open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zofia Kisielew

**Zofia Potocka**, pe **Zofia Kisielew** (1801 – 2 a viz Genver 1875) a oa merc'h da Stanisław Szczęsny Potocki ha Zofia Potocka. 

En 1821 e timezas d'ar jeneral rus Pavel Kiselyov. Ur mab o doe, Vladimir (1822-1824), marvet da zaou vloaz.
Chocim

**Chocim** zo un anv-lec'h polonek.

#### 
*Chocim, Greater Poland Voivodeship, e-kreiz ar vro
*Chocim, Opole Voivodeship e mervent ar vro

#### 
*anv polonek Khotyn, en Ukraina.
Tremaria

**Tremaria**, pe **Trevaria**, zo un anv-lec'h brezhonek. Savet eo diwar ar ger trev hag an anv Maria, anv latin ha brezhonek ar Werc'hez Vari. 

## Lec'hioù
*Tremaria, e Landerne
*Tremaria, e Pontekroaz

## Tud
Un anv-tiegezh eo ivez.

## Pennadoù kar
*Kervaria
*Lokmaria
Aure (stêr)

An **Aure** a zo ur stêr e departamant Calvados (Bro-C'hall).
## Kumunioù douret
Aurseulles, Bayeux, La Cambe, Canchy, Caumont-sur-Aure, Colombières, Commes, Ellon, Étréham, Formigny La Bataille, Guéron, Isigny-sur-Mer, Juaye-Mondaye, Longues-sur-Mer, Longueville, Maisons, Mandeville-en-Bessin, Monceaux-en-Bessin, Monfréville, Mosles, Osmanville, Saint-Germain-du-Pert, Aure sur Mer, Saint-Vigor-le-Grand, Surrain, Trévières, Trungy, Vaux-sur-Aure.
Nikotin

An nikotin a zo un dramm (un alkaloidenn), a gaver er butun, hag a vez enalet pe diabarzhet er c'horf gant ar sigaretennoù, ar segalennoù, ar c'herniel-butun pe c'hoazh ar chik-butun. Ul louzoù-broudañ estoueiat a zo anezhañ hag a laka ar galon da dalmiñ buanoc'h hag a laka ar pouez-gwad da uhelaat. Gallout a ra ivez lakaat an den ha chom hep santout an naon ha lakaat ar vetabolegezh da vont primoc'h. Fall eo kement-se evit ar yec'hed. Ur bern tud taget gant an nikotin a blijfe dezho bezañ dizonet eus ar gwall dech-se met diaes e vez evito alies-mat.

Kavet e vez an nikotin e-barzh plant kerentiad ar *[[Solanaceae]]*, da gentañ penn eus ar plant-butun (*[[Nicotiana tabacum]]*). Kavet e vez nikotin, nebeut avat, e plant all 'zo evel an tomatez, ar patatez, ar berjinez, hag ar skilbebr glas. Kavet e vez nikotin ivez er plant koka. Pa vez graet a-gementadoù bras gantañ e c'hall bezañ un ampoezon efedus-tre. Efediñ a ra war an nervennoù. Pa vez graet gantañ a-gementadoù bihan e c'hall bezañ broudus. Setu unan eus an abegoù ma c'hall an den bezañ estoueet ouzh ar butunat.

Dont a ra an anv nikotin diwar ar blantenn *Nicotiana*, hag anv homañ diwar anv un den Jean Nicot, a oa kannad Frañs e Portugal, en doa kaset butun da Bariz da vezañ studiet.

Gant pep sigaretenn e vez, dre vras, enalet 1 mg a nikotin. E meur a vro e vez klasket talañ ouzh reuzioù ar butun, met taolet ez eus pled, dre ar studiadennoù, e vez lakaet kementad an nikotin er butun da greskiñ eus 1.6% bep bloaz well-wazh.
Seulles

Ar **Seulles** a zo ur stêr eus Normandi, e Bro-C'hall, e departamant Calvados. Aberiñ a ra e Mor Breizh e kumun Courseulles-sur-Mer.

## Adstêrioù
*ar Seullette war he lez kleiz e Cahagnes,
*ar Seulline war he lez dehoù etre Saint-Louet-sur-Seulles ha Villy-Bocage,
*ar Bordel e Fontenay-le-Pesnel,
*an Thue en Amblie,
*ar Mue e Reviers.

## Kumunioù treuzet

Skeudenn:Vieux Pont Juvigny sur Seulles.jpg|Pont eus ar Grennamzer etre Juvigny-sur-Seulles ha Tilly-sur-Seulles, rummet.
Skeudenn:Pont du Bigard.jpg|Pont ar Bigard e Le Manoir.
Skeudenn:Pont Abbé Phillipe.jpg|Pont an Abad Philippe e Le Manoir.
Skeudenn:Esquay-sur-Seulles lavoir.JPG|Lec'h-kannañ en Esquay.
Skeudenn:Lavoir et pont sur la Seulles1.JPG|Lec'h-kannañ ha pont.
Skeudenn:Creully - moulin.JPG|Milin gozh Creully. 
Skeudenn:pontpieton3.jpg|Pont Tierceville en Amblie.
Skeudenn:Amblie.png|Ar Seulles (a-gleiz) en Amblie.
Skeudenn:Lavoir Banville.JPG|Lec'h-kannañ ( kantved) e Banville, rummet.
Skeudenn:Graye-sur-Mer marais Seulles.JPG|Geunioù e Graye-sur-Mer.
Skeudenn:Moulin Courseulles.JPG|Genoù ar Seulles e Courseulles.

Jurques (andon), Saint-Pierre-du-Fresne, Cahagnes, Coulvain, Amayé-sur-Seulles, Anctoville, Saint-Louet-sur-Seulles, Villy-Bocage, Saint-Vaast-sur-Seulles, Hottot-les-Bagues, Juvigny-sur-Seulles, Tilly-sur-Seulles, Fontenay-le-Pesnel, Bucéels, Audrieu, Chouain, Ducy-Sainte-Marguerite, Condé-sur-Seulles, Nonant, Carcagny, Vaux-sur-Seulles, Esquay-sur-Seulles, Vienne-en-Bessin, Le Manoir, Saint-Gabriel-Brécy, Villiers-le-Sec, Creully, Tierceville, Amblie, Colombiers-sur-Seulles, Reviers, Banville, Graye-sur-Mer ha Courseulles-sur-Mer (genoù).
## Red-dour
Delfina Potocka

**Delfina Potocka**, pe **Delfina Komar** (1807 -1877) a oa ur gontez polonat, muzenn ha mignonez d'an arzourien bolonat harluet e Gall, evel Frédéric Chopin ha Zygmunt Krasiński.

## Notennoù
Sophie Prusia (Dugez Kourland)

**Sophie von Preußen** pe **Sophie von Hohenzollern** (en alamaneg), pe **Sophie Prusia** (1582-1610), a oa ur briñsez eus dugelezh Prusia, eus an Tiegezh Hohenzollern.

Merc'h e oa da Albrecht Friedrich von Preußen, dug Prusia, ha d'e bried Marie Eleonore von Jülich-Kleve-Berg (1550–1608), a oa merc'h d'an dug Wilhelm von Jülich-Kleve-Berg.

E miz Here 1609 e timezas Sophie da Wilhelm Kettler, mab da Gotthard Kettler eus Dugelezh Kourland ha da Anna, priñsez eus Mecklenburg-Schwerin.

E 1617 e savas bec'h gant an noblañsed, ken e rankas he fried kuitaat ar vro, ha dilezel e zugelezh.

