open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gourenez Kiberen

**Gourenez Kiberen** zo ur c'hourenez en arvor Bro-Gwened, e su Breizh.
Stag eo gourenez Kiberen ouzh an douar-bras war-bouez un erv draezh strizh. En tu kornôg d'ar c'hourenez eo uhel an aod, anvet an Aod Bras en abeg d'an tornaodoù roc'hellek oc'h ober anezhañ. En tu reter eo izeloc'h ha ganti eo gwaskedet bae Kiberen diouzh an avel gornôg. Ouzhpenn pevarzek kilometr hirder zo gant ar c'hourenez. Gwechall-gozh e oa un enezenn, distag diouzh an douar-bras, evel ar Gerveur, Houad pe Edig.
## Istor
### 
* E Sankenn an Oriant edo al ledenez.
* Dieubet e voe al ledenez d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned, prizoniet e voe 11 ofisour ha 583 is-ofisour ha milour ordin. 
## Kumunioù
Div gumun zo el ledenez :
* Kiberen 
* ha Sant-Pêr-Kiberen.
## Liamm diavaez

* Lec'hienn gourenez Kiberen
Sten Kidna

**Sten Kidna**, *Octave Quigna* ent-ofisiel, zo bet skolaer ha skrivagner brezhonek.

Ganet e voe e 1916 e Toulon lec’h ma oa mekanisian e dad en arme-vor. E vugaleaj a dremenas en Alre (eno e veze e vamm é chom d’al liesañ) ; studioù e skolaj Jules Simon e Gwened hag e Gwengamp goude. Mestr-skol (skolioù Stad) adalek 1936 ha bet éc’h ober skol e meur a lec’h er Mor-Bihan (Pleuwigner, Edig, Gwegon, Seglian, Bartelame…) ; anvet e skolaj ar Verjer en Alre e 1956 lec’h ma chom betek e leve.

Klask a ra tostaat doc’h danvez sevenadurel Breizh kent ar brezel ; en em lakaat a ra da zeskiñ brezhoneg. Kentañ pennad e brezhoneg bet embannet e 1943 er gelaouenn Arvor ; siniñ a ra *Sten Kidna* (*Sten* = Sant-Sten, porzh an Alre ; *Kidna* = a-zoc’h Quindenac, stumm kozh an anv familh Quigna). Klask a ra sevel krog ar brezhoneg ha sevenadur Breizh adalek 1950 kenkoulz en e vicher (ezel ag Ar Falz) èl en diavaez : darempredoù get Loeiz Herrieu, perzh (get Jean Peron…) e krouidigezh Kevrenn an Alre e 1951, e krouidigezh Kerlenn Sevenadurel an Alre tro 1970 (eno e kas skol-noz ar brezhoneg get Yvonne Arzur-Petitbon). Savour ha renour *[[En Had]]*, ur gelaouenn lennegel, etre 1951 ha 1956 ; barzhonegoù ha danevelloù embannet e meur a gelaouenn (*[[Al Liamm]]*). Kenlabourer d’*[[An Doere]]*.

Emsavour politikel e oa ivez (ezel ag an UDB adalek 1964), ha sindikel (SGEN-CFDT) ; gredus da zifenn gwirioù mab-den.

## Oberennoù
**[[En Had]]*, embannet en Alre etre 1951 ha 1956.
**Kanenn d’ar Vuhez*, barzhonegoù, rakskrid gant Langleiz, ti-moullañ Sant-Mikael, Prizieg, 1974.
**Petite histoire de Saint Goustan, port d’Auray*, Éditions des Paludiers, ar Baol, 1984.

## Liamm diavaez
*Kerlenn Sten Kidna

## Gwelet ivez
*Priz Sten Kidna
Bowling Green (Kentucky)

**Bowling Green** zo ur gêr lec'hiet e su-kreiz stad Kentucky e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 58 894 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Bowling Green en ur mod ofisiel e 1798.

## Skeudennoù

Warren County Justice Center.jpg|
Pearce Ford Tower (Bowling Green, Kentucky).jpg|
National Corvette Museum, KY.JPG|
Bowling Green Kentucky City Hall.jpg|


## Kêrioù gevellet
* : Kawanishi

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Sea Islands

Ar **Sea Islands** zo inizi er Stadoù-Unanet, a-hed arvor South Carolina, Georgia, ha biz Florida. Ur c'hant bennak zo anezhe. Brudet eo ar bobl Gullah, ar sklaved du a oa o chom enne.
La Grange (Kentucky)

**La Grange** zo ur gêr lec'hiet e norzh-kreiz stad Kentucky e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 8 082 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv La Grange en ur mod ofisiel e 1840.


CSXT LaGrange 1.jpg |
La Grange KY - Madison Street.jpg |
La_Grange_KY_-_train_on_Main_Street.jpg |
La Grange KY - LN 2583 downtown.jpg |


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Nanjing

**Nanjing** (sinaeg: 南京; pinyin: *Nánjīng*), bet romanekaet e **Nanking** pe **Nankin**, eo kêr-benn proviñs Jiangsu e Republik Pobl Sina. Ul lec'h bras he deus ar gêr e sevenadur hag istor Sina, pa'z eo bet ar gêr-benn Sina meur a wech. Unan eus ar peder c'hêr-benn vras kozh eus Sina eo, ha talvezout a ra hec'h anv kement ha "kêr-benn ar su" (pa dalvez Beijing kement ha "kêr-benn an norzh").

Emañ Nanjing war ar stêr Yangtze, en he delta. En tu-hont da bemp milion a dud a zo o chom eno, hag an eil lec'hienn genwerzh eo e Reter Sina, war-lerc'h Shanghai.
One Direction

Ur strollad sonerezh saoz-iwerzhonat e oa **One Direction**, oberiant etre 2010 ha 2016. Kaset e oa war-raok gant Niall Horan, Zayn Malik, Liam Payne, Harry Styles, ha Louis Tomlinson. Kemeret o doa perzh er c'henstrivadeg skinwel *X Factor* ha sinet ur gevrat gant Syco Records. A-drugarez da sikour galloud ar rouedadoù sokial o doa graet berzh gant pevar bladenn : *Up All Night* (2011), *Take Me Home* (2012), *Midnight Memories* (2013) ha *Four* (2014). Merket en deus ar strollad donedigezh un doare *boys band* nevez hag ur British Invasion nevez er Stadoù-Unanet. Zayn Malik en deus kuitaet ar strollad d'ar 25 a viz Meurzh 2015.

## Pladennoù
* *<u>Up All Night</u>* (2011)
* *Take Me Home* (2012)
* *Midnight Memories* (2013)
* *Four* (2014)
* *Made in the A.M.* (2015)
Íñigo

**Íñigo** zo un anv-bihan spagnolek.

## Tud
*Íñigo Íñiguez, pe *Enneco Enneconis* (en latín) pe *Eneko Aritza* (en euskareg a vremañ) (war-dro 781 — 852), kentañ roue Pamplona entre 810/820 ha 852, kont Bigorra ha Sobrarbe. 
*Sant Iñigo Oña (ganet war-dro 1000 e Calatayud ), abad.
*Íñigo López de Mendoza, Markiz Santillana, Kont Real de Manzanares ( 1398 - 1458), soudard ha barzh.
*Íñigo Jones, pe Inigo Jones e saozneg (1573-1652), tisavour saoz.

