open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ourdoueg

Ur yezh indez-aryek eo an **ourdoueg** (اردو; RLVK: *urdū*) komzet gant tro-dro da 104 milion a dud en India hag e Pakistan dreist-holl, met kavet e vez ourdouegerion dre ar bed a-bezh.

Goude ar sinaeg ec'h eo an ourdoueg asambles gant an hindeg an eil yezh muiañ komzet er bed-holl e-keñver an niver a dud a ra ganti. 

Gant ar saozneg ec'h eo an hindeg unan eus div yezh ofisiel pennañ India ha yezh ofisiel Pakistan eo an ourdoueg.

Tost-tre eo an ourdoueg d'an hindeg ha kentoc'h evit yezhoù disheñvel penn-da-benn e vez komz alies a-walc'h eus rannyezhoù eus an hevelep yezh a reer hindoustaneg anezhi.

Evit ober an diforc'h etre an daou zoare yezh, pe an div yezh, hindeg hag ourdoueg ec'h eo ret goût e vez skrivet an hindeg gant ar skritur devanagari evel ar sañskriteg hag e vez implijet al lizherenneg arabek evit skrivañ an ourdoueg evel ma vez graet gant ar perseg. 

Dre vras e c'heller lâret int liammet tamm-pe-damm o-div ouzh bep a relijion gant ur sevenadur da heul: an hindeg gant an hindouegezh hag ar sañskriteg, ma'z eo bet levezonet e c'heriaoueg gantañ, tra m'eo bet levezonet hini an ourdoueg gant ar perseg ha drezañ gant an arabeg diwar levezon an islam.

Skrivet e vez gant stil persek al lizherenneg arabek gant lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet en arabeg

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Hindeg
* Hindoustaneg

## Liammoù diavaez
* urdustan.com : Lec'hienn diwar-benn an ourdoueg
* ''Ethnologue''
* Ourdoueg
Yieg

Ur yezh tibetek-burmek eo al **loloeg** pe **yieg** (loloeg: **yi** ꆇꉙ, sinaeg: 彝族, pinyin *yìzú*), komzet gant tro-dro da 6,6 milion a dud e Sichuan, Yunnan, Guizhou ha Guangxi e Sina. 

Tost-tre eo d'ar burmeg. 

Skrivet e vez gant ur silabenneg ispisial, ar skritur yiek.

## Gwelet ivez
* Skritur yiek
* Yezhoù yiek
Balotcheg

Ur yezh iranek eo **balotcheg** (*balochi* بلوچی), yezh pennañ Balotchistan.

E 1948 e teuas Balotchistan da vezañ ul lodenn eus Pakistan ha lakaet e voe bet an ourdoueg da yezh vroadel.

Dre vras ez eus div rannyezh pennañ:

: Balotcheg ar reter, bet levezonet gant ar sindeg hag ar pachtoueg 

: Balotcheg ar c'hornôg, bet levezonet gant ar turkmeneg, ar perseg, ar pachtoueg hag an arabeg

Ur yezh dre gomz e oa bet ar balotcheg ha ne veze ket graet gantañ dre skrid betek an 19vet kantved, pa veze implijet ar perseg evit sevel ar skrid-mañ'r-skrid. 

En 19vet kantved e oa bet kroget da skrivañ ar yezh oc'h ober gant stil nastalek (*nasta'liq*) al lizhereneg arabek, implijet peurliesañ evit skrivañ ar yezhoù persek. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù iranek

## Liammoù diavaez
* http://www.eurobaluchi.com EuroBalúči
Chaneg

Ur yezh taiek-kadaiek eo ar **chaneg** (*shan* pe *tai Shan*) komzet gant tro-dro da 6 milion a dud e mervent Myanmar dreist-holl hag ivez e lec'hioù zo eus Tailand. 

Pemp tonenn ez eus e chaneg.
Niver puilh

E matematik e vez graet **niver puilh** eus an niveroù anterin *n* a-seurt gant σ(*n*) > 2*n*, e lec'h m'eo σ ar fonksion a ro sammad rannerioù *n*, *n* en o zouez. An talvoud σ(*n*) - 2*n* a vez graet **puilhentez** *n* anezhañ.

Degaset e oa bet an niveroù puilh gant Nicomachus en *Introductio Arithmetica*. Ober a rae anezho niveroù dreistpuilh ha goulenn a rae e vefe σ(*n*) > *n* hepken.

An niveroù puilh kentañ eo : 12, 18, 20, 24, 30, 36, ... hag an niver puilh ampar kentañ eo 945.

An niveroù dezho ur builhentez null eo an niveroù peurvat, hag an niveroù dezho ur builhentez negativel strizh eo an niveroù diouerus

## Gwelet ivez:
Niver karantezus - Niver diouerus - Niver peurvat - Niver kentael - Niver kazi peurvat
Niver diouerus

E matematik e vez graet **niver diouerus** eus an niveroù anterin *n* a-seurt gant σ(*n*) < 2*n*, e lec'h m'eo σ ar fonksion a ro sammad rannerioù *n*, *n* en o zouez. An talvoud σ(*n*) - 2*n* a vez graet **puilhentez** *n* anezhañ. Negativel strizh eo ar builhentez-se evit an niveroù diouerus, null evit an niveroù peurvat ha pozitivel strizh evit an niveroù puilh.

Degaset e oa bet an niveroù diouerus gant Nicomachus en *Introductio Arithmetica*. An niveroù diouerus kentañ eo : 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13, ...

Bez' ez eus un niver anfin a niveroù diouerus par hag ampar. Da skouer eo diouerus an holl niveroù kentael 

## Gwelet ivez :

Niver puilh - Niver karantezus - Niver peurvat - Niver kentael - Niver kazi peurvat - Niver hegarat.
Niver karantezus

E matematik e vez graet **niveroù karantezus** eus daou niver anterin *n* hag *m* pa vez σ(*n*) = σ(*m*) = *m* + *n*, e lec'h m'eo (*x* --> σ(*x*)) ar fonksion a ro sammad rannerioù *x*, *x* e-unan en o zouez. An talvoud σ(*n*) - 2*n* a vez graet **puilhentez** *n* anezhañ. Bez e c'heller lavaret ivez e talv *m* kement ha sammad rannerioù *n* (estreget *n*) hag e talv *n* kement ha sammad rannerioù *m* (estreget *m*).

Eveljust ma vez puilh an eil niver karantezus e vo diouerus egile.
Karantezus eo an niveroù peurvat ganto o-unan.

Setu amañ ar c'houbladoù niveroù karantezus, dezho nebeutoc'h eget c'hwec'h sifr :

* 220 ha 284
* 1184 ha 1210
* 2620 ha 2924
* 5020 ha 5564
* 6232 ha 6368
* 10 744 ha 10 856
* 12 285 ha 14 595
* 17 296 ha 18 416
* 63 020 ha 76 084
* 66 928 ha 66 992
* 67 095 ha 71 145
* 69 615 ha 87 633
* 79 750 ha 88 730

An niveroù karantezus a zo liammet o istor gant an hudouriezh hag ar steredouriezh. Da skouer e soñj da zisplegerien ‘zo eus ar C’heneliezh en doa roet Jakob daou c’hant gavr hag ugent bouc’h, ha kement all a zañvadezed hag a veot d’e vreur henañ Esav pa grogas ennañ an aon da vezañ lazhet gant hemañ (Geneliezh 32:14) peogwir eo karantezus an niver 220. Skrivañ a ra ar prederour Iamblichus Chalcis (war-dro 250-330) eo anavezet an niveroù-se gant ar Bythagorisianed. Anvet e vezont karantezus ha staget e vez perzhioù sokial outo (e-giz 220 ha 284), ha komzet e vije bet gant Pythagoras eus ur mignon « a oa un eñ all » evel m'eo 220 ha 284.

