open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moal

**Moal** zo ur ger brezhonek, hag a vez lavaret eus un den ha n'eus ket blev war e benn.

Lavaret e vez ivez eus loened zo (an ibiz moal, ar ouakari moal hag all). Hag ivez eus inizi (an anv Molenez a zeu eus *moal* hag *enez*), pe eus menezioù ha n'eus ket gwez warne, evel ar *Menez Moal* e Menez Are.

## Lennegezh
El lennegezh e c'haller kavout meur a skouer ivez.
* Er ganaouenn *[[An Alarc'h]]*, e Barzaz Breiz, ez eus kaoz eus *Tour moal kastell Arvor*.
* *Menez Moal* eo an anv roet d'ar Golgota a-wechoù, met Menez Kalvar eo an anv er skridoù relijiel brezhonek.
* Nozvezh war ar Menez Moal (Ночь на лысой горе *Notch' na lissoï gorie*) zo ur varzhoneg sinfonek skrivet gant ar sonaozour rus Modest Moussorgski.
* An intañvez ar Moal, ur Vigoudenn lazhet gant an archerien, er romant *[[Itron Varia Garmez]]* savet gant Youenn Drezen.

## Tud
### [[Frankia ar C'hornôg]] ()
* Karl Voal, pe Charlez ar Moal, impalaer frank (Frankfurt am Main, 823 - Avrou, 877).
### [[Breizh]]
Un anv-tiegezh eo, meur a stumm gantañ : Moal, ar Moal, ar Moel, ar Moalig, ar Moeligoù, Kermoal hag all.
;Lennegezh
**Fañch ar Moal*, unan eus anvioù-pluenn François-Marie Luzel.
*Yann ar Moal (Plouvorn, 1834-1893) beleg ha geriadurour.
*Erwan ar Moal (Koadoud, 1874 - *idem*, 1957), skrivagner brezhonek ha rezistant, anavezet ivez evel *Dir-na-Dorr*, oberour Pipi Gonto,
*Stefan Moal (ganet e 1964 e Gwenrann), kelenner e Skol-Veur Roazhon 2.
;Livourien ha tresourien
*Marc Moallic, tresour bannoù-treset (An Oriant 1907 - Saint-Mandrier-sur-Mer, Provañs, 2004).
*Jean Le Moal, livour (Authon-du-Perche, 1909 – Chilly-Mazarin, 2007).
*Fañch Moal, livour ganet e 1948 e Pontekroaz.
*Jean-Noël Le Moal, livadurour bannoù-treset.
;Sportourien
*Robert Le Moal, c'hoarier melldroad (Sant-Servan, 1903 - *idem*, 1966).
*Armand Le Moal, marc'hhouarnour (Étampes, 1914 - Benoded, 1999).
;A bep seurt
*Guillaume Le Moal, kannad (ganet e 1769 e Gwitevede).
*Henri Le Moal, dean Skol-veur ar Skiantoù Roazhon (Plozeved 1912 - Roazhon 2001).
*André Le Moal rezistant (Sant-Nazer, 1923 - Naoned, 1941).
*Ronan Le Moal, ganet e 1972 e Brest, bet pennrener Crédit Mutuel Arkéa.
*Fañch Moal, tregeriad sot gant ar c'hamelia.
*Moal ha Chapalain, sonerien biniou ha bombard.
*Jean-Michel Moal, soner akordeoñs, ganet e 1957 e Villeneuve-le-Roi (Bro-C'hall).
*Laurence Moal, istorourez war ar Grennamzer.

### [[Bro-C'hall]]
*Guy Le Moal (Pariz, 1924 - *idem*, 2010), etnologour gall.
*Colette Le Moal, kannadez c'hall ganet e 1932 e Pariz, ezel eus an Nouveau Centre, mignonez d'ar prezidant gall Sarkozy.
*Michel Le Moal, mezeg hag imbourc'her ganet e 1934 en Havr Nevez.
*Frédéric Le Moal, istorour gall.
* Corinne Le Moal (Étrépagny, 1954), roeñverez.
*Malika Bellaribi Le Moal, kanourez c'hall ganet e 1956 e Nanterre.

## Pennadoù kar

*Menez Moal
*Moel
*Maol
Canaigh

**Canaigh** pe **Eilean Chanaigh** (pe *Canna* e saozneg) zo unan eus an Inizi Gall e Bro-Skos, an hini kornôkañ e-touez an inizi tostañ (an enezeg diabarzh). Stag eo ouzh enezennig Sandaigh war-bouez ur pont. En em astenn a ra Canaigh war-hed 7 km hed ha 1,5 km led. An National Trust for Scotland zo perc'henn war an enezenn.

.

## Notennoù
Canna

**Canna** zo un anv-lec'h, hag un anv-den. 

## Anv-lec'h
*Enez Canna, Canaigh e gouezeleg , en Inizi Gall e Bro-Skos
*Kêr Canna (Western Australia), en Aostralia
*Canna, ur gumun e Proviñs   Cosenza, e Calabria, Italia

## Anv-den
Ur santez eus Kembre, Canna, a gaver hec'h anv e Kerdiz e-barzh al lec'hanvioù 
* Pontcanna 
* Canton (diwar *Canna* ha *town*), pe Treganna e kembraeg.

## Pennad kar
*Cana
*Cannae
Llangan

**Llangan** zo anv div gêriadenn e Kembre:
*Llangan (Sir Gaerfyrddin) 
*Llangan (Bro Morgannwg) 

Gallout a rafe an anv dont eus anv santez Canna.
 
## Pennad kar
*Langan
Canna (santez)

**Canna** a oa ur santez vrezhon eus kreisteiz Kembre er .

Sevel a reas ilizoù e Llangan, Sir Gaerfyrddin ha Llangan, Bro Morgannwg. E Kerdiz e kaver hec'h anv e karterioù Treganna ha Pontcanna .

## Mojenn
A-hervez e oa merc'h da Tewdwr Mawr eus Breizh, niz d'ar roue Arzhur. Dont a reas da Gembre gant he fried Sadwrn (gwelout Llansadwrn), hag o mab Crallo. Mont a reas kuit Sadwrn da benetiour da Enez Mon, ha hi da addimeziñ. Ur mab all he doe, Elian Geimiad, a gaver e anv e Llaneilian, en Enez Mon, hag e Llaneilian-yn-Rhos. Met ne anavezer ar munudoù-se eus he buhez nemet diwar skridoù faltazius Iolo Morganwg, ur barzh awenet eus an XIXvet kantved.

## Istor

Koulskoude e ouzer eo bet leanez e Llangan (Sir Benfro), hag e voe kizellet he dremm e kroaz iliz Llangan (Morgannwg). E-kichenik emañ Ffynnon Ganna (*Feunteun Canna*, ha*Canna's Holy Well* e saozneg), ma teuas pirc'hirined e-pad kantvedoù.

Goueliet e vez ar santez d'ar 25 a viz Here.

## Notennoù
Àird nam Murchan

**Àird nam Murchan** (*Ardnamurchan* e saozneg), zo ul ledenez e Loch Abar, en Uheldirioù Bro-Skos, brudet dre ma'z eo ul lec'h sioul ha disaotr. Talvezout a ra an anv kement ha "roz ar morioù bras", "beg-douar ar morioù bras".
Càrna

Enez **Càrna** zo un enezennig e Loch Suaineard, ur vrec'h-vor, e-kichen ledenez Àird nam Murchan, e kornôg Bro-Skos.

## Douaroniezh
Emañ Càrna en aber Loch Teacuis. *Cruachan Chàrna* eo an dorgenn uhelañ, goloet a vrug. Anezhi e weler A' Morbhairne hag inizi Orasaigh, Colla ha Muile.

## Pennad kar
*Carna
## Notennoù
Cana

**Cana** a zo: 

## Lec'hioù
*ur gêr e Galilea, Kana, meneget en Aviel Yann, brudet gant un eured ma voe troet an dour en gwin, 
*ur gêr e Liban, Qana (Liban)
*ur gêriadenn en Italia, Cana (Roccalbegna), e Toskana
* Punta Cana er Republik Dominikan 

## Tud
*Lorik Cana (1983 - ), melldroader eus Albania 

## Pennadoù kar
*Čaňa, kumun e Slovakia
*Canna
Rhodri Morgan

**Hywel Rhodri Morgan** (29 Gwengolo 1939 – 17 Mae 2017) zo ur politikour kembreat. Kentañ Ministr Bodadenn Vroadel Kembre eo abaoe an 9 a viz C'hwevrer 2000. Kemeret en deus lerc'h Alun Michael, ha neuze ez eo an eil den zo e penn Bodadenn vroadel Kembre abaoe m'eo bet savet. 

