open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferenc Kazinczy

**Ferenc Kazinczy** (pe *Kazinczy Ferenc* evel ma lavarer en hungareg) a oa ur skrivagner hag ur yezhour hungarat. Ganet e voe e Érsemjén, e Rouantelezh Hungaria d'an ampoent (hiziv Șimian, e Roumania), d'ar 27 a viz Here 1759 ha mervel a reas e Széphalom (bremañ e Sátoraljaújhely) d'an 23 a viz Eost 1831.

## Buhez
En e yaouankiz e teskas latin hag alamaneg, gant kelennerien ha gant e dad. Adalek 1769 e voe skoliet e Sárospatak, ma teskas henc'hresianeg ha galleg. En em lakaat a reas da dreiñ levrioù en hungareg diwar al latin hag an alamaneg. Mont a reas da echuiñ e studioù e Kassa hag eno e stagas da labourat evel gwiraour. Goude-se e tremenas amzer e lec'hioù all ivez. E 1782-1783 e voe o labourat evel gwiraour e Pest. Eno e reas anaoudegezh gant ar frañmasonerezh hag e deroù 1784 e teuas da vezañ frañmason. Pellaat a reas diouzh an doueoniezh "didalvoud" evit treiñ ouzh Doue met en ur chom distag diouzh kement kredenn a oa. Etre 1784 ha 1786 e labouras e ti un noter hag etre 1786 ha 1791 e voe enseller er skolioù. 

War-dro 1780 e troe muioc'h-mui a skridoù lennegel estren en hungareg. Evel-se e teuas da genskrivañ gant skrivagnerien evel Salomon Gessner, Johann Kaspar Lavater ha Daniel Chodowiecki. E 1779 e reas anaoudegezh gant Miklós Révai e Nagyvárad. Révai a oa ur yezhadurour a studie an hungareg. Dont a rejont da vezañ mignoned e-ser kendivizoù stank diwar-benn al lennegezh hag ar yezh.

E miz Du 1787 e savas Kazinczy, asambles gant Dávid Baróti Szabó ha János Batsányi, ar gelaouenn lennegel Magyar Museum. Ar gelaouenn lennegel gentañ e oa en hungareg. Dre ma oa dizemglev etre saverien ar gelaouenn-se, Kazinczy a savas e 1789 e gelaouenn dezhañ anvet *Orpheus*. Paouez a reas da zont er-maez e 1792 avat. Ha daou vloaz war-lerc'h e voe paouezet da embann *Magyar Museum* ivez. 

D’ar 14 a viz Kerzu 1794 e voe harzet Kazinczy ha tamallet e voe dezhañ kemer perzh en un irienn renet gant Ignác Martinovics. En toull-bac’h e chomas betek 1801. 

Diwar neuze e ouestlas e amzer d’al lennegezh ha d’ar yezh. Bez’ e voe unan eus pennoù bras al luskad evit modernaat an hungareg (an *nyelvújítás*, "nevezidigezh ar yezh"). D’ar mare-se e voe degaset miliadoù a c’herioù nevez d’an hungareg ha kalz anezho zo en implij c’hoazh. 

Perzh a gemeras Kazinczy ivez, e 1830, e savidigezh Akademiezh Skiantoù Hungaria (*Magyar Tudós Társaság* da neuze, *Magyar Tudományos Akadémia* bremañ). Kenderc’hel a reas da dreiñ skridoù diwar yezhoù all. En holl, a-hed e vuhez, e lakaas en hungareg ur bern skridoù a bep seurt, diwar zorn Lessing, Goethe, Wieland, Klopstock, Ossian, La Rochefoucauld, Molière, Metastasio, Shakespeare, Sterne, Cicero, Anacreon, ha meur a skrivagner all c’hoazh.

## Liammoù diavaez

* Kazinczy Ferenc (1759-1831)
* The Reform of the Language
* Ferenc Kazinczy - Babelmatrix
Eulalia Barcelona

**Eulalia Barcelona**, pe **Eulàlia** e katalaneg (Sarrià, war-dro 290 - Barcelona, war-dro 303),  zo ur santez ha merzherez kristen eus an  e Barcelona.

Hervez ar vojenn e voe lazhet dre ma ne felle ket dezhi dinac'h he feiz kristen en amzer heskinerezh Diocletianus. E gwirionez ne vije ket bet anezhi, ha kemmesk zo bet etre hi hag Eulalia Mérida, merzherez kristen ivez.

Daoust da se eo patronez ofisiel Barcelona, war un dro gant ar Werc'hez Vari abaoe ar 25 a viz Gwengolo 1687.


Heilige_Eulalia.jpg|Santez Eulalia
Santa_madronaRetaule.jpg|Madrona hag Eulalia Barcelona


## Pennadoù kar
*Santa Eulália, anv-lec'h portugalek
Kab Kolka

**Kab Kolka** (*Kūolka nanā* e livoneg, *Kolkasrags* e latveg) zo ur beg-douar war aod ar Mor Baltel, e digor pleg-mor Riga, e Latvia.

En norzh dezhañ emañ strizh-mor Irbe ha pelloc'h enez Saaremaa en Estonia. Dirak ar c'hab, er strizh-mor, emañ tour-tan Kolka, war un enezennig. War an douar-bras emañ kêriadenn Kolka nepell.

## Liamm diavaez
* Cape Kolka
Olt

An **Olt** (*Olt* e roumaneg hag en hungareg ; *Alt* en alamaneg) zo ur stêr vras eus Roumania, adstêr d'an Danav. 

Eieniñ a ra e Karpatoù ar Reter, redek a-dreuz Karpatoù ar C'hreisteiz hag en em deurel en Danav goude, e-kichen Turnu Măgurele. War-dro 615 km eo e hed. Sfântu Gheorghe, Râmnicu Vâlcea ha Slatina eo ar c'hêrioù brasañ treuzet ganti. A-hed ar stêr e kaver meur a stankell da broduiñ tredan. E-touez an adstêrioù e c'haller menegiñ ar re-mañ : Râul Negru, Cibin, Lotru, Topolog, Olteț.
 
Proviñs istorel Oltenia a zeu hec'h anv eus hini ar stêr.

Hervez tud Transilvania ez eus div c'hoar eus ar stêrioù Mureș hag Olt, rak eieniñ a reont er memes korn-bro.

## Gwelet ivez
*Òlt
Chadenn

Ur **chadenn** zo un heuliad melloù, e metal peurliesañ, lakaet an eil en egile. 

Ar chadennoù a dalvez alies da stagañ traoù, met solutoc'h int eget ar c'herdin. Un implij all a reer anezho ivez : evit treuzkas al lusk er mekanikoù treuzkas.
Tremblay

**Tremblay** zo un anv-lec'h gallek hag a dalv "al lec'h ma sav gwez elv-kren" (*trembles* e galleg). Deuet eo da vezañ an anv-tiegezh stankañ e Bro-Gebek abalamour d'un Norman, Pierre Tremblay, erruet e Frañs-Nevez e 1647.

## Anv-lec'h
### 
* Tremblay, anv gallek kumun gozh Kreneg, bremañ e-barzh ar gumun nevez Traoñ-Kouenon

### 
* Tremblay-en-France, en Enez-Frañs
* Le Tremblay-sur-Mauldre en Enez-Frañs
* Tremblay-les-Villages, e rannvro Centre-Val de Loire
* Le Tremblay, ur gumun gozh bremañ e-barzh kumun nevez Ombrée d'Anjou en Anjev
* Le Tremblay-Omonville e Normandi

## Tud
* Michel Tremblay (g. e 1942), skrivagner kebekat
* Karl Tremblay (g. e 1976), kaner ar strollad *[[Les Cowboys fringants]]*
* François Leclerc du Tremblay (1577–1638), manac'h gall

## Pennad kar
* Los Álamos, an anv-lec'h spagnolek kevatal
Zweihänder

Ar ***Zweihänder''', pe'' ***Bidhänder***,  zo ur [[kleze|c'hleze]] a veze implijet en Europa e-pad ar [[Krennamzer|Grennamzer]] hag an [[Azginivelezh]], gant un dornell hir 40-50 cm hed. Embreget e c'halle bezañ gant an daou zorn. Skouerennoù eus ar 16vet kantved a oa nebeutoc'h eget 3 c'hilogramm a bouez enno.

