Mari Madalen (santez)

**Mari Madalen**, pe **Mari Magdala** (Μαρία η Μαγδαληνή e henc'hresianeg), zo ur vaouez hag a oa aet da-heul Jezuz, betek en deizioù diwezhañ, diouzh a lenner en Aviel : hervezo eo hi a voe an test kentañ eus dasorc'hidigezh Jezuz, hag ac'h eas da gemenn ar c'heloù d'an ebestel. Lakaet eo bet da santez. Diwar hec'h anv eo bet savet an anv-bihan brezhonek Madalen.

## Gerdarzh
Meur a Vari a oa en Aviel, ha homañ a veze graet *Mari Magdala* anezhi abalamour ma oa eus Magdala.

## Yezhoù all
* *Mary Magdalene* e saozneg
* *[[María Magdalena]]* e spagnoleg
* Maria Maddalena, en italianeg.

## Hervez an Aviel
Ganet e vefe er bloavezh 3, merc'h e vefe bet d'an arc'hbeleg *Syrus ar Yairit*, beleg David. Lidoù ar relijion yuzev a rae he zad e sinagogenn Capharnaum, e Galilea. He mamm, Eucharia, a vefe bet eus lignez Israel hep bout eus skourr David.

Genidik e oa eus Magdala, war lez kornaouek Mor Galilea. Hervez Aviel Lukaz (VIII, 2) e voe disammet eus seizh diaoul gant Jezuz. Goude e voe e-touez e ziskibion hag e heuliañ a reas betek e varv war ar groaz (Aviel Mark, XV, 40-41).

## Istor an Iliz
Adalek ar pab Gregor Iañ, er VIvet kantved, e kavas da Iliz Roma e oa an anvioù Mari Magdala ha Mari Betania hini ar memes maouez evel ar bec'herez a skuilhas frond war Jezuz. Hiriv avat eo ral an arbennigourien a sav a-du gant ar mennad-se. En iliz katolik hiriv e lider santez Mari Magdala d'an 22 a viz Gouhere, ha Mari Betania war un dro gant he c'hoar Marta d'an 29 a viz Gouhere. A-hend-all e vez graet ar c'hemm etre an div Vari-se koulz en iliz reizhkredennek evel en ilizoù protestant.

## El liverezh
Livet eo bet Mari Madalen e meur a abadenn eus he buhez: pa deu Jezuz d'he zi, pa’n em dro ouzh Doue, en dezerzh, dirak Jezuz war ar groaz, pa fell dezhi stekiñ ouzh Jezuz savet a varv da vev, pa sav d'an neñv. 

## E Breizh
Enoret eo ar santez e Sant-Nikolaz-ar-Pelem, hag ur c'hantik brezhonek zo dezhi, enrollet gant Anne Auffret.

## Pennadoù kar
* Noli me tangere

## Levrlennadur

### Istor
* Joseph Escudier, *L'évangélisation primitive de la Provence - St-Lazare, Maximin, Marthe, Marie-Madeleine, les saintes Maries Jacobé et Salomé en ce pays*, Maison sainte Jeanne-d'Arc, Toulon, 1929
* Elisabeth ha Jurgen Moltmann, *Dieu homme et femme*. Embannadurioù Cerf, 1984
* Jean Pirot, *Trois amies de Jésus de Nazareth*, Cerf, 1986
* Jean-Yves Leloup, *L'évangile de Marie: Myriam de Magdala*, Albin Michel, 1997
* Élisabeth Pinto-Mathieu, *Marie-Madeleine dans la littérature du Moyen Âge*, Beauchesne, 1997
* Marianne Alphant, Guy Lafon, Daniel Arasse, *L'apparition à Marie-Madeleine*, Desclée De Brouwer, 2001
* Régis Burnet, *Marie-Madeleine () : De la pécheresse repentie à l'épouse de Jésus : histoire de la réception d'une figure biblique*, Cerf, 2004

### Lennegezh
* Jacqueline Kelen, *Un amour infini. Marie-Madeleine prostituée sacrée*, Albin Michel, « Espaces Libres » n° 28, 1992
* Jean Desmarets de Saint-Sorlin, *Marie-Madeleine ou le triomphe de la Grâce*, Jérome Millon, « Atopia » n° 27, 2001
* Jean-Yves Leloup, *Une femme innombrable - Le roman de Marie Madeleine*, Albin Michel, 2009
* Jean-Yves Leloup, *Tout est pur pour celui qui est pur. Jésus, Madeleine et l'Incarnation.*, Albin Michel, 2005
* Yves Bridonneau, *Le tombeau de Marie-Madeleine à St-Maximin*, Édisud, 2002 
* Margaret Starbird, *Marie-Madeleine et le Saint Graal : la controverse qui entoure Marie-Madeleine et sa relation avec Jésus*, Exclusif, 2006
* Dan Burstein et Arne J. de Keijzer, *Les secrets de Marie-Madeleine : La femme la plus fascinante de l'histoire*, ViaMedias, 2006
* Christian Doumergue, *Le Mystère Marie-Madeleine*, Thélès, 2006 
* Kathleen McGowan,* Marie Madeleine, le livre de l'élue*, XO, 2007
* Dan Brown, * Da Vinci Code *, Doubleday, 2003