## E vuhez
Ganet e oa bet e 1939, mab da T. J. Morgan a oa kelenner kembraeg er skol-veur. Kembraeger eo Rhodri Morgan eta. Graet en deus e studioù e skolioù-meur Oxford ha Harvard. Labouret en deus evel kargiad. E 1987 e oa bet dilennet evit ar wech kentañ da gannad e Ti ar C'humunioù (*Member of Parliament*) evit pastell-vro Cardiff West, en anv Strollad al Labour. 

## Politikerezh
Goude-se e oa bet dilennet e Bodadenn Vroadel Kembre e 1999. E miz C'hwevrer 2000 e oa bet dilennet e penn Strollad al Labour e Kembre, ha d'ar 16 a viz Here 2000 e oa deuet da vezañ Kentañ ministr Kembre, war-lerc'h Alun Michael en doa roet e zilez. 
D'an 29 a viz Gwengolo 2009 en doa embannet Rhodri Morgan e roe e zilez eus e bost, dre ma oa o paouez kaout 70 vloaz. Carwyn Jones zo bet dilennet gant izili Strollad al Labour e Kembre da gemer e lec'h.

## Notennoù
Andres

**Andres** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Rònaigh an Daimh

**Rònaigh** (distaget [rˠɔːnaj]) (*Rona* e saozneg), zo un enezennig distro e Bro-Skos, en hanternoz d'an Inizi Gall, 71 km er biz da Rubha Robhanais (*Butt of Lewis*) ha 16 km er reter da Sula Sgeir. Ken distro eo ma ne vez ket kavet war ar c'hartennoù peurvuiañ. 

## Anv
*North Rona* a vez graet anezhi e saozneg ivez, abalamour ma'z eus un enezenn all er memes anv, ha hounnezh a vez graet South Rona anezhi neuze a-wechoù en abeg da se. An douar tostañ d'an Inizi Faero eo.

## Liammoù diavaez
Rònaigh (Sgitheanach)

**Rònaigh** (distaget [rˠɔːnaj]), pe *Rona* e saozneg, zo un enezennig e Bro-Skos, en Inizi Gall, er reter d'an t-Eilean Sgitheanach (Skye). 

## Anv
*Rònaigh a Deas* (Rònaigh ar su), *South Rona* e saozneg, a vez graet anezhi ivez, abalamour ma'z eus un enezenn all er memes anv, ha hounnezh a vez graet *[[North Rona]]* anezhi neuze a-wechoù en abeg da se.
Rona

**Rona** zo un anv-lec'h e meur a vro.

## [[Bro-Skos]]
Anv saoznek div enezenn eo Rona, anavezet evel Rònaigh e gouezeleg o-div:
*North Rona, tre en hanternoz an Inizi Gall
*South Rona, e-kichen An t-Eilean Sgitheanach 

## [[Suis]]
*Rona, ur gêriadenn 
*Tinizong-Rona, ur gumun

## Broioù all
* Rona zo ur gêriadenn e Latvia
* Rona (Sălaj) zo ur gêriadenn e Roumania

## Tud
### Anv-bihan
Anavezet eo ivez evel anv-bihan e Kanada ha Stadoù-Unanet Amerika
*Rona Ambrose, politikourez kanadian, bet ministrez

### Anv-tiegezh
*Jeff Rona, sonaozour-sinema stadunanat
*Elizabeth Rona, fizikourez stadunanat

### Anv tud faltazi
**Rona*, anv un haroz bannoù-treset, ha diwarnañ un heuliad levrioù savet gant Malo Louarn.
Rubha Robhanais

**Rubha Robhanais**, *(the) Butt of Lewis* e saozneg, eo beg hanternosañ Enez Leòdhas, er Meurvor Atlantel, tost da Nis, en Inizi Gall e Bro-Skos.

Un tour-tan kozh zo, bet savet er bloavezhioù 1860 gant an ijinour David Stevenson, barradoù-avel bras a vez alies.

Un toull bras zo en tornaod er c'hornôg d'an tour-tan, anvet *Sùil an Rubha*, a weler eus machair Thaboist.

Eòrapaidh, war-hed 1.6 km alese er c'hreisteiz, eo ar gêriadenn dostañ.

## Liammoù diavaez
*Istor an tour-tan
*Skeudennoù eus tour-tan Rubha Robhanais/ Butt of Lewis  (gant QuickTime hepken)
Klaipėda

**Klaipėda** (*Memel* pe *Memelburg* en alamaneg ; *Kłajpeda* e poloneg) zo ur gêr eus Lituania. Kêr-benn Kontelezh Klaipėda eo hag ur porzh-mor bras, an hini brasañ e Lituania. Emañ war aod ar Mor Baltel hag alese ez a listri da Sveden, Danmark hag Alamagn. 

Digresket eo an niver a annezidi eus 207 100 e 1992 da 187 442 e 2005.
José de Espronceda

**José Ignacio Javier Oriol Encarnación de Espronceda y Delgado** (Almendralejo, 25 a viz Meurzh 1808 – Madrid, 23 a viz Mae 1842) a oa ur barzh spagnol.
Nis (Leòdhas)

**Nis** eo anv rann hanternoz Enez Leòdhas en Inizi Gall e Bro-Skos. 16 kêriadenn zo enni, en o zouez: Lional, Siabost, Barabhas, Bràgar bho Dheas, Baile an Truiseil, Gabhsunn, Borbh, Cros, Sgiogartaidh, Eoradail, Eòropaidh. Er beg anezhi emañ Rubha Robhanais.

## Poblañs
E 2001 e oa  a dud o chom enni. E 1830 e oant ouzhpenn .

## Yezh
Gouezeleg a vez komzet gant 76.40% eus an dud (2001).

Eskemmoù sevenadurel zo etre Nis ha Conamara en Iwerzhon.

## Bag
E Nis ez eus ur vag-dre-lien anvet *[[Sgoth]]*, pe *Sgoth Niseach*. Betek kreiz an  e oant bagoù-pesketa an dud. Chom a ra lod, perc'hennet gant ar gevredigezh Falmadair.

## Ekonomiezh
War nebeutaat ez a implij an taouarc'h da dommañ an tier.

## Liammoù diavaez
*Disoc'h niveradeg 2001 e Nis
*Comunn Eachdraidh Nis Kevredigezh Istor
*10 Callicvol Dastumadenn ar Greizenn Enklask hag Istor
*Cuan Ard Press Un ti-embann staliet e Nis
*Taigh Dhonnchaidh Kreizenn arz

## Notennoù
Cola

Enez **Cola** pe **Colla** (*Coll* e saozneg) zo un enezenn en Inizi Gall, er c'hornôg da Enez Muile, e kornôg Bro-Skos, dezhi 21 km hed ha 5 km ledander. *Ben Hogh* eo al lec'h uhelañ. 164 a dud a oa o vevañ enni e 2001. 

Àirigh nan Gobhar (*Arinagour*) eo ar gêriadenn vrasañ. Di ez eer gant ur vag-treizh. 

Brudet eo an traezhegi hag erinoù, ha kastell Breachacha.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an enez
* An Cridhe
* The Coll Hotel Website
* The Coll Magazine Archive
* Project Trust

## Notennoù
Colbhasa

**Colbhasa**, pe **Colonsay** e saozneg, zo unan eus an Inizi Gall e Bro-Skos, etre Ìle er c'hreisteiz ha Muile en hanternoz, hag er c'hornôg da Diùra. 108 den a oa o chom enni e 2001. 4 074 hektar (8148 devezh-arat) zo enni. 

