open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Constanza de Borgoña

**Constanza de Borgoña** (e spagnoleg), pe ** Constance de Bourgogne** e galleg (1046 – 1092), a oa ur briñsez c'hall hag a voe rouanez León ha Kastilha.

## He buhez
Merc'h e oa da Roperzh Iañ Bourgogn, dug Bourgogn, ur mab d'ar roue gall Roperzh II Bro-C'hall, a oa an eil roue eus an Tiegezh Capet, ha d'e bried Hélie de Sémur. Moereb e oa d'an duged Huon Iañ Bourgogn hag Eudes Iañ Bourgogn, ha da Henrique de Borgonha, kont Portugal.

## Dimezioù
E 1065, da naontek vloaz, e timezas Constance d'ar c'hont Hugues II de Châlon. Pevarzek vloaz e vevjont a-gevret ha bugel ebet n'o doe. 
Mervel a reas Hugues II de Châlon, e 1078. 

Daou vloaz goude ec'h addimezas (a-raok an 8 a viz mae 1080) da Alfonso VI León, roue León, intañv evelti. 
C'hwec'h bugel a roas dezhañ neuze, met mervel a rejont holl, ha ne chomas nemet ur verc'h, Urraca, a renas war-lerc'h he zad Alfonso. Ur verc'h all, Elvira a oa marvet en yaouank.

## Buhez e León

Bec'h he doe gant he fried, ac'h ae da redek an douilhez. Ur palez a savas e Sahagún (Spagn), e-kichen Manati San Benito, hag un templ a savas ennañ da santez Mari Madalen.

A-hervez he dije klasket reiñ harp d'ar Cid Campeador, a oa bet harluet gant he fried. Gervel a reas ar manac'h gall sant Lesmes da lakaat al liderezh roman e-lec'h an hini mozarab a oa diazezet er vro.

## Marvioù an daou bried
Mervel a reas Constanza e 1093, da 46 vloaz. Beziet e voe e *Manati Los Santos Facundo y Primitivo* e Sahagún (Spagn). Mervel a reas Alfonso e 1109, goude addimeziñ meur a wech. O merc'h Urraca a renas neuze e div rouantelezh León ha Kastilha .
Roperzh Iañ Bourgogn

**Roperzh Iañ Bourgogn** a oa dug Bourgogn. 

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas, ha tri bugel en deus bet:
*da Hélie de Semur, 
** Hugues de Bourgogne (1034-1058 pe 1059 ?).
**Henri de Bourgogne (1035 - 1070 pe 1072)
** Constance (1036 - 1092), dimezet div wech
*** da Hugues II de Chalon († 1078), 
*** en 1081 da Alfonso VI León (1040 - 1109)
Kas a reas Hélie kuit (a-raok 1055). 

Addimeziñ a reas da Ermengarde Anjev, lesanvet *Blanche*, merc'h da Foulk III Nerra, kont Anjev, ha da Hildegard Sundgau, intañvez Geoffroy Ferréol, kont Gâtinais, ha daou vab o doe:
* Robert (1040 - 1113)
* Simon (1044 - 1088)
Harluet e voe Robert ha Simon gant o niz Huon Iañ Bourgogn pa zegouezhas er galloud.
Naig Gars

**Naig Gars** (Anne Le Gars e marilh ar boblañs) zo ur stourmerez vreizhat. Kelennerez Istor ha douaroniezh eo.

## Buhez
Ganet eo bet d'an 11 a viz Du 1956 e Kemper. Eus Brieg eo he familh, seizh bugel enni. Goude he bachelouriezh e labouras evel gwerzherez e stal he mamm-gozh. Er gounezerezh e labouras goude. Kendelc'her gant e studioù a eure betek tapout un DEUG e 1982.

Eveshaerez ha studierez e voe etre 1982 ha 1987. Goude ur vestroniezh Istor e 1985 e tapas an diplom  CAPES e 1987. Kelennerez eo abaoe er c'hlasoù divyezhek. Ganet he deus daou vugel : Anna e 1982 ha Yann e 1984.

## Ar stourmerez
Stourmerez eo bet abaoe ar bloavezhioù 1973, 1974 ha 1975 en he lise.

Kendalc'het he deus war meur a dachenn (ekologiezh, gwir ar merc'hed, brezhoneg, stourm evit ar brizonidi politikel breizhat (Kuzulioù an Distaoliadeg / KAD hag all). Emezelañ a reas en Emgann pa voe krouet ar strollad e 1983. Anvet e voe da vouezh aotreet ar strollad e 1987. Pellaat a reas diouzh Emgann adalek 1993.

Skrivet he deus meur a levr ha krouet ar gevredigezh *[[Ijin]]* e 1995 evit stourm evit sevenadur Breizh e bro Gemper.

E miz Gwengolo 1999 ec'h emezelas en UDB.

Dilennet e voe e kuzul-kêr Pluguen e 2001. Eilmaerez karget eus ar c'hehentiñ e voe. Dilennet e voe da guzulierez e Rannvro Breizh e 2004 hag a-nevez e 2010. Anvet e voe da ezelez eus kuzul-merañ Ofis Publik ar Brezhoneg e 2010 ivez.

E 2014 e kemeras penn ul listenn *Gauche bretonne, Kemper a-gleiz* evit an dilennadegoù kuzulioù-kêr (6,06% eus ar mouezhioù e c'hentañ tro).

## Oberennoù
;E galleg
* 1995 : *Breizh Europa, histoire d'une aspiration*, IJIN.
* 1996 : *Marie Le Bec : Chronique de Menez Banal*, oberenn istorel, Keltia Graphic.
* 1999 : *Les bretons par eux-mêmes*, An Here.
;E brezhoneg
* 1996 : *Chao e Kêris*, romant, Delioù.
* 1997 : *Ni hon-unan*, Al Lanv.

## Mammennoù
* Lionel Henry : *Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles*, Yoran Embanner, 2013.
Inés Akitania (1059-1078)

**Inés Akitania** (1059-1078) a oa pried kentañ Alfonso VI León ha Kastilha, rouanez León ha Kastilha entre 1073-74 y 1077.

Merc'h e oa d'an dug Gwilherm VIII Poatev ha d'e eil pried Matilde de la Marche, ur briñsez ha n'ouzer netra anezhi.

En 1069 ne oa Inés nemet dek vloaz pa voe dimezet da Alfonso VI León, ha ret e voe gortoz ken na voe en oad da eurediñ, da bevarzek vloaz eta, a-raok an eured e 1073 pe deroù 1074. 

Mervel a reas e Mezheven 1078, da driwec'h vloaz.

A-wechoù e vez droukvesk etrezi hag he hanterc'hoar anvet evelti Inés Akitania (pried Pedro Iañ), rouanez Aragon.
Skoed (arm)

Ur **skoed** zo ur benveg a vez gant ar vrezelourien d'en em wareziñ en emgannoù. Un doare pladenn galet eo, graet gant koad, lêr, metal pe danvezioù all c'hoazh, hag a dalvez d'an den d'en em wareziñ a-enep an taolioù.

Binvioù kozh-Noe eo ar skoedoù : en armeoù Faraoned Ejipt pe en armeoù Sumer e vezent kavet. A-feur m'eo bet gwellaet efedusted an armoù argad eo bet gwellaet ivez efedusted ar skoedoù. Meur a stumm a c'hallont kaout. Ar skoedoù a veze implijet gant soudarded war varc'h a oa brasoc'h eget ar re implijet gant troadeien. 