N’eus hentenn anavezet ebet evit determinañ niveroù karantezus. Met dizoloet ez eus bet seurtoù ispisial a-hed ar bloavezhioù. Thabit ibn Kurrah (war-dro 850) a skrivas kement-mañ :

:Mard eo
::*n* > 1
:ha mard eus niveroù kentael eus
::*p* = 3 × 2n - 1 - 1, 
::*q* = 3 × 2n - 1 hag 
::*r* = 9 × 22n - 1 - 1,
:neuze
::eo karantezus 2*n**pq* ha 2*n**r*.

Ret e voe gortoz kanvedoù a-raok ma vefe ganet an eil hag an trede koublad niveroù karantezus gant ar formulenn-se! Fermat a embannas ar c'houblad 17&nbsp;296 - 18&nbsp;416 (n=4) en ul lizher da Versenne e 1636. Descartes a skrivas da Versenne e 1638 evit reiñ dezhañ da c'houzout ar c'houblad 9&nbsp;363&nbsp;584 - 9&nbsp;437&nbsp;056 (n=7).
Karantezus eo ar c'houblad (6232, 6368) met n'hell ket bezañ kavet gant ar formulenn-se.
Gant Euler e voe ouzhpennet ur roll 64 niver karantezus nevez, met gant daou fazi a voe dizoloet e 1909 hag e 1914.
E 1866 e voe dizoloet ar c'houblad 1184-1210, chomet dianav betek-henn, gant ur paotr yaouank a c'hwezek vloaz, Nicolo Paganini.

Gant enklaskoù dre urzhiataerez ez eus bet gellet kavout an holl goubladoù niveroù karantezus dezho nebeutoc'h eget 10 sifr hag ivez un nebeud re all brasoc'h c'hoazh, setu ez eus bet kavet 7500 koublad en holl. Ne ouezer ket hag-eñ ez eus un niver anfin a goubladoù, nag hag-eñ ez eus koubladoù niveroù estren. Ma 'eus eus un hevelep koublad ez eus dre ret ouzhpenn 15 sifr da bep hini eus an niveroù hag o liesad a rank bezañ rannadus dre 22 niver kentael da nebeutañ.

## Gwelet ivez:
Niver puilh - Niver diouerus - Niver peurvat - Niver kentael - Niver kazi peurvat
Moneg

Ur yezh aostrez-aziatek eo ar **moneg** (*mon*) komzet e Myanmar ha Tailand.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn diwar-benn ar moneg
* ''Ethnologue''
23 Gwengolo

## Darvoudoù
*1846 : gant an Alaman Johann Gottfried Galle eo dizoloet ar blanedenn Neizhan a oa bet rakwelet gant jedadennoù ar steredoniour gall Urbain Le Verrier.
* 1895 : krouet eo ar sindikad gall Kengevread hollek al labour e Lemojez (Haute-Vienne).
* 1940: tailhet eo ar bara da 350 g an deiz.
* 1943: bombezet Naoned gant nijerezioù B-17 eus ar *1st Bombardment Division* (United States Army Air Forces): 46 den nann-soudard lazhet diouzh beure, ha tremen 200 d'abardaez.
* 1945: kentañ tro an dilennadegoù-kanton e Frañs.
* 1977: votet eo testenn ar Garta sevenadurel gant Kuzul Rannvroel Breizh.
* 1993 : dilennet eo Sydney gant Poellgor etrebroadel olimpek bodet e Monako evit degemer ar  C'hoarioù Olimpek hañv e 2000.
* 1996: dioueliet eo ar maen-kañv savet e Pont-'n-Abad e koun an daou soner (Sonerien Du) bet krouget e gaou eno.

## Ganedigezhioù
* -63 : Aogust (impalaer), kentañ impalaer roman hag advab da gCaius Julius Caesar.
* 1158 : Jafrez II (dug Breizh).
* 1598 : Eleonora Gonzaga, priñsez italian, gwreg da Ferdinand II an Impalaeriezh Santel.
* 1782 : Maximilian zu Wied-Neuwied, ergerzher, etnologour, loenoniour ha naturour alaman.
* 1897 : Paul Delvaux, livour eus Belgia.
* 1906 : Eugène Yvernès, aktour sinema gall.
* 1919 : Pierre-Roland Giot, ragistorour.
* 1926 : John Coltrane, soner saksofon.
* 1938 : Romy Schneider, aktourez alaman c'hall.
* 1949 : Bruce Springsteen, kaner ha soner stadunanat.
* 1956 : Paolo Rossi, melldroader etrebroadel italian.
* 1983 : Lenier Domínguez Pérez, mestrc'hoarier echedoù kuban.

## Marvioù

* 1241 : Snorri Sturluson, istorour ha barzh islandat.
* 1508 : Beatrice d'Aragona, priñsez eus Naplez, rouanez Hungaria.
* 1870 : Prosper Mérimée, henoniour, istorour ha skrivagner gall.
* 1896 : Ivar Aasen, yezhour ha barzh eus Norvegia.
* 1939 : Sigmund Freud, bredvezeg aostrian.
* 1929 : Richard Zsigmondy, kimiour aostrian, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1925.
* 1970 : Bourvil, aktour gall.
* 1973 : Gerard Kuiper, steredoniour stadunanat genidik eus an Izelvroioù.
* 1973 : Pablo Neruda, barzh ha skrivagner spagnolek eus Chile, tapet Priz Nobel al lennegezh gantañ e 1971.
* 2020 : Juliette Gréco, kanerez c'hall.
* 2025 : Claudia Cardinale, aktorez italian ha gall.

## Lidoù
*Sant an deiz : Sant Solen.
*Devezh ar vro en Arabia Saoudat.
Skritur yiek

Ur silabenneg eo ar **skritur yiek** anvet *cuan* (LFE : [tswen]) pe *wei*, implijet evit skrivañ ar yieg komzet e Sina. Kavet ez eus bet skouerioù eus ar  d'an abretañ holl. Implijet e voe an doare-skrivañ-mañ evit aferioù relijiel pe kuzh e-pad meur a gantved.

Uhel-tre e oa deuet da vezañ an niver a c'hrafemennoù er silabenneg klasel, betek 8 000. Pa voe unvanet e 1975 e tiskennas an niver a c'hrafemennoù, enni bremañ gant 819 grafemenn en holl evit skrivañ 756 silabenn a-orin yiek ha 63 evit gerioù o tont eus yezhoù all, dreist-holl ar sinaeg. Ar silabenneg arnevez-se an hini eo a vez kelennet er skolioù.

Diorroet ez eus bet ivez un doare da implijout al lizherenneg latinek evit skrivañ ar yieg (anvet a-wechoù ivez pe *[[Yezhoù loloek|loloeg]]*) ma ra gantañ kristenion a-orin yiek nemetken.

## Gwelet ivez
* Yieg
* Silabenneg

## Liammoù diavaez
* ''Omniglot''
* Klevet an holl arouezennoù Yi war Zwordy.com
Mazzy Star

**Mazzy Star** a oa ur strollad pop savet e 1989, da heul ur strollad aet da netra : Opal. Savet e oa bet ar strollad àr-dro David Roback (a oa bet e Rain Parade) ha Kendra Smith (kent e Dream Syndicate). Get Hope Sandoval e voe erlerc'hiet Kendra Smith nebeudig goude. Brudet eo bet ar strollad get ar ganaouenn-mañ : "Fade Into You". Izili diazez ar strollad e oa Roback ha Hope Sandoval, gi ar re a aoze ar sonennoù. Skrivet e veze pozioù ar sonennoù get Sandoval ar c'haner pa veze aozet ar sonerezh get Roback dre vras. 

N'eus ket bet kemennadenn ofisiel ne vehe ket mui ag ar strollad-mañ, lakaomp emañ é vorediñ bremañ... Savet eo bet ar strollad Hope Sandoval & the Warm Inventions get Hope just-aset, hag enrollet he deus traoù get Bert Jansch ha The Jesus and Mary Chain.
 