### Levrioù a feiz
* Michèle Koné: *Myriam de Madgala, Sainte Marie Madeleine*, Anne Sigier, (levr skeudennaouet)
* Henri Lacordaire o.p., *Sainte Marie-Madeleine*, 1860; adembannet gant ur rakskrid diwar zorn Bernard Montagnes o.p., goudeskrid gant Jean-Pierre Olivier o.p., Cerf, 2005
* Victor Saxer, *La « Vie de Ste Marie-Madeleine » attribuée au pseudo-[[Raban Maur]], œuvre claravallienne du *, Mélanges St-Bernard, Dijon, 1953
* M Victor Saxer, *Le culte de Marie-Madeleine en Occident*, éd. Cahiers d'archéologie et d'histoire, Auxerre, Paris, 1959
* Jacqueline Dauxois, *Marie-Madeleine*, éd. Pygmalion/Gérard Watelet, coll. « Chemins d'Eternité », 1998
* Père Philippe Devoucoux du Buysson, *Dialogues avec Marie-Madeleine sur la montagne de la Sainte Baume*, Théosis : 
** tome 1 : Ma rencontre avec Jésus, 2005
** tome 2 : Marie-Madeleine prophète, 2007

## Skeudennaoueg
Un toullad oberennoù awenet gant ar santez kristen Mari-Madalen: darn a wel ar santez, re all ar bec'herez en he noazh. 

Image:Maria Magdalene crucifixion detail.jpeg|Mari Madalen, da zeiz kroazstagidigezh Jezuz.
Image:Erhart-madalena.jpg|Mari Madalen, gant an arzour alaman Gregor Erhart, XVIvet kantved. Mirdi al Louvre.
File:Giampietrino Magdalena penitente Hermitage.jpg|Mari Madalen, gant Giampietrino (Mirdi ar Peniti)
Image:Magdalena penitente, por Tiziano.jpg|Mari Madalen, gant Tizian, 1533. 
Image:Tizian 045.jpg| Mari Madalen, en daolenn **[[Madonna col Bambino tra i santi Battista, Paolo, Maddalena e Girolamo]]**, gant Tizian.
Image:Mary Magdalen Donatello OPA Florence.jpg|Mari Madalen, gant Donatello (Firenze).
Image: lanfranco magdalene.jpg|Giovanni Lanfranco (1582–1647) 

Restr:Piero della Francesca - Maria Maddalena (Duomo di Arezzo).jpg|Mari Madalen, murlivadur gant Piero della Francesca en Arezzo.

Skeudenn:José de Ribera 066.jpg|*María Magdalena*, gant José de Ribera, e 1636
File:Georges de La Tour 006.jpg|Hervez Georges de La Tour, etre 1628 ha 1645.

File:Portrait_de_Madame_Marie-Elisabeth_de_Ludres,_chanoinesse_de_Poussay_,_maîtresse_de_Louis_XIV,_représentée_en_Marie-Madeleine.jpg|*[[Marie-Elisabeth de Ludres]] e Mari-Madalen*. Oberour dianav, XVIIvet kantved. Unan eus serc'hed ar roue Loeiz XIV, darbet dezhi heuliañ skouer ar santez.
Image:Francesco Hayez - La Maddalena penitente.jpg|Gant Francesco Hayez, 1825. Mari Madalen en dezerzh. 
File:Alexander Ivanov - Christ's Appearance to Mary Magdalene after the Resurrection - Google Art Project.jpg| Mari Madalen dirak Jezuz, gant Aleksandr Ivanov 1835
File:Mary Magdalene, by A Sikora, 1843.jpg|Gant A. Sikora, 1843
Image:Mariya Magdalena.jpg|Mari Madalen, gant Anthony Frederick Augustus Sandys (1829–1904).
File:Emmanuel_Benner,_Marie-Madeleine_au_désert_(_Musée_d'art_moderne_et_contemporain,_Strasbourg_).JPG|*Mari Madalen en dezerzh*, gant Emmanuel Benner


## Liammoù diavaez