## Skoedoù hiziv
Abaoe ar mare ma oa bet ijinet an armoù-tan, ar skoedoù n'int ket ken pouezus ken. Implijet e vezont c'hoazh koulskoude gant poliserien d'en em wareziñ a-enep an traoù a c'hall bezañ taolet pe skoet ganto gant manifesterien.
Emgann Uclés

Daou emgann zo bet en Uclés, e proviñs Cuenca, e Spagn:

* Emgann Uclés (1108), etre arme gristen Alfonso VI León ha Kastilha ouzh Almoravided Yusuf ibn Tasfin;
* Emgann Uclés (1809), etre an arme c'hall hag an arme spagnol, e-pad Brezel Dizalc'hted Spagn.
Sahagún (Spagn)

**Sahagún** zo ur gumun eus Spagn e gevred proviñs León, e Kastilha ha León, entre ar stêrioù Cea ha Valderaduey, en komark Tierra de Sahagún, gant kumunioù all Cea, Grajal de Campos e Calzada del Coto.
Sahagún

**Sahagún** zo anv meur a lec'h ha meur a zen. 

## Lec'hioù
* Sahagún (Spagn), kêr eus Spagn, e proviñs León
* Sahagún (Córdoba), kêr eus Kolombia e departamant Córdoba
* Ciudad Sahagún, kêr eus Mec'hiko, e stad Hidalgo

## Tud
* Bernardino de Sahagún (1499–1590), misioner spagnol
* José de Jesús Sahagún de la Parra (1922-), eskob Ciudad Lázaro Cárdenas, e Mec'hiko
* Luis Sahagún (1900–1978), arzour eus Mec'hiko
*Agustín Rodríguez Sahagún (1932-1991), politikour spagnol, maer Madrid etre 1989 ha 1991
Emgann Uclés (1108)

**Emgann Uclés** a c'hoarvezas e 1108 en Uclés e Proviñs Cuenca etre arme gristen Alfonso VI León ha Kastilha ouzh Almoravided Ali ben Yusuf.

Trec'h e voe an Almoravided, a adkemeras Uclés, Cuenca, Huete hag Ocaña.
Mozarab

**Mozarabed** (eus ar ger arabek *musta’rib*, مستعرب, "arabekaet") a veze lavaret eus ar gristenien a veve en douaroù muzulman al-Ándalus.

Er gevredigezh arab e oant *dhimmi* (ذمّي "nann muzulmat dindan gwarez ur Stad vuzulmat") evel ar yuzevien dre ma ne gredent ket en Islam ha laosket e vezent gant o sevenadur, o relijion hag o aozadurioù politikel dindan gwarez al lezenn. Un tailh avat a baeent, an *djizîa* (جزية "tailh paeet gant ar wazed en oad da vont da soudard, en eskemm ouzh o gwarez gant ar Stad"), evel digoll ouzh ar *zakât* (زَكَاة, "aluzon lezenn", trede piler an Islam), an aluzon ret da reiñ d'ar re baour, hervez gourc'hemennoù an Islam.

Ermita de Barriosuso4.jpg|Maen-bez mozarab e chapel Santa Cecilia e Barriosuso
San_Miguel_de_Escalada6.jpg|San Miguel de Escalada, en doare mozarab
Agnes Poatev (1052-1089)

**Agnes Poatev** pe *Inés de Aquitania* (1052-1089) a oa ur briñsez frank, eus Poatev. Marteze e oa merc'h da Gwilherm VII, Dug Akitania.

Div wech e timezas :
*da gentañ, hag a-raok an 10 a viz Here 1054, da Ramiro Iañ Aragon (1000-1063), kentañ roue Aragon; hogen intañveziñ a reas Agnes da 11 vloaz, divugel eta ;
*ha goude, en 1064, da Pêr Iañ  Savoia (1048-1078), 4 kont Savoia ha Maurienne, ha teir merc'h he doe : 
**Inés de Saboya, kontez Torino, dimezet en 1080 da Federico de Montbéliard († 1091), Margrav Torino,
**Alicia, dimezet da Bonifacio del Vasto, markiz Savona
**Berta (1075-1111),dimezet en 1097 da Pedro Iañ Aragon, roue Pamplona ha kont Sobrarbe ha Ribagorza.
Gwilherm VIII Poatev

**Gwilherm VIII Poatev**, ganet war-dro 1020 ha marvet en 1086, a oa kont Poatev ha dug Akitania, eus lignez ar Ramnulfided.

## Dimezioù
Teir gwech e timezas:
*e miz Genver 1044 da Garsende de Périgord, merc'h d'ar c'hont Aldabert II de Périgord, a roas dezhañ, en argouroù, gwirioù war dugelezh Gwaskogn, met bugel ebet n'o doe. Kas a reas anezhi d'ar gouent e 1058, da Saintes.

*war-dro 1058/59 e timezas da Mathilde (n'ouzer ket piv e oa he zud), ha kas kuit a reas anezhi ivez war-dro 1068/69. Ur verc'h o doe :
** Agnès, rouanez Kastilha (1052–1078), pried Alfonso VI León

*en miz Meurzh 1069 da Audéarde Bourgogne, merc'h da Roperzh Iañ Bourgogn, dug Bourgogn; daou vugel o doe:
** Agnès, rouanez Aragon ha Navarra (-1097), pried da Pedro Iañ Aragon. 
**Gwilherm, a renas war e lerc'h.
Interamant Toñ Zidor

***Interamant Toñ Zidor*** zo ul levr kant daouzek pajenn anezhañ gant Fañch Jestin bet embannet e dibenn 2002 gant *[[Skol Vreizh]]*.

Heuliet e oa bet gant *[[Marv eo Fañch !]]* (embannet e miz Here 2006).

## Al levr
C'hwec'h testenn verr warn-ugent a ya d'ober an oberenn-mañ, bet rannet houmañ etre teir lodenn :

### Krak-ha-berr
# *Ar gentel c'hallek*
# *Al laer avaloù hag ar c'hi-bleiz*
# *Eñvorennoù marc'h al lorc'h*
# *Ar vidiez hag ar melezour*
# *Ifig hag an troc'her-blev*
# *Yec'hed mat, Aotrou Prezidant !*
# *Yec'hed mat, Aotrou Prezidant ! (adarre)*
# *Ur stourmer eus an dibab*
# *Ret eo ober gant an dud...*
# *An tren bihan oc'h huñvreal...*
# *Ar muntrer*
# *Meuleudi d'ar vuoc'h*

### Danevelloù
# *Interamant Toñ Zidor*
# *An diskrog-labour*
# *Ha mont a raimp da chase...*
# *Mein-hir Karnak dindan heol al loar*
# *Pevar amzer kloc'her Sant-Yann*
# *Pe trouz 'zo war ar mor ?*
# *Ur garantez dall*
# *Ar ranig er piñsin dour benniget*

### Mojennoù
# *Ar c'hi hag ar bleiz*
# *Ar gorzenn hag ar wezenn-derv*
# *Ar raniged a faote dezho kaout ur roue*
# *Ar c'hrilhig-gwez hag ar verionenn*
# *Gwerz an toused*
# *An daou bemoc'h*
Agnes Bourgogn

**Agnes Bourgogn** , pe *Agnès de Bourgogne* e galleg, zo anv meur a briñsez eus dugelezh Bourgogn, er Grennamzer.

* Agnes Bourgogn, dugez Akitania (war-dro 990/995 - 1068); merc'h e oa da Otto-Gwilherm Bourgogn ha div wech e timezas:
**da Gwilherm V Poatev, dug Akitania, 
**da Geoffroi Martel, kont Anjev

* Agnes Bro-C'hall (1260-1325), dugez Bourgogn, merc'h diwezhañ ar roue gall Loeiz IX, 
** dimezet da Roperzh II, dug Bourgogn.

* Agnes Bourgogn (1407-1476), dugez Bourbon : merc'h e oa da Yann Iañ Bourgogn, lesanvet *Yann Dizaon*, dug Bourgogn, 
** dimezet da Charlez Iañ, dug Bourbon.

## Pennadoù kar
*Agnès
*dugelezh Bourgogn
Yelle

**Yelle** zo ur strollad sonerezh elektropop bet krouet e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000 gant ar ganourez vreizhat Julie Budet (bet ganet e Sant-Brieg (Aodoù-an-Arvor) d'ar 17 a viz Genver 1983) ha Jean-François Perrier (GrandMarnier e anv-arzour). An trivet ezel, Tanguy Destable (Tepr e anv-arzour), a voe degemeret just a-raok enrolladur kentañ albom ar strollad, *[[Pop Up]]* an titl anezhañ. 

Ur vrud etrebroadel en deus tapet ar strollad ha sonet en deus en ouzhpenn 350 sonadeg er bed, zoken e broioù dic'hallek evel ar Stadoù-Unanet lec'h m'en deus graet berzh bras.