## Istor
Enni emañ gwrizioù ar genel Macfie ha skourr lec'hel ar genel MacNeill.
The Minch

**An Cuan Sgìth**', pe **An Cuan Sgitheanach**, pe **Cuan na Hearadh**, pe **An Cuan Leòdhasach**, hervez an inizi, diwar ar ger gouezelek *cuan*, a dalvez kement ha "mor strizh", pe **The Minch** e saozneg, pe **The North Minch**, zo ur strizh-mor er gwalarn da Vro-Skos, etre an douar-bras hag inizi Na Hearadh (*Harris*, e saozneg) ha Leòdhas (*Lewis*). "Skotlandsfjörð" ("fjord Bro-Skos") e oa an anv e norseg.

## Minch ha Little Minch
**An Cuan Canach** a vez graet eus **The Lower Minch**, pe **The Little Minch** etre An t-Eilean Sgitheanach (*Skye*), er reter, ha Uibhist a Tuath (*North Uist*), Beinn na Faoghla (*Benbecula*), Uibhist a Deas (*South Uist*), Barraigh (*Barra*), ha re all er c'hornôg.
Digeriñ a ra war Mor an Inizi Gall.

Eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz eo evel ur mor diabarzh etre ar Minch, Mor an Inizi Gall, hag ar vrec'h-vor goude aleshont da Iwerzhon, ur mor diabarzh en arvor Bro-Skos, anvet ivez Mor Bihan Bro-Skos (*the Inner Scottish Sea*).

110&nbsp;km hed zo d'ar vrec'h-vor, hag etre 30 ha 70&nbsp;km ledander

Ul lestr-treizh a dreuz ar Minch gant ar gompagnunezh Caledonian MacBrayne.

## Gwelout ivez
*Western Isles local government Minch project
*Gazeteer for Scotland

## Notennoù
Tasmania

**Tasmania** a zo unan eus stadoù Aostralia, ha Hobart eo he c'hêr-benn. Enez Tasmania a ya d'ober ar pep brasañ eus ar stad, hag ur mil enezennig bennak a ya d'ober ar peurrest.

## Istor
Dont a ra an anv eus hini ar moraer Abel Tasman, eus an Izelvroioù.

## Liammoù diavaez
Perth (Aostralia ar C'hornôg)

**Perth** (distaget  e saozneg) zo unan eus kêrioù brasañ Aostralia ha kêr-benn stad Aostralia ar C'hornôg, war aod Meurvor Indez. 1 554 769 a dud a oa o chom eno en 2007.

## Liammoù etrebroadel
Liammoù he deus Perth gant ar c'hêrioù-mañ:
### Gevelliñ

### Liammoù mignoniezh

## Daveoù ha notennoù
Aostralia ar Su

**Aostralia ar Su** (saozneg: *South Australia*) a zo unan eus stadoù Aostralia, hag Adelaide eo he c'hêr-benn.

## Liammoù diavaez
Sukembre-Nevez

**Sukembre-Nevez** (saozneg: *New South Wales*) a zo unan eus stadoù Aostralia, ha Sydney eo he c'hêr-benn. E gevred ar vro emañ.

## Liammoù diavaez
Victoria (Aostralia)

**Victoria** a zo unan eus stadoù Aostralia, ha Melbourne eo he c'hêr-benn. E gevred-su ar vro emañ gant Sukembre-Nevez en norzh, hag Aostralia ar Su er c'hornaoueg. A-dal d'hec'h aodoù emañ Tasmania.
Tiriad an Norzh

**Tiriad an Norzh** (saozneg: *Northern Territory*) a zo unan eus tiriadoù Aostralia, ha Darwin eo e gêr-benn. N'en deus ket kement a c'halloud hag ar stadoù, war an dachenn lezennel dreist-holl. Poblet rouez eo.

## Liammoù diavaez
Tiriad Kêr-benn Aostralia

**Tiriad Kêr-benn Aostralia** (saozneg: *Australian Capital Territory*) a zo unan eus tiriadoù Aostralia, ha Canberra eo e gêr-benn, a zo kêr-benn Aostralia war un dro. Enklozet eo an tiriad-mañ e Sukembre-Nevez, e gevred anezhi.

## Liammoù diavaez
Pok kloz

Ur **pok kloz** zo ur pok graet gant un den war groc'hen un den all hag a chom ur merk ruz war e lerc'h e-pad meur a zevezh. Gant an divweuz e vez graet ar pokoù-se, met tud zo a ra ivez gant o dent. Peurvuiañ e vezont graet d'ar gouzoug.

A-wechoù e vez ret kuzhat ar pokoù kloz, ouzh tad pe mamm, pe ouzh pried, ha ne vez ket aes atav. Gant ul loa bet lakaet er yenerez pe er skornerez e c'haller klask diverkañ ar pokoù kloz ma vezont bet graet en dek munut tremenet.
Ar Pok

**Ar Pok** zo anv meur a oberenn brudet, livadurioù pe delwennoù gant daou zen o pokat an eil d'egile peurvuiañ, met oberennoù lennegel a-wechoù ivez.

## Yezhoù all
*Il bacio, en italianeg
*El beso, e spagnoleg

## Lennegezh
**El beso*, unan eus Leyendas (*mojennoù*) Gustavo Adolfo Bécquer.
**El beso de la mujer araña* (Pok ar vaouez-kevnidenn) , gant Manuel Puig, a zo bet savet ur film diwarnañ.
**Ar pok*, un danevell gant Ronan Huon, en dastumad *An Irin Glas*.

## Livadurioù

* Ar Pok (Hayez), ul livadur gant Francesco Hayez, e 1859.
* Ar Pok (Klimt) (*Der Kuss*, ul livadur gant Gustav Klimt en 1908.
* Ar Pok (Toulouse-Lautrec), livadur gant Toulouse-Lautrec,e 1892.
* Ar Pok (Munch), livadur gant Edvard Munch.

## Delwennoù
* Ar Pok (pe *[[Psyché ranimée par le baiser de l'Amour]]*) gant Antonio Canova e 1793, un delwenn marmor a weler e Mirdi al Louvre.
*Ar Pok (Rodin), un delwenn gant Auguste Rodin e 1889.
*Ar Pok (Brâncuși, un delwenn gant Constantin Brâncuşi, e 1911.

## Luc'hskeudennoù
*V–J day in Times Square, skeudenn ur martolod o pokat d'ur glañvdiourez e New York e 1945
* *[[Le Baiser de l'hôtel de ville]]*, ul luc'hskeudenn gant Robert Doisneau.

## Filmoù
* The Kiss , anv meur a film saoznek 
**A Kiss Before Dying*, film saoz-stadunanat gant James Dearden en 1991.
**Il bacio*, anv meur a film italianek
***Il bacio*, film gant Mario Lanfranchi (1974) 
***Il bacio*, film gant Roberto Totola (2001) 
***Il Bacio de la Pantera*, anv italianek ar film Cat People, gant Jacques Tourneur e 1942; 

**O Beijo da mulher aranha* (Pok ar vaouez-kevnidenn) , ur film brazilian gant Hector Babenco 
**Reigen*, ur film alamanek gant Otto Schenk en 1973.
**Le Baiser* , anv meur a film gallek
**"Un baiser s'il vous plaît"*, film gallek gant Emmanuel Mouret e 2007.

## Sonerezh
*Ur c'hoarigan, *Hubička* (Ar Pok) , gant Bedřich Smetana e 1875

## Pennadoù kar
*Le Baiser
*The Kiss
The Kiss

**The Kiss** a zo 
*anv saoznek meur a oberenn arzel, anavezet e brezhoneg evel Ar Pok
*anv meur a film saoznek
*anv un nebeud oberennoù lennegel

## Filmoù
* ''The Kiss'' (1896 film), savet diwar arvest diwezhañ an abadenn *The Widow Jones*
* ''The Kiss'' (1914 film), film divouezh gant Ulysses Davis
* ''The Kiss'' (1929 film), film divouezh gant Jacques Feyder, ha Greta Garbo o c'hoari ennañ
* ''The Kiss'' (1988 film), film spont gant Pen Densham
* *The Kiss*, 2001 film berr gant Joe hag Anthony Russo (filmaozer)
* ''The Kiss'' (2003 film), film gant Gorman Bechard
* ''The Kiss'' (2004 film) ( *De kus* e nederlandeg), film belgiat gant Hilde Van Mieghem

### Hag ivez
**The Serpent's Kiss*
**Meridian: Kiss of the Beast*, ur film spont e 1990,
*** [[Kiss of Death]] **, anv meur a oberenn 

**The Kiss of the Vampire*, ur film saoz

## Lennegezh
**[http://en.wikisource.org/wiki/The_First_Kiss_of_Love The First Kiss of Love*], ur varzhoneg gant   Lord Byron e 1806.
**The Kiss of Death*, romant
**Kiss Kiss*, un dastumad danevelloù gant Roald Dahl, embannet e 1960.

