open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martino Martini (jezuist)

**Martino Martini** (e sinaeg 卫匡国, pinyin: Wei Kuangguo, meneget ivez evel "Martin" pe "Martinius"; Trento, 20 Gwengolo 1614 – Hangzhou, 6 Even 1661) a oa ur jezuist italian, istorour, douaroniour ha kartennour, a labouras e Sina. Sevel a reas ur yezhadur eus ar sinaeg.

## Oberennoù

### Embannadurioù orin
* *Brevis relatio de numero et qualitate Christianorum apud Sinas* (Roma, 1654): .
* *De bello tartarico* (Amsterdam, 1654) : istor kouezhadenn an dierniezh Ming .
* *Novus atlas sinensis* (Amsterdam, 1655) : 17 kartenn eus proviñsoù Sina. Deskrivadur klokañ Sina anavezet en e amzer. Warno eo diazezet brud an oberour.
* *Sinicae historiae dicas prima* (Munich, 1658) : Istor Sina betek deroù an oadvezh kristen (lodenn gentañ un oberenn diechu). 
**Grammatica Linguae Sinensis*: 1652-1653. Kentaén yezhadur ar sinaeg.
* (en sinaeg) *De amicitia* (Hangzhou, 1661) : Antologiezh skridoù diwar-benn ar vignoniezh gant oberourien gresian ha latin .
* Quelques traités (en chinois) prouvant par la raison l’existence de Dieu et l’immortalité de l’âme.

### ''Opera omnia'' en italianeg
* *Opera Omnia, vol. I, Lettere e documenti*, a cura di Giuliano Bertuccioli, Trento, Università degli Studi di Trento, 1998
* *Opera Omnia, vol. II, Opere minori*, a cura di Giuliano Bertuccioli, Trento, Università degli Studi di Trento, 1998
* *Opera Omnia, vol. III, Novus Atlas Sinensis [1655]*, con note di Giuliano Bertuccioli, Trento, Unitn, 2002, con un volume di complemento intitolato Tavole (le diciassette carte geografiche dell’Atlas riprodotte in folio).
* *Opera Omnia, vol. IV, Sinicae Historiae Decas Prima*, a cura di Federico Masini e Luisa M. Paternicò, Trento, 2010.
* *Opera Omnia, vol. V, De Bello Tartarico Historia e altri scritti*, a cura di Federico Masini, Luisa M. Paternicò e Davor Antonucci, Trento, 2013.

## Notennoù
Pomatorhinus horsfieldii

***Pomatorhinus horsfieldii*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Timaliidae.

Anvet e voe *Pomatorhinus Horsfieldii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour saoz William Henry Sykes (1790-1872) da zougen bri d'an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned paket diwar an douar pe er struzh.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a zo brosezat ar pevar isspesad anezhañ en India :
* *Pomatorhinus horsfieldii *'horsfieldii**', e kornôg ar vro,
* *P. h. maderaspatensis*, e reter-kreiz ar vro,
* *P. h. obscurus*, Hume, 1872, e gwalarn ar vro,
* *P. h. travancoreensis*, e mervent ar vro.

## Liammoù diavaez
* ''Pomatorhinus horsfieldii'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pomatorhinus horsfieldii'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sliabh Liag

**Sliabh Liag** (*Slieve League* pe *Slieve Leag* e saozneg) zo ur menez hag un tornaod uhel en arvor kontelezh Dún na nGall, e gwalarn Iwerzhon. Bri uhelañ Europa eo, pa dap 601 metr uhelder.

Uheloc'h eo eget Aillte an Mhothair, tornaodoù all eus Iwerzhon, e kontelezh An Clár, met n'eo ket ken brudet.
George Martin

**George Martin** zo un anv saoznek ha hini meur a zen :

## Tud
* George Madden Martin (1866–1946), skrivagner stadunanat
* George Martin (sonaozour) (1926-2016), sonaozour ha produer sonerezh gant The Beatles.
* George R. R. Martin (ganet e 1948), oberour *A Song of Ice and Fire*

## Pennad kar
* Georges Martin, anv gallek.
Martini

**Martini** zo un anv-tiegezh italianek.

* Simone Martini (1280-1344), livour
* Francesco di Giorgio Martini (1439-1502), ijinour
* Giovanni Martini (v. 1470/1475 - 1535), livour
* Pierre Martini (~1530-1594), hebreeger gall
* Martin Martini (1565-1610), arzour suis
* Ludovic Martini (1566-1621), beleg nisat
* Martino Martini, anv meur a zen, en o zouez : 
** Martino Martini (jezuist) (1614-1661)
* Giovanni Battista Martini (1706-1784), sonaozour
Miloš Zeman

**Miloš Zeman** (ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1944) zo ur politikour tchek, hag a zo prezidant ar Republik Tchek abaoe an 8 a viz Meurzh 2013. A-raok e oa bet Kentañ Ministr ar Republik Tchek etre 1998 ha 2002. E penn ar Strollad Sokialdemokrat Tchek e oa er bloavezhioù 1990, d'ar mare ma oa deuet ar gostezenn-se da vezañ unan vras er vro. Prezidant e voe e Kambr ar Gannaded, kambr izelañ ar Parlamant tchek, eus 1996 da 1998.

E miz Genver 2013 e oa bet dilennet Miloš Zeman da brezidant ar republik, hag an hini kentañ e oa da vezañ dilennet war-eeun gant tud ar vro, rak araozañ e oa bet dilennet Václav Havel ha Václav Klaus gant ar Parlamant. Addilennet e voe e miz Genver 2017. 

## Liammoù

* Curriculum Vitae e lec'hienn Kastell Praha
* Miloš Zeman e lec'hienn Gouarnamant ar Republik Tchek
Pomatorhinus hypoleucos

***Pomatorhinus hypoleucos*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Timaliidae.

Anvet e voe *O*[rthorhinus].*hypoleucos* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag ar Su :
* *Pomatorhinus hypoleucos brevirostris*, e kreisteiz Indez-Sina,
* *P. h. hainanus*, e Hainan (un enezenn er-maez da c'hevred Sina),
* *P. h. *'hypoleucos**', eus Bangladesh ha biz India da gornôg ha hanternoz Myanmar,
* *P. h. tickelli*, Hume, 1877, eus kreisteiz Myanmar da greisteiz Sina, Thailand, mervent Kambodja ha hanternoz Indez-Sina,
* *P. h. wrayi*, e Malezia.

## Liammoù diavaez
*  ''Pomatorhinus hypoleucos'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pomatorhinus hypoleucos'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ronit Elkabetz

**Ronit Elkabetz**, bet ganet d'ar 27 a viz Du 1964 e Beersheba (Distrig ar Su, Israel) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Ebrel 2016 e Tel Aviv (Israel) a oa un aktourez, ur filmaozerez ha saverez senario israelat. Labourat a reas en Israel hag e Bro-C'hall.