Ar ***Bidhänder**' zo ur c'hleze hir embreget gant an daou zorn. Evel holl armoù gwenn ar mare kent-greantel, e oa meur a stumm eus ar c'hlezeoù daouarn-se hag e c'halle bout diforc'hioù bras etrezo . Droukvesket e veze alies ar *Bidhänder* gant ar c'hleze a Vro-Skos anvet *Claymore* eus an amzerioù modern, pe gant ar c'hleze dibennañ ivez. Klezeier a voe ijinet gant un hirded krogenn damheñvel mes gant lavnennoù berroc'h, gallout a raed o dornata gant an daouarn pe gant un dorn hepken, neuze e vezent anvent "kleze un dorn hag hanter".


Restr:Landsknecht MKL Bd. 10 1890 (128442851).jpg|Landsknecht gant Zweihänderoù
Restr:London - Tower Zweihänder.jpg|Kleze Zweihänder bras e White Tower Londrez
Restr:Zweihaender im historischen Museum Basel.JPG|Pevar Zweihänder, Mirdi istorel Basel
Restr:Landsknecht with his Wife.jpg|Landsknecht gant ur vaouez. Ar gour a zoug ur Zweihänder war e skoaz hag ur *[[Katzbalger|C'hatzbalger]]* staget ouzh e c'houriz.


## Liammoù diavaez
* The Weighty Issue of Two-Handed Greatswords, John Clements
Bered

Ur **vered** zo un dachenn ma vez lakaet korfoù an dud varv e-barzh bezioù.

## Beredoù brudet
*Bered Highgate
*Bered Père-Lachaise
*Bered yuzev Berlin
*Beredoù
1920 e Breizh

## Darvoudoù
* Monumantoù d'ar re varv a saver e meur a lec'h e Breizh, e koun an dud lazhet er Brezel-bed Kentañ.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1920|Ganedigezhioù 1920]]
*Yann Brekilien, gwiraour ha skrivagner
*Roparzh Broudig, skrivagner brezhonek
*Biel Cabon, beleg ha troour
*René Guy Cadou, barzh gallek
*Yann Derrien, kaner
*Michel Jaouen, beleg
*Yves Laloy, tisavour ha livour
*Yves Le Gallo, kelenner skol-veur ha skrivagner
*Louis Lichou, bet e penn Kef kengredit Breizh (CMB)
*Polig Monjarret, krouer Bodadeg ar Sonerion
*Maurice Quentin, marc'hhouarner
*Chañ-Mai Skragn, konter ha skrivagner
*Guy Trévoux, arzour

## [[:Rummad:Marvioù 1920|Marvioù 1920]]

__NOTOC__
Maus

**Maus** zo ur romant grafek aozet gant Art Spiegelman hag embannet etre 1980 ha 1991 er Stadoù-Unanet.
Diazezet eo war atersadennoù an tad hag a zo chomet bev e kampoù-diouennañ an Eil Brezel-bed, graet gant e vab Artie. Danevellet eo ar Shoah gantañ eta, dreist-holl heskinadeg ha peurlazhadeg ar Yuzevien e Polonia er bloavezhioù 1930 ha 1940. Treset eo ar Yuzevien evel logod (*maus* en alamaneg), an Alamaned evel kizhier hag ar Boloniz evel moc'h.

E 1992 e oa aet ur Priz Pulitzer arbennik gantañ, ar wech kentañ hag ar wech nemeti d'ur vandenn-dreset kaout ar priz-se. Troet eo bet e tregont yezh.

Div lodenn zo en istor. Komañs a ra en amzer vremañ e 1978 e New York lec'h ma klask an aozer dastum testeni e dad Vladek diwar-benn al Loskaberzh evit kaout danvez da aozañ e vandenn-dreset. An amzer dremenet a gomañs e Częstochowa er bloavezhioù a-raok an Eil Brezel-bed betek ar mare ma'z eo dieubet e dud eus ar c'hampoù-diouennañ nazi. Ar mab n'en deus ket darempred aes gant e dad, hag e vamm a oa en em lazhet pa oa 20 vloaz. Distrujet eo bet dornskrid he c'hantouez en Auschwitz gant an tad glac'haret.

Izegour eo doare tresañ Art Spiegelman, ha teknikoù nevez zo implijet gantañ e lusk an istor ha frammadur ar bajenn.
Landsknecht

Ul **laskaned** (alamaneg : *Landsknecht*) a oa ur goprsoudard, eus an Impalaeriezh santel roman german peurliesañ, hag a veze enluet en armeoù europat er <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XV</span><small><sup>vet</sup></small> hag ar . Al laskaneded a veze o vrezeliñ gant o goafioù hag o c'hlezeier. Daoust ma oa diorroet mat ar goprañ lanskeneded gant Masimilian II ha Georg von Frundsberg, ha ma vezent gopret gant an impalaer Habsburg, al laskaneded a c'halle stourm dindan ren meur a diern. Dre ma veze savet ar bagad gant pikerien ha skoazellerion war droad e veze stummet gant ul linenn a *[[Doppelsöldner]]* (gwazed gopret div wezh) brudet evit embregañ o c'hlezeier bras anvet *[[Zweihänder]]* ("daouzorn"), hag o akebutoù. Stourmet o deus kalz er brezel Habsburg-Valois ha brezelioù ar relijion en Europa.

Al laskaneded a veze pleget d'an hutinadeg pa ne vezent ket gopret e koulz, ha dispartiet etre ar gatoliked hag al lutherianed, hogen armet mat e oant, ha skiant-prenet kement ha kalonegezh a oa ganto. Dre un doare emgannañ nevez ha kenurzhiet e oant gwelet evel stourmerien da zoujañ, hag evel laeron ha preizherien. Barr o brud a voe tizhet e-pad aotroniezh Karl V Habsburg, ha dindan ren ar general Georg von Frundsberg ha Nicholas Salm, ha daet eo an uhelvrud ganto pa voe bac'het roue Frañs Frañsez Iañ en emgann Pavia e 1525, kement hag o rezistañs a-enep an Ottoman Suleiman ar Meurdezus e seziz Vienna (1529), tra ma voent kiriek a breizhadeg Roma e 1527.


Three Soldiers and a Dog.jpg|Tri laskaned, engravadur gant Hans Sebald Beham
Albrecht Altdorfer 040.jpg|Laskaneded, skeudennet gant Albrecht Altdorfer
Landsknecht 1532 Michael Ostendorfer.jpg|Laskaneded o kerzhet
Drei Landsknechte.png|A gleiz hag a zehoù : Laskaneded gant o goafioù ; e kreiz : akebutour gant krogoù ha ferc'hier, skeudennet gant Jakob de Gheyn II


Landsknecht 2 MKL Bd. 10 1890 (128442851).jpg|Laskaned gant akebutoù ha morionoù (tokarnoù a-orin eus Kastilha), gant Jakob de Gheyn II
Ferdinand Hodler Landsknecht mit Hellebarde.jpg|Laskaned gant un halabardenn. Gant Ferdinand Hodler
Landsknecht MKL Bd. 10 1890 (128442851).jpg|Laskaned gant ur *Zweihänder* (Mirdi Istor Milourel Vienna)
Illustrierte Geschichte d. sächs. Lande Bd. II Abt. 1 - 164 - Landsknechte, 2. Hälfte d. 16. Jhd.jpg|Laskaneded e fin ar XVIvet kantved.
1919 e Breizh

## Darvoudoù
* Genver : niverenn gentañ ar gelaouenn *[[Breiz Atao]]*, embannet gant Strollad Rannvroelourien Vreiz.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1919|Ganedigezhioù 1919]]
*Eugène Chalm, skolaer ha kelenner brezhoneg
*Pêr Even, skrivagner ha yezhour
*Jean Fréour, kizellour
*Pierre-Roland Giot, ragistorour
*Jacques-Yves Le Toumelin, merdeer
*Job Lec'hvien, beleg
*Robert Le Grand, rener Coop Breizh
*André-Aleth Masson, arzour
*Jef ar Penven, sonaozour
*Job Seite, beleg

## [[:Rummad:Marvioù 1919|Marvioù 1919]]
*Louis Le Pontois, henoniour hag ofiser
*Victor Segalen, skrivagner gallek ha medisin
*Louis Turmel, alvokad ha politikour
*Jacques Vaché, skrivagner gallek

__NOTOC__
Arzoù Emgannañ Istorel European

An **Arzoù Emgannañ Istorel Europat** (**AEIE** ; saozneg : ***HEMA*** evit *Historical European Martial Arts*) zo arzoù emgannañ eus Europa hag a implij teknikoù eus an amzer-dremenet hag a zo bet ankoueet bremañ.