## Pennad kar
*Ar Pok
Pecherig

Ur **pecherig** a vez lâret eus ur flouradenn, ur pok koantik a-wechoù, ur vriatadenn a-wechoù ivez. *Ober pecheroù* a vez lâret ivez.
V-J Day in Times Square

***V-J Day in Times Square*** eo moarvat ar brudetañ luc'hskeudenn a zo bet graet gant Alfred Eisenstaedt, ma weler ur martolod stadunanat o pokat d'ur vaouez yaouank da zeiz an trec'h war Japan (V-J Day, gant Stadunaniz) e Times Square d'ar 14 a viz Eost 1945.

Embannet e oa bet e *[[Life (magazine)|Life]]* magazine. Meur a anv all zo d'ar skeudenn: *V-J day in Times Square, V-Day,* etc.)

Abalamour d'ar gwirioù n'haller ket he diskouez amañ. Met ul luc'hskeudenn all a zo, anvet *Kissing the War Goodbye*, ma weler ar memes tud, tre d'ar memes mare, bet graet gant ur c'hazetenner all, Victor Jorgensen, evit an US Navy. Ha honnezh, ha n'eus ket gwirioù warni, a voe embannet en *[[New York Times]]*.

E 1980 e klaskas Life gouzout piv e oa ar martolod hag ar glañvdiourez. 11 gwaz ha 3 maouez a lavaras bezañ ar re a oa bet poltredet.

Peogwir e oa Eisenstaedt o luc'hskeudenniñ tud o fiñval buan en deiz-se n'en doa ket gallet goulenn anvioù an dud. Ouzhpenn-se ne ziskouez ket mat dremmoù an daou zen yaouank ha se zo kaoz ez eus bet meur a hini o deus lavaret bezañ ar re zo bet poltredet gantañ.

## Kounaat
Abaoe 2005 e vez kounaet an darvoud gant ur bokadeg e Times Square.

## Luc'hskeudenn

En 2005 e voe savet un delwenn gant John Seward Johnson II, anvet *Unconditional Surrender*, diwar al luc'hskeudenn brudet, war ziskouez e San Diego e Sarasota.

## Liammoù diavaez
* Naval War College: VJ Day Sailor
* "Who is the kissing sailor?" (Pennad e *Life* e 1980)

## Notennoù
Marlborough

**Marlborough** zo un anv-lec'h saoznek a gaver bremañ e pevar c'horn ar bed .

## Lec'hioù
### [[Bro-Saoz]]
* **[[Marlborough (Bro-Saoz)|Marlborough]]**, ur gêr saoz e Wiltshire. Diwarni e teu an anv a gaver e broioù all. 

### [[Aostralia]]
* Marlborough, Queensland
* Principality of Marlborough

### [[Kanada]]
* Marlborough, Alberta, ur gêriadenn en Alberta
* Marlborough, Calgary ha Marlborough Park, Calgary, karterioù e Calgary, Alberta

### [[Zeland Nevez]]
* **[[Marlborough (province)|Marlborough]]**, ur broviñs istorel e Zeland-Nevez, troet da rannvro
* **[[Marlborough (rannvro)|Marlborough]]**, ur rannvro winiek e Zeland-Nevez, en enezenn greisteiz
* Marlborough, Auckland, ur c'harter en Auckland.

### [[Stadoù-Unanet Amerika]]
* Marlborough, e kontelezh Hartford e Connecticut, e SUA. 

## Tud
* John Churchill, 1añ Dug Marlborough

## Pennad kar
* Marlboro
Ar Pok (Klimt)

**Der Kuss** (*Ar Pok*) zo un daolenn gant al livour aostrian Gustav Klimt en 1908 hag a weler en Österreichische Galerie Belvedere e Vienna. 
E oberenn vrudetañ eo marteze. Karrezek eo an daolenn, 180 cm hed ha 180 led. Al liv alaouret zo ur merk personel d'al livour. 

## Pennadoù kar
* Ar Pok
* The Kiss

## Levrlennadur
*  Vives Chillida, Julio,* El beso (los enamorados) de Gustav Klimt. Un ensayo de iconografía*; Editorial Lulu.com, junio de 2008, ISBN 978-1-4092-0530-2.
Ar Pok (Canova)

***Psyché ranimée par le baiser de l'Amour*** zo un delwenn anvet ivez *** [[Ar Pok]] *** (met meur a oberenn arzel all zo anvet evel-se), gant Antonio Canova, ma weler Kupidon ha Psuc'he prest da bokat an eil d'egile. 

## Istor
Graet e voe an delwenn gant ar brudetañ kizeller nevezklasel, Antonio Canova (Possagno, Italia, 1añ a viz Du 1757 - Venezia, 13 a viz Here 1822). Hiziv e vez gwelet e Mirdi al Louvre e Pariz. 

Evit ar c'horonal saoz John Campbell (Lord Lawdor), e oa bet graet en 1787, daoust ma voe prenet gant ar marc'hadour izelvroat Henry Hoppe en 1800. A-benn fin ar gont en em gavas etre daouarn roue Naplez, breur-kaer Napoleone Buonaparte, Joachim Murat, e 1801, da ziskouez en e gastell. 

## Pennad kar
* Ar Pok

## Levrlennadur
* Isabelle Leroy-Jay Lemaistre, *Psyché ranimée par le baiser de l'Amour*, 2003

## Liammoù diavaez

* Skeudennoù
Ar Pok (Rodin)

**Ar Pok** zo un delwenn marmor savet gant ar c'hizeller gall Auguste Rodin e 1889 ma weler daou zen o pokat an eil d'egile. Graet e oa bet evit ar Stad c'hall a-benn Diskouezadeg hollvedel Pariz e 1889.

## Istor
Da gentañ e tlee an delwenn, evel a c'hoarvezas ivez gant delwennoù brudet all Rodin, bezañ un darn eus ur pezh tra vras, en dro-mañ ur portal arem anvet Perzhier an Ifern, evit ur mirdi an arz e Pariz. Awenet e oa gant Divina Commedia ar barzh italian Dante Alighieri, ha Les Fleurs du mal ar barzh gall Charles Baudelaire. 

## Notennoù

## Levrlennadur
* Hale, William Harlan. *The World of Rodin 1840–1917*. New York: Time-Life Library of Art, 1969.

## Liammoù diavaez
* ''The Kiss'' e Musée Rodin, Pariz, France
* ''Ny Calsberg Glyptotoek, Copenhagen, Denmark
* ''Tate Britain'', London, England
* ''Alighieri, Dante. Inferno, Canto V''
* TateShots video an oberenn e Tate Britain
Briatadenn

Ur **briata**, pe **vriatadenn** (eus ar verb *briata*, deuet eus an anv *briad*, deuet eus *brec'hiad*, diwar ar ger *[[brec'h]]*) a vez graet pa gemerer un dra bennak, pe un den, etre an divvrec'h. 

## Etre tud
Pa vez daou zen oc'h en em vriata e reont alies gant ur vrec'h en-dro da c'houzoug an den briataet hag unan dindan e gazel, hag e reont ur stardadenn hir pe hiroc'h hervez nerzh o santad. Pokat ha flourañ a c'hall bezañ graet war un dro ivez.

Neuze e tiskouezont mignoniezh, breudeuriezh, kenhoal pe karantez, hervez o sevenadur. A-wechoù e vez graet ivez evit saludiñ pe evit frealziñ.

An Norzhamerikaned zo boas d'en em vriata alies, ar pezh n'eo ket ken boas a se gant an dud e broioù all, pe ne vez ket graet morse ganto zoken, boazioù all ne lavarer ket evel en em stardañ o dorn, joentrañ an daouarn ha/pe stouiñ (en Azia), pe lavarout ur dra bennak.