## Izili ar strollad :

* Hope Sandoval - mouezhioù
* David Roback - gitar
* Jill Emery - gitar boud
* Keith Mitchell - taboulinoù
* Suki Ewers
* William Cooper (Will Glenn e gwirionez), aet da anaon - touchennaouegoù, violoñs

## Pladennoù :

* 1990 - She Hangs Brightly (Capitol)
* 1993 - So Tonight That I Might See (Capitol)
* 1996 - Among My Swan (Capitol)
Yezhoù aostrez-aziatek

Ur familh-yezhoù vras eo ar **yezhoù aostrez-aziatek** , enni tro-dro da 168 yezh en holl, komzet e Gevred Azia hag India.

Peurliesañ e vez isrannet ar familh e daou vloc'had pennañ: ar yezhoù monek-kmerek (tro-dro da 147 yezh) eus gevred Azia diouzh un tu ; hag ar yezhoù moundek eus reter-kreiz ha kreiz India diouzh an tu all (tro-dro da 21 yezh) :
* **'[[Yezhoù moundek]]**'
:: **Yezhoù moundek an norzh** (12 yezh)
:: **Yezhoù moundek ar su** (9 yezh)
* **'[[Yezhoù monek-kmerek]]**'
:::(yezhoù ar su)
:: **Yezhoù aslek** (19 yezh) Malaysia ha Thailand
:: **Yezhoù monek** (2 yezh) Moneg e Myanmar ha nyakopureg (*nyahkur*) e Thailand.
:: **Yezhoù nikobarek** (6 yezh) Inizi Nikobar (India)
:::(yezhoù ar reter)
:: **[[Kmereg]]** (*khmer*) Kambodia, Tailand ha Viêt Nam
:: **Yezhoù pearek** (6 yezh) Kambodia.
:: **[[Yezhoù banarek]]** (*bahnaric*) (40 yezh) Viêt Nam, Laos, ha Kambodia
:: **[[Katoueg|Yezhoù katouek]]** (19 yezh) Laos, Viêt Nam ha Thailand
:::(yezhoù an norzh)
:: **[[Yezhoù kasek]]** (*khasi*) (3 yezh) reter India ha Bangladesh
:: **Yezhoù kmouek** (*khmuic*) (13 yezh) Laos ha Thailand
:: **Yezhoù palaongek** (21 yezh) Myanmar, su Sina ha Thailand.
:: **Mangeg** Vietnam
:: **Yezhoù vietek** (*viet-muong*) (10 yezh) Viêt Nam ha Laos, en o zouez ar Viêt Nam.
:::(yezhoù all)
:: **Palyoueg** (*palyu*) su Sina.

## Gwelet ivez
* Yezhoù monek-kmerek
* Yezhoù moundek
Yezhoù banarek

Ur skourr eus ar yezhoù monek-kmerek (*mon-khmer*) eo ar **yezhoù banarek** (saozneg: *bahnaric languages*), ennañ un 30 yezh bennaket komzet gant tro-dro da 700.000 den e Viêt Nam, Kambodia, ha Laos. 

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù banarek peurliesañ: 

***Yezhoù banarek an norzh**, d.s. ar sedangeg, an halangeg e Vietnam
***Yezhoù banarek ar c'hornôg**, d.s. an nyaheuneg hag an oieg e Laos
***Yezhoù banarek ar c'hreiz**, d.s. an taliengeg, an alakeg, an tampoueg hag ar banareg e Laos ha Vietnam
***Yezhoù banarek ar su** (a-wechoù renket evel un isrummad e-touez yezhoù banarek ar c'hreiz), d.s. ar sreeg hag ar mnongeg e Vietnam

## Liammoù diavaez
*''Ethnologue'']
*Lec'hienn diwar-benn ar yezhoù banarek
Yezhoù kasek

Ur skourr eus ar yezhoù aostrez-aziatek eo ar **yezhoù kasek** (*khasi*) komzet e Meghalaya en Asam (India) dreist-holl met ivez war an harzoù gant Bangladesh. 

Teir yezh zo :

*Kaseg, komzet gant 865 000 a dud e biz India
*Pnareg, komzet gant 18 000 a dud e biz India
*Wareg, komzet gant 28 000 a dud e biz India hag e Bangladesh
Halangeg

Ur yezh vanarek eo an **halangeg** (*halang*), komzet gant tro-dro da 4.000 den e Attopeu e Laos.

## Gwelet ivez
* Yezhoù monek-kmerek
* Yezhoù aostrez-aziatek
* Sedangeg

## Liammoù diavaez
''Ethnologue''
Sedangeg

Ur yezh vanarek eo an **sedangeg** (*sedang*), komzet gant tro-dro da 40.000 den e reter Laos hag e Cong Tum e su-kreiz Viêt Nam.
 

## Gwelet ivez
* Yezhoù monek-kmerek
* Yezhoù aostrez-aziatek
* Halangeg

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Grafemenn

Un unanenn implijet gant n'eus forzh peseurt doare-skrivañ eo ur **c'hrafemenn**, da skouer:

* ul lizherenneg pe div lizherenn implijet evit ober dave d'ur sonenn en ul lizherenneg, *p* pe *c'h*

* ur silabenn en ur silabenneg, da skouer e hiragana か (*ka*) き (*ki*) ぱ (*pa*) ぴ (*pi*)

Grafemennoù eo ivez ar poentadur hag ar sifroù pe arouezioù all implijet en un doare-skrivañ evel $ (*[[dollar]]*), pe % (*dregantad*) pe & (*ha*).

## Gwelet ivez
* Doare-skrivañ
* Lizherenneg
* Silabenneg

## Liammoù diavaez
* http://www.omniglot.com *Omniglot*. Ul lec'hienn diwar-benn an doareoù-skrivañ (e saozneg)
Kmoueg

Un isrumm eus ar yezhoù monek-kmerek eo ar **yezhoù kmoueg** (*khmu* pe *pu thenh*) komzet e norzh Laos.

## Gwelet ivez
* Yezhoù monek-kmerek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Katoueg

Un isrumm eus ar yezhoù monek-kmerek eo ar **yezhoù katouek** (saozneg: *katuic languages*) ennañ 19 yezh en holl, isrannet d'o zro evel-henn:
*Yezhoù katouek ar c'hreiz (5 yezh)
*Yezhoù katouek ar reter (8 yezh)
*Yezhoù katouek ar c'hornôg (6 yezh)

## Gwelet ivez
* Yezhoù monek-kmerek

## Liamm diavaez
*''Ethnologue''
Yezhoù monek-kmerek

Asambles gant ar yezhoù moundek ec'h eo ar **yezhoù monek-kmerek** (*mon-khmer*) unan eus daou skourr ar yezhoù aostrez-aziatek. 

Isrannet e vez ar yezhoù monek-kmerek e 11 rumm disheñvel evel-hen:

*Vietnameg e Viêt Nam (66-73 milion)
*Kmereg (*khmer*) e Kambodia, su Viêt Nam ha mervent Tailand (15-22 milion)
*Orangasleg (*orang asli*) e Malaysia, isrannet d'e dro e tri isrumm: ar yezhoù djahaek (*jahaic*), ar yezhoù senoek hag ar yezhoù semelaek.
*Kmoueg (*xmu* pe *khmu*) e norzh Laos
*Katoueg e kreiz Laos
*Yezhoù banarek e Viêt Nam, Kambodia ha Laos
*Moneg e Myanmar (1 milion).
*Waeg war ar vevenn etre Sina ha Myanmar 
*Yezhoù kasek (*khasi*) en India.
*Yezhoù nikobarek en Inizi Nikobar.
*Peareg war aodoù Kambodian
*Palaongeg (pe *ta-ang*) e norzh Tailand
Yezhoù nikobarek

Un isrumm eus ar yezhoù monek-kmerek eo ar **yezhoù nikobarek** ennañ 6 yezh tost-tre an eil d'eben komzet gant tro-dro da 30.000 den en Inizi Nikobar en India.