## Un nebeud filmoù
### Aktourez
* 1990: *Hameyu’ad*
* 1992: *Eddie King*
* 1994: *Sh’Chur* *(שחוּר)*
* 1995: *Tzaleket*
* 1996: *Milim*
* 2001: *Hatuna Meuheret*
* 2004: *Or*
* 2004: *Ve'Lakhta Lehe Isha*
* 2007: *Bikur ha-tizmoret (ביקור התזמורת)*
* 2008: *Shiva*
* 2009: *Jaffa*
* 2009: *Cendres et Sang*
* 2010: *Mabul*
* 2011: *Lo roim alaich*
* 2014: *Gett: Le procès de Viviane Amsalem*
* 2015: *Trepalium*

### Senarioourez
* 1995: *Tzaleket*
### Sevenourez
* 2004: *Ve’Lakhta Lehe Isha*
* 2008: *Shiva*
* 2014: *Gett: Le procès de Viviane Amsalem*[

## Liammoù diavaez
Ronit Elkabetz war allocine.fr
Ludwig Uhland

**Ludwig Uhland** (1787-1862) a oa ur barzh romantel alaman. Ganet e oa e Tübingen, e Württemberg. Eno e studias al lezenn er skol-veur, met troet e oa ivez gant al lennegezh krennamzerel, ar c'hrennalamaneg hag ar galleg. E 1810, ez eas da Bariz da studiañ ar varzhoniezh c'hallek; etre 1812 ha 1814 e voe alvokad e Stuttgart.

E 1807 ha 1808 en devoa savet kanaouennoù evit *[[Musenalmanach]]* Seckendorff hag e 1812 ha 1813 barzhonegoù evit ar *Poetischer Almanach* hag an *Deutscher Dichterwald*. En 1815 ec'h embannas an dastumad * Vaterländische Gedichte*, ha brud en doe gantañ. Adembannet e voe meur a wech, ha kresket bep taol. Traoù all a embannas, *Ernst, Herzog von Schwaben* (1818) ha *Ludwig der Baier* (1819), dister e-skoaz e ganoù.

Barzh romantel e oa, troet gant ar Grennamzer.

## Politikerezh

## Oberennoù
* Brudet eo ar c'han *[[Der gute Kamerad]] * (anavezet ivez evel *Ich hatte einen Kameraden*) savet e 1809.

## Notennoù
Der gute Kamerad

**Der gute Kamerad** ("Ar c'hamarad mat") zo ur c'hlemmgan alamanek savet gant ar barzh Ludwig Uhland e 1809 e Tübingen. Un ton a voe savet gant Friedrich Silcher e 1825, e Tübingen ivez, a soñjer.

Evel kan soudarded eo anavezetoc'h an anv *Ich hatt' einen Kameraden* ("Ur c'hamarad am boa").

Troet eo bet, pe azasaet, e meur a yezh : brezhoneg, galleg, kabileg. E brezhoneg eo bet savet ar skrid gant Kerlann. Troet e oa bet gant Olier Mordrel hag implijet evel kan-bale gant ar Bagadoù Stourm gant an anv Yann ar gevell.

## Pozioù

Ich hatt’ einen Kameraden,
Einen bessern findst du nit.
Die Trommel schlug zum Streite,
Er ging an meiner Seite
In gleichem Schritt und Tritt.

Eine Kugel kam geflogen,
Gilt’s mir oder gilt es dir?
Ihn hat es weggerissen,
Er liegt mir vor den Füßen,
Als wär’s ein Stück von mir.

Will mir die Hand noch reichen,
Derweil ich eben lad.
Kann dir die Hand nicht geben,
Bleib du im ew’gen Leben
Mein guter Kamerad!
Propagandakompanie

**Propagandakompanie** berraet e **PK** anvet a-wechoù **Propagandatruppe** a oa unvezioù arbenikaet war dachenn ar propaganda evit an Trede Reich. Kavet e vezent kement er Wehrmacht pe er Waffen-SS. An nerzhioù-se a oa adkavet en *Amtsgruppe für Wehrmachtpropaganda* (WPr), ur skourr eus an Oberkommando der Wehrmacht.

Joseph Goebbels maodiern propaganda an Trede Reich en doa implijet kalz ar propaganda evit lakaat er galloud an nazied. Ur wech er galloud en devoa savet ur ministrerezh ar propaganda kreñv, da geñver ar brezel o tont e savas ivez unvezhioù soudarded staget d'al luioù gant ar pal heuliañ ha degas poltriji pe filmoù pe pennadoù kazetenniñ adal an talbennoù lies.
Ar propaganda-se a oa da vezañ kaset etrezek an trevourien pe ar soudarded all, kement hag evit poblañsoù an tiriadoù e-dalc'h an Alamanted.

A-hed an Eil Brezel-bed an unvezhioù-se a broduas 80 000 pennad kazetenniñ ha muioc'h evit 2 milion poltred.
## Tuadur teknikel
Ar propagandakompanie a oa unvezioù savet gant tud mailh war micherioù disheñvel (poltrijerien, filmourien, tresourien skritelloù, livourien, kazetennerien...) ha dafaret gant ar gwellañ binviji a oa tu kavout dezho. Kalz nerzh hag arc'hant a oa bet postet gant an nazied evit kaout danvez a voe implijet e-leizh er sinemaioù, kazetennoù, abadennoù radio. Ar pal a oa eus un tu bammañ pe badaouiñ an dud gant skeudennoù estonus ha modern.

Bundesarchiv Bild 101I-056-1615-17A, Frankreich, PK-Soldat, Zivilisten.jpg|Ur PK-Soldat pe Propagandakompanie soldat (soudard propaganda) o poziñ evit ur poltred gant ur plac'h yaouank gall
Bundesarchiv Bild 183-L13979, Frankreich, Ankleben von Aufrufen durch PK.jpg|Soudarded propaganda ar Propagandakompanie o pegañ skritelloù
Bundesarchiv Bild 101I-137-1034-02A, Russland, Zivilisten vor Propagandaplakat.jpg|Trevourien soviediz o lenn ur skritell propaganda lakaet e oa skritelloù a-seurt se a feur ma fiñve al lu Alaman
Vinnycia01.JPG|Ur skritell enep yuzev ha komunour skritellet en Ukraina e 1943 savet adal lazhadegoù Vynnytsia

## Obererezhioù
Meur a obererezhioù propaganda a oa bet a-fed haroañ ar brezel gant ar Wehrmacht ar Waffen-SS evel:

* Die Deutsche Wochenschau – Heuliad keleier brezel
* Der Adler – Kazetenn al Luftwaffe, an nijlu
* Unsere Jagdflieger – heuliad romantoù pulp gant Heftroman, o kontañ istorioù stourmerien al Luftwaffe 
* Adler-Bücherei – heuliad levrioù propaganda embannet dre urhzioù Hermann Göring, penn uhel al Luftwaffe
### Tuadur enep-yuzev
E-pad ar brezel war talbenn ar Reter e voe implijet kalz labour ar Propagandakompanie evit lakaat poblañsoù an douaroù nevez aloubet da sevel a-enep ar yuzevien. Ur wech tapet ul lec'h e errue an unvezioù-se da begañ skritelloù pe reiñ paperioù-nij e-leizh enep yuzev hag enep komunour.
Haifaa al-Mansour

**Haifaa al-Mansour** ( هيفاء المنصور), bet ganet d'an 10 a viz Eost 1974, a zo ur filmaozerez ha senarioourez saoudat. Ar filmaozerez saoudat brudetañ eo, koulz hag unan eus ar re gentañ ivez.