## Skeudennoù

Wedding hugs.jpg|Briatadenn div vignonez da zeiz eured unan anezhe.
2017-08-04-Paul_Reimer-Beach_Volleyball_Medals-043_(36352501196).jpg|Briatadenn daou c'hoarier goude un abadenn beach-volley e Kanada
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Two Sisters (1901).jpg|Div c'hoar, livet gant William-Adolphe Bouguereau


## Gwelet ivez
*Pecherig
*Karantez
*Mignoniezh
Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** () a zo bet ganet e 259 KJK ha marvet e 210 KJK anv personel **Ying Zheng** ().

Roue eus Stad Qin eo bet etre 247 KJK betek 221 KJK.

Krouer an Dierniezh Qin (Sinaeg 秦朝), an dierniezh gentañ da unvaniñ Sina a-bezh.

Kentañ Impalaer eus Sina unvan,goude ma oa bet aloubet an holl stadoù arall gantañ, adalek 221 KJK betek e varv e 210 KJK.

## Notennoù
Victoria (Rouantelezh-Unanet)

* *Ur bajenn disheñvelout [[Victoria]] zo ivez.*
----

Ar briñsez **Alexandrina Victoria of Kent** (Londrez, 24 a viz Mae 1819 – Enez Wight, 22 a viz Genver 1901) a renas war ar Rouantelezh-Unanet e-pad 63 ha 216 devezh bloaz adalek an 20 a viz Mezheven 1837 betek he marv. Adalek ar 1añ a viz Mae 1876 e voe lakaet da Impalaerez India.

Ar priñs Edward, dug Kent ha Strathearn, pevare mab ar roue George III, a oa he zad, hag ar briñsez Victoria von Sachsen-Coburg-Saalfeld e oa he mamm. Goude marv he zad e 1820 e voe desavet gant he mamm. Dre ma varvas ivez tri breur divugel George III e voe lakaet da rouanez d'he 18 vloaz.

Daoust dezhi na vezañ e penn ar gouarnamant ne baouezas ket a-hed he ren da levezoniñ dre guzh an dibab ministred ha politikerezh ar vro?

E 1840, d'an oad a 21 bloaz, e timezas d'he c'henderv ar priñs Albert von Sachsen-Coburg-Gotha. Nav bugel o doe, a zimezas d'o zro da diegezhioù real ha nobl en Europa a-bezh, alese he lesanv *Grendmother of Europe*, "Mamm-gozh Europa". Pa voe intañvez e 1861, oadet a 42 vloaz, e kañvaouas kement ma paouezas d'en em ziskouez. Peogwir e chome kloastret ar rouanez e voe kreñvaet ar republikanouriezh e Breizh-Veur, hogen adalek ar bloavezhioù 1880 e voe karet gant he fobl en-dro.

Goude he zremenvan d'an oad a 81 bloaz ec'h eas he eil mab, Edward, da roue dindan an anv Edward VII.

## Diskennidi
Franz Xaver Winterhalter Family of Queen Victoria.jpg|Tiegezh Victoria e 1846, poltredet gant Franz Xaver Winterhalter*A gleiz da zehou* : Alfred, Albert, ar rouanez, he fried, Alice, Helena ha Victoria

## Pennadoù kar
* Rouaned ar Rouantelezh-Unanet
## Notennoù ha daveoù
Giogha

**Giogha** () zo un enezenn vihan eus Bro-Skos, unan eus an Inizi Gall, er gwalarn da ledenez Cinn Tìre. 28 devezh-arat zo enni ha 110 den a oa o chom en enezenn e 2001. Gouezeleg a vez komzet gant an dud. 

Bro orin Clan MacNeill eo.
Eige

**Eige** (distagadur gouezelek [ˈekʲə] ; *Eigg* e saozneg), zo un enezennig en Inizi Gall e Bro-Skos, etre an t-Eilean Sgitheanach, a zo en hanternoz dezhi, ha ledenez Àird nam Murchan. 30,49 km² zo enni, ha 87 den zo o chom eno hervez niveradeg 2011.

## Douaroniezh
9 km hed ha 5 km eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz, ha 5 km led eus ar sav-heol d'ar c'huzh-heol a ra Enez Eige. Eil brasañ enezenn na h-Eileanan Tarsainn (Small Isles) eo war-lerc'h Rùm.


Eigg 1892 map.jpg|Eige e 1892


## Evned
Ur 130 a spesadoù evned zo en enezenn, darn anezho zo evned-preizh, en o zouez an erer meur


TyEigg20030828r22f23.jpg|Enez Eige gwelet eus ul lestr-treizh
CruiseOfTheBetsy-Miller-TitlePage.jpg|*The Cruise of the Betsey* (1858)


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an enez
*  Douarouriezh Eigg
*  BBC Radio 4 - Open Country
*  Levr diwar-benn an enez ha luc'hskeudennoù
*  The Cruise of the Betsey- Rentañ-kont beaj Miller.
## Notennoù
The Pop Group

**The Pop Group** (1978-1981) a oa ur strollad post-punk eus Bristol (Rouantelezh-Unanet). Diheson e oa ar sonerezh savet gantañ, ennañ ur meskaj punk rock, reggae, dub ha free jazz. Lod brasañ komzoù ar c'hanaouennoù a oa politikel. E-touez ar strolladoù a zo bet levezonet gant The Pop Group e c'haller menegiñ Fugazi pe Rage Against the Machine.

### Istor ar strollad
Savet eo bet e 1978 gant Mark Steward (kan), John Waddington (gitar), Gareth Sager (gitar), Simon Underwood (gitar boud) ha Bruce Smith (taboulinoù ha binvioù-sko). Er bloaz goude e teuas er-maez o fladenn *single* kentañ, *She is Beyond Good and Evil* he zitl, embannet gant Radar Records.

O fladenn glok gentañ, *Y* he zitl, produet gant Dennis Bovell, a voe meluet gant ar vurutellerien, met ne reas ket kalz berzh. Rough Trade a zegemeras ar strollad memes tra. Dan Katsis a gemeras plas Underwood.

An dra gentañ a lakjont embann gant Rough Trade a voe ar bladenn single *We Are All Prostitutes*, kensavet gant ar soner violoñs Tristan Honsinger. E 1980 e teuas er-maez an albom *For How Much Longer Do We Tolerate Mass Murder?*, kensavet gant The Last Poets.
Nepell goude-se e voe enrollet ur bladenn *split* asambles gant The Slits. Ar memes taboulinerez hag ar memes manager o doa an daou strollad (Christine Robertson hec'h anv).
Dizemglevioù diabarzh ha kudennoù gwirel a lakaas ar strollad da baouez e 1981. An holl izili a stagas gant raktresoù all, Rip Rig & Panic, en o zouez.

## Pladennaoueg
* *Y* (albom, 1979, Radar Records ; adembannet e CD gant Radar e 1996 ha gant Rhino Records e 2007)
* *She Is Beyond Good and Evil* (single, 1979, Radar Records)
* *For How Much Longer Do We Tolerate Mass Murder?* (albom, 1980, Rough Trade, kenlabour gant The Last Poets)
* *We Are All Prostitutes* (single, 1980, Rough Trade Records)
* *Where There's A Will...* (single, 1980, Rough Trade [split gant The Slits: *In the Beginning There Was Rhythm*])
* *We Are Time* (albom, 1980, Rough Trade)
* *We Are All Prostitutes* (dastumadeg, 1998, Radar Records)
* *Idealists In Distress from Bristol* (dastumadeg, 2007, gwerzhet e Japan nemetken)

## Notennoù ha daveennoù

### Levrlennadur
* Martin Charles Strong, *The Great Alternative & Indie Discography*, 726 p., 
* Simon Reynolds, *Rip it up and start again*, Allia, 2007.https://web.archive.org/web/20090503094428/http://www.alliaeditions.com/Catalogueview.asp?ID=383 

## Liamm diavaez
*  Istor ar strollad war headheritage.co.uk
Proviñsoù Kuba

Rannet eo **[[Cuba]]** etre 14 **[[proviñs]]** hag ur gumun arbennik.

