open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chapel Sant-Dren

**Chapel Sant Dren** zo ur savadur bras a-walc'h eus ar  kantved e Plougastell-Daoulaz. Emañ 5 km e mervent ar vourc'h, e deun an Aberloc'h (Lauberlac'h), war glann dehou ar wazh. 

Mont a ra un nev hag ur groazell d'ober anezhañ. Stumm dorn ur baner zo gant an nor e talbenn ar c'hornôg, gant ur wareg damblaen-begek eus an azginivelezh a-us dezhi. A-zioc'h an nor ez eus un enskrivadur a zispleg e oa savet ar chapel d'an eil sulvezh a viz Mae e 1549 gant Herri a Gastell (Kastell-Paol?), person Plougastell, en enor da Intron-Varia Goñfort ha da Sant Adrian. Kemer a reas ar chapel-se lec'h unan koshoc'h rak danevell a ra ur skrid eus ar 27 a viz Kerzu 1414 e oa roet 5 lur leve da Abati Daoulaz gant Marc'harid Burel diwar douaroù hag a oa etre chapel sant-dren ha Plougastell. Un tour bihan oa bet savet e fin ar marevezh gotek.

Hervez lod, patrom ar chapel a vefe Sant Adrian a brezegas ar feiz katolik e Breizh-Veur hag a varvas e 720. Seblantout a ra e vefe gouestlet ar chapel d'ur sant merzher kentoc'h. Da lâret eo Sant Adrian, merzher e Nikomedia war-dro 303. Brudet e oa er Grennamzer, evel Sant Bastian ha Sant Anton, da wareziñ an dud diouzh ar c'hleñvedoù pegus. Marteze en dije kemeret lec'h Sant Derien, keneil da Sant Neventer, evel patrom ar chapel.

E-leizh a zelwennoù a dalvoudegezh a zo er chapel-se : Sant Erwan etre ar paour hag ar pinvidig en ur c'hustod koad eus ar  kantved, un delwenn eus ar Werc'hez vamm (), eus Santez Ana (), eus Sant Adrian (), eus Sant Marzhin, Sant Alar, Sant Fransez Asiz, ha re all ...
E korn biz talbenn ar chapell e weler un aerouant el laez

Ur c'halvar bet savet e 1594 a zo e kichen ar chapel. Diblaset e oa bet e 1940.

## Notennoù
Chapel Sant-Wenole (Plougastell)

E penn kentañ ar  kantved e oa bet savet chapel Sant Wenole e Plougastell. 

Pa oa bet adkempennet e oa bet tennet diouzh ar savadur un treust lec'h ma oa enskrivet an deiziad 1514. An nev eo lodenn goshañ ar chapel. Stumm ur groaz zo d'ar chapel. Adkempennet ha brasaet e oa bet er  kantved. D'ar poent-se oa bet savet ar groazell hag ar c'hor.

Kouezhet e oa toenn ar chapel er c'hantved all hag adkempennet eo bet penn da benn. An arrebeuri a oa bet adkempennet da heul etre ar bloavezhioù 1991 ha 1993. 

Enskrivet eo ar chapel en adrenabl ar monumantoù istorel abaoe 1932.

## Liamm diavaez
*Chapelle Saint Guenolé à Plougastel: sainte Gwenn aux trois mamelles.
Chapel Langristin

Er  e oa bet savet **chapel Langristin**, e Plougastell-Daoulaz, ur savadur stumm ur groaz dezhañ, un nev hag ur groazell direizh he divrec'h. Tour ar chapel a oa bet diskaret gant ar gurun hag adsavet e voe e 1914, met distrujet e voe a-nevez gant ar bombezadegoù e 1944. Er bloaz 1975 e voe adsavet er stumm a vremañ.
 
En  e oa bet goulennet gant Jean Leon Tregervet digant Roma kaout relegoù Santez Kristina evit o enoriñ er chapel. Aet eo kuit an arrebeuri a ginkle ar chapel gwechall met chom a ra un delwenn gaer livet, e maen Kersanton, da Santez Kristina, mestrez al lec'h. 

## Kalvar
Ur c'halvar, e maen Kersanton ivez, a oa bet savet e-kichen ar chapel e 1587. Dilec'hiet eo bet da vezañ lakaet er c'hreisteiz d'ar chapel.

## Enskrivadur brezhoneg

## Liammoù diavaez
Ofis publik ar brezhoneg

**Ofis Publik ar Brezhoneg (OPAB)** zo un diazezadur publik a genlabour sevenadurel (DPKS) bet krouet gant Rannvro Breizh, Rannvro Broioù-al-Liger, kuzulioù pemp departamant Breizh istorel hag ar Stad c'hall d'ar 17 a viz Gwengolo 2010 da gemer lec'h ar gevredigezh Ofis ar Brezhoneg adalek miz Here 2010. Er bloaz 1999 e oa bet krouet Ofis ar brezhoneg diwar youl Rannvro Breizh. Abaoe 2004 e oa bet embannet fraezh c'hoant ar Rannvro da gemmañ ar statud a-benn sevel un DPKS.

Brudañ ar yezh hag he skoazellañ d'en em zispakañ war holl dachennoù implij ur yezh zo e-touez kefridioù pennañ OPAB. Lakaat a ra an Ofis publik da dalvezout ar politikerezhioù yezh a vez fiziet ennañ gant ar strollegezhioù publik a zo ezel eus an Diazezadur. Strivañ a ra da frammañ diorroadur ar c'hinnig deskadurezh divyezhek peurgetket. Perzh a gemer ivez, da vat, el labour pinvidikaat korpus ar yezh hag azasaat ar brezhoneg ouzh ezhommoù ar bed a-vremañ.

## Aozadur
Setu amañ aozadur OPAB e dibenn ar bloaz 2021.
;Kuzul-merañ
* Prezidant : Paul Molac
* Izili : 4 dileuriad eus Rannvro Breizh ; 2 zileuriad en anv ar Stad c'hall (Prefeti ha Rektorelezh) ; 1 dileuriad eus Kuzul-rannvro Broioù al Liger ; pep a zileuriad evit departamantoù Breizh istorel ; 2 zen perzhek ; Prezidant ar C'huzul-aliañ ; 3 dileuriad eus an hentadoù divyezhek ; 2 gannad ar c'hoskor ; maer Karaez-Plougêr.
;Kuzul skiantel divizoù hag erbedadennoù
* Prezidant : Frañsez Favereau
* 10 ezel·ez
;Kuzul-aliañ
* Prezidant : Yannig Menguy
* 19 aozadur hag a labour war dachenn ar vugaligoù, ar c'helenn d'an oadourien, an deskadurezh, ar mediaoù, ar c'hoariva, an diduamantoù sokiosevenadurel, hag all.
;Pol Yezh
Labourat a ra ar pol Yezh war korpus ar brezhoneg.
* Servijoù : Treiñ-Aliañ • TermBret • Teknologiezhioù an niverel • Glad yezhel ha panellerezh.
;Pol Studi ha diorren
* Servijoù : Arsellva implij ar yezhoù • Ajañs Diorren an OPAB

## Bodad Treiñ lennegel
;Adalek ar 17/11/2022
* Kristian ar Braz, Olier ar Mogn (ezel nevez), Mich Beyer, Stefan Carpentier, Sarah Chedifer, Laetitia Fitamant, Erwan Hupel (ezel nevez), Gaedig Huellou (ezel nevez), Maguy Kerizit (ezel nevez), Annaig Kervella, Tangi Legavre (ezel nevez) ha Herve Seubil Kernaudour.
;Adalek an 8/11/2018
* Mich Beyer, Kristian ar Braz, Stefan Carpentier, Sarah Chedifer (ezel nevez), Laetitia Fitamant (ezel nevez), Gwenael Huon, Gwenvred Latimier, Annaig Kervella (ezel nevez) ha Herve Seubil Kernaudour.
;Adalek an 11/07/2012
* Mich Beyer, Kristian ar Braz, Stefan Carpentier, Katell Chantreau, Gwenael Huon, Kristof Nikolaz, Gwenvred Latimier, Maripol Gouret, Alan ar Rouz, Herve Seubil Kernaudour ha Yann-Varc'h Thorel.