Ur mab he doe Sophie, Jacob Kettler, a renas war-lerc'h e dad evel Dug Kourland.
Penn-da-benn

**Penn-da-benn** zo un droienn vrezhonek hag anv meur a dra e Breizh

## Lec'hioù
*ur vereuri e Sine
*al levrdi brezhonek Penn-Da-Benn e Kemperle, bet dalc'het gant Marijo Mellouët
## Sonerezh
*ur strollad sonerien festoù-noz
Sophie von Mecklenburg

**Sophie von Mecklenburg** zo anv meur a briñsez:

* Sophie von Pommern (~1460–1504), Dugez Mecklenburg
* Sophie von Mecklenburg (1481–1503), Priñsez Sachsen
* Sophie von Mecklenburg (1508–1541), Dugez Braunschweig-Lüneburg
* Sophie von Mecklenburg-Güstrow (1557-1631), Rouanez Danmark ha Norge
* Sophie von Mecklenburg (1662–1738), Dugez Württemberg-Oels
* Sophie Friederike von Mecklenburg (1758–1794), Priñsez Danmark ha Norge
* Elisabeth Sophie von Mecklenburg (1613–1676), Dugez Braunschweig-Wolfenbüttel
* Sophie Luise von Mecklenburg-Schwerin (1685-1735), Rouanez Prusia.
* Ulrike Sophie zu Mecklenburg (1723-1813)

## Pennadoù kar
*Sophie 
*Mecklenburg
Guy Ignolin

**Guy Ignolin** a zo ur reder marc'h-houarn breizhat a-vicher, ganet e Vernou-sur-Breneet (Bro-C'hall) d'ar 14 a viz Du 1936 ha marvet e Perroz-Gireg d'ar 15 a viz Kerzu 2011. Reder a-vicher eo bet etre 1959 ha 1967.

## Gounidoù
*1958
**Route de France
*1961
**1 tennad eus Tro Bro-C'hall (an 10vet)
*1962
**Grand Prix de Fourmies
*1963
**2 dennad eus Tro Bro-C'hall (an 11vet hag ar 14vet)
**2 dennad eus Tro Spagn (ar 6vet hag ar 15vet)
*1965
**Tro ar Mor-Bihan
**Troiad ar Stêr-Aon
*1969
**Tro Breizh

## Liammoù diavaez
* Fichenn ar reder war ''Le site du cyclisme''
Georges Talbourdet

**Georges Talbourdet** a zo ur marc'hhouarner breizhat ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1951 en Erge-ar-Mor ha marvet d’ar 5 a viz Kerzu 2011 en Erge-ar-Mor ivez. Reder a-vicher eo bet etre 1973 ha 1979.

## Gounidoù
*1974
**Kampion Frañs war hent
*1975
**Priz Bras Pluveleg
*1976
**Grand Prix Cannes

## Liammoù diavaez
* fichenn ar reder war ''Site du Cyclisme''
Kourland

**Kurland** zo un anv-lec'h alamanek, **Kourland** e brezhoneg.

*Anv ar rannvro a zo Kurzeme e latveg, hag a zo bremañ e kornôg Latvia
*ur strizh-douar strizh-douar Kourland
*lenn Kourland 
*un dugelezh istorel, dugelezh Kourland e Latvia, brasoc'h eget Kurzeme avat.
Kroaziadeg ar Vugale

**Kroaziadeg ar Vugale** eo an anv a roer d’un heuliad darvoudoù, gwir pe gaou, a oa c’hoarvezet en Europa e 1212 hag a vije bet un doare kroaziadeg d’an Douar Santel, gant bugale. 

Meur a dra a gonter diwar-benn ar groaziadeg-se ha breud zo war an darvoudoù-se e-touez an istorourien, met elfennoù boutin zo d’an istorioù diseurt a gonter : ur paotrig, e Bro-C'hall pe en Alamagn, en doa bet gweledigezhioù ha lavaret e oa bet dezhañ gant Jezuz mont d’an Douar Santel da zieubiñ al lec’hioù sakr ha distreiñ ar vuzulmiz ouzh ar gristeniezh ; miliadoù a vugale a oa bet bodet gantañ hag a oa bet o kerzhet trema Italia hag ar Mor Kreizdouar ; echu e voe gant ar groaziadeg pa voe gwerzhet ar vugale-se da sklaved e Tunizia. 

Soñjal a ra d’an darn vrasañ eus an istorourien bremañ ne oa ket bet ur *Groaziadeg ar Vugale*. Moarvat eo diazezet an istor-se war bandennadoù tud paour o kantreal en Alamagn hag e Bro-C’hall er Grennamzer, ha lod anezho o klask mont d’an Douar Santel tra ma oa lod all ha ne glaskent tamm ebet mont di. Diazezet eo an anv « Kroaziadeg ar Vugale » war an anvadur latin *Peregrinatio Puerorum*, ennañ ar ger « *pueri* », a c'hallfe talvezout kement ha « bugale Doue » pe « peorien ». Er bandennadoù « kroazidi »-se e vije bet tud paour neuze, kentoc’h eget bugale.

Er Grennamzer e reer anv eus kroaziadegoù all ivez a oa bet graet gant tud eus ar bobl ha ne oant ket renet gant uhelidi, evel Kroaziadeg ar Vesaerien, e 1251 hag e 1320.

## Mammennoù
* Dickson, Gary. *La genèse de la croisade des enfants (1212)*. In : Bibliothèque de l'École des chartes, 1995, niv. 153-1, pp. 53-102 (
* Radets,Peter. *La Croisade des enfants a-t-elle eu lieu ?*. In : Delort, Robert (rener). *Les croisades*. Paris : Seuil, 1988
Nathalie Even

**Nathalie Even** a zo ur varc'hhouarnerez vreizhat ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1970 e Pempoull. Ispisialourez e oa war ar redadegoù war roudenn. Kampionez olimpek eo bet e 1996 evit ar redadeg dre boentoù.

## Tiegezh
Dimezet eo gant Frédéric Lancien a zo marc'hhouarner eñ ivez.
*(liamm diavaez) Pennad en ''Télégramme'' diwar-benn he bugale er skol

## Liammoù diavaez
*  Fichenn Nathalie Even war "Siteducyclisme.net"
* Video war youtube eus he zitl
Kopernikiom

Ar **c'hopernikiom** zo un elfenn gimiek. **112** eo e niver atomek ha **Cn** e arouez. Betek an 19 a viz C'hwevrer 2010 e oa *ununbiom* anv an elfenn-se, met adanvet eo bet bremañ evit enoriñ Mikołaj Kopernik.

## Liammoù diavaez

*  ''The University of Sheffield – Copernicium''

## Notennoù
Llanfachreth (Meirionnydd)

**Llanfachreth** (pe **Llanfachraeth** pe **Llanfachraith**) zo ur gêriadenn e Meirionnydd, e Gwynedd. Emañ en hanternoz da gêr Dolgellau, etre ar stêrioù Afon Wnion hag Afon Wen. En hanternoz dezhi emañ ar menez Rhobell Fawr. Unan eus an div gumun a ya d'ober kumuniezh Brithdir a Llanfachreth eo.

## Istor
Er Grennamzer e oa ploe Llanfachraeth e kombod Tal-y-bont, e kantrev Meirionnydd, hag enni Abati Cymer. Mont a ra ar vugale da Skol Llanfachreth, ha goude da Ysgol y Gader, e Dolgellau.
Småland

**Småland** zo ur broviñs eus Sveden, e kreisteiz ar vro. Jönköping eo ar gêr vrasañ. Er c'hornôg emañ proviñs Halland, er gwalarn Västergötland, en hanternoz Östergötland, er c'hreisteiz proviñsoù Skania ha Blekinge, er reter ar Mor Baltel.

E skridoù Astrid Lindgren e kaver taolennoù eus Småland, alies, abalamour ma oa genidik eus ar vro-se.
Dugelezh Kourland

**Dugelezh Kourland**, pe gentoc'h **Dugelezh Kourland ha Semigallia** (pe *Ducatus Curlandiæ et Semigalliæ* e latin, * Księstwo Kurlandii i Semigalii* e poloneg, *Herzogtum Kurland und Semgallen* en alamaneg, *Kurzemes un Zemgales hercogiste* e latveg), zo un dugelezh istorel, e Latvia. 

