open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernard van Orley

**Bernard van Orley** (hag ivez **Barend van Orley**, **Bernaert van Orley** pe c'hoazh **Barend van Brussel**) (1491-1492 e Brusel - 6 a viz Genver 1542 e Brusel) a oa ul livour hag un tresour pallennoù-moger ha gwer-livet eus mare an Azginivelezh. Unan eus al livourien eus Norzheuropa a labouras da vare an tremen eus an arz gotek da arz an Azginivelezh e voe.

Ur pennad diwar e benn a zo el levr *Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies* gant Dominicus Lampsonius.
 

### E vuhez
Bernard van Orley a voe ganet en ur familh a Luxemburg, ha diskennidi eus aotrouien *van Ourle* (pe **van Orley''). Ar familh a zilojas da zukelezh [[Brabant]] hag e [[Brusel]] e voe ganet e dad, [[Valentin van Orley]] (pe [[Valentyn van Orley]]), tro [[1466]]. Met dre ma oa ganet evel ul laeradenn, e voe kollet an titloù a noblañs a oa gant e dad.
<br />Bernard hag e vreur Everard (hag a voe livour ivez) a voe ganet e [[Brusel]]. 

Desavet e voe gant e dad, [[Valentyn van Orley]] e anv. Ne labouras ket en [[Italia]], met levezonet e voe gant oberennoù [[Raffaello]].
<br />E [[1512]] e timezas Bernard van Orley gant Agnes Seghers. 
<br />E [[1518]] e voe anvet da livour lez gouarnerez [[Margarete Aostria]] e [[Brusel]].
<br />E 1539 e timezas gant Catherina Helluick. 
<br />En holl en doe c'hwec'h bugel, ha pevar anezho a zeuas da vezañ livourien.

====Gwezenn-familh van Orley====

Bernard van Orley a oa ezel ur familh vras a livourien :

1) **Valentin van Orley** (1466-1532) en doe ar vugale da heul : Philipp van Orley (tro 1491-1566) (treser kartoñsoù pallennoù-moger); Bernard van Orley (1492?-1542?), livour ha tresour pallennoù-moger ; Everard van Orley (bet ganet goude 1491), livour ; Gomar van Orley, livour (oberiant e-tro 1533).
<br />2) **Bernard van Orley** en doe bugale ivez, daou anezho a zeuas da vezañ arzourien : Michael van Orley; Hieronymus I van Orley, livour (oberiant tro 1567-1602); Giles van Orley, livour (tro 1535-1553)
<br />3) **Giles van Orley** (tro 1535-1553) a voe tad da Hieronymus II van Orley (livour ha kinklour)
<br />4) **Hieronymus II van Orley** a voe tad da Hieronymus III van Orley, livour poltredour, kinklour hag engraver (diell e [[1652]]); Pieter van Orley (1638, marv goude 1708), livour mignadurioù ha gweledvaoù ; François van Orley, livour taolennoù istorel; Richard I van Orley
<br />5) **Pieter van Orley''' (1638-1708) a voe tad da Richard II van Orley (1663-1732), livour hag engraver ; Jan van Orley (1665-1735), livour hag engraver.

## Oberennoù
* taolenn livet e Brusel e-tro 1520 (hervez skipailh Mirdi arzoù-kaer Antwerpen), diwar c'houlenn « Kambr ar re baour », he fal sikour ar re gant diaesterioù ( Skouer)
* 1543 : poltred Jehan Carondelet, prezidant kuzul iliz Brusel ha kanseller Flandrez.

### Levrlennadur
* Wauters, Bernard van Orley, sa famille et ses œuvres, Brusel, 1881
Cornelis Engelbrechtsen

**Cornelis Engelbrechtsen** (1468 e Leiden - 1533 e Leiden) anvet ivez **Engelbrechtszoon** a oa ul livour izelvroat.

## E vuhez

Marteze en dije desket gant Colijn de Coter. Engelbrechtsen a vroudas an orbidouriezh e dibenn ar mare gotek en Izelvroioù. Ur perzh a bouez bras en doe en trec'h war ar skeudennadur gotek dibleg. Gwevn ha gwirheñvel e oa an doare ma aoze diabarzh e daolennoù. Pouezus e voe e berzh ivez evit a sell ouzh an doare da aozañ aergelc'h ar gweledvaoù en talennoù diwezhañ. 

Kelenn a reas da Lucas van Leyden ha da Aert Claesz van Leyden. Ne ouezer netra diwar-benn e zaou vab, Pieter ha Lucas, nemet e vijent bet livourien ivez. 

## Liammoù diavaez
* Santez Cecilia hag he danvez pried 1518-20, eoullivadur war goad, Mirdi arzoù-kaer Budapest
* Christ o kimiadiñ diouzh e vamm tro 1515, eoullivadur war goad, Rijksmuseum Amsterdam
* Klemmvan eoullivadur war goad, Mirdi arzoù-kaer Gent
* Kroazstagadur, taolenn aoter eoullivadur war goad, Stedelijk-Museum De Lakenhal, Leiden
Colijn de Coter

**Colijn de Coter** (1446 - 1538) a oa ul livour flamank, hag a labouras e Messina e Sikilia, e-pad eil lodenn ar  kantved. 

E bennoberenn a zo un daolenn a ziskouez *An diskenn diwar ar Groaz*, hag he gwelout a c'heller e Mirdi Rannvro Messina. War a seblant ne vefe an daolenn-se nemet lodenn un daolenn kalz brasoc'h. Hervez Thieme-Becker e vije bet ul lodenn eus un oberenn veur a vije bet heskennet ha dasparzhet er bed a-bezh.
Marteze e vije bet dasparzhet e 1678, pa rankas pinvidien Messina paeañ goude o emsavadeg c'hwitet a-enep da vesroue Spagn.
411

1164 *Ab Urbe Condita* = **411** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius 
* Impalaer ar Reter : Theodosius II 
* Koñsuled : Theodosius II. Aug. III (Reter); hep kenseurt evit ar C'hornôg ref
* Lazhet eo Constantinus III hag e vab Constans, en Arle, gant Gerontius, evit kont Honorius.

* Rannet eo Bro-Spagn etre ar C'hermaned.
* Dilennet eo Jovinus da impalaer gant ar Vurgonded hag Alaned, e Mainz.
* Padrig a c'hall tec'hel diouzh Iwerzhon. Oadet eo a 22 vloaz.

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask : 26 Meurzh
*Pab : Inosant Iañ 
* Sened-Iliz Kartada : komzoù Donatus zo kondaonet
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 411|Ganedigezhioù 411]]
## [[:Rummad:Marvioù 411|Marvioù 411]]
* Constantinus III hag e vab Constans II

## Daveoù
Melanotaenia corona

**Melanotaenia corona** a zo ur spesad pesked a gerentiad ar *[[Melanotaeniidae]]* hag a vev e norzh Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez
*Melanotaenia corona

## Daveoù
Allen, G. R. (1982), “Melanotaenia corona, a new species of rainbowfish from northern New Guinea (Pisces, Atheriniformes, Melanotaeniidae)”. *Bulletin Zoölogisch Museum*, Universiteit van Amsterdam 8(21): 173-176.
Melanotaenia duboulayi

**Melanotaenia duboulayi** a zo ur spesad pesk eus kerentiad ar melanotaenia a gaver e Sukembre Nevez.

## Daveoù
*Allen G. R. (1980). A Generic Classification of the Rainbowfishes (Family Melanotaeniidae). Records of the Western Australian Museum 8 (3): 449-490.
*Crowley L.E.L.M., W. Ivantsoff and G. R. Allen (1986). Taxonomic Position of Two Crimson-spotted Rainbowfish, Melanotaenia duboulayi and Melanotaenia fluviatilis (Pisces: Melanotaeniidae), from Eastern Australia, with Special Reference to Their Early Life-history Stages. Australian Journal of Marine and Freshwater Research 37: 385-98.
*O'Donnell, D. J. (1935). Annotated list of the fishes of Illinois. Illinois Natural History Survey Bulletin 20(5): 473-500.
*Yearsley, G. K., Last, P. R., and Hoese, D. F. (2006). Standard Names of Australian Fishes. CSIRO Marine and Atmospheric Research, Australia. 