## Lec'hioù
*Íñigo (Narros de Matalayegua)

### Pennadoù kar
* Íñiguez
* Yñigo
Carl Reiner

**Carl Reiner**, bet ganet er Bronx (New York, SUA) d'an 20 a viz Meurzh 1922 hag aet da Anaon e Beverly Hills (Kalifornia, SUA) d'an 29 a viz Mezheven 2020, a oa un aktour hag ur fentigellour stadunanat.

## Notennoù ha daveennoù
Jonathan Winters

**Jonathan Harshman Winters III** a zo un aktor eus Stadoù Unanet Amerika bet ganet d'ar 11 a viz Du 1925 en Ohio, ha marvet d'an 11 a viz Ebrel 2013.
British Invasion

**The British Invasion** (e saozneg), pe an **Aloubadeg vreizhveurat** (e brezhoneg) a zo un droienn implijet gant kazetennerien stadunanat da gomz eus un anadenn sonerezhel hag a oa c'hoarvezet e-pad ar bloavezhioù 1960, pa oa deuet ur bern strolladoù rock pe pop eus ar Rouantelezh-Unanet d'ar Stadoù-Unanet, evel The Beatles, The Rolling Stones, The Who, ha deuet da vezañ brudet eno, hag er bed a-bezh goude-se.
Sticks and Stones

**"Sticks and Stones"** zo ur rimadell saoznek, kaoz enni eus ur bugel a vije graet anvioù drouk anezhañ. Lavaret e vez dezhañ chom hep ober van ebet, chom hep en em gannañ evit kelo-se, ha bezañ sioul. Embannet e vije bet e *The Christian Recorder* e miz Meurzh 1862, ur gelaouenn dalc'het gant an African Methodist Episcopal Church, ma veze kinniget evel ul "lavar kozh" (un "old adage" ) evel-hen:

Sticks and stones will break my bones
But words will never harm me.
:(*Bizhier ha mein a dorro ma eskern Ar gerioù avat ne raint droug din biken*)

Adkemeret e voe an div linenn-se e 1872 e-barzh *Tappy's Chicks: and Other Links Between Nature and Human Nature*, by Mrs. George Cupples. ma oa kinniget evel un ali. Sede ar gerioù resis :

Sticks and stones may break my bones
But names will never hurt me.

Kement-se a gaver el lezenn ivez, rak n'haller ket ober prosez abalamour d'ar gerioù drouk, ma n'int ket kunujennoù difennet, pa c'haller ober goude gourdrouz da skouer.

## Notennoù
There is no alternative

Kement ha "N'eus dazeilad ebet" e talvez ar bomm saoznek ***There is no alternative*** (a vez berraet e *TINA* peurliesañ).
Ur frazenn distaget alies gant ar bolitikourez virourez Margaret Thatcher pa oa-hi pennmaodiernez Breizh-Veur eo, da embann ne oa dibab ebet nemet he hini e-keñver politikerezh kevredigezhel.
Astennet eo bet ster al lugan-se war tachennoù an armerzh, pa dalv n'eus hent ebet da ziorroadur ar c'hevredigezhioù arnevez nemet ar gevalaouriezh frankizour, ar marc'hadoù digor, ar c'henwerzh digor hag ar bedeladur kevalaour.

Gant ar prederour ha kevredadour saoz Herbert Spencer (1820-1903) e voe arveret da gentañ en e levr *Social Statics* ("Ar savoniezh kevredigezhel", 1851)

Da heul he disklêriadur e voe graet "Tina" eus Margaret Thatcher gant Norman St John-Stevas, Baron St John of Fawsley — a oa mirour ivez, hag e penn Breudoù Breizh-Veur (*Houses of Commons*) — ha gant he enebourien. Gant "Tina" e voe lamet e garg digant ar baron e 1981.

Er frazenn-se eo dastumet, gouez da Jean Ziegler, ar gevalaouriezh a ren ar bed a vremañ. En e levr *Les nouveaux maîtres du monde* (2002), e lavar eo lugan an trede galloud hollveliek, goude ar volchevikouriezh hag an naziouriezh. Hervez Noam Chomsky, « en em gannañ ouzh  “Tina”, zo enebiñ ouzh he c'hrog war ar speredoù ha n'haller ket he c'heñveriañ gant kampoù-bac'h pe ar goulag » rak un « gostezenn-enebiñ a zo ouzh bedhollekaat an armerzh er bed.»

## Liammoù diavaez
*  ''La Croix''
*  ''Alternatives économiques''
*  ''Politis''

## Notennoù
Thatcher

**Thatcher** eo an anv saoznek a vez graet eus un toer-soul. Un anv-tiegezh eo ivez, evel kalz anvioù-micher kozh, hag un anv-lec'h.

## Tud
### Ar re vrudetañ
* Margaret Thatcher (1925–2013), politikerez saoz, Kentañ Ministr (1979–1990)
* Denis Thatcher (1915–2003), he fried
* Mark Thatcher (1953), o mab 
* Carol Thatcher (1953), o merc'h

### Tud all
* America Iglesias Thatcher, politiker puertorikat,
* Betty Thatcher, skrivagnerez saoz
* Heather Thatcher, aktourez saoz
* Torin Thatcher, aktour saoz
* W. Ross Thatcher (1917–1971), Kentañ ministr Saskatchewan (1964–1971)
* Colin Thatcher (g. 1938), mab W. Ross, bet ministr e Saskatchewan

### Anv-bihan
Implijet eo bet an anv evel anv-bihan zoken. 

## Evaj
* Thatchers Cider, ur chistr

## Lennegezh
*Ar barner Thatcher hag e verc'h Becky Thatcher, er romant Tom Sawyer, gant Mark Twain

## Lec'hioù
Tri lec'h e SUA:
*Thatcher (Arizona)
*Thatcher (Colorado)
*Thatcher Peninsula, e Georgia hag ar South Sandwich Islands
Kristen Noguès

**Kristen Noguès** a oa un delennourez, ur ganerez, hag ur sonaozourez, bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1952 e Versailhez, hag aet d'an Anaon e Brest d'ar 5 a viz Gouere 2007.

E-pad he yaouankiz e oa Kristen Noguès o chom e rannvro Pariz. A-orin eus Breizh e oa he zud, he zad eus Bro-Wened, hag he mamm eus Bro-Dreger.

Desket he doa c'hoari gant an delenn gant Denise Mégevand hag a oa bet kelennerez Alan Stivell.

E penn kentañ ar bloavezhioù 1960, e oa Kristen Noguès e-barzh Telenn Bleimor, ur strollad telennourezed.

D'an oad a 21 bloaz e tistroas Kristen da Vreizh. Desket e oa bet ganti sonioù ha gwerzioù hengounel ar vro, a-drugarez da Yann Poens, hag e-keñver ar festoù-noz.

Eus 1973 betek 1980 e kemeras perzh Kristen Noguès en ti-kenlabourat Névénoé, gant Patrik Ewen ha Gérard Delahaye.

C'hoariet he deus gant un toullad arzourien : Jacques Pellen, Jacky Molard ha Patrick Molard, Didier Squiban, Didier Lockwood, Julos Beaucarne, Erik Marchand, Gildas Boclé, Manu Lann-Huel, Denez Prigent, pe Yann-Fañch Kemener.

Ur vrezhonegerez e oa Kristen Noguès ivez, ha komz a rae brezhoneg ouzh he merc'h, Katell.