Ne chom ket kalz roudoù skrivet eus arzoù emgannañ an henamzer klasel, evel gouren Henc'hres pe an emgannoù klezeourion, hogen meur a zornlevr zo evit an arzoù emgannañ eus ar grennamzer, pe an amzerioù modern. Setu perak e vez lakaet ar pouez war ar bloavezhioù 1300 betek 1800 kentoc'h, gant skolioù alaman hag italian o devoa en em ziorroet d'ar c'houlz-se, heuliet gant ar Spagnoled, ar C'hallaoued, ar Saozon hag ar Skosiz o devoa savet skolioù d'o heul er <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XVII</span><small><sup>vet</sup></small> hag en . Arzoù emgannañ an  evel ar c'hlezeiataerezh klasel a c'hall bezañ lakaet er rummad AEIE, ha stiloù hengounel ivez evel ar gouren-pobl pe doareoù bazhata.

## Liammoù diavaez
*  ''Acta Periodica Duellatorum'', ur gazetenn diwar-benn HEMA
*  ''Meyer Freifechter Guild''
*  ''A Chronological History of the Martial arts and Combative Sports'' 1350&#x2013;1699 gant Joseph R. Svinth]
*   ''Historical European Martial Arts: Studies & Sources''
*  HROARR, dielloù pennadoù
*  ''Wiktenauer'', levraoueg dornlevrioù AEIE
*  ''AEMMA - Academy of European Medieval Martial Arts''
*  ''HEMA Italia
*  HEMA Rusia
Arm gwenn

An **armoù gwenn** zo armoù ha n'implijont ket an tan pe traoù tarzhus evel ma vez graet gant poultr pe danvez-tarzh all. Armoù-pellded hep tan, pe armoù stourmadeg, zo armoù gwenn. E-barzh e kaver ar c'hontilli, gouglezeier, klezeier, baionetezoù, batarazoù, bouc'haloù, goafioù, talmoù, gwaregoù ha kroazwaregoù. An armoù-tan, danvezioù-tarzh (da skouer greunadennoù, minoù, bombezennoù, rokedennoù ha fuzeennoù) hag an armoù damheñvel outo, diazezet an implij anezho war an dommder pe an tan, n'hallont ket bezañ kontet en armoù gwenn.

## Notennoù ha daveennoù
Jacques de Gheyn

**Jacques de Gheyn** zo anv tri livour izelvroat anavezet:
*Jacques de Gheyn Iañ (~1532–~1582), pe Jakob de Gheyn I.
*Jacques de Gheyn II (~1565–1629), pe Jakob de Gheyn II.
*Jacques de Gheyn III (~1596–~1641), pe Jakob de Gheyn III.
Tokarn kelt

An **tokarn keltiek** zo unan eus pezhioù dilhad brezel ar Gelted. Da-geñver fuchadegoù henoniezh ez eus bet kavet un dek bennak a dokarnoù evel-se, implijet evit ar brezel pe e prosesionoù.

## Tokarnoù keltiek anavezet

### Tokarnoù Tintignac
Meur a dokarn kinklet zo bet kavet en un neved galian e Tintignac, e Navas, Correze.

En o zouesk, unan zo en houarn ha nav en arem. Daou anezho zo sebezus, mes int a glot mat get deskrivadur Diodoros Sikilia hag a lara eo kinklet tokarnoù ar Gelted gant arouezioù loened. Unan zo kinklet gant un alarc'h, hag anvet e vez tokarn-alarc'h. Ar pezhioù-mañ zo dibar ha kontet da vezañ eus an IIIde kantved kent J.-K.

### Tokarn Ciumeşti
An tokarn eus kêr Ciumeşti zo bet kavet er bloavezhioù 1960 en ur vered italian tost da gêr Carei, bloaziet eus ar IVre pe an IIIde kantved kent J.-K.. An tokarn zo en houarn hag an arouez a-us zo bet graet en arem, hag a skeudenn un evn-preizh, pe ur vran.

### Tokarn Waterloo Bridge
Stumm tokarn Waterloo Bridge zo dibar en Europa, hogen gallout a reer e geñveriañ gant an hini skeudennet ouzh Kaoter Gundestrup.

Kavet e voe en Tavoez e Londrez. Diouzh lec'h ha deiziad ar pezh-se ez eo gwirheñvel e oa bet krouet gant ar C'hantiaci, ar re a zalc'he Londrez d'ar mare-se, hervez Klaudios Ptolemaios.


Restr:Casque_cygne_Tintignac.jpg|An tokarn-alarc'h, kavet e 2004 e Tintignac.
Restr:KMM_-_Kriegergrab_Ciumesti_Helm_Kopie.jpg|alt=|Tokarn Ciumeşti.
Restr:Celtic_Horned_Helmet_I-IIBC_British-Museum.jpg|Tokarn Waterloo Bridge kavet en Tavoez, 150/50 kent J.-K.
Arm-fust

An **armoù-fust** zo armoù gwenn ma vez staget ur pezh houarn e penn ur fust hir a-walc'h evit bezañ dalc'het gant an daouarn. Gallout a reont bezañ implijet en ardamezioù ivez.

## Diuzad armoù-fust liesseurt
* Beg-bran (raven's beak e saozneg)
* Berdich
* Goaf
* Goaf-krog
* Hasta (goaf roman)
* Halabardenn
* Kadfreilh
* Kadforc'h
* Kadfalc'h
* Kadvouc'hal
* Naginata
* Pilum
* Sarissa
* ''Svärdstav'' (arm svedat)
* Sponton
* Voulge
Dug

Un **dug** (eus al latin d*ux,* tiern brezel en Impalaeriezh roman) zo un titl noblañs implijet en Europa. E galleg e vez skrivet *duc*, e saozneg *duke*, e spagnoleg *duque*, en italianeg *duca*, en alamaneg *Herzog,*  en hungareg *herceg*, e portugaleg *duque* hag e poloneg *wojewoda*.

Adal ar Grennamzer e veze graet "dug(ez)" eus un den nobl e penn un dugelezh, ul lec'h dindan gourc'hemenn an den uhelañ en urzhaz ar galloud : ar roue.
Urzh milourel

An urzhioù milourel zo urzhioù leaned kristen gouestlet da wareziñ ar relijion dre an armoù. Savet e voe an urzhioù kentañ er grennamzer da vare brezelioù santel ar c'hroaziadegoù hag ar *[[Reconquista]]*.

## Gwelet ivez
* Urzh an Templ
* Urzh Sant Yann Jeruzalem
* Urzh Teutonek
Sae-vailhek

Ur **sae-vailhek**, (*Lorica hamata* a veze graet anezhi en oadvezh roman) zo un houarnwisk graet gant ur bern mailhoù metalek plezhennet etrezo.

An hini goshañ zo bet kavet en ur bez keltek, eus ar IVvet kantved kent J.-K.

An dilhad a chom gwevn ha gwareziñ a reont diouzh an taolioù, troc'hoù pe stokoù an armoù evel ar c'hlezeoù. Er grennamzer e oa ar boazo da c'holeiñ an darn-vrasañ eus ar c'horf ganti.
Harnez (houarnwisk)

An **harnez** (eus ar henc'halleg *harnais,* hag a zeu eus ar norseg **hernest* "madoù milourel") zo un hollad dilhad houarnwisket d'ur marc'heg. Loened evel ar c'hezeg hag an olifanted a c'hall bout harnezet ivez.

## Taolennadur istorel
Er Grennamzer uhelañ e veze graet harnez eus ar sae-vailhek anvet "Brünne", "Halsberc" pe "Haubert", hag a emdroas davet ur houarnwisk-pladek e fin ar grennamzer hag e-kerzh an amzerioù modern.