An dugelezh-se a voe anezhi adal 1562 betek 1569 evel rann eus Dugelezh Veur Lituania, hag adal 1569 da 1726 eus Kenunaniezh Pologn ha Lituania.
Le Breuil-en-Bessin

**Le Breuil-en-Bessin** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, miz Even 1944: mervel a reas seizh den nann soudard e Le Breuil abalamour d'ar bombezadegoù e-pad Dilestradeg Normandi d'ar 6 hag unan all d'an 12.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia Gorroidigezh*,  -  kantved. 
* Kastell Goville,  kantved.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kenunaniezh Pologn ha Lituania

**Kenunaniezh Pologn ha Lituania** a oa ur stad divvroadel savet diwar unaniezh Pologn ha Lituania dindan ar memes kurunenn. Er XVIvet ha XVIIvet kantved e oa brasañ ha tudetañ bro en Europa, gant 1,000,000 km2 hag 11 milion a dud enni e deroù ar XVIIvet kantved. 

Padout a reas ken na voe rannet Pologn etre Rusia, Prusia, hag Aostria e 1795.

## An anv
Anv ofisiel ar stad e oa **Rouantelezh Pologn ha Dugelezh Lituania** (*Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie* e poloneg; *Lenkijos Karalystė ir Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė* e lituaneg; *Королівство Польське та Вели́ке кня́зівство Лито́вське* en ukraineg, *Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае* e belaruseg). 

A-raok ar XVIIvet kantved e veze graet gant an anv latin en emglevioù etrebroadel ha skridoù diplomatek, dalavarout eo gant *Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae*. 

Adal ar XVIIvet kantved e teuas da vout ** Sichantañ Republik Pologn** ( *Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska* e poloneg, ha *Serenissima Res Publica Poloniae* e latin). An dud a gomze eus "Rzeczpospolita" ( *Рѣч Посполита* e ruteneg, *Žečpospolita* e lituaneg). 

E Kornogeuropa e veze lavaret **Pologn** hepmui, oc'h ober gant an doare *[[pars pro toto]]*.

## Yezhoù

* Poloneg - a oa yezh ofisiel kentañ an noblañs er Genunaniezh e gouarnamant ar Gurunenn hag adal 1697 en Dugelezh Veur kenkoulz all.
* Latin - a oa ivez ur yezh ofisiel ; implijet e veze en darempredoù etrebroadel hag eil yezh alies e-touez an noblañsoù.
* Galleg - ne oa ket ofisiel ; hogen kemer a reas lec'h al Latin e lez ar roue e Varsovia e deroù an XVIIIvet kantved en darempredoù etrebroadel. Yezh ar skiant hag al lennegezh e oa hag eil yezh an noblañs.
* Ruteneg - pe *Slavoneg*; a oa yezh ofisial gouarnamant an Dugelezh Veur betek 1697 (pa voe kemeret e lec'h gant ar poloneg); implijet e veze e darempredoù etrebroadel zo hag ar rannyezhoù anezhañ a veze komzet stank en Dug
* Arabeg - ne oa ket ofisiel

## Notennoù
Colleville-sur-Mer

**Colleville-sur-Mer** a zo ur gumun eus arvor departamant Calvados e Bro-C'hall, etre Saint-Laurent-sur-Mer	ha Sainte-Honorine-des-Pertes.

## Istor
### kantved
### kantved

* Eil brezel-bed: Colleville a zo ul lodenn eus tachenn dilestrañ Omaha Beach e-pad an Dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944. Dieubet e voe Colleville d'ar 7 a viz Even 1944 gant ar soudarded SUAat bet dilestret d'ar 6 en Omaha Beach. Digoret e voe un nijva e Colleville d'an 8 a viz Even 1944 gant an *834th Air Engineer Battalion* eus an *[[United States Army Air Forces|IXth US Air Force]]*. Lazhet e voe un den nann-soudard e Colleville e miz Even 1944 abalamour d'ar brezel e-pad Aloubadeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk

* *Omaha Beach Cemetery*, bered SUAat eus an Eil brezel-bed e Colleville.
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Colleville-sur-Mer Churchyard*

Nijour e oa er Royal Air Force. Mervel a reas d'an 28 a viz Du 1940 e-pad an Eil brezel-bed.
* Iliz katolik *Intron-Varia ar C'horroidigezh*.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Islam chiit

An **islam chiit** pe **chiitiezh** (arabeg: *شيعة*; perseg: *شیعه*) a zo un doare berr evit **Shī'at 'Ali** ("kostezenn 'Ali"). Ar vuzulmaned chiit a gred e kelennadurezh familh ar profet Mohammed, a reont Ahl al-Bayt anezhi. Diskibien int eta da diegezh Muhammad hag Ali ibn Abi Talib (an Imam Ali). Soñjal a ra d'ar chiited n’o deus bet an tri c'halif sunnit kentañ pouez ebet evit bezañ kaset war-raok ar feiz vuzulman. 

Evel an islam sunnit eo bet rannet an islam chiit e meur a duad, met tri skourr kalz dreist d'ar reoù all a zo bremañ. Ar re anavezetañ hag ar re niverusañ eo an daouzekveded (*Ithnāˤashariyya*) (war-dro 80%), ar reoù all eo an ismaelianed hag ar zaiddiyahed. Diouzh o zu, an alawited hag an druzed a lavar ez int chiited, met n'emañ ket a-du an darn vras eus ar chiited gant an dra-mañ.

## Ar chiited er bed
War-dro 15% eus ar vuzulmaned a zo chiited.

### Broioù m'eo ar chiited ar muiañniver
*Iran (89%) (relijion ofisiel)
*Azerbaidjan (85%)
*Bahrein (70%)
*Iraq (50%)

### Broioù m'eo ar chiited an niverusañ eus ar vuzulmaned
* Liban (35% a chiited ha 8% a zruzed; ar muiañ eus ar vuzulmaned ez int)

### Broioù m'int ar bihanniver
*Yemen (40%) (zaiddiyahed)
*Turkia (30%)
*Siria (22% a alawited ha druzed)
*Koweit (20%)
*Pakistan (20%)
*Afghanistan (16%)
*Emirelezhioù Arab Unanet (12%)
*Arabia Saoudat (6%)
*Qatar (5%)

### Broioù all ma'z eus kalz a chiited
*India etre 16 ha 24 milion (etre 10 ha 15% eus ar vuzulmaned eno)
*Indonezia etre 5 ha 6 milion
*Nigeria nebeutoc'h eget 4 milion
*Tanzania nebeutoc'h eget 2 vilion
Rzeczpospolita

**Rzeczpospolita** zo ur ger polonek hag a dalv kement ha Republik.

* Rzeczpospolita, zo ur renad politikel polonat anavezet abaoe 1505. 
* Rzeczpospolita, kazetenn bolonek krouet e 1982.
Enez San Simón

**Enez San Simón** zo un enezenn en aber Vigo e Galiza. An hini vrasañ eus div enezenn enezeg San Simón eo. Unanet int gant ur pont. En holl d'an holl e vuzuliont 250 metr hed ha 84 led.

Stag eo ouzh parrez Cesantes, a zo e kumun Redondela. Didud eo bremañ, hogen n'eo ket bet atav.

Ur manati zo bet en enez, hag ivez ur c'hlañvdi, ur vac'h hag un oaled emzivaded. 

Ouzhpenn San Simón ha San Antón emañ San Bartolomé ha San Norberto.

## Skeudennoù

Cesantes Redondela Galicia.jpg|Enor da Jules Verne
San Simón 08 053.JPG| Cesantes gwelet eus Santo Antón
Praia de Cesantes atardecer.JPG| Aod Cesantes da serr-noz.
Baiona (disheñvelout)

**Baiona** zo un anv-lec'h:
*Ur gumun e Galiza: Baiona (Galiza) e proviñs Pontevedra.
*Ur gêr vras en Euskal Herria: Baiona.
*kantonioù
**Kanton Baiona-Norzh
**Kanton Baiona-Reter
**Kanton Baiona-Kornôg

## Pennadoù kar
*Bayona
*Bayonne
Bayonne

**Bayonne** zo un anv-lec'h gallek
*anv gallekaet Baiona, en Euskal Herria
*Bayonne (New Jersey), e SUA.
*ar Stêr Bayonne, e Kebek. 

## Pennadoù kar
*Baiona (disheñvelout)
*Bayona
Bayona

**Bayona** zo un anv-lec'h spagnolek:

# **Bayona la Real**, anv spagnolek * [[Baiona (Galiza)|Baiona]] *, e galizeg
# **[[Titulcia|Bayona de Tajuña]]**, anv istorel kumun spagnol Titulcia, e proviñs Madrid.
# **Bayona**, anv spagnolek Baiona, en Euskal Herria 

## Pennadoù kar
*Baiona (disheñvelout)
*Bayonne
Colombières

**Colombières** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Colombières.
## Istor
### 
### 
#### [[Eil brezel-bed]]

Plaque-Colombiere.jpg

* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe Colombières d'an 8 ha d'an 9 a viz Even.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Colombières.jpg
Colombières - Ferme du Clos-Montfort.jpg
MonumentAuxMorts-Comlombières.jpg
Stele LtKermit-Colombieres.jpg

## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Västergötland

**Västergötland** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e mervent ar vro. Göteborg eo ar gêr vrasañ. 

En-dro dezhi emañ proviñsoù Bohuslän er gwalarn, Småland er gevred, Halland er mervent, al lenn Vättern er reter, al lenn Vänern en hanternoz ha proviñs vihan Närke etre an div lenn.
Uppland

**Uppland** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), en hanternoz da Stockholm. Stockholm hag Uppsala eo ar c'hêrioù brasañ.

En-dro dezhi emañ proviñsoù Södermanland, Västmanland ha Gästrikland ; bevennet eo ivez gant al lenn Mälaren er mervent hag ar Mor Baltel er reter.
Värmland

**Värmland** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e kornôg ar vro, etre al lenn Vänern ha harzoù Norvegia. Karlstad eo ar gêr vrasañ.
Maria Annunziata

**Maria Annunziata** zo un anv-bihan italianek kevrennek, savet diwar unan eus anvioù ar Werc'hez Vari.

*Maria Annunziata Carolina Buonaparte (1782-1839)
*Maria Annunziata di Borbone-Due Sicilie (1843-1871)
*Maria Annunziata von Österreich (1876-1961)
Artur

**Artur** zo un anv-bihan polonek, tchekek hag er yezhoù slavek all, svedek ha yezhoù germanek all, ha katalanek. Artúr zo un doare-skrivañ all, en hungareg ha slovakeg da skouer.

## Yezhoù all
**[[Arthur]]*, e kembraeg, galleg ha saozneg (disheñvel-mat eo an distagadurioù avat),
**[[Arturo]]*, er yezhoù latinek, evel ar spagnoleg pe an italianeg,
**[[Arzhur]]*, e brezhoneg.

## Tud
* Artur Żmijewski, aktor polonat
* Artúr Kösztler, muioc'h anavezet dindan e an saoznekaet Arthur Koestler (1905-1983), skrivagner hungarat broadet breizhveuriat
* Artur da Távola (1936-2008), politikour, kazetenner ha skrivagner brazilian
* Artur Mas (g. e 1956), politikour katalan
Filip

**Filip** zo ur ger all evit ar golvan tiez

Un anv-badez tchekek, nederlandek, serbek (sirileg: Филип), roumanek, polonek, slovakek, svedek roet d'ar baotred eo ivez. E Kroatia e oa e-touez an anvioù-badez ar muiañ roet d'ar baotred er bloavezhioù 2000. Ur stumm all eus an anv-badez brezhonek Fulup eo ivez. Dont a ra eus anv an abostol Filip.

## Yezhoù all
* Filipe
* Philip
* Phillip
* Philippe

## Tud
### Anv-badez
* Filip Đorđević (g. e 1987), c'hoarier mell-droad serb
* Filip Oillo (g. e 1956), emsaver ha skrivagner brezhonek

### Anv-tiegezh
* Miroslav Filip (1928-2009), mestrc'hoarier ha kazetennour echedoù tchek

## Notennoù ha daveoù
Halland

**Halland** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e mervent ar vro. Halmstad eo ar gêr vrasañ. 

En-dro dezhi emañ proviñsoù Skania er c'hreisteiz, Småland er reter, Västergötland er biz, hag pleg-mor Kattegat er c'hornôg.

## Pennad kar
*Proviñsoù Sveden
Enez Vionta

**Enez Vionta** (*A Vionta*) zo un enezennig eus Galiza, e ría Arousa, e proviñs A Coruña, er biz da Enez Sálvora. traezhek eo an aod kreisteiz, roc'hellek an aod hanternoz.
Saint-Laurent-sur-Mer

**Saint-Laurent-sur-Mer** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed: Saint-Laurent a zo ul lodenn eus tachenn dilestrañ Omaha Beach e-pad an Dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944. Dieubet e voe Saint-Laurent d'ar 6 e dibenn an endervez gant ar soudarded SUAat bet dilestret en Omaha Beach.

## Douaroniezh
* Gorread : 3,90 km²
* Poblañs (2020) :260  a dud
* Stankter : 67 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Omaha beach mon.jpg|Monumant war an traezh (Saint-Laurent-sur-Mer)

* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Saint-Laurent-sur-Mer Churchyard*

Marvet int e miz Here 1942 e-pad an Oberadenn Aquatint e-pad Eil brezel-bed.
* Iliz katolik *Saint Laurent*.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cesária Évora

**Cesária Évora**, ganet d'ar 27 a viz Eost 1941 e Mindelo en Enez-São Vicente, ha marvet d’ar 17 a viz Kerzu 2011 e Mindelo ivez d'an oad a 70 vloaz, a zo ur ganourez eus ar C'hab Glas, lesanvet *A diva dos pés descalços* (an diva diarc'hen). Mont a rae divotoù war al leurenn evit diskouez bezañ eus tu tud dilojeiz, bugale ha mammoù paour he bro. Brud he deus roet d'ar morna, sonerezh ar C'hab Glas, er bed a-bezh.

## Liens externes

*  Lec'hienn ofisiel Cesária Évora.
*  ''RFI Musique'' - Buhezskrid Cesária Évora
*  Cape Verde : Cesária Évora
Crouay

**Crouay** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  kantved.
* Maner Longeau,  kantved.
* Chapel *Intron-Varia* (1872).
* Delwenn arem ouzh bez ur soudard er vered.
* Fornioù-raz kozh.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Enez San Clemente (Galiza)

*

**Enez San Clemente** (*Illa de San Clemente, Illa de San Cremenzo, Illa do Santo do Mar*) zo un enezenn eus Galiza e proviñs Pontevedra war zouar kumun Marín.

Un enezennig 8 devezh-arat tostik d'an douar-bras eo. Pa vez izelvor da vat e c'haller mont di war-droad dre un erv draezh ; roc'hellek eo tro-dro an enezenn a-hend-all. Geotek eo, div binenn vras zo, ha dismantroù peniti kozh San Clemente, hag ur pardon a veze.

Kanet eo bet al lec'h gant Nuno Treez, ur barzh galizek (trobador) er Grennamzer, en ur varzhoneg (cantiga de amigo) :

:[...]
:*San Clemenço do Mar,*
:*se mi d'el non vingar,*
:*non dormirei,*
:*San Clemenço señor.*
:*Se vingada fôr,*
:*non dormirei.*
:*Se mi d'el non vingar,*
:*do fals' e desleal,
:*non dormirei.*
:*Se vingada non fôr
:*do fals'e traedor
:*non dormirei.''
:[...]
Friedrich von Hessen

**Friedrich von Hessen** zo anv meur a briñs eus Hessen.

## Hessen-Darmstadt
* Friedrich von Hessen-Darmstadt (1616–1682), Kardinal ha Priñs-eskob Breslau
* Friedrich von Hessen-Darmstadt (1659–1676)
* Friedrich von Hessen-Darmstadt (1677–1708)
* Friedrich von Hessen-Darmstadt (1759–1802)
* Friedrich von Hessen-Darmstadt (1788–1867)

## Hessen-Eschwege
* Friedrich (Hessen-Eschwege) (1617–1655), Landgraf Hessen-Eschwege

## Hessen-Homburg
* Friedrich I (Hessen-Homburg) (1585–1638), Landgraf Hessen-Homburg
* Friedrich II (Hessen-Homburg) (1633–1708), Landgraf Hessen-Homburg
* Friedrich III (Hessen-Homburg) (1673–1746), Landgraf Hessen-Homburg
* Friedrich IV (Hessen-Homburg) (1724–1751), Landgraf Hessen-Homburg
* Friedrich V (Hessen-Homburg) (1748–1820), Landgraf Hessen-Homburg
* Friedrich VI (Hessen-Homburg) (1769–1829), Landgraf Hessen-Homburg

## Hessen-Kassel
* *Friedrich von Hessen-Kassel*, deuet da vout Fredrik Iañ Sveden (1676–1751), Landgraf Hessen-Kassel, ha Roue Sveden
* Friedrich von Hessen-Kassel (1771–1845), jeneral danat
* Friedrich II (Hessen-Kassel) (1720–1785), Landgraf Hessen-Kassel
* Friedrich III (Hessen-Kassel-Rumpenheim) (1747–1837), Landgraf Hessen-Kassel zu Rumpenheim
* Friedrich Karl von Hessen-Kassel (1868–1940), Roue Finland
* Friedrich Wilhelm I (Hessen-Kassel) (1802–1875), Priñs-Dilenner Hessen-Kassel
* Friedrich Wilhelm (II) von Hessen-Kassel (1820–1884), (Titular-)Landgraf Hessen-Kassel
* Friedrich Wilhelm (III) von Hessen-Kassel (1854–1888), (Titular-)Landgraf Hessen-Kassel

## Pennad kar
* Friedrich
Pia

**Pia** zo un anv-bihan italianek, diwar an anv-bihan Pio. Diouzh ar c'hiz eo bet e broioù Lec'hlenn er bloavezhioù 1950-60.

## Tud
*Pia Luisa Bianco
*Pia Cramling, echedourez svedat
*Pia Degermark
*Pia Giancaro
*Pia Lindström
*Pia Locatelli
*Pia Nalli
*Pia Pakarinen, Miss Suomi 2011
*Pia Riva
*Pia Tafdrup, barzhez danat
*Pia de' Tolomei, maouez eus ar Grennamzer, meneget gant Dante

### Maria Pia
*Maria Pia Savoia, priñsez italian ha rouanez Portugal. 

## Oberennoù
* Pia de' Tolomei (c'hoarigan)
Landgraviezh Hessen-Kassel

**Landgraviezh Hessen-Kassel** (*Landgrafschaft Hessen-Kassel* en alamaneg) (1567–1806) a oa ul landgraviezh en Impalaeriezh Santel Roman ha Kassel e oa ar gêr-benn.

## Istor
Savet e voe e 1567 goude rannidigezh landgraviezh Hessen etre pevar mab Phillip von Hessen, diwezhañ landgrav Hessen.

En 1801, Wilhelm IX von Hessen a gollas Sankt Goar ha Rheinfels gant feuremglev Lunéville.

## XVIIvet ha XVIIIvet kantved
Adal deroù ar Brotestantiezh e oa aet Tiegezh Hessen a-du gant ar relijion nevez, war-bouez un hinienn bennak.

Al Landgraved Philip Iañ von Hessen, Wilhelm V von Hessen-Kassel, ha Maurice von Hessen-Kassel a zimezas da ziskennadezed d'ar Roue Jorj Bohemia.

Adalek Wilhelm VI von Hesse-Kassel e teuas mammoù renerien al landgraviezh eus tiegezh Willem an Tavedeg, rener Republik an Izelvroioù kalvinat. 

Holl e voent adunanaet e Landgraviezh Hessen-Kassel pa chomas divugel ar skourroù-se.

## Eus a landgraviezh da briñselezh
En 1803 e voe roet dezhañ an titl a Briñs-Dilenner, hag anvet Wilhelm Iañ von Hessen.

Skoazell arvarus e oa da Napoleon Iañ. E 1806 e voe aloubet e stad gant an arme c'hall ha rannet entre Westphalia ha Dugelezh-veur Frankfurt. Daskoret e voe e zomani dezhañ en 1813 ha 1814, mirout a reas an titl a zilenner, goude ma n'en doa ket da zilenn ken, pa oa bet diskaret an Impalaeriezh Santel Roman.

Pa varvas e 1821 e renas e vab Wilhelm II von Hessen. Dindan an dug nevez hag e velestradur kalet e savas bec'h alies, ma voe ret dezhañ, en 1831, reiñ frankizioù brasoc'h. 
Dindan Friedrich Wilhelm Iañ von Hessen a renas adal 1847 e voe bec'h adarre. Sioulaat a reas an traoù gant lakaat kempennoù melestradurel e 1849, hag a voe tennet goude, e 1852.

Priñselezh Hessen a voe staget ouzh Rouantelezh Prusia en 1866, bodet gant Dugelezh Nassau ha Kêr Dieub Frankfurt d'ober Proviñs Hessen-Nassau,
Diwezhatoc'h e voe ebarzhet e Republik Weimar.

## Pennadoù kar
*Hessen (disheñvelout)
*Landgraviezh Hessen
Heinz Fischer

**Heinz Fischer** (ganet d'an 9 a viz Here 1938 e Graz) zo ur politikour eus Aostria ha prezidant ar vro abaoe 2004 (addilennet e 2010).

## Liammoù diavaez
TK Bremen

***TK Bremen*** eo al lestr, dindan banniel Malta, en deus graet peñse en aod Kerminic'hi en Ardeven, d'ar 16 a viz Kerzu 2011, pa c'hwezhe an tourmant Joachim e Breizh ha Kornôgeuropa.

## Liammoù diavaez
* Luc'hskeudennoù Philip Plisson.
Maule

**Maule** zo un anv-lec'h e meur a vro.

#### 
* Maule (Yvelines) kumun en Yvelines 

#### 
* Rannvro Maule
* Maule, ur stêr er rannvro heñvelanvet
* Maule, ur gêr er rannvro-se
* Saonenn Maule, ur saonenn gwiniegoù e Saonenn Greiz

#### 
* Maule-Lextarre, kêr-benn Zuberoa‎.

## Pennad kar
*Mauléon
Václav Havel

**Václav Havel** (distaget [ˈva:ʦlaf ˈɦavɛl] e tchekeg), bet ganet e Praha d'an  ha marvet e Vlčice-Hrádeček d'an , a oa ur skrivagner, ur c'hoarivaour, ur spereder hag un den a Stad eus Tchekoslovakia hag eus Tchekia war-lerc'h, goude ma oa bet rannet ar vro.

Unan eus pennenebourien ar renad komunour e voe. D'an  e voe dilennet da brezidant diwezhañ Republik Kevreadel Tchek ha Slovak betek 1992, pa voe dispennet Tchekoslovakia ; d'ar  e voe prezidant ar Republik Tchek, betek 2003. Graet e vez ar “prezidant-prederour” anezhañ alies.

## Oberennoù
;E brezhoneg
* *Largo desolato*, troet gant Job an Abasq, Emgleo Breiz, 1993. 2011.
## Liammoù diavaez
*   Levraoueg Václav Havel, Praha
## Notennoù ha daveennoù
Lewis

**Lewis** zo un anv-bihan saoznek ha kembraek. 

## Orin
Meur a orin disheñvel a c'hall bezañ dezhañ. Da gentañ e teu eus an anv normanek *Lowis*, deuet eus an anv latin *Lodovicus*, kar d'an anv-bihan gallek Louis). Met mesk a zo bet goude e Breizh-Veur e-lec'h m'eo deuet da vezañ ivez ur saoznekadur eus an anv kembraek Llywelyn, pe c'hoazh eus an anv gouezelek *Mac Lughaidh*. 
Er Stadoù-Unanet e c'hallfe bezañ un doare amerikanaet eus anvioù-tiegezh yuzev, evel "Levi".

## Yezhoù all
**Lodovicus* e latin
*Louis e galleg
*Loeiz e brezhoneg
*Luigi en italianeg
*Luis en spagnoleg

## Tud
###### 
*Lewis Carroll, skrivagner saoznek
*Lewis Hamilton (1985), blenier Formulenn 1

###### 
*Lewys Glyn Cothi, barzh kembraek
*Lewis Valentine, skrivagner kembraek hag emsaver

## Anv-tiegezh
Implijet eo an anv-bihan Lewis evel anv-tiegezh ivez, ha stankik eo e Kembre.
* Alun Lewis, anv meur a Gembread, en o zouez: 
** Alun Lewis (Aberdâr) (1915-1944), barzh kembreat saoznek
* Carl Lewis (1961-), reder ha lammer stadunanat
* Caryl Lewis (1978-) skrivagnerez kembraek
* Jerry Lewis (1926-), aktor stadunanat 
* Jerry Lee Lewis (1935-2022), pianoour ha kaner rock 'n' roll stadunanat
* Saunders Lewis, skrivagner kembraek
* Sinclair Lewis, skrivagner stadunanat, Priz Nobel al Lennegezh e 1930
* Smiley Lewis (1913-1966), kaner blues stadunanat eus Orleañs Nevez.

## Lec'hanvadurezh
*Lewisburg
*Lewiston
*Lewistown
*Lewisville

## Notennoù ha daveennoù
Lewis (disheñvelout)

**Lewis** a zo un anv saoznek hag a c'hall bezañ meur a dra:

## Anv lec'h
###### 
*Anv saoznek Enez Leòdhas e Bro-Skos (Inizi Gall)

###### 
Meur a gontelezh a zo anvet Lewis:
*Lewis (Alabama) 
*Lewis (Arkansas)
*Lewis (Indiana)
*Lewis (New York)
*Lewis Center (Ohio)
*Lewis Township (Pensylvania)

## Anv den
:''Gwelet ivez Lewis (anv den)

### Raganv
* Lewis Carroll (1832-1898), skrivagner eus Breizh-Veur
* Lewis Hamilton (1985-), bleiner kirri-tan saoz
* Lewis Henry Morgan (1818–1881), antropologour amerikan 
* Lewis Trondheim (1964-), treser ha saver bannoù-treset gall
* Lewis Valentine (1893-1986), emsaver kembreat.

### Anv-tiegezh
* Alun Lewis (1915-1944) barzh kembreat saoznek
* Alun Tudor Lewis (1905-1986), Kembread
* Arthur Lewis (1915-1991), armerzhour eus Saint-Lucia
* Bernard Lewis (1916-), istorour saoz
* Bob Lewis (1947-), unan eus diazezerien ar strollad rock Devo
* Carl Lewis (1961-), atlet amerikan
* Caryl Lewis (1978-) skrivagnerez kembraek
* Cecil Day-Lewis (1904-1972), barzh eus Breizh-Veur
* Charles D. Lewis (1957-), kaner eus an Antilhez 
* Charlotte Lewis (1967-), aktorez eus Breizh-Veur
* Clarence Irving Lewis (1883–1964), prederour amerikan
* C. S. Lewis (1898-1963), skrivagner eus Iwerzhon
* David Lewis (1941–2001), prederour amerikan
* David Lewis (1616-1679), ur merzher
* Donna Lewis (1973-), kanerez eus Kembre
* Edward B. Lewis (1918-2004), genetikour amerikan
* Fiona Lewis (1946-), aktorez saoz
* Geoffrey Lewis (1935-), aktor amerikan, tad Juliette Lewis
* George Lewis (1952-), soner amerikan
* Gilbert Newton Lewis (1875-1946), fizikour ha kimiour amerikan
* Gus Lewis (1993-), aktor saoz hag amerikan
* Herbie Lewis (1941-2007), soner amerikan
* Huey Lewis (1950-), soner hag aktor amerikan
* Isaac Newton Lewis, soudard amerikan bet ijinet gantañ ar vindrailherez Lewis
* Jamal Lewis (1979-), c'hoarier football amerikan
* James Lewis (1863-1939), politikour amerikan
* James T. Lewis (1819-1904), politikour amerikan
* Jeffrey Lewis (1975-), soner ha treser eus New York
* Jerry Lewis (1926-2017), aktor amrikan
* Jerry Lee Lewis (1935-2022), kaner rock and roll
* Joe Lewis (1987-), melldroader eus Breizh-Veur
* John Lewis (1920-2001), soner amerikan
* Joseph H. Lewis (1907-2000), sevener amerikan
* Juliette Lewis (1973-), aktorez amerikan, merc'h da Geoffrey Lewis
* Lennox Lewis (1965-), bokser eus Breizh-Veur
* Leona Lewis (1985-), kanerez eus Breizh-Veur
* Sinclair Lewis (1885-1951), skrivagner amerikan, priz Nobel al Lennegezh 1930
* Saunders Lewis, skrivagner eus Kembre hag emsaver

## Traoù all
* Formulenn Lewis
* ar fuzuilh-vindrailher Lewis
* Pezhioù echedoù Lewis (gwelet Pezhioù echedoù Leòdhas)

## Gwelet ivez
* Lewisburg, anv meur a lec'h
* Lewiston, anv meur a lec'h
* Lewistown, anv meur a lec'h
* Lewisville, anv meur a lec'h
Joaquim

**Joaquim** zo un anv-bihan portugalek.

## Adstumm
*Joaquina, e spagnoleg ha portugaleg evit ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Joachim en alamaneg, brezhoneg ha galleg

## Tud
###### 
*Joaquim Aurélio Barreto Nabuco de Araújo, diplomat hag istorour
*Joaquim Maria Machado de Assis, skrivagner
*Joaquim Manuel de Macedo (1820-1882), medisin ha skrivagner

###### 
* Joaquim Chissano, politikour ha prezidant (1986-2005).

###### 
* Joaquim Agostinho, marc'hhouarner
* Joaquim Teófilo Fernandes Braga, skrivagner ha politikour
* Joaquim António Gonçalves Borregana, livour
* Joaquim Pereira Teixeira de Vasconcelos (1877 - 1952), barzh ha skrivagner eus luskad ar *Saudosismo*.
Joaquín

**Joaquín** zo un anv-bihan spagnolek.

## Yezhoù all
*Joachim en alamaneg, brezhoneg, gallek
*Joaquim e portugaleg.
*Gioacchino en italianeg

## Tud
###### 
* Joaquín Guzmán, lesanvet « el Chapo », mafiaour ha trafiker dramm

###### 
* Joaquín Zavala, prezidant ar vro etre 1879 ha 1883.

###### 
*Joaquín Balaguer, Prezidant ar Republik

###### 
* Joaquín Almunia, politikour 
* Joaquín Rodrigo, soanozour
* Joaquín Sánchez Rodríguez, anavezet evel « Joaquín », melldroader.

## Lec'hanvadurezh
*San Joaquín, anv meur a lec'h
Saint-Joachim

**Saint-Joachim** zo un anv-lec'h gallek, diwar an anv-bihan gallek Joachim, a zo Joakim e brezhoneg. 

## 
**Saint-Joachim*, anv gallek kumun Sant-Yoasin, e Bro-Naoned

## 
*Saint-Joachim 
*Saint-Joachim-de-Courval, hiziv e Drummondville abaoe 2004
*Saint-Joachim-de-Shefford, e Haute-Yamaska

## Pennadoù kar
*San Joaquín‎
San Joaquín

**San Joaquín** zo un anv-lec'h spagnolek, savet diwar an anv Joaquín, kar d'an anv Joachim e brezhoneg.

## Lec'hioù
### 
* **[[San Joaquín (Córdoba)|San Joaquín]]**, kumun e proviñs Córdoba ;

### 
* **[[San Joaquín (Beni)|San Joaquín]]**, kumun ha kêr e departamant ar Beni;

### 
* **[[San Joaquín (Chile)|San Joaquín]]**, kumun e Santiago de Chile;

### 
* **[[San Joaquín (La Mesa)|San Joaquín]]**, e La Mesa, Cundinamarca;
* **[[San Joaquín (Bogotá)|San Joaquín]]**, pastell e Ciudad Bolívar, Bogotá;
* **[[San Joaquín (Santander)|San Joaquín]]**, kumun e departamant Santander;

### 
E Kalifornia eo e kaver an anv: 
* **[[Río San Joaquín]]**, eil brasañ stêr ar stad a ya daaberiñ e Bae San Francisco;
* **[[Valle de San Joaquín]]**, saonenn ;
* **[[San Joaquín (California)|San Joaquín]]**, ciudad del condado de Fresno, California.