## Filmlennadur
### Fimoù hir

### Diellfilmoù
* *Women Without Shadows* (نساء بلا الظل) (2005)

### Film berr

### Television
Brezel Drol

Ar **Brezel Drol** (Galleg: **Drôle de guerre**; alamaneg: **Sitzkrieg**, saozneg: **phoney war**) a vez graet eus ar mare e-penn kentañ an Eil Brezel-bed etre diskleriadur brezel ar Gevrididi (Rouantelezh Unanet, ar Frañs) d'an Alamagn d'an 3 a viz Gwengolo 1939 hag an dagadenn Alaman d'an 10 a viz Mae 1940 war talbenn Kornôg Europa kement hag ar cheñchamantoù milourel ha politikel degaset dre-se:
 
* Aloubadeg Polonia
* Ar brezel etre Rusia ha Finland pe Brezel ar Goañv;
* Kampagn Norvegia gant emgann Narvik;
* Kudenn ar Balkanioù hag eoul-maen Roumania hag ar C'haokaz;
* Da geñver politikerezh diabarzh, gwanidigezh gouarnamantoù Bro-C'hall hag ar Rouantelezh Unanet;
* Ar politikerezh-armañ gant an holl berzhioù engouestlet.

En desped d'an emglevioù milourel etre Bro-C'hall, Polonia hag ar Rouantelezh Unanet evit un difenn kengred, e voe laosket Polonia da gouezhañ dindan pemp sizhun hep kaout un argadenn sikour veur a-berzh he harperien. Sioul e voe mare an "Drôle de guerre" gant un nebeud obererezhioù gant ar Gevredidi. Tagadenn ar Saar e miz Gwengolo 1939, pa voe taget ul lodenn eus Alamagn gant al lu gall evit sikour Polonia met goude un nebeud devezhioù e voe kilet gant an nerzhioù e Frañs. E miz Du, pa voe taget Finland gant an URSS e-pad Brezel ar Goañv e savas breud etre Bro-C'hall hag ar Rouantelezh Unanet evit gouzout ha ret e oa sikour Finland. Ur wech savet ur c'horfad brezeliañ evit ar c'hampagn-se e oa erruet miz Meurzh ha fin ar brezel-se. 

## Termenadur
Orin an anv « drôle de guerre » a zo bet roet adal ar c'hazetenner Roland Dorgelès, gellout a rafe dont adal un treuzkompren eus an doare saoz da eñvel ar brezel-se *phoney war* (Faos brezel), kemmesket gant funny war, implijet e-pad un diell-film war al luioù Saoz-Gall. Evit an Alamanted ez eo ar *Sitzkrieg* (brezel azezet). Evit ar Boloniz ez eo an *dziwna wojna*, (ar brezel estonus).
José Ramón Machado Ventura

**José Ramón Machado Ventura**, ganet d'ar 26 a viz Here 1930, a zo ur reveulzier hag ur politikour kuban. Bez e oa ar c'hentañ besprezidant e kuzul Stad Kuba etre 2008 ha 2013. Gant dilennadeg Raúl Castro da Brezidant Kuba d'ar 24 a viz C'hwevrer 2008, Machado a oa bet dilennet da gemer e lec'h evel kentañ besprezidant. Bez ez eo Eil sekretour Strollad Komunour Kuba abaoe 2011.

## Yaouankiz
José Ramón Machado a zo bet ganet e San Antonio de las Vueltas, e proviñs Las Villas, skoliataet e oa bet e Camajuaní ha Remedios. Medisin a vicher eo, bet diplomet en Universidad de La Habana e 1953. Machado a zo emezelet er strollad reveulzier dres goude Taol Stad Fulgencio Batista d'an 10 a viz Meurzh 1952 ha pa oa studier war ar medisinerezh c'haozh. Bet eo bet unan eus kentañ izili al luskad Movimiento 26 de Julio (M-26-7) a stourme a-enep an diktatouriezh.

Goude-se, dindan urzhioù eeun Ernesto "Che" Guevara hag a-eil Fidel Castro, bez e oa bet unan eus ar reveulzierien gentañ o stourm er guerrilla er Sierra Maestra. E 1958, e oa bet lakaet da renk a gapiten, kaset e oa bet da broviñs an Oriente dindan urzhioù Raúl Castro pa oa an emsaverien o klask digeriñ un eil talbenn. Eno e voe lakaet e-karg skourr medisinerezh ar guerrilla, sevel a reas neuze ur rouedad ospitalioù ha tiez-diskuizh efedus. Lakaet e voe da renk uhel "comandante" (ar renk uhelañ e lu emsaver Castro).
Pomatorhinus ochraceiceps

***Pomatorhinus ochraceiceps*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Timaliidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Pomatorhinus ochraceiceps alius*, eus biz Thailand da greisteiz Indez-Sina,
* *P. o. austeni*, Hume, 1881, e reter ha kreisteiz Asam (biz India), gwalarn Myanmar ha gevred-pellañ Bangladesh,
* *P. o. *'ochraceiceps**', eus reter Myanmar da hanternoz Indez-Sina,
* *P. o. stenorhynchus*, e hanternoz Asam (biz India) ha hanternoz Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Pomatorhinus ochraceiceps'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pomatorhinus ochraceiceps'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ambrun

**Ambrun** (anv okitanek ; *Embrun* e galleg) zo ur gumun c'hall, e departamant Hautes-Alpes, e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Douaroniezh
Emañ war lez an Durença, war an hent etre Gap ha Briançon, tost da Lenn Serre-Ponçon.

## Anv

### Stummoù skrivet

* **Ebrodounon** (Strabon, IV, 1, 3)
* **Eburodunum** (*Gobedoù Vicarello*)
* **Ebredunum** (*Heñchadurioù*)
* **Civitas Ebrodunensium** (*CIL*, V, 7259)
* **Mansio Ebreduno** (*It. eus Bourdel da Jeruzalem*)
* **Civitas Ebrodunensium** (*Not. Gall.*)
* **Ebredunensis Urbs** (Gregor Teurgn)

### Gerdarzh
* **Eburo-** = ivinenn
* **Dunon ( / um)** = kreñvlec'h

## Istor
Gwechall e oa sez un eskopti, adalek ar  ha betek an Dispac'h Gall. Neuze e voe staget ouzh eskopti Gap.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Tud vrudet
*Clovis Hugues, skrivagner gallek.

## Liammoù

## Levrlennadur

* Albert Dauzat & Charles Rostaing ː *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963, Guénégaud, 1978

* Paul-Albert Février ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. II. Provinces ecclésiastiques d'Aix et d'Embrun (Narbonensis Secunda & Alpes Maritimae)*. De Boccard. 1986

## Daveoù ha notennoù
Chrysomma altirostre

***Chrysomma altirostre*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sylviidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Chrysomma altirostre altirostre*, e Myanmar,
* *C. a. griseigulare*, (Hume, 1877), e kreisteiz Nepal ha biz India,
* *C. a. scindicum*, e Pakistan.

## Liammoù diavaez
*  ''Chrysomma altirostre'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chrysomma altirostre'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garrulax

***Garrulax*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevarzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad bremañ :
* *[[Garrulax annamensis]]*,
* *[[Garrulax bicolor]]*,
* *[[Garrulax canorus]]*
** *G. c. *'canorus*** hag ''owstoni'',
* ''[[Garrulax castanotis]]''
** ''G. c. '''castanotis*** ha *varennei*,
* *[[Garrulax ferrarius]]*,
* *[[Garrulax leucolophus]]*
** *G. l. belangeri*, *diardi*, ***leucolophus*** ha *patkaicus*,
* *[[Garrulax maesi]]*,
* *[[Garrulax merulinus]]*
** *G. m. laoensis*, ***merulinus*** hag *obscurus*,
* *[[Garrulax milleti]]*
** *G. m. *'milleti*** ha ''sweeti'',
* ''[[Garrulax monileger]]''
** ''G. m. badius'', ''fuscatus'', ''melli'', ***monileger***, ''mouhoti'', ''pasquieri'', ''schauenseei'', ''schmackeri'', ''stuarti'' ha ''tonkinensis'',
* ''[[Garrulax palliatus]]''
** ''G. p. '''palliatus*** ha *schistochlamys*,
* *[[Garrulax rufifrons]]*
** *G. r. *'rufifrons**' ha *slamatensis*,
* *[[Garrulax strepitans]]*,
* *[[Garrulax taewanus]]*.

Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.

## Rummatadur
Un nebeud spesadoù a oa bet diblaset d'ober tri genad nevez : *[[Argya]]* (*gularis*), *[[Ianthocincla]]* (*bieti*, *cineracea*, *konkakinhensis*, *lunulata*, *maxima*, *ocellata*, *rufogularis* ha *sukatschewi*) ha *[[Pterorhinus]]* (*albogularis*, *berthemyi*, *caerulatus*, *chinensis*, *courtoisi*, *davidi*, *delesserti*, *galbanus*, *mitratus*, *nuchalis*, *pectoralis*, *perspicillatus*, *poecilorhynchus*, *ruficeps*, *ruficollis*, *sannio*, *treacheri* ha *vassali*).

## Notennoù ha daveennoù
Nikolay Karamzin

**Nikolay Mic'hailovitch Karamzin** (Николай Михайлович Карамзин e rusianeg), ganet d’an 12 a viz Kerzu 1766 e proviñs Simbirsk ha marvet d’an 3 a viz Mezheven 1826 e Sant-Petersbourg, a oa ur skrivagner, barzh, troer hag istorour eus Rusia. E oberenn anavezetañ eo *"Istor ar Stad Rusian"*, e daouzek levrenn. 

Ofiser en arme an tsar e oa e dad ha Tatared eus Krimea e oa e hendadoù. Kaset e voe Nikolay d’ober e studi da Voskov, gant ur c’helenner alamanek eus Suis. Goude ez eas da Sant-Petersbourg. Eno en em lakaas da dreiñ e rusianeg oberennoù gant skrivagnerien estren. Goude distreiñ da Simbirsk ez eas da Voskov en-dro.

Goude ober e goñje e Sant-Petersbourg en em lakaas da veajiñ dre Europa, e 1789-1790. Tremen a reas dre Alamagn, Bro-C'hall, Suis ha Bro-Saoz. Pa zistroas da Rusia e skrivas e *"Lizheroù ur Beajour Rusian"*, embannet en ur gazetenn da gentañ hag e stumm ul levr goude. El levr-se e konte en doa graet anaoudegezh gant Immanuel Kant e Königsberg hag en doa gwelet an Dispac'h Gall e Pariz. Plijout a reas e oberenn d’an dud hag un tamm mat a vrud a c’hounezas. D’ar mare-se ivez e troe skridoù diwar ar galleg, ur yezh hag en doa desket ez-yaouank hag a oa ledet a-walc’h e-touez noblañsoù Rusia en amzer-hont. E-pad ar bloavezhioù 1790 e embannas oberennoù all ivez, troidigezhioù pe skridoù savet gantañ evel *"Aglaia"*, ma oa, e-touez traoù all, ur gontadenn diwar-benn an haroz Ilya Muromets.

Anvet e voe Nikolay Karamzin da istorour ofisiel Impalaeriezh Rusia gant an tsar Aleksandr I, d’an 31 a viz Here 1803. E 1816 e voe embannet an eizh levrenn gentañ eus e labour. Dindan ur miz e voe gwerzhet an tri mil skouerenn. Goude e voe embannet teir levrenn all hag an daouzekvet levrenn ne zeuas er-maez nemet goude e varv, e 1826. En oberenn veur-se e konte istor Rusia abaoe an deroù betek penn-kentañ ar . 

Dispredet eo an *“Istor ar Stad Rusian”*-se bremañ, met kendelc’her a reer da lenn meur a hini all eus oberennoù Karamzin hiziv. Ouzhpenn e skridoù komz-plaen ha barzhoniezh, e savas troidigezhioù diwar meur a yezh. Unan eus e droidigezhioù anavezetañ eo *Shakuntala*, tennet eus al lennegezh sañskritek klasel ha savet gant Kālidāsa.

Evel ezel eus akademiezh Sant-Petersbourg, adalek 1818, Karamzin a reas kalz evit degas kemmoù d’ar rusianeg ha pellaat diouzh an henslaveg. Gantañ e teuas nevezc’herioù war-wel, gerioù hag a zo tremenet er yezh pemdeziek abaoe. Gantañ ivez e voe ledet an implij eus al lizherenn *"[[Ё|ë]]"* hag a oad krog da implijout e rusianeg e dibenn an  evit ar soniad [jo].

Div wech e voe dimezet Nikolay Karamzin : ar wech kentañ gant Protasova Elizaveta Ivanovna (marvet e 1802) hag an eil gwech gant Kolivanova Katerina Andreevna (1780-1851). Ur verc’h en doe gant e wreg kentañ ha pemp bugel gant e eil gwreg.

Gwall boaniet e voe Karamzin gant marv an tsar Aleksandr I e 1825. Darempred o doa bet e-pad ouzhpenn 20 vloaz hag e-pad pell e oa bet Karamzin o lojañ e palez an tsar. Mervel a reas Nikolay Karamzin d’an 3 a viz Mezheven 1826, gant un danijenn skevent en doa paket un nebeud mizioù a-raok e Sant-Petersbourg. Beziet e voe e Sant-Petersbourg, e Manati Aleksandr Nevskiy.
Heterophasia

***Heterophasia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Heterophasia auricularis]]*,
* *[[Heterophasia capistrata]]*
** *H. c. bayleyi*, ***capistrata*** ha *nigriceps*,
* *[[Heterophasia desgodinsi]]*
** *H. d. *'desgodinsi***, ''engelbachi'', ''kingi'', ''robinsoni'' ha ''tonkinensis'',
* ''[[Heterophasia gracilis]]'',
* ''[[Heterophasia melanoleuca]]''
** ''H. m. castanoptera'', ***melanoleuca*** ha ''radcliffei'',
* ''[[Heterophasia picaoides]]''
** ''H. p. cana'', ***picaoides***, ''simillima'' ha ''wrayi'',
* ''[[Heterophasia pulchella]]''
** ''H. p. nigroaurita'' ha ***pulchella**'.

Seitek (17) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

Dilec'hiet e oa bet *Heterophasia annectans‎* d'ober ar genad *[[Leioptila annectens|Leioptila]]* (ar spesad nemetañ *Leioptila annectens* ennañ).

## Notennoù ha daveennoù
Madre de Deus

**Madre de Deus** zo un anv-lec'h portugalek.

## Yezhoù all
* Mamm Doue, e brezhoneg
* Madre de Dios, e spagnoleg

## Lec'hioù

* Madre de Deus (Bahia)
* Madre de Deus de Minas, e Minas Gerais
* Brejo da Madre de Deus, e Pernambuco

## Tud
* Filipe da Madre de Deus (war-dro 1630–1688x90) sonaozour

## Traoù all
* *[[Madre de Deus (lestr)|Madre de Deus]]*, lestr portugalat, e 1592
* *[[Nossa Senhora da Graça|Madre de Deus]]*, lestr portugalat kaset d'ar strad gant Japaniz en 1610

## Pennad kar
* Madredeus, laz-kanañ
Enez Madre de Deus

**Enez Madre de Deus** (*Ilha Madre de Deus* e portugaleg) zo un enez eus kumun **[[Madre de Deus (Bahia)|Madre de Deus]]**, e stad Baía, en Brazil, un 63&nbsp;km eus kêr Salvador. Ar c'harterioù anezhi zo : Centro, Suape, Cação, Marezinha, Mirim, Alto do Paraíso, Apicum, Nova Madre de Deus ha Quitéria.