## Albomoù ar strollad
* 3 a viz Gwengolo 2007 : *Pop Up* (daouzek kanaouenn ennañ),
* 14 a viz Meurzh 2011 : *[[Safari Disco Club]]* (unnek kanaouenn ennañ),
* 29 a viz Gwengolo 2014 : *[[Complètement fou]]* (trizek kanaouenn ennañ),
* 4 a viz Gwengolo 2020 : *[[L'Ère du Verseau]]* (dek kanaouenn ennañ)

## Liamm diavaez
*Lec'hienn internet ofisiel ar strollad

## Notennoù ha daveennoù
Rouaned Sardigna

## Tiegezh Aragon
Dindan rouantelezh Aragon :
* 1297-1327 : Jakez II Aragon
* 1327-1336 : Alfonso IV Aragon
* 1336-1387 : Pedro IV Aragon
* 1387-1396 : Juan Iañ Aragon
* 1396-1410 : Martin Iañ Aragon
* 1412-1416 : Fernando Iañ Aragon
* 1416-1458 : Alfonso V Aragon
* 1458-1479 : Juan II Aragon
* 1479-1516 : Fernando II Aragon

### Pennadoù kar
*Kurunenn Aragon
*Rouaned Aragon

## [[Tiegezh Habsburg Spagn]]
* 1516-1556 : Karl V an Impalaeriezh Santel
* 1556-1598 : Felipe II Habsburg
* 1598-1621 : Felipe III Habsburg
* 1621-1665 : Felipe IV Habsburg
* 1665-1700 : Carlos II Spagn Habsburg

## Savoia
* *Gwelout ivez [[Tiegezh Savoia]]*

### Savoia-Carignano
* *Gwelout ivez [[Savoia-Carignano]]*

### Pennadoù kar
**[[Rouaned Spagn]]*
**[[Tiegezh Habsburg]]*
Cuju

***Cuju*** (sinaeg : 蹴鞠 ; pinyin : *Cùjū*, distaget "tsoudju" ; &nbsp;botezadiñ ar vell&nbsp;) zo ur sport hag a veze c'hoariet en Henamzer e Sina, Korea, Japan ha Viêt Nam.
Stumm koshañ ar c'hoari mell-droad eo evit doare.
Oroñjez

An **oroñjez** zo ur spesad Fungi mat da zebriñ, *Amanita caesarea* an anv skiantel anezhañ.

Dre ma plij an tommder dezhe e vezont kavet o poulzañ, eus kreiz miz Gwengolo da greiz miz Du, dindan spesadoù deliek an takadoù kreizdouarel.

## Notennoù ha daveennoù
François Budet

**François Budet**, bet ganet e Plenaod (Aodoù-an-Arvor) a zo ur barzh, ur skrivagner, ur c'haner-sonaozer hag ur soner gitar breizhat.

Tad ar ganourez Julie Budet eo.
Otis Redding

**Otis Ray Redding, Jr.**, bet ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1941 e Dawson (Georgia) (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Kerzu 1967 e Madison (Wisconsin) (SUA), a voe ur c'haner-sonaozer ha produour stadunanat.

Koll e vuhez a reas, en ur gwallzarvoud karr-nij, un nebeud deizioù goude bezañ bet enrollet e Memphis (Tennessee) *[[(Sittin' On) The Dock of the Bay]]*, unan e-touez e vrudetañ kanaouennoù hep mar ebet.
John Lee Hooker

**John Lee Hooker**, bet ganet d'an 22 a viz Eost 1917 e Vance, Mississippi (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 21 a viz Mezheven 2001 e Los Altos, Kalifornia (SUA), a oa ur c'haner-sonaozer ha soner gitar stadunanat.

Sellet e vez outañ evel unan eus pennañ arzourien en istor ar blues.
Tregastell (disheñvelout)

**Tregastell** a zo un anv-lec'h e Breizh.

*Tregastell, ur gumun en aod Bro-Dreger, e-kichen Perroz,
*Primel-Tregastell, ur gêriadenn war an aod e Plouganoù (Bro-Dreger).

## Anv da dostaat
*Trecastell, un anv-lec'h e Kembre.
Oulm

An **oulm** a zo gwez eus ar genad *Ulmus* hag a gresk en hantervoull norzh.
* En deiziadur republikan gall e veze graet *jour de l'orme* ("deiz an oulm") eus an 12 deiz eus « miz an avel » ("ventôse'').
Ekliptik

An **ekliptik**, pe g**kelc'hdrova**, eo al loc'h hañvalat, gwelet eus an Douar, a zo gant red an Heol war an oabl e-pad ur bloavezh.

Talvezout a rae ivez ar ger evit ar plaen m'emañ ar planedennoù o kelc'htreiñ.

## Notennoù ha daveoù
Zoud

Ur **zoud** (pe **dzoud**) a zo ur goañv drastrus e Mongolia ma varv kalz a loened abalamour ma n'hallont ket peuriñ ken (erc'h, krinder, skorn…). Muioc'h-mui a vez abalamour da dommadur ar blanedenn.
Kontelezh Toloza

**Kontelezh Toloza** zo ur gontelezh eus ar Gennamzer. Toloza a oa he c'hêrbenn. Dont a reas war-lerc'h rouantelezh ar Vizigoted, ha diskaret gant brezel Simon de Montfort ouzh Albigiz dindan ar roue gall Loeiz IX.

Savet e voe en 778 gant an impalaer Karl Veur, goude faezhidigezh Roncevaux, hag ebarzhet e Rouantelezh Akitania tri bloaz goude, evit kenurzhiañ ar stourm ouzh ar Vaskoned.

## Pennad kar
*Konted Toloza
## Rummadoù
Atahualpa

**Atahualpa**, bet ganet war-dro 1500 e Qusqu (Perou a-vremañ) pe e Quito (Ecuador a-vremañ) ha marvet d'an 26 a viz Gouere 1533 e Cajamarca (Perou a-vremañ), a voe impalaer diwezhañ an Inkaed pa oa dizalc'h o impalaeriezh c'hoazh, adalek 1532 betek e varv.
Chinampa

**Chinampa** (*Nahuatl*: chināmitl /tʃiˈnaːmitɬ/) zo un teknik implijet el labour-douar e Mezoamerika ma vez graet gant logelloù atil, bihan ha hirgarrezek da c'hounit trevadoù war strad bas al lennoù e Traonienn Mec'hiko. Savet int war douaroù gleb ul lenn pe e geunioù dour dous, hag a drugarez d'o ment e talc'hont ar mouester  gwellañ

## Notennoù
Atahualpa Yupanqui

**Atahualpa Yupanqui**, bet ganet **Héctor Roberto Chavero Aramburu** d'an 31 a viz Genver 1908 e Juan A. de la Peña (Buenos Aires (proviñs), Arc'hantina) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mae 1992 e Nimes (Gard, Bro-C'hall), a voe ur barzh, ur c'haner-sonaozer ha soner gitar arc'hantinat.
Duerme Negrito

***Duerme Negrito*** (*Kousk Morianig* e brezhoneg) zo ul luskellerez hengounel spagnolek bet chomet dianav ar c'hrouer anezhi.

Kanet e oa bet, evit ar wech kentañ, gant ar c'haner arc'hantinat Atahualpa Yupanqui en devoa he dastumet tra m'edo o veajiñ tro-war-dro an harzoù etre Kolombia ha Venezuela.

## An Danvez
Mamm ur c'hrouadur an hini eo a gan : goulenn a ra gantañ ma kousko tra m'emañ-hi o kordañ gant al labour er maezioù ([...]que tu mamá está en el campo[...]). E-giz-se e c'hello degas traoù mat da zebriñ dezhañ — koailhed, frouezh saourus, kig moc'h — ha traoù all. Ha ma ne van ket kousket e teuio an diaoul gwenn (diablo blanco) da zebriñ e zornig/c'harig (patita).

## Kanerien all
Adkemeret e oa bet gant un toullad a ganerien ha strolladoù da c'houde, Víctor Jara, Silvana Kane, Los Machucambos, Mercedes Sosa, Quilapayún, Daniel Viglietti, Alfredo Zitarrosa en o zouez.

