open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marion ar Faoued

**Marion ar Faoued** pe **Marionig ar Faoued** (*Marie Louise Tromel* er marilh), ganet d'ar 6 a viz Mae 1717 er Faoued (Kernev), ha marvet ouzh ar groug e Kemper d'an 2 a viz Eost 1755, a oa e penn ur vandennad laeron hag a rae he reuz e Kernev hag e Bro-Wened en hanterenn gentañ an . Manet eo bev hec'h eñvor, lakaet da vezañ ur seurt Robin Hood, pa ne laere ket ar re baour a-hervez, ha barrek da ziflipañ kuit a-dre krabanoù an archerien.

## Bandennad
E dibenn miz Mae 1748, François Mahé hag Yves Bulze, daou waz eus he bandenn, lakaet da varv e Gwened, a voe skourret ouzh ur wezenn-derv ha lezet da vreinañ en ur c'hroashent eus an hent roueel kozh a gas eus Kemperle da C'hourin, un nebeud kantadoù a vetradoù en hanternoz da gêriadenn Sant-Urloù e trev Lannejenn .

149 Germain David-Nillet La maison de Marion du Faouët.JPG|Germain David-Nillet : *Ti Marion ar Faoued* (war-dro 1913, eoullivadur, Mirdi ar Faoued).
Le Faouët L'hôtel des Trois Piliers détruit en 1878.jpg|An *Hôtel des Trois-Piliers* er Faoued (distrujet en 1878), m'en em vode bandenn ar Finefont.
La Tour du Chatel, partie de la place Saint-Corentin à Quimper.jpg|An * Tour du Chatel*, rann eus al leurgêr Sant-Kaourintin, e Kemper, ma voe lakaet Marion d'ar marv.


## Levrlennadur
*Corinne ar Mero, *Marion ar Faoued*, Rummad "C'hwiled", TES, 2010
*Agnès Audibert: *Marion du Faouët*, Gisserot.

## Liamm diavaez
*  Deux héros de Bretagne. Le marquis de Pontcallec et Marion du Faouët – histoire et mémoires.
*  Nikolaz Graignic, Marion ar Faoued - An Istor Livet, *[[Brezhoweb]]*, 10 a viz Here 2024 (pe war YouTube)

## Notennoù ha dave
Eas a' Chùil Àlainn

**Eas a' Chùil Àlainn** (pe *Eas a' Chual Aluinn* hervez ar stumm ofisiel damsaoznekaet) zo ul lamm-dour en arvor gwalarn Bro-Skos, e parrez Asaint. Uhelañ lamm-dour Bro-Skos ha Breizh-Veur eo gant 200 metr uhelder.

Gallout a reer tizhout al lamm-dour dre ur wenodenn a-dreuz an daouarc'heg, adalek porzhig An Caolas Cumhang. Pa vez brav an amzer e c'haller ivez mont war ur vag adalek An Caolas Cumhang betek Loch Beag, ma weler al lamm-dour.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Skeudenn eus Eas a' Chùil Àlainn
Glaoda Mari al Lae

**Claude-Marie Le Laé**, pe **Glaoda Mari al Lae**, ganet e Lanniliz e 1745, ha marvet e Landerne e 1791, a oa ur skrivagner brezhonek fentus ha flemmus eus an . 

E-lec'h mont da veleg goude e studi e Kastell-Paol ez eas da studiañ al lezenn da Vrest ha da Roazhon. E 1773 e voe anvet da vreutaer e Roazhon, hag e 1790 da varner e Landerne, ma varvas da 46 vloaz.

Gant Gaston Esnault e voe dastumet hag embannet e skridoù. 

## Oberennoù
* Claude-Marie Le Laé. *Sermon Dom Per Yann ar C'hauzeur person Beuzit, e kichen Landerné war maro truezus e gloc'her keaz Mikeal Morin, kenta eus an hano*. 1766. Adembannet etre 1795 ha 1818.
* Claude-Marie Le Laé. *Ar c'hy*. 1772. En : *[[Annales de Bretagne]]*, T. LXXV, niv. 4, Kerzu 1968, p. 708-753. Notennoù gant Gaston Esnault.
**Simpliciteou*, 1763

## Levrlennadur
* Gaston Esnault. *La vie et les œuvres comiques de Claude-Marie Le Laé* (1745-1791). Paris : Édouard Champion, 1921. Gant div varzhoneg c'hallek (*Les trois Bretons* ha *L'Ouessantide*) hag ar *Sarmoun great war ar maro a Vikael Morin...*, 1500 gwerzenn.
* Jacques Cambry. *Voyage en Finistère*.
* Claude Le Menn, Étonnants Léonards, Keltia Graphic, 2006. Ur pennad anvet *Claude-Marie Le Laë. Un mécréant sur la terre des prêtres*

## Liamm diavaez
*Simpliciteou hag epigrammou (1763-1767), embannet gant G. Esnault
Introduction d'ar Vuez Devot

**Introduction d'ar Vuez Devot** zo anv ul levr brezhonek troet diwar al levr gallek *[[Introduction à la vie dévote]]* skrivet gant an eskob gall ha skrivagner relijiel gallek Frañsez a Sal (1567–1622), a zo bet lakaet e brezhoneg Leon gant Charlez ar Brizh e 1709. 

## Eil embannadur
E 1727 e voe graet an eil embannadur e Montroulez
## Liammoù diavaez

*Al levr e Google Books
*Adembannadur 1873 : Google Books

## Pennad kar
*En Nor ag er Vuhé Devot, hervez troidigezh Jelvestr Seveno embannet e 1917, e brezhoneg Gwened.

## Notenn
Kanton Gwened (1790)

Krouet e voe **Kanton Gwened** e 1790 hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Gwened e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ:
* Gwened (pennlec'h), 
* Sine. 
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795.
Krouet e voe daou ganton nevez, Gwened-Kornôg ha Gwened-Reter, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
Belenos

**Belenos** (*Belenus* e latin) a oa unan eus doueoù Kelted Aostria, Asturies, Enez Vreizh ha Galia. Doue an Heol e oa.

*Belerion* a oa anv kozh e Kernev-Veur.

## Pennadoù kar
* Beltain, ur gouel lidet en e enor gant ar Gelted
* Ballon ha Bel Air, anvioù-lec'h liammet ouzh an Doue kozh
* (11284) Belenus, un asteroidenn
Reine Wisell

**Reine Wisell** (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri a Sveden en deus redet e F1 etre 1970 ha 1974, o redek 23 Priz Bras. Graet en deus e zisoc'hoù gant Team Lotus o erlec'hiañ John Miles, kenskipailher Jochen Rindt, goude marv ar c'hampion aostrian e Monza. Graet en deus e zisoc'h gwellañ evit e Briz Bras kentañ gant un trede plas. Ar bloavezhioù war-lerc'h ne oant ket ken mat ha neuze e ya kuit eus ar redadegoù kirri buan a-walc'h, goude Priz Bras Sveden 1974.
François Cevert

**Albert François Cevert Goldenberg** (bet ganet d'ar  e Pariz, marvet d'ar  er Stadoù-Unanet) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e F1 adalek 1970 betek e varv e 1973. Redet en deus e holl Brizioù Bras gant Tyrrell.
Dleet en deus e familh cheñch o anv dre ma oa an tad a-orin yuzev, evit kuzhaat ar vugale. Goude ar brezel n'o deus ket adtapet an anv reizh ha chomet eo *Cevert* kentoc'h eget *Goldenberg*.
Gwelet e vez evel unan eus spioù gwellañ ar Formulenn 1 hag evel an hini gouestañ da heuliañ e genskipailher Jackie Stewart war hent gounit kevezadeg bed ar vlenierien hag e varv e-pad esaeoù Priz Bras ar Stadoù-Unanet en deus skoet e-barzh soñnjoù an dud.
Petru Rocca

**Petru Rocca** (Vicu, 1887-1966) a oa ur skrivagner hag un emsaver broadelour eus Korsika.

Goude e studioù e labouras evel mouller ha kenlabourat a reas, adalek 1913, gant ar gelaouenn gorsek *[[A Tramuntana]]*, savet gant Santu Casanova. Soudard e voe e-pad ar Brezel-bed Kentañ, ha roet e voe dezhañ medalenn al Lejion a Enor.