## Listenn ar proviñsoù

Setu int, a gornôg da reter:
# Isla de la Juventud, ar gumun arbennik, anavezet evel *Isla de Pinos* a-raok ar bloavezhioù 1970 hag a-raok c'hoazh "Evangelista", "Enez Santiago" hag "Enez ar Perokeded".
# Pinar del Río
# La Habana
# Proviñs Ciudad de La Habana
# Matanzas
# Cienfuegos
# Villa Clara
# Sancti Spíritus
# Ciego de Ávila
# Camagüey
# Las Tunas
# Granma
# Holguín
# Santiago de Cuba
# Guantánamo

## Istor

A-raok 1976 e oa rannet Cuba etre 6 proviñs evel-hen:
# Pinar del Río
# *La Habana*, enni Proviñs La Habana a vremañ, gant kêr La Habana
# Matanzas
# *Las Villas* (a-raok 1940, "Santa Clara"), a oa enni ar proviñsoù a vremañ-mañ: Cienfuegos, Villa Clara ha Sancti Spíritus
# *Camagüey* ( a oa "Puerto Príncipe" a-raok 1899,), a oa enni proviñsoù Camagüey ha proviñs Ciego de Ávila
# Oriente (a oa "Santiago de Cuba" a-raok 1905), enni proviñsoù Las Tunas, Granma, Holguín, Santiago de Cuba ha Guantánamo.

## Poblañs

*<span style="font-size:90%;">Pop. = Population. Source: Cuba census 2002</span>*&nbsp;

## Notennoù
Bara (louzoù)

**Bara** a vez lavaret ivez eus meur a louzaouenn, gwelet evel boued da loened zo, evel
*bara-an-evn
*bara-an-hoc'h
*bara-an-ozhac'h-kozh
*bara-gad
*bara-koukoug

## Pennad kar
*Bara
Judaz Iskariot

**Judaz Iskariot** (henc'hresianeg : Ιούδας *Ioudas*, diwar an anv hebreek יְהוּדָה *Yehudah* "tregont (diner)"), a oa un abostol da Jezuz hervez Aviel Mazhev.
Trubardiñ Jezuz en devije graet en eskemm ouzh 30 diner kent mont d'en em grougañ. Lod devarnourien a lavar e vije bet gopret gant Jezuz evit en ober, ha dre vorc'hed e vije bet an emlazh.
Lorgnez

Al **lorgnez**, pe **lovrentez**, pe **lovrezh**, pe **lovrerezh**, pe **lovroni**, (pe ** kleñved [[Gerhard Armauer Hansen|Hansen]]**) zo ur c'hleñved deuet digant *[[Mycobacterium leprae]]*, ur vakterienn kar da hini an drougskevent, anadet gant ar skiantour norvegat Gerhard Armauer Hansen e 1873, hag a dag an nervennoù izili, ar c'hroc'hen, ken e vez mac'hagnet ar glañvourien. Endemek eo e broioù trovanel zo. 

## Kunujenn
*Lorgnez* a vez taolet ivez evel kunujenn.
C'hwervizon

Al **louzaouenn-staoter**, pe **c'hwervizon** zo ul louzaouenn anavezet ivez evel *taraxacum*, a zo eus ur spesad louzoù bleunius eus ar seurt *asteraceae*.

Paotañ a reont e meteier kerreizh lodenn hanternozel an Douar, met bremañ ivez el lodenn greisteiz. Alies e vezont gwelet evel gwalllouzoù, goude ma vez debret seurtoù zo.


Image:Taraxacum-00.jpg
Image:Taraxacum-01.jpg
Cumdach

**Cumdach** eo an anv roet d'ur gouhin kinklet a veze lakaet ul levr ennañ en Iwerzhon ar Grennamzer. 
Koshañ skouerenn anavezet eo hini Levr Durrow graet evit Roue Meur Flann Sinna (879-916).
Kalir Ardach

**Kalir Ardach** zo ur c'halir a vije bet graet en  en Iwerzhon a zo kontet da vezañ unan eus pennoberennoù an arz kelt. Kavet e voe e 1868, gant daou baotr, Jim Quinn ha Paddy Flanagan, a oa o turiat douar en ur parkad patatez e Riaráiste, e-kichenik Ardach, e Kontelezh Luimneach. Ur gib arc'hant ledan eo, daouzornek, gant kinkladurioù aour, graet gant 354 fezh. Miret eo bremañ e Mirdi Broadel Iwerzhon e Dulenn.

## Liammoù diavaez
* Kalir Ardach e Mirdi Broadel Iwerzhon
* Kalir Ardach
* Kalir Ardach
Troazhañ

**Troazhañ** (pe *staotat*) a vez laret eus skarzhañ troazh (pe *staot*) eus ar c'horf, dre c'houllonderiñ ar c'hwezigell. Gant an dud vras e vez mestroniet an troazhañ, met gant ar vugale vihanañ ne vez ket, ha gallout a reont troazhañ hep gouzout dezho. Deskiñ dezho mestroniañ o c'horf a rank o zud ober eta. 

## Pegement
Pegement a vez troazhet a zo hervez pegement a vez evet. Dre vras e vez troazhet etre 1 000 ha 1 500 mililitrad bep 24 eur, en ur ober div pe deir gwech. 
Muioc'h a droazh a vez aozet gant ar c'horf war-dro 6 eur diouzh ar beure, 

## Lec'hioù da droazhañ
Mar bez troazhet pe staotet e staotlec'hioù bremañ n'eo ket bet evel-se a viskoazh. Ar pod-kambr zo bet ur benveg talvoudus a roe tro da staotat en tier e kêr pa c'halle an dud war ar maez ober evel a gerent: a-drek ur c'hleuz evit ar merc'hed, ouzh ar c'hleuz pe war ar bern teil evit ar baotred, pe c'hoazh er c'hrevier. 

Pa ne vez ket skarzhet an troazh eus ar c'horf, pe pa vez nebeutoc'h eget 100 ml en un ober 24 eur, e komzer eus anuriezh.

## [[Parafiliezh]]
Tud zo a gav o flijadur reizhel o vezañ staotet warne: ur barafiliezh eo kement-se.

## Arz
Ral eo an oberennoù gant tud o troazhañ. Evit ar baotred eo Manneken-pis Brussel eo an hini vrudetañ.

Rembrandt en doa engravet ur *vaouez o staotat* e 1631. Pablo Picasso a reas unan all en un daolenn graet d'ar 16 a viz Ebrel 1965, *La Pisseuse*.


Hetaera urinating into a skyphos at a Kylix by the Foundry Painter Antikensammlung Berlin.jpg|En Hellaz kozh: un hetaira o troazhañ en ur skifos
2005 manneke pis05.jpg|Ar *[[Manneken Pis]]* e Brusel (1619)
La femme qui pisse.jpg|Ar vaouez o staotat, gant Rembrandt van Rijn (1631)
Indecency2.jpg|*Indecency* (1799)
Pissing-illustration.jpg| (XIXvet kantved)

## Loened
E-touez al loened, ar chas da skouer, e vez implijet an troazhañ da verkañ pe mestroniezh en un dachenn pe sujerezh. Sevel o fav pe kluchañ a ra ar chas da staotat. 

## Staotat dre aon
Gant an dud ivez e vez troazhet dre aon, anavezet eo ar c'hoant-staotat a-raok un amprouenn. *La meada del miedo* (staotadenn an aon) a lavar ar matador. 

## Troioù-lavar
Un toullad troioù-lavar a zo diwar-benn an troazhañ, pe implijet e-lec'h ar verb troazhañ.
* *Cheñch dour d'ar pesked*
* *Dourañ pato*
* *Skuilhañ ur banne*
* *Teurel dour*

## Pennadoù kar
* Pod-kambr
* Staotlec'h

## Dave ha notennoù
Troazh

An **troazh** (pe **staot**, en un doare dibalamour) eo an dourenn a servij da ezteurel an danvezennoù noazus diouzh ar c'horf. Krouet eo an troazh el lounezhi, kaset d'ar c'hwezigell dre ar sanioù-troazh ha skarzhet dre ar c'han-troazh.

Hervez a lavarer e c'haller lenn stad yec'hed un den e liv e droazh: http://www.topsante.com/medecine/troubles-urinaires/autres-troubles-des-reins/prevenir/infographie-les-9-couleurs-de-votre-urine-245417

## Staot
Ur ger dizereat eo **staot**, hag implijet e vez e troiennoù disprizus.
* *staot-marmouz*, a vez laret eus kafe sklaer ha fall

## Lavaroù
* *Inter fæces et urinam nascimur*: * Etre kaoc'h ha troazh e vezomp ganet* (Sant Eosten)
* *E-lec’h ma staot ur c’hi E staot daou pe dri*. 
* *F-troazh*, anv graet dre c'hoap eus ar skinwel F3

## Pennadoù kar
* benvegad troazhañ
* staotat
* staotlec'h
Privezioù

Ar **privezioù** eo an anv a vez graet hiziv eus ur sal, en tier, ma c'hall an dud troazhañ ha difankañ.