Forzhig tud a deu di da gouronkañ abalamour d'an dour boull ha sioul, d'ar gwel war-du kêr Salvador ha Baía de Todos os Santos. Ur pont zo ouzh he stagañ ouzh an douar-bras.
Madre de Deus (Bahia)

**Madre de Deus** zo ur gumun eus e stad Bahia, en Brazil, un 63&nbsp;km eus kêr Salvador, war aod Baía de Todos os Santos. 32,201&nbsp;km² zo dindani, hag e 2013e konted 19.600 a dud o chom enni.

Div enezenn zo anezhi:
***[[Enez Madre de Deus]]** (*Ilha Madre de Deus* e portugaleg) hag ur pont ouzh he stagañ ouzh an douar-bras : meur a garter zo enni, hag anvet int *Centro, Suape, Cação, Marezinha, Mirim, Alto do Paraíso, Apicum, Nova Madre de Deus ha Quitéria*.
**Ilha de Maria Guarda*.

Kreñv eo merk an tireoul e tachadoù zo, dindan gazel-ge gant Petrobras, ar gompagnunezh vroadel.

## Istor
An anv kozh e oa Ilha dos Cururupebas, abalamour d'an tiern tupinambá anvet Cururupeba a stourmas pell amzer ouzh an drevadennerien bortugalat.

Betek dibenn ar bloavezhioù 1980 e oa stag ouzh kumun Salvador.
Ilha do Medo

**Ilha do Medo** (*Enez an Aon*) zo anv div enezenn e Brazil :
* Ilha do Medo (Maranhão)
* Ilha do Medo (Bahia)
* *Ilha do Medo*, anv portugalek roet d'ar film stadunanat Shutter Island e Brazil (hepken).
Chen Danqing

**Chen Danqing** (sinaeg: 陈丹青; pinyin: *Chén Dānqīng*), ganet e Shanghai d’an 11 a viz Eost 1953, zo ur livour sinaat. 

13 vloaz oa pa voe roet lañs d'an Dispac'h Sevenadurel. Kuitaat a reas ar skol evit labourat douar. Pa echuas an Dispac'h sevenadurel ec'h emezelas Chen zo o chom e Tibet e 1976 e krogas da vont da glasoù liverezh. E 1980 e c'hounezas ur vestroniezh war al eoulliverezh e Skol-uhel an arzoù, e Beijing. Reuz a oa bet e Saloñs Beijing pa oa bet diskouezet an daolenn *[[Tibet-Serie]]*, e 1980. Emañ Chen o chom e Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1982. 

Ul levezon vras o devoe skridoù Chen war buhez arz Sina ; gwelet e vez evel unan eus pouezusañ arzourien Sina en .

## Liammoù diavaez
*Chen Danqing - Artnet.com
Gabriel Calloet-Kerbrat

**Gabriel Calloet-Kerbrat**, bet ganet etre 1616 ha 1620 e Kerbrat, e parrez Servel, e-kichen Lannuon, e Treger, hag aet d'an Anaon goude 1688, a oa ur gounezoniour ha skrivagner katolik breizhat. Eñ eo an hini en deus degaset e Frañs ar mennozh gwellaat ar gouennoù dre ar berlañchadur. C'hoariet en deus ivez un roll dibar evit sevel an ospitalioù hollek.
Our House (kanaouenn, Graham Nash)

***Our House*** (*Hon zi*) a zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar c'haner-sonaozer saoz Graham Nash (1942-).

Enrollet e voe d'ar 5 a viz Du 1969 hag embannet gant Atlantic Records d'an 11 a viz Meurzh 1970, a-gevret gant nav c'hanaouenn all, war *[[Déjà Vu (albom)|Déjà Vu]]*, albom kentañ ar strollad sonerien Crosby, Stills, Nash & Young. Kanet eo gant an aozer, eilet gant mouezhioù David Crosby (1941-2023) ha Stephen Stills (1945-). Seniñ ar piano a ra Nash ha pedet e voe ar sonerien gitar-boud Greg Reeves ha bateri Dallas Taylor (1948-2015) ivez.

Displeget en devoa Graham Nash e oa bet awenet gant darvoudoù munut c'hoarvezet d'ar mare ma oa o chom e ti an arzourez kanadian Joni Mitchell (1943-) e Laurel Canyon (Los Angeles (Kalifornia), Stadoù-Unanet Amerika). Bet e oant bet o leinañ e Los Angeles ha prenet he devoa Joni Mitchell ul lestr en ur stal e Ventura Boulevard (Traoñienn San Fernando, en norzh da Los Angeles). Distro en o zi e savas Nash ar sonenn en ur ober un eurvezh tra ma oa Mitchell o tastum bleuñv er jardin. Ken eeun ha tra...

## Ar gerioù...
*  ...el lec'hienn AZLyrics.

## Liamm diavaez
*  ''Our House'', kanet gant Crosby, Stills, Nash & Young.

## Notennoù ha daveennoù
Minla

***Minla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad bremañ :
* *[[Minla ignotincta]]*
** *M. i. *'ignotincta**', *jerdoni*, *mariae* ha *sini*.

E gavout a reer en un takad hag a ya eus aradennad-venezioù Himalaya da greisteiz Laos, pevar (4) isspesad dezho en holl.

## Rummatadur
Dilec'hiet e oa bet an daou spesad *cyanouroptera* ha *strigula* er genad *[[Actinodura]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Kantik Santez Anna Radeneg

**Kantik Santez Anna Radeneg** a veze sonet e Bulad-Pestivien da vare ar pardon.

Kentañ ton eo war ar bladenn *Gwenrann* enrollet gant Christophe Caron ha Christian Métayer.

## Liamm diavaez
* Selaou an ton war Deezer
Minla strigula

***Minla strigula*** (*Chrysominla strigula* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.

Anvet e voe [*Mesia*] *Siva Strigula* (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag en Iskevandir India :
* *Minla strigula castanicauda*, (Hume, 1877), e gevred Myanmar, kornôg ha gwalarn Thailand,
* *M. s. malayana*, e Malezia,
* *M. s. simlaensis*, e hanternoz India ha kornôg Nepal,
* *M. s. strigula*, e kreiz menezioù Himalaya,
* *M. s. traii*, e kreiz Viêt Nam,
* *M. s. yunnanensis*, eus biz India, mervent ha kreisteiz Sina, dre vMyanmar, da hanternoz Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Minla strigula'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Minla strigula'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eochaill

**Eochaill** (en iwerzhoneg ; *Youghal* e saozneg) zo ur gêr hag ur porzh en Iwerzhon, e kontelezh Corcaigh. Emañ en aber An Abhainn Mhór, unan eus stêrioù bras Iwerzhon.