## Pladennoù
*1976 : *Marc'h Gouez*, 30cm (Névénoé) 30007 
*1976 : *Don eo Ar Mor*, 17cm (Névénoé) 17002 
*1977 : *An alc'houez aour / Ar c'houkoug*, 17cm (Névénoé) 17005 
*1979 : *Kanaouennou ha Rimadellou / Ewid ar Vugale*, 17cm (Skol Vreizh) 
*1990 : *Kernelec*, CD (Wundertüte) 
*2000 : *An Evor*, CD (Coop Breizh) 
*2008 : *Logodennig*, CD (Innacor) 

## Liammoù diavaez
*Buhez Kristen Noguès (e gallek)
*Lec'hienn Myspace en eñvor Kristen Noguès
Alejandra Pizarnik

**Alejandra Pizarnik** (1936 - 1972) a oa ur varzhez arc'hantinat, a orin rus yuzev. 

Dont a reas da Vro-C'hall entre 1960 ha 1964, ma laboure evit *Cuadernos para la liberacion de la cultura*, a-raok distreiñ d'he bro. E Pariz e tarempredas André Pieyre de Mandiargues, Octavio Paz, Julio Cortazar ha Rosa Chacel. 

## He marv
En em lazhañ a glaskas ober en 1970 ha 1972, ha tremen a reas pemp miz er bredospital Pirovano e Buenos Aires. Eno en em lazhas d'ar 25 a viz Gwengolo 1972, ha hi 36 bloaz goude lonkañ louezeier.

## Hec'h oberennoù
**La tierra más ajena*, 1955.
**La última inocencia*, 1956.
**Las aventuras perdidas*, 1958.
**Árbol de Diana*, 1962.
**Los trabajos y las noches*, 1965.
**Extracción de la piedra de locura*, 1968.
**Nombres y figuras*, 1969.
**El infierno musical*, 1971.
**La condesa sangrienta*, 1971.
**Los pequeños cantos*, 1971.
**El deseo de la palabra*, 1975.
**Textos de sombra y últimos poemas*, 1982.
**Zona prohibida*, 1982. Barzhonegoù. 
**Prosa poética*, 1987.
**Poesía completa 1955-1972*, 2000.
**Prosa completa*, 2002.

## Liammoù diavaez

*CVC.Alejandra Pizarnik (e spagnoleg)
*Alejandra Pizarnik (e saozneg)
Malo Louarn

**Malo Louarn** ( e Melun -  en Argol) a oa ur skrivagner gallek ha treser bannoù-treset, hag un emsaver. Labouret en deus evit kelaouennoù evel *Le Journal de Tintin*, *Spirou*, *Louarnig*, hag evit ar chadenn skinwel *Antenne 2*. Mab e oa da Alan Louarn ha Noela Olier, breur da Lena Louarn ha Tangi Louarn. Tad e oa da deir merc’h, Gwennyn Louarn en o zouesk, ha d’ur mab.

## Oberennoù
### Heuliad Rona
* *Rona : L'or du Macho-Fichu*, Ouest-France, 1985 ;
* *Rona et l'honorable docteur Woo*, Ouest-France, 1985 ;
* *Rona et l'archipel du Poulo-Melong*, Ouest-France, Rennes, 1986 ;
* *Rona et le roi du Rock*, Ouest-France, 1987 ;
* *Rona : Le bouclier de Lucterios*, Rennes, Ouest-France, 1989 ;
* *Les nouvelles aventures de Rona : Le pays où les ruisseaux sont des fleuves*, Éditions P'tit Louis, octobre 2008 ;
* *Les nouvelles aventures de Rona : La symphonie de la mérule*, Éditions P'tit Louis, octobre 2009 ;
* *Les nouvelles aventures de Rona : La petite Julie*, Éditions P'tit Louis, mars 2011.

## Daveoù
Louis Capart

**Louis Capart** a zo ur c'haner, ur soner hag ur sonaozour, bet ganet d'an 31 a viz Eost 1947 e Ménilmontant (ur c'harter e Pariz). 
E vamm a oa a-orin eus Enez-Sun, hag e dad eus Pikardi.

Brudet kenañ eo e ganaouenn *Marie Jeanne Gabrielle*, gouestlet d'an enezenn, graet ganti tro ar bed meur a wech. Priz meur Akademiezh Charles Cros, priz ar Sacem, abadennoù e Frañs hag en estrennbroioù, o deus graet brud Louis Capart, daoust dezhañ chom pell euz ar mediaou en un doare iskiz awalc'h.

## Pladennoù
* 1982 : *Marie Jeanne Gabrielle* (CD e 1988)
* 1986 : *Patience* (CD e 1990)
* 1992 : *Berlin*
* 1997 : *Rives gauches de Bretagne et d'ailleurs…*
* 2001 : *Héritage sénan*
* 2008 : *Voyage d'une Ile à l'Autre* gant Duo Balance
* 2010 : *Premières Chansons - L'intégrale*

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Louis Capart
Sant-Samzun (Roc'han)

Entrée St Samson2.jpg|Ar vourc'h.

**Sant-Samzun** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan, e Bro-Sant-Brieg. Ul lodenn eus kumun Roc'han eo bremañ.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Sant-Samzun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Brehant-Loudieg; e distrig Josilin edo. Gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe diskaret kanton Brehant-Loudieg ha lakaet Sant-Samzun e kanton Roc'han, bet krouet gant ar memes lezenn. Lakaet e oa bet Sant-Samzun en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,09% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Strollañ kumunioù
* Kevredet e voe kumunioù Sant-Gouvri ha Sant-Samzun ouzh kumun Roc'han d'ar 1 a viz Even 1974; kendeuzet e voe an teir c'humun e 1994.
## Brezhoneg
* 23,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise St Samson.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Samzun*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1836-1968

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)

ImageSize  = width:800 height:200

PlotArea   = left:50 bottom:20 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1200
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 
  bar:1836 text:1836
  bar:1847 text:1847
  bar:1856 text:1856
  bar:1872 text:1872
  bar:1896 text:1896
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1936 text:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968

PlotData=
  color:d width:20 align:left
  bar:1836 from:0 till:  1007
  bar:1847 from:0 till:  977
  bar:1856 from:0 till:  1013
  bar:1872 from:0 till:  943
  bar:1896 from:0 till:  1133
  bar:1911 from:0 till:  1140
  bar:1921 from:0 till:  1031
  bar:1936 from:0 till:  1001
  bar:1946 from:0 till:  1004
  bar:1962 from:0 till:  984
  bar:1968 from:0 till:  1003
PlotData=
  
  bar:1836 at: 1007 fontsize:S text: 1007 shift:(-10,5)
  bar:1847 at: 977   fontsize:S text:  977  shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 1013 fontsize:S text: 1013 shift:(-10,5)
  bar:1872 at: 943   fontsize:S text: 943   shift:(-10,5)
  bar:1896 at: 1133 fontsize:S text: 1133 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1140 fontsize:S text: 1140 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1031 fontsize:S text: 1031 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1001 fontsize:S text: 1001 shift:(-10,5)
  bar:1946 at: 1004 fontsize:S text: 1004 shift:(-10,5)
  bar:1962 at: 984   fontsize:S text:  984   shift:(-10,5)
  bar:1968 at: 1003   fontsize:S text:  1003   shift:(-10,5)
  

## Melestradurezh
## Pennadoù kar
* Roc'han,
* Sant-Gouvri.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Maria Benedita de Castro Canto e Melo

**Maria Benedita de Castro do Canto e Melo** (São Paulo pe Santos, 1792 — Rio de Janeiro, 1857), a oa ur gontez vrazilian, serc'h d'an Impalaer Pedro Iañ Brazil. 

He c'hoar Domitília de Castro e Canto Melo‎ a oa bet serc'h ivez d'an Impalaer ur pennad a-raok. 