## Listen

Duerme Negrito

Vocal arrangement Emiglio Solé

Camerata Ars Musica - Jayme Amatnecks

## Liammoù diavaez
*'''''Duerme Negrito''''' kanet ha displeget gant Atahualpa Yupanqui

## Notennoù ha daveoù
Listrosaor

|-----

**Listrosaor** (*Lystrosaurus*) a oa un dinosaor bihan (1 m a hirder war-dro), hag a oa bet an hini nemetañ o treuzvevañ marvedigezh ar Permian. Bevañ a rae e diwezh ar Permian hag ar Juraseg er pezhioù a zo Afrika, India hag Antarktika bremañ.
Clèves

**Clèves** zo anv gallek kêr Kleve, en Alamagn, hag anv meur a dra.

## Lec'hioù
* *Dugelezh Clèves*, anv gallek Dugelezh Kleve, en Alamagn.

## Tud

### Gwazed
* Adolphe Ier de Clèves (1373-1448)
* Adolphe de Clèves-Ravenstein (1425-1492)
* François de Clèves (1516 -1562)
* Guillaume de Clèves (1516-1592)
* Jacques de Clèves (1544-1564)
* Jean de Clèves, anv meur a zen
* Jean-Guillaume de Clèves (1562-1609)
* Philippe de Clèves, anv meur a zen

### Maouezed
* Agnès de Clèves (1422-1446)
* *[[Anne de Clèves]]*, anv meur a vaouez, en o zouez 
** Anna von Jülich-Kleve-Berg, pried da Herri VIII (Bro-Saoz);
* Anne de Gonzague de Clèves (1616-1684)
* Catherine de Clèves (1548- 1633)
* Élisabeth de Clèves (1420-1488)
* Henriette de Clèves (1542-1601)
* Marguerite de Clèves (1375-1411)
* Marie de Clèves, anv meur a vaouez 

## Oberennoù
* *[[La Princesse de Clèves]]*, romant gallek gant Marie-Madeleine de La Fayette
* *Clèves*, romant gallek gant Marie Darrieussecq,

## Pennadoù kar
*Kleve
*Cleve
*Van Cleve, anv un tiegezh livourien izelvroat
Traonienn Mec'hiko

**Traonienn [[Mec'hiko (kêr)|Mec'hiko]]** zo un uhelgompezenn e-kreiz Mec'hiko, e 2 236 m a uhelder. A-raok donedigezh an drevadennerien spagnol e oa bet kreizenn meur a sevenadur indian eus Kreizamerika, evel an Azteked hag an Tolteked.
Almoravided

An **Almoravided** (en amazigh *Imrabden* ; en arabeg المرابطون / al-Murābitūn, en unander: مرابط Murābit — da lavarout eo *manac'h muzulman*) a oa un tiegezh amazigh, eus an Adrar en Maouritania, a veze o kantreal entre Senegal a vremañ ha kreisteiz Maroko. En XIvet ha  o doa un impalaeriezh hag enni Maroko a vremañ, kornôg Aljeria, hag un darn eus Spagn ha Portugal.

An Almoravided a oa ur seurt menec'h-soudarded a-du gant un Islam garv, hag a vodas dindan o yev douaroù eus kornôg pellañ Afrika hag Europa betek sevel un impalaeriezh, entre an XIvet ha XIIvet kantved, hag en em astenne en daou du d'ar Mor Kreizdouar.

An Almoravided zo ur meuriad eus ar skourr Lemtouna, unan eus skourroù tiegezh amazigh ar Zenagaed. Kroget e vije bet al lusk e-touez ar gantreerien Zenaga, en Enez Tidra, a vije e kreisteiz Mauritania a hiriv, hervez istorourien zo, er-maez da aod Senegal hervez re all.

Yussuf Ibn Tachfin a gemeras kêr Alje en 1082. Trec'h e voe war holl Zeneted kornôg ar Maghreb. Lakaat a reas sevel ar c'hentaén moskeenn sunit vras a rae gant al lid malekit, moskeenn veur Alje.

An Almoravided avat ne rejont ket brezel biskoazh d'ar Zirided na d'an Hammadided, daou diegezh deuet eus ar Sanhadjaed. Alje eta a oa war harzoù an Almoravided hag ar Zirided. Hervez skridoù all, goude d'an Almoravided bout faezhet gant an Hammadided, e tilezjont Tlemcen, hag Achir en 1002. Hervez re all c'hoazh edo Tessala e-tal Tlemcen. Hag En Nacer ben Alennas, eus an Hammadided, a gemeras ar galloud digant e genderv Bologhin, hag a aloubas Achir, N'Gaous, Miliana, Constantine, Alger ha Hamza en 1063.

En 1086, e voe pedet gant priñsed arab Spagn, rouaned an Taïfaoù, d'o harpañ en o stourm ouzh Alfonso VI Kastilha. Dilestrañ a reas d'an 30 a viz Mezheven, ha gantañ ez eas rouaned Sevilla, Granada, Malaga ha Badajoz, ha d'an 23 a viz here e voe trec'het Alfonso VI e Sagrajas (Zalaqa en arabeg), nepell diouzh Badajoz. neuze e tistroas da Afrika goude marv e vab, met galvet e voe en-dro en 1089. pa welas ar rouaned arab oc'h iriennañ an eil a-enep d'egile, hag a-enep dezhaén, ec'h aloubas al-Andalus entre 1090 ha 1094, gant skoazell ar pennoù relijiel bras. Ne reas ket berzh a-enep ar gristenien kaset gant El Cid, met en e uhelañ e oa galloud an Almoravided. Mervel a reas Yussuf Ibn Tachfin en 1106, a-hervez, d'an oad a 100 vloaz.

Ali Ben Yussuf a renas war e lerc'h. Brasaat ha kreñvaat a reas impalaeriezh ar Vaoured met enebourien a gavas war e hent: en un tu ar briñsed kristen evel-just, hogen en tu all, hini an Almohaded, enebet ouzh ar valikouriezh, hag a brezege ar brezel santel a-enep an Almoravided.

En 1142, pa varvas Ali Ben Youssef, e oa emsavadeg an Almohaded en he c'hreñvañ.

En 1145 e voe trec'het Tachfin Ben Ali e-kichen Oran, ma rankas tec'hel d'an daoulamm. Kouezhañ a reas en ur ganienn, ma en em lazhas. Daou roue almoravid, Ibrahim Ben Tachfin hag Ishaq Ben Ali a renas war e lerc'h, met en un doare aroueziek kentoc'h.

Pa voe kemeret Marrakech gant an Almohaded en 1147 e voe echu da-vat marevezh an Almoravided.

## Emired almoravid
Patrick Modiano

**Patrick Modiano**, bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1945 e Boulogne-Billancourt (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall), a zo ur skrivagner gall, ha gallek.

Aet e oa ar priz Goncourt gantañ, da-geñver e c'hwec'hvet romant *[[Rue des boutiques obscures]]*, deuet e-maez e miz Gwengolo 1978.

Un toullad romantoù en deus skrivet Patrick Modiano hag aet ez eus prizioù e-leizh gantañ.

Priz Nobel al Lennegezh a zo aet gantañ e 2014.
Referendom war dizalc'hiezh Bro-Skos (2014)

Ur **Referendom war dizalc'hiezh Bro-Skos** zo bet aozet d'an 18 a viz Gwengolo 2014. Goulennet e oa bet *« Should Scotland be an independent country? »* ("daoust hag ur vro dizalc’h e rank Skos bezañ ?"). Da lavaret eo daoust ha distag diouzh ar Rouantelezh-Unanet e ranke bezañ. 
 
Gallout a rae 4,2 milion a dud tapet 16 vloaz gante kemer perzh er votadeg. Diwar ar 3 623 344 a dud o doa votet (84,59 % eus an dilennerien) e oa bet 44,7 % o votiñ ya ha 55,3 % o votiñ nann.

## A-du gant an dizalc'hiezh
Er renk kentañ e-touez an dud a oa o kabaliñ a-du gant an dizalc'hiezh e oa Kentañ Ministr Bro-Skos, Alex Salmond. E zilez en deus roet goude ar referendom

## A-enep an dizalc'hiezh
Ar re a oa a-enep an dizalc'hiezh a oa o kabaliñ gant ar ger-stur *"Better Together"* ("Gwelloc'h A-gevret"). Evito e ranke Bro-Skos chom e-barzh ar Rouantelezh Unanet.