Pa zistroas diouzh an talbenn e savas ur strollad kadourien gozh, *La Fraternelle Corse*. Gant e vreur Matteu e krouas, e 1920, ar gelaouenn sizhuniek *[[A Muvra]]*. E 1922 e voe anvet da brezidant ar Partitu Corsu d'Azione (PCdA), nevez-savet diwar skouer ar Partito Sardo d'Azione, savet e Sardigna, gant kadourien gozh ivez. E 1934 e kinnigas, en anv ar Partitu Corsu Autonomistu, anv nevez ar PCdA, sevel ur vonreizh evit Korsika. Berzet e voe ar strollad e 1939, dre ma oa tamallet dezhañ kenlabourat gant Benito Mussolini. 
 
Sevel a reas Petru Rocca ivez « U Teatru di A Muvra », e 1925. E 1926 e voe dioueliet gantañ, en A Padulella, ur blakenn e koun harlu Pasquale Paoli, pa oa aet hennezh da Napoli, da-heul e dad, e 1739. E 1938 e voe skarzhet eus Urzh al Lejion a Enor abalamour, a lavared, ma oa un « dañjer evit an unaniezh vroadel ».

Harzet e voe goude ar brezel ha kondaonet e voe da 15 vloaz a labour ret da ober e Gwiana. Digarc’hariet e voe da-heul un distaoliadeg embannet un nebeud bloavezhioù diwezhatoc’h. Bez’ e voe e-touez ar re a savas, e 1955, un doare akademiezh korsek anvet « Parlemu Corsu ». A-hed e vuhez en deus skrivet levrioù e korseg pe e galleg, diwar-benn istor e vro hag he lennegezh. Gantañ e voe savet ar ganaouenn « *Innu Corsu* » e 1937, ur ganaouenn hollvrudet bremañ gant an anv « *U Culombu* ».

Mervel a reas e Vicu e 1966.

## Oberennoù
* *Les corses devant l'anthropologie*, 1913
* *Pruverbii, massime è detti corsi*, 1921
* *A pignatta, cumedia di Plautu*, 1924
* *Storia populare di Corsica*, 1930
* *Una Vittoria Autonomista. L'Assemblea di i "Stati Generali di Corsica*, 1934
* *Quaderni di u Cursismu*, 1935
* *Parlà d'Aghjacciu, puesii*, 1955
* *Connais-tu la Corse*, 1960
* *Tempi è tempi*, 1963

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Langue et identité: l'exemple du corse durant la troisième république
Jean-Pierre Beltoise

**Jean-Pierre Maurice Georges Beltoise** (bet ganet d'ar  e Boulogne-Billancourt, Bro-C'hall, ha marvet d'ar  e Dakar, Senegal) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e F1 etre 1967 ha 1974, oc'h anavezout daou skipailh, Matra ha BRM. Redet en deus 88 redadeg met n'en deus gounezet nemet unan daoust ma oa sellet evel ur blenier ampart. Redet en deus ivez e redadegoù moto etre 1962 ha 1964 hep gounit kalz a dra.
Johnny Servoz-Gavin

**Georges-Francis "Johnny" Servoz-Gavin** (bet ganet d'an  e Grenoble, marvet d'an  er memes kêr) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet 13 redadeg e Formulenn 1 etre 1967 ha 1970, o redek evit Matra, Cooper ha Tyrrell.
Jackie Oliver

**Keith Jack Oliver** (bet ganet d'ar  e Chadwell Heath) a oa ur blenier redadegoù kirri Bro-Saoz en deus redet e Formulenn 1 etre 1967 ha 1973, hag ur vloaz e 1977. Redet en deus gant Lotus goude marv Jim Clark.

Anavezetoc'h evit bezañ krouet gantañ hag gant tud all ar skipailh Arrows, ur skipailh anavezet evit bezañ chomet bloavezhioù e Formulenn 1 hep trec'hiñ. Gwerzhet en deus e berzhioù da dTom Walskinshaw e fin ar bloavezhioù 1990.
Mike Spence

**Michael "Mike" Spence** (bet ganet d'an  e Croydon, marvet d'ar  en Indianapolis) a oa ur blenier redadegoù kirri saoz en deus redet kalz e Formulenn 1 etre 1963 ha 1968, hag ivez e redadegoù all evel en Andur pe ar redadegoù amerikan. Graet en deus e zisoc'hoù gant Team Lotus e-kichen Jim Clark, met redet en deus ivez gant BRM. Goude marv Clark eo bet pedet gant Colin Chapman mont da redek an Indianapolis 500 gant Lotus met lazhet eo bet gant ur gwallzarvoud e-pad an esaeoù.
Trevor Taylor

**Trevor Taylor** (bet ganet d'ar , marvet d'ar ) a oa ur blenier redadegoù kirri saoz en desu redet e F1 e 1959, etre 1961 ha 1964 hag e 1966. Redet en deus gant Team Lotus ha British Racing Partnership.
Richie Ginther

**Paul Richard "Richie" Ginther** (bet ganet d'ar  e Kalifornia, marvet d'an  e Bro-C'hall) a oa ur blenier redadegoù kirri amerikan en deus redet en Andur ha dreist holl e Formulenn 1 etre 1960 ha 1967. Redet en deus evit meur a skipailh, ar Scuderia Ferrari, BRM ha Cooper en o zouesk, o c'hounit nemet ur wezh gant Honda e 1965.
Wolfgang von Trips

**Wolfgang Alexander Albert Eduard Maximilian Reichsgraf Berghe von Trips** (bet ganet d'ar , marvet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri alaman. Mab ur familh tudjentil eo, ha daoust da se en deus redet e F1 etre 1956 ha 1961. Redet en deus dreist holl evit Ferrari ha kevezet en deus evit titl ar vlenierien pzo erruet ur gwallzarvoud e Monza en deus lazhet anezhañ ha 15 arvesterien. Gant e genskipailher Phil Hill zo aet ar maout ar bloavezh-se.
Perc'henner un troiad kart e oa von Trips, e Kerpen en Alamagn, un troiad perc'hennet goude gant Rolfe Schumacher, tad Ralf ha Michael Schumacher, a zo krog da redek war an troiad-se ha goude deuet da vezañ ar blenier alaman kentañ o c'hounit ur redadeg-leun abaoe amzer von Trips.
Willy Mairesse

**Willy Mairesse** (bet ganet d'ar , en em zistrujet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Belgia en deus redet e Formulenn 1 etre 1960 ha 1963, hag e 1965, oc'h ober e zisoc'hoù gant Ferrari. Redet en deus ivez en Andur met ur gwallzarvoud e 24 eurvezh ar Mañs 1968 en deus rediet anezhañ da baouez da redek, ar pezh a lak anezhañ d'en em zistruj ur vloaz war-lerc'h.
Alphonse Arzel

**Alphonse Arzel**, ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1927 e Gwitalmeze ha marvet d'an 21 a viz C'hwevrer 2014, a zo ur politikour breton, bet senedour, ha maer Gwitalmeze etre 1961 ha 2001. Brudet eo ar stourm renet gantañ e penn maered ar c'humunioù saotret gant lanv du an Amoco Cadiz.

## Liamm diavaez
* Film diwar e benn e brezhoneg : https://www.youtube.com/watch?v=w0HkcGuckR8
Kanton Lannejenn (1790)

Krouet e voe **Kanton Lannejenn** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus distrig ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
* Gwiskri, 
* Lannejenn (pennlec'h), 
* Lokunole.

Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. 
Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
Giancarlo Baghetti

**Giancarlo Baghetti** (bet ganet d'ar  e Milano, marvet d'ar  er memes lec'h) a oa ur blenier redadegoù kirri italian en deus redet e F1 etre 1961 ha 1967. Gounezet en deus ur redadeg gant Ferrari, o vezañ unan eus an tri blenier o deus gounezet evit o Friz Bras kentañ, ar re all o vezañ Nino Farina, trec'hour redadeg kevezadeg bed ar Formulenn 1 kentañ, ha Johnnie Parsons, en deus gounezet an Indianapolis 500 e 1950, pa oa e-barzh kevezadeg bed ar vlenierien. Redet en deus Baghetti evit skipailhoù all evel an ATS italian, Brabham ha Lotus.
Olivier Gendebien

**Olivier Gendebien** (bet ganet d'an  e Brusel, marvet d'an  e Les Beaux de Provence, Bro-C'hall) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Belgia en deus redet e F1 e 1956 hag etre 1958 ha 1961, peurvuiañ gant Ferrari. Redet en deus ivez en Andur ha gounezet en deus meur a wezh 24 eurvezh ar Mañs. Bet eo bet ivez e-barzh ar Rezistañs e Belgia.
Al Lae

**Al Lae** zo un anv-tiegezh brezhonek.

## Gerdarzh

## Tud
*Glaoda Mari al Lae (1745-1791), alvokad, barner, skrivagner brezhonek
*Yann-Vari al Lae (1749-1802), person tregeriat hag istorour
*Fañch al Lae (1859-1937)
*Jakeza al Lae, kelennerez ha kanerez gwerzioù
* Patrick Le Lay pe Patrick al Lae, den a skinwel
* Guy Le Lay (1947-2023), strilher ha sistrer
Carmen Miranda

**Maria do Carmo Miranda**, hogen **Carmen Miranda** hec'h anv-micher, ganet e 1909 e Marco de Canaveses (Portugal), ha marvet e 1955 e Beverly Hills (Kalifornia, SUA), a oa kanerez hag aktourez braziliat ha portugalat.
. 

En 1945 he doa brud da vout ar vaouez gwellañ paeet e SUA.
Repco

**Replacement Parts Company** pe **Repco** a zo un embregerezh aostralian a sav pezhioù cheñch evit ar c'hirri hag ar motoioù. Anavezet eo evit bezañ savet ganti keflusker ar Brabhamoù-Repco en deus tapet e Formulenn 1 daou ditl ar saverien e 1966 ha 1967 ha daou ditl ar vlenierien gant Jack Brabham ha Denny Hulme.
L'Adultera

*[[L'Adultera]]* zo ur romant alamanek gant Theodor Fontane, bet skrivet e 1879 ha deuet war wel e-giz levr e 1882.

Embannet eo bet e brezhoneg gant an An Alarc'h embannadurioù e 2012, ha troet gant Gérard Cornillet. 

Souezhus e vez ar yezh a-wechoù:
*ur vez didrouz (p. 5), e-lec'h ur bez
*evel m'hen rae (p. 12), e-lec'h m'hen grae
*n'en dije ket bezañ ezhomm (p. 13)
*hogen rak (p. 21)
*pa'z int pell [...] e vezont o skrivañ (p. 28)
*petra a grogimp e-barzh? (p.29)
*evidon-me e vefen prest (p. 88)
*Netra all eget...(p.133), e-lec'h netra nemet
Ricardo Rodríguez

**Ricardo Valentín Rodríguez de la Vega** (bet ganet d'ar  e Kêr-Vec'hiko, marvet d'ar  er memes memes kêr) a oa ur blenier redadegoù kirri, breur da bPedro Rodríguez, en deus redet e F1 etre 1961 ha 1962 gant ar Scuderia Ferrari. Mignon bras da Jo Ramírez, deuet da vezañ unan eus renerien McLaren. Gwelet e veze evel spi bras sport mec'hikan met lazhet eo bet en ur gwallzarvoud e-pad esaeoù a-raok Priz Bras Mec'hiko, er-maez eus ar gevezadeg, war ul Lotus prientet gant Rob Walker.
Bruce McLaren

**Bruce Leslie McLaren** (bet ganet d'an , marvet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Zeland-Nevez en deus redet e meur a gevezadeg, met dreist holl e F1 e lec'h ma redas evit Cooper met ivez e-lerc'h ma krouas e skipailh, McLaren Racing a red c'hoazh hiziv. Deuet e da vezañ trec'hour yaouankañ ur Priz Bras en e amzer gant e drec'h e Priz Bras ar Stadoù-Unanet e 1959. Redet en deus ivez en Andur, o c'hounit 24 eurvezh ar Mañs, hag e CanAm e lerc'h ma varvas e 1970.
Kanton Neulieg (1790)

Krouet e voe **Kanton Neulieg** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel eus Bann Pondi e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ:
* Kergrist, 
* Neulieg (pennlec'h).

Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. 
Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
International Quadball Association

**''International Quidditch Association** (**IQA**)* zo ur gevredigezh hag a gemer an divizoù a sell ouzh ar c'hoari *Quidditch*, c'hoariet gant [[Mougouled]]. Krouet e oa bet d'an [[11 a viz Du]] [[2007]] evel *Intercollegiate Quidditch Association* da-heul ar c'hrogad kentañ savet etre skolioù-meur 'zo er [[Stadoù Unanet]]. N'eo nemet e [[2010]] ma oa bet kemeret hec'h anv a-vremañ. Kroget e [[Norzhamerika]] da gentañ-penn ez a ouzhpenn mil skipailh (en ouzhpenn trizek bro) d'hec'h ober bremañ.

Diazezet e oa bet war tachenn skol-veur [[Middlebury, Vermont]] ha bodañ a ra daou c'hant c'hwec'h skol warn-ugent evit c'hoazh. Pa oa bet aozet Kib kiditch ar bed e [[2006]] e oa bet embannet ur pennad diwar he fenn war bajenn gentañ ar *Wall Street Journal* ken souezhet ma oa ar gazetenn gant an anadenn nevez. An hevelep tra a c'hoarvezas e-barzh *Usa Today'' d'ar 27 a viz Du 2007 da-geñver Kib ar bed 2007. D'an 28 a viz Meurzh 2008 e voe diskouezet war-eeun ur prantad eus ar c'hrogad etre skipailhoù Middlebury hag Amherst, Massachusetts gant CBS. Evit ar wech kentañ, e 2008, e teuas ur skipailh estren — McGill University (Kanada) — da gemer perzh e Kib ar bed.
Iain

**Iain** ([ˈɪʲən]), zo un anv-bihan gouezelek eus Bro-Skos, ha **Ian** (/ˈiː.ən/) zo ur stumm saoznekaet anezhañ. Stank eo e Bro-Skos, hag er broioù saoznek dre vras, ha klotañ a ra gant Yann e brezhoneg. 

## Yezhoù all
*Joan, e katalaneg
*Yann, e brezhoneg

## Tud

### Iain
*Iain MacMillan
*Iain Noble

## Pennad kar
*Ian
Ian

**Ian** zo un anv-bihan gouezelek saoznekaet, kar da Yann.

## Yezhoù all
* Iain e gouezeleg
* Ioan e kembraeg
* Yowan e kerneveureg

## Ian
*Ian Anderson (g. e 1947), kaner-sonaozer skosat ar strollad Jethro Tull 
*Ian Curtis (1956-1980), kaner-sonaozer ar strollad Joy Division
*Ian Fleming, skrivagner ha spier saoz
*Ian Hudghton‎, politikour skosat
*Ian McKellen, aktour saoz
* Ian Kershaw (g. e 1943), istorour saoz
* Ian Rankin, skrivagnour romantoù polis skosat
* Ian McShane, aktour saoz
* Ian Paisley (1926-2014), politikour protestant eus Norzhiwerzhon
* Ian Smith (1919-2007), kentañ ministr Republik Rodezia
Dreist Aotre ar FIA

**Dreist Aotre ar [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]]** (**FIA Super Licence** e saozneg) a zo un dokumant a aotre ur blenier da gevezañ e Formulenn 1. Roet e vez da bep hini en deus graet berzh e formulennoù evit ar re yaouank hag en deus graet muioc'h eget 300 km war ur c'harr F1.