## Bugale
Ur verc'h he doe.
Kartenn istorel

**Ur gartenn istorel** zo ur gartenn a zo liammet ouzh an dachenn bolitikel peurvuiañ, a ziskouez stad ur vro pe ur rannvro d'ur mare bennak, pe hec'h emdroadur e-pad ur marevezh bennak.

Daou rummad zo :
:#ar c'hartennoù graet en istor, a ziskouez ur marevezh bennak en ur marevezh all pellik a-walc'h eus hor mare ;
:#ar c'hartennoù graet en hor mare, a ziskouez stad an tiriadoù d'ur mare bennak.

Dedennus a c'hall bezañ ar rummad kentañ peogwir e tiskouez ur sell a zo d'ur marevezh war an darvoudoù, hag ivez sell an dud ar bed o amzer.


Restr:Al-Idrisi's world map.JPG|**Kartenn [[Al-Idrisi]] ([[1154]])**Ur gartenn gozh arabek
Restr:Hawaii MKL Bd. 8 1890 (130917992).jpg|Ur gartenn gozh eus an Inizi Hawai'i (1890).
Restr:Castilla 1210.png|**[[Kastilha]] e [[1210]]**Ur gartenn gozh a ziskouez ur mare kozh
Restr:Czechoslovakia 1939 br.SVG|**[[Tchekoslovakia]] e [[1939]]**Ur gartenn a-vremañ a ziskouez ur mare kozh
Michel Piquemal

**Michel Piquemal**, ganet d'ar 17 a viz Kerzu 1954 e Besièrs, zo ur skrivagner gallek evit ar yaouankiz. Ouzhpenn 200 levr en deus skrivet, dre vras 6 bep bloaz. Ur mailh eo war an Amerindianed. 

Pevar levr gantañ zo bet lakaet e brezhoneg.

## Oberennoù
### E galleg
;1988
* *Samani, l'indien solitaire*
* *Le Pionnier du Nouveau-Monde*
;1989
* *Le Jobard*
;1990
* *La petite panthère*
* *Bébé dauphin et le requin*
* *Un chaton dans la souricière*
;1991
* *Les deux oursons*
* *Giovanna*
* *Les deux oursons*
* *La soupe de micreilles*
* *Lettres de mon moulin*
;1992
* *Entraînement pour les J.O. de Barcelone*
;1993
* *Une poule pondait des patates*
* *Paroles indiennes*
* *Le cheval de Léonard de Vinci*
;1994

;1995
* *Petit Nuage*
* *Paroles d'espoir*
* *Paroles de révolte*
* *L'énigme du Pompina*
* *L'Étoile de Noël*
* *Moi, Sitting Bull*
;1996

;1997

;1998

;1999

;2000

;2001

;2002
* *Mon premier Baudelaire*
* *Histoires de loups*
* *Paroles amoureuses*
* *Les devinettes du train fantôme*
* *Moi Sitting Bull*
;2003

;2004

;2005
* *Made in Guadany*
* *Le manège de Petit Pierre*
* *Le Prophète du liberalisme*
;2006

;2007
* *Philo-fables pour vivre ensemble*
* *Oiseaux en danger*
* *Le Grand Livre de tous les méchants*
* *Petites pièces philosophiques*
* *Contes indiens des peuples Apache, Cheyenne, Iroquois...*
* *La grève*
;2008
* *Petit sanglier apprivoisé*
* *Courageuse maman panthère*
* *Petit sanglier apprivoisé*
* *Les deux soldats*
;2009

;2010

;2011

;2012

;2013
* *Le serpent de neige, série Petits Cheyennes*
* *La robe rouge de Nonna*
* *Lou, son chat et les assassins*

### E brezhoneg
*2012 : *Kig mamout da goan*, Sav-Heol, troet gant Mark Kerrain
*2014 : *Ar yar a zozve patatez*, Sav-Heol, troet gant Mark Kerrain
*2016 : *Skol ar mamouted*, Sav-Heol, troet gant Mark Kerrain
*2019 : *Piccolofilo - Din-me eo !*, TES, troet gant Jérôme Palud
*2021 : *Mougev ar mamouted*, Sav-Heol, troet gant Mark Kerrain

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Michel Piquemal
Kompagnunezh Jezuz

**Kompagnunezh Jezuz** (*Societas Jezu*, *SJ*, e latin) a zo un urzh relijiel katolik. Graet e vez **jezuisted** eus hec'h izili. Diazezet eo bet er bloaz 1540 gant Ignas Loyola. An trede brasañ urzh katolik eo, war-lerc'h ar Frañsiskaned hag an Dominikaned. Ar pab Frañsez, dilennet e 2013, eo ar c'hentañ pab jezuist.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel Kompagnunezh Jezuz
Itron-Varia-ar-Gwildoù

**Itron-Varia-ar-Gwildoù** a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Sant-Kast-ar-Gwildoù eo bremañ. 
## Douaroniezh
* Ar stêr Argenon en em daol e Mor Breizh, etre Itron-Varia-ar-Gwildoù ha Krehen, nepell diouzh ar c'hastell.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
### 
* D'an 9 a viz Mae 1849 e voe krouet ar barrez katolik.
* D'ar 14 a viz Mae 1856 e voe krouet ar gumun diwar un tamm eus kumun Sant-Kast hag un tamm eus kumun gozh Sant-Potan.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 38 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,81 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Krouidigezh kumun Sant-Kast-ar-Gwildoù
* E miz Kerzu 1971 e oa bet unanet Sant-Kast gant Itron-Varia-ar-Gwildoù, en aber ar stêr Argenon, da vont d'ober ur gumun hepken, kumun nevez Sant-Kast-ar-Gwildoù.
## Brezhoneg
* 9,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
* Nicolas a oa maer e 1860.
## Tud
## Pennadoù kar
* Sant-Kast, 
* Sant-Kast-ar-Gwildoù.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Charlottetown

**Charlottetown** (distaget [ˈʃɑːrləttaʊn] e saozneg) zo ur gêr eus Kanada ha kêr-benn proviñs Enez ar Priñs Edward. 

Hervez niveradeg 2006 e oa 32 174 a dud o chom enni, tra ma oa 58 625 a annezidi en tolpad-kêrioù, tost d'an hanter eus poblañs ar broviñs.

Savet e voe kêr Charlottetown en  hag anvet e voe evel-se en enor d'ar rouanez Charlotte, pried George III, roue ar Rouantelezh Unanet.
Charlotte Perrelli

**Charlotte Perrelli** (1974-) zo ur ganerez svedat.

## Albomoù
*1999 - *Charlotte*
*2001 - *Miss Jealousy*
*2004 - *Gone Too Long*
*2006 - *I din röst*
*2008 - *Hero*
*2008 - *Rimfrostjul*
*2012 - *The Girl*

## Liammoù diavaez
Christopher Lee

**Sir Christopher Frank Carandini Lee** zo un aktor saoz bet ganet d'ar 27 a viz Mae 1922 en Londrez, Bro-Saoz ha marvet er memes kêr d'ar 7 a viz Even 2015. Gwazour kuzh e voe e-pad an Eil Brezel-bed a-raok mont da aktor. Brudet eo evit bezañ c'hoariet Dracula e meur a film, hag an hudour Sarouman e *The Lord of the Rings* Peter Jackson.

## Notennoù ha daveennoù
Domitília de Castro e Canto Melo

**Domitília de Castro e Canto Melo** (São Paulo, 1797 — São Paulo, 1867) a oa ur varkizez vrazilian, serc'h d'an Impalaer Pedro Iañ Brazil. He c'hoar Maria Benedita de Castro Canto e Melo‎ a voe serc'h dezhañ ivez.