E-touez ar pennoù bras a voe gwelet o kabaliñ a-enep an dizalc'hiezh e c'haller menegiñ Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet, David Cameron, ar bes-kentañ ministr Nick Clegg ha penn an tu-enep, Ed Miliband, hag a oa holl o c'houlenn ma chomfe Bro-Skos e-barzh ar Rouantelezh Unanet. Gordon Brown, ur Skosad hag a oa bet kentañ ministr a-raok David Cameron, a gemeras perzh er c'habalerezh a-enep an dizalc'hiezh ivez.

## Liamm diavaez
*Video a-du gant ar "ya" er referendom
Brigitte Engerer

**Brigitte Engerer**, bet ganet e Tuniz (Tunizia) d'ar 27 a viz Here 1952 ha marvet e Pariz (Bro-C'hall) d'an 23 a viz Even 2012, a oa ur bianoourez c'hall.

Dimezet e oa bet d'ar skrivagner a-orin breizhat Yann Queffélec, hag ur verc'h dezho.

Alies e teue Brigitte Engerer da *[[La Folle Journée]]*, gouel ar sonerezh klasel a vez aozet bep bloaz e Naoned.
Aozadur Komunour Angola

**Aozadur Komunour Angola**, e portugaleg *Organização Comunista de Angola*, OCA, a oa ur strollad politikel komunour marksour-leninour en Angola. E 1974 e voe krouet ar C'homiteoù Amilcar Cabral (CAC), ur rann e diabarzh an MPLA. Skarzhet e voe ar CAC eus an MPLA e 1975. Diwar ar CAC e voe savet Aozadur Komunour Angola er memes bloavezh. Embann a rae ar gazetenn *Vanguarda Operaria*.
Enebiñ a reas an OCA ouzh gouarnamant an MPLA hag ouzh ar *sokial-impalaerouriezh [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel|soviedel]]*. Goulenn a reas ma voe kaset ar vilourion deut eus Kuba d'ar gêr. Berzet e voe ar strollad gant ar gouarnamant. Mont a reas an OCA da get.
La Folle Journée

***La Folle Journée*** zo ur gouel sonerezh klasel, a vez aozet bep bloaz e dibenn miz Genver gant Kêr Naoned

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Chichén Itzá

**Chichén Itzá** (*Mayaeg Yucateg* : Chi'ch'èen Ìitsha' ) a oa ur gêr vras savet gant ar Vayaed e Yucatán, adalek ar bloaz 750. Emañ war roll Glad bedel an UNESCO abaoe 1988.
Cartimandua

**Cartimandua** oa ur rouanez vrezhon er Iañ kantved en Enez Vreizh. Ren a reas war-dro 50-70 war bobl ar Brigantes, ar bobl c'halloudus e biz ha reter ar vro.
Mont a reas a-du gant ar Romaned pa voe aloubet an enez gant arme an impalaer Claudius. Anavezet eo dre skridoù an istorour roman Tacitus. 

## Istor
E 43 e kavas Claudius enebiezh a-berzh kengevredad ar pobloù Catuvellani ha Trinovantes, hag en o fenn e oa Caratacos ha Togodumno, bugale Cunobelinos, roue ar bobl Catuvellauni, met trec'het e voent. Neuze ez eas Caratacos war-du ar c'hornôg ha ren a reas emsavadeg pobloù Kembre. E-keit-se edo pennoù meur pobloù gevred ar vro o plegañ da lezenn Roma, ha kemend-all a reas Cartimandua en hanternoz.
E 47 ec'h en em savas un toullad Briganted ouzh ar Romaned, hogen mouget e voe an emsavadeg gant ar gouarnour roman, Publius Ostorius Scapula, a lazhas ar renerien. 

Meneget eo Cartimandua gant Tacitus evel rouanez e 51 war ar Brigantes, met moarvat e oa diazezet mat he galloud abaoe ur pennad pa grogas an impalaer roman Claudius da aloubiñ Enez Vreizh e 43. Marteze e oa e-touez an unnek roue a godianas hep en em gannañ, hervez a zo kontet war bolz trec'hlid Claudius.

E 51 e voe trec'het Caratacos gant Scapula e Kembre, ha tec'hel a reas d'an hanternoz. Repu a c'houlennas digant Cartimandua ha kinnig arc'hant dezhi. Degemeret e voe gant ar rouanez, chadennet, ha gwerzhet d'ar Romaned. Gopret mat e voe skoazell Cartimandua gant [Claudius]]. Dispartiañ diouzh he fried Venutius a reas, ha kemer Vellocatus. 

En 57, goude prizoniet kerent Venutius (breur ha tud all) gant Cartimandua en em savas Venutius enep dezhi ha d'ar Romaned. Ober a reas emglevioù gant pobloù all ha klask aloubién rouantelezh ar v-Brigantes, en amzer ar gouarnour Aulus Didius Gallus (52–57) he staged an invasion of the kingdom of the Brigantes. 

Seul hiroc'h e voe he ren ma oa harpet gant ar Romaned. 

## Lennegezh
Campbieil

Menez **Campbieil** zo ur menez e torosad Néouvielle er Pireneoù (42°47'32"N - 0°07'10"R),  m a uhelder dezhañ. Emañ etre Aragnouet ha Gèdre en departamant gall Hautes-Pyrénées en ar park broadel ar Pireneoù.

## An anv
En okitaneg e talvez *camp* kement ha « kamp » ha *vielh* kement ha « kozh », Ar Camp Vielh zo ur c'harter menez uhel eus Gèdre.
Sancho Alfónsez

**Sancho Alfónsez** (1093–1108), infant, a oa mab bastard da Alfonso VI León, roue León, Castilla ha Galicia, ha d'e serc'h Zaida. Honnezh a oa merc'h-kaer da Al-Mu'tamid, emir Sevilla, ha dimezet e oa da Fath al-Mamun, ur mab da Al-Mu'tamid hag a oa gouarnour Córdoba pa voe kemeret kêr gant an Almoravided, d'ar 27 a viz Meurzh 1091.

Divastardet e voe goude pa voe badezet Zaida, hag adanvet Isabel, Helysabeth er c'hronikoù.
Hervez Gonzalo Martínez Díez, e voe euredet e dad hag e vamm goude ar bloaz 1100, divastardet o mab, a deuas neuze da vezañ priñs pennhêr rouantelezh León. Tri bugel o doe, Sancho ha div verc'h:

## Ganedigezh

Dizemglev zo etre an istorourien da c'houzout pegoulz e oa ganet. Er bloaz 1093, a gred an darn vuiañ, rak degouezhout a reas e vamm Zaida e lez Alfonso VI en 1090, evel gouestladez un emglev.

Degouezhout a reas Zaida e Toledo goude tec'hel eus Almodóvar del Río (hiriv e proviñs Córdoba), ha ganti un darn eus teñzor ar roue hag ul lizher a-berzh he zad-kaer Al-Mu'tamid da c'houlenn skoazell digant Alfonso VI. En Toledo e klevas keloù eus marv he fried Fath al-Mamun, marvet d'ar 27 a viz Meurzh 1091, hag eus kemeridigezh Sevilla gant an Almoravided e Gwengolo 1091. 

Krediñ a reer peurvuiañ e krogas abred an darempredoù etre ar roue ha Zaida ha diwarnañ e voe ganet Sancho. 

  

## E varv
Lazhet e voe Sancho Alfónsez en emgann Uclés (1108), ur glac'har bras d'e dad.
Elvira Kastilha

**Elvira Kastilha** zo anv meur a infantez spagnol :
* Elvira Kastilha, rejantez Rouantelezh León (965-1017),
* Elvira Alfónsez (1079-1157), merc'h da Alfonso VI León, kontez Toloza (1080-1151); dimezet da Remont IV, kont Toloza.
* Elvira Kastilha, rouanez Sikilia (1100/1104-1135).

## Pennadoù kar
* Elvira
* Rouantelezh Kastilha
Elvira Kastilha (rouanez Sikilia)

**Elvira Alfónsez**, ganet entre 1100 ha 1104, marvet e 1135, a oa un infantez a Gastilha hag a zeuas da vout rouanez Sikilia. Merc'h e oa da Alfonso VI (1047- Toledo, 1109), roue León, ha d'e bried Zaida 1063 - 1101).