## Gerioù
Tud zo a lavar eo ur ger *brezhoneg OGM* (sic). Koulskoude e kaver anezhañ e levrioù kozh zo :
* Er *Dictionnaire breton-françois du diocèse de Vannes* gant Pierre de Châlons (1723) e kaver ar pennger-mañ pajenn 138 : **Privoïs***: latrine, privé, garde-robe*, 
* E Geriadur Gregor (1732) e kaver an anvioù-mañ er bajenn 565: *kac'hlec'h, kambr-aez, privezoù, garderob, privoes*. 
* E Geriadur L'Armerye (1744) e kaver ar ger *priouæs* evit treiñ "latrine".
* E *Geriadur* Pierre de Châlons adembannet gant Joseph Loth e 1895, ouzhpennet un notenn gant hemañ d'ar penn-ger **Privoïs** pajenn 74: *cf. privezou: latrines*.
* Er *Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes* gant Emil Ernod (1904), pajenn 190 : **Priouéz**, *privoéz m. pl. ieu, privé, commodités, latrines.*
* E-barzh *Me a gomzo brezoneg* (1990), gant Jean Tricoire, e kaver ar ger privezioù er bajenn 126.

Gerioù all zo avat, darn roet dre fent: *kabined, gablotoù, Kersoulaj*.

## Istor
War ar maez, betek er bloavezhioù 1950, ne oa ket a brivezioù e-barzh an tier kozh, neuze e veze savet lochennoù nepell diouzh an tier, a veze implijet pa n'aed ket a-drek ur c'hleuz d' *ober ur blegadenn*, evel a veze lavaret.

E-pad an noz e veze implijet ar pod-kambr, pe kelornioù hag a veze diskarget war ar bern teil diouzh ar beure.

## Pennad kar
* staotlec'h
* troazhañ
* kac'hat
* kaoc'h
* kador-doull
Sderot

**Sderot** (hebraeg: **שׂדרות** , a dalvez "balioù" ; arabeg: **سديروت** *Soudirot*) a zo ur gêr e su Israel, e Distrig ar Su. E 2007 e oa 19 300 annezad enni, ouzhpenn 99% anezho a orin yuzev ; 30 553 a du a oa e 2021.

## Douaroniezh

## Istor
Ar c'hêriadennoù palestinat anvet Najd ha Huj, hag a oa tamm-pe-damm er memes lec'h, a voe distrujet gant Brigadenn Negev al lu israelian, skarzhet e voe o annezidi, kavout a rejont repu e bandenn Gaza e 1948.

An annezidi israelian kentañ en em stalias azalek 1951, e-lec'h ma oa kamp-tremen Gevim-Dorot. Al lod brasañ anezho a oa a orin kurd pe persian. Lochoù ha teltennoù a savjont, hage e krogjont da sevel ti azalek 1954. A-hed ar bloavezhioù 1950 e voe degemeret annezidi nevez, al lod brasañ anezho o tont eus Maroko pe Roumania.

Da vare niveradeg 1961 e oa 87% eus an annezidi a orin eus ar Maghreb (Maroko dreist-holl), hag 11% a oa a orin eus Kurdistan. E 1958 e teuas Sderot da vezañ ur c'huzul-lec'h.

Er bloavezhioù 1990 e voe degemeret divroidi o tont eus URSS, ha dindan dek vloaz e voe daougementet poblañs kêr. Ez-ofisiel e teuas Sderot da vezañ ur gêr e 1996.

### Hiziv an deiz
Tost-tre (nebeutoc'h evit ur c'hilometr) emañ Sderot ouzh bandenn Gaza, ha setu perak eo deuet da vezañ ur gwenn aes da dizhout gant mortezioù Hamas pe re Jihad islamour abaoe penn-kentañ an eil Intifada. D'an 23 a viz Du 2007 e oa bet taolet 6311 roked war Sderot (dindan 23 bloaz).


Qassam-Rockets-Sderot.jpg|Restachoù rokedoù Quassam bet taolet war Sderot
Sderot_Shelter.JPG|Goudor enep bombezadegoù e Sderot

Daoust ma n'eo ket gwall spis hent-bann ar rokedoù Quassam, ne c'heller ket herzel anezho : ouzhpenn dek annezad eus Sderot a zo bet lazhet abalamour dezho, hag ouzhpenn kant anezho a zo bet gloazet. Setu perak ez eo aet kuit ul lodenn eus an annezidi.
War gresk eo aet ar bombezadegoù abaoe miz Gwengolo 2005. Kement a rokedoù Quassam a voe bannet e miz Mae 2007 (goude kudennoù etre izili Hamas ha re Fatah) ken e rankas miliadoù a dud kuitat kêr.

## Tud vrudet
Annezad brudetañ ar gêr eo Amir Peretz. Bet eo bet maer Sderot, ha bet eo ivez e penn strollad al labour Israel betek 2007, pa voe ministr an difenn e gouarnamant Ehud Olmert. Eno e vez ivez izili ar strollad sonerezh Teapacks o chom.

## Liamm diavaez
* ''Sdetor, le deuxième Israël'' – arte TV

## Notennoù
Staotlec'h

Ur **staotlec'h** zo ul lec'h, pe ur sal, da staotat. .

## Paotred
Peurvuiañ koulskoude e vez ul lec'h ma ne c'hall nemet ar baotred staotat en o sav, ha pa gomzer eus merc'hed e lavarer ez eont d'ar privezioù, pe d'ar gador-doull rak gwir staotlec'hioù evite n'eus ket.

Daou seurt staotlec'hioù zo evit ar baotred: ar re ma c'hallont glebiañ o botoù, hag ar re uhel ma'z eo kalz diaesoc'h.

## Istor
Gwechall e staote ar baotred n'eus forzh pelec'h. Ma oa mat war ar maez n'halle ket bezañ e kêr, abalamour d'ar c'hwezh, dreist-holl dirak an ostalerioù. Se zo kaoz e veze kavet staotlec'hioù er c'hêrioù. 

## Naetaat
Naetaat ar staotlec'h a zo ret, ha meur a sistem zo bet ijinet. 

## Dour
Ar si gant ar sistemoù teurel-dour eo pegement a zour a vez kollet. 

## Kombodoù
Kombodoù a vez alies er staotlec'hioù, da virout ouzh ar staoterien da sellout an eil ouzh egile a-greiz ober, un tabou eo er bed kornôk, pe da geñveriañ o organoù, hir pe verr, trodroc'het pe nann, pe da ziwall diouzh emzalc'hioù paotretaerien zo a zeu di da glask fred. 

## Arz
Brudet eo Fontaine, oberenn *arzel* Marcel Duchamp. 
 

## Pennad kar
* privezioù
* Fontaine

## Liammoù diavaez
*  Urinal.net, a-wechoù 'vez naet
Kador-doull

Ur **gador-doull**, pe **kador ar sekrejoù,** zo ur seurt kador a wechall ma azeze an dud da gac'hat. Neuze e veze lakaet ur pod-kambr e-barzh.

Er privezioù a hiziv n'eo ket ken disheñvel-se ar gador-doull, war-bouez ar c'hein. An doare da skarzhañ ar fank eo ar c'hemm bras. 