## He buhez
merc'h e oa da João de Castro do Canto e Melo, kentaén beskont Castro, ha da Escolástica Bonifácia de Oliveira Toledo Ribas, eus São Paulo.

## Eured kentañ
E miz genver 1813 e oa Domitília en he 15 vloaz pa voe dimezet da Felício Pinto Coelho de Mendonça (1789–1833), un den feuls anezhaén, ha torret e voe an dimeziñ e 1824.

Tri bugel he doe: Francisca, Felício ha João.

## Eil eured

## He bugale
* *ur mab* (1823), ganet marv;
* Isabel Maria de Alcântara Brasileira (1824–1898), dugez Goiás, dimezet da Ernesto José João Fischler von Treuberg, kont Treuberg;
* Pedro de Alcântara Brasileiro (1825–1826);
* Maria Isabel de Alcântara Brasileira (1827–1828), dugez Ceará;
* Maria Isabel II Alcântara Brasileira (1830–1896), dimezet da Pedro Caldeira Brant, kont Iguaçu.

## Levrlennadur
* DIAS, Demosthenes de Oliveira. *O Solar da marquesa de Santos*. Rio de Janeiro: Carlos Ribeiro, 1972.
* RANGEL, Alberto. *Dom Pedro Primeiro e a marquesa de Santos*. Tours: Arrault e Companhia, 1928. 2ªed.
* RANGEL, Alberto (notas); ARAÚJO, Emanuel (coord.). *Cartas de D. Pedro I à marquesa de Santos*. São Paulo: Editora Nova Fronteira, 1984.
* REZZUTTI, Paulo. *Titília e o Demonão. Cartas inéditas de D. Pedro I à marquesa de Santos*. São Paulo: geração Editorial, 2011.
G8

Ar **G8** (evit *Group of eight*, bodad an eizh) a zo ur bodad kendivizout ekonomikel ennañ eizh bro e-touez ar re greñvañ o ekonomiezh. Ennañ emañ: ar Stadoù-Unanet, Japan, Alamagn, Frañs, ar Rouantelezh-Unanet, Italia, Kanada ha Rusia.
Bep bloaz e vez bodet prezidant pe pennoù gouarnamantoù ar broioù-se evit un emvod war-lein. En emvod-se e vez pedet ivez Prezidanted Kengor Europa ha Kuzul Europa. Da geñver an emvod war-lein-se e vez alies manifestadegoù gant an altermondialisted.

Savet eo bet e 1975, gant an anv G6 da gentañ, deuet da vezañ G7 pa oa bet pedet Kanada (1976), ha G8 gant Rusia (1998). N'emañ ket e-barzh ar broioù bras war ziorren, kreñv o ekonomiezh, evel Sina, Brazil, India, Mec'hiko hag Afrika ar Su, daoust ma vez kenlabour ganto.
Tregonvael

**Tregonvael** a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Lambal eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Anv
Da zont

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,82 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Sav-Heol (Reter-Nesañ)|Sav-Heol]]
#### [[Reter-Nesañ]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun  d'ar 17 a viz Eost 1920  e  Turkia, soudard e oa er 412vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou baotr yaouank ag ar gumun en STO e Saarbrücken en Alamagn pa voe bombezet gant aerlu SUA e miz Mae 1944.
#### Kendeuziñ
* D'ar 1 a viz Genver 1973 e voe unvanaet kumunioù kozh Lambal, Maroue, ar Boderezh, Sant-Eran ha Tregonvael d'ober ur gumun hepken, kumun nevez Lambal.
## Brezhoneg
* 4,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Bleaz*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Pennadoù kar
* Ar Boderezh,
* Lambal, 
* Maroue, 
* Sant-Eran.
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
## Notennoù ha daveoù
Lanvigneg

Ur gumun gozh a Vreizh eo **Lanvigneg**. Ul lodenn eus kumun Pempoull, e departamant Aodoù-an-Arvor, eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Istor
* Lanvigneg a oa un drev eus Perroz-Hamon, ur barrez eus eskopti Dol gwechall, enklozet en eskopti Sant-Brieg. 
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1790 e voe krouet kumun Lanvigneg.
### 
* E 1824 e voe staget kumun Lanvigneg ouzh kumun Pempoull.

### 
## Monumantoù

Lanvignec_02.jpg|An diavaez.
Autel chapelle de Lanvignec.JPG|An aoter.

* Chapel *Sant [[Winog]]*, bet iliz-parrez.

## Emdroadur ar boblañs 1793-1821

## Melestradurezh
* Joseph René Morand a voe maer e 1790. 
## Tud vrudet
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tour-tan ar Polen

**Tour-tan ar Polen** zo un tour-tan e beg gwalarn enez ar Gerveur.

Un tour karrezek stag ouzh un ti eo tour-tan ar Polen. Savet e oa bet e 1867, war un enezennig anvet ar Polen, stag ouzh an enez pennañ pa vez tre. Kroget en doa da vont en-dro e miz Gwengolo 1868, war-bouez eoul en amzer-se.

E 1950 e oa bet tredanekaet ar gouleier ha mont a reont en-dro o-unan, hep gward ebet, abaoe 1987. Pellgontrollet e vez adalek tour-tan ar Goulfar. Emren eo, dre berzh panelloù heol fotovoltaek a zo bet lakaet war doenn an ti.

## Liammoù diavaez
*  Fichenn tour-tan ar Polen en diaz Mérimée.
* Skeudennoù eus tour-tan ar Polen el lec’hienn « Le Phare à travers le monde »
* Fichenn tour-tan ar Polen e lec’hienn an DIRM NAMO (direction interrégionale de la mer Nord Atlantique-Manche Ouest)
Adomnán

**Adomnán** (627/8 – 704) a oa abad Ì Chaluim Chille (pe Iona e saozneg) (679–704), ha skrivagner.

Ganet e voe e kontelezh Dún na nGall ha mervel a reas en e Bro-Skos, en Ì Chaluim Chille.

Savet en deus *Vita* Sant Columba, ha *lex innocentium*, pe *Cáin Adomnáin* (*lezenn Adomnán*) . En Iwerzhon, e saozneg e vez graet *Eunan* anezhañ, diwar an anv gouezelek *Naomh Adhamhnán*. Sant *Adamnan* eo e anv saoznek a-hend-all.
Qingdao

**Qingdao** (青岛 e sinaeg, Qīngdǎo e pinyin) (skrivet *Tsingtao* ha *Tsingtau* gwechall e yezhoù Europa) zo ur gêr vras en arvor Republik Pobl Sina, e proviñs Shandong. Poblet eo gant 8&nbsp;715&nbsp;100 a dud (e 2010). 

Etre 1898 ha 1914 e oa Qingdao un drevadenn alaman, en Impalaeriezh trevadennel Alamagn. Da vare ar Brezel-bed Kentañ e voe aloubet gant Japaniz. E 1928 e voe staget ouzh Republik Sina en-dro, met adtapet e voe gant Japaniz, e-kerzh an an eil Brezel etre Sina ha Japan. Goude an Eil Brezel-bed, e 1949, e voe staget da vat ouzh Republik Pobl Sina.

E-pad C'hoarioù Olimpek hañv 2008 e oa bet dalc'het ar c'henstrivadegoù bageal e Qingdao.
Angkor

**Angkor** (khmereg : អង្គរ, "Kêr Nevet") a zo ur c'horn-bro eus Kambodja ma oa sez an Impalaeriezh Khmer a oa en he bleuñv etre an  hag ar .
Emañ an dismantroù er c'hoadeier en norzh d'an Tonlé Sap. Hervez an enklaskerien e vije bet ar gêr vrasañ eus ar bed rakgreantel.

