open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xian (kombod melestradurel)

Ur c'hombod melestradurel eo **Xian** e Sina.
Da gentañ-penn ez eus 22 **broviñs** (省, shěng). E pep **proviñs** ez eus ur gêr-benn met ivez doareoù all da rannañ an dachenn. Provins > prefeti > Xian 

Ur skouer :

Hangzhou (杭州 ; pinyin : Hángzhōu) zo kêr-benn provins Zhejiang (e sinaeg : 浙江).

Bez ez eus 11 prefeti oc'h ober proviñs Zhejiang:

* Hangzhou (杭州市, Pinyin : Hángzhōu Shì) (kêr-benn ha prefeti)
* Huzhou (湖州市 Húzhōu Shì)
* Jiaxing (嘉兴市 Jiāxīng Shì)
* Zhoushan (舟山市 Zhōushān Shì)
* Ningbo (宁波市 Níngbō Shì)
* **Shaoxing** (绍兴市 Shàoxīng Shì)
* Quzhou (衢州市 Qúzhōu Shì)
* Jinhua (金华市 Jīnhuá Shì)
* Taizhou (台州市 Tāizhōu Shì), arabat droukveskañ gant Taizhou (Jiangsu) (泰州市 Tàizhōu Shì)
* Wenzhou (温州市 Wēnzhōu Shì)
* Lishui (丽水市 Líshuǐ Shì)

E pep prefeti e kaver ar xian, da lavaret eo ur rannig ispisial eus an dachennad. 

Da skouer, kêr-prefeti **Shaoxing** (绍兴市 Shàoxīng Shì) zo mestr war 6 rann : un distrig, teir c'hêr-distrig ha daou *xian* :

* distrig Yuecheng - 越城区 *Yuèchéng Qū* ; 
* kêr-distrig Zhuji - 诸暨市 *Zhūjì Shì* ;
* kêr-distrig Shangyu - 上虞市 *Shàngyú Shì* ;
* kêr-distrig Shengzhou - 嵊州市 *Shèngzhōu Shì* ;
* *xian* Shaoxing - 绍兴**县** *Shàoxīng Xiàn* ;
* *xian* Xinchang - 新昌**县** *Xīnchāng Xiàn*.

Kemeromp neuze skouer xian Xingchang
Xian Xinchang

Ur c'hombod melestradurel eus ar gêr-prefeti Shaoxing eo **[[Xian (kombod melestradurel|''Xian'']] Xinchang** (新昌县 ; pinyin : *Xīnchāng Xiàn*), unan eus an daou *xian* eno.

War-dro 430 000 a dud zo o chom eno.
Pierre Le Baud

**Pierre Le Baud**, pe **Lebaud**, ganet war-dro 1450, e Saint-Ouën-des-Toits (Mayenne) diouzh a greder, ha marvet d'an 29 a viz Gwengolo 1505 e Laval, a oa chaloni ha kofesour an dugez Anna Breizh hag anavezet eo abalamour d'e skridoù diwar-benn istor Breizh.

Daou *Istor Breizh* en doa skrivet ; an hini kentañ e 1480, dindan ren an dug Frañsez II, hag an eil e 1505, dindan ren an dugez Anna. Div skouerenn dornskrivet a chom eus an oberenn gentañ, anvet "Compillation des cronicques et ystoires des Bretons", hag a oa bet adembannet e 2018 gant ar Presses Universitaires de Rennes.

D'ar 4 a viz Here 1496 e oa bet aotreet Pierre Le Baud, gant an dugez Anna, da furchal en holl skridoù ha "teulioù a oa e chabistroù, abatioù, kumuniezhoù ha dielloù ar vro". Echuiñ a reas skrivañ e eil "istor Breizh" e 1505 hag embannet e voe gant an anv *"Cronique des roys et princes de Bretaigne armoricane"*. Teir skouerenn dornskrivet eus an oberenn-se zo chomet betek ennomp. Moullet e voe e 1638, gant an titl *"Histoire de Bretagne, avec les chroniques des maisons de Vitré et de Laval"*.

Skridoù all en deus savet Pierre Le Baud ivez : *"La Chronique de Vitré et de Laval"*, *"Le Bréviaire des Bretons"*, *"Le Discours de l'Origine et Antiquité de Laval"*.

## Liamm diavaez
*''Histoire de Bretagne avec les chroniques des maisons de Vitré et de Laval'' (Bibliothèques Virtuelles Humanistes)
Monte Águila

**Monte Águila** a zo ur gêr eus Chile. E miz Genver 2017 e oa 6 574 a annezidi. 
## Skeudennoù


Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg|
Bomberos monte aguila.jpg|Kazarn ar bomperien
Img-estadio.jpg|
Entrada x yumbel.jpg|
Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg|
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg|
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg|
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg|
Carros abandonados mte aguila.jpg| Bagonioù dilezet



## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn ofisiel (Cabrero)
## Daveoù
Stagidigezh Savoia

**Stagidigezh Savoia** ouzh Bro-C'hall a c'hoarvezas e 1860 hervez feur-emglev Torino d'ar 24 a viz Meurzh. Gant Savoia e voe staget ivez kontelezh Nisa, a oa betek neuze e rouantelezh Sardigna. 

## Istor
Meur a wech e oa bet aloubet Savoia gant ar C'hallaoued a-raok 1860 : en 1536-1559 ; en 1600-1601 ; en 1689 ha 1703-1713 ; hag ivez gant ar Spagnoled e 1742-1749 ; hag adarre gant Bro-C'hall etre 1792 ha 1814).

### Emglev kuzh

D'an 21 a viz Gouhere 1858 en em gavas an impalaer gall Napoleon III ha Camillo Benso, kont Cavour, prezidant kuzul co Rouantelezh Piemonte-Sardigna, e Plombières da gomz eus ar skoazell da reiñ da rouantelezh Italia en he stourm ouzh Impalaeriezh Aostria, en eskemm ouzh douaroù Savoia ha Nisa. 

Hogen d'ar 7 a viz Gouere 1859, da-heul arsav-brezel Villafranca etre Bro-C'hall hag Aostria, e voe dilezet ar soñj gant Napoleon III, war a seblant.

Etre Eost 1859 ha Genver 1860 ne ouie den petra a oa da c'hoarvezout : tud zo e Savoia a save a-du gant Rouantelezh Piemonte, lod all a save a-du gant Bro-C'hall, tra ma oa re all c'hoazh, en hanternoz ar vro o vrudañ ar soñj d'en em stagañ ouzh Suis.

### Feur-emglev ha poblvouezhiadeg

## Al lidoù
### Hanterkantvet bloaz ar stagidigezh e 1910
Tour-tan Roc'h Gored

**Tour-tan Roc'h Gored**, pe **Tour-tan Enez Vreac'h**,  zo un tour-tan savet war enez Roc'h Gored dirak aod Lilia, e Plougerne.

D'an dazre e c'haller mont war droad d'an enezenn, adalek Sant-Kava. Savet e oa bet an tour-tan e 1845, ha 14,7 metr uhelder zo dezhañ. Savet e voe gant greunit, un ti bihan zo harp outañ hag un tammig liorzh tro-dro. Talvezout a rae an ti-se gwechall da lojañ gwarded an tour-tan.

Tour-tan Roc'h Gored a dalvez da verkañ genoù an Aber-Ac'h, enni ur porzh-mor hag a veze darempred stank gwechall.

Abaoe 1994, pa voe emgefreekaet an tour-tan, n'eus mui gward ebet ennañ. Bremañ e vez roet buhez d'al lec'h gant ur gevredigezh eus bro an aberioù hag a ginnig diskouezadegoù hag abadennnoù a bep seurt ennañ. Abaoe 2006 e c'haller mont da welet al lec'h, d'an eurioù ma c'haller mont d'an enezenn, da lavaret eo pa vez izel ar mor.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Tour-tan Roc'h Gored
*  ''L'île aux artistes'', ''L'Hebdo du Finistère'', 26 Eost 2012
*  "An tourioù-tan : labour ar gardian" gant François Roudaut * Tan, tan, tan... An tourioù-tan e Breizh*, TES, 2013
Chapel Koad Kev

**Chapel Koad Kev** zo ur chapel brudet hag ul lec'h pouezus evit broadelourien Breizh. Lec'hiet eo e Koad Kev, e kumun Skrigneg.