### 
* **[[Municipio de San Joaquín (Querétaro)|San Joaquín]]**, e Querétaro;

### 
* **[[San Joaquín (Paraguay)|San Joaquín]]**, kêr e departamant Caaguazú;

### 
* **[[Municipio de San Joaquín (Carabobo)|San Joaquín]]**, kêriadenn e stad Carabobo.

## Istor
* **[[Emgann San Joaquín]]** e 1858, e Mec'hiko.

## Pennadoù kar
* Joaquín
* Santa Ana
* Sagrada Familia
Tour-en-Bessin

**Tour-en-Bessin** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed: d'ar 7 a viz Even 1944 e voe lazhet un den nann-soudard er gumun hag unan all d'an 8 ivez; d'an 8 ivez, da greisteiz, e voe dieubet ar gumun gant an 18 Rejimant eus ar 1 Rannlu Troadegiezh SUAat (*Big Red One*) bet dilestret en Omaha Beach; goude an dieubidigezh e voe savet un nijva anvet *Tour-En-Bessin Airfield A-13* gant an *IXth Engineering Command* eus an *Ninth Air Force* eus an United States Army Air Forces. Implijet e voe adalek an 28 a viz Gouere 1944 betek kreiz miz Gwengolo 1944 gant unanadoù emgann ha bombezañ hag evit pourchas dafar hag evit pellaat gloazidi. Serret e voe e penn-kentañ miz Kerzu 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*, - - kantved.
* Kastell Vaulaville, penn-kentañ an  kantved.
* Plakenn e koun an dieubidigezh gant ar 1 Rannlu Troadegiezh SUAat.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Aviel Jakez

**Aviel Jakez**, pe *Ragaviel Jakez*, a vez lavaret eus ur skrid a vije bet savet gant an abostol Jakez. An anv gwirion avat eo *Ginivelezh Mari, Diskuliadur Jakez* ha krediñ a reer eo bet savet war-dro ar bloaz 145. 

## Al levr
Komz a reer eus *Ragaviel* diwar an anv *protoévangile*, krouet gant ar Gall Guillaume Postel (1510-1581) hag a droas ar skrid henc'hresianeg e latin, abalamour ma tenn da c'hoarvoudoù a-raok ar re kontet er Pevar Aviel.

Meur a zoare zo d'ar skrid, rak darn zo e henc'hresianeg, e siriak, armenianeg, jeorjeg, slavek kozh. 

An doare koshañ a zo eus an IIvet kantved, savet e vije bet en Egipt pe e Palestina. Kompren a c'haller eo bet savet pe adwelet gant ur pagan diouiziek eus ar gizioù yuzev, ha troet gant ar gnostegezh.

Un doare daskemmet zo anavezet evel Aviel ar Pseudo-Mazhev.

## Danvez
Kaoz zo el levr eus darvoudoù a-raok amzer ar Pevar Aviel eta, hag eus bugaleaj Jezuz dindan evezh Jakez: pe Jakez, mab Zebede, lesanvet *Jakez ar C'hoshañ*, unan eus an ebestel, pe aliesoc'h Jakez, mab Alfe, lesanvet *Jakez ar Yaouankañ*, kenderv da Jezuz, unan all eus an ebestel.

Ma kreder eo bet skrivet war-dro ar bloaz 145 n'hall ket bezañ bet savet gant hini ebet anezho. 

N'eus nemet er skrid-se e vez graet anv eus tud Mari, Santez Anna ha Sant Joachim.
Brudet e voe o anvioù gant al *[[Légende Dorée]]*, savet gant Jacques de Voragine. Hennezh a lavare e oa bet gouestlet Mari d'an Aotrou Doue gant he mamm, e oa bet dibabet Jozeb, hag eñ kozh hag intañv ha tad da veur a vab, da ziwall ar plac'h yaouank. Kontañ a ra e oa-hi dougerez hep bezañ kollet he gwerc'hded hag e c'hanas Jezuz. Krediñ a reer e klaske an oberour-se dizarbenn an tamalloù a veze graet en e amzer a-enep ar feiz kristen, pa veze lavaret e oa Jezuz mab da Jozeb ha Mari. Pouezañ a ra war Gwerc'hded Mari a-viskoazh a vije bet gwiriet gant an amiegez ha gant Salomé goude ganidigezh Jezuz. 

Hemañ eo ar skrid koshañ a ra meneg eus gwerc'hded Mari betek goude ganedigezh Jezuz. 
 

## Levrlennadur
**Écrits apocryphes chrétiens*, levrenn I, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1998.

## Notennoù
Blekinge

**Blekinge** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e kreisteiz ar vro, e Götaland. Karlskrona eo ar gêr vrasañ. Er c'hreisteiz dezhi emañ ar Mor Baltel, er c'hornôg emañ proviñs Skania hag en hanternoz proviñs Småland.
Jämtland

**Jämtland** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e rannvro Norrland. 

Östersund eo ar gêr vrasañ, war ribl al lenn Storsjön. En-dro da Jämtland emañ proviñsoù Härjedalen ha Medelpad er c’hreisteiz, Ångermanland er reter, Lappland en hanternoz, ha rannvro Trøndelag e Norvegia er c’hornôg.

E Jämtland e vez kaozeet ur rannyezh kar d’an norvegeg, anvet "Jamtska".
Lewys Glyn Cothi

**Lewys Glyn Cothi** (war-dro 1420 - 1490), anavezet ivez evel **Llywelyn y Glyn**, a oa ur barzh kembraek a bouez. Bez ez eo unan eus rummad Barzhed an Uhelidi (*Beirdd yr Uchelwyr*) *pe  *Cywyddwyr'' (tud ar g-cywydd), ar varzhed bale-bro a vicher eus ar marevezh etre 1284 (Statute of Rhuddlan) ha 1600.

## E vuhez

Krediñ a reer e oa ganet war-dro 1420 en atant Pwllcynbyd, e-kichen kêriaden distro Rhydycymerau, e parrez Llanybydder, e mervent Kembre. E anv-barzh en deus kemeret diwar anv ur c'hoad nepell, Glyn Cothi, e saonenn ar stêr Cothi.
Hervez ur vrud savet en XIXvet kantved e vije bet savet ha maget en un ti (ha n'eus ket anezhañ ken) e Cwm Cothi, hag aoa anvet with the unfortunate name of Pwlltinbyd ("poull revrar bed "). E anv-bihan e oa Llewelyn, met "Lewys" eo an anv implijet gantañ en e werzennoù, ha hennez eo an anv brudetañ hiziv. Hervez unan eus e zornskridoù e c'haller krediñ e voe desket e Prioldi Caerfyrddin, met eus e vugaleaj n'ouzer mann ebet all.

E-pad Brezel an Div Rozenn e oa a-du gant Kostezenn Lancaster. Gant-se e voe forbannet goude Emgann Mortimer's Cross. War a greder e voe test eus an emgann e kompagnunezh Owen ap Gruffudd ap Nicolas, ur mab d'un aotrou eus Sir Gaerfyrddin, ha goude an emgann e kavas Owen ha Lewys repu en Eryri. 

A-du e oa Lewys gant Jasper Tudor, Kont Pembroke, ha diwezhatoc'h gant Henry Tudor. Petra bennak m'en doa savet kalz eus e varzhonegoù da dud eus kostezenn Lancaster en doa savet meulganoù ivez da dud eus kostezenn York pa en doa kavet tro, evel an tiegezh Vaughan eus Hergest, en Herefordshire, ar re a vez meneget alies.
## Notennoù
Enez Pancha

**Enez Pancha**, pe *Illa Pancha* e galizeg, zo un enezenn e biz Galiza, e penn hanternoz aber ar Ría de Ribadeo, e kumun Ribadeo, e proviñs Lugo. Tourioù-tan zo en enezennig hag ur pont da vont di.
Ría de Ribadeo

**Ría de Ribadeo** eo anv galizek aber ar Río Eo, e biz Galiza, ma kengej ivez stêrioù arall, evel ar río Grande, e reter proviñs Lugo, etre Galiza hag Asturiez.

Unan eus rías Altas Galiza eo.
Stêrioù Galiza

Sed amañ ur roll eus **stêrioù Galiza**. 