Ar c'hareg Inizi Nikobar eo ar yezh nikobarek muiañ komzet.

Un toullad yezhoù eus familh ar yezhoù monek-kmerek ar **yezhoù nokibarek**, enni c'hwec'h yezh digenvez tost-kenañ an eil d'eben.

Komzet e vez ar yezhoù nikobarek gant tro-dro da 30.000 den en Inizi Nikobar en India.

Setu roll ar yezhoù nikobarek:

*Tchaoreg(*chaura*)
*Tereseg (*teressa*)
*Bompokeg (*bompoka*)
*Yezhoù nikobarek ar su
**Kondouleg (*condul*)
**Nikobareg uhelañ (*great nicobar*)
**Nikobareg izelañ (*little nicobar*)
**Miloeg (*milo*)
**Sambelongeg (*sambelong*)
**Tafwapeg (*tafwap*)
*Yezhoù nikobarek ar c'hreiz
**Kamorteg (*camorta*)
**Katchaleg (*katchal*)
**Nankaoreg (*nancowry*)
**Trinkouteg (*trinkut*)
*Chompengeg (*shom peng*)
*Kareg (*car*): ar yezh nikobarek a vez graet ar muiañ ganti

## Gwelet ivez
* Yezhoù monek-kmerek
* Yezhoù digenvez
Broueg

Ur yezh monek-kmerek eo ar **broueg** (*bruu*), isrenket e-touez ar yezhoù katouek. Komzet e vez gant tro-dro da 50.000 den e Laos ha tro-dro da 20.000 den all e Tailand.

## Gwelet ivez
* Yezhoù aostrez-aziatek
* Yezhoù monek-kmerek
* Katoueg
Kmereg

Unan eus ar yezhoù aostrez-aziatek pennañ eo ar **c'hmereg** (*pheasa khmer* ភាសាខ្មែរ) komzet gant tro-dro da 13.276.639 den e Kambodia dreist-holl met ivez e Viêt Nam, Tailand hag er-maez eus Azia er Stadoù Unanet, e Frañs hag en Aostralia.
 
Un diforc'h bras etre ar c'hmereg hag ar yezhoù komzet tro-dro dezhañ, an taieg, al laoeg hag ar vietnameg, eo ar fed ma n'eus tonenn ebet e kmereg.

Bras-tre e c'hell bezañ an diforc'h etre an eil rannyezh hag eben, da skouer etre an doare ma vez komzet ar yezh er gêrbenn Phnom Penh hag an doare d'he c'homz war ar maez.

Skrivet e vez ar c'hmereg gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur kmerek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù aostrez-aziatek
* Yezhoù monek-kmerek
* Skritur kmerek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Oirateg (Indonezia)

Ur yezh papouek eo an **oirateg** (*oirata*) komzet war enez Kisar en Indonezia. Komzet e vez gant ur 1&nbsp;200 den bennak.

Peurliesañ e vez renket evel ur rannyezh eus ar fataloukoueg komzet e Timor Lorosae.

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek
Zimakaneg

Ur yezh papouek eo ar **zimakaneg** (*zimakani*) komzet gant tro-dro da 1.500 den e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek
Abaoeg

Ur yezh papouek eo an **abaoeg** (*abau*) komzet gant 4,500 pe 5,000 a dud e Sandaun e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Kwaieg

Ur yezh monek-kmerek eo ar **c'hwaieg** (*kuy * pe *soui*), isrenket e-touez ar yezhoù katouek. Komzet e vez gant tro-dro da 300.000 den e gevred Tailand, gant 64.000 den e norzh Laos ha gant 15.500 den all e su Kambodia.

## Liammoù diavaez
*''Ethnologue''

## Gwelet ivez
* Yezhoù aostrez-aziatek
* Yezhoù monek-kmerek
* Katoueg
The Magnetic Fields

**The Magnetic Fields** a zo ur strollad savet àr-dro un den : An New-Yorkad Stephin Merritt, soner hag aozer-sonennoù anezhañ. An albomoù bet savet get Merritt dan añv ar strollad "The Magnetic Fields" a zo liv ar bleioù 80 àrnehe, sonerezh pop skañv ha fentus get pozioù a-ziwoud ar garantez. Susan Anway a veze é kaniñ e "The Wayward Bus" ha "Distant Plastic Trees" (diaes eo o c'havet, met un dastumadeg get an tonioù pouezusañ a oa daet er-maez); a-hend-arall eo Merritt eñ e-unan a gas ar c'han e-barzh an albomoù arall da gustum.

"69 Love Songs" eo an oberenn bouezusañ bet savet get Merritt ha prizet mat get ar vurutellourion sonerezh. Teir fladenn argant a ya d'ober an albom-mañ (teir fladenn gwerzhet distag er Stadoù-Unanet). Tud a bet seurt zo bet pedet a-benn kanañ e sonennoù zo.

Get an albom "i" (2004) e kendalc'has Merritt get e albomoù-meizad (amañ pep kanaouenn a zo "i" he lizherenn gentañ ha meur a wezh ar ragañv "I"). Setu tud hag a za ingal da skoazellañ Merritt er Magnetic Fields : Sam Davol (violoñsell), John Woo (banjo, eil gitar), Daniel Handler, Susan Anway ha Claudia Gonson (taboulinoù, piano).

## Pladennoù :

 * Distant Plastic Trees (1991)
 * The Wayward Bus (1992)
 * The House of Tomorrow EP (1993)
 * Holiday (1994)
 * The Charm of the Highway Strip (1994)
 * Get Lost (1995)
 * 69 Love Songs (1999)
 * i (2004)
Pig

Ar **big**, pe ar **big-klakenn** pa venner he dishañvalout diouzh ar spesadoù piged all, *Pica pica* hervez hec'h anv skiantel, a zo boutin a-walc'h en Europa a-bezh, hag ivez en Azia, kornôg Afrika ha Norzhamerika (an isspesad-mañ a vefe disheñvel hervez skiantourien 'zo, gwelet Pig-Norzhamerika). Ar spesad-mañ a zo arsezat ha bevañ a ra a-strolladoù bihan e-pad ar goañv. Plijout a ra dezhi koadoù bihan, ha liorzhoù e-kichen ar c'hêrioù.

## Boued

## Annez

## Yezh
**Piged** eo liester "pig". A-wechoù e klever ivez distaget "pik" ha "piked". Gwelloc'h eo avat ober ar c'hemm etre pik ha **pig**, ha neuze etre pikoù ha **piged**.

## Lavaroù
* *Pig pe vran a gan*.
* *Gragailhat evel ur big, evel piged*.

## Skeudennoù

Image:Urraca.jpg


## Sell ivez
* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel
Mapoudoungouneg

Yezh ar Vapoutched eo ar **mapoudoungouneg** (*mapudungun* diwar *mapu* 'douar' ha *dungun* 'komz').

Renket e vez evel ur yezh araokanek ha komzet e vez gant 440.000 a dud e Chile ha gant 40.000 all e Patagonia en Arc'hantina. Implijet e vez da yezh voas gant tro-dro da 200.000 a dud. 

Meur a rannyezh zo.

## Liammoù diavaez
*  Geriaoueg spagnoleg mapoudoungouneg
*  Geriadur mapoudoungouneg-spagnoleg
*  Geriadur mapoutcheg-spagnoleg
Yezhoù araokanek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù araokanek**, enni yezhoù komzet gant pobloù-orin e kreiz Chile ha kornôg-kreiz Arc'hantina.