E 1117, pe 1118, e timezas da Ruggero II, roue Sikilia, ha bugale dezho :
* Ruggero (1118 - 1148), dug Puglia, 
** dimezet da Bianca di Lecce ebbe Tancredi, danvez roue Sikilia;
* Tancredi (war-dro 1120 - 1138), priñs Bari;
* Alfonso (war-dro 1122 - 1144), priñs Capua ha dug Napoli;
* Adelasia (war-dro 1126 - goude 1184), kontez Firenze hervez ar reizh, dimezet div wech 
** da Jozzelino, kont Loreto
** da Roberto, kont Loritello ha Conversano;
* Guglielmo, (1131 - 1166), dug Puglia da gentañ, ha goude Roue Sikilia (1154-1166), lesanvet * Guglielmo il Malo*;
* Enrico (1133 - circa 1145), priñs Taranto;
* Clemenza (?)
Elvira Alfónsez

**Elvira Alfónsez** a vez lavaret eus div briñsez ha hanterc'hoar:

*Elvira Alfónsez (1079-1157), kontez Toloza; merc'h vastard da Alfonso VI León ha da Jimena Muñoz;

*Elvira Kastilha (rouanez Sikilia)‎ (1100-1135), merc'h da Alfonso VI (1047- Toledo, 1109), roue León, ha d'e bried Zaida 1063 - 1101).

## Pennad kar
*Elvira
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

**Skol-veur Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais** a zo bet krouet d'an 1958 e Belo Horizonte, Minas Gerais, Brazil.

## Sellet ivez
*Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
*Minas Gerais
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*  Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Elvira

**Elvira** zo un anv-bihan spagnolek, a orin germanek. Degaset e vefe bet gant ar Vizigoted da Spagn ha Portugal.

## Yezhoù all
**Elvire*, e galleg

## Tud
*Elvira Kastilha, anv meur a infantez.

### Xvet kantved
* Elvira Ramírez (c. 934- c. 986), merc'h da Ramiro II León hag Urraca Sánchez (rouanez León), a voe leanez, ha rejantez Rouantelezh León ;
* *Elvira García*, pe Elvira Kastilha (965 - 1017), merc'h da García Fernández, roue Kastilha ; dimezet da Bermudo II León; rejantez Rouantelezh León ;

### XIvet kantved
* Elvira Mendes, rouanez León (1008–1022)
* Elvira de Toro (1038–1101), merc'h da Fernando Iañ León, itron kêr Toro.
* *Elvira Alfónsez* pe Elvira Kastilha, (1079-1157), merc'h da Alfonso VI León, kontez Toloza (1080 - 1151) ; dimezet da Remont IV, kont Toloza.
* Elvira Kastilha, merc'h da Alfonso VI, rouanez Sikilia (1100/1104 - 1135), pried kentañ Ruggero II.
* Elvira León, merc'h da Alfonso VI,

### XXvet kantved
**Elvira Fernández Balboa*, pried ar politikour spagnol Mariano Rajoy.
*Elvira Lindo (ganet e 1962), skrivagnerez spagnol.

## Lec'hioù
* Elvira (Buenos Aires)

## Traoù all
* 277 Elvira, un asteroidenn
* *[[Elvira (genad)|Elvira]]*, ur genad evned eus ar c'herentiad Trochilidae

## Pennad kar
*Elmira
Elvira Kastilha (rejantez León)

**Elvira García**, pe **Elvira Kastilha** (965 - 1017) a oa rejantez León en .

Merc'h e oa d'ar roue García Fernández, roue Kastilha, ha da Ava Ribagorza.

Dimezet e oa da Bermudo II León. Tri bugel he doe : Alfonso, Theresa, and Sancha.

Pa varvas he fried e voe rejantez Rouantelezh León.
Ali ben Yusuf

**Ali ben Yusuf** (علي بن يوسف en arabeg ) (1083- 1143) a oa eil emir almoravid Al-Ándalus war-lerc'h e dad, Yusuf Ibn Tachfin, adalek 1106 betek e varv. Ren a reas e-pad 37 vloaz. 

En Afrika e rene war un darn eus ar Maghreb, e Maroko ha Mauritania, un darn eus Mali, Senegal a vremañ, reter Aljeria, hag en Europa en Al-Andalus a zo Andalouzia bremañ, tolead València, hag un darn eus Aragon ha Katalonia. E dibenn e ren edo e c'halloud o trabidellat gant taolioù an Almohaded, a lamas digantañ meur a broviñs en Afrika.

Brudet eo evel trec'hour roue Kastilha ha León, Alfonso VI e 1108, en emgann Uclés e-tal Cuenca ma voe lazhet Sancho Alfonsez, mab ar roue.

Daou vloaz goude, en 1110, e voe aloubet Taifa Zaragoza, en hanternoz Spagn, gant e jeneral Abdelmalik ibn Mustain Imad al-Dawla, eus lignez Hudited Zaragoza.

Gantañ e voe savet mogerioù Marrakech.
Rouaned Kastilha

## Tiegezh Navarra pe Jimena
Er bloaz 1028, Sancho III, roue Pamplona, a gemeras an titl a roue, dre wir e bried Muniadona, hag e lakaas e vab Fernando da gont e 1029.

## Tiegezh Jimena
Pa varvas Fernando Iañ León e tegouezhas kontelezh Kastilha gant e vab.

## Tiegezh Bourgogn

## Kurunenn Kastilha
Kurunenn Kastilha a voe krouet pa voe unanet rouantelezhioù León ha Castilla er bloaz 1230, pa voe roet kurunenn Rouantelezh León da Fernando III .

### Tiegezh Bourgogn

### Tiegezh Trastámara

### Tiegezh Aostria

Adalek Felipe II e kroger d'ober gant an anv *[[Roue Spagn]]*, dre ma oa bodet dindan e gurunenn ar rouantelezhioù León, Kastiha, Navarra, Aragón, Valencia, Mallorca, Granada ha Portugal. Ofisiel e chomo an titl kastilhan betek ren Isabel II (1830-1904, ren 1833-1868).

## Pennadoù kar
* Alfonso Kastilha‎
* Elvira Kastilha‎
* Enrique Kastilha
* Izabel Kastilha‎
* Janed Kastilha‎
* Sancha Kastilha‎
* Sancho Kastilha‎
* Urraca Kastilha‎

## Notennoù
Elvira Ramírez

**Elvira Ramírez** (circa 934 – circa 986) a oa merc'h da Ramiro II León ha da Urraca Sánchez. C'hoar e oa d'ar rouaned Ordoño III ha Sancho Iañ.
	
Da zaouzek vloaze voe lakaet en ur gouent. Ne voe ket anv anezhi e-keit ma renas he daou vreur.
	 
Anvet e voe da rejantez e bloavezhioù kentañ he niz Ramiro III, roue da bemp bloaz.
 
Hervez Justiniano Rodríguez e oa div gostezenn el lez, hag Elvira Ramírez e penn unan ha Teresa Ansúrez, mamm ar roue bihan, e penn eben.
	 
Er galloud e chomas ar gostezenn gentañ betek emgann San Esteban de Gormaz, kollet en 975.

## Levrlennadur
*Lucy K. Pick, *Dominissima prudentissima*: Elvira, First Queen-Regent of León, *Religion, Text and Society in Medieval Spain and Northern Europe*, 2002, pp.&nbsp;38–69.
*Rodríguez Fernández, Justiniano Ramiro II, rey de León 1998 Burgos: La Olmeda ISBN 84-89915-01-6 páginas 279-281
*Alfonso Ceballos-Escalera Reyes de León: Ordoño III (951-956), Sancho I(956-966), Ordoño IV (958-959), Ramiro III (966-985), Vermudo II (982-999). Editorial La Olmeda Burgos. 2000 ISBN 84-89915-11-3 página 130

## Pennadoù kar
*Elvira
*Ramírez
Taifa Sevilla

**Taifa Sevilla** (en arabeg, طائفة أشبيليّة, Ta'ifa Ishbiliya), pe *Rouantelezh abadi* (*Reino abadí de Sevilla* e spagnoleg) a oa un taifa, pe rouantelezh arab dizalc'h en al-Andalus, en 1023, goude kouezhet kalifiezh Córdoba, a oa war an diskar abaoe 1009.

Kêr Sevilla (un anv arabek a orin) e oa ar gêr-benn anezhi. *Ichbiliya* e oa en arabeg, skrivet ʾašbīlīya, أشبيليّة). Dont a raio goude da vezañ Chbilya, ha goude Sevilla.