Evit bezañ kadarnaet gant un *FIA Racing Super Licence*, e ranker tizhout meur a bal hervez lezenn Kod an FIA. Ar pezh a ranker kaout pe ober a zo:

* Kaout 18 vloaz da nebeutañ.
* Kaout un aotregezh avit ar redadegoù live A.
* Kaout an aotre bleniañ gwiriek.
* Tremen un arnodenn gant an FIA, a-fed anavezout lezennoù ar redadegoù F1.
* Bezañ tizhet 80% da nebeutañ eus troioù redadeg otoioù ur plas. 
* Bezañ tapet 40 poent da nebeutañ a-fed teir koulzad ziwezhañ.
Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen

**Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen** (1763-1834) a oa dug Sachsen-Hildburghausen eus 1780 betek 1826, ha dug Sachsen-Altenburg adal 1826 betek e varv.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Charlotte Georgine Luise von Mecklenburg-Strelitz ha daouzek bugel o doe: 
*Friedrich (1786–1786)
*Charlotte (1787–1847)
**dimezet e 1805 d'an Dug Paul von Württemberg (1785–1852)
*Auguste (1788–1788)
*Joseph (1789–1868), Dug Sachsen-Altenburg
**dimezet e 1817 d'an Dugez Amalie von Württemberg (1799–1848)
*Friederike (1791–1791)
*Therese (1792–1854)
**dimezet e 1810 da Ludwig Iañ Bavaria (1786–1868)
*Luise (1794–1825)
**dimezet e 1813 d'an dug Wilhelm Iañ von Nassau (1792–1839)
*Franz (1795–1800)
*Georg (1796–1853), Dug Sachsen-Altenburg
**diùmezet e 1825 d'an Dugez Marie von Mecklenburg-Schwerin (1803–1862)
*Friedrich (1801–1870)
*Maximilian (1803–1803)
*Eduard (1804–1852), dimezet div wech:
**e 1835 d'ar briñsez Amalie von Hohenzollern-Sigmaringen (1815–1841)
**e 1842 d'ar briñsez Luise Reuß zu Greiz (1822–1875)
Indila

**Indila**, bet ganet Adila Sedraïa d'ar 26 a viz Mezheven 1984 e Pariz, a zo ur ganerez-sonaozerez c'hall. "Capitol" eo he label.
Xosé María Díaz Castro

**Xosé María Díaz Castro** (19 a viz C'hwevrer 1914 e Guitiriz, Lugo, Galiza, Bro-Spagn – 2 a viz Here 1990 e Lugo) a oa ur skrivagner galizat ha galizek, gouestlet dezhañ Devezh al Lizhiri Galizek e 2014.

## Buhez
Studiet en deus er C’hloerdi Santez Katell e Mondoñedo, daoust ma n'eo ket bet beleget. Kelenner eo bet e Madrid adalek 1948. Un oberenn hepken a skrivas, al levr barzhoniezh *Nimbos* ( "Nimboù"), embannet e 1961, koulskoude eo bet bras e levezon war ar varzhed c'halizek da-c'houde, en abeg d'e barfeted ha d'e brederi evit Galiza ha tonkadur mab-den, ar vuhez, ar marv hag an amzer.

Alies e vez lakaet Díaz Castro e Remziad 1936, a-gevret gant barzhed e-giz Ricardo Carvalho Calero, Celso Emilio Ferreiro hag Aquilino Iglesia Alvariño. 

En unan eus e varzhonegoù muiañ-anavezet, *Penélope*, e prederi diwar-benn Galiza o venel kousket, daoust ma ne gollas ket goanag evit e vro.

## Gwelet ivez

### Liammoù diavaez

* PoetaDiazCastro.com
Barzh-lez

Ur **barzh-lez** zo ur barzh ofisiel e lez ur priñs pe roue, karget da ganañ meuleudi d'ar priñs ha d'e diegezh ha da sevel barzhonegoù hervez c'hoant ar priñs a vag hag a bae anezhañ. Kement-se a c'hoarveze e Kembre hag Iwerzhon ar Grennamzer, ha Taliesin a zo ur skouer anezho. Roud a gement-se a gaver e Breizh ivez.

## Skouer Taliesin
Kanet en dije Taliesin e lez tri roue brezhon da vihanañ : 
*Urien, roue Rheged, 
*e vab Owain ab Urien, roue war e lerc'h, 
*ha Cynan Garwyn, roue Powys, e Kembre hag e-kreiz Bro-Saoz a-vremañ.

Padet e vije an hengoun e Kembre betek dibenn ar Grennamzer.

Modernaet eo bet an hengoun gant krouidigezh ar garg Bardd Cenedlaethol Cymru (*Barzh Broadel Kembre*).

## Barzh loreet
E broioù zo e komzer eus *barzh loreet*, evel en Italia gant Albertino Mussato ha Francesco Petrarca a voe kurunennet gant lore hervez ur c'hiz a vije bet en Henamzer.

Hiziv ez eus broioù ma 'z eus bet krouet ar garg a varzh ofisiel (*Poet laureate* e saozneg), evel ar Rouantelezh-Unanet.

## Pennad kar
*Barzh Ofisiel ar Rouantelezh

## Notennoù


## Levrlennadur
*Pennad gallek e-barzh La revue des deux mondes: http://books.google.fr/books?id=7gAoAAAAYAAJ&pg=PA428&lpg=PA428&dq=barde+de+hoel&source=bl&ots=B6n8yNjjPO&sig=1r08SVPZis7nViWaBCKaVqgR8Vg&hl=fr&sa=X&ei=34cLU_L9N4SW0AX0lYHADA&ved=0CFMQ6AEwBQ#v=onepage&q=barde%20de%20hoel&f=false
Kanton Pleurdud (1790)

Krouet e voe **Kanton Pleurdud** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus distrig ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div c'humun a oa ennañ:
* Lanwelan, 
* Pleurdud (pennlec'h).

Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. 
Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
Tony Brooks

**Charles Anthony "Tony" Standish Brooks ** (bet ganet d'ar  e Dunkinfield, Bro-Saoz) a oa ur blenier redadegoù kirri saoz lesanvet "*the racing dentist*" ("*An Dantist-blenier*"). Redet en deus 39 redadeg e Formulenn 1 etre 1956 ha 1961, ha bet eo bet e 1955, er-maez eus ar gevzadeg e Sirakuza, ar blenier saoz kentañ o trec'hiñ war ur c'harr saoz abaoe 1923. Redet en deus evit Vanwall, Ferrari ha BRM o c'hounit 6 gwezh.
Maurice Trintignant

**Maurice Bienvenu Jean Paul Trintignant** (bet ganet d'an 30 a viz Here 1917, e Sainte-Cécile-les-Vignes en Okitania, marvet d'an 13 a viz C'hwevrer 2005 e Nîmes, memes bro) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Okitania en deus redet e Formulenn 1, dreist-holl, etre 1950 ha 1964, evit skipailhoù evel Gordini, Ferrari, Vanwall, Rob Walker pe Aston Martin, da skouer, o trec'hiñ div wezh. Redet en deus ivez en Andur ha gounezet en deus 24 eurvezh ar Mañs 1954, a-raok mont war e leve ha gwerzhañ gwin. Breur eo da Louis Trintignant, a oa ivez blenier redadegoù kirri, lazhet en esaeoù e 1933 gant Bugatti avat, hag eontr Jean-Louis Trintignant, an aktour, eo.

.
Til Ungdommen

**Til ungdommen** ("Evit ar yaouankizoù"), anavezet ivez dre ar gerioù kentañ, Kringsatt av fiender ("gronnet gant enebourien"), zo ur varzhoneg eus 1936 gant ar barzh norgeat Nordahl Grieg. E 1952 e voe savet un ton warnañ gant ar sonaozour danat Otto Mortensen. Kanet eo bet gant un toullad mat a ganerien ha dreist-holl, goude lazhadeg an 22 a viz Gouhere 2011, e lidoù kounaat al lazhadeg. 