Lakaet eo bet war roll glad bedel UNESCO e 1992.

## Gwelet ivez
*Bayon
* Angkor Wat

## Liammoù diavaez
Maroue

**Maroue** a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Lambal eo bremañ. 
## Douaroniezh
Gwelout Lambal.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Maroyo**, 1234; **Maroy**, 1238; **Maroe**, 1268; **Maroy**, 1289; **Marreill**?, 1380; **Maroe**, 1420; **Maroeil**?, 1451; **Maroill**?, 1453; **Maroeil**?, 1457; **Mareill**?, 1466; **Maroue**, 1630
## Istor
* Ur barrez katolik e oa Maroue.
### [[Dispac'h Gall]]
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 100 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,05 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas e Belgia  e miz Eost 1914:  unan en Arsimont d’an 21, soudard e oa er 71vet Rujumant Troadegiezh, unan e Rossignol d'an 22, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel  hag unan e Falisolle d'an 22 ivez, soudard e oa er 71vet Rujumant Troadegiezh.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 12 a viz Even 1944 e kouezhas un nijerez *[[Supermarine Spitfire|Spitfire]]*, marilhet MK471 ha kodet SK-N, eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Maroue; mervel a reas he nijour ha douaret e voe e *[[Bayeux]] War Cemetery*.
#### Kendeuziñ
* D'ar 1 a viz Genver 1973 e voe unvanaet kumunioù kozh Lambal, Maroue, ar Boderezh, Sant-Eran ha Tregonvael d'ober ur gumun hepken, kumun nevez Lambal.
## Brezhoneg
* 10,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.
* Kumun Maroue, asambles gant kumunioù all eus bro Lambal, evel Andel, Henon, pe Pledeliav, a votas mennad al luskad Ar brezoneg er skol evit goulenn ma vefe kelennet brezhoneg er skolioù kentañ derez er bloavezhioù 1930.

## Monumantoù ha traoù heverk

Maroué - Église - AD22 - 16FI2439.jpg|An iliz katolik.
Croix maroue 2.JPG|Ar groaz e-tal an iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Ar groaz.

Chapelle Notre-Dame de Maroué (1).JPG|Ar chapel.

* Chapel *Intron-Varia*.

Maroué - Villa de Gautrel - AD22 - 16FI2440.jpg|Ar genkiz.

* Kenkiz "Gautrel".
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Pennadoù kar
* Ar Boderezh,
* Lambal, 
* Sant-Eran,
* Tregonvael.
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Ar Boderezh

**Ar Boderezh** a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Lambal eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 26 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,48 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914 e Rossignol, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 29 a viz Mae 1956 e Setif.
#### Kendeuziñ
* D'ar 1 a viz Genver 1973 e voe unvanaet kumunioù kozh Lambal, Maroue, Ar Boderezh, Sant-Eran ha Tregonvael d'ober ur gumun hepken, kumun nevez Lambal.
## Brezhoneg
* 5,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Poterie - Château de La Moglais - AD22 - 16FI4522.jpg|Ar c'hastell.
Lamballe - Église Saint-Jean - 001.jpg|An iliz katolik.
Croix poterie 1.JPG|Ar groaz.

* Kastell "La Moglais".
* Iliz katolik *Sant Yann*.
* Ar groaz.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud vrudet
## Pennadoù kar
* Lambal, 
* Maroue, 
* Sant-Eran,
* Tregonvael. 
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Achille

**Achille** zo un anv-bihan gallek hag italianek, diwar an anv gresianek Ac'hilleüs.

## Yezhoù all
**Ac'hilleüs*, e brezhoneg
**Achilles*, e saozneg
**Aquiles,* e spagnoleg

## Tud

* Achille Valenciennes (1794-1865), loenoniour gall
* Achille Barilatti, ofiser italian enepfaskour, fuzuilhet gant an nazied e 1944
* Achille Lauro, politikour italian
* Achille Emperaire (1829-1898), livour gall
**Achille Zavatta*, furlukin gall

## Oberennoù
**Achille tragédie françoise* trajedienn c'hallek e 1563, gant ar barzh gall Nicolas Filleul (1530 - 1575)
**Achille Talon*, tudenn ur rummad levrioù treset

## Listri
*Achille Lauro, lestr italian
Alberzh

**Alberzh** zo un anv-bihan brezhonek. Troidigezh an anv Albert eo, met ne vez ket roet evel anv-bihan ofisiel.

## Adstumm
**Alverzh* e brezhoneg, stumm deuet war wel er XXIvet kantved gant krouidigezh an anv Chapel-Sant-Alverzh evit *La Chapelle-Saint-Aubert*.

## Gerdarzh
Diwar ar ger henc'hermanek "berth", (skedus),
Kar da anvioù evel :
*Herbert, Dagobert, Osbert, 
*ha Berta, Jilberzh, Huberzh, Roperzh, e brezhoneg.

## Yezhoù all
*Albert, e galleg, katalaneg, saozneg
*Albert, Adalbert, Albrecht, en alamaneg
*Alberto, en italianeg, spagnoleg, portugaleg

### Anv merc'hed
*Alberta, en alamaneg, saozneg
*Alberte, Albertine, e galleg
*Albertina, e spagnoleg

## Tud
### Tud uhel
* Alberzh Iañ, anv meur a zen
* Alberzh II, anv meur a zen
* Alberzh III

### Tud ordinal
*Alberzh Trevidig, emsaver

## Lec'hanvioù
*Chapel-Sant-Alverzh

## Notennoù
Panait Istrati

**Panait Istrati**, ganet e 1884 e Brăila, e Roumania, ha marvet e 1935 e Bukarest zo unan eus ar meurañ skrivagnerien roumaniat. "*Gorki ar Balkanioù*" a veze graet anezhañ. Daoust dezhañ bezañ desket roumaneg war barlenn e vamm e skrive Panait Istrati e galleg d'al liesañ, dindan levezon skrivagnerien evel Romain Rolland.

E 1927 e voe pedet d'an URSS da-geñver 10vet deiz-ha-bloaz Dispac'h miz Here. Ne oa ket ezel Istrati eus ar Strollad Komunour; hogen tost-tre e oa ouzh e vennozhioù. Gant ar skrivagner gresian Kazantzákis e chomas ur pennadig er vro evit gallout ober un tamm-tro war an dachenn, pell diouzh al lidoù ofisiel: mont a reas eta eus Moskov da Nijniy Novgorod, eus Moldova da Sant-Petersbourg, eus Krimea da Tbilisi... Dipitet-bras e voe gant ar pezh a c'hoarveze er vro, dreist-holl gant doareoù ober ar Volcheviked evit lakaat ar mennozhioù komunour er pleustr. Ur wezh aet kuit eus Rusia e prederias kalz a-raok ober e soñj embann ul levr diwar-benn e veaj. *[[Vers l'autre flamme - Après seize mois dans l'U.R.S.S.]]* az eas er-maez e 1929. Ennañ e oa tamallet ar melestraj koulz hag ar c'hontrollerezh soviedat: ouzh en ober e oa Istrati unan eus ar re gentañ o sevel a-enep da doareoù a voe graet *stalinouriezh* anezho diwezhatoc'h. E skrid a voe graet un degemer fall-spontus dezhañ: e-pad mizioù e voe embannet ingal pennadoù reut ha kunujus diwar e benn gant kazetennoù zo, darn anezho skrivet gant tud hag a oa gwelloc'h ganto chom feal ouzh Moskov eget ouzh ur c'hamalad anavezet mat ganto.

