open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roll buhezskridoù brezhonek ar sent

Buhezskridoù sent a zo bet savet e latin, hag e galleg da c'houde, aboe an . Gant an teskad buhezskridoù *[[Buhez ar Sent]]* (skrivet *Buhez ar Zent* a-wechoù) hag embannet evit ar wech kentañ e 1752 gant Glaoda Marigo e krogas an Iliz katolik da bourchas buhezskridoù sent e brezhoneg. Un nebeud buhezskridoù brezhonek a zo bet savet diwar-benn gwenvidien vrudet zo ivez. Savet ez eus bet ivez meur a gantik a zibun buhez ur sant evit ar pardonioù lidet en ilizoù pe er chapelioù.

## [[Teskad]]où
* Glaoda Marigo, *Buhez ar Sœnt evit gloar Doue, evit enor ar Sœnt, evit santification an Eneou*, Kemper : Simon Périer, 1752.
* Jak ar C'hromm, *Buhez er Sœnt guet reflexioneu spirituel aveit peb dé ag er blai laqueit é breton dré an eutru Crom*, Gwened : Lamarzelle, 1839. Adembannet e 1856, 1860 ha 1878.
* Yann-Vari Perrot, *Buhez ar zent*, Montroulez : Ar Gwazioù, 1911.

## Buhezskridoù
### Santezed
;Santez Anna
;Santez Janed Ark
*Eozen-Vari Madeg ha Yann-Vari Ugen, *Buez Jeann d'Arc*, Pariz : Lethielleux, 1909. Adembannet e Kemper, 1910.
;Santez Aziliz
* Pier an Arbouled (Pierre Larboulette), *Buhe Santés Cecile patronez paes [[Teiz|Teix]]*, Gwened, 1856.
;Santez Katell
* Buhez Santez Katell
;Santez Tereza ar Mabig Jezuz
*Sylvestre Séveno, *Histor burzudus an c'hoar Tereza ar Mabig Jezuz*, Henbont : Normand, 1915.

### Sent
;Sant Erwan
*Frañsez Gwilhouzig, *Bue sant Erwan laket e brezonek*, Sant-Brieg : Prudhomme, 1894.
;Sant Frañsez a Asiz
*Lan Inizan, *Buhez St-Fransez a Assiz*, Landerne : Desmoulins, 1889. Adembannet e 1891 ha 1905 e Brest gant Derrien.
*Eozen-Vari Madeg, *Buhez sant Fransez a Asiz*, An Oriant, 1928.
*Lan Inizan ; Tad Eujen (Gwilherm ar C'hev), *Buhez St-Fransez a Asiz*, Rosko : Ar Vuhez kristen, 1942.
*Tad Eujen Gwilherm ar C'hev, *Buhez skeudennet Sant-Frañsez a Asiz*, 1182-1226, Rosko : Ar Vuhez kristen, 1947.
;Sant Izidor Sevilla
;Sant Izidor an arer
*Louis Pourchasse, *Sant Isidor patron al labourision*, Gwened : Galles, 1768.
;Sant Vodez
*Gwilhom ar Yaouank (Guillaume Le Jeune), *Buhez sant Vodez hag istor [[Henvig]]*, Teurgn : 1918.
;Sant Servez
*Vincent Roudaut, *Buhez an autrou sant Servez, escop [[Tongeren|Tongr]]*, Montroulez : Lanoe, 1890.
;Sant Tenenan
*Gwilhom ar Yaouank (Guillaume Le Jeune), *Buhez sant Tenenan*, Teurgn : 1919.
;Sant Visant Ferrer
*Jelvestr Seveno, *Buhé sant Uisant Ferrié*, Gwened : Lafolye, 1921.

### Gwenvidien
;Gwenvidig Juluan Maner
*Jakez Bleuzen, *Buez an tad meurbed enorus Juluan Maner*, Kemper : Kerangal, 1876.
*Yann-Vari Ugen, *[[Buhez an Tad Julian Maner]], jezuist, misioner Breiz*, Brest : Moulerez ar C'hastell, 1933.
;Gwenvidig Mikael Nobletz
*Jakez Bleuzen, *Buez an aotrou Mikael Nobletz*, Brest : Kemper : Lefournier ha Salaün, 1879.
*Yann-Vari Ugen, *Buhez Mikael an Nobletz, misioner Breiz*, Brest : Ar C'hastell, 1929.