## Notennoù
Kolobouz ruz Kreizafrika

**Kolobouz ruz Kreizafrika** (*Piliocolobus foai*) a zo ur marmouz hag a vev e kreiz Afrika, er c’hoadeier gleb en div Gongo, e Soudan ar Su hag e Republik Kreizafrika.
Preuss

**Preuss** pe **Preuß** zo un anv-tiegezh alamanek deuet eus an anv alamanek *Preussen* pe *[[Preußen]]*, anv Prusia.

## Tud
* Alfred Preuß, nazi alaman
* Charles Preuss (ganet e 1803), ergerzhour
* Christoph Preuß (1981), melldroader alaman
* Hugo Preuß (1860-1925), politikour alaman
* Josefine Preuß (ganet e 1986), aktourez alaman 
* Konrad Theodor Preuss (1869-1938), tudoniour alaman
* Paul Preuss (skrivagner) (ganet e 1942), skrivagner skiant-faltazi stadunanat
* Paul Preuss (kraper-menezioù) (1816-1913), kraper-menezioù aostrian

## Pennadoù kar a bell pe a dost
* Kolobouz ruz Preuss‎
Iliz Sant Pêr (Plougastell)

Er  e oa bet savet iliz kozh Plougastell e-lec'h un iliz koshoc'h c'hoazh eus ar  bet savet gant Konted Leon a yae o domani betek Ploe-Kastell. Gouestlet e oa d'an ebestel Sant Pêr ha Sant Paol ha prioldi Abati Daoulaz e oa. 
Pa oa bet echuet ar c'halvar e oa bet soñjet reneveziñ an iliz. Un nev nevez a voe savet e 1635 hag ur porched stumm an azginivelezh e 1640. Ne chom kazi roud ebet ken eus ar savadur-se d'an deiz hiriv.
Distrujet e voe an iliz e 1870 evit sevel un iliz brasoc'h stumm gotek-nevez gant arkitektour an eskopti J. le Bigot. Dalc'het e voe ar porched ha digoret an iliz nevez e 1872.
Pa voe echu an Eil Brezel Bed ne chome mui nemet dismantroù eus iliz Plougastell, a oa kouezhet dindan bombezennoù ar c'hirri-nij amerikan d'an 23 ha d'ar 24 a viz Gouere 1944. Pulluc'het e oa bet orgraoù kaer Heyer, hag ar font-badez bet savet gant ar c'hizeller Casimir Derrien .
Buan e voe adsavet an iliz etre 1946 ha 1957. An tour betoñs hag al letern karrez a ro ur stumm ponner d'ar savadur nevez na zegouezh ket gwall vat gant ar c'halvar kaer zo e-kichen.
Tro Italia 2011

Ar 94 **[[Tro Italia]]** (pe **Giro d'Italia** ez-ofisiel) a voe dalc'het eus ar 7 betek an 29 a viz Mae 2011. Evit 150 vloaz unvaniezh Italia (anvet ivez ar *Risorgimento*) e oa bet dibabet kregiñ ar redadeg e Torino, kêr-benn Italia unvanet eus 1861 betek 1865. Alberto Contador eo an hini a erruas gant ar roched roz e Milano: evit an eil gwezh ez ae ar maout gant ar Spagnol.

## Skipailhoù pedet
* : Omega Pharma-Lotto, Quick Step Cycling Team (*[[Jérôme Pineau]]*)
* : Farnese Vini-Neri Sottoli, Sky Procycling
* : Saxo Bank Sungard
* : Euskaltel-Euskadi
* : AG2R La Mondiale
* : Acqua & Sapone, Androni Giocattoli - C.I.P.I, Lampre - ISD, Liquigas-Cannondale.
* : Colnago - CSF Inox
* : Rabobank Cycling Team, Vacansoleil-DCM Pro Cycling Team
* : Pro Team Astana
* : Leopard Trek
* : Katusha Team
* : Geox-TMC, Movistar Team
* : BMC Racing Team, Team Garmin-Cervélo (*[[Christophe Le Mével]]*), HTC-Highroad, Team RadioShack

*En italik, anvioù ar varc'hhouarnerien vreizhat a gemer perzh er redadeg.*

## Tennadoù

** Da-heul marv Wouter Weylandt e voe dibabet freuziñ ar pevare tennad. Kemeret o doe ar varc'hhouarnerien penn an hent da vont da Livorno a-benn enoriñ ar reder belgiat met ne voent ket renket.*

## Renkadurioù

### Renkadur hollek

### Renkadurioù all

#### Renkadur dre boentoù

#### Renkadur ar menez

#### Renkadur ar re yaouank

#### Renkadur dre skipailh

## Emdroadur ar renkadurioù

## Liamm
*      Lec'hienn ofisiel
Karnel Plougastell-Daoulaz

Ur garnel eus penn-kentañ ar XVIIvet kantved gouestlet da Santez Anna a oa gwechall. Distrujet e voe pa voe adkempennet an iliz en XIXvet kantved.
Emañ ar garnel a-vremañ er vered vras en hanternoz d'an iliz. Savet e oa bet e 1657 e parrez ar C'hloastr-Pleiben. 
Goude marc'hatadennoù hir e oa deut a-benn an Aotroù Bourles, person Plougastell da gaout an aotre e vefe kaset ar savadur da Blougastell. Staliet e voe el lec'h m'emañ bremañ e 1954.
Robin Hobb

**Robin Hobb**, anvet Margaret Astrid Lindholm Ogden, a zo ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1952 e California. Ur skrivagnerez faltazi Amerikan eo hi.

## Buhez
Kroget he deus da skrivañ dindan an anv "Megan Lindholm" evit kelaouennoù e 1971 hag un nebeud levrioù all. Anavezet eo bet gant *The Farseer Trilogy* (An drouglazher roueel) en deus graet berzh bras e 1995.
Dimezet eo gant ur pesketaer ha mamm 4 bugel eo. Plijout a ra dezhi ar chas, ha se eo sur a-walc'h en deus lakaet Fitz (haroz *An drouglazher roueel*) da vezañ desachet da vat gante ivez. Tremenet he deus ivez ul lodenn eus he yaouankiz en Alaska.
Koulz he levrioù skrivet dindan an anv Megan Linholm hag ar re dindan Robin Hobb a zo skrivet e doare "fantastik grennamzerel".

## Skridoù
##### Rouantelezh an Henaourien
Pep brasañ he oberennoù dindan anv Robin Hobb a dremen e rouantelezh an Henaourien, *Realm of the Elderlings* e saozneg.
E Bro C'hall eo deuet al levrioù er maez en un urzh disheñvel eget en doare orin, en un urzh disheñvel eget an hini kronologel. E gwir ez eo * The farseer trilogy*(Lodenn gentañ *An douglazher roueel*) da c'houde *Avanturien ar mor* hag a-benn ar fin, *The tawny man* (eil lodenn *An drouglazher roueel*). 

Levr kentañ *An drouglazher roueel* a zo bet skrivet e 1995 hag he deus kendalc'het Robin Hobb en ur skrivañ ul levr dre vloaz betek 2004. D'ar c'houlz-se eo en em lakaet da skrivañ un istor all, *Ar soudard Chaman*, hag e 2009 e kendalc'h gant istor an drouglazher o skrivañ *Kêr an Henaourien*.
An danevell anvet *Homecoming* e saozneg, a zo e gwir ur ragc'hoari d' *An drouglazher roueel* ha da *Avanturien ar mor*. Troet eo bet e galleg gant Véronique David-Marescot.
Kontañ a ra al levr-se donedigezh an drevidigien gentañ e Dezerz ar Glaveier, dindan stumm 
un deizlevr. Eno eo e kavint kêr an Henaourien hag e vevo diwezhatoc'h en amzer tudennoù *Avanturien ar mor*.
##### Heuliad ''An drouglazher roueel''
6 tamm zo bet graet e Bro C'hall padal ne oa nemet 3 a orin (evit *The farseer trilogy*). Krouet int bet e 1995, 1996 ha 1997, tro 700 pajenn e oant embannet gant Bantam Specrta.

An heuliad se a zo bet troet penn da benn gant Arnaud Mousnier-Lompré.

## Notennoù ha daveennoù
Tro Bro Leon

**Tro Bro Leon** a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Ebrel tro-dro da kêr Lanniliz. Digor eo ar redadeg d'ar varc'hhouarnerien a-vicher abaoe 1999.