## Liammoù diavaez
*Melanotaenia duboulayi
Abya Yala

***Abya Yala*** eo an anv dibabet e 1992 gant henvroadoù Amerika da ober meneg eus Amerika e-lec'h derc'hel d'an anv ijinet diwar anv Amerigo Vespucci. 
Dont a ra ar gerioù « *Abya Yala* » eus yezh ar bobl Kuna, ur bobl eus Panama a ra gant an anv-se evit ober kaoz eus Amerika. Talvezout a ra kement ha « douar en e zarevañ ». Kinniget en deus ar penn aymara Takir Mamani e vije graet an anv-se hiviziken eus o douar, ne vije nemet an anv-se en o skridoù ha prezegennoù, abalamour, emezañ, ma'z eo « lakaat anvioù estren war hon c'hêrioù, hon c'heodedoù, hon c'hevandirioù nemet sujañ hon idantelezh dindan youl hon alouberien hag o hêred. »

E Breizh e veze graet heñvel gant Stourm ar Brezhoneg hag Emgann e dibenn an XXvet kantved. 

## Liammoù diavaez
Degemeret mat eo bet kinnig Takir Mamani, da vihanañ hervez a lenner er Genrouedad, gant un toullad aozadurioù:
*« Native Web »  *(en saozneg)*
*Abya Yala en Ecuador *« Abya Yala » (en spagnoleg)*
Loth

**Loth** zo 
*un doare kozh da skrivañ anv Lot, niz Abraham
*un doare kozh da skrivañ anv Lot, roue Lothian, niz ar Roue Arzhur
*un anv tiegezh:
**Joseph Loth (1847-1934), kentañ kelenner yezhoù keltiek e Skol-veur Roazhon 
**e vab Arthur William Loth (1888-1957), skiantour breizhat.
Herereg

An **herereg** *(Otjiherero)* a zo ur yezh eu familh ar yezhoù bantouek komzet e Botswana hag e Namibia gant 133.000 a dud, dreist-holl e rannvroioù Omaheke, Otjozondjupa ha Kunene.

## Daveoù

An herereg war Ethnologue
Joos de Momper

**Joos de Momper** (1564 - 5 a viz C'hwevrer 1635 en Antwerpen) a oa ul livour flamank.

E dad, e dad-kozh hag e dad-kuñv a oa livourien, dastumerien oberennoù arzel ha gwerzherien taolennoù. Gant e dad e teskas ar vicher. 
 
A-drugarez d'e weledvaoù (mor pe menezioù) eo brudet Momper. Tud zo a soñj dezho ez int damheñvel ouzh ar pezh a vo livet da vare romantelezh. O gwelout a c'haller e meur a virdi en Europa : *Herzog-Anton-Ulrich-Museum* Braunschweig, Alte Pinakothek München, mirdi Hamburg ha hini Leipzig (*Museum der bildenden Künste*).

De Momper a implijas stank un teknik ha a oa dic'hizet, an diarsell endro an hini eo. Diazezet eo talenn gentañ an taolennoù war livioù ruz-rous hag az a war steuziañ betek an dalenn ziwezhañ hag a zo gris-glas, hag etrezo livioù gwer-melen. Uhel e oa ar sell en e daolennoù kentañ, ha diwezhatoc'h e teuas da vezañ izeloc'h. 

Momper a genlabouras ivez gant livourien all evel Rubens, Hendrick van Balen ha Jan Brueghel gozh. 

## Oberennoù
**Ar Pevar c'houlz-amzer* (1612-1620 ?) *Herzog Anton Ulrich-Museum*, Braunschweig, Saks-Izel, Alamagn. 
* *Gweledva dindan an erc'h*, Mirdi an Arzoù-kaer, Châlons-en-Champagne, Bro-C'hall.

## Liammoù diavaez

* Oabl, koumoul ha diarsell endro e oberenn Momper
* Ar Pevar c'houlz-amzer
Joachim Patinir

**Joachim Patinir** pe **Patenier** (1485 e Dinant- 5 a viz Here 1524 en Antwerpen), anavezet ivez dindan an anvioù **de Patinier** ha **de Patiner** a oa ul livour hag un tresour flamank eus an Azginivelezh uhel. Ezel e oa eus kouch Antwerpen. Soñjal a reer e oa eontr Henri Bles, hag a oa livour ivez.

Barrek e oa oa Patinir evit a sell ouzh livañ gweledvaoù levezonet gant oberennoù Hieronymus Bosch, enno elfennoù faltazi, koadeier, broioù ijinet, kêrioù ha stêrioù. Patinir a labouras ivez gant Quentin Matsijs ha soñjal a reer e voe livet lodenn eus taolennoù Matsijs gant Patinir. Pa varvas Patinir e reas Matsijs war-dro e vugale.

An arzvarnour Jacques Stiennon a soñj dezhañ e vije bet ganet Patinir e Wallonia, rak hervezañ ez eo arouezius ar reier a weler en daolenn *Gweldva Sant Jerom* eus rannvro Dinant.

Meneget eo Patinir e *Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies* gant Dominicus Lampsonius.

## Oberennoù
* *An dec'hadenn war-du Egipt*', Antwerpen, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten
* *Sant Jerom en dezerzh*, 1515, Pariz, Mirdi al Louvre
* *Treuziñ ar bed isdouarel*, etre 1515 ha 1524, Madrid, Mirdi ar Prado
* *Gweledva gant Sant Jerom*, Madrid, Mirdi ar Prado
* *Badeziant ar C'hrist*, tro 1515, Vienna, *[[Kunsthistorisches Museum]]*
* *Treuziñ ar [[Stiks]]*

## Levrlennadur

* Jacques Stiennon, Jean-Patrick Duchesne, Yves Randaxhe, *Cinq siècles de peinture en Wallonie*, Les éditeurs d'art associés, 1988.[ISBN 287148-0168]

## Liamm diavaez
*Joachim Patenier war lec'hienn kêr Dinant

## Notes
Martin Schongauer

**Martin Schongauer** (war-dro 1450 e Colmar – 1491 e Breisach am Rhein) a oa ul livour hag un engraver elzasat eus dibenn ar Grennamzer. Engraver (war goad ha war gouevr) brudetañ e amzer e oa, ha brudet e oa en Italia hag en Izelvroioù. Albrecht Dürer a felle dezhañ dont da vezañ e skoliad, met mervel a reas Schongauer re abred.

## E vuhez
Mab e oa da Gaspard Schongauer, un orfebour lakaet da vourc'hiz e 1445 . Mont a reas da studiañ da skol-veur Leipzig war-dro 1465 ha goude-se e heulias ur stummadur bale, met ne ouezer ket kalz a dra diwarnañ. Chañsoù zo e vije bet e Beaune, e dugelezh Bourgogn hag en dije kopiet eno *Ar Varnadenn ziwezhañ* gant Rogier van der Weyden e 1469.
Nepell goude-se e tistroas da Colmar hag eno e savas *Gwerc'hez gant ur bod roz* (1473) hag e prenas un ti anvet ti an alarc'h e 1477.
Soñjal a reer e teskas digant ul livour elzasat, marteze Gaspard Isenmann eus Colmar. Dre veajiñ e teskas Martin Schongauer kalz traoù diwar-benn arz flamank ar  kantved, hag en e oberennoù e kaver ur meskaj eus an arz gotek etrevroadel hag eus arz Azginivelezh Norzheuropa. E 1489 e voe lakaet da vourc'hiz e kêr Breisach-am-Rhein.