Ne vez komzet nemet div yezh araokanek ken: 

* ar mapoudoungouneg (*mapudungun*)
* ar velitcheg (pe *huillice*)
Velitcheg

Ur yezh araokanek eo ar **velitcheg** (pe *huillice*) komzet gant un nebeud miliadoù a dud e Chile en traoñiennoù er su d'ar vro Mapuche hag en enez Chiloé. Ur yezh en arvar eo. Tud kozh eo an darn vrasañ eus ar gomzerien hag ar peurrest eus izili ar meuriad a ra gant ar spagnoleg.

Ur rannyezh a zo a reer tsesoungouneg (*tsesungun*) anezhi.

Tost-tre eo ar velitcheg d'ar mapoudoungouneg, yezh ar Vapuched.

## Gwelet ivez
* Yezhoù araokanek
* Mapoudoungouneg
* Yezhoù Chile
Tsesoungouneg

Ur rannyezh ez eus ma reer velitcheg (*huilliche*) eo an **tsesoungouneg** komzet e Chile.

Renket e vez e-touez ar yezhoù araokanek.

Ar spagnoleg eo yezh kentañ an darn vrasañ eus an dud barrek war an tsesoungouneg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù araokanek
* Velitcheg

## Liammoù diaveaz
* ''Ethnologue''
Fataloukoueg

Ur yezh papouek eo an **fataloukoueg** (*fataluku*) komzet gant tro-dro da 30.000 den e reter Timor Lorosae

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek
* Oirateg
Yezhoù papouek ar reter

Ur skourr eus ar yezhoù papouek eo **yezhoù papouek ar reter** komzet en inizi er reter da C'hinea Nevez, en o zouez Preden-Nevez, Iwerzhon-Nevez, Bougainville, Inizi Salomon hag Inizi Santa Cruz.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ: 
* Yezhoù bougainvillek
** Yezhoù bougainvillek ar reter
*** Bouineg 
*** Motouneg 
*** Wisaieg 
*** Koromireg 
*** Lantanaieg 
*** Nasioyeg 
*** Nagoviseg 
*** Ouneg 
*** Simekoueg 
** Yezhoù bougainvillek ar c'hornôg
*** Keriakeg
*** Konoueg 
*** Rotokaseg 
*** Eivoeg 
* Yezhoù Inizi ar Reef hag Inizi Santa Cruz
** Nateugoueg
** Nangoueg 
** Ayiweg 
* Yezhoù yelek an Inizi Salomon ha Preden-Nevez
** Yezhoù Preden-Nevez
*** Anemeg 
*** Kaketeg 
*** Kairakeg 
*** Maleg 
*** Simbaleg 
*** Taulileg 
*** Boutameg 
*** Oureg 
*** Malkolkoleg 
*** Koleg 
*** Kwoteg 
*** Soulkeg 
*** Peleateg 
** Yezhoù yelek Inizi Salomon
*** Biloueg 
*** Baniateg 
*** Lavoukaleveg
*** Savosavoeg 
*** Dororoeg 
*** Gouliguoleg 
*** Kazoukouroueg 
*** Yeleg

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek
Rotokaseg

Ur yezh papouek ar reter eo ar **rotokaseg** (*rotokas*) komzet gant 4.000 den e Bougainville, un enezenn e reter Ginea Nevez (Papoua Ginea-Nevez). 

Brudet eo ar yezh-mañ abalamour d'an niver izel-tre a fonemennoù hag a lizherennoù implijet evit he skrivañ: 6 kensonenn (skrivet *p t/s k v r g*) ha 5 (marteze 10) vogalenn (skrivet *a e i o u*). 

N'eus nemet ar pirahaneg (*pirahã*) a implijfe nebeutoc'h c'hoazh a sonennoù.

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek ar reter
* Yezhoù papouek

## Liammoù diavaez
Yezhadur berr
Yezhoù papouek

Graet e vez gant an termen **yezhoù papouek** evit ober dave da veur a yezh komzet e kornôg ar Meurvor Habask ha n'int na yezhoù aostronezek nag aostralek, da lâret eo ne vez ket kenstrollet ar yezhoù papouek dre ma'z int gwall heñvel an eil ouzh eben, met kentoc'h peogwir ne c'hellont bezañ renket e hini ebet eus an div familh-yezhoù pennañ tostañ. Ouzhpenn-se, n'eo ket gwall sklaer hag-eñ ez eus ul liamm-familh etre ar yezhoù papouek pe get.

## Ar yezhoù

An darn vrasañ eus ar yezhoù papouek a vez komzet en enez Ginea Nevez (isrannet etre Papoua-Ginea Nevez ha Papoua ar C'hornaoueg), hag un nebeud re all a vez komzet ivez en Inizi Solomon, en un nebeud inizi en Indonezia, dreist-holl e Halmahera, Timor, Alor ha Pantar. Kavet e vez ur yezh papouek ivez en Aostralia e Torres Straits.

Ginea Nevez a zo sur a-walc'h ar rannved gant ar muiañ a yezhoù disheñvel.Ouzhpenn d'ar yezhoù Aostronezian e vez kavet un 800 yezh bennak all, luziet peurvuiañ al liammoù etrezo, dasparzhet e tri-ugent familh yezh, ha meur a yezh digenvez.

N'eo ket unvan tamm ebet ar yezhoù papouek. Kavet 'vez meur a rannyezh, rannet abalamour d'ar fed ma 'z eo bet e-pad pell ur yezh komzet hepken. Setu ma vez renket ar rannyezhoù dre familhoù.

## Renabl
Setu da heul roll ar familhoù pennañ a yezhoù papouek, hervez labourioù Stephen Wurm:
* Abinomneg (yezh digenvez)
* Yezhoù amtek-mousek (2)
* Yezhoù bayonoek-awbonek (2)
* Bourmesoeg (yezh digenvez)
* Bouseg (yezh digenvez)
* Yezhoù East Bird's Head (3)
* Yezhoù papouek ar reter (36)
* Yezhoù Geelvink Bay (33)
* Karkareg-Youreg (digenvez)
* Kibirieg (digenvez)
* Yezhoù kwomtarek-baibaiek (6)
* Yezhoù al Lennoù hag ar C'hompezennoù (*Lakes Plains*)
* Yezhoù Left May (7)
* Yezhoù Mamberamo Izelañ (2)
* Yezhoù sepikek-ramouek (104)
* Yezhoù skoek (7)
* Yezhoù torritchelliek (48)
* Yezhoù Treuzginea-nevezek (552)
* Yezhoù papouek ar c'hornôg (26)
* Yaleg (yezh digenvez)
Abinomneg

Ur yezh papouek digenvez eo an **abinomneg** (*Abinomn* pe *Foya*) komzet gant tro-dro da 300 den e Papoua ar C'hornaoueg (2002) war-dro genoù ar Baso.

## Raganvioù

:

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek
24 Gwengolo

## Darvoudoù
* 622 : Mohammed a erru e Medina goude e dec'hadenn eus Mekka.
* 1493 : Kristol Goulm a loc'h kuit evit e eil beaj war-zu an Douar Nevez.
* 1853 : dont a ra Kaledonia-Nevez da vezañ un drevadenn c'hall.
* 1904 : niverenn gentañ ar sizhunieg Ar Bobl, krouet e Karaez. 
* 1973 : Ginea-Bissau a embann bezañ dizalc'h diouzh Portugal.

## Ganedigezhioù
* 15 : Vitellius (**Aulus Vitellius Germanicus** e anv gwir), impalaer roman.
* 1393 : Arzhur III, dug Breizh.
* 1878 : Charles-Ferdinand Ramuz, skrivagner gallek eus Suis.
* 1884 : Gustave Garrigou, reder war varc'h-houarn gall, gounideg 9 Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn e 1911.
* 1884 : İsmet İnönü, jeneral ha politiker turk.
* 1896 : Francis Scott Fitzgerald, skrivagner amerikan.
* 1905 : Howard Hughes, embreger stadunanat.