Savet e voe ar chapel e 1937 gant an tisavour James Bouillé (1894-1945), war atiz an aotrou Yann-Vari Perrot, el lec'h ma oa bet ur chapel goshoc'h. Ur skouer eo eus ar pezh a veze klasket ober gant luskad ar Seizh Breur : lakaat diwanañ un arz breizhek nevez. Enskrivet e oa bet ar chapel war roll ar monumantoù istorel e 1997, 60 vloaz goude ar mare ma oa bet savet.

## Lec'h broadelour
Lidet e vez ur pardon bep bloaz hag un devezh-koun gant Unvaniezh Koad Kev bep Lun Fask. D'ar sadorn 31 a viz Meurzh 2018 e oa bet adkavet distrujet kroaz bez Yann-Vari Perrot gant ur vaouez eus Skrigneg. An deiz war-lerc'h e oa kavet luganioù skrivet gant pentur ruz war ar bez, Chapel Koad Kev. Al luganioù zo reoù eus an tu kleiz pellañ hag a embann: *Facho*, *Kenavo les fachos*, *FTP*, *Menez Are enep faskour*, *faskourien er maez*.

Losket eo bet toenn ha kreiz ar chapel gant un tan-gwall d'ar 5 a viz Gouere 2019.


Chapel Koad Kev.JPG|Ur sell war chapel Koad Kev
Koun al lun Fask e Koad kev.JPG|Koun Lun Fask e chapel Koad Kev, bez Yann-Vari Perrot
KoadKev TranseptSud.JPG| "937-1937 gant milvet bloaz adsavidigez Breiz eo bet adsavet ar chapel-man".


## Notennoù ha daveennoù
Mist Survival

**Mist Survival** zo ur c'hoari video dreistbevañ gant zombied sevenet gant ar studio c'hoarioù video dieub Rati Wattanakornprasit. Ur c'hleñved deuet dre ul latar en deus troet darn eus an denelezh e zombied. An haroz, ar c'hoarier, a zo unan eus ar re nemeto ha n'eo ket bet troet. Ret eo dezhañ dreistbevañ er bed nevez ha feuls-se o tiwall rak ar zombied ha bandennoù torfedourien kement hag al latar hag a zistro. Un nebeud tud a c'hell sikour anezhañ ; betek-henn ez int tud lakaet da sklaved gant torfedourien.

Awenet eo bet ar c'hoari gant un istor gant Stephen King anvet The Mist.
## Liammoù diavaez
* Facebook Mist Survival
* Wiki ar c'hoari Mist Survival
* Pajenn Steam ar c'hoari Mist Survival
* Twitter ar c'hoari
* Mist Survival war Twitch.tv
Tour-tan ar Porzhig

**Tour-tan ar Porzhig** zo un tour-tan savet war aod hanternoz mulgul Brest. War zouar kumun Brest emañ.

Savet e voe e 1847-1848, war un dachenn a oa d'an arme, war Beg ar Porzhig, nepell diouzh kreñvlec'h ar Porzhig. D'ar mare-se ivez e voe savet tour-tan ar Minou, pelloc'h er gornaoueg. Ganto o-daou e vez diskouezet d'ar bigi pelec'h emañ genoù morlenn Brest.

Enaouet e oa bet evit ar wech kentañ d'ar 1 a viz Genver 1848. Tredanaet e oa bet e 1953 hag emgefrekaet e 1994. Bremañ e vez pellgontrollet eus tour-tan ar C'hreac'h, en Eusa.

Ur semafor zo e traoñ an tour. Alese e vez eveshaet tremenerezh ar bigi a ya tre e morlenn Brest pe a ya kuit diouti.

Ur gouloù pennañ zo, gant ur sklaeriad gwenn hag unan ruz, ha gouleier bihan gwenn o strinkellikat.

## Liammoù diavaez

*Tour-tan ar Porzhig (DIRM NAMO)
Feur-emglev Frankfurt

**Feur-emglev Frankfurt** a c'hall bezañ hini pe hini eus ar feurioù-emglev a zo bet sinet e Frankfurt :
*Feur-emglev Frankfurt (1489), sinet etre Masimilian Aostria ha kannaded ar roue gall Charlez VIII 
*Feur-emglev Frankfurt (1539), sinet etre ar Gatoliked hag ar Brotestanted en Impalaeriezh Santel Roman
*Feur-emglev Frankfurt (1871), sinet e dibenn ar brezel etre Prusia ha Bro-C'hall
Mette Frederiksen

**Mette Frederiksen** (distaget [] e daneg), ganet d'an 19 a viz Du 1977, zo ur bolitikerez eus Danmark. Kentañ Ministr ar vro eo abaoe miz Mezheven 2019. 

Dilennet e voe da gannadez er Folketing evit ar wech kentañ e 2001. Ministrez al Labour e voe e gouarnamant Helle Thorning-Schmidt etre 2011 ha 2014 ha Ministrez ar Justis e 2014 ha 2015. Da neuze e kemeras penn ar Strollad Sokial-Demokrat. 

Goude dilennadeg kannaded miz Mezheven 2019, ma voe trec'h ar c'hostezennoù eus an tu-kleiz, e voe karget gant rouanez Danmark Margrethe II da sevel ur gouarnamant nevez. D'ar 27 a viz Mezheven e teuas da vezañ Kentañ Ministrez. An eil gwech eo d'ur vaouez tapout ar post-se e Danmark, goude Helle Thorning-Schmidt e 2011.
Koad Pin

**Koad Pin** zo un anv-lec'h brezhonek hag a gaver e meur a gumun :

*e Plourin-Montroulez
*e Rieg
*e Rostren
Roll lec'hiennoù web e brezhoneg hepken

Er bajenn-mañ e vo klasket vo renabliñ al lec’hiennoù web na glaskont ket kehentiñ dre yezh all ebet estreget ar brezhoneg.

## Blogoù
* *[[A ! Lenn...]]*, blog skridvarnerezh gant Sarah Chedifer, ul lennerez 
* *[[BeajKenan]]*
* *Blog [[Ronan an Deroff]]*
* *[[Ul levrig a vil pajennad]]*, blog Moran Dipode
* *[[Ur vuhez ki]]*, blog Fanch Guénasquel.

## Kelaouennoù
* *[[Nidiad]]*, ur gelaouenn lennegel.
* *[[Dispak]]*, ur gelaouenn araokadour.

## Levrioù niverel
* *[[Dik ha dak]]*, lec’hienn an droourez Françoise Lermen.
* *[[Embann an Hirwaz]]*, lec’hienn Andreo ar Merser.

## Ti embann
* *[[Ar Granenn]]*, lec’hienn un ti embann e Kerien

## Liesseurt
* *[[Kêr-vrezhon]]*, lec’hienn ur gêriadennig vrezhonek e Kerien

## Notennoù ha liammoù
Tour-tan Tevenneg

**Tour-tan Tevenneg**, pe **Tour-tan Karreg Tevenneg**  zo un tour-tan savet war ur garreg, Tevenneg, er gwalarn da Veg ar Raz. Karrezek eo an tour, dezhañ 11 metr a uhelder ha 2,40 metr a ledander. Savet e voe gant mein tennet eus an enezennig he-unan. Un ti-annez zo stag ouzh an tour-tan, graet evit ar gward hag e familh betek 1910.

Asambles gant tour-tan ar Wrac'h Vras e talvez da heñchañ ar bigi a dremen etre Beg ar Raz hag Enez Sun. E 1869 e voe kroget d'e sevel, dindan renerezh an ijinour Paul Joly, hervez ur raktres gant Léonce Reynaud, ha lakaet e voe da vont en-dro d'ar 15 a viz Meurzh 1875.

Emgefreekaet e voe kerkent ha miz C'hwevrer 1910, abalamour ma veze diaes kas gwarded di, gant ar rust ma vez ar mor eno.
E 1994 e voe staliet panelloù heol da gaout tredan en un doare emren. Skedoù gwenn a vez taolet gant an tour-tan, gwelet war-hed 9 mil-mor, ha sklaeriadoù ruz, gwelet war-hed 6 mil-mor.

## Darvoudoù
Meur a zarvoud fall zo c’hoarvezet e tour-tan Tevenneg. Hervez ar vojenn e vefe marvet ur peñsead war ar garreg gant an aon daoust m’en defe klasket goulenn sikour ouzh ar bigi a dremene.