Brudet eo ar redadeg evit e ribinoù, hentoù strizh hep koultron hag a zo meinet tamm pe damm. Dre 26 ribin e tremenas Tro Bro Leon e 2010, dreist-holl tro-dro da Lanniliz ha Lesneven. Lesanvet eo bet ar redadeg ar *Paris-Roubaix breizhat* pe ar *Paris-Roubaix bihan* daoust d'Ifern an Norzh tremen dre hentoù pavezet hag an hini leonat dre hentoù meinet.

Krouet e oa bet ar redadeg e 1984 gant Jean-Paul Mellouet (a zo rener ar redadeg c'hoazh) evit sikour ar skolioù Diwan. Roet e vez arc'hant dezho c'hoazh a-drugarez da **Tro Bro Cyclo**, un dro-vale war varc'h-houarn digor d'an holl hag a heuilh ur rann eus redad Tro Bro Leon. Aozet e vez Tro Bro Cyclo derc'hent ar redadeg a-vicher.

## Loreadeg

## Liamm
* Lec'hienn ofisiel
Antrim

**Antrim** zo anv saoznek :

## Lec'hioù
*kêr Aontroim e Hanternoz Iwerzhon
*kontelezh Aontroim, zo unan eus c'hwec'h kontelezh Hanternoz Iwerzhon

*meur a lec'h e Stadoù Unanet Amerika hag e Kanada evel :
**Antrim (Louisiana)
**Antrim (Michigan)
**Antrim (New Hampshire)
**Antrim (New York)
**Antrim (Ohio)
**Antrim (Pennsylvania)
**Antrim County, ur gontelezh e stad Michigan
** Antrim (Nova Scotia)

## Tud
* Richard Antrim, (1907-1969) un amiral e morlu ar Stadoù Unanet
* Harry Antrim, (1884-1967) aktour stadunanat
* Donald Antrim skrivagner stadunanat
Yasser Arafat

Ganet eo **Yasser Arafat** (ياسر عرفات), d'ar 24 a viz Eost 1929 e Kaero (القاهرة) Egipt ha marvet eo d'an 11 Du 2004 e Clamart (Hauts-de-Seine, Frañs). E anv melestradurel a oa **Mohamed Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini** (محمد عبد الرؤوف القدوة الحسيني) met **Abou Ammar** (|ابو عمّار) a veze graet anezhañ ivez, diouzh e anv brezel. Ur stourmer hollvrudet evit difenn gwirioù pobl Palestina zo bet eus Yasser Arafat, hag eñ bet o ren ar stourm kuzh a-raok bezañ e penn ar vro. 

Unan eus krouerien ar Fatah eo bet er bloaz 1959 hag e penn an Aozadur evit Dieubidigezh Palestina (ODB) eo bet ivez etre 1969 hag e varv. Dre e vrud hag e obererezh e lak anavezout stourm pobl Palestina er bed a-bezh. Diouzh he zu, Israel a ra spontour anezhañ en abeg d'ar stourmoù kalet a ren pe a lez ober. Er bloavezhioù 1990 ez eus anezhañ dileuriad Palestina en divizoù da glask mont war-du ar peoc'h gant Israel. Sinañ a ra emgevlioù Oslo e 1993 gant Yitzhak Rabin, kentañ ministr Israel ha Bill Clinton, prezidant SUA. Dont a ra da vezañ kentañ prezidant riez nevez Palestina ha resev a ra Priz Nobel ar Peoc'h e 1994 asambles gant Shimon Peres ha Yitzhak Rabin.

Adalek 2001, er bloaz m'eo dilennet Ariel Sharon kentañ ministr Israel, betek 2004 eo rediet Arafat gant Israel da chom e kêr Ramallah. Daou vloavezh-pad betek e varv eo lakaet da chom sparlet er Mouqata'a, (burevioù gouarnamant Palestina, e Ramallah). Goude un hir a sez lakaet gant arme Israel war ar Mouqata'a betek Here 2004 eo kaset Abou Ammar war ar prim, hag eñ klañv bras dija, da ospital an arme gall e Clamart ma varv un nebeud deizioù goude d'an 11 a viz Du.
Villanova

**Villanova** (en latin, « kenkiz nevez ») zo un anv-lec'h latin hag italianek, hag a c'haller kavout e broioù all.

## Lec'hioù
### 
*Villanova, kumun e proviñs Huesca, ma voe ganet Arnold de Villanova, alkimiour ar  kantved. 

### 
* Villanova, kumuniezh en Pennsylvania 

### 
*Villanova, kumun

### 
*Villanova Biellese, e proviñs Biella
*Villanova Canavese, e proviñs Torino
*Villanova d'Albenga, e proviñs Savona
*Villanova d'Ardenghi, e proviñs Pavia
*Villanova d'Asti, e Piemonte, e proviñs Asti
*Villanova del Battista, e proviñs Avellino
*Villanova del Ghebbo, e proviñs Rovigo
*Villanova del Sillaro, e proviñs Lodi
*Villanova di Camposampiero, proviñs Padova
**Villanova di Castenaso* un darn eus kumun Castenaso, e Proviñs Bologna
*Villanova Marchesana, e proviñs Rovigo
*Villanova Mondovì, e proviñs Cuneo
*Villanova Monferrato, e proviñs Alessandria
*Villanova Solaro, e proviñs Cuneo
*Villanova sull'Arda, e proviñs Piacenza
#### 
* Villanovaforru, e proviñs Medio Campidano
* Villanovafranca, e proviñs Medio Campidano 
* Villanova Monteleone, e proviñs Sassari
* Villanova Truschedu, e proviñs Oristano
* Villanova Tulo, e proviñs Sud Sardegna

## A bep seurt
* Sevenadur Villanova, a-raok hini an Etrusked e-kreiz Italia, anvet diwar *[[Villanova di Castenaso]]* (Italia)

## Pennadoù kar
* Vilanova
* Vilanòva
* Villanueva
* Kernevez
* Vila
* Villa
An Cabhán

**An Cabhán** zo ur gêr eus Iwerzhon (*Cavan* e saozneg), e kontelezh An Cabhán. Kêr-benn ar gontelezh-se eo. Emañ e kroashent hentoù bras a gas da Zulenn, Inis Ceithleann, Béal Átha Seanaidh, Baile Átha Luain, war-hed 16 km diouzh an harzoù etre Hanternoz Iwerzhon hag ar Republik ha 120 km er gwalarn diouzh Dulenn. E 2006 e oa annezet gant 17 750 den.
Cavan

**Cavan** a c'hall bezañ :

* anv gallek Kawan, ur gumun eus Bro-Dreger e Breizh.
* anv saoznek An Cabhán, ur gêr en Iwerzhon
* anv saoznek Kontelezh An Cabhán, ur gontelezh en Iwerzhon.
* Cavan (Ontario), ur gêr en Ontario e Kanada.
Dún Pádraig

**Dún Pádraig** (pe *Dún Phádraig*) (*Downpatrick* e saozneg) zo ur gêr eus Hanternoz Iwerzhon. Kêr-bennn kontelezh An Dún eo, ha roet he deus d'ar gontelezh hec'h anv a dalvez kement ha *kreñvlec'h Padrig*. Emañ nepell diouzh Loch Cuan (*Strangford Lough*), ur vorlenn en arvor biz Iwerzhon, ha war-hed un 30 km bennak diouzh Béal Feirste emañ. 

10 316 den a oa o chom e Dún Pádraig e 2001.

Unan eus kêrioù koshañ Iwerzhon eo Dún Pádraig hag eno e c'haller gwelout bez sant Padrig a vije bet douaret e 461 war an dorgenn m'eo bet savet an iliz-veur. Bep bloaz e teu pirc'hirined war e vez da zeiz Gouel Sant Padrig, d'ar 17 a viz Meurzh.
Evn-preizh

Graet e vez **evned-preizh** pe **laboused-preizh** eus an evned kigdebrer hag a chase, diwar-nij evit an aliesañ, ha mellkeineged hepken koulz lavaret. Kamm eo o figos ha skilfoù o deus. Lemm-kenañ eo o gweled. Alies ivez ez eo mat o c’hwesha, ar pezh a zo ral e bed an evned.

En o zouez emañ an erered, ar falc'huned, ar sparfelled... hag a zo evned-preizh deiz, hag ar c'haouenned hag a zo evned-preizh noz.