E-touez oberennoù brudetañ Schongauer emañ sternioù-aoter Jean Orlier (Mirdi Unterlinden, Colmar) ha hini *Gwerc'hez gant ur bod roz* (iliz an Dominigiz, Colmar). An daolenn-se a vez gwelet evel ur bennoberenn peurliesañ abalamour d'an doare kenglotus ha spis m'eo bet savet. E mirdioù Berlin, Vienna ha München e c'haller gwelout oberennoù savet gantañ.

E iliz-veur Breisach-am-Rhein e c'haller gwelout ur murlivadur diwar e zorn, anvet *Ar Varnadenn ziwezhañ*. E oberenn ziwezhañ e voe (tro 1489-1491), ha chom a reas diechu.

Martin Schongauer a voe lesanvet *Hübsch Martin* - pe *Hüpsch* pe c'hoazh *Hipsch*, da lavaret eo Martin Vrav abalamour da berzhioù e oberennoù, hag ivez peogwir e veze berraet e anv da vezañ Martin Schön (*schön* = brav).

Al livour Hans Burgkmair voe e skoliad etre 1488 ha 1490.

## Levrlennadur

* Christian Heck, *Martin Schongauer*, embannadurioù SAEP, Colmar, 1985, 64 p., ISBN|2856691218
* S.R de Bussierre, *Martin Schongauer - maître de la gravure rhénane*, katalog an diskouezadeg er Petit Palais, Paris-Musées, 1991, 272 p., ISBN|2-87900-046-7

## Taolennoù

File:Martin Schongauer 002b.jpg|**Familh santel
Image:Martin Schongauer (1440-45 - 1491) - The Nativity of Christ with the Adoration of the Shepherds - 1629 - Gemäldegalerie.jpg|**Azeulerezh ar vêsaerien
Image:SchongauerEcceHomo.jpg|**Ecce Homo
Image:Martin Schongauer, The Nativity, c. 1480-1490, NGA 30302.jpg|**Ganedigezh ar C'hrist
Image:Martin Schongauer 003.jpg| '''Gwerc'hez gant ur bod roz
Vleteren

Div gumun eus Flandrez a zo anvet **Vleteren**:
* Vleteren (Ieper), e Flandrez Belgia, e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. 
* Vleteren (Belle), e Flandrez Frañs e departamant an Norzh.
Heuvelland

**Heuvelland** a c'hell bout:
* ur vro e gevred an Izelvroioù: Heuvelland (Zuid-Limburg);
* ur gumun a Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez: Heuvelland (kumun).
Lauburu

**Lauburu** a vez lavaret en euskareg eus ur seurt svastika kromm e beder esker. Dont a ra an anv eus daou c'her euskarek: *lau* a zo *[[pevar]]*, ha *buru* a zo *[[penn]]*. Tennañ a ra un tamm d'an arouezioù teiresker, evel an triskell breizhek, ha d'an tomoe japanat. 

## Arouez
Kavet e vez an arouez e-maez Euskadi, gant Kelted pe Germaned ivez, hag en engravadurioù ar Wizigoted. E Galiza hag Asturiez (evel e Piornedo) e vez lavaret "tetrasqueles" anezho. 

Un arouez rakindezeuropeat e vije, abaoe Nevezoadvezh ar Maen. Da gentañ e vije bet pevar bouc'h o treiñ en-dro d'ur c'helc'h.

## Arouez Euskal Herria
Deuet eo al **lauburu** da vezañ arouez vroadel Euskal Herria. Koulskoude n'er c'haver ket en ardamez istorel ebet. Hiziv er gweler er beredoù, war an arrebeuri, ouzh an tier, hag ar stalioù, war ar boutailhadoù gwin...

## Ster
Meur a zisplegadenn zo d'an arouez, a c'hallfe talvezout pe lusk ar peder rannvloaz pe c'hoazh ar peder elfenn diazez (dour, douar, tan, aer).

## E Breizh
Kavet ez eus pevarskeloù gant Albert Poulain e meur a lec'h: Dol, Langolen, Comblessac, Rieg

## Skeudennaoueg
### En Euskal Herria

Briscous Croix.jpg|E bered Beskoitze
Ainhoa stèle discoîdale.jpg|E bered Ainhoa
Lauburu harria.jpg|Engravadur
Atalburu Mendiburua.jpg|Ouzh an ti Mendiburua en Aiherra.
Armendarits Linteau10.jpg|Armendaritze
Armentdarits Linteau9.jpg|Armendaritze
Escudo de Ajangiz.svg|Ardamezioù Ajangiz, e Bizkaia.
Iholdy Linteau3.JPG|Gourin en Iholdi
Arrieta bandera.svg|Banniel Arrieta
Lauburu1.jpg|War ur makila, ur vazh da gerzhout.
ETA Pasajes 2003 06 28.jpg|Livadur ha lauburu ouzh ur voger e Pasaia.
Leihoa.jpg|Prenestr en Hasparren, Lapurdi.
Logotipo de Acción Nacionalista Vasca.svg|Arouez politikel an ANV.


### E broioù all

Schorndorf - Brotlaube - Lauburu.jpg|Ouzh un ti en Alamagn
Moriello_de_Sampietro_-_Puerta_grabaturada.JPG|Ouzh un nor en Moriello de Sampietro en Aragon.
Casa Casalera (Pueyo de Tena).jpg|En El Pueyo de Jaca, proviñs Huesca, en Aragón.
Detalle del tetrasquel de horreo en Os Ancares (Lugo - Galicia).jpg|En Os Ancares, e proviñs Lugo - Galiza
Bacne-Ceh,_Yucatán_(01).jpg | Toull-karr un hacienda e Yucatán, Mec'hiko.
Basque plaque in Boise, Idaho.JPG|En Idaho, e SUA.


## Taolennoù

Skeudenn:Retrato de la Marquesa de Santa Cruz.jpg|Poltred Markizez Santa Cruz, gant Francisco de Goya (war-dro 1805). Ul lauburu zo war he lourenn.
File:Voyageur_canoe.jpg| Lauburu war ur c'hanod en un daolenn gant an arzourez kanadian Frances Anne Hopkins, e 1869.



## Liamm diavaez
*Pennad gallek diwar-benn un *[https://web.archive.org/web/20110624043812/http://grandterrier.net/wiki/index.php?title=Kannadig_n%C2%B0_13_D%C3%A9cembre_2010 hevoud quadriscèle] e *Kannadig an Erge-Vras'' .

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Svastika
*Lábaro
*Kroaz
*hevoud
Herpailurus yaguarondi cacomitli

Un isspesad eus ar jagwarundi eo ***Herpailurus yaguarondi cacomitli*** hag a vev eus su Teksas betek stad Veracruz e Bro-Vec'hiko.
Melanotaenia eachamensis

***Melanotaenia eachamensis*** a zo ur pesk dour fresk eus genad *[[Melanotaenia]]* kavet e Lenn Eacham e Queensland (Aostralia).