Pa oa bet skrivet e 1936 gant Nordal Grieg e oa studier e Ny-Hellesund e Søgne, goude goulennet outañ gant ar politikour Trond Hegna, awenet gant Brezel Spagn.
Forrest Gump

***Forrest Gump*** zo ur film troet etre miz Eost ha miz Kerzu 1993 gant ar filmaozour stadunanat Robert Zemeckis ha deuet er-maez e Stadoù Unanet Amerika d'ar 6 a viz Gouhere 1994. Diazezet eo war romant *[[Forrest Gump (romant)|Forrest Gump]]* skrivet gant Winstom Groom ha deuet er-maez e 1986 (embannet e voe *[[Gump and Co.]]* da-heul, e 1995).
## Istor
## Fichenn deknikel
* Titl orin : *Forrest Gump*
* Sevener : Robert Zemeckis
* Skrid-aozañ : Eric Roth
* Sonerezh : Alan Silvestri
* Produiñ : Wendy Finerman, Steve Tisch, Steve Starkey, Charles Newirth
* Rener al luc'hskeudennerezh : Don Burgess
* Frammañ : Arthur Schmidt
* Stumm : Livioù ha gwenn ha du - 35 mm - 2,35:1, Dolby digital, DTS.
* Bro orin : 
* Yezh : *[[saozneg]]*
* Deiziadoù dont er-maez :
:- : 
:-/ : 

## Un nebeud aktourien
* Tom Hanks : Forrest Gump,
* Robin Wright : Jennifer « Jenny » Curran,
* Gary Sinise : al letanant Dan Taylor,
* Mykelti Williamson : Benjamin « Bubba » Bufford-Blue,
* Sally Field : Mamm Forrest,
* Haley Joel Osment : Mab Forrest ha Jenny,
* Peter Dobson : Elvis Presley,
* Dick Cavett : e-unan,
* Sam Anderson : pennrener Hanckock, pennrener skol-gentañ Forrest,
* Geoffrey Blake : Wesley,
* Siobhan Fallon Hogan : Dorothy Harris, blenierez karr-boutin-skol,
* Sonny Shroyer : Coach Paul "Bear" Bryant,
* Grand L. Bush, Michael Jace, Conor Kennelly, Teddy Lane Jr. : stourmerien a-enep d'ar brezel, d'ar prezidant Lyndon B. Johnson ha d'ar ouennelerezh.

## Prizioù
**[[Oskaroù 1995]]**
* Oskar ar film gwellañ
* Oskar ar sevener gwellañ: Robert Zemeckis
* Oskar an aktour gwellañ: Tom Hanks
## Notennoù ha daveoù
## Liammoù diabarzh
## Liammoù diavaez
Stuart Lewis-Evans

**Stuart Nigel Lewis-Evans ** (bet ganet d'an  e Luton, marvet d'ar  e East Grinhead) a oa ur blenier redadegoù kirri saoz en deus redet e Formulenn 1 etre 1957 ha 1958 gant Connaught ha Vanwall. Sikouret en deus Vanwall da c'hounit kentañ titl ar saverien met lazhet eo bet e fin ar bloavezh gant ur gwallzarvoud e Priz Bras Maroko. Marvet eo ur sizhunvez goude e wallzarvoud, e Bro-Saoz. E varv a lak Vanwall da baouez da redek.
Cantre'r Gwaelod

**Cantre'r Gwaelod**, pe **Cantref y Gwaelod** ("kantrev ar goueled"), zo ur vro vojennel e Bae Ceredigion, e kornôg Kembre, tu bennak etre Ynys Enlli en hanternoz hag Ynys Dewi er c'hreisteiz. Meneget e vez a-wechoù evel un Atlantis, met tennañ a ra kentoc'h da vojenn Kêr-Is. Relegoù gwez fosilaet a weler war aod ar bae, d'an daere. Ha goude barroù avel vras miz C'hwevrer 2014 ez eus bet dizoloet muioc'h c'hoazh, en Ynyslas hag Y Borth, ken e voe kaoz adarre eus gwrizioù istorel ar vojenn. 

## Ar vojenn
Meur a zoare zo d'ar vojenn. E Levr Du Caerfyrddin emañ an hini koshañ anavezet, kaoz ennañ eus **Maes Gwyddno** a voe beuzet abalamour d'ur plac'h yaouank anvet Mererid . 

### Skeudennoù

File:Badgernet BorthBeach1.JPG|Relegoù ar c'hoad dindan vor, 2008
File:Badgernet BorthBeach2.JPG|Relegoù ar c'hoad dindan vor, 2008
File:Petrified tree stump at Ynyslas, Ceredigion, Wales.jpg|Sichennoù gwez en Y Borth, tost da Ynyslas
File:Low tide at Sarn Gynfelyn - geograph.org.uk - 845252.jpg|Sarn Gynfelyn, d'an daere
File:The end of Sarn Gynfelyn - geograph.org.uk - 845257.jpg|Dibenn Sarn Gynfelyn


### Liammoù diabarzh
*  Cantre'r Gwaelod - The Lost Land of Wales
*  The submerged forest of Borth
*  Experts look for 'watery kingdom'
*  An exploration of the 'walled realm' version of the myth, and the semi-legendary King Gwyddno
*  local history page looking at possible documentary evidence
*  Pennad e-barzh The Guardian : http://www.theguardian.com/uk-news/2014/feb/20/prehistoric-forest-borth-cardigan-bay-wales
*  Pennad e-barzh Le monde : https://web.archive.org/web/20140316035541/http://bigbrowser.blog.lemonde.fr/2014/02/21/atlantide-une-foret-prehistorique-deterree-par-la-tempete-au-pays-de-galles/

## Pennadoù kar
* Tyno Helig
Ynyslas

**Ynyslas** (*Enez c'hlas* e brezhoneg) zo ur gêriadenn eus Ceredigion, e Kembre, un hanter lev en hanternoz da Y Borth ha 10 km en hanternoz da Aberystwyth, tost da c'henoù ar stêr Dyfi, 129,4 km eus Kerdiz.

## Pennad kar
*Leri

## Notennoù
Kantrev

**Kantrev** (e brezhoneg), pe **cantref** e kembraeg, a vez lavaret eus rann ur gontelezh e Kembre er Grennamzer. E Bro-Saoz e veze anv eus un **[[hundred]]**. Daou gombod pe muioc'h a oa en ur c'hantrev. 
Rannet eo Kantrev Aberffraw e Môn etre daou gombod, Llifon ha Malltraeth, met kantrevoù bras a veze enne 6 pe muioc'h, evel Kantrev Gwarthaf e Dyfed, eizh kombod ennañ: Efelffre, Peuliniog, Talacharn, Amgoed, Ystlwyf, Penrhyn, Derllys hag Elfed.

## Gerdarzh
Splann eo ar gerdarzh, *kant trev* zo en ur c'hantrev, da lavarout eo kant parrez ha kant iliz-parrez. 

## Pennadoù kar
*Kombodoù Kembre
Kumuniezh kumunioù ar Menez

**Kumuniezh-kumunioù ar Menez** a oa un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kreiz-Breizh eo. Krouet eo bet e 1999.

Krouet e oa ur gumun nevez, ar Menez, e-touez ar seiz kumun d'ar 1 a viz Genver 2016. Divodet e voe ar gumuniezh-kumunioù d'ar mare-se.

Edo he sez e Koedlinez. He frezidant e oa Jacky Aignel, maer Sant-Gouenoù.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù ar Menez a yae 7 kumun d'ober anezhi:

#Gorre
#Koedlinez (sez)
#Langourlae
#Plesala
#Sant-Gouenoù
#Sant-Jili-ar-Menez
#Sant-Yagu-ar-Menez

## Gevelliñ

## Pennad kar
*Etrekumuniezhioù Aodoù-an-Arvor

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Menez (bro)

**Ar Menez** (*Le Mené* e galleg) a zo ur vroig en Argoad, e Breizh-Uhel, er Biz da Loudieg. Emañ a-ramp war Bro-Sant-Brieg ha Bro-Sant-Maloù.