An evned-preizh deiz a ya d'ober 5 kerentiad gant 1, 2 pe 3 urzhiad hervez en evnoniourien:
* Falconidae
* Cathartidae
* Pandionidae
* Accipitridae
* Sagittariidae

An evned-preizh noz a ya d'ober urzhiad ar **[[Strigiformes]]** a zo rannet e daou gerentiad :
* Tytonidae
* Strigidae

## Liammoù diavaez
Villeneuve

** Villeneuve** zo un anv-lec'h gallek, hag a gaver par dezhañ e meur a yezh.

## Yezhoù all
* Kernevez, e brezhoneg
* Vièlanava, en okitaneg
* Vilanava, en okitaneg
* Vilanova, e katalaneg
* Villanova, en italianeg
* Vilanòva, en okitaneg
* Vilanueva, e kastilhaneg
* Vilanuèva, en okitaneg

## Lec'hioù
### 
* Abati Villeneuve e Kersoren (Bro-Naoned), savet gant an dugez Konstanza
* La Villeneuve, ur gêriadennig e kumun Sant-Sinforian (etre Bro-Sant-Maloù ha Bro Roazhon)

### 
Kalzik a gumunioù zo en anv-se; ar re anezho zo en Okitania zo Vilanava, Vilanòva, Vièlanava Vilanuèva en okitaneg
* Villeneuve, en Ain
* Villeneuve, en Alpes-de-Haute-Provence, pe Vilanòva en okitaneg 
* Villeneuve, en Ariège
* Villeneuve, en Aveyron, a zo Vilanòva en okitaneg 
* Villeneuve, kumun gozh e Côte-d'Or, hiziv e Saulieu
* Villeneuve, kumun gozh e Gers, hiziv e Bézéril
* Villeneuve, e Gironde
* Villeneuve, kumun gozh e Loir-et-Cher, bremañ e-barzh Montrieux-en-Sologne
* Villeneuve, kumun gozh e Maine-et-Loire, hiziv e Fief-Sauvin
* Villeneuve, e Puy-de-Dôme
* Villeneuve, kumun gozh en Hautes-Pyrénées, hiziv e Luz-Saint-Sauveur
* Villeneuve, kumun gozh e Var, hiziv e Régusse

*hag ivez:

### 
* Villeneuve, kumun e Traoñienn Aosta

### 
* Villeneuve

### an Norzh
:*Villeneuve-de-la-Raho*, e Pyrénées-Orientales, a zo Vilanova de Raó e katalaneg
:*Villeneuve-la-Rivière*, e Pyrénées-Orientales, a zo Vilanova de la Ribera e katalaneg
:*Angoustrine-Villeneuve-des-Escaldes* e Pyrénées-Orientales, a zo Angostrina i Vilanova de les Escaldes e katalaneg,

### 
* Villeneuve, e kanton Fribourg
* Villeneuve, e kanton Vaud

### La Villeneuve
:La Villeneuve, e Creuse
:La Villeneuve, e Saône-et-Loire
:La Villeneuve-au-Châtelot, en Aube
:La Villeneuve-au-Chêne, en Aube
:La Villeneuve-aux-Riches-Hommes, kumun gozh en Aube, hiziv e Trancault
:La Villeneuve-Bellenoye-et-la-Maize, en Haute-Saône
:La Villeneuve-en-Chevrie, en Yvelines
:La Villeneuve-lès-Charleville, e Marne
:La Villeneuve-les-Convers, e Côte-d'Or
:La Villeneuve-Saint-Martin, kumun gozh e Val-d'Oise, hiziv en Ableiges
:La Villeneuve-sous-Thury, en Oise

### Lavilleneuve
:Lavilleneuve-au-Roi, kumun gozh e Haute-Marne, hiziv en Autreville-sur-la-Renne
:Lavilleneuve-aux-Fresnes, kumun gozh e Haute-Marne, hiziv e Colombey-les-Deux-Églises

## Pennadoù kar
* Ville
* Kernevez
* Neapoli
* Neuville
* Neustadt
* New Town 
* Newton
* Newtonville
* Newville
* New City
* Novgorod
* Nowe Miasto
* Nové Město
* Nové Mesto
* Novo Mesto
* Novigrad
* Villanueva
* Vila Nova
* Vilanova
* Villanova

## Tud
* Gabrielle-Suzanne de Villeneuve (1695-1755), romantourez c'hallek, a skrivas *[[La Belle et la Bête]]*
* Gilles Villeneuve (1950-1982), hag e vab Jacques (g. e 1971), sturierien formulenn 1 kebekat
* Denis Villeneuve (g. e 1967), filmaozer kebekat
Inis Ceithleann

**Inis Ceithleann** (*Enniskillen* e saozneg) zo ur gêr eus Hanternoz Iwerzhon, e kontelezh Fear Manach. Kêr-benn ha kêr vrasañ ar gontelezh eo-hi. Emañ war ribl ar stêr *Éirne* pe Abhainn na hÉirne, etre an div lodenn, izelañ hag uhelañ, eus al lenn anvet Loch Éirne. E 2001 e oa annezet gant 13 599 a dud.

E-touez an dud brudet zo bet er skol en Inis Ceithleann emañ Oscar Wilde ha Samuel Beckett.
An Ómaigh

**An Ómaigh** (pe *Omagh* e saozneg) zo ur gêr eus Hanternoz Iwerzhon, e kontelezh Tír Eoghain. Kêr-benn ar gontelezh eo, ha kêr vrasañ kornôg Hanternoz Iwerzhon, war-hed 50 km er c'hreisteiz diouzh Doire (*Derry*). Poblet e oa e 2008 gant 22 182 a dud.

D'ar 15 a viz Eost 1998 e voe lazhet 29 den eno, pa darzhas ur vombezenn bet lakaet gant tud eus ar Real Irish Republican Army.
Caisleán an Bharraigh

**Caisleán an Bharraigh** (pe *Castlebar* e saozneg) zo ur gêr eus kornôg Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo. Kêr-benn ar gontelezh eo hag ar gêr pobletañ enni. Ur 15 km bennak emañ diouzh ar mor. E 2006 e oa annezet gant 11 891 a dud.

Dont a ra anv kêr eus ur c'hastell (*"caisleán"*) a voe savet eno e 1235 gant un noblañs anvet *de Barra*. Rivinoù eus ar c'hastell zo c'hoazh.

Gevellet eo gant an Alre.

## Monumantoù ha traoù heverk

|Lez-varnCaisleán an Bharraigh.
File:Castlebar mall with the snow.JPG|Iliz protestante Caisleán an Bharraigh.
Route Adélie

Ar **Route Adélie** a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep nevezamzer tro-dro da gêr-Witreg. Anvet eo *Hent Adélie* hervez anv ar skornennoù Adélie a zo kenderc'het e Gwitreg gant an embregerezh "Les Délices du Valplessis".

## Loreadeg

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Boucles de l'Aulne

Ar **Boucles de l'Aulne** (Troioù ar Stêr Aon) a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Mae tro-dro da gêr Kastellin. 

## Istor
E 1931 e oa bet aozet ar redadeg kentañ. Goude an Eil Brezel-bed e oa deuet da vezañ ur c'hriteriom. Ur redadeg eo adarre abaoe 1999. 
Cheñchet eo bet anv ar redadeg e *Boucles de l'Aulne* e 2002 goude bezañ bet anvet *Grand-Prix du Télégramme de Brest* etre 1935 ha 1938 ha *Circuit de l'Aulne* (Troiad ar Stêr Aon) betek 2002.

## Loreadeg

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Gerberga Germania

**Gerberga von Sachsen**, pe **Gerberga Germania**, pe **Gerberga Bro-C'hall**(913 - † 5 a viz Mae 969 gouez da lod, pe 984 gouez da lod all), a oa merc'h d'an impalaer Herri Iañ Germania, lesanvet *an Evnetaer*, ha d'e bried Matilda Ringelheim.

Dimeziñ a reas da Loeiz IV Tramor, roue Frankia ar C'hornôg

## Dimezioù ha bugale
### Kentañ dimeziñ
Da gentañ e timezas da Gilbert, Dug Loren, ha pevar bugel o doe: 
* *Alberade Loren*, ganet war-dro 929, hag a zimezas da *Renaud* (pe *Ragenold*), ur penn viking a voe anvet kont Roucy
* Henri, Dug Loren, ganet war-dro 932
* he merc'h Gerberga Lotaringia, pe Gerberga Vermandois, ganet war-dro 935, a zimezas da Alberzh Iañ Vermandois († 987).
* Wiltrude, ganet war-dro 937.

### Eil dimeziñ
E 939 e timezas da Loeiz IV Tramor, roue Frankia ar C'hornôg, hag eizh bugel o doe:
* Lotar (roue Frankia ar C'hornôg) (941-986), roue war-lerc'h e dad
* *Mathilda*, anvet bremañ Matilda Bro-C'hall, ganet war-dro 943; dimezet da Konrad Bourgogn
* Hildegarde, ganet war-dro 944
* Karloman, ganet war-dro 945
* Louis, ganet war-dro 948
* Charles, Duke of Lower Lorraine (953-993)
* Alberade, ganet war-dro 953
* Henri, ganet war-dro953

## Deskadurezh
Hervez skridoù ar mare e oa desket mat speredek, ha troet gant ar politikerezh. 
Mervel a eure Loeiz IV d'an 10 a viz Gwengolo 954. Mont a reas e intañvez Gerberga da leanez hag abadez e voe e Notre Dame e Laon. Mervel a reas e Reims, Champagne.

## Levrlennadur
* Bouchard, Constance Brittain. (2001) *Those of My Blood: Constructing Noble Families in Medieval Francia*. University of Pennsylvania Press.
* "Women in power 750-1000" from Guide2womenleaders.com, last accessed January 13, 2007

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* von Sachsen line from thePeerage.com
* Royal Genealogies
* Find A Grave profile for Queen Gerberge
Herri Iañ (Frankia ar Reter)

**Herri Iañ Saks**, pe **Herri Iañ Germania** (pe * Heinrich der Finkler, Heinrich der Vogler* en alamaneg; *Henricius Aucepsen* e latin ), ganet e 876 ha marvet e 936 e Memleben e Thüringen, lesanvet *an [[Evnetaer]]* dre ma oa nay gant ar chase gant falc'huned, dug Saks adalek 912, roue Frankia ar Reter adalek 919.
Tad e oa da Otto Iañ (impalaer santel), kentañ impalaer german, ha tad-kozh da zaou roue eus Bro-C'hall, Loeiz V ha Huon Capet. 

## Istor

### E dud
Mab e oa da Otto Iañ, dug Saks (war-dro 851 - 912) ha d'an dugez Hedwige (war-dro 856 - 903), a oa merc'h da varkiz Neustria Herri ha da Ingeltrude, a ziskenne marteze eus Karl Veur 

E dad a voe dug Saks war-lerc'h e vreur Bruno Saks, lazhet en un emgann e miz C'hwevrer 880. Dibabet e oa bet da ren war-lerc'h loeiz ar Bugel, met nac'h a reas ar gurunenn ha goulenn a reas dilenn Konrad Iañ Germania 

## E vuhez

### Adframmañ ar rouantelezh

Goude marv Loeiz IV ar Bugel († 840), skarzhet diskennidi Karl Veur, e tegouezhas ar rouantelezh etre daouarn Konrad Iañ Germania en 911, ha gant Herri an Evnetaer en 919. E rouantelezh Germania neuze e oa bodet un darn eus douaroù Francia orientalis Karl Veur, ha reuz enne. E Dugelezh Saks, da varv e dad en 912, e rankas Henri en em gannañ ouzh e amezeien er c'hreisteiz, Dugelezh Frankonia. Enebet e oa ouzh Konrad Iañ Frankonia, a varvas e Kerdu 918.

## E zimezioù hag e vugale

Dimeziñ a reas Herri Germania e 906 da Hateburge Alstadt, merc'h d'ar c'hont Erwin Saks, hag ur mab o doe, Thankmar, a voe lazhet d'an 28 a viz Gouhere 938 en emgann Eresburg p'edo o vrezeliñ ouzh e vreur Otto Iañ (impalaer santel). Dispartiañ a reas diouzh e wreg en 909

Addimeziñ a reas Henri er bloaz-se en-eeun e kastell Wallhausen, e-kichen Sangerhausen gant Matilda Ringelheim (*Santez Mathilda Reingelheim*) (890 - 968), ha pemp bugel o doe:
* Gerberga, (913 - pe 969 pe 984), a zimezas da Gislebert Lotharingia, ha goude da Loeiz IV Tramor, roue Frankia ar C'hornôg. 
* Otto II Saks (912 - 973), a voe an impalaer Otto Veur. 
* Hedwige Saks, (920 - 965), a zimezas da Huon Veur, hag a voe mamm
** da Huon Capet, roue Bro-C'hall, 
** da Otto Bourgogn ha Herri Iañ Bourgogn, a vo duged Bourgogn. 
* Henri Iañ Bavaria, (war-dro 920 - 956), dug Bavaria ha Lotharingia. 
* Brunon, (v. 928 - 965), arc'heskob Köln ha dug Lotharingia.

## C'hoarigan
Herri zo unan eus harozed Lohengrin, c'hoarigan Richard Wagner (1850).

## Levrlennadur
* Francis Rapp, *Le Saint Empire romain germanique*, Éditions du Seuil, dastumad « Points Histoire », Lonrai, 2003 .

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Impalaerezh santel roman ha german

* evnetaer
Baza

**Baza** zo un anv spagnolek, hag anv daou dra:

; kumunioù:
*Baza (Granada),e proviñs Granada, e Spagn;
*Cortes de Baza

; un evn:
*Baza (evn), un evn-preizh eus ar genad *Aviceda*, e kerentiad an *Accipitridae*.
Valérie

**Valérie** zo un anv-bihan gallek, deuet diwar an anv latin Valeria.

## Yezhoù all
* Valeria
* Valerie, e saozneg

## Tud

* Valérie Bègue, Miss France 2008,
* Valérie Kaprisky, aktourez c'hall,
* Valérie Lagrange, kanerez c'hallek
* Valérie Lemercier, aktourez c'hall, ganet e Dieppe (Normandi), 
* Valérie Quennessen, aktourez c'hall.

### Valerie
*Valerie Perrine, aktourez stadunanat,
*Valerie Solanas, Stadunanadez a glaskas lazhañ Andy Warhol.

## Pennadoù kar
*Valéry
*Valère
Vilanòva

**Vilanòva** (pe **Vilanava** pe **Vilanuèva**) zo un anv-lec'h okitanek ha hini meur a gumun c'hall, anavezet evel *[[Villeneuve]]* e galleg, yezh ofisiel nemeti.

### Vilanava
*Vilanava de Rions, e Gironde
*Vilanava d'Ornon, e Gironde
*Vilanava, e Landes
*Vilanava de Marsan, e Landes

### Vilanòva
*Vilanòva, en Alpes-de-Haute-Provence
*Vilanòva (Avairon), en Aveyron
*Vilanòva d'Avinhon, e Gard
*Vilanòva de Besièrs, en Hérault
*Vilanòva de Magalona, en Hérault
*Vilanòva de Menerbés en Aude
*Vilanòva de Vera e Tarn
*Vilanòva la Comptal, en Aude
*Vilanòva Tolosana, en Haute-Garonne

### Vilanuèva
*Vilanuèva d'Òlt, e Lot. 

## Pennadoù kar
* Vilanova
* Villanova
* Villanueva 
* Villeneuve
*Kernevez
* Newtown
Ceatharlach

**Ceatharlach** (*Carlow* e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, er c'hreisteiz, e kontelezh Ceatharlach. Emañ war-hed 80 km bennak er mervent d'ar gêr-benn, Dulenn, war lez ar stêr An Bhearu (*Barrow*).

Un iliz-veur zo e kêr hag e-kichen emañ Kastell Ceatharlach, a voe savet en  gant William Marshal, mab-kaer "Strongbow" (Richard Fitz Gilbert de Clare, eil kont Penfro), unan eus an noblañsoù norman a aloubas Iwerzhon.
Trá Lí

**Trá Lí** (*Tralee* e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e gwalarn kontelezh Ciarraí, war an aod. Kêr-benn ar gontelezh eo Trá Lí, hag ar gêr vrasañ enni. E 2006 e oa 22 744 a dud o chom enni.

Savet e voe kêr en . Dont a ra an anv eus ar gerioù iwerzhonek "trá", traezh, traezhenn, aod, ha "Lí", anv ur stêr. Brudet eo Trá Lí abalamour d'ar gouel *"Rose of Tralee"* a vez aozet eno bep bloaz e dibenn miz Eost da zilenn ur gaerenn, a vez lesanvet *"rozenn Trá Lí"*. 