## Tachenn
Emastenn a rae an taifa war douaroù ar proviñsoù pe kêrioù-mañ :
* proviñs Sevilla, 
* proviñs Cadiz, 
* proviñs Huelva, 
* un darn eus proviñs Malaga, gant kêrioù Teba, Cañete la Real, Archidona, Estepona, Ardales ha Sierra de las Yeguas .

## Istor
Padout a reas 69 bloaz, betek 1091, pa voe kemeret gant an Almoravided. En XIvet kantved e oa un oaled a sevenadur a bouez bras en al-Ándalus, gant ar skrivagnerien Ibn al-Abbar, eus Almería, skriver lizhiri; Ibn Zaydun eus Córdoba; Abu Amir Ibn Maslama; Ibn al-Labbana eus Denia; Ibn Hamdis eus Siracusa; hag Abul Walid al-Himyari, antologista. Betek an emir al-Mutadid, hag e vab al-Mu'tamid a skrivas barzhonegoù, skoliet ma oant gant ar barzh Ibn Ammar. Brudet ivez eo skridoù mibien al-Mutamid, al-Rashid hag al-Radi.

Goude an aloubadeg e teuas Sevilla ha Cordoba da vezañ kêrioù a bouez bras.

* 1023 : krouet an taifa
* Ren Abû al-Qasim lesanvet *Abbad I* (ren 1023-1042). Diazezer lignez an Abbadided a c'houarnas an taifa.
* Ren Al-Mutadid lesanvet *Abbad II* (règne 1042-1068)
* Ren Al-Mu`tamid ibn Abbad lesanvet *Abbad III* (ren 1068-1091)
Mestr e oa an taifa war Andalouzia ar c'hornôg ha Murcia. Met truajoù a bep seurt a rankas paeañ da rouantelezh Kastilha, ha war an diskar e oa he galloud. A-benn ar fin e c'houlennas skoazell digant an Almoravided.
* 1091 : An Almoravided a anvas ur gouarnour hag a ziskaras ar roue abbadid, Al-Mu'tamid.

## Pennad kar
* Kentañ rouantelezhioù taifa
Ramírez

**Ramírez** zo un anv-tiegezh spagnolek.

## Gerdarzh
Savet eo diwar an anv-bihan Ramiro, a orin gotek .

## Tud
### Er Grennamzer
*Elvira Ramírez, infantez

### Tud all
* Ariel Ramírez (1921-2010), sonaouzour arc'hantinat.
* Ilich Ramírez Sánchez (ganet en 1949), sponter.
Averroes

**Averroes**, anavezet ivez evel **Ibn Rushd** (Arabeg : ابن رشد‎) pe **Abū l-Walīd Muḥammad Ibn ʾAḥmad Ibn Rušd** (أبو الوليد محمد ابن احمد ابن رشد), ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1126 e Córdoba ha marvet d'an 10 a viz Kerzu 1198 e Marrakech, a oa ur matematikour, mezeg, gwiraour, prederour hag un teologour muzulmat.
Gwilherm VII Poatev

**Gwilherm VII Poatev**, pe * Guillaume Aigret*, a oa kont Poatev adal 1039 betek e varv e 1058, evel Guillaume V, ha dug Akitania evel Gwilherm VII er memes koulz.

Mab e oa da Gwilherm V ha da Agnès Bourgogn. Ren a reas war-lerc'h e vreur Eudes de Poitiers. Pierre Guillaume e oa e anv orin marteze.

Skoazellet e voe gant e vamm, addimezet da Geoffroi Martel, kont Anjev, e-pad bloavezhioù kentañ e ren.

Div verc'h en doe :
* Clémence dimezet da Conrad Ier de Luxembourg.
Tri Yann an Naoned

***Tri Yann an Naoned*** e oa pladenn gentañ al laz Tri Yann e 1972, diwar anv orin ar strollad bet krouet e 1970.
Sav-Heol (Reter-Nesañ)

Ar **Sav-Heol** a zo ur rannved diresis he bevennoù er reter d'ar Mor Kreizdouar, er Reter-Nesañ. Lakaat a reer e-barzh Liban ha Siria dreist-holl, met ivez Palestina, Israel, Hatay (e Republik Turkia bremañ), Jordania, hag a-wechoù ivez Sinai, hag Egipt a-bezh zoken.

## An anv
Er braz eus ar yezhoù indezeuropek e vez graet gant ar ger "Levant" (a dalvez kement ha "sav-heol" e galleg hag e yezhoù all) pe gevatal, hag a veze graet gantañ evit ober anv eus ar broioù er reter d'ar Mor Kreizdouar. Klotañ a ra tamm-pe-tamm gant an arabeg الشام al-Cham a glot gant mennozh Siria Veur, hag ivez gant مشرق Machriq a-wechoù, ger hag a dalvez "sav-heol" en arabeg, met a zo ledanoc'h e dachenn.

## Gwelet ivez
*al-Cham
*Siria Veur
*Machriq

## Daveoù
Taifa Lérida

**Taifa Lérida**, pe **[[Lleida]]** e katalaneg, a oa ur rouantelezh arab e Spagn ar Grennamzer. Krouet e voe gant Sulaymān ibn Muhammad ibn Hūd pa gouezhas taifa Córdoba .
Ave Cesaria

***Ave Cesaria*** zo ur ganaouenn c'hallek savet an ton hag ar gerioù anezhi gant Paul Van Haver, anv gwir ar c'haner-sonaozer belgiat Stromae.

* Prantad enrollañ : ,
* Lec'h enrollañ : ,
* Padelezh : 4:10,
* Ti-embann-pladennoù : ,
* Deiziad dont e-maez ar bladennig : 21 a viz Gouere 2014,
* Produourien : .

Pedervet kanaouenn eo eus *[[Racine carrée]]*, eil albom studio Stromae, deuet e-maez d'ar 16 a viz Eost 2013.

Daoust d'he gerioù a hañvalfe bezañ tagus, ton ar rebechoù gante ("Tu ne m'aimes plus ou quoi ?"), savet eo bet ***Ave Cesaria*** da zougen bri da Cesária Évora (1941-2011), ar ganourez eus ar C'hab Glas a zo bet levezonet Stromae ganti a-viskoazh.

## Ar sonerien
* Mauricio Delgados : gitar ha mouezh a-dreñv,
* Vincent Peirani : akordeon,
* Antonio Santos : piano ha mouezh a-dreñv.

## Ar gerioù

## Liammoù diavaez
* '''Ave Cesaria''' (''Racine carrée'')

## Notennoù ha daveennoù
Ab Urbe condita libri

*[[Ab Urbe condita libri]]*, da lavarout eo *al levrioù abaoe diazezidigezh Kêr*, eo anv oberenn veur **[[Titus Livius]]**, un istorour latin a vevas eus 59 kent J.-K. betek 17 goude J.-K. 

## Liammoù diavaez
*  Skrid latin ''Ab urbe condita'' e Wikimammenn ;
*  Skrid gallek ''Ab urbe condita'' e Wikimammenn.
Deutscher Jugendliteraturpreis

An **Deutscher Jugendliteraturpreis** zo ur priz roet da oberennoù lennegel evit ar yaouankiz. Ne vez ket roet da oberennoù alamanek a orin hepken.

## Darn eus ar prizioù

*1956 : *Mio, mon Mio* gant Astrid Lindgren
*1976 : *Oma* gant Peter Härtling ha *The Guardians* gant John Christopher
*1977 : *The Shrinking of Treehorn* gant Edward Gorey ha Florence P. Heide

*1980 : *Joanna* gant Renate Welsh
*1983 : *Ganesh* gant Malcolm Bosse

*1985 : *The Visitors Who Came to Stay* gant Anthony Browne hag Annalena MacAfee, a-gevret gant *[[Le Bon Gros Géant]]* gant Roald Dahl
*1986 : *I‘m coming to get you!* gant Tony Ross
*1987 : *Two Monsters* gant David McKee, ha *Briefe an die Königin der Nacht* gant Inger Edelfeldt
*1988 : *[[Die Wolke]]* gant Gudrun Pausewang
*1989 : *Samuel Tillerman* gant Cynthia Voigt

*1992 : *Little White Man* gant Meja Mwangi, ha *Linsen, Lupen und magische Skope* gant Pelle Eckerman ha Sven Nordqvist 
*1993 : *Das Bärenwunder* gant Wolf Erlbruch, *Hunden som sprang mot en stjärna* gant Henning Mankell, ha *Jack* d'Amy Homes

*1996 : *Winterbucht* gant Mats Wahl

*1998 : Priz da Peter Hacks

*2001 : Priz da Peter Härtling
*2001 : *Schreimutter* gant Jutta Bauer
*2003 : Priz da Wolf Erlbruch

*2005 : *Polococktail Party* gant Dorota Masłowska
*2007 : *I am the Messenger* gant Markus Zusak
*2008 : *Simple* gant Marie-Aude Murail, ha *Just in Case* gant Meg Rosoff
Dictionnaire français breton Roparz Hemon

An ***Dictionnaire français breton*** gant Roparz Hemon zo ur geriadur adembannet gant Al Liamm e 1974.

