Lizherenneg fonetek etrebroadel

Al **Lizherenneg fonetek etrebroadel** (**LFE**, e saozneg : **IPA**) zo ul lizherenneg 118 lizherenn diazez enni hag a dalvez da dreuzskrivañ ar sonioù kavet an aliesañ e yezhoù ar bed.
Lizherennoù latin pe c'hresianek treuzfeurmet pe get eo an darn vrasañ anezho, evel **ɾ**, **ɽ**, **ɺ**, **ɹ** diwar *r* ha **ɘ**, **ǝ** diwar *e*.

Arouezennoù arbennik all a c'hell bezañ implijet a-gevret gant al lizherennoù diazez evit sonioù all ha na vezont ket kavet gwall alies e yezhoù ar bed pe c'hoazh evit diskwel diforc'hioù fonetek bihan.
Bez' ez eus 76 sin a seurt-se, evel **β̞** e lec'h [β]. Arouezennoù all zo ivez evit diskwel an tonennoù ha lec'h an taol-mouezh ( ' ) pe ur gensonenn silabennek ( ̩ ).

Kromelloù a implijer en treuzskrivadennoù fonetek evit o diforc'hañ diouzh an treuzskrivadennoù fonologel.

## Istor an LFE
Gant kelennerion war ar saozneg ha war ar galleg e voe boulc'het, dindan ren Paul Passy (1859-1940) a laboure e framm ar Gevredigezh fonetek etrebroadel bet krouet e Pariz e 1886 gant an anv *Dhi Fonètik Tîcerz' Asóciécon*. E 1888 e voe embannet an LFE gentañ awenet gant al lizherenneg romek ijinet gant Henry Sweet (1845-1912), diorroet war he zro diwar diazezoù al lizherenneg fonotipikel krouet gant Isaac Pitman (1813-1897) hag Alexander John Ellis (1814-1890).

Meur a wezh e voe adwelet an LFE : e 1900, e 1932, e 1947, e 1951 e 1989, 1993, 1996 hag e 2005.

## Al lizherenneg
### Vogalennoù

#### Rannoù
Lizherennoù zo el LFE evit ar vogalennoù pennañ distaget dre ar genoù (da lavarout eo hep friadur). Renket e vez ar vogalennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
* an digoradur : digor, peuzdigor, damzigor, etre, damserr, peuzserr, serr ;
* o lec'h distagañ : a-raok, tost a-raok, kreiz, tost a-dreñv, a-dreñv ; 
* diouzh ma vezont rontaet pe get.

#### Hirder ar vogalennoù
Diskwelet e vez ez eo hir ur vogalenn gant un arouezenn arbennik anvet *kronenn* ( ː ). Peurliesañ avat e vez implijet an daou bik en e blas, da skouer [a:] e-lec'h [aː].

### Kensonennoù

#### Rannoù
Renket e vez ar c'hensonennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
* an doare fonadur ;
* al lec'h distagañ ;
* diouzh ma vezont mouezhiet pe divouezh.
#### Hirder ar c'hensonennoù
Diskwelet e vez ar c'hensonennoù hir er memes mod hag ar vogalennoù : treuzskrivet e vefe ar magyareg *mit mondott?* ('petra ac'h eus lâret?') [mɪt̪ mo̟n̪d̪o̟t̪ː] pe ez-fonologel /mit mondotː/.
### Ar silabennoù
Implijet e vez ur varrennig uhel ( ˈ ) a-raok ur silabenn evit diskwel lec'h an taol-mouezh pennañ. Evit an taol-mouezhioù a eil renk e vez implijet ur varrennig izel ( ˌ ).
Talvezout a ra ar pik ( .).

Da skouer, setu penaos e vez treuzskrivet ar ger alamanek *Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz* [ˌʁɪnd̥.flaɪʃ.ʔe.tɪ.ke.ˌtiː.ʁʊŋs.ʔyˑ.bɐ.va.χʊŋs.ʔaʊf.ˌgɑː.bn̩.ʔyˑ.bɐ.ˌtʁ̥ɑː.gʊŋs.gə.ˈzɛt͡s].

## Gwelet ivez
* Fonologiezh
* Kensonenn
* Vogalenn
* Doare fonadur
* Lec'h distagañ
* Treuzskrivadur
* SAMPA
* X-SAMPA

## Liammoù diabarzh
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar brezhoneg
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an alamaneg
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an italianeg
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar saozneg

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel