Yann-Fañch Kemener

**Yann-Fañch Kemener**, ganet 7 a viz Ebrel 1957 ha marvet d'ar 16 a viz Meurzh 2019, a oa unan eus gwellañ kanerien hengounel Breizh.
Kemeret en doa perzh e nevezadur ar c'han ha diskan er bloavezhioù 1970 ha 1980, gant e gomper Erik Marchand dreist-holl. Harpet en deus ar c'han hengounel hag ar brezhoneg da chom bev dre e obererezh kaner hag o tastum hag o vrudañ hengoun dre gomz ar vro ma oa bet ganet. 

## Buhez
Ganet e oa bet Yann-Fañch Kemener e *Gwezh an div roz*, e Sant-Trifin, e kalon ar Vro Plin d'ar 7 a viz Ebrel 1957 en un tiegezh kanerien ha dañserien vat. Jean-François Quéméner e oa e anv e galleg. Brezhoneger a-vihan e oa.

Pa oa bugel e plije dezhañ kenañ ar festoù-noz aozet gant an *amicale laïque*, evel an abadennoù sinema hag a veze ral eno. En em gavout a rae eno gant e gamaladed skol ha gant izili eus e familh, deuet eus pell. Alberzh Bolloré e oa anv an den a gase an traoù en-dro d'ar c'houlz-se. Reiñ a reas da Yann-Fañch Kemener an dro da ganañ war al leurenn evit ar wezh kentañ.

Da drizek vloaz, atizet gant levezon Mae 1968 hag brud nevez ar festoù-noz e klaskas Yann-Fañch Kemener kanañ dirak an dud. Kelennet e voe gant Alberzh Bolloré ha gant e vamm. Kregiñ a reas da ganañ kan-ha-diskan gant Rémi Olivier, mab Aogust Olivier, unan eus krouerien ar strollad Tro Blavez. Hemañ a roas ar c'hentelioù kentañ hag a zeskas dezhe kanaouennoù ha tonioù.

Buan e klaskas Yann-Fañch Kemener anavezout muioc'h a ganaouennoù. Alberzh Bolloré e alias da vont da welet kanerien gozh evel Yann Poder ha Yann-Vari Youdec eus Plounevez-Kintin. An hini kentañ a blijas dezhañ kalz ar c'han a-boz hag an tonioù a implije, bev-kenañ c'hoazh en tolead. Lakaat a reas kalon Yann-Fañch yaouank da dommañ ouzh ar sonerezh-se, setu e krogas da zastum ar pezh a gleve. Levezonet e voe gant kanerien brudet eus Bro-Fañch evel Marie-Josèphe Bertrand ha Marsel Gwilhouz.

Anaoudegezh a reas gant Eric Marchand, a zeuas da vezañ e gomper e-pad meur a vloaz. E galabousenn gantañ war e benn e oa deuet da Vreizh evit dastum kanaouennoù ha tonioù. Eujen Grenel, ur c'henderv da Yann-Fañch Kemener, a lavaras dezhañ e oa gouest Yann-Fañch d'e skoazellañ war an dachenn-se. Disklêriañ a reas Yann-Fañch Kemener : « lakat a reas ac'hanon da zizoleiñ ar c'han e oan o klask ». En e gerz emañ enrolladennoù kozh eus an Itron Bertrand, eus Kanuhel, hag a zeue eus dastumadenn Claudine Mazéas. Pourchaset e oant bet dezhañ gant Pêr Guilleux, a zaremprede ar c'helc'hioù keltiek ha keveredigezhioù breizhek Pariz d'ar c'houlz-se. Dre hanterouriezh Eric Marchand e reas anaoudegezh gant ar gevredigezh Dastum a oa paouez bezañ krouet. 

Kemer a reas perzh Yann-Fañch Kemener e Kan ar Bobl e 1975, ar pezh a roas tu dezhañ gant ar son *Ar miliner* da vrudañ ar seurt kanaouennoù a-boz-se. Berzh a reas diouzhtu, hag eñ yaouank-flamm (ne oa ket ugent vloaz c'hoazh). Bras eo ar c'hemm etre ar seurt kanaouennoù hag *Ar vatezh vihan* pe *Kousk Breizh Izel*, kanaouennoù nevesoc'h ha goularoc'h. Kregiñ a reas muioc'h a dud kozh da ganañ ar pezh a ouient a-drugarez d'ar berzh-se. Kalz aesoc'h e oa dastum sonioù a-drugarez d'an dra-se.

Evel kalz kanerien ha sonerien eus ar rummad-se e kemeras perzh e bleuñvadeg sevenadurel ar bloavezhioù 1970. Kemer a reas perzh a-hed ar bloavezhioù-se e galaioù niverus evit tiegezhioù ar brizonidi bolitikel, evit kevredigezhioù enep an energiezh nukleel, kengorioù harz-labour ha dreist-holl evit Diwan.

Kanet en deus e strolladoù niverus : gant ar strollad Barzaz, gant Dan Ar Braz, Didier Squiban, Alain Genty, Aldo Ripoche, Anne Auffret, ha reoù all c'hoazh. 

En e vloavezhioù diwezhañ en em ouestlas Yann-Fañch Kemener d'ar sonadegoù kan ha d'ar pladennoù, hag ur ral e oa e glevout o kanañ er festoù-noz.

D'ar 26 a viz Gwengolo 2009 e resevas Yann-Fañch Kemener Urzh an Erminig. 

Skoet gant ar c'hleñved e varvas d'ar 16 a viz Meurzh 2019 gant ar c'hrign-bev, en e di, e Bro-Gemperle. 1500 den a oa bet evit e obidoù lidet evit an darn vrasañ e brezhoneg (oferenn, kanoù...).
## Buhez prevez
Bèrtran Obrée, kamalad dezhañ e-pad 30 bloaz a oa bet e koublad gantañ. Embann a ra eo bet sikouret kalz an dud heñvelreizh gant Yann-Fañch Kemener dre ma oa brudet ha dre ma n'en doa ket aon rak diskouez e duadur reizhel. 
Hervez ar pezh a zisplege en un atersadenn gant ar gelaouenn *Gai pied* e oa stag evitañ e emgann evit sevenadur Breizh hag ar stourm evit ar gwirioù LGBT.
E 1981, oadet a 24 vloaz, e oa bet difennet groñs ouzh Yann-Fañch tremen en Emvod ar Gelted en Oriant dre ma oa heñvelrevad. Padet e oa 7 vloaz an difenn-se.

## Pladennoù
* *Kanoù kalon-Vreizh, Chants Profonds de Bretagne* I, Kan ha Diskan ha gwerzioù, Arion, 1977, ARN34386.
* *Kanoù kalon-Vreizh, Chants Profonds de Bretagne* II, gwerz ha Kan ha Diskan, Arion, 1978.
* Kanoù kalon-Vreizh, Chants Profonds de Bretagne III, gwerz ha Kan ha Diskan, Arion, 1982.
* *Kan ha Diskan*, gant Marcel Guilloux, Arion, 1982.
* *Kanoù kalon-Vreizh, Chants Profonds de Bretagne* IV, gwerzioù gant Anne Auffret, Arion, 1983.
* *Gwerzioù ha Sonioù*, kan *a cappela*, Iguane Productions, Coop Breizh, 1988, YFK01.
* *Ec'honder*, gant ar strollad Barzaz, Excalibur, Coop Breizh, 1989, CD828.
* *Kanoù kalon-Vreizh, Chants Profonds de Bretagne* I, Arion, 1977, ARN64167.
* *An Den Kozh Dall*, Gant ar strollad Barzaz, Keltia Musique, 1992, KMCD29.
* *Roue Gralon Ni Ho Salud*, gwerzioù gant Anne Auffret, Keltia Music, 1993, KMCD42
* *Enez Eusa*, gant Didier Squiban, L'Oz Productions, Coop Breizh, 1995, L'Oz02.
* *Île-Exil*, gant Didier Squiban, L'Oz Productions, Coop Breizh, 1995, L'Oz11.
* *Karnag / Pierre Lumière*, gant Didier Squiban, Kristen Noguès, Jean-Louis Le Vallégant, François Daniel, Jean Chevalier, Excalibur, Coop Breizh, 1996, CD867.
* *Carnets de Route*, Dastumadeg, YFK, Coop Breizh, 1996, CBCD002-003.
* *Kan Ha Diskan*, gant Valentine Colleter, Erik Marchand, Marcel Guilloux, Annie Ebrel, Claudine Floc'hig, Patrick Marie, Ifig Troadeg, Siam Productionss, Coop Breizh, 1997, CD445.
* *Kimiad*, gant Didier Squiban, L'Oz Productions, Coop Breizh, 1998, CD4013885.
* *Dibedibedañchaou*, Rimadelloù evit ar vugale, Dastum, D-137, 1999
* *An Eur Glaz*, gant Aldo Ripoche, Kemener-Ripoche, YFK/AR/1, 2000
* *An Dorn*, gant Aldo Ripoche, Buda Musique - Universal, 301697.1, 2004
* *Dialogues* gant Aldo Ripoche ha Florence Pavie, Universal, 2006
* *Si je savais voler, chants de Bretagne et d'Occitanie*, gant Laurent Audemard, François Fava ha Renat Sette, Buda Musique, 2010
* *Vive la liberté*, gant Eric Menneteau, Buda Musique, 2011
* *[[Gouañv bepred]]/Toujours l'hiver*, gant Damien Cotty, Aldo Ripoche ha Hervé Merlin, Buda Musique, 2012
* *YFK~2016*, gant ba.fnu, 2016
**Dañs*, gant Yann-Fañch Kemener Trio (Y.-F. K., Erwann Tobie ha Heikki Bourgault), 2017
**Ar Baradoz : Chants Sacrés de Basse-Bretagne*, gant Aldo Ripoche ha Florence Rousseau, 2017
**Roudennoù / Traces*, 2019

## C'hoariva
* *L'Ombelle du trépassé*, Jean Lambert-wild ha Yann-Fañch Kemener, 2011 *Maison de la Poésie*

## Testeni dre gomz
* Yann-Fañch Kemener : *Chant de vision*. Trêgad : Éditions Vivre tout simplement, 2012  – 120 pajennad e yezh flour ha saourus Yann-Fañch Kemener.

## Levrlennadur
* *Kanaouennoù kalon Vreizh, Carnets de route de Yann-Fañch Kemener*, Skol Vreizh, Montroulez, 1996
* *Chant de vision*, Yann-Fanch Kemener, Vivre tout simplement, 2012, ISBN 978-2-9535226-8-6

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Internet ofisiel Yann-Fañch Kemener
* Buhezskrid an duo Kemener - Ripoche