Hervez a lenner er bajenn 4 e oa bet moulet 9&nbsp;000 skouerenn anezhañ, ha 3&nbsp;500 anezho *keinet e plastik*.
Er bajenn 5 e kaver ur c'hentskrid divyezhek, savet e Pariz e 1947.

Er bajenn 397 ez eus kaoz eus anvioù douaroniezhel hag ul listennad anezho a gaver eus ar bajenn 398 betek 414.
Un toullad anvioù tud zo meneget adalek war ar pajennoù 415-420.

## Pennad kar
*Geriadur Hemon-Huon
Abense

**Abense** zo un anv-lec'h gallek a gaver en Iparralde Euskal Herria, hag a zo e departamant gall ar Pyrénées-Atlantiques. 

## Kumunioù kozh
* *Abense-de-Bas*, a zo Onizepea en euskareg, kumun gozh deuet da vout Bildoze-Onizepea (*Viodos-Abense-de-Bas* e galleg) e 1842.
* *Abense-de-Haut*, a zo Onizegaine en euskareg, kumun gozh deuet da vout Aloze-Ziboze-Onizegaine (*Alos-Sibas-Abense* e galleg) e 1859, nemet un tamm anezhi a voe staget ouzh Atharratze-Sorholüze Tardets-Sorholus.
Alos

**Alos** zo un anv-lec'h gallek, deuet eus an okitaneg *Alòs*.

## Kumunioù  gall
* Alos, en Ariège ;
* Alos, en Tarn ;
* *Alos*, a zo Aloze en euskareg, kumun gozh er Pyrénées-Atlantiques, aet d'ober
** Alos-Sibas, kumun gozh aet d'ober Alos-Sibas-Abense, a zo Aloze-Ziboze-Onizegaine en euskareg.
Taifa Denia

**Taifa Denia** zo un taifa krouet e tolead kêr Denia e 1010, goude kouezhet kalifiezh Córdoba e dibenn an . Hiziv emañ an douar anezhañ oc'h ober un darnig eus Kumuniezh Valencia. 

## Istor
Taifa Denia (Al-Dàniyya), krouet en 1010 gant ar sklav al-Amiri al-Muwaffaq, e voe ar rouantelezh kentañ a embannas bout dizalc'h diouzh kalifiezh Córdoba. Bihan e oa, hag enni kêrioù Bairén, Orba, Altea, Callosa, Sagra, Cocentaina ha Bocairent.

En 1011 e c'hovelie he moneiz, en Elda.
En 1015, edo Al-Muwaffaq e penn ur morlu hag a gemeras an inizi Balearez ha Sardigna, a chomas bloaz dindan e veli.
Adal Denia ez ae da breizhata kêrioù Genova ha Pisa, broioù Toskana ha Lombardia.

E 1076 e voe aloubet ha kemeret gant Al-Muqtadir, roue Taifa Zaragoza. en inizi neuze e voe savet Taifa Mallorca
Società Sportiva Calcio Napoli

An **Società Sportiva Calcio Napoli S.p.A.**, berraet e **SSC Napoli** hag er yezh pemdez e **Napoli** (distaget: ), a zo ur c'hlub mell-droad italian krouet e 1926. Kemer a ra perzh er Rummad A.

## Roll loreidi
### En Italia
* **Kampionad Italia**
** Kampion Serie A (3): 1986-87, 1989-90, 2022-23
*** Beskampion Serie A (6): 1967-68, 1974-75, 1987-88, 1988-89, 2012-13, 2018-19
** Kampion Serie B (1): 1949-50
*** Beskampion Serie B (4): 1961-62, 1964-65, 1999-00, 2006-07
** Kampion Serie C1 (1): 2005/06
* **Kib Italia**
** Kampion (6): 1961-62, 1975-76, 1986-87, 2011-12, 2013-14, 2019-20
*** Beskampion (4): 1971-72, 1977-78, 1988-89, 1996-97
* **Superkib Italia**
** Kampion (2): 1990, 2014
*** Beskampion (2): 2012, 2024

### Etrebroadel
* **Kib UEFA**
** Kampion (1): 1989-90
* **Kib an Alpoù**
** Kampion (1): 1966
* **Coupe de la Ligue anglo-italienne**
** Kampion (1): 1976

## C'hoarierien brudet

## Gourdonerien

## Prezidanted

## Skipailh 2015/16
1añ Gwengolo 2014

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*     Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
Teresa Ansúrez

**Teresa Ansúrez**, pe **Teresa León** (a-raok 943 - Oviedo, 25 a viz Ebrel 997) a oa rouanez kenseurtez León goude dimeziñ da Sancho Iañ, roue León.

## He buhez
Merc'h e oa da Ansur Fernández, kont Monzón, ha da Gontroda Nuñez. He mamm, hervez Jaime de Salazar y Acha, a oa merc'h da Nuño Velaz ha merc'h-vihan da Vela Jiménez, kont Araba. C'hoar e oa da Fernando Ansúrez II. 

Dimeziñ a reas da Sancho Iañ e deroù 959. Daou vugel he doe:
*Ramiro III León (961-984), roue war-lerc'h e dad, adalek 966. 
*Urraca Sánchez (?-ca.997), a zimezas d'ar c'hont Nepociano Díaz, a oa marteze mab da Diego Muñoz, kont Saldaña.

## Intañvez
Goude marv ar roue en 966, kontammet marteze, ez eas Teresa da leanez da vanati San Pelayo, en Oviedo, ma teuas da vout abadez. Hervez istorourien zo e voe lakaet er gouent war urzh he c'hoar-gaer Elvira Ramírez, ha kenrejantezed e oant o-div evit he mab Ramiro. 
 

Sinañ a reas ur feur-emglev a beoc'h gant ar c'halif al-Hakam II ibn Abd al-Rahman ha stourm ouzh ar Vikinged a oa oc'h ober freuz ha reuz war aodoù Galiza.

E 975 avat e voe klañv-fall ar c'halif al-Hakam II ibn Abd al-Rahman, ma reas Elvira ha Ramiro emglev gant roue Navarra Sancho II Abarca, hag e lammas war al-Andalus met trec'het e voent en emgann San Esteban de Gormaz, gant ar jeneral Galib, a oa o paouez distreiñ eus Norzhafrika.
Goude ar faezhadenn-se, deuet Ramiro en oad da ren, en em dennas Elvira er gouent en-dro, tra ma chomas Teresa Ansúrez gant he mab, a-hed amzer emsavadeg an uhelidi hag e-pad amzer ar brezel-diabarzh a gasas Ramiro a-enep e genderv Bermudo II León.
E dibenn 984 e voe trec'het he mab Ramiro en Astorga, ha mervel a reas e 985. neuze en em dennas Teresa e manati San Pelayo, en Oviedo.

Er manati-se en-eeun edo ar rouanez Velasquita de León, a oa bet kaset kuit gant he fried Bermudo II. Hervez ar gelennerez Margarita Torres eo eno e savas ar soñj da zimeziñ an infant Ordoño Ramírez *el Ciego*, mab-bihan Teresa, gant an infantez Cristina Bermúdez, merc'h da Bermudo II León ha da Velasquita, ma voe unanaet an daou diegezh roueel. Teresa ha Velasquita aparecen juntas el 4 de marzo de 996, roborando un donezon gant ar roue Bermudo da Manati San Pelayo, a-gevret gant e eil pried ar rouanez Elvira.

## Notennoù