## Marvioù
* 768 : Pepin Grenn roue ar Franked.
* 1143 : Inosant II (*Gregorio Papareschi*) Pab.
* 1435 : Isabeau Bavaria, rouanez Bro-C'hall goude dimeziñ da Charlez VI.
* 1572 : Túpac Amaru, penn diwezhañ an Impalaeriezh inka.
* 1732 : Impalaer Reigen eus Japan.
* 1834 : Pedro Iañ Brazil, impalaer Brazil.
* 1945 : Hans Geiger, fizikour alaman.
* 1964 : Seán O'Casey, dramaour iwerzhonat.
* 1988 : Jean Pouliquen, nijer gall, kentañ komandant ar rejimant chase Normandi-Niemen (Gwengolo 1942-C'hwevrer 1943).
* 2000 : Jean Malléjac, reder war varc'h-houarn breizhat.
* 2004 : Françoise Sagan, skrivagnerez c'hallek.

## Lidoù
* Devezh ar vro e Ginea-Bissau
* er Relijion gatolik :
** Sant Maogad
** Sant Maogan, abad-eskob e Bro-Gembre
** Sant Donnan, abad, gwarezer Sant-Donnan (Treger - Aodoù-an-Arvor) († 6vet kantved)
** Sant Germer, abad-eskob abati Pental ha diazezer abatioù e bro Beauvais († 7vet kantved)
Yezhoù Bae Geelvink

Ur skourr eus ar yezhoù papouek eo **yezhoù Bae Geelvink** komzet en Papoua ar C'hornaoueg.

Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn: 

* Yezhoù yawek
* Yezhoù reter Bae Geelvink
* Yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù

## Gwelet ivez
*Yezhoù papouek
Yezhoù kwomtarek-baibaiek

Ur skourr eus Yezhoù papouek eo ar **yezhoù kwomtarek-baibaiek**.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ :

* Pyoueg
* Yezhoù baibaiek
* Yezhoù kwomtarek

## Gwelet ivez
*Yezhoù papouek
Yezhoù Left May

Ur familh yezh vihan eo ar **yezhoù Left May** pe *Arai*, ennañ seizh yezh. Komzet e vezont e kreiz Ginea-Nevez gant 1 600 a dud hepken.

Ar yezhoù amezek tostañ eo ar Yezhoù amtek-mousek met n'int ket kar dezho, war a seblant. Hervez ar yezhoniour Malcolm Ross e vefent liammet ouzh Yezhoù kwomtarek-baibaiek hag e furmfent ar familh Left May-Kwomtarek.

## Rummouriezh

*Nakwieg
*Iterieg
*Boeg
*Amaeg
*Nimoeg
*Owinigeg

## Gwelet ivez
*Yezhoù papouek
Yezhoù Mamberamo Izelañ

Ur skourr eus ar yezhoù papouek eo ar **yezhoù Mamberamo Izelañ**, ennañ div yezh:

* Warenborieg
* Yokeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek
Yezhoù skoek

Ur skourr eus ar Yezhoù papouek eo ar **yezhoù skoek** komzet dreist-holl war aodoù Sandaun e Papoua Ginea-Nevez, hag un nebeud re all komzet e diabarzh ar vro pe c'hoazh e Papoua ar C'hornaoueg.

Savet e vez yezhadurioù ha geriadurioù evit gallout ober gant ar yezhoù-mañ er skolioù.

Isrannet e vez ar skourr-mañ e daou vloc'had:
* Yezhoù vanimoek
* Yezhoù krisek

## Gwelet ivez
*Yezhoù papouek
Yezhoù papouek ar c'hornôg

Ur skourr eus ar Yezhoù papouek eo ar **yezhoù papouek ar c'hornôg** komzet e Papoua ar C'hornaoueg hag e Maluku en Indonezia.

Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn:

* Yezhoù mpourek
* Yezhoù boraiek-hattamek
* Yezhoù Bird's Head
* Yezhoù norzh halmahereg

## Gwelet ivez
*Yezhoù papouek
Yezhoù East Bird's Head

Ur skourr eus ar yezhoù papouek eo ar **yezhoù East Bird's Head**, ennañ teir yezh:

* Mantioneg 
* Meac'heg
* Meningoeg

## Gwelet ivez
*Yezhoù papouek
Yezhoù sepikek-ramouek

Ar **yezhoù sepikek-ramouek** a zo ur familh-yezhoù martezeus a liamm ar Yezhoù gapounek, ar Yezhoù Leonard Schultze, ar Yezhoù norek-pondoek, ar Yezhoù ramouek hag ar Yezhoù sepikek.

Ur c'hantvad a yezhoù a endalc'h ar yezhoù Sepikek-ramouek lec'hiet e diaz ar Sepik hag ar Ramou e Papoua Ginea-Nevez. Gant 200 000 a dud hepken ez int komzet. Fonologiezhioù eeun o-deus ar peurliesañ gant nebeut a gensonennoù ha vogalennoù ha tonenn ebet.

Ar familh n'eo ket degemeret gant an holl. Hervez ar yezhonour Malcolm Ross ne vefe ket talvoudek, daoust ma tegemer tout hec'h izili estreget Youateg a laka er-maez eus ar Yezhoù ramouek. E lec'h ar familh sepikek-ramouek e kinnig ur familh Ramouek-sepikek izel a endalc'hfe ar Yezhoù Leonard Schultze hag ar Yezhoù sepikek.

## Disrannadurioù

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù sepikek-ramouek peurliesañ:
 
* Yezhoù gapounek
** Taiapeg
* Yezhoù Leonard Schultze 
** Yezhoù waliek
*** Walieg
*** Peieg
*** Yawiyoeg
*** Touwarieg
** Yezhoù papiek
*** Papieg
*** Swarmineg
* Yezhoù norek-pondoek
** Yezhoù norek
*** Mourikeg
*** Kopareg
** Yezhoù pondoek
*** Tchambrieg
*** Yimaseg
*** Tabriakeg
*** Angorameg
* Yezhoù ramouek
** Yezhoù ramouek rik
*** Yezhoù grasek
***** Banaroeg
**** Yezhoù grasek rik
***** Kamboteg
***** Aioneg
***** Adjoraeg
***** Gorovoueg
*** Yezhoù arafoundiek
**** Alfendioeg
**** Meakambouteg
*** Yezhoù annabergek
***** Raoeg
**** Yezhoù aianek 
***** Anoreg
***** Aiomeg
*** Yezhoù rouboniek
**** Yezhoù otielek
***** Watameg
***** Gameieg
***** Kaianeg
***** Bosmaneg
***** Awareg
**** Yezhoù misegiek
***** Girieg
***** Sepeneg
***** Mikareweg
*** Yezhoù goamek
**** Yezhoù ataitek
***** Andaroumeg
***** Igomeg
***** Tangoueg
***** Tangwareg
**** Yezhoù tamolek
***** Romkouneg
***** Brerieg
***** Kominimoungeg
***** Iganaeg
***** Akroukrayeg
***** Itoutangeg
***** Midsivindieg
** Yezhoù youatek-langamek
*** Yezhoù mongolek-langamek
**** Langameg
**** Mongoleg
**** Yaoleg
*** Yezhoù youatek-marambek
***** Maramabeg
**** Yezhoù youatek
***** Tchangriwaeg
***** Kyeneleg
***** Mekmekeg
***** Miyakeg
***** Biwateg
***** Bouneg
* Yezhoù sepikek
** Yezhoù biksiek 
*** Kimkieg
*** Yetfaeg
** Yezhoù sepikek uhel
**** Abaoeg
*** Yezhoù iwamek
**** Iwameg
**** Sepikeg iwamek
**** Amaleg
*** Yezhoù wogamousek
**** Wogamuosineg
**** Tchenapeg
** Yezhoù ramek
*** Karawaeg
*** Bouyeg
*** Aotoueg
** Yezhoù tamaek
*** Ayieg
*** Pasieg
*** Pahieg
*** Mehekeg
*** Yesaneg-mayoeg
** Yezhoù Yellow River
*** Namieg
*** Akeg
*** Awouneg
** Yezhoù sepikek ar c'hreiz
**** Yerakaieg
*** Yezhoù noukoumek
**** Kwomaeg
**** Kwangaeg
*** Yezhoù ndouek
**** Iatmouleg
**** Ngaleg
**** Manamboueg
**** Kaongaeg
**** Abelameg
**** Boikeneg
**** Sengoeg
**** Koiwateg
** Yezhoù sepikek ar menezioù
*** Yezhoù sanioek
**** Sanioeg
**** Pakaeg
**** Gabianoeg
**** Piameg
**** Bikaroueg
**** Hewaeg
*** Yezhoù bahinemoek
**** Bitaraeg
**** Bahinemoeg
**** Marieg
**** Bisiseg
**** Watakatawieg
**** Kaprimaneg
**** Soumarioupeg
*** Yezhoù alamblakek
**** Kaningareg
**** Alamblakeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù papouek
Yezhoù torritchelliek