## Tipologiezh
Gant e ster ledan e talv "Harnez" tout an hollennoù dilhad a vez implijet evit diwall ar c'horf dre vras.

Daoust ma vez implijet ar ger evit pezhioù metal pounner peurliesañ, e c'hallfed taolenniñ gwiskoù gant danvezioù liesseurt evel:

* Gwiadwisk
* Laerwisk
* Houarnwisk-bladek
* Houarnwisk-vailhek
* Lavnwisk
* Skantwisk
* Brigantin
* Hobregon
Le Viol du vampire

***Le Viol du vampire***  zo ur film moliac'h gall e gwenn ha du embannet e 1968 ha sevenet gant Jean Rollin. Ar c'hentañ film hir eo gantañ. Rannet eo ar film e div lodenn. Er penn kentañ, ar film a oa sañset bezañ unan berr. En gwirionez e voe ouzhpennet un eil lodenn evit ma teufe da vezañ ur film hir.

Burutelladennoù ar film a oa bet drouk hag enep. Ar sell barzhoniel hag an awen war ar stiradoù skinwel stadunanat a oa bet un harz d'an arvesterien ha d'ar vurutelladennerien sinema pa oa bet embannet. Ur gwallskouer e oa deuet da vezañ, met chom a ra un oberenn diazez e-touez labour Jean Rollin. 

Temoù lies ar film a vo adkemeret gant Rollin da c'houde evel: ar sunerien-gwad, un desach war-zu ar beredoù kozh, al lesbianiezh hag an erotegezh. Lod eus tammoù ar film, ha tudennoù, a vo kopiet tost tres-ouzh-tres e lod eus e filmoù all.
## Aktourien
* Bernard Letrou : Thomas (ar psikanalist)
* Marquis Polho : Marc
* Catherine Devil : Brigitte
* Solange Pradel : ar c'hoar sunerez-gwad gwallet
* Ursule Pauly : c'hoar sunerez-gwad leal da mestr ar c'hastell
* Nicole Romain : c'hoar ar sunerez-gwad dall
* Ariane Sapriel : pedervet c'hoar ar suner-gwad
* Jacqueline Sieger : rouanez ar sunerien-gwad
* Doc Moyle : mestr ar c'hastell
* Jean-Loup Philippe : an doktor Samsky (ar surjian igromañser) (dizanv)
* Philippe Druillet : ur peizant
* Jean Rollin : ur peizant all
* Marc Pauly
* Éric Yan
* Alain-Yves Beaujour
* Olivier Martin
* Barbara Girard
* Annie Merlin
Nikka Costa

**Domenica Costa**, lesanvet **Nikka Costa**, ganet d'ar 4 a viz Even 1972 e Tokyo (Japan), zo ur ganerez aostralian-stadunanat. Merc'h ar produour ha penn laz-seniñ Don Costa eo.
Franked ar Roen

**Franked ar Roen** eo al lodenn eus pobl ar Franked a oa war lez ar Roen er Vvet kantved, en-dro da gêr Köln, er vro zo aet d'ober Nordrhein-Westfalen en Alamagn, hiriv. Adal ar  e voe graet *Ripuarii* pe *Ribuarii* anezho.

Deuet e oant da chom e bro an Ubii en-dro da gêr Köln. Amezeien e oant d'ar *Salii*, ar Franked all a oa en Impalaeriezh Roman, er vro a zo deuet da vezañ an Izelvroioù ha Belgia, hag a ziskennas goude betek al Liger, hag a grouas an impalaeriezh frank, Francia.

Salii ha Ripuarii a oa anvioù nevez da vodadoù nevez eus meuriadoù kozh war-dro an harzoù war lez ar Roen.
La Vampire nue

***La Vampire nue*** zo ur film spont, moliac'h ha skiant-faltazi gall embannet e 1970 ha sevenet gant Jean Rollin. 
## Istor
Ur sektenn a glask hent ar vuhez difin o jahinañ ur sunerez-gwad. Pêr, mab un ezel eus ar sektenn, a glask sikour anezhi da dec'hout kuit.
## Aktourien
* Christine François
* Olivier Rollin evel Pierre Radamante (anvet Olivier Martin er jenerik)
* Maurice Lemaitre evel Georges Radamante
* Bernard Musson evel Voringe
* Jean Aron evel Fredor
* Ursule Pauly evel Solange
* Catherine Castel evel Georges Servant (anvet Cathy Tricot er jenerik)
* Marie-Pierre Castel evel Georges Servant (anvet Pony Tricot er jenerik)
* Michel Delahaye evel ar Mestr meur
* Caroline Cartier evel sunerez-gwad
* Ly Lestrong
* Pascal Fardoulis evel Robert
* Paul Bisciglia evel Butler
* René-Jean Chauffard
## Embann
La Vampire Nue a oa bet embannet e Bro-C'hall gant Les Distributeurs Associés d'an 20 a viz Mae 1970
A Muvra

***A Muvra*** a oa ur gazetenn vroadelour eus Korsika er bloavezhioù 1920 ha 1930.

Ar gazetenn, skrivet e korseg hag en italianeg, a voe savet e Pariz, gant daou vreur, Petru Rocca ha Matteu Rocca, a oa bet soudarded o-daou er Brezel-bed kentañ. Embannet e voe an niverenn gentañ d'ar 15 a viz Mae 1920. Buan goude e voe lakaet sez ar gazetenn en Aiacciu.

Ur gazetenn bolitikel e oa, daoust ma veze embannet danvez lennegel enni ivez. Mouezh ar Partitu Corsu d'Azzione e voe etre 1922 ha 1927, ha hini ar Partitu Corsu Autonomistu etre 1927 ha 1939. En deroù e c'houlenne emrenerezh Korsika, goude se e save a-du gant an dizalc'hiezh hag en dibenn, a-raok an Eil Brezel-bed, e c'houlenne stagañ Korsika ouzh Italia. E 1939 e voe serret ar gazetenn gant ar pennadurezhioù gall ha goude ar brezel e voe kondaonet ar rener hag ar c'hrouer anezhi, Petru Rocca, da 15 vloaz toull-bac'h, pa damalled dezhañ bezañ kenlabouret gant Italia faskour.

Kalz skrivagnerien gorsek eus ar mare etre an daou vrezel a embannas skridoù e-barzh *A Muvra* : Dumenicu Carollti, Maistrale, Sebastianu Dalzeto, Hyacinthe Yvia-Croce, Anton Francescu Filippini...

E 1921 e veze embannet 500 skouerenn eus ar gazetenn, e 1923 1800, hag e 1927 2500. Kalz anezho a veze gwerzhet e diavaez Korsika, e-touez Korsiz divroet e Marsilha pe e Pariz.

## Liamm diavaez
*''L'autonomisme corse dans l'entre-deux-guerres : A Muvra'' - istoire-image.org
Gilles Pennelle

**Gilles Pennelle** (Dieppe, 20 Gouere 1962), zo ur politiker eus an tu-dehoù pellañ gall. Kuzulier-kêr eo bet e Rouen ha goude e Felger. Kuzulier rannvro Breizh eo abaoe 2015. Ren a ra ar Rassemblement National e Breizh.

E-kerzh dilennadegoù evit Parlamant Europa 2024 e Bro-C'hall eo bet ezel eus roll an RN, kaset gant Jordan Bardella, ha dilennet eo bet da gannad europat.

Goude disoc’h dilennadeg kannaded Bro-C'hall 2024 en deus dilezet karg eilpennrener an RN. E karg eus dibab an danvez kannaded e oa, met hervez an RN n’eo ket abalamour d’ar c’hudennoù a zo bet gant danvez kannaded zo eo bet roet an dilez-mañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Régionales : Gilles Pennelle, le « super DRH » du RN, tête de liste en Bretagne''

## Notennoù ha daveennoù
Cruzeiro Esporte Clube

Ar **Cruzeiro Esporte Clube**, pe *Cruzeiro* ha *CEC* hepmuiken, zo ur c'hleub liessportoù braziliat eus kêr Belo Horizonte a c'hoari er Brasileirão Rummad A. Krouet e voe d'an 2 a viz Genver 1921 evel *Società Sportiva Palestra Italia*.

Gant 4 titl c'hoari-bann (a vo bet savet da gentañ e 1966) hag 6 titl-kup Brazil, eo Cruzeiro eus ar strolladoù brasañ eus vro.

## Istor
D'an 2 a viz Genver 1921, voe bet krouet *Cruzeiro Esporte Clube* evel **Società Sportiva Palestra Italia**. Abaoe 1942 e-pad an Eil Brezel-bed, bet anvet **Cruzeiro Esporte Clube** betek hiziv an deiz.