## Liammoù diavaez
*Melanotaenia eachamensis

## Daveoù
*Allen, G.R. and Cross, N.J. (1982). Rainbowfishes of Australia and Papua New Guinea. Angus and Robertson, Sydney.
*Allen, G.R. (1989). Lake Eacham rainbowfish rediscovered? Fishes of Sahul 5: 217-219.
*Allen, G.R. (1995). Rainbowfishes: In Nature and in the Aquarium. Tetra-Verlag, Melle.
*Barlow, C.G., Hogan, A.E. and Rogers, L.G. (1987). Implication of translocated fishes in the apparent extinction in the wild of the Lake Eacham rainbowfish, Melanotaenia eachamensis. Australian Journal of Marine and Freshwater Research 38: 897-902.
*Burrows, D. W. (2004) Translocated Fishes in Streams of the Wet Tropics Region, North Queensland: Distribution and Potential Impact. Cooperative Research Centre for Tropical Rainforest Ecology and Management. Rainforest CRC, Cairns (83pp).
*Crowley, L.E.L.M. and Ivantsoff, W. (1991). Genetic similarity among populations of rainbowfishes (Pisces: Melanotaeniidae) from Atherton Tableland, Northern Queensland. Ichthyological Exploration of Freshwaters 2, 129-137.
*Hurwood, D.A. and Hughes, J.M. (2001). Historical interdrainage dispersal of eastern rainbowfish from the Atherton Tableland, north-eastern Australia. Journal of Fish Biology 58: 1125-1136.
*McGuigan, K.L. (2000). An addition to the rainbowfish (Melanotaeniidae) fauna of north Queensland. Memoirs of the Queensland Museum 46: 647-655.
*McGuigan, K.L., Zhu, D., Allen, G.R. and Moritz, C. (2000). Phylogenetic relationships and historical biogeography of melanotaeniid fishes in Australia and New Guinea. Marine and Freshwater Research 51: 713-723.
*Moritz, C., Zhu, D. and Degnan, S. (1995). Evolutionary distinctiveness and conservation status of the Lake Eacham rainbowfish, Melanotaenia eachamensis. Final Report to Wet Tropics Management Authority, Department of Environment and Heritage. University of Queensland, St Lucia.
*Pusey, B.J., Bird, J., Kennard, M.J. and Arthington, A.H. (1997). Distribution of the Lake Eacham rainbowfish in the Wet Tropics region, north Queensland. Australian Journal of Zoology 45: 75-84.
*Pusey, B.J., Kennard, M.J. and Arthington, A.H. (2004). Freshwater Fishes of North-Eastern Australia. CSIRO Publishing, Victoria.
*Russell, D.J. (1987). Aspects of the limnology of tropical lakes in Queensland - with notes on their suitability for recreational fisheries. Proceedings of the Royal Society of Queensland 98: 83-91.
*Trenerry, M. and Werren, G. (1991). Fishes. Pages 104-107 In: Nix, H.A. and Switzer, M.A. (eds.). Rainforest Animals: Atlas of Vertebrates Endemic to Australia's Wet Tropics. Australian National Parks and Wildlife Service, Canberra. 112pp.
*Zhu, D., Degnan, S. and Moritz, C. (1998). Evolutionary distinctiveness and status of the Lake Eacham rainbowfish (Melanotaenia eachamensis). Conservation Biology 12: 80-93.
Jan van Scorel

**Jan van Scorel** (1495 e Schoorl - 6 a viz Kerzu 1562 en Utrecht) a oa ul livour izelvroat. Peurliesañ e vez lavaret e voe degaset arz an Azginivelezh italian d'an Izelvroioù gantañ. Ne ouezer ket hag-eñ e voe stummet gant Jan Gossaert en Utrecht pe gant Jacob Cornelisz en Amsterdam, met heñvel eo e deknik ouzh o re, ha kejañ a reas ganto e-pad e vuhez. Van Scorel a veajas dre Europa goude e 20 vloaz, da gentañ da Nürnberg ha goude-se en Aostria. Eno eo e livas e daolenn a-bouez kentañ, anvet *Sippenaltar*. Giorgione a levezonas Van Scorel pa zeuas da Venezia. Van Scorel a guitaas Venezia goude-se, mont a reas da Roma hag ur birc'hirinded en Douar santel a reas ivez. Meur a daolenn diwar-benn Jeruzalem a livas goude-se.

Ouzhpenn Giorgione, Raffaello Sanzio ha Michelangelo Buonarroti a voe mistri dezhañ. E-touez ar pezh a livas e kaver temoù relijiel (*Azeulerezh an tri roue*, 1519; *Maria-Madalen*, war-dro 1528) hag ur *Gweledva gant tournamant ha chaseour* (1519-1520, Chicago, Art Institute)

Meneget eo e *Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies * gant Dominicus Lampsonius.

Mignon e oa da Jan Everaerts, ha kenskrivañ a rejont (*[[Epistolarum libri duo]]*).
Alicia Keys

**Alicia Keys**, *Alicia Augello-Cook* he anv gwir, bet ganet d'ar 25 a viz Genver 1981 e New York, zo ur ganerez *[[Soul]]* hag *[[Rhythm 'n' Blues|R'n'B]]* stadunanat.
Gwerzhet he deus dija ouzhpenn 28 milion a bladennoù er bed a-bezh, ha gounezet he deus ur bern prizioù : 12 *Grammy Awards*, 17 *Billboard Music Awards* ha 5 *American Music Awards*.

Hi eo zo bet dibabet evit kanañ *Another Way to Die*, kanaouenn 22 film James Bond, *Quantum of Solace*, asambles gant Jack White.

### Pladennoù
E 2001 eo deuet er-maez he CD kentañ, *Song in A minor*, m'emañ ar c'hanaouennoù *Fallin*, *A woman's worth* ha *How come you don't call me*.

E 2003, *The Diary of Alicia Keys*, enni *You Don't Know My Name*, *If I Ain't Got You*, *Diary* ha *Karma*.

E 2005 eo deuet er-maez *Unplugged*, he fladenn "live" kentañ ; *Unbreakable* a adkaver enni.

E 2007 eo deuet er maez *As I am*, gant *No one*, *Like you'll never see me again*, *Superwoman* ha *Teenage love affair*.

E fin 2009 eo deuet er-maez he fladenn ziwezhañ, *The element of freedom*, gant *Doesn't mean anything* ha *Try sleepin' with a broken heart*.
Istor an departamantoù gall

Stag eo Istor an departamantoù gall ouzh emdroadur tiriad ar Stad c'hall abaoe o c'hrouidigezh e 1790.

## Istor

### A-raok 1790
Kent 1790, ne oa nemet proviñsoù e Bro-C'hall. 
E 1790 avat e voe rannet ar vro e departamantoù, ha ne voe ket kaoz eus ar proviñsoù ken e yezh ar velestradurezh: Normandi ebet ken, nag Anjev, na Breizh.

### Pa oant savet e 1790
Krouet eo bet an departamantoù gall d'ar 4 a viz Genver 1790 gant ar Vodadeg bonreizhañ evit kemer lec'h ar proviñsoù gall a veze gwelet evel ur skoilh ouzh unvanidigezh ar Vroad. Pa veze klasket bezañ poellek e oe roet da bep departamant gorreadoù damheñvel hag ur pennlec'h kreiz ma c'halled. Lavaret e veze e oa padelezh ar veaj d'ar pennlec'h dindan un devezh marc'hegañ. 
Klasket e voe chom hep ober anv eus an istor evit envel an departamantoù ha ne voe ket miret hini ebet eus anvioù ar proviñsoù. Roet ez eus bet dezho anvioù a denn d'an douaroniezh, anvioù stêrioù pe menezioù peurvuiañ.

Eus ar 83 departamant krouet e 1790 e kreskas an niver da 130 e 1810 diwar astenn an tiriadoù aloubet gant ar Republik c'hall hag an Impalaeriezh C'hall Kentañ, met digreskiñ a reas o niver da 86 pa gouezhas an impalaer e 1815. 
Pa oe staget Nisa hag ar Savoie dindan impalaeriezh Napoleon III e 1860 e adkreskas o niver da 89.

