrol e veze gwelet mat-tre kranked ar spesad *[[Dorripe]]* gant an Aziiz rak enno e oa, hervez ar vojenn, ene ar soudarded marv.

*Cancer*, ar ger "krank" e gresian, a zo unan eus sinoù ar zodiak, hag anv ur steredeg.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù kranked emañ :

* ar c'hrank-saoz, pe kousker (*Cancer pagurus*)
* ar c'hrank glas (*Carcinus maenas*)
* ar c'hrank Sina (*Eriocheir sinensis*)
* ar c'hrank pavioù hir (*Goneplax rhomboides*)
* ar c'hrank-silioù (*Necora puber*)
* ar c'hrank-kevnid (*Maja squinado*)
* ar c'hrank du (*Pachygrapsus marmoratus*)
* ar c'hrank-meskl (*Pinnotheres pisum*)
* ar c'hrank-houarn (*Xantho incisus*)
* ar c'hranked-bigorn
* ar c'hrank-gevnidenn japanad(*Macrocheira kaempferi*)

## Listenn an dreistkerentiadoù kranked
* **Sectio [[Dromiacea]]** De Haan, 1833
:*Dakoticancroidea† Rathbun, 1917
:*Dromioidea  De Haan, 1833
:*Eocarcinoidea  Withers, 1932
:*Glaessneropsoidea  Patrulius, 1959
:*Homolodromioidea Alcock, 1900
:*Homoloidea De Haan, 1839
* **Sectio [[Raninoida]]** De Haan, 1839
* **Sectio [[Cyclodorippoida]]** Ortmann, 1892
* **Sectio [[Eubrachyura]]** de Saint Laurent, 1980
****Subsectio [[Heterotremata]]** Guinot, 1977
:*Aethroidea Dana, 1851
:*Bellioidea Dana, 1852
:*Bythograeoidea Williams, 1980
:*Calappoidea De Haan, 1833
:*Cancroidea Latreille, 1802
:*Carpilioidea Ortmann, 1893
:*Cheiragonoidea Ortmann, 1893
:*Componocancroidea   Feldmann, Schweitzer & Green, 2008
:*Corystoidea  Samouelle, 1819
:*Dairoidea  Serène, 1965
:*Dorippoidea  Macleay, 1838
:*Eriphioidea  Macleay, 1838
:*Gecarcinucoidea  Rathbun, 1904
:*Goneplacoidea  Macleay, 1838
:*Hexapodoidea  Miers, 1886
:*Leucosioidea  Samouelle, 1819
:*Majoidea  Samouelle, 1819
:*Orithyioidea  Dana, 1852
:*Palicoidea  Bouvier, 1898
:*Parthenopoidea  Macleay,
:*Pilumnoidea  Samouelle, 1819
:*Portunoidea  Rafinesque, 1815
:*Potamoidea  Ortmann, 1896
:*Pseudothelphusoidea  Ortmann, 1893
:*Pseudozioidea  Alcock, 1898
:*Retroplumoidea  Gill, 1894
:*Trapezioidea  Miers, 1886
:*Trichodactyloidea  H. Milne Edwards, 1853
:*Xanthoidea  Macleay, 1838
****Subsectio [[Thoracotremata]]** Guinot, 1977
:*Cryptochiroidea  Paul’son, 1875
:*Grapsoidea  MacLeay, 1838
:*Ocypodoidea  Rafinesque, 1815
:*Pinnotheroidea  De Haan, 1833