Lesanviet eo ar strollad e brezhonek "Louarn", hag a zo ur bern a dud dizalc'hourien ha pasionet eus ar c'hleub-mañ. Anvet eo La Bestia Negra dreist-holl evit o c'hoant da chom hepken e-giz ar strollad hag evit o sikouret gant anezhañ en holl c'hoari-bann.
## Titloù
Kevezadegoù e Brazil :
* Brasileirão Rummad A (kampion 4 gwech)
; 1966, 2003, 2013, 2014

* Kib Brazil (kampion 6 gwech)
; 	1993, 1996, 2000, 2003, 2017, 2018

* Kampionad Minas Gerais
; 1928, 1929, 1930, 1940, 1943, 1944, 1945, 1956, 1959, 1960, 1961, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977, 1984, 1987, 1990, 1992, 1994, 1996, 1997, 1998, 2003, 2004, 2006, 2008, 2009, 2011, 2014, 2018, 2019
## Suportourien kinniget

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Holloueziadur
## Notennoù
Clube Atlético Mineiro

**Clube Atlético Mineiro**, pe *Atlético* hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad braziliat eus Belo Horizonte, kêr-benn stad Minas Gerais. Krouet e voe d'ar  ha kemer a ra perzh er Brasileirão Rummad A.

## Titloù

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Ismael

**Ismael** zo un anv-bihan a orin hebreek.

## Stummoù all
* Ismail en arabeg
* Ishmael e saozneg
* Ismaël e galleg
## Tud
*Isfael pe Ismael, sant kembreat ha priñs an Arvorig
*Ismael Rivera, kaner salsa eus Puerto Rico
*Ismael Serrano, gitarour ha kaner spagnol

## Pennad kar
* Ishmael, mab Abraham er Bibl
Otto IV an Impalaeriezh santel

**Otto IV an Impalaerezh santel**, anvet **Otto Braunschweig** ivez (Braunschweig ?, 1175 pe 1176 – Harzburg, 19 Mae 1218) a oa niz da Richarzh Kalon-Leon, a roas Poatev hag Akitania dezhañ. Otto a zaskoras an div vro dezhañ e 1198, pa voe dilennet da roue ar Romaned.
E 1209 e voe kurunennet evel Impalaer santel gant ar pab Inosant III.

Hag eñ impalaer eus tierniezh ar Welfed e renas war-lerc'h Herri VI an Impalaeriezh Santel, eus tiegezh Hohenstaufen, marvet en 1197, gant ur mab re vihan da ren evit neuze, Friedich II. Otto a gasas un hir a vrezel evit ar gurunenn a-enep eontr Friedrich, Fulup Swabia, ha ne c'hallas ren ervat nemet goude drouklazhet Fulup e 1208, betek 1211, pa voe ezkumunuget gant ar pab abalamour ma klaske teurel e zorn war rouantelezh Sikilia.
Campeonato Mineiro

**Campeonato Mineiro**, pe **Campeonato Mineiro de Futebol**, zo ur c'hampionad mell-droad a vez bep bloaz e stad Minas Gerais, e Brazil.
## Kleuboù

## Liamm diavaez
Goulven Mazéas

**Goulven Mazeas** (ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1895 e Lanniliz, e Penn-ar-Bed, hag aet da Anaon d'an 9 a viz Genver 1981 e Bear) a oa ur stourmer breton. Gwerzher avaloù-douar, dont a reas, goude ar C'hentañ Brezel-bed, da vezañ ur c'hevredadelour ha peoc'hgarour europat. 

Dimezet e oa gant ur Barizianez bet o vakañsin en Enez-Vriad anvet Denise Weill, e 1923.

Goulven Mazeas eo an ezel kentañ eus an Emsav bet war ar renk evit dilennadegoù. Tapet en doa 2,8% eus ar mouezhioù (376) e dilennadegoù 1930 e Gwengamp en anv ar PNB.

## Kentañ Brezel-bed
Kemer a reas perzh er brezel hag enoret e voe gant ar groaz-brezel.

## Eil Brezel-bed
Kudennoù bras a voe gantañ e-kerzh an Dalc'hidigezh. Lamet e voe e embregerezh digantañ pa oa gwelet evel yuzev. Harzet e voe e-kerzh an Eil Brezel-bed. O welet selloù ar servijoù Stad enep-yuzev o vont war-zu ar familh, Maodez Glanndour a ginnig badeziñ anezho. Harzet e voe e wreg (yuzev elzasian, ganet Weill), flatret, gant o bugale, Claudine ha Daniel, evit bezañ kaset da gamp Drancy e miz Kerzu 1943. Dont a reas a-benn da lakaat harz d'an deportadur e miz C'hwevrer 1944 dre goulenn sikour gant e gamaladed en Emsav. Ar verc'h Claudine a voe klañv bras gant an danijenn skevent.

## Levrlennadur
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du mouvement breton, Yoran Embanner, Here 2013, pajenn 322

## Liamm diavaez
* ''Goulven Mazéas, du social fédéralisme à la naissance du Mouvement européen'', Kevin Jezequel
Breyten Breytenbach

**Breyten Breytenbach** (Bonnievale, Kab ar C'hornaoueg 1939) zo ur skrivagner eus Suafrika hag a skriv en afrikaneg hag e saozneg.

Dre ma oa enebet ouzh an apartheid en doa kuitaet Suafrika da vont da vevañ da Bariz, e Bro-C'hall, e deroù ar bloavezhioù 1960. Eno e oa dimezet d'ur vaouez a oa Vietnamiz he hendadoù. Abalamour d'an dra-se ne c'hallas ket distreiñ da Suafrika, rak lezennoù ar vro-hont, *"The Prohibition of Mixed Marriages Act"* (1949) ha *"The Immorality Act"* (1950) a zifenne an darempred etre un den gwenn hag un den eus ur "ouenn" all. 

E Pariz e kendalc'has gant e stourm a-enep an apartheid hag ar ouennelouriezh. E 1975 e klaskas mont da Suafrika, dre guzh, met harzet e voe, barnet ha kondaonet da nav bloavezh toull-bac'h. E Kerzu 1982 e voe lezet da vont en e frankiz ha distreiñ a reas da Vro-C'hall. Sellet a reer outañ evel unan eus ar gwellañ barzhed afrikanek, met skrivet en deus e saozneg ivez.

Goude diskar an apartheid e tistroas da Suafrika da gelenn e skol-veur ar C'hab. Labouret en deus ivez evel kelenner e skolioù-meur Dakar ha New York.

## Barzhoniezh
* *Die ysterkoei moet sweet*, 1964
* *Die huis van die dowe*, 1967
* *Kouevuur*, 1969
* *Lotus* 1970
* *Oorblyfsels*, 1970
* *Skryt. Om 'n sinkende skip blou te verf*, 1972
* *Met ander woorde*, 1973
* *Voetskrif*, 1976
* *Sinking Ship Blues*, Toronto 1977
* *And Death White as Words. An Anthology*, London, 1978
* *In Africa even the flies are happy*, London, 1978
* *Blomskryf*), 1979
* *Eklips* '1983
* *Buffalo Bill* 1984
* *Lewendood*, 1985
* *Judas Eye*, London - New York, 1989
* *Soos die so*, 1990
* *Nege landskappe van ons tye bemaak aan `n beminde*, 1993
* *Die hand vol vere*, 1995
* *The Remains. An Elegy*, 1997
* *Papierblom*, 1998
* *Lady One*, Cape Town, 2000
* *Ysterkoei-blues*, 2001
* *Lady One: Of Love and other Poems*, New York, 2002

## Komz-plaen
* *Katastrofes* 1964
* *Om te vlie*, 1971) 
* *De boom achter de maan*, 1974
* *The Anthill Bloats …* (Die miernes swell op …), Emmarentia, 1980
* *Een seizoen in het paradijs*, 1980) 
* *Mouroir: Mirror Notes of a Novel*, London - New York, 1983
* *The True Confessions of an Albino Terrorist*, London - New York, 1983
* *Spiegeldood*, 1984)
* *End Papers*, 1985
* *Memory of Snow and of Dust*, 1987 
* *Book. Part One* (Boek. Deel een), Emmarentia, 1987
* *All One Horse. Fiction and Images* 1989
* *Sweet Heart* (Hart-Lam), 1991 
* *Return to Paradise. An African journal* 1992
* *The Memory of Birds in Times of Revolution* 1996
* *Dog Heart. A travel memoir*, 1998
* *Word Work* (Woordwerk) 1999
Rémi Toulhoat