Mont a reas ar gward kentañ, Henri Guézennec, da foll pevar bloaz goude ma oa krog da labourat en tour-tan: klevout a rae mouezhioù o lavarout dezhañ mont kuit. Gant an eil gward, Alain Menou, e oa c’hoarvezet ar memes tra. Adalek 1910 ez eus marvet tost da zek den en tour-tan.

## Labourioù reneveziñ
Abaoe 2011 e klask an SNPB (Société Nationale pour le patrimoine des Phares et Balises) reneveziñ an tour-tan, erruet en ur stad fall. Abaoe 2015 emañ war roll ar Monumantoù Istorel e Penn-ar-Bed.

## Liammoù diavaez

*Marine Traffic
*Phares de France
*Projet Tévennec - Société Nationale pour le Patrimoine des Phares et Balises

## Notennoù
Jöran Persson

**Jöran Persson**, skrivet ivez **Göran Persson**, ganet e-tro 1530 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Gwengolo 1568, a oa kuzulier pennañ ar roue Erik XIV eus Sveden. Ur c'huzulier doujet bras gant ar roue e oa ha penn rouedad spierien ar rouantelezh. Sellet a reer outañ evel un doare Makiavel, o kaout re a c'halloud war ar roue Erik. Div wech e oa bet skarzhet ar roue eus ar galloud ha bep taol e oa bet harzet ar c'huzulier raktal gant an noblañsoù uhel. An eil gwech e voe lakaet d'ar marv dre jahinañ ha dibennet nebeut amzer goude bezañ harzet.
## Marv
Kondaonet e voe buan-ha-buan d'ar marv dre vreviñ ouzh ar rod, jahinet garv e voe ivez a-raok bezañ dibennet etre an 18 hag an 21 a viz Gwengolo. E vamm a oa bet kondaonet d'ar marv ivez, da vezañ lazhet gantañ. Lammet he devoa eus ar marc'h a gase anezhi d'al lec'h jahinañ ha marvet he oa. 

Jöran Perssons ofrälse och adliga sigill, Nordisk familjebok.png|Siell Jöran Persson
Jöran Persson execution 21 September 1568.png|Lazhadenn Jöran Persson
Zombi

Ur **zombi** (galleg Haiti: zombi, kreoleg Haiti: zonbi) zo un dudenn bev-marv ijinet ha krouet dre advevañ ur c'horf-marv. Ar zombied zo bet dreistbrudet gant ar filmoù spont hag ar moliac'h. Ar ger zo deuet a-ziwar an hengounioù-pobl eus Haiti. Eno ur zombi zo korf un den marv lakaet da vevañ en-dro goude lidoù hud du. Hervez an taolennadur a-vremañ n'eo ket mui dre ret implij ul lid hud hag a lak un den marv da zistreiñ e stumm ur zombi. Doareoù lies a zo bet lakaet war-raok evel un douger yac'h, skinoù derc'hanel, kudennoù spered, flemmadennoù loened douarel pe maez egorel, ur bilimadur, gwallzarvoudoù skiantel pe milourel...
Arsène Le Jeune

**Arsène Le Jeune** (1907-1984) oa munuzer ha barzh brezhonek, o chom e Plouvien.

Devet eo bet an darn vrasañ eus e skridoù gant un tan-gwall lakaet gant soudarded alaman war diez Plouvien e miz Eost 1944.

## Kanaouennoù
**[[Parrez Plouvien]]*, skrivet e 1937, war don *[[An daou varzh]]* gant Louis Page.
Auguste Loriquer

**Auguste Loriquer**, anvet ivez **Mab Sulon**, ganet d'an 30 a viz Even 1903 e Sant-Ijo ha marvet d'ar 25 a viz Kerzu 1972 e Gwareg, oa ur barzh brezhonek ha gallek.

## Barzhoneg
**An erh*, Kannadig Bulat

## Kanaouennoù
**[[Ar Falc'herien]]*
**Gwerz Itron Varia Druez* (1936)
**Kanaouenn Sant-Konan*
**Skol sant Per Plijidi*
**Cantique du Bienheureux père Maunoir*
**La chanson du prisonnier*

## Pezh c'hoari
**Mister Santez Anna*, Embannadurioù an Tour-Tan, 2004
Auguste Bourdonnec

**Auguste Bourdonnec** (1889-1968), anvet ivez **Barzh Plouilio**, a oa ur barzh brezhonek genidik eus Plouilio. Bet eo o studiañ e Skolaj Itron Varia Gwengamp ma kemeras perzh er skol vrezhonek aozer gant Loeiz ar C'hlerg

## Kanaouennoù
**Ar Falc'herien*
**Kleron Malakoff*

## Notennoù
Loeiz Gourlet

**Loeiz Gourlet**, lesanvet **Bodspern**, ganet d'ar 17 a viz Ebrel 1877 e Molan, ha marvet d'an 12 a viz Du 1944 en ospital Kemperle, a oa barzh ha troour.

Merour ar c'helaouennoù Ar Bobl hag Ar Vro e voe.

Ur wreg en doa, Marie Gourlet eus Molan, a varvas e miz Gwengolo 1943 en ospital Kemperle, bloaz araozañ.

## Barzhonegoù
**Mamm goz*, moullet war Ar Vro e miz C'hwevrer 1906, p.&nbsp;276
**Breizad oun*, moullet war Ar Vro e miz Meurzh 1906, p.&nbsp;7
**An Alc'houeder*, moullet war Ar Vro e miz Mae 1906, p.&nbsp;40
**Kollet en Pariz*, moullet war Ar Vro e miz Gouere 1906, p.&nbsp;79
**Nevez-Amzer*, moulet e-barzh Ar Vro e miz Even 1913, p.&nbsp;137
**Madelez*, moulet e-barzh Ar Vro e miz Eost 1913, p.&nbsp;153
**Fizians*, moullet war Le Courrier du Finistère niv. 2.927, 2 a viz Du 1935, p.&nbsp;2/f
**Reuzidigez*, moullet war An Oaled, niv. 53, 1935, p.&nbsp;230
**Me a garfe*, moullet war An Oaled, niv. 53, 1935, p.&nbsp;231
**Merc'hodenn*, moullet war An Oaled, niv. 56, 1936, eil trimiziad, p.&nbsp;112
**Almanak ar Breizad*, moullet war Le Courrier du Finistère, niv. 2.986, 10 a viz Kerzu 1936, p.&nbsp;2/f
**Pedenn diveza*, moullet war An Oaled, niv. 60, 1937, eil trimiziad, p.&nbsp;100
**Ar bedenn*, moullet war Le Courrier du Finistère, niv. 3.968, 16 a viz Gouere 1938, p.&nbsp;2/b-c
**Deiz a gounnar*, moullet war An Oaled, niv. 67, 1939, pp.&nbsp;11–12
**An deiziou goanv*, moullet war Le Courrier du Finistère, niv. 3.182, 14 a viz Here 1939, p.&nbsp;1/e
**Distro ar Pardoner*, moullet war Le Courrier du Finistère, niv. 3.282, 12 a viz Gwengolo 1942, p.&nbsp;1/e
**Me a garfe...*, moulet e-barzh Al Liamm niv. 41, 1953, p.&nbsp;72

## Oberennoù all
**Beill an anaon*, moullet war Ar Vro, Du ha Kerzu 1909
**Barzonegou brezel*
**Barzaz Kernev*
**Buhez berr* (1919)
**Da Wilherm Daou impalaer boch* (1919)
**Peden*
**Serr Noz*
**Va Fedenn-vintin*
**War Grec'h*

## Troidigezhioù
**[[An Tour d'Auvergn]]*, moullet e stumm ur feilheton war Ar Bobl e 1907
**[[An diou vesaerez]]*, diwar *[[Les deux bergères]]* gant Marceline Desbordes-Valmore, moulet e meur a damm e-barzh Ar Vro, 1912
**[[Ar Vandean yaouank]]*, troet diwar ar galleg, moullet war Ar Vro e miz Even 1914 (pp.&nbsp;228–230) hag e miz Gouere 1914 (pp.&nbsp;236–237)
**[[Pennou kalet Plouenan]]*, diwar *[[têtes dures]]* gant Louis Giblat, moullet e 23 zamm war Le Courrier du Finistère e 1938
**[[Sant Fransez a Asiz, pe Ar Paourig]]*, pezh-c'hoari e tri arvest, diwar *[[Il Poverello, ou la Vocation de Saint François d'Assise]]* gant Francis Noël, moullet war Le Courrier du Finistère e 1939
**[[Don Quijote de la Mancha|Histor burzudus Don Kichott]]*, gant Miguel de Cervantes
**[[Historiou a bep seurt evit tud a bep oad]]*, diwar istorioù gant Adolphe Orain ha René-Fanch Dohollau, moullet e meur a damm war Ar Bobl e 1907.

## Liamm diavaez
*Ur poltred anezhañ

## Notennoù
Louis Page

**Louis Page**, lesanvet **Eostig Leon**, ganet e Kernouez d'ar 26 a viz C'hwevrer 1871 ha marvet d'an 2 a viz Kerzu 1952 e Kernouez, a oa ur barzh brezhonek.

Sakrist, kaner, kloc'her ha touller bezioù e barrez e oa ivez.

C'hwec'h bugel en deus bet.

E-pad e amzer soudard e stlapas er-maez dre ur prenestr digor ur parizian en doa lavaret un dra dismegañsus dezhañ.

Frañsez Jaffrennou a ginnigas dezhañ dont da vezañ kazetenner. Nac'h a reas, pa ne felle ket dezhañ kuitaat e barrez.

Paouez a reas da skrivañ pa darzhas ar brezel pevarzek.

## Kanaouennoù savet gantañ
**An daou varzh*
**Ar Falc'herien*
**Yann ar Roudouz hir*
**Son an hañv*
**Gabrielig Keramoal*, pe *Belig Kerameal*
**Bokedig tro 'n heol*
**Gwerz Francine Inisan*
**Paotred Lezneven*
**Kan an nevez-amzer*
**Ar paour hag ar pinvidig*
**Fañch kozh, ar marichal*

## Liammoù
*Ur poltred anezhañ
*Ur pennad diwar e benn, skrivet gant an Doktor Laurent ha Visant Seite, e Bleun-brug niv. 64, pp.&nbsp;8–9.
*Ur pennad all diwar e benn, e Bleun-brug niv. 233-234, pp.&nbsp;36–38.
*Luc'hskeudenn eus plakenn sal liesarver Kernouez, a zoug e anv.
*''Ar Falc'heurien'' hag ''An daou Varz''
*''Ar Falc'heurien'' ha ''Fanch koz''

## Notennoù
Hedwig Danmark

**Hedevig**, pe **Hedwig Danmark** (1581-1641), a oa ur briñsez danat. 

## He buhez
Ganet e oa e kastell Frederiksborg, e Danmark. Merc'h e oa d'ar roue Frederik II, roue Danmark ha Norvegia, ha d'e bried Sophie von Mecklenburg-Güstrow (1557–1631). Seizhvet bugel ha pevare merc'h he zud e oa.

E Gwengolo 1602 e timezas d'ar priñs alaman Christian II Sachsen (1583-1611). Bugel ebet n'o doe. 

En 1611, goude marv he fried, e teuas he breur-kaer Johann Georg Iañ (1585-1656) da vout kurfurst ha hi a voe karget d'ober war-dro polis ha lezioù-barn. 

Mervel a eure e kastell Lichtenburg e-tal Prettin d'ar 26 a viz Du 1641, pemzek vloaz a-raok he breur-kaer.
Anne Vanderlove

**Anne Vanderlove**, pe **Anna Van der Leeuw** he anv gwir, ganet d'an 11 a viz Kerzu 1943 e Scheveningen en Izelvroioù hag aet da Anaon d'an 30 a viz Mezheven 2019 e Penn-ar-Bed a oa ur ganerez c'hall. Lesanvet e oa « an Joan Baez c'hall »
## Marv
Marv eo gant ur c'hrign-bev eus an empenn d'an oad a 75 vloaz.
Michelle Medina

**Michelle Stefania Medina Prado**, ganet e Guayaquil, en Ecuador, d'ar 17 a viz Kerzu 1986 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Gouhere 2019 er memes lec'h, a oa ur ganerez, sportourez, kinnigerez skinwel ha maouez ar rouedadoù sokial eus Ecuador. Lesanvet e oa **la Chica Ajá**.

Marvet eo gant krign-bev ar c'hroc'hen.
Flemmadenn

Ar **flemmadenn**, pe **sarkasm** (eus ar ger latin *sarcasmus*, deuet eus ar ger henc'hresianek *σαρκασμός / sarkasmos*, diwar *σαρκάζειν / sarkázein* hag a dalv kement ha *drailhañ kig*) zo ur c'hoapadenn flemmus taolet d'un den d'e c'hodisat. Alies e vez c'hwerv hag aozet d'ober droug. Ne vez ket fentus atav, met ne vez ket dous na dizrouk morse. 

A-wechoù e vez enebet flemmadenn, drouk eta, ouzh goapaerezh, pe godiserezh, dre ma ne vijent ket drouk. 

E 1732 e kaver ar verb flemmañ e Geriadur Gregor evit lavarout *ober droug*.

## E yezhoù all
*E 1579, e kaver e saozneg, e *The Shepheardes Calender* gant Edmund Spenser:
:Tom piper, an ironicall Sarcasmus, spoken in derision of these rude wits, whych ...
*Evit ar ger *sarcastic*, a gaver diwezhatoc'h, adal 1695.

## Komzoù
* «"Sarcasm is the lowest form of wit, but the highest form of intelligence."» Oscar Wilde.

## Pennadoù kar
* flemmgan
* flemmskrid

## Lennadur
* Taylor, Charlotte (2017). "Women are bitchy but men are sarcastic? Investigating gender and sarcasm". Gender and Language. 11 (3): 415–445. doi:10.1558/genl.27906

## Liammoù diavaez
*  http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4384734.stm
Lisa Martinek

**Lisa Martinek**, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1972 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Even 2019 a oa un aktourez alaman. C'hoariet he deus e 80 film sinema ha skinwel abaoe 1993. Darn eus he labour zo bet evit ar skinwel alaman. Marvet eo beuzet en Grosseto en Italia nepell diouzh Marciana Marina. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Lisa Martinek
* Lisa Martinek war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Susan Bernard

**Susan Lynn Bernard**, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1948 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Even 2019, a oa ur skrivagnerez, aktourez, top model ha maouez a aferioù stadunanat eus Los Angeles, e Kalifornia. Merc'h ar poltrejer Bruno Bernard e oa. Lesanvet e oa **Sue Bernard** abalamour d'he labour evel playmate er gelaouenn Playboy.
## Oberennoù
* Bernard, Susan (2011). Marilyn: Intimate Exposures. Sterling Signature.
* Bernard, Susan (2002). Bernard of Hollywood: The Ultimate Pin-Up Book. Taschen.

## Filmoù
### Sinema
* The Mao Game (1999)
* Teenager (1974)
* The Killing Kind (1973) .... Tina Moore (evel Sue Bernard)
* Necromancy (1972) .... Nancy
* Machismo: 40 Graves for 40 Guns (1971) .... Julie
* The Phynx (1970) .... London Belly
* That Tender Touch (1969) .... Terry Manning
* The Witchmaker (1969) .... Felicity Johnson
* Stranger In Hollywood (1968) .... Maouez
* Faster, Pussycat! Kill! Kill! (1965) .... Linda (evel Susan Bernard)
### Skinwel
* The Smith Family - "No Place to Hide" (1971)
* The Beverly Hillbillies
* "The Girls from Grun" (1971) .... Girl
* "The Grunion Invasion" (1971) .... Girl
* Room 222 - "Funny Boy" (1969) .... Joellen
* General Hospital (1963) .... Beverly Cleveland Fairchild (1968–1969)
## Liammoù diavaez
* Susan Bernard war IMDb
The Running Man (film 1987)

**The Running Man** zo ur film skiant-faltazi stadunanat eus 1987 renet gant Paul Michael Glaser, gant Arnold Schwarzenegger, María Conchita Alonso, Yaphet Kotto, Jesse Ventura, ha Richard Dawson. Diazezet eo war ar romant The Running Man embannet e 1982 gant Stephen King gant al lesanv Richard Bachman. 