Tri departamant pe gazi en Elzas hag e Loren (an Haut-Rhin, ar Bas-Rhin hag an darn vrasañ eus ar Meurthe hag ar Moselle) a eas gant Alamagn e 1871 hag adc'hounezet e 1919. Lodennoù chomet e kerz Bro-C'hall a yeas d'ober un departamant anvet Meurthe-et-Moselle. Lodenn an Haut-Rhin tro-war-dro Belfort a chomas dindan beli gall e 1871, ne yeas ket d'e departamant orin en-dro hag e oa savet evel departamant an Territoire de Belfort e 1922.

E 1964 e oe divizet rannañ an daou departamant tro-war-dro Pariz (Seine ha Seine-et-Oise) evit sevel 5 departamant ouzhpenn e derou 1967. E 1976 e oe rannet Korsika e daou (1 ouzhpenn). E 1946 e oa bet krouet 4 departamant tramor.
Ar rannidigezhioù-se eo a laka tud zo da ober goap pa vez graet anv eus *Bro-C'hall unan ha dirannus*.

E 1982 e krogas ar Riez da dreuzkas muioc'h a atebegezhioù d'ar strollegezhioù lec'hel, adanvet strollegezhioù tiriadel. Prezidantoù ar Ranvroioù hag an Departamantoù a gemeras lec'h ar brefeded evit kas da benn an divizoù. Roet ez eus bet atebegezhioù brasoc'h en aferioù yec'hed, war an hentoù bras ha war an endro.

E 2004 e oe lakaet e pleustr eil prantad an digreizennañ ken e vo treuzkaset atebegezhioù ha moienoù nevez d'an Departamantoù (ha d'ar Ranvroioù). Muioc'h a draoù o tennañ d'ar skoazelloù sokial, d'an hentoù bras (renerezhioù riezel an Aveiñ treuskaset gant tud ha kellidoù), d'an deskadurezh ha d'ar gwareziñ glad.

E 2009 eo deuet Mayotte da vout departamant gall.
Waardamme

**Waardamme** en izelvroeg, **Woardamme** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall ; gant lezenn 1977 ez eo bet lakaet e kumun Oostkamp.
## Douaroniezh
*Gorread : 7,54 km²
*Poblañs : 2 081 den (01/01/2020)
*Stankter ar boblañs : 276 den/km²
Inizi Kermadeg

An **Inizi Kermadeg** (*Kermadec Islands* e saozneg; *Rangitāhua e [[Maorieg|māori]]*) zo inizi er Meurvor Habask e-dalc'h Zeland-Nevez abaoe 1887, 1 000 km er biz da Enez an Norzh, ha keit all er gevred da Enez Tonga. 33,08 km² a zo en holl en inizi.

## Istor
Dont a ra o anv diwar hini ar merdeer breton Jean-Michel Huon de Kermadec.

## An inizi

Seizh enezenn, pe strollad inizi, zo:
* Meyers
* Enez Raoul, an hini vrasañ anezho, 29,38 km² dezhi, anavezet ivez evel Sunday Island 
* Enez Macauley, an eil vrasañ 3,06 km² dezhi 
** Macdonald Rock, 4 km en norzh dezhi
* Cheeseman
* Curtis, an trede vrasañ 
* L'Havre, ur garreg 8 km er gwalarn da L'Esperance, goloet d'an uhelvor
* L'Esperance

Didud eo an inizi, war-bouez un toullad skiantourien en Enez Raoul.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Rann ar Mirerezh e Zeland-Nevez
*  Koadegoù gleb istrovanel Inizi Kermadeg (World Wildlife Fund)
*  Mirva mor Inizi Kermadeg (Seafriends)
*  Lec'hienn gouestlet d'an Inizi Kermadeg
Sodom ha Gomorra

**Sodom** ( سدو *Sadūm* en arabeg, סְדוֹם / Sədom en hebreeg, Σόδομα e henc'hresianeg) zo ur gêr a zo meneget hec'h anv er Bibl, e levr ar C'heneliezh, hag a voe distrujet, evel Gomorra, gant konnar Doue hag a dec'has anezhi Lot, niz Abraham, hag e ziv verc'h.
Abalamour da bec'hedoù kêriz e voe pulluc'het Sodom, Gomorra, Admah, ha Zeboim *gant soufr ha tan eus an Aotrou en neñvoù*.

Stag eo anv Sodoma ouzh ar sodomiezh, gwelet evel oberoù reizhel ha n'int ket degemeret mat gant an holl, hag ouzh *[[pec'hed]] ar c'hig* gant ar relijion gristen.

Anvioù Sodom ha Gomorra zo bet implijet alies evel metaforennoù eus pec'hed ar c'hig ha kammoberoù reizhel e yezh ar relijion, ha dreist-holl er broioù saoznek. Adkemeret eo bet eno e yezh ar gwir evit komz eus revrfouzherezh ha loenfouzherezh.

## Ar sell kristen
Daou sell zo ouzh *pec'hed Sodom*.
* Hervez lod eo dleet distruj Sodom d'an nac'h reiñ herberc'h ouzh beajourien, aelez kaset gant Doue hervez ar Bibl. 
* Hervez lod all eo abalamour d'ar sodomiezh. 

## Lennegezh
* Ur ganaouenn c'hallek anvet *Sodome*, diwar-benn kêr Bariz, zo bet savet gant Glenmor.

## Pennadoù kar
* Gomorra
* Il Sodoma
* Sodom
* Sodomiezh
Levr ar C'heneliezh

**Levr ar C'heneliezh** (en hebraeg: בראשית, e henc'hresianeg: Γένεσις / Genesis) eo anv ar c'hentañ levr eus an Testamant Kozh, hag eus ar Bibl, hag ivez hini eus an Torah yuzev. Hervez an hengoun yuzev e vije bet skrivet gant Moizez, met hervez kalz a deologourien e vefe oberenn meur a zen kentoc'h. Mennout a ra displegañ orin Mab-Den hag ar bobl hebre betek he donedigezh da Egipt. 

## Al levr
Kregiñ a ra gant kontañ krouidigezh ar bed gant Doue en ur ober seizh deiz, istor Adam hag Eva, hini Kain hag Abel, o mibien, hini Noe hag al liñvadenn veur. 
E meur a hini eus an istorioù e kaver danvez meneget ivez e mojennoù poblek ar Reter Nesañ ha Mezopotamia.

## Troidigezhioù brezhonek
**Ar C'hanédigez*, e Bibl ar Gonideg e 1866.
**Geneliezh*, e Bibl.bzh e 2025.

## Liammoù diavaez
Er Bibl brezhonek:
* Ar Bibl katolik e brezhoneg (Levr Krouidigezh ar bed) 
* Bibl ar Gonideg (Testamant Kozh)
* Unvaniezh ar Bibl en Anjev hag e Breizh 
* Ar Bibl protestant e brezhoneg
Le Vite

***Le Vite*** ("Ar Buhezioù"), ***Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori*** ("Buhezioù al livourien, ar gizellerien hag an disavourien wellañ") zo ul levr skrivet gant Giorgio Vasari (1511-1574), hag embannet  en 1550 e Firenze. Adembannet e voe en 1568, kemmet ha kresket.

## Pennadoù al levr
*Le Vite* a gont buhezioù arzourien bennañ *Italia* ar Grennamzer hag an Azginivelezh italian 
;Lodenn gentañ
* Dedi da Cosimo I de' Medici e 1550
* Dedi da Cosimo de' Medici d'an 
* *Proemio* an oberenn
* *Introduzione alle tre arti del disegno: 35 capitoli dedicati agli aspetti tecnici e ai testi di riferimento per l'[[architettura]], la [[scultura]] e la [[pittura]]*
* Lizher a-berzh Giovambattista Adriani da Vasari diwar-benn *i nomi e l'opere de' più eccellenti artefici antichi in pittura, in bronzo et in marmo*
* *Proemio* ar *Vite*
;Eil lodenn

;Trede lodenn

;Pevare lodenn

;Pempvet lodenn

### C'hwec'hvet lodenn
Nunavut

**Nunavut** (skrivet ᓄᓇᕗᑦ er silabenneg inuktitut, distaget  hag a dalvez "hor vro" pe "hon douar"; /ˈnuːnəvʊt/ e saozneg) zo un tiriad eus Kanada. An tiriad nevesañ eo pa voe krouet e 1999, diwar-goust Tiriadoù ar Gwalarn. En em astenn a ra en hanternoz da broviñsoù Manitoba ha Kebek.

Betek 1999 e oa douaroù Nunavut e Tiriadoù ar Gwalarn. Emglev a voe etre an annezidi, an Inuit ha gouarnamant Kanada evit krouiñ un tiriad dezho o-unan.

Iqaluit eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ (6 184 a annezidi e 2006).

## Notennoù ha daveoù
Basil Poledouris

**Basil Poledouris** pe **Basilis Konstantine Poledouris**, ganet e Kansas City, Missouri, d'an 21 a viz Eost 1945 hag aet da Anaon e Los Angeles, Kalifornia, d'an 8 a viz Du 2006), a oa ur sonaozour sinema stadunanat.
Brudet eo bet e labour gant e sonerezh evit *[[Conan The Barbarian]]* (1982), *[[Robocop]]* (1987),*[[The Hunt For Red October]]* (1990) ha *[[Starship Troopers]]* (1997) dreist-holl.
Kenlabouret en deus ingal gant filmaozerien evel, John Milius, Paul Verhoeven, Simon Wincer ha Randal Kleiser en o zouez.
Alan Silvestri

**Alan Silvestri** pe **Alan Anthony Silvestri** (New York, 26 Meurzh 1950) zo ur sonaozour sinema stadunanat.

Anavezet eo evit e genlabour gant ar filmaozer Robert Zemeckis dreist-holl. Evit filmoù hemañ en deus savet e sonskridoù brudetañ, en o zouez *[[Back To The Future]]* (1985), *[[Who Framed Roger Rabbit]]* (1988) ha *[[Forrest Gump]]* (1994).
Brudet eo ivez evit bezañ savet sonerezh evit filmoù produet gant Marvel Studios, en o zouez *[[Captain America: The First Avenger]]* (2011), *[[The Avengers (film 2012)|The Avengers]]* (2012), **' ([[2018]]) hag **' (2019).
Reningelst

**Reningelst** en izelvroeg, **Rinnegelst** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann-gumun eus Poperinge e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall ; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e Poperinge.

## Istor
An iliz a zo bet distrujet e 1623 hag e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.
Reningelst - Sint-Vedastuskerk 2.jpg|Iliz katolik *Sint-Vedastus*

## Bezioù milourel ar C'hommonwealth
### Bered ar gumun
Implijet e voe bered ar gumun hag an astenn gant Lu Breizh-Veur adalek miz Meurzh 1915 betek miz Du 1915. 
*Tri soudard zo bet beziet er vered. 
*Soudarded arall zo bet lakaet en astenn ar vered :

### ''Reninghelst New Military Cemetery''
Krouet e voe ar vered e miz Du 1915 e-pad ar Brezel bed kentañ. Implijet e voe betek miz Gwengolo 1918. Tri soudard bet fuzuilhet zo bet douaret er vered : Rifleman R. L Barker, 6th Bn. Royal Fusiliers ; Private F. Loader, 1/22nd Bn. Royal Fusiliers ha Private W. Smith, 3/5th Bn. Lancashire Fusiliers.

## Dave ha notennoù
Proven

**Proven** en izelvroeg, **Proovn** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Poperinge.

Proven - Sint-Victorkerk 3.jpg|Iliz katolik *Sint-Victor*

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Daou soudard breizhat a voe fuzuilhet er gumun gant al lu gall e 1915, unan d'an 10 a viz C'hwevrer, egile d'ar 4 a viz Gouhere.
## Tud
### Tud marvet eno
* Henri Camenen, ganet d'ar 17 a viz Even 1885 en Oriant, soudard er 4 Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, barnet d'ar marv d'an 9 a viz C'hwevrer 1915 evit *bout dilezet e bost* ha *dizertet a-dal d'an enebour* div wezh, bet fuzuilhet d'an 10 a viz C'hwevrer 1915.
* Yves Gaonac'h, (skrivet Goanach gant an arme), bet ganet d'ar 17 a viz Eost 1888 er C'hastell-Nevez hag o chom e Pleiben, soudard en 3 Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, fuzuilhet gant al lu gall d'ar 15 a viz C'hwevrer 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ, evit *«dilez post dre emvuturgn*» ha *«dizerterezh en estrenvro»*; douaret eo e Bered-veur al lu gallen Ablain-Saint-Nazaire‎ (departamant Pas-de-Calais,Bro-C'hall).

## Notennoù

-
Roesbrugge-Haringe

**Roesbrugge-Haringe** en izelvroeg, **Roesbrugge-Oarienge** e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Div gêriadenn a ya d'ober ar gumun, Roesbrugge ha Haringe. Ur gumun e oa gwechall ; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Poperinge.


Roesbrugge - Roesbrugge and Yser.jpg|Kêriadenn Roesbrugge war vord ar stêr Ijzer hag iliz katolik *Sint-Martinus*
Haringe - Church and village.jpg|Kêriadenn Haringe


## Lec'hiennoù [[izelvroeg|izelvroek]]
* Roesbrugge
* Haringe
Ynys Welltog

**Ynys Welltog** (da lavaret eo *enez c'heotek* e brezhoneg) zo un enezenn vihan er Menai e-kichen Porthaethwy, tostik da aod Ynys Môn, etre Ynys Dysilio hag Ynys Gored Goch. 

N'eus den o chom enni. Reier ha gwez bihan n'eus ken warni.
Pont ar Menai

**Pont ar Menai**, pe **Pont y Borth** pe ***Pont Grog y Borth*** e kembraeg, zo ur pont war ar Menai, dirak Bangor, etre Gwynedd hag Enez Mon, anvet diwar anv *Y Borth*, pe Porthaethwy, ar gêrig tostañ en enezenn . 

Savet e oa bet gant an ijinour skosat Thomas Telford, ha digoret e 1826 
## A-raok ar pont
A-raok 1826 e treuze an dud gant ur vag, pe war droad pa veze izelvor. En 1800, sinet an Union Act, e oaan eskemmoù gant Iwerzhon o kreskiñ, ma voe divizet sevel ur pont da vont gant an hent betek Caergybi. 

## Pont ispilhet war-bouez chadennoù
## Lennegezh
### Englyn
Setu amañ un englyn kembraek savet diwar-benn ar pont.

### Arroudig saoznek

## Liammoù diavaez
* Pont ar Menai, e-barzh Structurae
*  Prosiect Menai Ur raktres-mirdi diwar-benn ar Menai.
*  Anglesey History Istor pontoù ar Menai.

## Levrlennadur
* Quartermaine *et al* (2003) *Thomas Telford’s Holyhead Road: The A5 in North Wales*, Council for British Archaeology ISBN 1-902771-34-6 
* Richard, Robin (1991) *The Secret Bridge*, Rocket Books ISBN 0-9517605-0-5
Porthaethwy

**Porthaethwy** pe **Y Borth**, an anv er yezh komzet a vremañ, (*Menai Bridge* e saozneg) zo ur gêr vihan e kreisteiz Ynys Môn, war aod ar Menai, e Kembre. E 2001 e oa 3 850 a dud o chom enni. 