## Tud dibar

* Hugh O'Flaherty, beleg iwerzhonat ha stourmer a-enep an Nazied e Roma.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Zapp

**Zapp** a zo ur strollad funk amerikan stummet e 1978 gant ar breudeur Troutman (Roger, Larry, Lester ha Terry).
O kanaouennoù anavezetañ 'zo "More bounce To The Ounce" (1980), "Dance floor" (1982), "Computer Love" (1985), hag "I Can Make You Dance" (1983).
Etre 1978 ha 1999, ar strollad a oa kaset gant Roger Troutman hag a zo anavezet evit implij kalz an talk box.

## Pladennoù
### Pladennoù studio
* 1980: *[[Zapp (album)|Zapp]]*
* 1982: *[[Zapp II]]*
* 1983: *[[Zapp III]]*
* 1985: *[[The New Zapp IV U]]*
* 1989: *[[Zapp Vibe]]*
* 2002: *[[Zapp VI: Back By Popular Demand]]*

### Kendastumadoù
* 1993: *Zapp & Roger: All The Greatest Hits*
* 1996: *Roger & Zapp: Greatest Hits Vol. 2 & More*
Konrad

**Konrad** zo un anv-bihan germanek a gaver en alamaneg dreist-holl, ar stumm **Conrad** a vez kavet  aliesoc'h e saozneg ha galleg. Kurt ha Curt zo stummoù berr anezho.

Dont a ra eus ar ger *kuon* (her) ha *rad* (kuzul).

## Yezhoù all
*Corrado, Conrado, en italianeg
*Conrão e portugaleg 

Anvioù-tiegezh :
* Conrath, Conrard, Conrart
* Corradi, Corradini (en italianeg)
*Connerade, anv-tiegezh gallekaet

## Tud
### Sent
* Konrad von Konstanz, († 975)
* Konrad von Parzham

### Impalaerien, rouaned, duged, hag all
*Duged Bourgogn
**Konrad Iañ Bourgogn (925-993)
**Konrad II Bourgogn
**Konrad III Bourgogn
*Konrad Iañ Germania (890–918)
*Konrad II, impalaer (990-1039)
*Konrad III Germania (1093–1152)
*Konrad IV Germania (1228–1254)
*Konrad V Germania (1252–1268)
*Konrad ar Ruz (922-955)
*duged Bavaria
**Konrad Iañ Bavaria (1020–1055)
**Conrad II Bavaria (1052–1055)
*duged Swabia
**Konrad Iañ, dug Swabia (marvet e 997)
**Konrad II, dug Swabia (1173–1196)
*duged Karintia
**Konrad Iañ, dug Karintia (975-1011)
**Konrad II, dug Karintia (1003–1039)
*konted Luksembourg
**Konrad Iañ, konted Luksembourg (1040–1086)
**Konrad II, konted Luksembourg (died 1136)
*Konrad II Italia (1074–1101)
*Konrad Montferrat (1140s-1192)
*Konrad I, Burgrav Nuremberg (1186–1261)

### Tud all
*Konrad Kyeser (1366-goude 1405), ijinour ha skrivagner alaman
*Konrad Witz (e-tro 1400-1410 - 1445 pe 1446), livour alaman
*Conrad Celtis (1459-1508), barzh alaman 
*Konrad Duden (1829-1911), lizheregour alaman 

### XX ha XXI kantved
*Konrad Adenauer, kanseller alaman
*Conrad Bain (1923-2013), aktour stadunanat
*Konrad Lorenz, mezeg ha prederour aostrian, Priz Nobel ar Medisinerezh e 1973.
*Conrad Vernon (g. e 1968), aktour ha mouezhier stadunanat 
*Konrad Zuse, a ijinas an urzhiataerez. 

## Anv-tiegezh
*Joseph Conrad, skrivagner saoznek polonat

## Daveoù
Steven Brioude

**Steven Brioude** pe **Steven Gévaudan** , pe *Stephanus*, marvet en 970, a voe beskont Gévaudan eus 954 betek 970. Mab e oa da v-Beltram, beskont Gévaudan, ha da Emilgarde.

Gouarn a rae Saint-Julien de Brioude ha Mende, mestr e oa war greisteiz Aovergn. Ne oa ket *kont Gévaudan*, petra bennak ma en doa galloud kement hag ur c'hont, ha ne voe roet an titl-se nemet meur a gantved goude.

## Dimezioù
*Dimeziñ a reas d'ur plac'h anvet Anne, ha n'ouzer netra diwar he fenn, nemet e oa bev en 943. Ur verc'h o doe, Emildis, a zimezas da Rotboald Iañ Provañs, anavezet ivez e galleg evel *Roubaud*, kont Provañs.

*War-dro 967 ec'h addimezas Steven Brioude da Adelaid Anjev († 1026), merc'h da Foulk II, kont Anjev, ha d'e bried Gerberga. Bugale o doe:
** Pons Iañ Gévaudan († entre 1016 ha 1018), kont Gévaudan
** Steven, eskob Le Puy eus 995 da 998
** Bertrand
** hag ivez, moarvat, Ermengarde, dimezet da Robert Iañ Aovergn, kont Aovergn ha Clermont.
Loeiz IX

**Loeiz IX** a vez graet eus an dud-mañ

* Loeiz IX (Bro-C'hall) (1214–1270).
* Loeiz IX Bavaria (1417–1479), dug Bavaria, 
* Loeiz IX Landgrav Hesse-Darmstadt a renas eus 1768 da 1790.

## Pennadoù kar
*Loeiz VIII
*Loeiz X
Loeiz VIII

**Loeiz VIII** a vez graet eus an dud -mañ

* Loeiz VIII (Bro-C'hall) (1187-1226),
* Loeiz VIII Bavaria-Ingolstadt, dug Bavaria eus 1441 da 1445, 
* Loeiz VIII Hesse-Darmstadt (1691-1768), Landgrav Hesse-Darmstadt (1739-1768).

## Pennadoù kar
*Loeiz VII
*Loeiz IX
Loeiz VII

**Loeiz VII** a vez graet eus an dud -mañ

* Loeiz VII (Bro-C'hall) (1120-1180), roue ar Franked adal 1137 betek 1180
* Loeiz VII Bavaria-Ingolstadt (1368-1447), dug Bavaria adal 1413 betek 1447
* Loeiz VII Hesse-Darmstadt (1658-1678).

## Pennadoù kar
*Loeiz VI
*Loeiz VIII
Loeiz VI

**Loeiz VI** a vez graet eus an dud -mañ

* Loeiz VI (Bro-C'hall) (1081–1137) 
* Loeiz VI ar Roman (1328–1365), dug Bavaria ha dilennour Brandenburg
* Loeiz VI, dilennour Pfalz (ren 1576–1583)
* Loeiz VI Hesse-Darmstadt (ren 1661–1678)
* Loeiz VI Navarra, anavezetoc'h evel Loeiz XVII 
* Loeiz Herri II, Priñs Condé (1756–1830).

## Pennadoù kar
*Loeiz V
*Loeiz VII
Afon Twrch

**Afon Twrch** (*Stêr Tourc'h*) a vez lavaret e kembraeg eus ar stêrioù-mañ:
* Afon Twrch e Meirionnydd, a gember gant ar stêr Dyfrdwy
* Afon Twrch e Powys, a gember gant ar stêr Banwy
* Afon Twrch, a gember gant ar stêr Tawe
Mathrafal

E **Mathrafal**, pe **Castell Mathrafal**, e-kichen Y Trallwng, e Powys, e Kembre, e oa lez Rouaned ha Priñsed Rouantelezh Powys adalek an  betek ma voe distrujet e 1212 gant Llywelyn ap Iorwerth eus Gwynedd. 

**Mathrafal** zo unan eus Tair Talaith Cymru, war un dro gant Aberffraw ha Dinefwr. Eno ivez e oa iliz pouezusañ ar rouantelezh betek an XIIIvet kantved. Kêrbenn cantref Caereinion e oa ivez.

## Pennadoù kar
*Tair Talaith Cymru
Tawe

Ur stêr eus mervent Kembre eo an **Tawe**, a dremen dre Pontardawe hag Abertawe. 

Eieniñ a ra e Llyn y Fan Fawr e Bannau Brycheiniog, e Powys hag aberiñ en Abertawe. 

Un toullad stêrioù a deu da gemberiñ ganti evel an Twrch. Tremen a ra dre Cwm Tawe, ha Abercraf, Ystradgynlais, Ystalyfera, Pontardawe, Trebannws, Clydach, ha Treforys, a-raok en em deurel er mor en Abertawe.