## Kêrioù gevellet
*An Arvor,
David Crosby

**David** Van Cortlandt **Crosby**, bet ganet d'ar 14 a viz Eost 1941 e Los Angeles (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika) ha marvet d’an , a oa ur c'haner-sonaozer ha soner (gitar ha klavier) stadunanat.

Anavezet-mat eo evit bezañ krouet ar strollad sonerien saoz The Byrds e 1964, a-gevret gant Gene Clark (1944-1991) ha Jim McGuinn (1942-), a-raok mont da gemer perzh er strollad Crosby, Stills & Nash e 1968.
Jean Meslier

**Jean Meslier**, bet ganet d'ar 15 a viz Even 1664 e Mazerny en Ardennes (Bro-C'hall) ha marvet e penn-kentañ an hañv 1729 en Étrépigny en Ardennes, a oa ur beleg katolik ha prederour gall.
## Oberenn skrivet
* *Mémoire des pensées et des sentiments de Jean Meslier, prêtre-curé d'Etrépigny et de Balaives, sur une partie des erreurs et des abus de la conduite et du gouvernement des hommes, où l'on voit des démonstrations claires et évidentes de la vanité et de la fausseté de toutes les religions du monde, pour être adressé à ses paroissiens après sa mort et pour leur servir de témoignage de vérité à eux et à tous leurs semblables.*
## Skeudennoù

Étrépigny,_église20050515.jpg|Iliz katolik Étrépigny.
Plaque_commémorative_Jean_Meslier_-_A_Etrépigny.JPG|Plakenn e koun Jean Meslier en Étrépigny.
Obelisque_alexander.jpg|Merket eo anv Meslier ouzh an obeliskenn er Park Alexandrovski e Moskov.


## Levrlennadur
* Marc Bredel, *Jean Meslier l'enragé  -- Prêtre athée et révolutionnaire sous Louis XIV*, Embannadurioù Balland, 1983 .
* Maurice Dommanget, *Le curé Meslier*, Coda Éditions, 2008 .
* Friedrich Hagen: Jean Meslier oder: Ein Atheist im Priesterrock. Leverkusen, Köln: Lit. Verlag Braun, 1977, ISBN 3-88097-046-7
* Paul Heinrich Dietrich Holbach: Le bon sens du Curé Jean Meslier suivi de son testament. G. Olms, 1970
* Günter Mager: Das Wissen des Jean Meslier. Über die wahre Entstehung der Aufklärung. Friedmann Verlag, 2006, ISBN 3-933431-75-1 (Roman)
* Morehouse, Andrew R. (1936). Voltaire and Jean Meslier. Yale Romanic Studies, IX. New Haven: Yale University Press.
Großgermanisches Reich

Ar **Reich meur Alaman** (Alamaneg: **Großgermanisches Reich**), an anv klok a oa **Reich German Bras ar Vroad Alaman** (Alamaneg: **Großgermanisches Reich Deutscher Nation**) a oa anv stad ofisiel an aozadur politikel a voe klasket sevel gant an Alamagn Nazi adal dilennadeg Adolf Hitler e 1933 hag e-pad an Eil Brezel-bed. Albert Speer a zisklerias en e skrid-buhez e oa anvet ivez an aozadur-se gant Hitler evel Reich teutonek an nasion German. Hitler a embannas raloc'h e vefe ur Stad da zont Alaman a vefe Stad German an nasion Alaman (alamaneg: **Germanischer Staat Deutscher Nation**) evel en e levr Mein Kampf.
Graham Nash

**Graham** William **Nash**, bet ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1942 e Blackpool (Lancashire, Bro-Saoz), a zo ur c'haner-sonaozer ha soner (gitar ha klavier) saoz.

Anavezet-mat eo evit bezañ krouet ar strollad sonerien saoz The Hollies e 1963, a-gevret gant Allan Clarke (1942-), a-raok mont da gemer perzh er strollad Crosby, Stills & Nash e 1968.
Trochalopteron

***Trochalopteron*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Trochalopteron affine]]*
** *T. a. *'affine***, ''bethelae'', ''blythii'', ''muliense'', ''oustaleti'' ha ''saturatum'',
* ''[[Trochalopteron austeni]]''
** ''T. a. '''austeni*** ha *victoriae*,
* *[[Trochalopteron chrysopterum]]*
** *T. c. ailaoshanense*, ***chrysopterum***, *erythrolaemum*, *godwini* ha *woodi*,
* *[[Trochalopteron elliotii]]*,
* *[[Trochalopteron erythrocephalum]]*
** *T. e. *'erythrocephalum***, ''kali'' ha ''nigrimentum'',
* ''[[Trochalopteron formosum]]''
** ''T. f. '''formosum*** ha *greenwayi*,
* *[[Trochalopteron henrici]]*,
* *[[Trochalopteron imbricatum]]*,
* *[[Trochalopteron lineatum]]*
** *T. l. bilkevitchi*, *gilgit*, ***lineatum***, *schachdarense* ha *setafer*
* *[[Trochalopteron melanostigma]]*
** *T. m. connectans*, ***melanostigma***, *ramsayi*, *schistaceum* ha *subconnectens*,
* *[[Trochalopteron milnei]]*
** *T. m. *'milnei***, ''sharpei'', ''sinianum'' ha ''vitryi'',
* ''[[Trochalopteron morrisonianum]]'',
* ''[[Trochalopteron ngoclinhense]]'',
* ''[[Trochalopteron peninsulae]]'',
* ''[[Trochalopteron squamatum]]'',
* ''[[Trochalopteron subunicolor]]''
** ''T. s. fooksi'', ''griseatum'' ha ***subunicolor***,
* ''[[Trochalopteron variegatum]]''
** ''T. v. nuristani'', ''simile'' ha ***variegatum**',
* *[[Trochalopteron virgatum]]*,
* *[[Trochalopteron yersini]]*.

Eizh isspesad ha tregont (38) en holl.

## Rummatadur
Dilec'hiet e oa bet ar pevar isspesad eus *Trochalopteron cachinnans* (*T. c. cachinnans* ha *jerdoni*) ha *Trochalopteron fairbanki* (*T. f. fairbanki* ha *meridionale*) d'ober ar genad nevez *[[Montecicla]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Ecbertus Leodiensis

**Ecbertus Leodiensis** pe **Egbert Liège**, ganet war-dro 972, a oa diagon ha kelenner e skol eskopti Liège en XIvet kantved, dindan an eskob Notger. Labourat a rae e skol an iliz-veur.

Anavezet eo e zoare latin eus kontadenn Kabellig Ruz, *De puella a lupellis servata* , savet war-dro 1023, en dastumad *Fecunda Ratis* (al « lestr leuniet »), rannet e div lodenn, "Prora" (penn araog), enni krennlavaroù, ha "Puppis" (penn a-dreñv) gant arroudoù eus ar Bibl.

## Pennad kar
* Egbert
Egbert Trier

**Egbert Trier** (war-dro 950 - 9 Kerzu 993) a oa arc'heskob Trier adal 977 betek e varv.

## E vuhez
Mab e oa Egbert da Thierry II, kont Holland. Skoliet e voe en Egmond hag e lez Brunon Köln. Da ganselour e voe anvet gant Otto II en 976. 

Bloaz goude e voe anvet da arc'heskob Trier. En 984 e kemeras perzh en irienn Herri II Bavaria a-enep Otto, met adarre e tistroas gant Otto II goude bloaz.