## Levrlennadur
* Lukian Raoul : *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*, Al Liamm, 1992
Francesco d'Este

**Francesco d'Este** zo bet anv meur a zen en Tiegezh Este, e Ferrara da gentañ, e Modena goude, er Grennamzer ha war-lerc'h:

**Francesco d'Este*, mab da Obizzo II, breur da Azzo VIII d'Este‎, da Aldobrandino ha Fresco d'Este, 
*Francesco d'Este (1516-1578), mab da Alfonso Iañ d'Este ha da Lucrezia Borgia,
*Francesco Iañ d'Este, mab da Alfonso III d'Este, dug Modena,
*Francesco II d'Este, mab da Alfonso IV d'Este, dug Modena,
*Francesco III d'Este .
Folco II d'Este

**Folco II d'Este**, a oa mab da Fresco d'Este, aotrou Ferrara, ha da Pellegrina Caccianemici.

## Levrlennadur
*G. Falletti. *Genealogia dei principi Estensi*. 1581, Francoforte.
Folquet de Marselha

**Folquet de Marselha** pe **Folc de Tolosa** (m. 1231) a oa trobador hag eskob. Mont a reas a-du gant ar brezel a-enep ar Gatared. Abalamour da se moarvat e voe lakaet da sant. Lidet e vez d'ar 25 a viz Kerzu.

## Levrlennadur
*  E oberennoù en okitaneg
* Stanislaw Stronski, *Le troubadour Folquet de Marseille*. Krakow: Académie des Sciences, 1910.
* Sa lettre diocésaine d'approbation des prédicateurs de Dominique
* *Biographies des troubadours* ed. J. Boutière, A.-H. Schutz (Paris: Nizet, 1964) pp. 470-484.
* Patrice Cabau, 'LES ÉVÊQUES DE TOULOUSE (IIIe-XIVe SIÈCLES) ET LES LIEUX DE LEUR SÉPULTURE' in *Mémoires de la Société Archéologique du Midi de la France* vol. 59 (1999). https://web.archive.org/web/20061126194421/http://www.societes-savantes-toulouse.asso.fr/samf/memoires/T_59/cabau.htm
Unidade Galega (kevread)

**Unidade Galega** a oa ur c'hevread krouet gant Partido Obreiro Galego, Partido Socialista Galego ha Partido Galeguista e 1979.

Pal ar c'hevread a oa sevel ur bodad broadelour e Kambr ar Gannaded a vefe gouest da varc'hata ur statud emrenerezh mat evit Galiza.

E dilennadegoù lezennel 1979 o doa gounezet 58.391 mouezh (5.35%) ha kannad ebet. En dilennadegoù lec'hel da heul, avat, o doa gounezet 68.759 mouezh (6.35%) ha 141 c'huzulier ha Domingo Merino a oa dilennet da vaer A Coruña.

Aet eo ar c'hevread da get.
Bahrein

**Rouantelezh Bahrein** (arabeg  *Mamlakat al-Baḥrayn*) a zo ur vro eneziat lec'hiet e Pleg-mor Persia. *Daou vor* eo troidigezh vrezhonek an anv *Baḥrayn*. Manama eo ar gêr-benn.

War-du ar c'hornôg emañ Arabia Saoudat ha liammet outi eo ar vro dre Sav-douar ar Roue Fahd. War-du ar su e kaver Katar.
Gwinizh-du Tartaria

**Gwinizh-du Tartaria** a zo ur blantenn-feurm eus ar genad Fagopyrum er c'herentiad Polygonaceae. Evel e genseurt, ar gwinizh-du e vez gwelet evel un ed met er c'hontroll d'an edoù gwir n'eo ket kar d'ar geot na d'ar gwinizh nag a dost nag a bell. 