## Lennegezh
Meneg zo eus Llwch Tawe, eien ar stêr, e-barzh Culhwch ac Olwen, unan eus ar Mabinogi. Un anv kozh a vez graet eus ul *lenn* eo ar ger 'llwch' (= brezhoneg loc'h), a gaver ivez e "Talyllychau".
Tair Talaith Cymru

**Tair Talaith Cymru** a vez lavaret e kembraeg eus **Teir Rouantelezh Vras Kembre** er Grennamzer hag eus an **Teir C'hurunenn** anezho: e krenngembraeg e veze lavaret "talaith" eus ar gurunenn kenkoulz hag eus ar vro. 

## An teir ''talaith''
Aroueziet e oa an teir *talaith* gant o lezioù pennañ:
*Aberffraw evit Rouantelezh Gwynedd, 
*Mathrafal evit Rouantelezh Powys
* ha Dinefwr evit Deheubarth.

A-benn an  e voe unanaet an teir *talaith* gant Llywelyn Fawr ha Llywelyn ap Gruffudd. 

## Lennegezh
Gant ar barzh Llygad Gŵr an hini a skriv diwar-benn Llywelyn Ein Llyw Olaf:
: 'Taleithiawg deifniawg dyfniaith Aberffraw' 
: 'Taleithiawg arfawg aerfaith Dinefwr'
: 'Taleithiawg Mathrafal, maith dy derfyn'.*(Troidigezh deuet mat)*

D'ar varzhed en amzer-hont e oa ivez *Tair Talaith Farddol*, teir bro varzhel.

## Notennoù
Llygad Gŵr

**Llygad Gŵr** (fl. 1268) a oa ur barzh kembraek e lez Llywelyn ap Gruffudd.

En e varzhonegoù e ra anv eus Kembre evel ur vro unvan gant Llywelyn er penn anezhi. 

## Levrlennadur
*J Lloyd-Jones, 'The Court Poets of the Welsh Princes', Proceedings of the British Academy, 1948
*Rhian M. Andrews *et al.* (gol.), *Gwaith Bleddyn Fardd a beirdd eraill ail hanner y drydedd ganrif ar ddeg* (Aberystwyth, 1996). Cyfres Beirdd y Tywysogion.
Banwy

Ur stêr eus Kembre, e gwalarn Powys, eo an **Afon Banwy**, pe *Stêr Banwy*. 

## He red
Eieniñ a ra en torgennoù etre Mallwyd hag Y Trallwng. **Nant Cerrig-y-groes** eo anv ar stêr en hec'h eienn e-kichen Moel y Llyn. Redek a ra neuze war-du ar reter. Meur a froud a deu d'he bete a-raok *Pont Twrch* e-kichen Y Foel, hag eno e kember an Afon Twrch ganti. Tri c'hardlev pelloc'h e teu an Afon Gam eus Nant yr Eira d'he betek, etre Y Foel ha Llangadfan.

Goude mont hebiou da gêriadennig Llanerfyl e tegouezh e Llanfair Caereinion hag e tremen dindan ur pont. Treiñ a ra war-du an hanternoz wa-hed ul levr hanter. 'Yr Hafesb' eo hec'h anv lec'hel neuze, ha tremen a ra dirak lez kozh rouantelezh Powys e Mathrafal.
Ur c'hardlev bennak er c'huzh-heol e kej an Afon Banwy gant ar stêr Efyrnwy e-kichen *y Bont Newydd*.

## Pennad kar
* Efyrnwy
Reizhiad kigennel

Ar **reizhiad kigennel** a zo graet gant holl gigennoù korf ul loen bennak. Stag eo ar c'higennoù ouzh an eskern dre stirennoù peurliesañ.

Ar reizhiad kigennel, a-gevret gant ar skeledenn (korf-eskern) hag ar reizhiad nervel, a ya da sevel ar benvegad emzilec'hiañ.

## Kigennoù korf mab-den
Skourr ar gorfadurezh a studi ar c'higennoù eo ar gigennoniezh. Enni e vez studiet kefridioù ar c'higennoù, evel an astenn pe ar palvstouiñ.

Kigennoù lenkr eo ar c'higennoù flugezel, evel ar c'higennoù kelc'hstrishaer pe ar galon.

## Pennadoù liammet
* Kigennoniezh
* Roll kigennoù korf Mab-den
Korfadurezh denel

Ar **gorfadurezh denel** eo deskrivadur frammadur korf mab-den, e organoù hag o lec'hiadur.

## Organoù korf mab-den dre rannbarzh

### Rannbarzh ar penn hag ar gouzoug
* Klopenn
* Dremm
* Daoulagad
* Genoù
* Teod
* Dent
* Gwagrennoù ar genel
* Fri
* Divskouarn
* Gargadenn 

* Mel-penn : empenn, ilpenn, kef empenn

### Rannbarzh ar c'hein hag ar reizhiad nervel kreiz
* El livenn gein ez eus 33 pe 34 mellenn : 24 mellenn wirion ha re an askorn kroazell hag an askorn belost
** 7 mellenn ar gouzoug, ar vellenn varc'h hag ar vellenn ahel en o zouesk
** 12 mellenn ar brusk
** 5 mellenn an dargreiz
** 5 mellenn ar groazell a zo staget : an askorn kroazell ;
** 4 pe 5 mellenn ar belost staget : ar belost.
** Ar mel a-livenn

### Brusk
* Atlas (mellenn)
* Bronn
* Kavenn ar brusk
* 12 re gostezennoù : ar seizh kentañ a zo staget ouzh ar glerenn, an 8vet, 9vet ha 10vet a zo staget ouzh migorn ar 7vet koublad. An 11vet ha 12vet re n'int ket staget ouzh ar glerenn ha graet e vez falskostezennoù anezho.
* Klerenn, 3 lodenn enni : **dornell ar glerenn**, **korf ar glerenn** hag al **lech**.
* Skeventenn, div zo : ar skevent. Isrannet eo ar skeventenn dehou e teir zolbezenn (**tolbezenn draoñ**, **tolbezenn grenn** ha **tolbezenn grec'h**). N'eus nemet div dolbezenn er skeventenn gleiz evit ma chomfe lec'h evit ar galon. Goloet int o-div gant ur c'holoenn doubl : ar grezenn a zo etre ar skevent ha kavenn ar brusk. Graet eo ar skevent gant steuñvenn ar skevent hag aerhentoù. 
* Kalon, graet eo gant gwiad kigennel dreist-holl : ar c'haher kalon. Goloet eo gant div c'holoenn : unan doubl, diavaez, an amgalonenn, hag unan diabarzh, an enkalonenn a c'holo diabarzh kav ar galon. Roet e vez red ar gwad gant tri zrapig, unan doubl : an trapig mintrek, ha daou dric'hement : hini an aortenn hag an hini tribroudek .
Rannet eo ar galon e daou du : an tu-dehou hag an tu-kleiz. A-gleiz hag en nec'h, ar c'hentez kleiz ha kofig kleiz ar galon ; a-zehou hag en traoñ, ar c'hentez dehou ha kofig dehou ar galon.
* Poullkreiz, an tachad e kreiz ar brusk. Lec'hiet eo e penn a-raok al livenn-gein, ha tu zo d'e rannañ e div lodenn :
** kavenn a-raok ha krenn ar poullkreiz, el lec'h m'emañ ar galon
** kavenn a-dreñv ar poullkreiz
* Treizher
Kigennoniezh

Ar **gigennoniezh** a zo ul lodenn eus ar gorfadurezh a studi ar c'higennoù.