## Skolioù
*Ysgol y Borth* eo anv ar skol gentañ derez, hag *Ysgol David Hughes* hini ar skol eil derez.
Banniel Bro-Saoz

**[[Banniel]] [[Bro-Saoz]]** zo warnañ ur groaz ruz e-kreiz ur foñs gwenn. Kavout a reer skouerioù eus implij an arouez-se e Bro-Saoz adalek an , ha deuet e oa da vezañ banniel ofisiel Bro-Saoz er . 

*Kroaz [[Sant Jord]]* a reer eus ar groaz ruz-se, a gaver ivez war bannieloù Barcelona, Genova pe Milano pe c'hoazh bannieloù Gwernenez pe Jorjia.

Emañ war *The Union Flag*, banniel ar Rouantelezh-Unanet, mesket gant banniel Bro-Skos ha gant kroaz sant Padrig (arouez Iwerzhon) ; diskouez a ra bezañ an tu kreñv gantañ avat, p'emañ a-us ar re all.

## Pennad kar
* Banniel ar Rouantelezh-Unanet
Ynys Seiriol

**Ynys Seiriol**, pe *Enez Seiriol* e brezhoneg, zo un enezennig, e korn kreisteiz-reter Enez Mon. Etre Ynys Seiriol hag ar beg-douar anvet Trwyn Du, war Enez Mon, ez eus bet savet un tour-tan war ur roc’h. 

Anvet eo bet an enezenn diwar sant Seiriol, ur manac’h a veve en hanternoz Kembre er , ha kontañ a reer e oa eno ur peniti savet gant Seiriol e-unan. Chom a ra roudoù eus ur chapel vihan eus an  e-kreiz an enez, ha dismantroù eus ur peniti (*oratorium*) eus an , damheñvel ouzh ar penitioù keltiek kozh a gaver en Iwerzhon, evel e Ceanannas (*Kells*) pe en inizi Na Scealga (*Skellig*). 

Gwechall e oa anavezet evel *Priestholm* e saozneg, diwar un anv roet dezhi gant ar Vikinged hag a dalvez "Enez ar veleien". E kembraeg e oa un anv all, *Ynys Lannog*, pe "Ynys Lannawg" pe c’hoazh "Ynys Glannawg", diwar anv un haroz eus mojennoù Kembre Helig ap Glannog. An istorour kembreat eus ar Grennamzer Giraldus Cambrensis (Gerallt Gymro) a ra anv eus an enez en ul levr e latin anvet *[[Itinerarium Kambriae]]* (1188).
:'Ynys Lannog, da lavaret eo Enez an iliz, a vez graet e kembraeg eus an enez : abalamour d’an niver bras a sent zo o repoziñ eno. Hag ar merc’hed n’eont ket d’an enez-se'.
 
Hiziv an deiz n’eus den ebet o vevañ war an enez.

Kalz laboused a gaver war an enezenn, hag en o zouez poc'haned (Fratercula arctica). Abalamour da se e oa bet roet an anv "Puffin Island" d’an enez e saozneg, en . Nebeutoc’h zo anezho bremañ ha gouennoù all evel morvrini, godezi hag ereved a vez o neizhiañ eno ivez.
Gouel Jord

**Gouel Jord** a vez lidet en enor da sant Jord d'an 23 a viz Ebrel. Ur gouel broadel eo e Bro-Saoz (*St George's Day*), kenkoulz hag e Katalonia (*[[Diada de Sant Jordi]]*), Jorjia, Bulgaria... 

Abaoe un nebeud bloavezhioù e teu al lid-se da vezañ pouezusoc'h e Bro-Saoz, e-touez ar vroadelourion saoz pergen. Maer Londrez, Boris Johnson, en deus atizet, e derou 2009, ur stourmadeg evit ul lid ledanoc'h eus Gouel Jord. Strolladoù skaouted saoz a lid anezhañ d'ar Sadorn tostañ d'an 23 a viz Ebrel.
Banniel Korsika

**[[Banniel]] [[Korsika]]** zo treset warnañ penn ur *Maour*, du e liv, gant un talgen gwenn war e dal, war ur foñs gwenn. Bez’ eo unan eus an nebeud bannieloù gwenn ha du zo er bed (evel banniel Breizh hag hini Kernev-Veur).

Degemeret e oa bet da vanniel an enezenn gant Pasquale Paoli, pa oa bet embannet dizalc’hiezh Korsika e 1755. En implij e oa an arouez-se e Korsika a-raok, met gant ul lien gwenn o vouchañ daoulagad ar Maour. Gant Paoli e voe savet al lien a-us an daoulagad evit aroueziañ dizalc’hiezh pobl Korsika. Pennoù evel-se a gaver ivez war banniel Sardigna, e koun ar Sarasined a veze o redek ar Mor Kreizdouar gwechall.

Implijet e voe ar banniel-se gant Republik Korsika, berr he fad (1755-1769), ha berzet e voe goude-se pa voe prenet an enezenn gant Bro-C'hall e 1769. Dindan dalc’h Bro-C'hall, etre 1769 ha 1789, e voe adimplijet ar stumm kozh eus ar banniel gant brogarourien Korsika, gant an daoulagad mouchet, da ziskouez o enebiezh ouzh ar yev estren.

Implijet e voe stumm Paoli da vare ar Rouantelezh Saoz-ha-Korsikat etre 1794 ha 1796. En  e voe implijet muioc’h-mui gant ar vrogarourien. Hag abaoe 1980 ez eo banniel ofisiel rannvro Korsika. 

## Notennoù
Avon Hampshire

Ar stêr **Avon** a red en Hampshire en Bro-Saoz. Tremen a ra dre Salisbury ha Christchurch e Dorset hag aberiñ e Mor Breizh.
Avon (Falkirk)

Ar stêr **Avon** a zo ur stêr eus Bro-Skos a dremen dre Falkirk. Eieniñ a ra e-kichen Cumbernauld, redek dre Avonbridge, dre Avon Gorge, dre Muiravonside Country Park, hebiou da Linlithgow hag aberiñ er Firth of Forth e-tal Grangemouth.

## Pennad kar
*Meur a stêr all zo anvet Avon. 

## Photo gallery

Image:AvonAqueductTrip.jpg|Bag-pourmen war dourbont an Avon
Image:AvonAqueduct02.jpg|An dourbont
Hemera

**Hemera** (skrivet Ἡμέρα e henc'hresianeg) a oa doueez kozh an deiz e mojennoù Hellaz kozh. Hervez Hesiodos e oa merc'h da Erebos ha da Nyks.
617

*Diwar-benn ar bloavezh *'617*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 617|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 617]]*

## [[:Rummad:Marvioù 617|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 617]]*
__NOTOC__
Souverenist

Un ger gallek eo hag a glot gant ul luskad politikel a ya a-du gant *Europa ar Broadoù*, ha n'eo ket hini ar rannvroioù, e-lec'h ma vefe doujet ouzh diforc'hioù hag emrenerezh pep bro. A-wechoù e plij d'ar souverenourien-se bezañ anvet eurorealourien da enebiñ ouzh ar gevrededourien europat hag a blijfe dezho gwelout Europa o tent da vezañ ur gengevredad. Plijout a ra dezhe bezañ lesanvet euroskeptikourien ivez. Alies e c'heller lavarout e vezont broadelourien strizh hag e Bro-C'hall evit ur vro unvan. Enep un Europa gant galloud hag ivez a-enep da rannvroioù kreñv. Souverenour a vez un den e Bro-C'hall pa zifenn mennozhioù tud evel Jean-Pierre Chevènement, Philippe de Viliers pe Jean-Marie Le Pen.
Kanevedenn

Ur **ganevedenn**, pe **gwareg ar glav**, pe **lagad-bleiz**, a zo un touellwel optikel ha meteorologel hag a lak war wel spektr elektromagnetek gouloù an heol. 