En Himalaya dreist-holl eo e vez gounezet.
Santhià

**Santhià** (*Santià* pe *Sant'Àgata* e piemonteg) zo ur gêr vihan hag ur ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte, un 50 km er biz da gêr Torino, hag un 20 km er gwalarn da Vercelli. 9.130 a dud zo enni.

En-dro da Santhià emañ ar c'humunioù-mañ: Alice Castello, Carisio, Casanova Elvo, Cavaglià, Crova, Formigliana, San Germano Vercellese, ha Tronzano Vercellese.

## Malarjez
Brudet eo malarjez Santhià, anavezet evel *Carnevale Storico di Santhià*, hini koshañ Piemonte abaoe ar : anavezet eo abaoe 1328.

## Istor
Medalennet eo bet Santhià abalamour d'ar perzh kemeret er stourm e-pad an eil brezel-bed.

## Kresk-digresk ar boblañs


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:10000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:4980
  bar:1871 from: 0 till:5277
  bar:1881 from: 0 till:5799
  bar:1901 from: 0 till:5699
  bar:1911 from: 0 till:5888
  bar:1921 from: 0 till:5717
  bar:1931 from: 0 till:6556
  bar:1936 from: 0 till:6561
  bar:1951 from: 0 till:7061
  bar:1961 from: 0 till:7436
  bar:1971 from: 0 till:8640
  bar:1981 from: 0 till:9463
  bar:1991 from: 0 till:9308
  bar:2001 from: 0 till:9253

PlotData=

  bar:1861 at:4980 fontsize:XS text: 4980 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:5277 fontsize:XS text: 5277 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:5799 fontsize:XS text: 5799 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:5699 fontsize:XS text: 5699 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:5888 fontsize:XS text: 5888 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:5717 fontsize:XS text: 5717 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:6556 fontsize:XS text: 6556 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:6561 fontsize:XS text: 6561 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:7061 fontsize:XS text: 7061 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:7436 fontsize:XS text: 7436 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:8640 fontsize:XS text: 8640 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:9463 fontsize:XS text: 9463 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:9308 fontsize:XS text: 9308 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:9253 fontsize:XS text: 9253 shift:(-8,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Sifroù a-berzh ISTAT



## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel kêr Santhià
*Lec'hienn ofisiel Karnaval istorel Santhià
*Forom ofisiel kêr Santhià
Beatrice di Tenda

**Beatrice di Tenda**, **Beatrice Lascaris di Ventimiglia** (Tenda, ~1372 – Binasco, 13 Gwengolo 1418) a oa ur briñsez italian.

## Buhez
Ganet e oa  e Tenda e Provañs war-dro ar bloaz 1372, merc'h Pietro Balbi Lascaris, kont Tenda, hag e bried Poligena, a ziskenne eus unan eus skourroù an tiegezh impalaerel bizantat Lascaris dre hanterouriezh Eudossia Lascaris merc'h da Deodoros II Lascaris, *[[imperatore di Nicea]]* ha gwreg Guglielmo Pietro, kont Ventimiglia.

Kentañ pried a voe dezhi e voe ar ''c'hondottiero'' Facino Cane (1360-1412) a skrapas an dimezell eus kastell he zad kent he c'has gantañ en e vrezelioù, ha Beatrice ne voe ket hep kemer perzh ha ne chomas ket hep en em gannañ.

War-lerc'h intañveziñ ec'h addimezas e 1412 gant Filippo Maria Visconti (1392-1447), dug Milano, a oa 20 vloaz yaouankoc'h egeti. Evel argouroù e tegasas a Beatrice 4 000 dugad aour ouzhpenn douaroù bras.

E 1418 e voe tamallet gant he gwaz da vezañ avoultrez. Anzav a reas, goude bout gwasket ha jahinet, ma voe kondaonet ha dibennet e kastell Binasco, gant he serc'h (gwir pe faltaziet) d'an 13 a viz Gwengolo 1418.