Brudet e oa Egbert evel mignon d'ar skiantoù ha d'an arzoù. Ober a reas sevel ar Registrum Gregorii. Dezhañ e oa dediet Codex Egberti, savet e Reichenau.
Mezzogiorno

Ar **Mezzogiorno** (distaget [] en italianeg) eo al lodenn greisteiz eus Italia, ha n'eo ket ken diorroet, a-fet ekonomiezh, hag hanternoz al ledenez.

Oc'h ober ar Mezzogiorno emañ ar rannvroioù-mañ : Abruzzo, Molise, Campania, Basilicata, Puglia, Calabria, Sardigna ha Sikilia. Ar braz anezho, war-bouez enez Sardigna, a oa e Rouantelezh an Div Sikilia a-raok unvanidigezh Italia e 1861.

## An anv
Savet eo an anv italianek "Mezzogiorno" diwar an daou c'her *mezzo* ("kreiz") ha *giorno* ("deiz"), da lavaret eo ez eo savet evel ar ger brezhonek "kreisteiz". Talvezout a ra en italianeg, ken evit ar mare kreiz eus an devezh, ken evit ar roud-avel enebet ouzh an hanternoz hag a anver ivez "su". En Italia e talvez ar ger "Mezzogiorno", peurliesañ", da envel al lodenn su eus ar vro-se end-eeun.

## Ekonomiezh
Evel ma c'hoarvez e Spagn pe e Bro-C'hall eo kalz sec'hoc'h ha tommoc'h Kreisteiz Italia eget an Hanternoz anezhi. Abalamour da se eo disheñvel al labour-douar en div lodenn eus al ledenez. Ouzhpenn-se eo diorroetoc'h an industriezh en hanternoz Italia, a-gozh, ha pinvidikoc'h ar rannvroioù eno. Liammet ouzh an diforc'hioù ekonomikel-se ez eus ivez diforc'hioù er gevredigezh. Muioc'h a dud dilabour zo er c'hreisteiz, hag oberiant eo ar Mafia pe strolladoù kuzh all, damheñvel, er rannvroioù-se.
Trochalopteron variegatum

***Trochalopteron variegatum*** (*Garrulax variegatus* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.

Anvet e voe *Cinclosoma variegatum* (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a zo brosezat an tri isspesad anezhañ e takadoù hanternoz Iskevandir India :
* *Trochalopteron variegatum nuristani*, e biz Afghanistan ha gwalarn Pakistan,
* *T. v. simile*, Hume, 1871, eus hanternoz Pakistan da hanternoz India,
* *T. v. variegatum*, e kornôg ha kreiz menezioù Himalaya.

## Liammoù diavaez
*  ''Garrulax variegatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Garrulax variegatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Georges Gilles de la Tourette

**Georges** Albert Édouard Brutus **Gilles de La Tourette**, ganet d'an 30 a viz Here 1857 e Saint-Gervais-les-Trois-Clochers, e-kichen Loudun (Vienne, Bro-C'hall), hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Mae 1904 e Prilly (Suis), a oa ur medisin gall arbennigour war an nervoniezh. Chomet eo stag e anv ouzh Kleñved Gilles de la Tourette, ur strafuilh nervoniel hêrezhel, techoù an azonoù anezhañ.
Jayne Mansfield

**Jayne Mansfield**, ganet **Vera Jayne Palmer** d'an 19 a viz Ebrel 1933 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Even 1967, a oa un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) stadunanat. Mansfield a oa deuet da vezañ un aktourez brudet eus Broadway e 1955, un aktourez veur evit Hollywood e 1956, hag ur vaouez vrudet e 1957. Bez e voe ivez un arzourez boestoù-noz, ur ganerez, hag unan eus ar merc'hed kentañ doare Playboy Playmate. Deuet e oa da vezañ ur *sex-symbol* eus Hollywood er bloavezhioù 1950 ha 1960 kement hag aktourez *sex-symbol* an 20th Century Fox, gant Marilyn Monroe. Brudet e voe ivez evit munudoù he buhez prevez lakaet war wel gant ar gazetennerien pe ganti hec'h-unan, evel ar re e liamm gant he c'hudennoù gwiskañ.

Deuet eo da vezañ ar c'hentañ aktourez pouezus da gaout ur roll en noazh en ur film eus Hollywood. An anv Mansfield implijet evit he buhez labour a oa deuet diwar hini he c'hentañ gwaz a laboure evit ar brudañ micherel Paul Mansfield. E 1967, Jayne Mansfield a varvas en ur gwallzarvoud oto d'an oad a 34 bloaz. Chomet eo brudet he marv dre ma vez embannet gant un doare mojennel e vefe bet dibennet gant ur blakenn houarn kouezhet eus ur c'hamion, ar pezh a zo faos.

## Skeudenn
Bez e voe Jayne Mansfield ur *sex-symbol* meur evit Hollywood er bloavezhioù 1950 ha 1960 kement hag evit an 20th Century Fox doare dazeilad da Marilyn Monroe. Lesanvet e oa bet dre-se "Working Man's Monroe". Bez e voe dre an hent-se unan eus ar meleganezed moutig (bombshell) da Hollywood. En desped ne voe ket bet arvestet darn he filmoù gant ar bobl, Mansfield a zo chomet unan eus an ikonioù sevenadurel brudetañ d'ar bloavezhioù 1950.

Sikouret he deus ar gazetennerien dre he filmoù, doareoù bevañ pe gwiskañ da sevel ur skeudenn plac'h dammnoazh hag etre da geñver spered met da geñver QI, e tisklerie kaout unan a 163. Ouzhpenn d'ar Saozneg e gomze meur a yezh evel Galleg, Alamaneg ha Spagnoleg bet desket er skol-veur. Studiet he devoa italianeg ivez adalek 1963. Gwelet ha brudet evel ar "smartest dumb blonde" (ar veleganez pout speredekañ) eus Hollywood, klemm a rae ne oa ket bet gwelet gant an arvesterien e oa speredek ha desket ha ne sellent outi nemet evel ur vaouez gant ur c'horf dibar ha muzulioù dedennus "They're more interested in 40–21–35".
Trochalopteron chrysopterum

***Trochalopteron chrysopterum*** (*Garrulax chrysopterus* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.

Anvet e voe *Ianthocincla chrysoptera* (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Trochalopteron chrysopterum ailaoshanense*, e kreiz Yunnan (kreisteiz Sina),
* *T. c. chrysopterum*, e stad Meghalaya (biz India),
* *T. c. erythrolaemum*, Hume, 1881, e gevred stad Manipur, e stad Mizoram (biz India) ha kornôg Myanmar,
* *T. c. godwini*, e kreisteiz stad Asam, e stad Nagaland ha hanternoz hini Manipur (biz India),
* *T. c. woodi*, e hanternoz Myanmar ha kornôg Yunnan (mervent Sina).