**Rémi Toulhoat** zo ur skolaer breizhat, deuet da vezañ prezidant ar gevredigezh Div Yezh.

*https://web.archive.org/web/20210920180616/https://ceser.bretagne.bzh/jcms/prod_388301/fr/remi-toulhoat
Re-Animator

**Re-Animator** (lesanvet **H. P. Lovecraft's Re-Animator**) zo ur film spont stadunanat embannet e 1985 diazezet a-bell war un istor eus 1922 gant H. P. Lovecraft anvet "Herbert West–Reanimator". Sevenet eo bet ar film gant Stuart Gordon ha produet gant Brian Yuzna. Jeffrey Combs a c'hoari ar studier medisinerezh Herbert West, a c'hell advevañ korfoù marv. Gant sikour e gamarad klas Dan Cain (Bruce Abbott) e krog da implij ar serom war korfoù-marv. Cheu a sav gant an doktor Carl Hill (David Gale), hag a zo amourous diouzh danvez-gwreg Cain (Barbara Crampton) a glask laerezh an ijinadenn evitañ.
## Liammoù diavaez
* Re-Animator war IMDb
* Lec'hienn ofisiel
Chapel Itron-Varia Wenn (Gwenrann)

**Chapel Itron-Varia Wenn** zo ur chapel lec'hiet e Gwenrann, e bro Naoned, e departamant al Liger-Atlantel.

## Istor
Brudet eo ar chapel-se evit bezañ bet al lec'h ma voe kaougantet (da lavarout eo anavezet evel talvoudus), d'ar 4 Ebrel 1381, eil feur-emglev Gwenrann etre dugelezh Breizh ha rouantelezh Bro-C'hall, ma voe daskoret e zugelezh da Yann IV gant ober le da Roue Bro-C'hall ha kas kuit e guzulierien saoz.

D'an 18 a viz Here 1910 e voe enskrivet e rummad ar monumantoù istorel.

## Notennoù
Federigo Tozzi

**Federigo Tozzi** (Siena, 1añ a viz Genver 1883 – Roma, 21 a viz Meurzh 1920) a oa ur skrivagner italianek.

### Romantoù
**Bestie*, Milano, Treves, 1917. 
**Gli egoisti. Romanzo*, Roma-Milano, A. Mondadori, 1924. 
**Ricordi di un impiegato. Opera postuma*, Roma, La rivista letteraria, 1920; Milano, A. Mondadori, 1927.

#### Trilogiezh
#*[[Con gli occhi chiusi (romanzo)|Con gli occhi chiusi. Romanzo]]*, Milano, Treves, 1919.
#*[[Tre croci (romanzo)|Tre croci]]. Romanzo*, Milano, Treves, 1920.
#*[[Il podere]]. Romanzo*, Milano, Treves, 1921. (postumo)
Völkerschlachtdenkmal

Ar **Völkerschlachtdenkmal** (Savadur-eñvor Emgann ar Broadoù), er gevred da Leipzig, zo bet savet da zerc'hel koun eus Emgann ar Broadoù (pe Emgann Leipzig). Raktreset e voe gant an adeiladour Bruno Schmitz ha dioueliet d'an 18 a viz Here 1913. An delwennoù a oa bet savet gant Christian Behrens ha Franz Metzner.

Gant e 91 metr uhelder eo ar savadur-eñvor brasañ eus Europa hag unan eus al lec'hioù muiañ gweladennet en Alamagn. Bremañ e vez gwelet ar savadur evel un arouez eus ar vroadelouriezh alaman.
Monumant

Ur **monumant** zo ur savadur lakaet war wel d'an dud hag a skeudenna arouez un darvoud istorel, un den, un doue pe ur mennozh a glasker derc'hel soñj anezho. Gallout a ra bezañ ur maen (ur maen-koun, pe ur bez), un delwenn (Keurzelwenn Rodos, Delwenn Arzhur III), ul logell (Bolz-enor Pariz) pe ur wezenn ivez (Dervenn Thor, Irminsul).


Restr:Vannes_Richemont_02.jpg | Delwenn Arzhur III war varc'h.
Restr:Kaiser_Wilhelm_PW.jpg|Maen-eñvor da Wilhelm I e Porta Westfalica, Alamagn.
Restr:Vaksalastenen.jpg|Enskrivadur e Futhark diwezhañ (12vet kantved) ouzh Maen Vaksala e Bro-Sveden.


## Pennadoù kar
*Monumant ar re varv
*Monumant brezhonek
Houarnwisk-pladek

Un **Houarnwisk-pladek** zo ur dilhad-brezel graet gant plakennoù houarn. Ar gwisk-se a c'hall gwareziñ korf a-bezh un den diouzh argadoù a bep seurt. Ar pezhioù dilhad-brezel-se a voe gwisket adal ar  ha betek fin ar .
Kleze hir

Ar **C'hleze** **hir** a zo ur c'hleze hiroc'h eget ur c'hatzbalger pe ur gladius hag a voe implijet er grennamzer izelañ. Emdreiñ a reas adal an  diwar ar c'hleze-bastard betek ma voe dishañval-kaer diouzh ar re embreget gant un dorn hepken e-kerzh ar . Hogen dishañval eo ar c'hlezeier-hir-se diouzh ar c'hleze implijet adal an Azginivelezh, ar Zweihänder. An diforc'h brasañ etre ar c'hleze hir hag ar sabrenn eo ma droc'h eus an daou du ar c'hleze padal eo eus un tu evit ar sabrenn.
## Doareoù disheñvel
* Claymore: Kleze hir eus norzh Bro-Skos
* Zweihänder: Kleze eus fin ar Grennamzer 
* Brand d'arçon: Kleze ar marc'heien war droad
Jalm

**Jalm** zo un anv-bihan brezhonek.

## Yezhoù all
*James, e saozneg

## Tud
* *Sant Jalm*, pe Sant Jakez
**Jalm*, er pezh-c'hoari E-tal ar poull, gant Yann-Vari Perrot.
**Chalm*, anv-tiegezh

## Steredoniezh
*Hent Sant-Jalm
Katzbalger

Ar **c'hatzbalger** (br: Emgann-kizhier) zo ur c'hleze berr implijet gant al Landsknechted. An anv a zeu eus an doare ma veze implijet an arm: pa groge un emgann krog-ha-krog etre al landsknecht hag un enebour e kreske ar feulster etrezo o-daou, an armoù skañv ha bihan a veze tennet eus ar c'houhin hag an taolioù a yae da vezañ feuls ha didruez. An emgannoù-se a lakae soñjal en emgannoù kizhier, e alamaneg: *Balgerei von Katzen*.
Gwareg kompoz

Ur **wareg kevanaozet** pe **gwareg kompoz** ( lat. *compositio*, "kenaozañ“) zo ur wareg savet gant meur a zanvez evit gwellaat he galloud hag he hirhoal. Pep danvez a vez staget ouzh ar pezh koad kentañ. Ar pezhioù-se a c'hall bezañ korn, metal, stirennoù pe koad eus ur spesad arall.
Huned

An **Huned** a oa ur boblad eus Azia ar C'hreiz, marc'hegerien anezho, hag a veve en ur mod kantreat. Arvar zo a-zivout o orin daoust ma vez resisoc'h-resisañ dre zielfennañ an TDN hag implijout ar benvegoù skiantel a-vremañ.

Aloubet e voe ul lodenn vras eus Europa ganto dindan ren an hini brudetañ e-touesk ar bobl-se : Attila.
Rapier

Ur **Rapier** (spagnoleg: *espada ropera* "kleze lez") zo ur c'hleze skañv krouet adal ar 16vet kantved. Warlerc'h an 18vet kantved e veze graet "Rapier" eus ar c'hlezier togn implijet evit pleustriñ hep bout bloñset.