Menez Beller (pe Bel-Air) eo pennlein ar vro, 339 metr uhelder dezhañ, e kumun Trebrid. En em astenn a ra e zinaouennoù war gumunioù Trezeniel ha Plesala ivez.

El lec'h ma oa lanneier e vez gounezet hiziv edeier ha boued-chatal dreist-holl, etre koadoù bihan ha bodadoù gwez. N'eus ket garzhaoueg ken koulz lavaret. Hervez an douaroniour Pierre-Yves Le Rhun ez eus bremañ er Menez un « ec'honded trevadoù edeier hag a denn d'ar Beauce, nemet ar Middle-West e vefe. ».

## Pennadoù kar

*Kumuniezh kumunioù ar Menez
*Kumuniezh kumunioù Koad Alan hag ar Menez

## Notennoù ha daveoù
Cemais (kantrev e Môn)

:*Ur pennad zo diwar-benn [[Cemaes]], kêriadenn e Môn.* 
:*Ur pennad all zo diwar-benn [[Cemais (kantrev e Dyfed)]]. *

Unan eus tri c'hantrev Ynys Môn, e gwalarn an enez, e Kembre ar Grennamzer, e oa **Cemais**. E Rouantelezh Gwynedd e oa an enez en he fezh. 

Rannet e oa etre daou gombod: Talybolion er c'hornôg, ha Twrcelyn er reter. Stok e oa ouzh kombod Llifon e kantrev Aberffraw er mervent hag ouzh kantrev Rhosyr er c'hreisteiz. 

E Cemaes, e kombod Twrcelyn, e oa al lez-varn. 

## Pennad kar
*Kombodoù Kembre
Cemais (kantrev e Dyfed)

:*Ur pennad zo diwar-benn [[Cemaes]], kêriadenn e Môn.* 
:*Ur pennad all zo diwar-benn [[Cemais (kantrev e Môn)]]. *

Unan eus kantrevoù Rouantelezh Dyfed, e mervent Kembre, er Grennamzer, e oa **Cemais** (pe *Kemes* evel ma veze skrivet e grenngembraeg) . Hiriv emañ e Sir Benfro.

En em astenn a rae etre aber ar stêr Teifi hag Abergwaun, ha menezioù Y Preseli, ha dezhañ ur gorread a 359&nbsp;km2 bennak.

Rannet e oa etre daou gombod gant ar stêr Nyfer : Is Nyfer en henternoz ha Uwch Nyfer er c'hreisteiz.

## Notennoù


## Pennad kar
*Kombodoù Kembre
Kanton Mendon (1790)

Krouet e voe **Kanton Mendon** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro eus Distrig an Alre e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div c'humun a oa ennañ:
* Lokoal, 
* Mendon (pennlec'h).

Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. 
Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Pajennoù kar
* Lokoal,
* Lokoal-Mendon,
* Mendon.

## Notennoù ha daveennoù
Kevin Magnussen

**Kevin Magnussen** (bet ganet d'ar ) a zo ur blenier redadegoù kirri eus Danmark a red e Formulenn 1 gant McLaren e 2014. Ober a ra e zisoc'hoù e Priz Bras Aostralia 2014. Mab henañ Jan Magnussen eo, an hini a oa blenier e 24 eurvezh ar Mañs hag e Formulenn 1. Ezel stummadur McLaren evit ar vlenierien yaouank eo. Gounezet en deus kevezadeg Alamagn F3 hag ar Formulenn Renault 3.5 a-raok bezañ anvet blenier McLaren e-kichen Jenson Button.
Talybolion

**Talybolion**, pe **Talebolyon**, pe **Talebolion** a-wechoù, a oa unan eus daou gombod gwalarn Ynys Môn, e hanternoz Kembre, er Grennamzer. E kantrev Cemais e oa, e Rouantelezh Gwynedd evel Môn en he fezh d'ar c'houlz-se. Er reter dezhañ e oa Twrcelyn, kombod all ar c'hantrev. 

E Talybolion e oa hanternoz Ynys Gybi, ha Caergybi ar pennlec'h. E Môn e oa bevennet er c'hreisteiz gant kombod Llifon, e kantrev Aberffraw, ha gant kombod Twrcelyn er reter. E Maenor Cemais (Porth Wygyr e-kichen Cemaes hiriv marteze) e oa lez ar c'hombod, ha oa war un dro penn-lez ar c'hantrev. 

## Istor
Stag eo anv Talybolion ouzh hini Pabo Post Prydain, ur sant eus ar Vvet kantved, a ouenn rouaned Rouantelezh Gwynedd. Un iliz zo bet savet dezhañ e Llanbabo en XIIvet kantved, da vare Owain Gwynedd.

## Parrezioù

*Llanbadrig - e Cemais, maenor ar c'hombod
*Llanfechell
*Llanrhwydrys
*Llanfair
*Llanrhuddlad
*Llanbabo
*Llanddeusant
*Llanfaethlu
*Llanfwrog
*Llanfachraeth

## Levrlennadur
*A. D. Carr, *Medieval Anglesey* (Llangefni, 1982). 

## Pennad kar
*Kombodoù Kembre
GP3 Series

**GP3 Series**, pe simploc'h **GP3** a zo anv ur gevezadeg redadegoù kirri redet gant kirri un-plas. Krouet eo bet e 2010 evit magañ ar GP2 Series, savet evit stummañ ar vlenierien yaouank evit kas anezho war-zu ar Formulenn 1. Heuliañ a ra deiziadur kevezadeg bed ar vlenierien evit bezañ ur redadeg a-gostez a-raok ar Prizioù Bras, evel ar GP2.

## Kampioned
Max Chilton

**Max Alexander Chilton** (bet ganet d'ar  e Reigate) a zo ur blenier redadegoù kirri saoz a red e Formulenn 1 abaoe 2013. Redek a ra gant Marussia ha redet en deus er skipailhoù sikouret ganto e GP2 Series a-raok. Breur Tom Chilton eo, a red e WTCC.
World Touring Car Championship

**World Touring Car Championship**, pe **WTCC** (**Kevezadeg bed ar c'hirri Tourism**) a zo ur gevezadeg redadegoù kirri aozet gant ar FIA abaoe 2005. E 1987 ez eus bet un taol-arnod evit aozañ ur seurt kevezadeg met n'eo ket bet miret. Etre 1993 ha 1995 e oa bet aozet ur gib etre blenierien gwellañ ar gevezadegoù broadel met n'en deus ket padet ken nebeud, a-raok bezañ aozet da vat gant ar FIA. Unan eus ar peder c'hevezadeg aozet gant ar FIA eo, e-kichen kevezadeg bed ar Formulenn 1, ar WRC hag ar WEC.
Redet e vez war kirri a gaver a bep tu e karrdiez, prientet a-ratozh evit ar redadegoù.

## Roll al loreidi
Theobald von Bethmann Hollweg

**Theobald Theodor Friedrich Alfred von Bethmann Hollweg**, ganet d'an 29 a viz Du 1856 e Hohenfinow ha marvet d'an 2 a viz Genver 1921 en hevelep kêr) oa ur politikour alaman da vare an Impalaeriezh alaman.
Kañseller an Impalaeriezh e voe etre 1909 ha 1917.

Tabutal a reer c’hoazh a-zivout e girriegezh da geñver tarzhadenn ar Brezel-bed kentañ.