### A



### B



### C



### D



### E



### F



### G



### H



### I



### L



### M



### N



### O

 

### P



### Q



### R



### S



### T



### U



### V



### X



## Levrlennadur
*Otero Pedrayo, R. *Os ríos galegos*. Ed. Castrelos. Vigo, 1977. ISBN 8470410482.
Río Anllo

Ar stêr** Anllo**, pe **Río Anllo** e galizeg, zo ur stêr vihan eus Galiza e proviñs Lugo, adstêr d'ar stêr Miño war he lez dehoù.
Río Miño

**Pennadoù [[Miño]] ha [[Minho]] zo ivez*. 

Ar stêr** Miño**, pe **Río Miño** e galizeg ha spagnoleg, pe **Minho** e portugaleg, 350 km hed dezhi, eo ar stêr hirañ e Galiza.

Redek a ra eus biz Galiza d'ar mervent, ha dispartiañ a ra Galiza diouzh Portugal en he lodenn izelañ. 

Tremen a ra dre gêrioù Lugo hag Ourense, ha kêriadennoù Rábade, Portomarín, Ribadavia, Melgaço, Monção, Tui ha Valença do Minho.

Aberiñ a ra etre A Guarda, e Galiza, en hanternoz, ha Caminha e Portugal, er c'hreisteiz.
Cambre

**Cambre** zo anv meur a lec'h:

#### 
* **La Cambre** (*Ter Kameren* e nederlandeg) zo anv meur a dra e Belgia
**Bois de la Cambre pe Ter Kamerenbos, ur c'hoad e kreisteiz Brusel
**La Cambre (skol), ur skol arzoù e Brusel
**Abati La Cambre pe Abati Ter Kameren, a oa ur manati, e kumun Elsene (Ixelles) 

#### 
* Cambre (Bro-C'hall), ur stêr

#### 
* Cambre (Galiza), ur gumun.
Río Anllóns

Ar **Stêr Anllóns**, pe **Río Anllóns** e galizeg, zo ur stêr eus Galiza, 54 km hanter dezhi. Eieniñ a ra e menezioù ar Xalo, 400 metrad uhelder, hag aberiñ er ría Corme e Laxe.
Kim Jong-un

**Kim Jong-un** (Koreaneg: |김|정|은; Hanja: 金|正|恩; LFE: [kim dʑʌŋ ɯn]), pe **Kim Jong-eun**, ganet d'an 8 a viz Genver 1982, 1983 pe 1984 c'hoazh pe d'ar 5 a viz Gouhere 1984, eo eil mab mab ar penn norzhkorean Kim Jong-il hag he fried Ko Young-hee. A-raok kemer ar galloud e oa chomet damguzh ; ral a-wech e oa bet gwelet e-pad obererezhioù foran ar renad. 

Deuet e oa da vezañ rener nevez Korea an Norzh d'an 19 a viz Kerzu 2011, war-lerc'h marv e dad. Anvet e oa bet da b"Pennrener meur" ar vro, d'an 28 a viz Kerzu 2011.
Graet e vez anezhañ *Pennrener meur ar strollad, an arme hag ar bobl*. Anvet e oa bet da brezidant "Kengor an Difenn Broadel", pennañ aozadur ar renad, e miz Ebrel 2012, ha da gentañ sekretour Strollad al Labour, strollad nemetañ ar vro, er memes mare.

Kim Jong-un a oa bet diplomet div wech, ur wech war ar fizik e Skol-veur Kim Il-sung, hag ur wech all evel ofiser eus al lu e Skol-veur vilourel Kim Il-sung.
## Pennadoù kar
* Familh Kim
Anllóns

**Anllóns** zo un anv-lec'h galizek, ha ne gaver nemet e Galiza.

*Río Anllóns, stêr 
*Anllóns, Ponteceso, parrrez c'halizat e Ponteceso ma kaver tri lec'h anvet Anllóns:
**Anllóns de Arriba
**Anllóns de Tras dos Agros
**Anllóns Grande
Dalarna

**Dalarna** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e rannvro Svealand. 

Falun eo ar gêr vrasañ ha brudet eo mengleuzioù kouevr ar c’horn-bro hag al liv ruz graet ennañ da livañ an tiez koad anvet *Faluröd* (« ruz Falun »). 

En-dro da broviñs Dalarn emañ proviñsoù Dalarna Härjedalen, Hälsingland, Gästrikland, Västmanland ha Västmanland. Er c’hornôg dezhi emañ Norvegia.

## Tud vrudet
*Erik Axel Karlfeldt, skrivagner
Ría

Ar **ría** a c'hoarvez eus un darvoud e douarouriezh ur vro hag a ro e stumm da c'henoù ur stêr pa zegouezh er mor. Bez' ez eo un aber en ur saonenn vras, hogen ne zeu ket eus an diskornañ evel ar fjord e Norge. 

Alies e vez lavaret **ría** pe **aber**, tud zo a ra gant *aber* pa gomzont eus douaroniezh Breizh, gant *ría* pa gomzont eus hini Galiza. Ar memes tra eo e gwirionez, nemet e vez brasoc'h alies re Galiza. 

## Rías
E Spagn ec'h anavezer ar Rías Baixas hag ar Rías Altas e Galiza. Koulskoude e kaver aberioù heñvel e Asturiez, Cantabria, Euskadi ha Huelva, e Spagn, hag an aberioù e Breizh. E Portugal n'eus nemet unan, ar Ría de Aveiro.

### 

#### [[Rías Baixas]]
*Ría de Vigo
*Ría de Pontevedra
*Ría de Arousa
*Ría de Muros e Noia
*Ría de Corcubión
*Ría de Baiona
*Ría de Aldán

#### [[Rías Medias]]

*Ría de Camariñas
*Ría de Corme e Laxe
*Ría da Coruña pe Ría do Burgo
*Ría de Betanzos
*Ría de Ares
*Ría de Ferrol
*Ría de Cedeira
*Ría de Ortigueira

#### [[Rías Altas]]
*Ría do Barqueiro
*Ría de Viveiro
*Ría de Foz
*Ría de Ribadeo

### Re all er [[Mor Kantabrik]]
*Ría de Navia
*Ría de Villaviciosa
*Ría de Tina Menor
*Ría de Bilbao
*Ría de Pasaxes

#### Aberioù Breizh
E Breizh e lavarer *aber* eus ur *ría*, koulz en galleg evel en brezhoneg. Setu un darn eus ar re vrudetañ: 

* e Leon
** Aber-Ac'h
** Aber Benniged 
** Aber-Ildud 
* e Treger
**aber Montroulez
**aber al Leger
**aber Landreger
** aber an Treñv, etre Treger ha Goueloù
*e Bro-Sant-Brieg:
**aber Sant Brieg
**aber ar Froudveur
* e Bro-Sant-Maloù
** aber ar Renk
Ostatnie życzenie

**Ostatnie życzenie** (*An het diwezhañ*) zo un dastumad danevelloù polonek gant Andrzej Sapkowski en 1993. Unan all zo war e lerc'h, *Miecz przeznaczenia* ( Kleze an Tonkad), a-raok stagañ gant heuliad kurioù Geralt z Rivii (*Geralt de Rivia*). Troet eo bet an oberennoù e meur a yezh. 

## An istorioù berr
#### Ar sorser
Adda ar Gwenn, merc'h d'ar roue Foltest eus Temeria hag e c'hoar Adda, a oa bet disklêriet aet da Anaon gant he vamm pa voe gwiloudet. 7 bloaz war-lerc'h e oa he distroet gant stumm ur strige dre ur mallozh awenet pe gant mamm Foltest pe gant un noblañs uhel anvet Ostrit. Bep noz pa vez kann al loar e tihun Adaa hag e dec'h diouzh he arched evit mont da zebriñ tud bev. Geralt a Rivii a-sav a-du gant goulenn sikour ar roue hag a glasko dieubiñ ar briñsez diouzh ar mallozh a-enep ur sammad a 3000 orin. 

Dre an istor verr-se e vez degaset an dudenn bennañ Geral a Rivii ha tresoù pennañ an dudenn: ur gopr-soudard gant donezhonoù dreistordinal; un den dedennet gant an arcahtn met gant ur c'hod a enor.