E berzhioù mat eo e skañvded hag e zornell kreñvaet. Savet e voe gant ar Spagnoled hag a glaske un doare da vezañ efedus ha kran war un dro.
Claidheamh-mòr

**Claidheamh-mòr** (ger skosek a dalva "**kleze meur**", skrivet e vez "**Claymore**" peurliesañ e yezhoù all) a reer eus ur seurt kleze hir skosat eus fin ar Grennamzer. E stumm zo anavezet gant e zornell a zo div vazh stouet dezhañ ha dafaret gant pennoù e peder ranngelc'h. Implijet e oa bet etre ar <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XV</span><small><sup>vet</sup></small> hag ar .

Goude Akta Unaniezh 1707, pa veze ar Skosiz hag ar Saozon tolpet er memes rejimantoù e veze gwelet ar c'hleze-meur evel ur merkad diforc'h gant an ofiserien skosat diouzh ar re saoz a veze tanavoc'h o c'hleze.
Claidheamh-mòr zo un arouez a nerzh hag a gadarnded liammet ouzh ar vuhez e giz an Uheldirioù.
Sociedade Esportiva Palmeiras

Ar **Sociedade Esportiva Palmeiras** pe *Palmeiras* hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad eus São Paulo, kêr-benn stad São Paulo e Brazil. Krouet e voe d'ar  ha kemer a ra perzh er Brasileirão Rummad A.

## Titloù
Kevezadegoù e Brazil :
* Rummad A (kampion 12 gwech)
; 1960, 1967 (FPF), 1967 (CBD), 1969, 1972, 1973, 1993, 1994, 2016, 2018, 2022, 2023

* Paulistão (kampion 26 gwech)
; 1920, 1926, 1927, 1932, 1933, 1934, 1936, 1940, 1942, 1944, 1947, 1950, 1959, 1963, 1966, 1972, 1974, 1976, 1993, 1994, 1996, 2008, 2020, 2022, 2023, 2024

* Kib Brazil (4 gwech kampion)
; 1998, 2012, 2015, 2020

* Kib Kampioned an CBF
; 2000

* Rummad B
; 2003, 2013

* Trofe Rio–SP (kampion 5 gwech)
; 1933, 1951, 1965, 1993, 2000

* Kevre Kampioned Rio–SP
; 1926, 1934, 1942, 1947

* Supercopa Rei
; 2023

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Breil

**Breil** zo un anv-lec'h gallek e meur a vro, deuet da vezañ un anv-tiegezh. Un anv-tiegezh alamanek eo ivez.

## Lec'hioù
### 
* *Breil*, ur c'harter eus Naoned
* *Lande du Breil*, anv un iskarter eus Roazhon,
**  anv ul lise eno*.
** *Le Grand Breil*: anv ur maner hag ur verouri tostik ac'hano
* *Le Grand Breil*, e La Poterie, e [[Lambal]].
* *Le petit breil*, anv-lec'h ha labouradeg-kig e [[Felgerieg-Veur]]

===  ===
* *Breil*, ur gumun gozh e [[Maine-et-Loire]];
* [[Le Breil-sur-Mérize]] , kumun e [[Sarthe]];
* [[Breil-sur-Roya]], ur gumun en [[Alpes-Maritimes]], gallekadur an anv italianek [[Breglio]] pe [[Breglio sul Roia]].
* *Le Grand Breil* ha *Le Petit Breil*, e [[Savigny-le-Vieux]], e [[Normandi]].

===  ===
* [[Breil/Brigels]], ur gumun e [[Kanton Graubünden]]

==Tud==
===  ===
*Bernhard Breil (1609–1683), abad
===  ===
*Johann Anton Breil (1821–1892), oberour ograoù
*Klaus Breil (1945), politiker

===  ===
* an [[Tiegezh du Breil]] [[Pontbriand|de Pontbriand]]

===  ===
* [[Joseph Carl Breil]] ([[1870]]-[[1926]]), sonaozer

==Traoù all==
* *Breil Milano'', ur merk bravigoù ha montroù italian

## Pennadoù kar
*Breuil

## Notenn
Breil-sur-Roya

**Breglio** pe ** Breglio sul Roia** (en italianeg) , pe *Brelh de Ròia* e provañseg pe  okitaneg,*Breil-sur-Roya* e galleg,  zo ur gumun c'hall en Alpes-Maritimes,  e saonenn ar stêr Roia. 61&nbsp;km eus Nisa ha  34&nbsp;km eus Menton,  24&nbsp;km eus Ventimiglia ha 39&nbsp;km eus skilec'h Limone Piemonte. 2.267 a dud zo enni o chom. 

## Istor
E Rouantelezh Sardigna e oa betek 1860.

* 962 - 1258 : Breil e kontelezh Ventimiglia
* 1257 - 1283 : Breil e kontelezh Tenda
*1283 - 1388 : Breil en Provañs
*1388 - 1691 : Breil en Savoia
*1691 - 1696 - Breil en Bro-C'hall
*1696 - 1713 : Breil en Savoia Piemonte
*1713 - 1720 : Breil en Sikilia
*1720 - 1793 : Breil en Sardigna
*1793 - 1814 : Breil en Bro-C'hall
*1814 - 1860 : Breil en Sardigna
*Abaoe 1860 : Breil en Bro-C'hall
Priñselezh Piemonte

**Priñselezh Piemonte** a oa unan eus Stadoù Savoia.

## Istor
E 1418 e varvas dibennhêr Ludovico di Savoia-Acaia (1364-1418), anezhañ diwezhañ ezel eus e diegezh Savoia-Acaia.
Pried e oa da Vona di Savoia (1388-1432), c'hoar da Amedeo VIII (1383-1451), kont ha goude dug Savoia, a zegouezhas aotrouniezh Piemonte gantañ neuze.

E 1424 e reas ur briñselezh e Piemonte, hag e anvas e vab henañ Amedeo (1412-1431) da briñs Piemonte.
Chom a reas an titl en implij a-hed istor rouantelezh Sardigna, ha hini rouantelezh Italia.

D'an 2 a viz Mezheven 1946 e voe aozet ar referendom ma tibabas pobl Italia sevel ur republik e-lec'h ur vonarkiezh. Adal neuze e oa echu gant ar briñselezh hag an titl a briñs, ha lakaet e voe Piemonte d'ur rannvro eus Italia.

## Liammoù diavaez
* ''Principauté du Piémont (États de la maison de Savoie; 1416-1720)'' – BnF
Le Brun

**Le Brun**, **Lebrun** zo un anv-tiegezh gallek a gaver e meur a vro, stank e furm e daou c'her kostez Kemper (ar Brun). Ar skrivadur LeBrun a gaver er Stadoù-Unanet.

## Tud
###### 
*Ludwig August Lebrun (1752-1790), sonaozer
*Franziska Lebrun (1756-1791), kanerez ha sonaozerez
### 
* Jean Le Brun (eskob) (m. e 1378), eskob Treger
* Jean Le Brun (rezistant) (1903-1958), rezistant
* Annie Le Brun (1942-), barzhez ha skridarnodourez
* Bernard Le Brun (1927-2007), ardamezour ha bannielour
* Dominique Le Brun (1954-), skrivagner ha kazetenner
* Florence Le Brun (1959-), skiperez
* Agnès Le Brun (1961-), bet maerez Montroulez
* Éric Le Brun (1971-), aozer bannoù-treset

###### 
*Charles Le Brun (1619-1690), liver ofisiel ar roue gall Loeiz XIV
*Ponce Denis Écouchard Lebrun (1729-1807), barzh
*Charles-François Lebrun (1739-1824), den a stad
*Élisabeth Vigée Le Brun (1755-1842), livourez
*Pierre-Antoine Lebrun (1785-1873), barzh
*Albert Lebrun (1879-1950), Prezidant ar Republik c'hall
*François Lebrun (1923-2013), istorour
*Gérard Lebrun (1930-1999), prederour 
*Danièle Lebrun (1937-), aktourez
*Céline Lebrun (1976-), judoka
###### 
*Isabel Le Brun de Pinochet (1845-1930), desaverez ha benevelourez
###### 
*Rico Lebrun (1900-1964), arzour
###### 
*Napoleon LeBrun (1821-1901), tisaver
*Claude LeBrun (1956-), matematikour
## Gwelet ivez
* an Du
* Moreau
* Morel
* Moreno
Mare an divroadegoù

En istor e vez graet **mare an divroadegoù** eus ur mare en istor Europa ma c'hoarvezas divroadeg ar pobloù german war-zu broioù an Impaleriezh roman, adal aloubadeg an Huned war-dro 375 betek diskar al Lombarded en Italia e 568. Ar c'houlz-se a verk un emglev istorel etre sevenadur Henroma hag ar sevenadur german a oa chomet hanter-kantreer betek neuze. An darvoud-se a verkas deroù ar grennamzer uhelañ.