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da d*[[Trochalopteron erythrocephalum]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Garrulax chrysopterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Garrulax chrysopterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Turdoides

***Turdoides*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an evnoniour alaman Philipp Jakob Cretzschmar (1786-1845).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Turdoides atripennis]]*
** *T. a. *'atripennis***, ''bohndorffi'' ha ''rubiginosus'',
* ''[[Turdoides bicolor]]'',
* ''[[Turdoides chapini]]''
** ''T. c. '''chapini***, *kalindei* ha *nyombensis*,
* *[[Turdoides gilberti]]*,
* *[[Turdoides gymnogenys]]*
** *T. g. *'gymnogenys*** ha ''kaokensis'',
* ''[[Turdoides hartlaubii]]''
** ''T. m. griseosquamata'' ha ***hartlaubii***,
* ''[[Turdoides hindei]]'',
* ''[[Turdoides hypoleuca]]''
** ''T. h. '''hypoleuca*** ha *rufuensis*,
* *[[Turdoides jardineii]]*
** *T. j. emini*, *hyposticta*, ***jardineii***, *kirkii*, *tamalakanei* ha *tanganjicae*,
* *[[Turdoides leucocephala]]*,
* *[[Turdoides leucopygia]]*
** *T. l. lacuum*, ***leucopygia***, *limbata*, *omoensis* ha *smithii*,
* *[[Turdoides melanops]]*
** *T. m. *'melanops*** ha ''querula'',
* ''[[Turdoides nipalensis]]'',
* ''[[Turdoides plebejus]]''
** ''T. p. cinerea'', ''platycirca'' ha ***plebejus***,
* ''[[Turdoides reinwardtii]]''
** ''T. r. '''reinwardtii*** ha *stictilaema*,
* *[[Turdoides rufocinctus]]*,
* *[[Turdoides sharpei]]*
** *T. m. *'sharpei*** ha ''vepres'',
* ''[[Turdoides squamulata]]''
** ''T. s. carolinae'', ''jubaensis'' ha ***squamulata**',
* *[[Turdoides tenebrosa]]*.

Pemp isspesad ha tregont (35) en holl.

## Rummatadur
Pemzek (15) spesad (*affinis*, *altirostris*, *aylmeri*, *caudata*, *cinereifrons*, *earlei*, *fulva*, *huttoni*, *longirostris*, *malcolmi*, *rubiginosa*, *rufescens*, *squamiceps*, *striata* ha *subrufa*) a oa bet diblaset d'ober ar genad nevez *[[Argya]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Rasmus Rasmussen

**Rasmus Ramussen** (13 a viz Eost 1871 – 5 a viz Here 1962) a oa ur c’helenner, skrivagner hag emsaver faeroat. 

Daremprediñ a reas unan eus skolioù-uhel ar bobl e Danmark hag ober anaoudegezh enni e 1899 gant Símun av Skarði, aozer kan broadel an Inizi Faero. Kenlabourat a reas gant hennezh betek 1947 ha sevel a rejont asambles kentañ skol-uhel ar bobl en enezeg (Føroya Fólkaháskúli). 

Gant Rasmussen e voe skrivet ar c’hentañ romant e faeroeg, anvet *Bábelstornið* ("Tour Babel"). 

Kannad e voe e parlamant an enezeg, al Løgting, en anv ar Sjálvstýrisflokkurin, ar gostezenn evit an emrenerezh, eus 1914 da 1928.
Ilha do Medo (Maranhão)

An **Ilha do Medo** zo un enezennig er gwalarn da gêr São Luís do Maranhão, e stad Maranhão e Brazil. E-kreiz ar Golfão Maranhense emañ.
Ilha do Medo (Bahia)

An **Ilha do Medo** zo un enezenn a-douez ar 56 a zo e Baía de Todos os Santos, e stad Bahia, e Brazil. 12.000 m² zo dindani, ha n'eus den o chom enni. Stag eo ouzh kumun Itaparica, hag en hanternoz da Enez Itaparica emañ.
Rasmussen

**Rasmussen** zo un anv-tiegezh danek, hag a dalvez kement ha "mab Rasmus". Un anv stank eo e Danmark.

## Tud
### Politikerezh
* Anders Fogh Rasmussen, politiker danat
* Lars Løkke Rasmussen, politiker danat
* Poul Nyrup Rasmussen, politiker danat

### Sevenadur
* Eiler Rasmussen Eilersen, livour danat
* Flemming Rasmussen, produour pladennoù danat
* Halfdan Rasmussen, skrivagner danat
* Rasmus Rasmussen, skrivagner faeroat
* Rie Rasmussen, aktourez ha filmaozerez danat
* Steen Eiler Rasmussen, tisavour danat
* Sunleif Rasmussen, sonaozour faeroat

### Sport
* Alex Rasmussen, marc'hhouarner danat
* Bjørn Rasmussen, melldroader danat
* Erik Rasmussen, c'hoarier hockey war skorn stadunanat
* Jørgen Rasmussen, melldroader danat
* Mads Rasmussen, roeñver danat
* Michael Rasmussen, marc'hhouarner danat
* Morten Rasmussen, melldroader danat
* Ole Rasmussen, melldroader danat
* Thomas Rasmussen, melldroader danat
* Troels Rasmussen, melldroader danat

### Tud all
* Jørgen Skafte Rasmussen, ijinour danat
* Knud Rasmussen, ergerzher danat
* Pamela C. Rasmussen, evnoniourez stadunanat

## Traoù all
*(25062) Rasmussen, asteroidenn
Zosterops palpebrosus

***Zosterops palpebrosus*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Zosteropidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer frouezh ha sun-bleuñv ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Azia drovanel :
* *Zosterops palpebrosus egregius*, en darn vrasañ eus India ar Su, Sri Lanka hag Inizi Laccadive,	
* *Z. p. nicobaricus*, en Inizi Andaman ha Nikobar,	
* *Z. p. nilgiriensis*, e mervent India,	
* *Z. p. occidentis*, e biz Afghanistan, Pakistan, hanternoz, kreiz India, kornôg menezioù Himalaya,
* *Z. p. *'palpebrosus**', eus kreiz ha reter menezioù Himalaya da greisteiz Sina ha reter Myanmar,
* *Z. p. salimalii*, e gevred India,
* *Z. p. siamensis*, e reter Myanmar, hanternoz, reter ha gevred Thailand, gwalarn Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Zosterops palpebrosus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Zosterops palpebrosus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kupeornis

***Kupeornis*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1949 gant an evnoniour skosat William Serle (1912-1992).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
* *Kupeornis chapini*, gwelout *[[Turdoides chapini]]*,
* *Kupeornis gilberti*, gwelout *[[Turdoides gilberti]]*,
* *Kupeornis rufocinctus*, gwelout *[[Turdoides rufocinctus]]*.

Diblaset e oant bet er genad *[[Turdoides]]*.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Disklêriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour

**Diskleriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour 1789** (galleg:*Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789*) zo un destenn diazez eus ar Reveulzi C'hall hag a embann un hollad gwirioù naturel hiniennel hag ar stuzioù evit o implij. Embannet e oa bet ar pennadoù d'ar 26 a viz Eost 1789.

An Diskleriadur zo unan eus an teir zestenn hag a zo bet mammenn digoradur Bonreizh c'hall ar 4 a viz Here 1958. An dalvoudegezh vonreizhel a zo anzavet gant ar C'huzul bonreizhel Gall abaoe 1971. An diferadurioù embannet gant Diskleriadur Gwririoù Mab-Den hag ar C'heodedour 1789 a zo bet kemeret er Gwir c'hall, hag a vez kemeret evel pennaennoù uhelañ reoladoù e Bro-C'hall.

Darn eus an destenn a zo bet savet gant Markiz de Lafayette, met un darn eus fin an destenn a zo bet skrivet gant an Abad Sieyès.
Løgting

Al **Løgting** eo parlamant an inizi Faero, ur gambr ennañ hepken. 33 ezel zo ennañ, anezho tud dilennet evit pevar bloaz. Emañ ar savadur m'en em vod al Løgting e Tórshavn, kêr-benn an enezeg.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn al Løgting