## Oberennoù

;Danevelloù
* *La Jeunesse d'Adrien Zograffi : Codine - Mikhaïl - Mes départs - Le Pêcheur d'éponges*
* *Les Récits d'Adrien Zograffi : Domnitza de Snagov*
* *Les Récits d'Adrien Zograffi : Kyra Kyralina*
* *Les Récits d'Adrien Zograffi : Oncle Anghel*
* *Vie d'Adrien Zogfraffi : La maison Thüringer - Le bureau de placement - Méditerranée (Lever de soleil) - Méditerranée (Coucher de soleil)*
;Romantoù
* *Le Refrain de la fosse. Nerrantsoula*, Éditions de France, 1927
* *Les Chardons du Baragan*, Grasset, kol. « Les Cahiers Rouges », 1928
;Testenioù
* *Vers l'autre flamme après seize mois dans l'U.R.S.S.*, 1929 ; Gallimard, 1987
Douar Adélie

**Douar Adélie** (galleg: *Terre Adélie*) a zo un dachenn arc'het gant ar Frañs en Antarktika. Eviti eo unan eus pemp distrig Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs met ne zegouezh ket kement-se gant feur-emglev Antarktika (1961).

## Gerdarzh
Diwar an anv Adélie, anv pried ar moraer gall Dumont d'Urville.

## Liammoù diavaez
Gulfport (Mississippi)

**Gulfport** zo ur gêr lec'hiet e su stad Mississippi e Stadoù-Unanet Amerika, war aod Pleg-mor Mec'hiko. Er bloavezh 2010 e oa 69 220 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Gulfport en ur mod ofisiel e 1898.


JTJones Monument.jpg
CarnegieLibraryGulfport.jpg
MississippiCityCourthouseRe-creation.jpg
IslandViewCasinoResortSign.jpg
GulfportHarbor2005.jpg


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Clarksdale (Mississippi)

**Clarksdale** zo ur gêr lec'hiet e gwalarn stad Mississippi e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2000 e oa 20 645 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Clarksdale en ur mod ofisiel e 1882.

## Tud vrudet ganet e Clarksdale

* Ike Turner (sonaozour amerikan)
* Samuel Cook (soner amerikan)

## Skeudennoù

Clarksdale, Mississippi.jpg|
Ike Turner House 304 Washington Clarksdale MS 02.jpg|
Clarksdale MS 2012-10-21 003.jpg|
Ground Zero Blues Club.jpg|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Hattiesburg (Mississippi)

**Hattiesburg** zo ur gêr lec'hiet e su stad Mississippi e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2011 e oa 46 626 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Hattiesburg en ur mod ofisiel e 1882.


McLeodHouse (Hattiesburg, MS).jpg|
AfricanAmericanMilitaryHistoryMuseum MemorialGardens.jpg |
Zoo Jaguar.jpg|


Aubrey K Lucas Administration Building.jpg|
Pride of Mississippi Marching Band, University of Southern Mississippi.jpg|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Southaven (Mississippi)

**Southaven** zo ur gêr lec'hiet e gwalarn stad Mississippi e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2011 e oa 48 982 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Southaven en ur mod ofisiel e 1980.

## Skeudennoù

Edmondson Presbyterian Church Cemetery Southaven MS 003.jpg |
Southhaven police cruiser Southaven MS 001.jpg |


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Enez Yseult

**Enez Yseult** () a zo un enezennig roc'hellek 1,1 km (0.7 mil-mor) er reter da Enez Tristan ha 0,6 km (0,4 mil-mor) en norzh da veg reter Kab Jules (Douar Adélie, Antarktika). Anvet eo bet evel-se abalamour da vojenn Tristan hag Izold (*[[Yseult]]* eo doare-skrivañ gallek an anv Izold).

## Pennad kar

* Inizi antarktek ha tro-war-dro
Pierre Soulages

**Pierre Soulages**, bet ganet d'ar  e Rodez (Bro-C'hall, departamant Aveyron) ha marvet d’ar , a oa ul livour hag un engravour gall.

Brudet eo dre ma implij dreist-holl al liv du, a vez anvet "du-sklerijenn" gantañ. Livet en deus ouzhpenn 1 500 taolenn. Anvet e vez pep oberenn "*Pentadur*", ha skrivet e vez ouzhpenn ar vent hag an deiz ma oa bet graet.

## Daveoù
Timbroù Azerbaidjan

Azerbaidjan a zo ur vro enezennet ha meneziek lec'hiet e Kaokaz ar Su, etre Europa hag Azia.

Bet eo bro ar C’haokaz dindan beli Tsared Rusia betek ma tarzh an Dispac'h bolchevik e 1917 hag ec’h embann kreisteiz ar vro e frankiz dindan anv “Republik dizalc’h Kaokaz”. Ne bad ket ar Stad yaouank avat, rak e 1918 e tiwan teir Stad emren: Azerbaidjan, Jorjia ha Armenia. Dizemglev a sav etre ar republikoù nevez kement hag ez int aloubet gant an Arme Ruz e 1921. Dre urzh ar gouarnamant bolchevik int bodet en-dro dindan anv “Kevredad Treuzkaokaz” ha degemeret en Unaniezh Soviedel e miz Kerzu 1922.

Pa teu da vezañ ur “Republik Sokialour Kevredek Soviedel”, Azerbaidjan a embann un toullad rummadoù timbroù gant menegoù e yezh ar vro nemetken. Arouezioù ar falz hag ar morzhol, pe hini ar steredenn, zo splann war an holl dimbroù pe dost, ha dre lenn al lizherennoù روبل e kompreno an dud ez eus kaoz eus Azerbaidjan.

Timbroù an Unaniezh Soviedel a vo implijet adalek 1924 betek ma vo dizalc’h republikoù ar C’haokaz. E 1991 eo dismantret Stad an Unaniezh Soviedel. Melestradurezh Azerbaidjan a embann timbroù evit ar vro diwar-vremañ. Moneiz ar vro zo cheñchet e dibenn 1992 : kepik e lec’h manat. An timbroù kozh, dezho un dalvoudegezh e roubl ha kopek, zo gwerzhet evel ma vefent skrivet er moneiz nevez.

Gant ar kompagnunezh timbroù Azerbaidjan Azərmarka e vez embannet tro 50 timbr bep bloaz, an holl anezho o tennañ da vuhez ha sevenadur ar vro. Tro 563 timbr zo bet lakaet e gwerzh gant Azərmarka etre 1992 ha 2012.

## Republik Karabakh

E Karabakh-Uhel e tarzh ur brezel e 1988 etre an annezidi, Armenianed anezho, ha Stad Azerbaidjan, aotrouniezh ofisiel ar vro. Pa c’hoarvez un arsav-brezel e 1994 n’eo ket diskoulmet an dizemglev a-zivout e statud. Ur “Republik Nagorno-Karabakh” dizalc’h zo bet embannet met n’eo ket anavezet gant an aozadurioù etrebroadel. Timbroù dindan an anv-se a gaver e gwerzh bep an amzer avat. N'eus mui eus ar Republik goude ar brezel gant an Azerbaidjan adalek ar 1 a viz Genver 2024.