Istor ar film a dremen e Stadoù-Unanet Amerika etre 2017 ha 2019. Un abadenn skinwel anvet *The Running Man* a ra berzh bras er skinwel. Un torfedour kondaonet reder pe "runner" a rank tec'hout rak lazherien a vicher. *The Running Man* n'en doa ket graet berzh er box office en SUA. Rastellet e oa bet 37 milion $, ar budjed o vezañ bet 28 milion $. Degemeret e oa bet damvat a-fed burutelladennoù.
## Aktourien
Paul Michael Glaser

**Paul Michael Glaser**, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1943, zo un aktour ha filmaozer stadunanat. Dreistbrudet eo bet evit roll an detektiv David Starsky er stirad skinwel stadunanat eus ar bloavezhioù 1970, Starsky & Hutch. Glaser en deus bet c'hoariet ivez ar c'habiten Jack Steeper er stirad skinwel *[[Third Watch]]*, gant NBC, etre 2004 ha 2005.

## Liammoù diavaez
* Paul Michael Glaser war IMDb
Salé

**Salé** (arabeg : **سلا** ; tifinagh : **ⵙⵍⴰ**) zo ur gêr hag ur gumun e Maroko, e rannvro Rabat-Salé-Kénitra, war aod ar Meurvor Atlantel, en hanternoz da aber ar stêr Bouregreg, dirak Rabat, ar gêr-benn. Pontoù zo dreist ar stêr etre an div gêr.

Ur porzh morlaeron ha kourserien eo bet.

## Istor
Gant ar Fenikianed e voe savet Salé ; *Sala Colonia* e oa hec'h anv en amzer ar Romaned. En  e teuas ar meuriad berber Beni Ifren da lakaat he c'hêr-benn eno. Kreskiñ a reas dindan an Almohaded en  har ar merinied er XIVvet.

Ar morbreizherezh a voe kaset war-raok gant ar *[[morisked|moriscos]]*, betek Kernev-Veur, Island hag an Douar-Nevez.
Kolesterol

Ar **c'holesterol** zo un druzoni, ul lipidenn, a-douez ar steroloù, pouezus e meur a ober biokimiek, hag a vez war ar gwazhied hag a vije kaoz d'an tarzhoù-empenn.

Ouzh ar c'holesterol e vez graet louzoù anvet statinoù.

## Gerdarzh
Eus ar ger henc'hresianek *chole-* (bestl) ha *stereos* (kalet), rak kavet e voe e-touez mein ar bestl e 1758 gant arc'himiour gall François Poulletier de La Salle (1719-1788).
Emgann an Trois-Rivières

**Emgann an Trois-Rivières** (saozneg: *Battle of Trois-Rivières*) oa bet stourmet d'an 8 a viz Even 1776, e-pad Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. Arme Breizh-Veur renet gant Gouarnour Kebek Guy Carleton en devoa trec'het da vat unvezioù ar C'hontinental Army renet gant ar jeneral brigadenn William Thompson a oa o klask talañ ouzh an unvezioù saoz o vont war-zu traoñienn ar Stêr Sant-Laorañs. 

An emgann a oa bet ul lodenn eus aloubadenn Kebek gant trevadennerien stadunanat, a oa kroget e miz Gwengolo 1775 evit tenniñ ar broviñs diouzh krabanoù ar Rouantelezh-Unanet.

2000 soudard a oa e tu Stadoù-Unanet Amerika harpet gant ar 1st Canadian Regiment, kollet e oa bet etre 30 hag 50 den lazhet, 20 gloazet ha 236 prizoniad. E tu ar Saozon e oa 1000 soudard, kollet e oa bet 8 soudard ha gloazet 9.
Hugh Grant

**Hugh John Mungo Grant**, ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1960, zo un aktour ha filmaozour saoz. Grant a zo bet enoret gant ur Golden Globe, ur BAFTA, hag ur César a enor evit e labour. E 2018, hollad e filmoù o devoa rastellet un hollad a 3 miliard a zollaroù dre ar bed. Un hollad 29 film a oa bet skignet er sinema. Brudet eo bet da gentañ goude ma vefe bet enoret gant ur Volpi Cup evit e roll er film Maurice (1987) met brudet e oa bet er bed a-bezh goude e roll er film Four Weddings and a Funeral (1994). Implijet en devoa ar roll-se evel patrom er bloavezhioù 1990, o c'hoari tudennoù fentus e filmoù evel Notting Hill (1999) ha Mickey Blue Eyes (1999). Evit e roll en *Four Weddings and a Funeral*, Grant zo bet enoret gant ur Golden Globe Award for Best Actor - Motion Picture Musical or Comedy kement ha gant ur BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role.

Unan eus an aktourien brudetañ eo bet er bloavezhioù 1990 e-touez ar Saozon kement hag er bed a-bezh. Grant a voe brudet mat ivez dre e istorioù karantez evel e hini gant Elizabeth Hurley.
Massa (Massa di Carrara)

**Massa** zo ur gêr eus Toskana, en Italia, e proviñs Massa-Carrara, e traoñienn ar stêr Frigido, 5&nbsp;km eus aod Mor Tirrenia. 69 000 a dud a oa o chom enni e 2006.
Queimada

**Queimada** zo anv portugalek hag a gaver e meur a lec'h.

## Lec'hioù
;
*Enez Queimada Grande, e Stad São Paulo
*Queimada Nova, kumun e stad Piauí

;
* Queimada, freguesia e kumun Armamar
* Queimada (Ovil)
* Fajã da Queimada
* Queimada (Velas)

## Traoù
*Queimada, evaj hengounel e Galiza, aozet diwar tanañ aguardiente
*Queimada, film gant Gillo Pontecorvo

## Pennad kar
* Queimadas
Remont Delaporte, Reun ar C'halan : div blanedenn

**Remont Delaporte, Reun ar C'halan : div blanedenn**, istitlet *daou zen eus ar C'hastell-Nevez*, zo ul levr embannet e miz Gouhere 2019 gant Al Lanv. Ur skrid digeriñ a zo gant Padrig an Habask ha kinniget eo ar skrid gant Charlie Grall. 214 pajenn a ya d'ober al levr en holl. Kavout a reer ennañ poltriji e liv ha reoù all istorel e gwenn-ha-du tennet eus paperioù Remont Delaporte dreist-holl hag un nebeud diouzh L'Heure Bretonne.

## Diverradenn
Remont Delaporte ha Reun ar C'halan, daou zen eus ar C’hastell-Nevez ganet e deroù an , an hini kentañ en ur familh pinvidik a-walc’h, diazezet mat er vro, hag an eil en atant un troc’her-buzhug, treut ar peuriñ gantañ. Dre eñvorennoù skrivet Remont Delaporte ha gant arroudoù tennet eus ar re savet gant Reun ar C’halan, e kinniger el levr-mañ heuliañ planedennoù souezhus daou zen hag a oa bet kemeret ganto hentoù disheñvel-rik e-pad prantadoù diaes-meurbet. Remont Delaporte a zeuas da vezañ emsaver breton e 1927, goude bezañ dizoloet ar brezhoneg abred a-walc’h. E-pad ar brezel e oa e penn Strollad Broadel Breizh. Pezh a skriv diwar-benn ar prantad-se a zo talvoudus-tre evit hon istor. Reun ar C’halan, yaouankoc’h, a oa studier c’hoazh pa grogas ar « reuz bras » met mont a reas d’ar « maquis » memes tra e miz Eost 1944 ha goude-se da aloubiñ Bro-Alamagn gant al lu gall. An daou avat a gemero hent an divroañ evit abegoù disheñvel : Remont Delaporte da Iwerzhon ha Reun ar C’halan, evel miliadoù a Vretoned eus Kreiz Breizh, d'ar Stadoù Unanet. Enno o-daou e voe enaouet – abred pe diwezhat en o buhez – flamm « Tantad an hendadoù » hag... ar youl da sevel ur vuhez vroadel vrezhonek e Breizh, pezh a zo heverk ken ez eo.