Bremañ ez eus dizemglev adarre diwar-benn abegoù an divroadegoù-se. Soñjal a ra lod e voe diskar Roma ar c'hornog e oa ar pennabeg mes bremañ e soñjer ivez e oa marteze un an diskar-se un heuliad kentoc'h dre ma oa ul lod vras a C'hermaned engouestlet en armeoù Roma, ha tamm-ha-tamm e torrjont o le gant an impalaer da sevel rouantelezhioù emren e tiriad an impalaeriezh kozh. Da skouer, ar Wizigoted a oa staliet e norzh Italia ha diwezhatoc'h e Spagn, pe ar Franked a zalc'has norzh Galia en ur dreuziñ ar Roen, pe ivez ar Vandaled hag ar Sueved o doa aloubet trowardroioù ar Mor Kreizdouar.

Impalaeriezh roman ar C'hornôg a sankas en ur brezel diabarzh e-keit ma veze meret rouantelezhioù nevez gant pennoù gour anvet *[[Tiern a vrezel|dierned a vrezel]]*. Hogen bev e chomas an impalaeriezh e reter e-pad hogozik mil bloaz ouzhpenn. Divroadegoù fin an impalaeriezh a lakaas diazezoù a stummas Europa ar grennamzer.
Breuil

**Breuil** zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Gerdarzh
Eus ar galianeg *brogilos*, "koad bihan gronnet gant ur voger pe ur c'harzh".

## Lec'hioù
###### 
* *Breuil*, kumun gozh en departamant Aisne, hiriv e Saconin-et-Breuil
* *Breuil*, kumun gozh en departamant Charente-Maritime, hiriv e Bernay-Saint-Martin
* *Breuil-sur-Marne*, kumun gozh e Haute-Marne
* Breuil-sur-Vesle, e Marne
* Breuil, e Somme
* Breuil-Barret, e Vendée
* Breuil-Chaussée, e Deux-Sèvres
* Breuil-Bois-Robert, en Yvelines
* Breuil-la-Réorte, e Charente-Maritime
* Breuil-le-Sec, en Oise
* Breuil-le-Vert, en Oise
* Breuil-Magné, e Charente-Maritime
* Le Breuil-en-Auge, e Calvados
* Le Breuil-en-Bessin, e Calvados
* Saconin-et-Breuil, en Aisne
* Saint-Ouen-du-Breuil, e Seine-Maritime
* Trosly-Breuil, en Oise.

###### 
* *Breuil* pe *Le Breuil* (Cervinia en italianeg), ur gêriadennig e kumun Valtournenche e Traoñienn Aosta.

## Tud
Breuil zo un anv-tiegezh gallek.
*Henri Breuil (1877-1961), ragistorour gall
*Albert Moreau du Breuil de Saint-Germain (1838-1919), politikour gall
*Henry Pernot du Breuil (1899-1983), jeneral gall
*Pierre Breuil (1941), kargad gall

## Pennadoù kar
* Breil
* Breuils
* Breuilh, kumun gozh
* Dubreuil
* Le Breuil 
* Maner ar Breuil

## Notennoù
Paganiezh

Ar **Baganiezh** (ag al latin *pagus*, "ar maezioù") a zo ur ger a veze arveret gant ar gristened kentañ evit termeniñ pobl an impalaeriezh Roman a rae gant al liesdoueegezh pe ur relijion kenelel ha n'eo ket ar yuzevegezh. En amzer an impalaerezh, e veze graet ur pagan ag an dud a anneze er maezioù, pell diouzh ar gristianed ag a vene er c'hêrioù. Ar ger *[[Gresianed|hellene]]*, pe *[[gentile]]* a c'halle bout arveret a-wezhoù. An aberzhioù lidel, hag a veze graet atav er relijion gresian ha roman  a c'halle bout ur verk splann da varnañ piv a oa kristen ha piv ne oa ket. Ar baganiezh a veze ereet kreñv ouzh ar goueriadelezh.

Adal an  e vez lavaret *pagan* (pe *heiden*  er yezhoù germanek) evit tud o deus kredennoù liesdoueel pe liammet ouzh an natur. A-wezhioù e vez graet *pagan* ag an dizoueidi daoust ma n'eo ket un doareañ pizh.
## Daveoù
Heer (Wehrmacht)

An **Heer** a oa unan eus tri nerzh ar *[[Wehrmacht]]* gant ar ''C'hriegsmarine'' hag ar ''Luftwaffe''. En tirlu-se edo ar brasañ niver eus ar soudarded alaman e-kerzh an Eil Brezel-bed, ha renet e veze gant an OKH. Oc'hpenn-se e oa ar *[[Waffen-SS]]* hag ar *Bodentruppen* dindan ren Hermann Göring, *Oberbefehlshaber* (penn komandant) al *Luftwaffe*. Hag adalek 1944 e voe krouet ar *[[Volkssturm]]*, un nerzh diorroet evit ar strollad NSDAP e-unan.

; Oberbefehlshaber des Heeres (OBdH) *Penn komandant an tirlu*

* Generaloberst Werner von Fritsch, 1 Genver 1934 betek 4 C'hwevrer 1938
* Generalfeldmarschall Walther von Brauchitsch, 4 C'hwevrer 1938 betek 19 Kerzu 1941
* Adolf Hitler, 19 Kerzu 1941 betek 30 Ebrel 1945
* Generalfeldmarschall Ferdinand Schörner, 30 Ebrel betek 8 Mae 1945
; Chefs des Generalstabes des Heeres

* General der Artillerie Ludwig Beck, 1 Du 1933 betek 31 Here 1938
* Generaloberst Franz Halder, 31 Here 1938 betek 24 Gwengolo 1942
* Generaloberst Kurt Zeitzler, 24 Gwengolo 1942 betek 10 Juli 1944
* Generalleutnant Adolf Heusinger, 10 Gouere betek 20 Gouere 1944 
* Generaloberst Heinz Guderian, 21 Gouere 1944 betek 28 Meurzh 1945
* General der Infanterie Hans Krebs, 29 Meurzh betek 1 Mae 1945
* Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel, 1 Mae betek 13 Mae 1945
* Generaloberst Alfred Jodl, 13 Mae betek 23 Mae 1945
Huskarl

An **Huskarled** (norseg **húskarlar**) a oa gwarded-korf ar rouaned hag an dudjentil skandinavat. 

Ar ger a za eus *hús* (ti) ha *karl* (den gour, dishual), "Gour an ti". Peurvuiañ an Huskarled e-touesk an Angled-ha-Saozon a veze anvet *Hirth* ("nerzh an ti") ivez. Diwezhatoc'h e veze graet huskarl eus an holl soudarded a-vicher gopret gant un tiegezh. Ar soudarded all, hag a oa kouerien peurvuiañ, a veze anvet *Fyrd,* engouestlet dre heg pe paeet evel goprsoudarded. An niver a huskarled a c'halle sevel betek war-dro 2000 soudard en ur rouantelezh.
Daimon

Un ***daimon*** (henc'hresianeg : δαίμων *daímōn* "doue", "doueel", "galloud", "tonkad" ; liester : *daímones*) zo ur boud speredel e mitologiezh Henc'hres.

Gallout a ra bezañ spered pe ene un den marv, hogen evel boud na denel na doueel e vez taolennet peurliesañ. An *daimones* zo hanterourien etre an denelezh hag an doueegezh. Graet e veze "hiniennel daimon" eus tudennadur tonkad un den. An *daimon* gresian a c'hall bezañ keñveriet gant ar *genius* roman.

Ral a wezh e veze implijet ar ger gantHomeros, ha netra nemet evit taolenniñ levezonoù speredel na zeuont eus doueegezh ebet. Gant Hesiodos e c'halled kavout ar ger diwar-benn speredoù hegarat hag a ambrouge pep den. Hervezañ e teue ar boudoù-se eus eneoù a veve e-pad an Oadvezh Aour.

## Levrlennadur
* Chantreine, Pierre.*Dictionnaire étymologique de la langue grecque – Histoire des mots*, levrenn 1. Paris : Éditions Klincksieck, 1968, p. 246