Ur famih-yezh komzet war aod norzh Papoua Ginea-Nevez eo ar **yezhoù torritchelliek**. Ur familh yaouank a-walc'h eo. Enderc'hel a ra war-dro 50 yezh a zo an hini vrudetañ an Arapacheg (30.000 a gomzerien).

Posupl eo ez eo liammet ouzh ar Yezhoù sepikek o-deus an hevelep lostgerioù lies **-m* ha daouel **-p*.

## Rummouriezh
***[[Yezhoù ourimek]]** (*urim*): Koukwoeg, Yangkoleneg)
***[[Yezhoù kombioek-arapecheg]]** (Eitiepeg, Torritchelliek (*lou*), Kombioeg, Yambeseg, Arouek, Womeg, Arapecheg ar menezioù, Arapecheg an aodoù Arapecheg ar su, Boumbiteg
***[[Yezhoù maimaiek]]**: Laekoeg-limbouateg, Belieg, Wiakieg, Silipouteg, Yahangeg, Heyoeg)
***[[Yezhoù wapeiek ar c'hornôg]]**: Setieg, Setaeg, Oneg: Molmoeg, Ineboueg, Kwamtimeg, Kaboreg, Oneg an norzh, Oneg ar su
***[[Yezhoù monoumboek]]**: Monoumboeg, Lilaoeg
***[[Yezhoù marienbergek]]**: Boungaineg, Wiaroumuseg (*mandi*), Mouniwareg, Ourimoeg, Kamasaoeg, Elepieg, Bouneg
***[[Yezhoù wapeiek-peleiek]]**: Ourateg, Yiseg, Yaueg, Oloeg, Elkeieg, Aoeg, Yileg, Diaeg (*alu*), Ningileg, Gnaoeg, Sinageneg (*galu*), Yapoundeg, Valmaneg, Nambieg, Agieg, Arouopeg, Wanapeg (*kayik*), Aikoueg, Bragateg, Alatileg (*aru*)

## Rakanvioù
Ar rakanvioù adasavet gant Ross a zo

:

## Gwelet ivez
*Yezhoù papouek
Yezhoù japanek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù japanek** sañset bet diorroet diwar ur yezh kent-japanek boutin. 

Renket e vez ar ar yezhoù japanek e-touez ar Sprachbund yezhoù reter Azia.

Setu penaos e vez renket ar yezhoù hag ar rannyezhoù japanek:

* Japaneg (日本語)
** Yezhoù japaneg ar reter (komzet e Aogashima, Hachijojima, Minamidaito, Kitadaito hag un nebeud inizi bihan all)
** Yezhoù japaneg ar c'hornôg (holl rannyezhoù douar-vras Japan)
*** Rannyezhoù reter-kornôg, en o zouez an darn vrasañ eus ar rannyezhoù komzet tro-dro da gKanto
*** Rannyezhoù kornôg-kornôg, en o zouez an darn vrasañ eus ar rannyezhoù komzet tro-dro da gKansai.

* Yezhoù ryoukyouek (琉球語)
** Amamieg (奄美語)
*** Rannyezh norzh Oshima
*** Rannyezh Su Oshima
*** Rannyezh Tokunoshima
*** Rannyezh Kikai
** Kunigameg (国頭語)
*** Rannyezh Okinoerabu
*** Rannyezh Yoron
*** Rannyezh Kunigami (pe *Rannyezh norzh Okinawa*)
**** Rannyezh Ie
** Okinaweg (沖縄語)
*** Rannyezh ar su-kreiz (pe *Okinaweg unvan*)
**** Rannyezh an Douar-vras
**** Rannyezh Shimajiri (n'eo ket sklaer hag-eñ e tlefe bezañ renket amañ ar rannyezh-mañ)
** Miyakoeg (宮古語)
*** Rannyezh Miyako
*** Rannyezh Irabu
** Yaeyameg (八重山語)
*** Rannyezh Ishigaki
*** Rannyezh Iriomote
*** Rannyezh Taketomi
** Yonagouneg (与那国語)

## Gwelet ivez
* Japaneg

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Navac'hoeg

Ur yezh na-dene eo an **navac'hoeg** (*diné bizaad*) komzet gant ouzhpenn 170 000 den (Navac'hoed) evel yezh kentañ e mervent ar Stadoù-Unanet. Isrenket e vez e-touez yezhoù atabaskek ar su komzet dreist-holl e gwalarn Kanada hag Alaska. N'eus yezh ebet all komzet gant ur bobl-orin eus ar Stadoù-Unanet gant muioc'h a dud a ra ganti evit an navac'hoeg hag o vont war gresk emañ a niver a dud barrek warni. 

Implijet e voe an navac'hoeg evel yezh kuzh e-pad an Eil Brezel-bed.

Ur yezh liessintetezelek eo an navac'hoeg hag pouezusoc'h a-bell ec'h eo ar verboù evit an anvioù-kadarn.

## Gwelet ivez
* Yezhoù na-dene
* Yezhoù atabaskek

## Liammoù diavaez
* Skouerioù navac'hoeg
* Liammoù evit dafar diwar-benn an navac'hoeg
* Lec'hienn diwar-benn an navac'hoeg
* Akademiezh an navac'hoeg
* Lec'hienn diwar-benn an navac'hoeg
* Geriaoueg navac'hoeg
578

*Diwar-benn bloavezh *'578*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
*Tiberius II a ya da impalaer Bizantion
#### Breizh
* Ereg mestr war kêr Gwened.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ
*Diazezidigezh Kongo Gumi (578 - 2006]] an embregerezh goshañ er bed

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 578|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 578]]*

## [[:Rummad:Marvioù 578|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 578]]*
__NOTOC__
383

1136 *Ab Urbe Condita* = 383 goude J.-K.
## Darvoudoù

#### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg : Flavius Gratianus & Arcadius 
* Impalaer ar Reter : Caesar Flavius Theodosius Augustus 
* Koñsuled : Flavius Merobaudes II & Flavius Saturnius

#### Galia
* Dilestrañ a ra Maksen (Magnus Clemens Maximus)war aodoù Mor Breizh Goude bet paket gantañ ar vro-se, ha distrujet meur a gêr, Maksen zo trec'h war Gratianus e Pariz. War dec'h etrezek Italia, Gratianus zo tapet gant Andragathius, *magister equitum* Maksen, ha lazhet e Lyon, d'ar 25 Eost 383. Maksen a gemer ar galloud evit ar C'hornôg. Evit ar poent, n'eo Maksen nemet un alouber, staliet e Trier, kêr-benn brezel an Hanternoz. 
#### Breizh-Veur
* Maksen (Magnus Clemens Maximus) a ya da vrezeliñ e Galia. Trec'h eo war Gratianus, an impalaer.
### Afrika
### Reter-nesañ
### Azia
## Relijionoù
* Sul-Fask ː 16 Ebrel
*Pab : Damasus Iañ 

## Arzoù, skridoù, ha Skiantoù

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 383|Ganedigezhioù 383]]
## [[:Rummad:Marvioù 383|Marvioù 383]]
* an impalaer Gratianus, 25 Eost 383.