## Pennad kar
*privezioù

## Liammoù diavaez
* http://viepaysanneautrefois.free.fr/chapitres/ch02/233_HorlogesParquetChaisesPercees_230a239.pdf
Geriadur Gregor Rostren

**Geriadur Gregor** pe **Geriadur Gregor Rostren** eo an anv roet a-wechoù d'an **Dictionnaire François-Celtique**, oberenn Gregor Rostren (*Grégoire de Rostrenen*), embannet e 1732 e Roazhon gant Julien Vatar, mouler ha levrdier. 
## An anv
Sed a zo war ar bajenn gentañ: *Dictionnaire François-Celtique ou François -Breton Necessaire à tous ceux qui veulent apprendre à traduire le François en Celtique, ou en langage Breton, pour Prêcher, Catechiser, & Conseiller, selon les differens Dialectes de chaque Diocese; utile, & curieux pour s'instruire à fond de la Langue Bretonne  & pour trouver l'éthymologie de plusieurs mots françois et Bretons, de noms propres de Villes et de Maisons. Par le P. F. Grégoire de Rostrenen, Prêtre  & Prédicateur Capucin.*

## Doare-skrivañ
E doare ar c'hrennvrezhoneg eo skrivet, implijet e vez al lizherennoù "c" ha "q": *calon, qet*, met graet e vez gant "c'h" a-wechoù: "c'hoar" e-kichen "hoarezed".
## Adembann
Meur a embannadur zo bet :
*an embannadur kentañ e 1732 (lec'hienn Gallica ; lec'hienn ''Google Books'').
*adembannadur 1795 gant Fournier e Brest, 
*adembannadur 1834 gant B. Jollivet e Gwengamp e 2 levrenn (lec'hienn Google Books).
Jean-Yves Plourin

**Jean-Yves Plourin**, ganet e 1948 e Sant-Servez, a oa kelenner brezhoneg e skol-veur Brest. 

## Levrioù
**Mes gens et mes bêtes : Ma zud ha ma loened* (divyezhek), Armeline, 2003
**Intitiation au breton familier et argotique*, Armeline, 2000 
**Tammoù Gwaskin*, Armeline, 2005
**De Quimperlé aux montagnes noires - Les noms de lieux* (gant P. Hollocou), Emgleo Breiz, 2007
**De Quimperlé au port de Pont-Aven - Les noms de famille et leur histoire* (gant P. Hollocou), Emgleo Breiz, 2010
**Toponymie Bretonne et Patrimoine Linguistique de l'Ellé à l'Ile de Groix*, 2014
Creag Ealasaid

* *Ur gêr ivez zo anvet [[Ailsa Craig, Ontario|Ailsa Craig]] en [[Ontario]].*

**Creag Ealasaid**, pe **Ailsa Craig** e saozneg, pe **Karreg Elesbed** e brezhoneg, zo un enezenn didud eus Bro-Skos er Firth of Clyde. Mengleuzioù greunvaen zo bet eno.

## Douaroniezh
Ur 16&nbsp;km emañ an enezenn er c'hornog da Inbhir Gharbhain (Girvan).

## Skeudennoù


Image:Ailsa.jpg|Ailsa Craig, gant ledenez Kintyre en diadreñv 
Image:Basalt columns on Ailsa Craig.jpg|Basalt columns on the south-west side of the island
Image:Castle and Lighthouse, Ailsa Craig.jpg|An tour-tan, gwelet eus ar c'hastell. 
Image:Castle on Ailsa Craig.jpg|Dismantroù ar c'hastell
Image:Eagle's Seat, Ailsa Craig.jpg|Eagle's Seat, un tornaod
Image:North end of Ailsa Craig.jpg|Peurvan en hanternoz an enezenn 
Image:North Quarry, Ailsa Craig.jpg|The north quarry, a source of curling stones
Image:Quarry path, Ailsa Craig.jpg|The path to the quarry, formerly a railway
Image:Shingle beach, Ailsa Craig.jpg|Shingle beach on Ailsa Craig
Image:Summit ridge, Ailsa Craig.jpg|The summit ridge, looking towards Loch Ryan 
Image:Ailsa Craig Cliffs.jpg|Tornaodoù
Image:Foghorn On Ailsa Craig.jpg|One of two disused foghorns on Ailsa Craig
Image:Pladaighadeas.jpg|Gwelet eus Pladda
Skol

Ar **skol**, pe *ti-skol*, zo un ti ma vez graet skol, ma vez skoliet ha kenteliet, pe kelennet ar vugale.
*Ober skol* zo kement ha deskiñ, kenteliañ, kelenn. Skol a vez graet d'ar vugale, ha d'an dud vras a-wechoù.
*Ar skolioù* a vez lavaret a-wechoù pa gomzer eus an deskadurezh a vez roet en holl skolioù ur vro, eus ar c'henaozadur.

E Breizh e anvezer meur a framm skol :
* ar skolioù-stad, dindan Ministrerezh an Deskadurezh c'hall
* ar *skolioù katolik*, dindan an eskibien
* skolioù Diwan

Skolioù all zo c'hoazh, evel :

* ar *skolioù [[labour-douar]]*, dindan Ministrerezh al labour-Douar gall
* ar *skolioù-sonerezh*, dindan ar c'humunioù
* ar *skolioù-meur*

## Skol-vamm
* Ar **skol-vamm** eo ar skol ma tegemerer bugale (merc'hed ha paotred) etre daou ha c'hwec'h vloaz met n'eo ket ret mont dezhi.

## Kentañ derez
* Ar skol etre ar skol-vamm hag ar skolaj, etre ar CP hag ar CM2. Derez kentañ ar skolioù rediet eo.

## Skolaj
* Ensavadur kelenn eil derez etre ar c'hwec'hvet hag an trede klas.

## Lise
* Ensavadur kelenn eil derez ivez a zo e bal klokaat hag astenn ar stummadur roet en ur skolaj e sell eus arnodenn ar vachelouriezh.

## Skol-veur
* Ensavadur kelenn uhel, rannet e kevrennoù, a zo goude an eil derez.
Skol (bier)

**Skol** zo ur bier hag a veze graet e Denmark gant Carlsberg da gentañ, hag a veze gwerzhet e meur a vro, e Breizh-Veur da skouer. Hiriv ne vez graet nemet e Brazil ken. 

Dont a ra an anv eus ar ger svedek "skål", a lavarer pa heter yec'hedoù. Hagar the Horrible (krouet gant an tresour stadunanat Dik Browne) eo an hini a oa bet karget da vrudañ an evaj. 

## Liamm diavaez
*http://ilmot.co.uk/SkolLager.html
Arabia

**Arabia** (العربيّة, *al-'Arabīyah* en arabeg) zo ul ledenez vras e mervent Azia, tost da Afrika. Dezerzhioù a ya d'ober ar braz anezhi. Alies e reer anv ivez eus **ledenez Arabia** pe **al ledenez arab**.

Bevennet eo al ledenez gant ar Mor Ruz ha Pleg-mor Aqaba er c'hornôg, gant Mor Arabia er c'hreisteiz ha gant Pleg-mor Oman ha Pleg-mor Persia er reter. En hanternoz dezhi emañ stadoù Israel, Jordania, Irak ha Koweit. War an dachenn bolitikel eo rannet al ledenez etre ar c'hwec'h stad-mañ (eus an hini vrasañ d'an hini vihanañ): 
* Arabia Saoudat
* Yemen
* Oman
* Emirelezhioù Arab Unanet (EAU)
* Qatar
* Bahrein

## Gwelet ivez
* Arabia-Eürus
* Arabia Petraea, pe Arabia-Veinek
Preñv

Ur **preñv** a lavarer eus meur a loen bihan, hir ha blot :
* ur *preñv-blevek*, a zo ur viskoulenn
* ur preñv-douar a zo un den dinerzh er c'hontadennoù kozh,
* ar *preñv-du*, a lavarer ivez eus ar c'hwil-du, pe kloreg
* ur *preñv-gwenn* a lavarer eus larvenn ar c'hwil-derv,
* preñv-dilhad, anvet ivez preñv-mezher, a zebr an dilhad en armelioù
* ar preñv-gouloù, a zo anvet ivez *preñv-lugern, preñv-noz, preñv-tan*
* ur preñv-kaol zo biskoulenn ur valafenn
* *preñv-koad*, pe *preñv-prenn*, a zo larvenn ar bleiz-koad
** koad *preñvedet* zo koad aet da fall dre ma'z eo debret gant preñved-koad.
* *preñv-oaled* a lavarer ivez eus ar grilh-oaled (?)
* ar preñv-seiz zo ur viskoulenn a ra seiz,
* ar preñv-skarlek zo un amprevan a vez tennet liv ruz anezhañ. 

## Loened all
Ne vez ket lakaet e-touez ar preñved ar buzhug pe kontron. 

## Troioù-lavar
* *Bezañ tost evel ur preñv*: pizh-kenañ
* *Santout e breñv*: kaout naon.

## Pennadoù kar
* amprevan
* c'hwil