## Levrlennadur
* Fritz Fischer, *Griff nach der Weltmacht : die Kriegszielpolitik des kaiserlichen Deutschland 1914/18*, Düsseldorf, Droste,‎ 1961.
Daniil Kvyat

**Daniil Vyacheslavovich Kvyat** (**Дании́л Вячесла́вович Квят**, IPA: [dɐnʲiˈil vʲɪtɕɪˈslavəvʲɪtɕ kvʲat], bet ganet d'ar  en Oufa) a zo ur blenier redadegoù kirri a red e Formulenn 1 e 2014. Ezel eus ar Red Bull Drivers Developement eo bet dibabet gant eil skipailh Red Bull Toro Rosso evit redek ganto e 2014 o erlec'hiañ Daniel Ricciardo aet da Red Bull Racing. Kampion GP3 Series 2013 eo.

## Toro Rosso (2014,2016-2017,2019)
En Aostralia, da-geñver Priz Bras digoradur ar c'houlzad, emañ Daniil Kvyat en eizhvet plas.  Pa oa bet echuet an 9vet redadeg a-dreñv e genskipailher Jean-Éric Vergne e oa deuet da vezañ, pa oa 19 vloaz, 10 miz ha 18 devezh, ar. Ur poent nevez a oa bet roet gant Kvyat e-pad ar Priz Bras war-lerc'h, e Malaysia.  Da-geñver ar Priz Bras kentañ, e Melbourne, emañ Daniil Kvyat e trizekvet plas er renk Elo.

## Red Bull (2015-2016)
Goude e bemp redadeg kentañ gant skipailh Aostria n'en deus Kvyat enskrivet nemet pemp poent ha gounezet en deus pempvet plas er c'hampionad. Echuiñ a reas neuze an navvet plas e Kanada, ha goude-se e-maez ar poentoù en Aostria a-raok ur c’hwec’hvet plas e Breizh-Veur. Aet e oa ar maout gantañ e Priz Bras Hungaria, aet kuit eus ar seizhvet plas, ha dont a reas da vezañ an eil sturier rusian o pignat war ur podiom.

## Alpha Tauri (2020)

## Notennoù
Herri Urrats

**Herri Urrats** zo ur fest vloaziek en Euskal Herria, e Senpere evit sikour *[[ikastola]]k* Iparralde. En Hegoalde e vez kelennet euskareg en holl skolioù, en hanternoz d'ar Pireneoù e ranker mont d'an *ikastola* a zo ur skol brevez.

## Istor
E 1984 e voe dalc'het ar c'hentañ Herri Urrats e Senpere, ur gerzhadeg en-dro da lenn Senpere.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Herri Urrats

## Notennoù
Simferopol

**Simferopol** (skrivet *Сімферополь* en ukraineg, *Симферополь* e rusianeg), *Aqmescit* e tatareg Krimea, eo kêr-benn Krimea.  a dud a oa o vevañ enni e 2013.

## Gevelliñ
Gevellet eo Simferopol gant :
*  (1986)
*  (1991)
*  (2006)
*  (2007)
*  
*  (2008)
*  (2008)
*  (2008)
*  (2008)
*  (2008)
*  (2016)

## Liammoù diavaez

## Daveoù
Georg Michaelis

**Georg Michaelis**, ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1857 e Haynau - anvet hiziv Chojnów, e Polonia - ha marvet d'an 24 a viz Gouere 1936 e Bad Saarow, oa ur politikour ha gwiraour alaman da vare an Impalaeriezh alaman.

Maodiern-arlevier Prusia e voe ha kañseller an Impalaeriezh etre Gouere hag Here 1917.
Marcus Ericsson

**Marcus Ericsson** (ganet d'an ) zo ur blenier redadegoù kirri a Sveden a red e 2014 e Formulenn 1 gant Caterham-Renault gant an niverenn **9**.
Shakespeare in Love

***Shakespeare in Love*** zo ur film savet e 1998 gant John Madden awenet gant buhez ar skrivagner William Shakespeare. Kontañ a ra un istor karantez etre Viola de Lesseps (Gwyneth Paltrow) hag William Shakespeare (Joseph Fiennes) pa oa o sevel ar pezh-c'hoari *[[Romeo and Juliet (pezh-c'hoari)|Romeo and Juliet]]*. Un istor faltazi savet penn-da-benn eo, met meur a hini eus tudennoù ar film a zo anv anezho e pezhioù Shakespeare.
Banka (disheñvelout)

**Banka** a c'hall bezañ:

*Banka, ur gumun en Iparralde (e departamant ar Pireneoù-Atlantel), "Banca" ent-ofisiel
* Banka (Bihar), ur gêr en India
* Bankə, en Azerbaidjan
* Banka (Kameroun), ur gêr e Kameroun
* Banka (Slovakia), ur gêr e Slovakia
* Bangka, un enezenn en Indonezia
Dugelezh Savoia

**Dugelezh Savoia** zo un dugelezh kozh dizalc'h etre Bro-C'hall ha Piemonte hag a voe egin Stadoù Savoia. E 1713 e teuas da vout Rouantelezh Sardigna, hag a voe rannet etre Bro-C'hall hag Italia e 1860.
## Proviñsoù
Meur a *broviñs* a oa e dugelezh Savoia.

## Kêr-benn
*Chambéry (1416-1563), 
*Torino (1563-1713)
## Istor
E 1860, gant ar Risorgimento italian hag an hollvouezhiadegoù evit an unvaniezh en Italia e voe unanet stadoù Italia ha roet ar gurunenn da roue Sardigna, Victor-Emmanuel II de Savoie, gant skoazell an impalaer gall Napoleon III.

D'an 22 a viz Ebrel 1860, pa voe embannet Feur-emglev Torino a-c'houde un hollvouezhiadeg (130 533 "ya" / "ya ha takad frank" ouzh 235 "nann"), e voe roet dugelezh Savoia da Vro-C'hall ha rannet etre daou zepartamant gall : Savoie hag Haute-Savoie.
## [[Roll Duged Savoia]]

## Notennoù
Proviñs Savoia

**Savoia**, pe **Proviñs Savoia** (*provincia della Savoia* pe *Savoia Ducale* en italianeg, *Savoie Propre*, pe *Savoie Ducale* e galleg) a oa ur broviñs istorel eus Dugelezh Savoia en XVIIIvet kantved. Enni e oa Chambéry, kêr-benn an dugelezh en 1295.

## Istor ar broviñs
Kontelezh Savoia a droas da *broviñs Savoia* pa voe savet an dugelezh. 
*E 1792 e voe staget ouzh ar Republik c'hall nevez, lakaet da zepartamant gall, hag anvet Mont-Blanc. 
*E 1798 e voe tennet ul lodenn eus an departamant d'ober departamant Léman.
*E 1815, pa voe diskaret an impalaeriezh c'hall kentañ, e tistroas ar broviñs gant Tiegezh Savoia. E 1816 e voe adsavet proviñsoù kozh Dugelezh Savoia 
* E 1860 e voe staget ouzh Bro-C'hall evit dont da vezañ arondisamant Chambéry en departamant gall Savoie, gant ar proviñsoù kozh Tarentaise ha Maurienne.
Peoc'h an Itronezed

**Peoc'h an Itronezed**, pe *peoc'h Cambrai*, en 1529, a lakeas fin d'ar brezel etre ar roue gall Frañsez Iañ hag an impalaer santel Karl V, a oa ivez roue Spagn, savet abalamour ma en devoa torret ar roue e c'her ha nac'het ober hervez feur-emglev Madrid (1526).

## Istor
Sinet e voe ar peoc'h e Cambrai d'ar 5 a viz Eost 1529 en ostel Saint-Pol a oa da Varie de Luxembourg. Frañsez Iañ a lavaras paouez a glask kemer douaroù en Italia, hag en eskemm e c'hallas kaout Bourgogn, goude dilezel Artez ha Flandrez.

Sinet e voe Peoc'h an Itronezed gant Loeiza Savoia, mamm ar roue Frañsez Iañ, Marc'harid Aostria (1480-1530), moereb d'an impalaer Karl V, ha Marie de Luxembourg, dirak ar c'hardinal Louis de Bourbon Vendome.