## Pennad kar
* Timbroù RSKS Treuzkaokazek

## Liammoù

*   Kompagnunezh timbroù Azerbaidjan – Azərmarka
*   Melestradurezh postoù Azerbaidjan – Azərpoçt
Roll kumunioù kozh Penn-ar-Bed

Kumunioù kozh Penn-ar-Bed:
* An Erge-Vihan
* Beuzeg-Konk
* Broenou
* Kerbêr
* Kernevel
* Kimerc'h
* Lababan
* Lambezelleg
* Larred
* Logonna-Kimerc'h
* Nizon
* Penharz
* Ploare
* Plougêr
* Plouyann
* Pouldahu
* Rumengol
* Sant-Mark
* Treboull
Roll kumunioù kozh Aodoù-an-Arvor

Kumunioù kozh Aodoù-an-Arvor:
* Ar Boderezh
* Bodlezan
* Bonen
* Brelevenez
* Bulien
* Gwenezan
* Itron-Varia-ar-Gwildoù
* Kaouenneg
* Keriti-Pempoull
* Lanneven
* Lannevez
* Lanvezeeg
* Lanvigneg
* Logivi-Lannuon
* Maroue
* Perroz-Hamon
* Plounez
* Sant-Aaron
* Sant-Kast
* Sant-Norvez
* Servel
* Tregonvael
* Trezelan
Maurice Quentin

**Maurice Quentin** a zo ur marc'hhouarner breizhat ganet d'an 2 a viz Even 1920 e Maizières-les-Metz (Bro-C'hall), ha marvet d’an 19 a viz Ebrel 2013 e Kolpoù. 

## Buhez
* E Begnen edo o chom.

## Loreadeg
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn : un tennad a voe gounezet gantañ e 1953.

## Liammoù diavaez
*  Fichenn M. Quentin war "site du cyclisme"
*  Loreadeg Maurice Quentin war ''memoire-du-cyclisme.eu''
Roll kumunioù kozh ar Mor-Bihan

**Roll kumunioù kozh ar Mor-Bihan**:

A
* An Templ

C
* Chapel-Karozh

K

* Keriadoù 
* Killi
* Kroeshañveg

L
* Lokoal

M
* Mendon

N
* Noaloù

R
* Roz-Sant-Andrev

S
* Sant-Jelan
* Sant-Gouvri
* Sant-Samzun 
* Stival

T
* Teiz
Yann ar Moal

**Yann ar Moal** (Plouvorn, 21 a viz Genver 1834 – Brest, 2 a viz Genver 1893) a oa ur beleg hag ur geriadurour brezhonek.

Beleget e voe e 1858 ; anvet e voe da skolaer e Triagad, ha goude-se lerc'h-ouzh-lerc'h, da gure e Skaer ha Plouigno. Rener e voe e Keroullas e Kastell-Paol, ha kure e Kerien hag en Arzhanaou.
E 1875 e voe kaset da berson da Werliskin, ma chomas eizh vloaz, hag e 1883 da Blourin-Montroulez.

E 1885 e voe anvet da aluzener e toull-bac'h Brest, ma varvas.

Sevel a reas ur geriadur galleg-brezhoneg talvoudus, e stumm ur stagadenn da c'heriadur Troude.

## Oberennoù
**Supplément lexico-grammatical au dictionnaire pratique français-breton du colonel A. Troude, en dialecte du Léon*, J. Moal, Moullerezh Desmoulins, Landerne, 1890.

## Liamm diavaez
*  Ur pennad diwar e benn

## Notennoù
Margaritas ante porcos

**Margaritas ante porcos** zo ur bomm latin tennet eus ar Vulgat, an Aviel e latin, a gaver e skrid Aviel Mazhev (7, 6), hag a dalv kement ha *perlez d'ar moc'h.*

Ar bomm-se a vije bet distaget gant Jezuz en e sarmon war ar menez d'e ziskibion. Lavaret en dije, en arameeg neuze rak ne gomze ket latin : *"Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi dirumpant vos"*, da lavarout eo : " Na roit ket pezh a zo santel d'ar chas ha na daolit ket (ho) perlez dirak ar moc'h, evit ma n'o mac'hint ket dindan o zreid.

## E yezhoù all
### Flandrezeg
Ur vedalennig  livet gant  Pieter Brueghel gozh  zo anvet '"Die lust heft te doen verlore wercken*<br>*die stroyt die rosen voor de vercken."* (e brezhoneg: *Ma kar un den skuizhañ en aver, ra daolo roz d'ar moc'h*).

===Spagnoleg===
E spagnoleg e komzer eus  *echar margaritas a los cerdos*,  da lavarout eo *teurel troioù-heol d'ar moc'h*, deuet diwar zroukveskañ  ar ger *μαργαρίτας* (margarítas), perlez,  hag ar ger spagnolek *margaritas* ("troioù-heol").

==Lennegezh==
**God Bless You, Mr. Rosewater, or Pearls Before Swine'', romant saoznek gant ar romantour stadunanat Kurt Vonnegut, e 1965. 

## Liammoù diabarzh
* Daouzek krennlavar flamank
Stefan Moal

**Stefan Moal**, ganet d'an 21 a viz Genver 1964 e Gwenrann, zo ur c'helenner Skol-Veur breizhat bet kazetenner war an Taol Lagad war FR3 e deroù ar bloavezhioù 1990. Kentelioù war ar mediaoù a ro e Skol-Veur Roazhon 2, ha war an dielfennadur lennegel ouzhpenn. Labourat a ra e Roazhon dreist-holl met stag eo ouzh Douarnenez, al lec'h m'emañ o chom.

Troet en deus e brezhoneg ul levr gallek skrivet gant ur soner roazhonat, kelenner er Skol veur.

Ezel eus an *[[Institut Supérieur des Langues de la République Française]]* eo, hag eus ar *[[Conseil National des Universités]]* ivez.

## Romant
**Pemp dorn d'ar maout*, Al Liamm, niv. 357, 2006, romant polis savet asambles gant Yann Gerven, Goulc'han Kervella, Stefan Moal ha Filip Oillo.

## Troidigezhioù
*Gérard Alle, *Babel hag a-dost*, Baleine, 2002
*Yann Meur, *Soner*, Al Lanv, 2009

## Liamm diavaez
*  Pajenn Stefan Maol war lec'hienn Skol-veur Roazhon
Marcus Tullius Cicero

**Marcus Tullius Cicero**, pe **Cicero**, ganet e 106 kent J.-K. en Arpinum en Italia, ha drouklazhet e 43 kent J.-K. e Formia, a oa ur politikour roman hag ur skrivagner latin. Keodedour roman e oa, deuet eus ar vourc'hizelezh italian, ha neuze, dre ma ne oa ket ganet e-touez an uhelidi ne oa ket galvet da vezañ politikour, ne oa ket troet gant an arme, evel e gempredidi Pompeius ha Kaesar. Dre e stummadur retorikel, e studi war ar gwir, hag e ampartiz evel alvokad e teuas da gaout harperien a-walc'h evit gallout tizhout barr ar c'hargoù en 63 ha bezañ dilennet konsul. En ur Republik gwallgaset gant taolioù ar filouterien e tizarbennas irienn Catilina dre nerzh e brezegoù. 

Dic'houzouget e voe Cicero e-kichen e villa e Formia war urzh Marcus Antonius.


Svedomsky-Fulvia.jpg|*Fulvia gant penn Cicero*, gant al livour rus Pavel Svedomski (1849-1904)
Chinua Achebe

**Chinua Achebe** (16 a viz Du 1930 - 21 a viz Meurzh 2013) a oa ur skrivagner saoznek eus Nigeria Brudet eo e romant kentañ, *Things Fall Apart* (1958). E-touez e oberennoù diwezhañ emañ *There Was a Country* (2012), ma kont istor Brezel Biafra..

## Notennoù