## Mojennoù
* Roud troad an doueez Iris an hini e oa ar ganevedenn e mojennoù Hellaz kozh.

## Ganedigezh ur ganevedenn
Strollad Bro-Saoz Dieub

Ur strollad broadelour o stourm evit dilac'hidigezh Bro-Saoz ha freuz ar Rouantelezh-Unanet eo **Strollad Bro-Saoz Dieub** (e saozneg : *Free England Party*).

Savet e voe e C'hwevrer 2008.

Stourm a ra ivez evit mont er-maez eus Unaniezh Europa.

Load kefridiel Strollad Bro-Saoz Dieub
Passendale

**Passendale** en izelvroeg, **Passchendoale** e flandrezeg kornôgel, zo ur ranngumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall ; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Zonnebeke.


PassendaleLocation.svg|Lec'hiadur e Zonnebeke
Passendale wapen.gif|Skoed


## Istor

## Douaroniezh
* Gorread : 22,22 km²
* Poblañs (2020) : 3 088 a dud
* Stankter : 139 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Passendale - Sint-Audomaruskerk 1.jpg|Iliz katolik *Sint Audomarus*
Passendale - Crest Farm 5.jpg|Ar monumant kanadian e *Crest Farm* el lec'h bet tapet gant ar *72nd Battalion (Seaforths) Canadian Expeditionary Force (CEF)*, hag ar gêriadenn

### Beredoù ar C'hommonwealth
;**Tyne Cot Cemetery*
:Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo, an hini vrasañ a-douez beredoù brezel ar C'hommonwealth er bed a-bezh. Implijet e voe adalek an 6 a viz Here 1917 betek dibenn Meurzh 1918. Douaret e voe enni 343 soudard eus Lu ar Rouantelezh Unanet ha lu Kanada. Tapet e voe ar vered hag ar gêriadenn gant an Alamaned e miz Ebrel 1918, a-raok bout adkemeret gant Lu Belgia d'an 28 a viz Gwenholon 1918. Goude an arsav-brezel e voe degaset enni ur bern korfoù soudarded kemeret e beredoù bihan ag ar vro tro-dro.

;**Passchendaele New British Cemetery*
:Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Savet eo bet goude an arsav-brezel. Degaset e voe enni ur bern korfoù soudarded marvet en emgannoù e Passendale hag e Langemark. Dianav eo chomet tro 1 600 anezhe.

## Daveennoù
Boddw ap Serwyl

Unan eus mibien Serwyl ap Usai ha roue Ceredigion e oa **Boddw ap Serwyl**. N'eo anavezet nemet dre lignezoù ha ne ouzer netra diwar-benn e ren.
Frans Floris

**Frans 1 de Vrient pe de Vriendt** lesanvet **Frans Floris**, (1520 – 1570 en Antwerpen) a oa ul livour flamank eus ur familh arzourien flamank. Taolennoù istorel a rae. 

## E vuhez
Mab ha mab-bihan da gizellerien e oa Frans Floris ha gant e eontr eo e krogas da zeskiñ ar vicher en Antwerpen. Goude ur pennad e tilezas ar c'hizellañ hag e stagas gant al livañ. D'e ugent vloaz ez eas da Liège, hag eno e teskas gant Lambert Lombard. Fellout a rae da Floris heuliañ skouer meur a livour all evel Jan van Scorel, Michiel van Coxcie ha Maarten van Heemskerck ha divizout a reas mont da Italia ivez.
Ur wech distro da Antwerpen e voe ezel eus kouch ar gêr (1540) hag e tigoras e skol. Lavaret e vez e voe stummet 120 den enni, en o zouez e vab Frans, lesanvet Floris yaouank. 

Frans Floris a livas taolennoù bras a yae da ginklañ tiez noblañsed Spagn ha re embregourien Antwerpen. Gouzout a reer ivez e savas skeudennnoù diwar-benn mojenn Herkules evit Claes Jongeling, hag eñ marc'hadour a Antwerpen. E palez Philippe de Croy e Beaumont e savas pevarzek taolenn vras. Anavezet ha doujet e oa gant Karl V, impalaer santel ha gant Fulub II Spagn, ha pinvidik e teuas da vezañ a-drugarez d'e zonezon.

Un nebeud eus e oberennoù a anavezer nemetken : dispriziet e voent abalamour d'o ferzhioù fall, pe disoñjet dre ma ne glotaent ket gant al luskadoù a ziwanas goude. Taolennoù koshañ Floris hag a zo anavezet a zo *Meurzh ha Gwener tapet gant Vulkan* e mirdi Berlin (1547), hag ur *Varnadenn ziwezhañ* (1566) a c'haller gwelout e Brusel. Meur a volz-enor, *Daouzek labour Herkules* ha *Diskar an aeled fall* (e Antwerpen) a zo anavezet ivez.

Ur pennad diwar e benn a gaver e-barzh *Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies* gant Dominicus Lampsonius.

## E oberennoù diwezhañ
Mervel a reas Floris d'ar 1añ a viz Here 1570 en Antwerpen. D'ar mare-se e oa staget gant div oberenn bras-tre : ur C'hroazstagadur hag un Dasorc'h a oa da vezañ lakaet e prioldi meur Spagn. 

## Liammoù diavaez

* Frans Floris
*Frans Floris Online
* Geriadur livourien Belgia -  Frans I Floris
Gourloez

DelwennledSantUrloù.JPG|Delwenn-led Gourloez en Iliz ar Groaz Santel e Kemperle.
1272 Quimperlé.jpg|Iliz Kemperle a oa iliz Abati ar Groaz Santel, ha Gourloez ar c'hentañ abad anezhañ.
PlakennStraedSantUrloùeKemperle.jpg|Plakenn-straed e Kemperle.
Lanvénégen Saint Urlo.JPG|Feunteun ha chapel Sant Urloù e Lannejenn.
Fontaine de Saint Urlo Languidic.jpg|Feunteun Sant Urloù e Langedig.
167_Landudal_chapelle.JPG|Delwenn Gourloez e Chapel *Sant Tugdual* e Landudal.

** Gourloez**, anavezetoc'h evel **Urlo** pe **Urloù**, pe **Sant Urlo**, a voe kentañ abad Abati ar Groaz Santel e Kemperle. Abadet e voe d'ar 14 a viz Gwengolo 1029 gant Orscand, eskob Naoned. Erruout a reas en e abati nevez gant 12 manac'h o tont eveltañ eus abati Redon. Madoù a voe roet d'an abati gant Alan Kanhiart, kont Kerne : Lothea, Bai, Mellag, Tremeven hag Ar Gerveur.

Mervel a reas e 1057 goude bet o ren an abati e-pad eizh vloaz warn-ugent war-bouez ugent deiz, hervez Dom Placide Le Duc. Anvet eo bet da wenvidig gant ar pab. 

## Lec'hioù
Enoret eo e Lannejenn ha Langedig, eno en deus pep a chapel hag a feunteun en e anv. 
Brudet e oa dour e feunteunioù da bareañ *droug-sant-Urlou*, pe an urloù. Ur chapel all en e anv a oa gwechall e Leskoed e Sant-Tudal.

## Levrlennadur
* Henri Guiriec, *La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé* (pajennoù 33, 34 ha 36), e ti an aozer, 1939.
Kañiwa

Ar **c'hañiwa** a zo un spesad eus kerentiad chenopodium kavet en Andoù. Heñvel a-walc'h ouzh ar c'hinoa eo, met n'eo ket bet damesaet penn-da benn.

## Liammoù diavez

* Andean Grains and Legumes
Oolong

**Oolong** (sinaeg: 烏龍, eeunaet:乌龙; pinyin: *wūlóng*) a zo un doare te sinaat etre an te du hag an te glas.