Yezh kalvezadel

Ur **yezh kalvezadel** pe **yezh savet a-ratozh** (saozneg : *constructed language*, *conlang*) zo ur yezh bet savet gant unan bennaket pe ur skipailh tud, da lavaret eo ez eo ar c'hontrol-mik diouzh ar *[[Yezh naturel|yezhoù naturel]]* a zo bet diorroet a-hed an amzer gant an dud.

Lod eus ar yezhoù savet a-ratozh zo bet ijinet evit bezañ implijet gant an dud evel ma vefe yezhoù naturel anezhe (dreist-holl evel **yezhoù etrebroadel** ouzhpenn ar re naturel). Lod all avat zo bet krouet evit meur a bal all, da skouer evit reiñ un tamm buhez da skridoù faltazi evel re J. R. R. Tolkien, o klotaat neuze meur a wech gant *bedoù savet a-ratozh* ivez, evit gwirikaat damkanoù yezhoniel evel al lojbaneg, evit gallout daremprediñ gant tud dre guzh (da skouer : an *awolang*, bet krouet gant Daniel Carrasco "evit an dudi") pe c'hoazh evit dudi an dud a bled gante (da skouer : ar *cinpzy*).

A-wechoù e vez implijet an termen *yezh steuñvekaet* (*planned language*) evit komz eus ar yezhoù a seurt-se savet evit bezañ implijet gant an dud evel yezhoù naturel, evel an esperanteg, rak ne blij ket alies da gomzerion ar yezhoù-se termenoù all a vez implijet alies a-walc'h evel *yezh kalvezadel* (*artificial language*) abalamour ma'z eo ar yezhoù-se ken «&nbsp;naturel&nbsp;» hag ar re all herveze. Implijet e vez an termen-mañ gant ar re a ra gant an esperanteg. Peurliesañ eo pal seurt yezhoù talvezout da *yezhoù etrebroadel ouzhpenn*, da lavaret eo yezhoù lakaet da neptu a c'hellfe bezañ desket ouzhpenn ar yezhoù-mamm (pe *yezhoù kentañ*) evit mont e darempred gant an dud dre ar bed a-bezh.

## Renkadur
Bez' e c'heller ober an diforc'h etre daou doare yezh savet a-ratozh hervez o framm.
*Ar *yezhoù a priori* n'int diazezet na war ur yezh naturel resis bennaket, na war frammoù kavet e-touez yezhoù ar bed. Ral-tre eo ar yezhoù a seurt-mañ.
*Ar *yezhoù a posteriori* zo diazezet war yezhoù naturel pe a implij perzhioù yezhoniel a gaver er yezhoù naturel ; da skouer : an esperanteg, ar *[[volapük]]* hag an *inter celtic*.

Diouzh an tu all e c'hellont bezañ renket ivez hervez o fal.
*Ar *yezhoù etrebroadel ouzhpenn*, da vezañ implijet evel eil yezh evit gallout mont e darempred gant tud a ra gant ur yezh disheñvel, da skouer an *interlingua* hag an esperanteg.
*Ar *yezhoù faltaziek*, a zo bet krouet evit dre genedelouriezh, evel ar sindarin ijinet gant J. R. R. Tolkien.
*Ar *yezhoù evit palioù resis* (*engineered languages*), a vez isrannet etre **yezhoù filozofel** evel an *eurún* ha *yezhoù poellel* (*loglangs*) evel al lojbaneg.

Lod yezhoù zo bet savet a-ratozh kaer evit amprouiñ Damkan Sapir ha Whorf, da lavaret evit gouzout hag-eñ e vez levezonet an doare da soñjal gant frammoù ar yezhoù a gomz an dud ; da skouer : ur yezh evit ar maouezed eo al *láAdan* evit en em dizober eus techoù ar gevredigezh diazezet war berzhioù gourel ; ur yezh n'haller lavaret nemet traoù dudius ha positivel ganti eo an *toki pona*.

A-hed ar c'hantvedoù, rak hir eo istor ar yezhoù savet a-ratozh, un nebeud yezhoù a-seurt-se o deus tapet gante tud o deus o desket evel yezh kentañ. C'hoarvezout a ra kement-mañ dreist-holl gant ar yezhoù etrebroadel evel an esperanteg komzet gant etre 200 ha 2 000 a dud evel yezh kentañ, ha  gant ar volapük en .

Klasket e oa bet kelenn ar yezh *[[Klingoneg|klingon]]* ijinet evit *[[Star Trek]]* evel yezh kentañ d'e vab gant d'Armond Speers, met ne zeuas ket a-benn abalamour d'an diouer a c'heriaoueg er yezh-se, da skouer gerioù boutin evel '"kador" pe "taol".

## Yezhoù etrebroadel
Lod yezhoù zo bet krouet evit ar bed a-bezh, evel ar volapük e 1880, an esperanteg (*Lingvo Internacia*, 1887) pe an *ido* (*Linguo internaciona de la Delegitaro*, 1907).

Yezhoù all zo bet krouet evit broadoù hag o deus ur yezh kar. Ar *slovio* (1999) hag an *interslavic* (2006) zo bet krouet evit kehentiñ etre ar broadoù slavek.

Yezhoù all c'hoazh zo bet krouet evit un tiriad. Meur a yezh azo bet krouet evit aesaat ar c'hehentiñ en Europa, da skouer. An *eurolang* (1990) zo aet da get, evel an *europanto* (1996, ha ne oa ket bet kinniget evel ur raktres sirius. Re all a hañval bezañ diorroet dalc'hmat : an *uropi* (1986, an *eubabel* (2013), an *europeo* (2018) hag an *nove latina* (2020).

## Ukroniezh
Lod yezhoù zo bet krouet evel pa vije emdroet o yezh orin en hevelep doare hag ar yezhoù hengounel. O emdroadur eo hini o yezh orin mar bije en em astennet war un tiriad all. Evit o sevel ez eo bet argemmet geriaoueg o yezh orin hervez al lezennoù fonetek a gaver er yezh o dije erlec'hiet. Ar brithenig (1996), emdroadur al latin m'en dije hemañ diwezhañ kemeret lec'h ar predeneg e Breizh-Veur, eo ar yezh kentañ bet krouet evel-se. Ur yoc'h yezhoù all ar seurt-se zo bet ijinet d’e heul.

Tu da lakaat ar yezhoù-se e-touez ar yezhoù hengounel e renkadur ar yezhoù. E-touez ar yezhoù romanek, da skouer, e vije ur skourr nevez, ar yezhoù «&nbsp;keltiek-ha-romanek&nbsp;», a gaver ennañ ar brithenig hag ar breathanach (1998), un emdroadur eus al latin ivez, m'en dije troadet hemañ ziwezhañ en Iwerzhon diwar-goust an heniwerzhoneg.

## Liammoù diavaez
*''Conlanglinks''
*Diwar-benn an esperanteg e brezhoneg
* Diwar-benn an esperanteg e brezhoneg

## Daveoù