## Levrlennadur
* *Remont Delaporte, Reun ar C'halan : div blanedenn*, 214 pajenn, Gouhere 2019 (ISBN 978-2-916745-33-6)
## Liammoù diavaez
''Remont Delaporte, Reun ar C'halan : div blanedenn'' war lec'hienn KAB
Queimadas

**Queimadas** zo anv portugalek, liester ar ger Queimada, hag anv anv meur a lec'h.

## Lec'hioù
; 
* Queimadas (Bahia)
* Queimadas (Paraíba)

; 
***As Queimadas** e parrez Filgueira, e kumun Lalín, e komark Deza, e Proviñs Pontevedra
Elizabeth Hurley

**Elizabeth Jane Hurley**, ganet d'an 10 a viz Even 1965, brudet evel **Liz Hurley**, zo un aktourez, produerez, maouez a aferioù ha top model saoz. Liammet eo ouzh an embregerezh produioù kened Estée Lauder abaoe ma oa bet top model evit ar merk pa oa-hi 29 vloaz. Implijet e vez-hi evit brudañ produioù ar merk, dreist-holl ar produioù c'hwezh-vat evel Sensuous, Intuition, ha Pleasures, abaoe 1995. Hurley a zo e penn ur merk dilhad kouronkañ.
## Liammoù diavaez
* Elizabeth Hurley war IMDb
Proviñs La Spezia

**Proviñs La Spezia** (*Provincia della Spezia* en italianeg) zo ur broviñs italian e rannvro Liguria, ha La Spezia eo ar pennlec'h, gant un 220 000 a dud. 

En-dro dezhi e weler kêr Genova er c'hornôg, proviñs Parma en Emilia-Romagna en hanternoz, 
proviñs Massa-Carrara e Toskana er reter, ha Mor Liguria er c'hreisteiz.
Cinque Terre

Ar Cinque Terre (ligureg : *Çinque Taere*) zo pemp kêriadenn en hanternoz da borzh La Spezia, anezho un darn eus ar Riviera italian e Liguria, war un aod torgennek ha serzh.

A gornôg da reter emañ Monterosso al Mare, Vernazza, Corniglia, Manarola ha Riomaggiore. Stag int ouzh *Park broadel ar Cinque Terre* abaoe 1999. 

Monterosso fd (2).jpg|Monterosso
Vernazza, Cinque Terre (panorama).jpg|Vernazza
Corniglia - veduta.JPG|left|Corniglia
Cinque Terre DSC 6954 (14250460371).jpg|Manarola
Cinque Terre.jpg|Riomaggiore
Yves Laloy

**Yves Laloy**, bet ganet d'an 13 a viz Even 1920 e Roazhon hag aet d'an anaon d'an 8 a viz Gwengolo 1999 e Kankaven, a oa un tisavour hag ul livour surrealour breizhat.

Mab e oa da Louise Spinosi, ur Gorsikadez, ha da bPierre Laloy. E dad hag e dad-kozh, Jean-Marie Laloy a oa tisavourien e Roazhon hag e eontr-kozh, Armel Beaufils, ur c'hizeller breizhat brudet. Tad eo da bPascal Laloy, arzour ivez.

## Buhez
* 1945 : tisavour diplomet gant Skol an Arzoù-kaer Pariz
* 1948-1952 : tisavour e Roazhon
* 1952 : en em ouestlañ a ra d'al livouriezh
* 1954-1955 : beajoù en Europa, tro ar Mor Kreizdouar war varc'h-houarn, adalek Bro-Spagn betek Kanol Suez
* 1958 : kentañ diskouezadeg e-unan e *La Cour d'Ingres* e Pariz (rakskrid katalog an diskouezadeg bet skrivet gant André Breton)
* 1959-1989 : diskouezadegoù dreist-holl e Pariz, Basel, Hamburg, Milano, New York

## Un nebeud oberennoù
* *Bateaux à Cancale* ("Bigi e Kankaven"), eoullivadur war lien, 1948-1959
* *Les petits pois sont verts… les petits poissons rouges…* ("Glas ar piz bihan... ar pesked aour bihan..."), eoullivadur war lien, 1959 (golo eil embannadur levr André Breton «Le surréalisme et la peinture»)
* *Je suis breton, Je suis la loi, VIVA el PERU* ("Breizhad on, Al lezenn on, VIVA el PERU"), eoullivadur war lien, 1964
* *Le poisson est dans la mer et la mer est dans le poisson* ("Ar pesk a zo er mor hag ar mor a zo er pesk"), eoullivadur war lien, 1970

## Levrlennadur
* *Le surréalisme et la peinture*, André Breton, Gallimard, ad. 1965
* *Yves Laloy*, Carl Lazlo, 1972
* *Yves Laloy, peintures et objets*, Miklos von Bartha, Ed. von Bartha, 1989
* *L'Apport du surréalisme chez Yves Laloy. Symbolisme et magie picturale*, Suzanne Duco-Nouhaud, kounskrid studi don, Istor an Arz a Vremañ, Université Paris IV, 2000
* *Ecritures, signes plastiques et signes linguistiques dans l'oeuvre d'Yves Laloy*, Anne Boutaud, kounskrid studi don, Université Paris I, 2000
* *Yves Laloy (1920-1999)*, Editions Apogée, Musée des Beaux-Arts de Rennes, 2004
Breiziz 1810-1910

***Breiziz 1810-1910*** zo ul levr embannet gant Ti-embann ar Bobl e Karaez e 1911, anezhañ un antologiezh eus al lennegezh vrezhonek savet gant Frañsez Jaffrennou-Taldir. Diskouez a rae Taldir e voe bet meur a oberenn a dalvoudegezh en XIXvet kantved hag muioc'h c'hoazh e bloavezhioù kentañ an XXved kantved. Lakaat a rae war wel an troc'h diouzh skrivagnerien Bro-Gwened, a veze implijet ur reizhskrivadur dibar ganto, pa ne grede ket pennaouiñ e lennegezh ar rannvro-se.

## Lodenn gentañ
Ar Gonideg • Al Lae • Ledan • Rikoù • Guilhom • Brizeug • Durand • Proux • Kervarker • Ar Skourr • Ar Yann • Goulven Morvan • An Uhel • Milin • Anna Mezmeur • Inizan • Olier Souetr • Cadic • Gwilh ar C'hoad • Kelien • Gwennou

## Eil lodenn
Ernod • Ar Fusteg • Ar Braz • Vallée • Berthou • Ar C'hlerg • Pronost • Ar Garreg • Rolland • Jezegoù • Ar Floc'h • Ar Berr • Ar Moal • Ar Prad • Ar Bayon • Perrot • Herrieu • Jaffrennou • Bôcher • Kuilhandr • Ar Rumeur • Krog • Laterre • Gourvil • Kalloc'h • Ar Gall • Gwazdoue • Gedez • Y.-L. Herri • Ar Mae • Ar Pach • Kerzilin
Frañsez ar Mae

**Frañsez ar Mae**, pe **Meliaf**, ganet d'an 22 a viz Here 1852 e Gwiskri, marvet e 1916 e Gwiskri, oa barzh ha skrivagner brezhonek.

Beleget e voe da Nedeleg 1876.

Kure e voe er Faoued adalek 1876, e Pondivi adalek 1888, ha person e Sant-Inan adalek 1899 betek 1916.

Daoust ma varvas e Gwiskri emañ e relegoù e bered Sant-Inan.

## Barzhonegoù
**D'ur mignon*, 1895
**Lilienn*, 1902
**Pardon Santez Barban*, 1902
**Fantik, chomit en ho pro*, moullet e-barzh Feiz ha Breiz, Eost 1930, p. 309
**Kleier va Farrez*
**Buez barzonius Sant Herve*
**Distro Jezuz*
**Distro Marzin ouz Doue*

## Komz plaen
**Buhé Santel en Eutru Charles Gouandour*, 1909

## Pezhioù c'hoari
;E gwerzennoù
**[[Buhe ha Merzerinti Santez Barbon]]*, 1904
;E komz plaen
**Jili Breiz*, 1910
**Sant Moris*
**Buhez Santez Barbon*

## Oberennoù all
**Kroaziou e Breiz*
**Ti ar Bars*
**D'an alc'houeder*, 1902
**Lutun Pontouar*, 1904
**Son ar Gevier*, 1910
Lunigiana

**Lunigiana** (*Lunensis Ager* e latin) zo ur rannvro istorel italian, e saonenn ar stêr Magra, hiriv rannet etre Liguria ha Toskana, pe resisoc'h, etre proviñs Massa-Carrara ha proviñs La Spezzia. 