## Notennoù
1488

*Diwar-benn bloavezh *'1488*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 3 Meurzh : adkemeret eo Gwened gant Lu Breizh.
* 19 Mae : goude Kastellbriant eo kemeret Ankiniz gant al lu gall.
* 19 Gouere : kemeret eo Felger gant ar C'hallaoued.
* 28 Gouere : trec’het eo lu Breizh Frañsez II gant lu Bro-C’hall war dachenn emgann Sant-Albin-an-Hiliber.
* 9 Gwengolo : marv an dug Frañsez II .
* Anna Vreizh dugez.

#### Frañs
* 19 Eost : Emglev Le Verger etre Bro-C'hall ha Breizh.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1488|Ganedigezhioù 1488]]

## [[:Rummad:Marvioù 1488|Marvioù 1488]]
*Frañsez II, dug Breizh.

__NOTOC__
184

937 *Ab Urbe Condita* = 184 goude J.-K.

*Diwar-benn bloavezh *'184*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Commodus (Lucius Aelius Aurelius Commodus)
* Koñsuled : Lucius Cossonius Eggius Marullus & Cneus Papirius Aelianus
* Prefed ar Pretordi : Tigidius

#### Enez Vreizh
* Dilezet eo Moger Antoninus

### Afrika
### Reter-nesañ

### Azia
* Derou emsavidigezh an Tulbanoù Melen e Sina
* Beolhyu eus Silla a ya da roue

### Afrika

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Eleutherius

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 184|Ganedigezhioù 184]]

## [[:Rummad:Marvioù 184|Marvioù 184]]

## Daveoù
275

## Darvoudoù

### Europa
* Arvorig taget gant Barbared, Saksoned ha Franked anezho.

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
388

1141 *Ab Urbe Condita* = 388 goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Sadorn hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien

* Impalaerien ar Reter : Flavius Theodosius & Flavius Pius Felix Arcadius
* Impalaer war Italia hag Illiria : Valentinian II
* Impalaer war ar peurrest eus ar C'hornôg : Magnus Clemens Maximus
*Koñsuled : Kornôg : Magnus Maximus Augustus II; Reter : Theodosius Augustus II & Maternus Cynegius. *Suffectus* : Flavius Merobaudes III)

E-keit emañ Maksen o vrezeliñ en Italia, Franked, kaset gant ar roueed Genobaud, Marcomer, ha Sunno, a dag bro Köln. Quintinus ha Nannienus a zeu a-benn d'o c'has war-dreñv. Quintinus a ya war o lerc'h en tu all d'ar Roen, mes tapet eo en ur spi-brezel, ha lazhet gant tout e arme.

Brezel etre Theodosius ha Maksen er Balkanoù. Emgannoù *Siscia* (Osijek), *Poetovio* (Ptju), kollet gant Maksen. Adtapet eo *Hemona* (Ljubljana) gant Theodosius. Maksen a dec'h etrezek Aquileia. Tapet eo, ha dibennet d'al lun 28 a viz Eost 388.

War urzh Theodosius, penn Maksen zo diskouezet e Kartada

E fin ar bloaz, Flavius Victor, bugel, zo lazhet war urzh Arbogast.

Ne ouzer ket ar pezh zo degouezhet gant Elen ha Kynan. 

Flavius Theodosius zo mestr da heul war Reter ha Kornôg.

### Afrika
### Reter-nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask ː 09 Ebrel
*Pab : Siricius
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 388|Ganedigezhioù 388]]
## [[:Rummad:Marvioù 388|Marvioù 388]]
* 28 Eost : Magnus Clemens Maximus

__NOTOC__
-52

702 *Ab Urbe Condita* = 52 kent J.-K.*
== Darvoudoù ==

=== Europa ===


==== Republik roman ====
* Koñsuled : [[Cneus Pompeius Magnus]] III & [[Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio]]

==== Galia  ====
Eizhvet bloavez [[brezel Galia]], ha fin ar brezel. 
*[[Emgann Gergovia]]
*[[Emgann Alesia]]

=== Afrika ===

==== Ejipt ====
* Faraon : [[Ptolemaios XII Neos Dionysos Auletes|Ptolemaios XII Neos Dionysos *Auletes'']]

### Azia

#### Judea
* Hyrcan II

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Daveoù

__NOTOC__
-56

698 *Ab Urbe Condita* = 56 kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Cneus Cornelius Lentulus Marcellinus & Lucius Philippus

#### Galia
* Trivet bloavezh brezel. En em staliañ a ra al legad Servius Galba e bro an Nantuated, Veragred, Seduned. Emsav ar Weneted a-enep ar Romaned. Trec'het int gant morlu Brutus

### Afrika
#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' 
### Reter-Nesañ
#### Judea
* Hyrcan II 
### Azia
## Arzoù, Skridoù ha Teknikoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù
## Daveoù
-57

697 *Ab Urbe Condita* = 57 kent J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Publius Cornelius Lentulus Spinther & Quintus Caecilius Metellus Nepos

#### Galia
* Eil bloavezh brezel Galia. Ar Remed en em laka a-du gant ar Romaned. Emgann an Aisne; plegañ ar ra ar Suessioned, Belovaked, Ambianed. Emgann ar Sambr; Plegañ a ra an Nervii hag an Atuatuked. Plegañ a ra da Publius Crassus ar Weneted, Unelled, Osismied, Koriosolited, Esuvied, Aulerked, hag ar Riedoned.

### Afrika
#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Aulete'' 
### Reter-nesañ
#### Judea
* Hyrcan II 
### Azia
## Arzoù ha teknikoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù

## Daveoù
938

*Diwar-benn bloavezh *'938*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Alan Varvek zo trec’h war an Normaned en emgann Trañs. Dieubet eo Breizh.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 938|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 938]]*

## [[:Rummad:Marvioù 938|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 938]]*
__NOTOC__
1464

*Diwar-benn bloavezh *'1464*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
#### Bearn
* Dont a ra Pau da vezañ kêr-benn ar vro e lec'h Ortès.

#### Breizh
* 31 Eost : echuet eo dornskrid ar C’hatholicon gant Jehan Lagadeuc. Ar geriadur brezhoneg kentañ (ha marteze ar geriadur liesyezhel kentañ embannet er bed).

#### Breizh-Veur
* 11 Even : un treverz a 15 vloaz zo sinet etre rouantelezhioù Bro-Skos ha Bro-Saoz.

#### Italia
* C'hwevrer : dilezel a ra Loeiz XI Bro-C'hall e wirioù war Genoa da Francesco Sforza, dug Milano.

### Azia

### Afrika

### Amerikaoù

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1464|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1464]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1464|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1464]]*
__NOTOC__
851

*Diwar-benn bloavezh *'851*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

#### Kergustentin
* Mikael III, adalek an 20 Genver 842, dindan adrenadur e vamm Theodora.

#### Breizh
* 7 a viz Meurzh: marv Nevenoe war-dro Vendôme.
* 22 a viz Eost : Erispoe, roue Breizh zo trec’h war lu Karl Voal e Yenglenn, e-kichen Felgerieg-Veur. Ganet eo Stad Breizh.

#### Bro-C'hall
* Karl Voal, roue 

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Relijionoù
* Sul-Fask ː 22 Meurzh
* Pab ː Leon IV

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 851|Ganedigezhioù 851]]

## [[:Rummad:Marvioù 851|Marvioù 851]]
* Nevenoe

__NOTOC__