## Kigennoù rizennek korf Mab-den

* Kigenn gleuz :
** ar galon (cor)
* Kigennoù daoubennek :
** kigenn daoubennek ar vrec'h (*musculus biceps brachii*)
** kigenn daoubennek ar vorzhed (*musculus biceps femoris*)
* Kigennoù trifennek :
** kigenn drifennek ar vrec'h (*musculus triceps brachii*)
** kigenn drifennek ar c'har (*musculus triceps surae*)
* Kigenn bevarfennek :
** Kigenn bevarfennek ar vorzhed (*musculus quadriceps femoris*)
* Kigennoù ar c'hof :
** Kigenn eeun ar c'hof (*musculus rectus abdominis*)
** Kigenn veskellek diavaez ar c'hof (*musculus obliquus externus abdominis*)
** Kigenn veskellek diabarzh ar c'hof (*musculus obliquus internus abdominis*)
** Kigenn dreuz ar c'hof (*musculus transversus abdominis*)
* Kigenn gompez :
** ar gigenn heskennek araok (*musculus serratus anterior*)
* Kigenn daougofek :
** ar gigenn daougofek (*musculus digastricus*)
* Kigennoù kelc'h :
** Kigenn gelc'hstrishaer ar fraezh (*musculus sphincter ani*)
** Kigenn gelc'hennek ar genou (*musculus orbicularis oris*)

## Kefridioù ar c'higennoù

Hervez o c'hefridioù e vez graet an diforc'h etre :
* ar c'higennoù **pleger** a dosta elfennoù an eil ouzh egile (da skouer : tostaet e vez an arvrec'h ouzh ar vrec'h gant pleg ar vrec'h (ilin) )
* ar c'higennoù **astenner** a bella elfennoù an eil diouzh egile (da skouer : pellaet e vez an troad diouzh ar vorzhed gant astenn ar glin)
* ar c'higennoù **palvstouer** a dro war o ahel evit kas en-dro an elfennoù diavaez war-zu an diabarzh (da skouer : tostaet e vez ar biz-meud ouzh al linenn-greiz gant palvstouadenn an arvrec'h)
* ar c'higennoù **palvsaver** a dro war o ahel evit pellaat an elfennoù diavaez diouzh an diabarzh.
* Ar c'higennoù **nesaer** a dosta ar frammoù korfadurel ouzh al linenn greiz (da skouer : tu zo kroaziañ an divhar gant nesaat an divorzhed)
* Ar c'higennoù **pellaer** a bella ar frammoù korfadurel diouzh al linenn greiz (da skouer : tu zo sevel an divrec'h gant o c'higennoù pellaer)
* Ar **c'higennoù-tro** a lak elfennoù ar c'houbl da dreiñ war ahel hennezh (da skouer : kigenn vrasañ ar peñs a lak an askorn morzhed da dreiñ en askorn al lez)
* Ar c'higennoù **kelc'hstrishaer** a zigor hag a serr un toull.

Meur a gefridi he deus pep kigenn (da skouer : pleg ha palvstouadenn an ilin gant ar gigenn balvstouer ront) hep gallout kaout div gefridi a ya an eil a-enep d'eben. Ur gigenn enep he deus pep kigenn hag a zo oberiant a-c'hindu (da skouer : kigenn daoubennek ar vrec'h a ya a-enep da gigenn drifennek ar vrec'h evit ar pezh a sell ouzh pleg/astenn an ilin). A-gevret e labour ar c'higennoù enep. Evit ma pleg unan eo ret d'an eil laosket eben d'hen ober, mod-all n'eus ket a fiñvadenn.

## Kigennoù korf Mab-den
639 kigenn, 570 kigenn rizennek an-o-zouesk (e-treuzarbenn d'ar c'higennoù lenkr evel ar c'haher kalon pe *myocardium*), a zo e korf Mab-den.

## Pennadoù liammet
* korfadurezh denel
* roll kigennoù korf Mab-den
* Reizhiad kigennel
Tro Penn-ar-Bed

**Tro Penn-ar-Bed** a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Ebrel tro-dro da kêr Kemper. Digor eo ar redadeg d'ar varc'hhouarnerien a-vicher abaoe 2000.

## Loreadeg

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Grand-Prix Ouest-France Ploue

**Grand-Prix Ouest-France Ploue** a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Eost e Ploue (Mor-Bihan). N'eo ket bet gounezet Grand-Prix Ploue gant ur marc'hhouarner breizhat abaoe 1992 ha Ronan Pensec. Ar Breton diwezhañ war ar podiom eo bet Patrice Halgand gant e eil plas e 2001.

## Loreadeg

## Pennadoù kar
* Marc'hhouarnerezh e Ploue

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Marc'hhouarnerezh e Ploue

## Grand-Prix Ploue
Bep bloaz e vez aozet teir redadeg e Ploue e-pad un dibenn-sizhun e miz Eost:
* Grand-Prix Ploue amatourien, d'ar sadorn vintin, digor d'an amatourien c'hall gwellañ.
* Grand-Prix Ploue merc'hed, d'ar sadorn goude merenn, digor d'ar marc'hhouarnerezed a-vicher.
* Grand-Prix Ouest-France Ploue, d'ar sul, digor d'ar varc'hhouarnerien a-vicher.

## Kampionad ar bed 2000

Eus an 9 betek ar 15 a viz Here 2000 e oa bet aozet kampionad marc'h-houarn ar bed e Ploue.

## Kampionad Frañs 1984

E Ploue e oa bet degemeret kampionad marc'h-houarn Frañs 1984.

## Tro Frañs e Ploue

Daou dennad Tro Frañs zo bet degemeret e Ploue: e 1998 evit un deroù hag e 2002 evit ur pal.

{|border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" class="wikitable" style="font-size: 90%;"
|-bgcolor="#CCCCCC"
!**Bloaz**
!**Tennad**
!**Redad** 
!**km** 
!**Trec'hour an tennad**
! **Roched melen** 
|-
!style="text-align:left"|1998
|align=left|Tennad 4 || Ploue - Cholet || 252 || Jeroen Blijlevens || Stuart O'Grady 
|-bgcolor="#EFEFEF"
!style="text-align:left"|2002
|align=left|Tennad 8 || Saint-Martin-de-Landelles – Ploue || 217,5 || Karsten Kroon || Igor González de Galdeano
|-
Seisyll Bryffwrch

**Seisyll Bryffwrch** (fl. 1155-1175) a oa ur barzh kembraek eus marevezh Barzhed ar Briñsed.

Kevezañ a reas Seisyll gant Cynddelw Brydydd Mawr da vezañ barzh-lez gant Madog ap Maredudd, priñs Powys, ha trec'het e voe.

Seisyll a skrivas marvnadoù Owain Gwynedd ha Iorwerth Drwyndwn, a oa tad-kozh ha tad Llywelyn ab Iorwerth. Kanañ a reas ivez meuleudi da droioù-brezel Rhys ap Gruffudd.

## Levrlennadur
*The Hendregadredd manuscript.
* Morfydd E. Owen (ed.), 'Gwaith Seisyll Bryffwrch', in, Kathleen Anne Bramley *et al.* (ed.), *Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o Feirdd y Ddeuddegfed Ganrif* (Gwasg Prifysgol Cymru, Cardiff, 1994).
Llanto por Ignacio Sánchez Mejías

**Llanto por Ignacio Sánchez Mejías** (*Klemmgan da Ignacio Sánchez Mejías*) zo ur marvnad spagnolek gant ar barzh Federico García Lorca, embannet e 1935. 
Un hollad pevar fezh eo, savet gant ar barzh d'e vignon bras Ignacio Sánchez Mejías, torero, skrivagner marvet gant ar brein-krign en 1934 diwar ur c'hornad roet gant an tarv Granadino e leurgêr Manzanares . 
 
Brudet eo ar frazenn diskan "a las cinco de la tarde", er pezh kentañ. 

## Liamm diavaez
*Ar skrid en Wikisource
Kabestr

Ur **c'habestr** zo ur pezh eus harnez ar c'hezeg a vez lakaet ouzh penn an aneval evit gallout e zerc'hel pe e gas. Staget e vez en-dro d'ar gouzoug, a-drek an divskouarn, hag en-dro d'ar genoù. 

N'haller ket kregiñ en ur gazeg **digabestr**.
 
## Skeudennoù
Kezeg ha kebestr


Image:Betsel med grimma, Nordisk familjebok.png
Image:Andalusier - Kopf.jpg
Image:GrackleBridle.png
File:Polo argentinisches Halfter.JPG
Skeudenn:Knotenhalfter.jpg|Kordenn e-lec'h kabestr


## Liammoù diavaez
* Rannoù ar c'habestr (e galleg)
Gweskenn

Ar **weskenn** zo ur pezh dir hag a vez lakaet e genoù ar c'hezeg evit ren anezho dre waskañ war gorn o genoù. 

## Skeudennoù
Gweskennoù

Skeudenn:Ball link bit.jpg
Skeudenn:Eggbutt2.jpg
Skeudenn:FrenchLink.jpg
Skeudenn:SilverBit1.jpg
Skeudenn:PachtenPferdeGeschirr.jpg|Gweskenn roman kavet e Contiomagus (hiziv en Alamagn)
Image:Persianbit1.jpg|Gweskenn eus Pers.