Luni e oa anv ar gêr-benn, savet gant ar Romaned war lez kleiz aber ar stêr, hag ur porzh war Mor Liguria. Kêr-eskopti e voe, beuzet gant ar mor, ha repu a gavas an annezidi e Sarzana.
Luni

**Luni** zo anv meur a dra.

## Lec'hioù
;
*Luni, kêr e Liguria
*Eskopti Luni, eskopti katolik gwechall
;
*Luni, kêriadenn e Rajasthan
* Stêr Luni, e Rajasthan
;
*Luni, kêriadenn e Balouchistan
*Looni pe Luni, kêr e Khyber-Pakhtunkhwa
*Luni, kêriadenn e Panjab

## Pobl
* Loni (meuriad), pe *Luni*, meuriad pachtoun.
Jorj ar Rumeur

**Jorj ar Rumeur**, pe **Mathaliz** diouzh e anv barzh, ganet d'an 28 a viz Eost 1882 e Felger ha marvet d'ar 16 a viz Here 1941 en Azay-le-Rideau, a oa barzh ha skrivagner.

Micherour horolajer e oa.

## Barzhonegoù
**[[Breiz n'hall ket mervel]]*, moulet war Kroaz ar Vretoned niv. 268, 1903, p. 1
**[[Ar glanvourez iaouank]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Eost 1905, p. 225
**[[Iez ar C'helted]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Gwengolo 1905, p. 230
**[[Adsavedigez Breiz]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Kerzu 1905, p. 262
**[[Peden ar Vreiziz]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Mae 1906, p. 41
**[[D'ar Menez Bre]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Mae 1906, p. 43
**[[Kentoc'h mervel !]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Mae 1906, p. 44
**[[Dihunomp !]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Mae 1906, p. 44
**[[An heuzusa tra]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Mae 1907, p. 43
**[[An estranjourien]]*, moulet e-barzh Ar Vro, Even 1913, p. 139

## Dastumad sonigoù brogar
**[[Breiz divarvel]]*, Moulerez ar Bobl, 1913

## Diwar e benn
* *Ar barzh Mathaliz*, ur pennad gant Roparz Hemon, moulet war ar gazetenn Arvor niv. 56, 1942.

## Notennoù
Hippolyte Laterre

**Hippolyte Laterre**, pe **Bodlann**, ganet e 1887, marvet e 1918, oa barzh ha dastumer sonioù.

Micherour mouller e oa.

Ur verc'h en devoe, Viviane Laterre, marvet e Karaez da 22 vloaz.

E bered Karaez emañ e vez.

## Dastumad kanaouennoù
**[[Kanaouennou Breiz-vihan|Kanaouennou Breiz-Vihan]]*, e kenlabour gant Francis Gourvil hag Anatol ar Braz, 1911

## Barzhonegoù
**1910*, moulet e-barzh Ar Vro, Genver 1910, p. 226
**Melkoni an den Mac'hagnet*, moulet e-barzh Ar Vro, C'hwevrer 1912, p. 55
Loeiz Kerzilin

**Loeiz Kerzilin** (Louis Tiercelin), ganet d'an 18 a viz Gwengolo 1846 e Roazhon, marvet d'an 31 a viz Mae 1915 e Parame, oa ur barzh brezhonek.

## Barzhonegoù
**Evid ar brezounek*, 1902
Kompiler

Ur **c’hompiler**, pe ur **c'hempuner**, a zo ur meziant a dro ur program eus e stumm mammenn — un destenn — d’ur stumm binarel a c’hell bezañ peurgaset gant un urzhiataer, peurliesañ dindan kontroll ur reizhiad korvoiñ resis.

## Labour ur c’hompiler

### Dielfennerezh geriadurel

Da gentañ e vez lennet pep arouez er vammenn. Strollet e vez an arouezoù e jetoueroù. Da skouer, el linnen-mañ:


frouezh = avaloù + perennoù


Strollet eo f, r, o, u, e, z, h evit sevel ar jetouer frouezh.

### Dielfennezezh sintaksel

Strollet eo ar jetoueroù, « gerioù » ar program, evit ober « frazennoù » a c’hell bezañ peurgaset gant un urzhiataer. Gant ar memes skouer eo savet un heuliad oberiadurioù : sammañ avaloù ha perennoù, lakaat an disoc’h e frouezh.

### Gwiriañ an tipoù

Rankout a ra tipoù ar variennoù bezañ kempoell. Er skouer a-üs e rank avaloù ha perennoù bezañ niveroù, ha n’eo ket, da skouer, chadennoù (variennoù a zo testennoù enno).

### Produiñ kod binarel

Troet eo ar frazennoù da god binarel a ra gant kement urzhioù a c’hell an urzhiataer hag ar reizhiad korvoiñ peurgas.

### Gwellaat ar c’hod

Dielfenn a ra ar c’hompiler ar c’hod binarel evit klask lakaat tammoù kod efedusoc’h e lec’h ar re produet e penn kentañ.

## Lennadur

*  *Compilers: Principles, Techniques, and Tools*, Alfred V. Aho, Monica S. Lam, Ravi Sethi, Jeffrey D. Ullman, Pearson Education, Inc., 2006.
Aleksandr Ledan

**Aleksandr Ledan**, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1777 e Montroulez ha marvet d'ar 17 a viz Ebrel 1855 e Montroulez, a oa mouller, skrivagner ha troour.

Deskiñ a reas micher ar moullañ e ti Fañch Guilmer e Montroulez, adalek 1791. Goude ez eas d'an arme, arme nevez an Dispac'h gall (1795) ma savas betek ar rez a sarjant-major. E 1805 e tigoras e voullerezh dezhañ e Montroulez, da voullañ skridoù gallek ha brezhonek. E-pad hanter-kant vloaz e embannas ur bern kanaouennoù war follennoù-nij ha levrioù bihan. E vab François-Marie-Alexandre Ledan a gendalc'has al labour war e lerc'h.

Aleksandre Ledan, ouzhpenn moullañ forzhig skridoù e brezhoneg, a savas hag a zastumas kalz kanaouennoù brezhonek. Eizh karnedad dornskrivet zo chomet war e lerc'h, gant an titl *Guerziou Brezonec*, enno kanaouennoù skrivet etre 1815 ha 1854. 103 anezho a voe savet gant Ledan e-unan hag an 260 all a voe dastumet gantañ. Emañ ar c'hanaouennoù-se bremañ el levraoueg *Les Amours Jaunes* e ti-kêr Montroulez.

## Oberennoù
**Conferançou curius, util hac interessant evit amusamant an dud divar ar meaz*
**[[Rimou ha Goulennou evit an eureujou]] [https://br.wikisource.org/wiki/Rimou_ha_Goulennou] 
**Histor ar bonom Mizer*, 1829

==Troidigezh==
**Simon a Vontroulez pe ar marc'hadour mercer*, 1834, diwar *Simon de Nantua* gant [[Laurent-Pierre de Jussieu]]
*, [https://br.wikisource.org/wiki/Guizieguez_ar_pautr-cos_Richard *Guizieguez ar pautr-côs Richard*], diwar [[Benjamin Franklin]].

==Levrlennadur==
**L'imprimerie Lédan à Morlaix (1805-1880) et ses impressions en langue bretonne*, Gérard Bailloud, Skol.
 
==Liamm diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20190819154313/https://www.daskor.bzh/litterature-bretonne-alexandre-ledan Daskor]
* [https://scanr.enseignementsup-recherche.gouv.fr/publication/these2002REN20041 *Alexandre-Louis-Marie Lédan : (1777-1855) : un imprimeur breton au XIXe siècle*], tezenn Hervé Peaudecerf
*[http://follenn.chez.com/bowring.html Kanaouennoù A. Ledan - "Musique Bretonne" niv.187, 2004]
*[https://www.persee.fr/doc/abpo_0399-0826_1985_num_92_3_3190 *Une bibliothèque bleue en langue bretonne'', Gwennole Le Menn], Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest, 1985, niv. 92-3, pp. 229-240
Gabriel-Marie Caroff

**Gabriel-Marie Caroff**, ganet d'an 12 a viz Gouere 1807 e Kastell-Paol, marvet d'an 9 a viz Du 1888 e Kastell-Paol, a oa beleg ha troour brezhonek. Beleget e voe e 1832. Kure e voe e Gwiglann, Plouyann ha Lesneven, person e Gwikar ha Pleiber-Krist ha person-kanton Gwitevede.