Da siellañ an emglev e plegas Frañsez Iañ, intañv abaoe meur a vloaz, da zimeziñ da Leonor Aostria, c'hoar d'e enebour Karl V. Ouzhpenn-se e teuas Bourgogn en-dro gant ar roue gall, gant ma tilezje e wirioù war zouaroù italian. Ouzhpenn kement-se c'hoazh, dieubet e voe, goude paeañ ur bern arc'hant, daou vilion a skoedoù, daou vab ar roue gall, Frañsez ha Herri, a oa gouestlidi e Madrid, da warantiñ ur peoc'h ha he oa ket bet o ren.
Droukrañs ar roue gall avat a gasas anezhañ adarre war hent ar brezel seizh vloaz goude, e 1536.

## Efedoù

## Pennad kar
*Brezelioù Italia

## Daveoù
Jatsu (disheñvelout)

**Jatsu** a zo un anv euskarek.

*Jatsu, ur gumun e Lapurdi
*Jatsu, pe Jatsu Garazi, ur gumun e Navarra-Izel
Feur-emglev Madrid

Meur a **Feur-emglev Madrid** zo bet:

***[[Feur-emglev Madrid (1526)]]**, ma voe dilezet e arc'hadurioù en Italia gant ar roue gall Frañsez Iañ ha pa laoskas Bourgogn da vont gant Spagn ha pa zilezas Flandrez hag Artez.
* **[[Feur-emglev Madrid (1670)]]**, pa anavezas Spagn an trevadennoù saoz er mor Karib, ha dreist-holl Jamaika hag an Inizi Kaiman.
* **[[Feur-emglev Madrid (1721)]]**
* **[[Feur-emglev Madrid (1750)]]** diwar-benn an harzoù entre an trevadennoù spagnol ha portugalat en Kreisteizamerika.
* **[[Feur-emglev Madrid (1795)]]**, pe **traité de Pinckney** pe **traité de San Lorenzo**, diwar-benn an harzoù entre SUA ha Spagn.
* **[[Feur-emglev Madrid (1801)]]** etre Portugal ha Bro-C'hall, goude Brezel an Orañjez.
* **[[Feur-emglev Madrid (1891)]]** a roas da Vro-C'hall ar monopol hervez lezenn war an anv « Vin de Champagne ».

## Pennad kar
* Protokol Madrid
Feur-emglev Madrid (1526)

**Meur a [[feur-emglev Madrid]] zo bet.*

**Feur-emglev Madrid** zo ur feur-emglev hag a voe sinet e Madrid, d'ar 14 a viz Genver 1526 gant ar roue gall Frañsez Iañ hag a oa prizoniad an impalaer santel Karl V goude faezhet gantañ en emgann Pavia e 1525. 

## Diferadurioù feur-emglev Madrid
Hervez Feur-emglev Madrid 
*e oa dilezet e arc'hadurioù en Italia gant ar roue gall Frañsez Iañ, 
*e laoske Bourgogn da vont gant Spagn, ha ganti an douaroù stag evel  kontelezh Charolais ;
*e tileze Flandrez hag Artez.

## Goude
Kenkent ha dieubet e  nac'has ar roue gall leuskel Bourgogn  da vont gant Spagn.

Diwar-se e vo kaletoc'h buhez an daou vab prizoniad e Spagn.

## Notennoù
* Henri Hauser, *Le traité de Madrid et la cession de la Bourgogne à Charles-Quint: étude sur le sentiment national bourguignon en 1525-1526*, Paris, 1912.
* Louis-Prosper Gachard, *La captivité de François Ier et le Traité de Madrid*, Bruxelles, 1860
Dizalbad Roma

Meur a wech e oa bet lakaet an arigrap war gêr Roma :

*Dizalbad Roma (-390), gant ar C'halianed
*Dizalbad Roma (410), gant ar Wizigoted
*Dizalbad Roma (455), gant ar Vandaled 
*Dizalbad Roma (546), gant an Ostrogoted
*Dizalbad Roma (846), gant ar Sarasined
*Dizalbad Roma (1084), gant an Normaned
*Dizalbad Roma (1527), gant armeoù an impalaer Karl V

## Sinema
* *[[Il Sacco di Roma (film, 1910)|Dizalbad Roma]]*, film italian savet e 1910 gant ur sevenour dizanavezet ;
* *[[Il sacco di Roma (film, 1920)|Dizalbad Roma]]* (*Il Sacco di Roma*), ur film italian sevenet gant Enrico Guazzoni ha Giulio Aristide Sartorio, deuet er-maez e 1920, a zanevell darvoudoù degouezhet e-pad Dizalbad Roma gant armeoù Karl V e miz Mae 1527 ;
* *[[Il sacco di Roma (film, 1953)|Dizalbad Roma]]* (*Il Sacco di Roma*), ur film italian sevenet gant Ferruccio Cerio, ha deuet er-maez en 1953.
Kastell Sant'Angelo

**Kastell Sant'Angelo** (*Castel Sant'Angelo* en italianeg) zo ur monumant brudet e Roma. Meur a anv all en deus : *Mole Adrianorum* ha *Castellum Crescentii* e latin (<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">X</span><small><sup>vet</sup></small> – ), ha *Mausoleo di Adriano* en italianeg.

War lez ar stêr Tevere emañ, dirak ar *pons Aelius* kozh, hiziv *ponte Sant'Angelo*, nepell diouzh ar Vatikan, e rione ar Borgo.

## Istor
Er bloaz 125 e tivizas an impalaer roman Hadrian sevel ur bez-meur war lez dehou an Tevere, p'emañ hini Augustus war al lez kleiz. Echuet e voe gant Antoninus e 139 ha lakaet e voe ludu Hadrian e-barzh. Caracalla eo an impalaer diwezhañ a voe beziet eno.

Buan e teuas da vout ur c'hreñvlec'h. Ul lodenn eus moger Aurelianus e oa e 403. Pa zeuas ar Got Witiges da arsailhat Roma e 537 e voe difennet ar c'hastell gant soudarded a daole delwennoù arem.

Er bloaz 547, gant Totila, e teuas da vout ul lodenn eus ar framm-difenn a ziwalle al lez dehou ; neuze e teuas ar c'harter da vout anvet Borgo.

Dont a ra anv ar c'hastell eus ur vojenn skignet adal an  diwar-benn ur vosenn en amzer ar pab Gregor Iañ, a renas adalek 590 betek 604.

Ar pab Paol III (ren :1503-1513) a reas ur palez eus ar c'hreñvlec'h.


Castel_Sant%27Angelo_(_Mausoleo_di_Andriano).jpg|Castel Sant'Angelo
Roma-castelsanaangelo.jpg|Porzh ar c'hastell, kanolioù ha boledoù
Castel Sant'Angelo - angel.jpg|Delwenn an arc'hael Mikael gant Peter Anton von Verschaffelt (1753)


## Notennoù ha daveennoù
Charlez III Bourbon

**Charlez III Bourbon** (*Charles III de Bourbon* e galleg) (1490-1527) a oa un den a renk uhel e Bro-C'hall e deroù ar , ha konestabl Bro-C'hall. Abalamour d'ur prosez en devoa bet ouzh Louise de Savoie, mamm ar roue gall Frañsez Iañ, e tec'has diouzh ar vro hag e teuas da vezañ jeneral en arme an impalaer Karl V.

Gantañ e voe gounezet emgann Pavia e 1525, ha prizoniet ar roue gall.

Lazhet e voe e-pad preizhadeg Roma e 1527. 

Da-heul e varv e voe seul aesoc'h d'ar roue gall stagañ Aovergn ha Bourbonnais, dizalc'h bete neuze,  ouzh e rouantelezh. 

## Pennad kar
* Giovanni dalle Bande Nere
Marie de Luxembourg

**Marie de Luxembourg** zo anv meur a briñsez a orin eus Luxembourg:

* Marie de Luxembourg (1305-1324)
* Marie de Luxembourg ( ? - goude 1375), merc'h da Jean Ier de Luxembourg-Ligny, dimezet en 1347 da Henri V de Vaudémont
* Marie de Luxembourg (1462-1546)
* Marie de Luxembourg (1562-1623)