## Troidigezhioù
*Timon, *Marvaillou evid an dud divar ar meaz* (diwar *Entretiens de village*), Desmoulins, 1847
*Mgr Jean-Joseph Gaume, *Sin ar groaz guechall a sin ar groaz breman* (diwar *Le signe de la Croix*), Desmoulins, 1869

## Notennoù
Alain Durand

**Alain Durand**, ganet e 1808 en Eviaz ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1852 e Landreger, oa ur barzh brezhonek.

Mignon e oa da Gervarker.

## Dastumad barzhonegoù
**[[Ar Feiz hag ar Vro]], 1798-1814*, Lamarzelle, Gwened, 1847
Yann-Loeiz Emili

**Yann-Loeiz Emili** (*Jean-Louis Émily* e marilh ar boblañs) zo ur skrivagner brezhonek, un troour pezhioù-c'hoari hag saver eñvorennoù ganet e Kleder, d'an 9 Genver 1884 ha marvet e Lannolon d'ar 27 Here 1923. Skrivañ a reas pennadoù brezhonek er c'helaouennoù, dindan an anv-pluenn *Ab Eozen* peurvuiañ. Mervel a reas diwar ar gloazioù en doa tapet en un emgann evit ar Vro.

## Buhez
Mab e oa d'ar gov Yann Vari Eozen Emili ha da Vari-Añjela ar Moal. Studioù uhel en doe graet pa voe ur saozneger ampart hag ur saver pennadoù brezhonek evit ar Courrier du Finistère hag eñ mignon d'ar rener, Kaourintin an Ourz. E droidigezhioù pezhioù-c'hoari a voe embannet dalif.Darempredoù en doe gant ar silhonisted hag ar sindikalourien kouer tro-dro da Gastell-Paol, asambles gant ar veleien Francis Bellec ha Charles Bonniec. Prizoniet e oa bet e emgann Bapaume e derou an Brezel-bed kentañ ha kaset en ur c'hamp-bac'h prizonidi-brezel betek Nedeleg 1918. Kaset en doe e eñvorennoù a-dammoù er Courrier du Finistère e 1919 ha 1920.
Mervel a reas tri miz goude e eured, war-nes bezañ daou-ugent, diwar ar gloazioù gouzañvet er brezel. Dimeziñ en doe graet d'an 6 Eost 1923 e Lanollon gant Marie Pierre Tilly, ganet e 1893 er gumun-se.

Perzh a gemeras e krouidigezh Sindikad Kastell.

## Oberennoù
A-raok ar brezel e skrivas pennadoù er c'helaouennoù gant ur spered katolik hag voe tost d'al luskad katolik araokour, Le Sillon, ma voe Ann Hader e gelaouennig e Breizh.
**[[Etouez ar Boched]]*, moullet e 16 tamm war *Le Courrier du Finistère* e 1919 ha 1920.
**[[Frealzidigez eur c'hlanvour yaouank]]*, moullet war *[[Kroaz ar Vretoned]]* e 1920
**[[Barnedigez ar gear]]*, pezh c'hoari, 1920.
**[[Kased an Diaoul]]*, moullet e-barzh *[[Feiz ha Breiz]]* e 1921
**[[Diou familh dishenvel]]*, moullet e 18 tamm war *[[Le Courrier du Finistère]]* e 1925

## Troidigezhioù
* William Shakespeare, *Ar Geben doñvaet*. Embannadur diglok e-barzh *Gwalarn*, n° 12, 1927.
* William Shakespeare, *Marc'hadour Venezia*. *Gwalarn*, n° 5, 1926.
* Pierre Corneille, *Polyeucte*, troidigezh e brezhoneg diembann (diank).
* Pennadoù brezhonek e-barzh ar *Courrier du Finistère*, *[[Kroaz ar Vretoned]]*, *Ann Hader* hag all.

## Levrlennadur
* Pennadig PRELIB (CRBC)
* Francis Favereau, *Lennegezh ar brezhoneg er XXvet kantved, levrenn 2, Breiz Atao hag ar re all el lennegezh, 1919-1944*, Montroulez, Skol Vreizh, 2003, p. p.&nbsp;418-419. 
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek…*, Al Liamm, 1992. Pennad : Émily, Jean-Louis.

## Notennoù ha daveennoù
Erwan-Vari Gwazdoue

**Erwan-Vari Gwazdoue**, ganet d'ar 15 a viz Genver 1871 e Rospezh, e-kichen Lannuon, e Treger, ha marvet d'an 19 a viz Meurzh 1938 e Plistin, oa ur beleg hag ur barzh.

Person e voe, e Koadoud, Logivi-Plougraz ha Plistin.

## Oberennoù
### Barzhoneg
**[[D'ar Bleuniou]]*, moullet e-barzh Feiz ha Breiz, Mae 1938, p. 135

## Levrioù
**[[Kanaouenno en yez Treger]]*, Moulerez Sant-Gwilherm, 1909
**[[Gwerz an den evuruz Charlez Blez]]*, Moulerez Sant-Gwilherm, 1913

## Notennoù
Me zo ganet e-kreiz ar mor

****** zo gwerzenn gentañ ur varzhoneg skivet gant Yann-Bêr Kalloc'h *(Bleimor)*, bet ganet e 1888 ha marvet abalamour d'ur strinkad obuz e 1917 war talbenn ar Brezel Bed Kentañ.

Eil rann ar varzhoneg *Pédenn én Téoélded* eo **', unnek poz enni. E [[gwenedeg]] eo bet savet, evel holl oberennoù ar [[barzh]].

Un ton evit he c'hanañ zo bet savet e [[1942]] gant [[Jef ar Penven]], ar pezh en deus degaset brud d'ar varzhoneg ha d'ar sonaozer war un dro. Diwar neuze eo bet kanet gant kalz arzourien.

==Ar varzhoneg== 
Unnek poz zo e **', a c'heller lenn en dastumad *Ar en deulin*. Setu amañ an tri foz kentañ evel m'o lenner en dastumad, evel ma voent moullet war ar follenn sonerezh orin e 1942 hag evel ma vijent bet skrivet e KLT.

Displegañ a ra ar barzh pelec'h e oa ganet, en enez Groe. Martolod eo e dad evel e dadoù a-raok dezhañ. Ar mab hag e vamm a labour er parkoù da c'hounit o zamm bara. Embann a ra da zantez Varia emañ o eurvad en un arc'h, aet da gousket "er vered parrez". Aner eo e zaeroù avat. Ret eo "bout kreñv e'vit arc'hoazh". Goude ar c'hloerdi hag an arme e kerzho war-zu Doue en ur soñjal e petra a c'hallo lavarout dezhañ o c'hortoz war e zaoulin bezañ barnet gantañ.

## Kanerien
Enrollet e oa meur a wech gant an ti-embann Mouez Breiz war pladennoù 45 tro. Kanet e oa neuze da gentañ e 1959 gant Mona Kerys, er bloavezhioù 1960 gant Eliane Pronost ha laz-kanañ Kanerien Bro-Ouelou Ploueg-ar-Mor , ha goude c'hoazh gant Rozenn Bellec ha Soazig Noblet.
Muioc'h a vrud c'hoazh a roas Alan Stivell dezhañ gant e albom kentañ *[[Reflets]]* er bloavezhioù 1970. Hag er bloavezhioù 1990 e oa kanet gant Gilles Servat ha Yann-Fañch Kemener evit Héritage des Celtes, ha goude gant Kemener hag ar pianoour Didier Squiban. Er bloavezhioù 1990 e oa ganet gant Anne Davodeau eus laz-kanañ Mouez Bro-Landi. E 1997 e oa enrollet gant ar strollad rock keltiek L'Ange Vert en e albom *[[Les Armes de Bretagne]]*.

## Levrlennadur ha pennadoù-skrid
* *Ar en deùlin* gant Yann-Bêr Kalloc'h, Pariz, 1921.
* *Me zo ganet e kreiz ar mor : Chanson pour une voix et piano*, 2 bajenn, Sony music publishing, 1994
**Ar en deulin* Embannadurioù Kendalc'h, 1996 
* *Alan Stivell* gant Laurent Bourdelas, Embannadurioù An Telegramm, 2012.
* *Me zo ganet e kreiz ar mor. Quand une mise en musique devient un tube*, pennad-skrid gant Anne-Marie Dumerchat-Schouten e-barzh niverenn 242 Musique bretonne, miz Genver 2015, pajennoù 34-39.  Lenn ar pennad war lec'hienn Dastum.

## Notennoù ha daveoù