Arms of the house of Lascaris di Ventimiglia.svg|Lascaris di Ventimiglia
Coat of arms of the House of Visconti (1395).svg|Visconti


## Hêrezh
*Gant he buhez ez eo bet awenet Vincenzo Bellini a skrivas ur reuzc'hoari, *Beatrice di Tenda*, e 1833, tennet eus al levr heñvelanvet gant Carlo Tedaldi Fores e 1825.
*D'an 13 a viz Mezheven 1869 e voe dediet dezhi ur maen e Castello Sforzesco Milano

## Notennoù
Melanotaenia batanta

**Melanotaenia batanta** a zo ur spesad pesk eus ar c'herentiad eus ar Melanotaeniidae. Kavet e vez en Enez Batanta, war-du ar c'hornôk eur al ledenez Vogelkop e Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez

Melanotaenia batanta
Arineg

Ur yezh yenisek e oa an **arineg**. Komzet e oa e kreiz Siberia, etre Yeniseysk ha Krasnoyarsk hag aet da get eo e-pad an 

## Gwelet ivez

Yezhoù yenisek

Yezhoù Rusia

## Daveoù
Roll ar Pennoù Stad e 770

Pennoù Stad ar bloaz 769 - Darvoudoù ar bloaz 770 - Pennoù Stad ar bloaz 771 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

* **[[Makuria]]** ?
* **[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Sa'id I ibn Idris, Roue Nekor (760-803)

## Amerika

* **[[Copán]]** - Yax-Pasaj Chan Yoaat, (763-goude.810)
* **[[Tikal]]** - Yax Nuun Ayiin II, (768-790)

## Azia

* **[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) - Daizong, Impalaer Sina (762-779)
* **[[Japan]]** (Marevezh Nara) - 
*# Shōtoku, (764-770)
*# Kōnin, Impalaer Japan (770-781)
* **[[Silla]]** - Hyegong, Roue Silla (765-780)
* **[[Balhae]]** - Da Qinmao/Dae Heung-mu (737-793)
* **[[Pallava]]** - Parameswaran II, Roue Pallava, (710-775)
* **[[Impalaeriezh Palla]]** - 
*# Gopala (750-770)
*# Dharmapala (770-781)
* **[[Tibet]]** - Impalaer Tibet
** Khri-srong lDe-btsan, (730-785)
** Mu-ne btsan-po, (762-786)
** Mu-tig btsan-po, (764-817)

## Europa

* **[[Rouantelezh Asturia]]** - Roue Asturia
*# Aurelio, (768-774)
* **[[Bulgars]]** - Telerig, Roue Bulgaria (768-777)
* **[[Impalaeriezh Bizañs]]** - Konstantinos V Copronymus, Impalaer Bizañs (743-775)
* **[[Cordoba]]** - Abd-ar-rahman I Kalif Cordoba(756-788)
* **[[Dál Riata]]** - Áed Find, Roue Dál Riata (739-778)
* **[[East Anglia]]** - Aethelred, Roue East-Anglia (c.758-779)
* **[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex Sigeric (758-798)
* **[[Franked]]** Karl-Veur, Roue ar Franked (768-814)
* **[[Gwynedd]]** - Caradog ap Meirion Roue Gwynedd (c.754-c.798)
* **[[Iwerzhon]]** - Donnchadh, Pennroue Iwerzhon (766-792)
** **[[Connacht]]** - Roue Connacht Donn Cothaid, (768-773)
** **[[Hy-Many]]** - Dunchadh Ua Daimhine, Roue Hy-Many (767-780)
** **[[Laighin]]** - Cellach mac Dunchad, Roue Laighin (760-776)
** **[[Mide]]** - Donnchad Midi mac Domnaill, Roue Mide (766-797)
** **[[Ulaid]]** - Fiachna, Roue Ulaid (749-785)
* **[[Lombarded]]** - Desiderius, Roue al Lombarded (756-774)
* **[[Kent]]** - Egbert II, Roue Kent (764-c.784)
* **[[Klarjeti]]** - Adarnase, Duk eus Klarjeti (742-779)
* **[[Mercia]]** - Offa, Roue Mercia (757-796)
* **[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria Ealchred, (765-774)
* **[[Pikted]]** - Ciniod mac Uuredech, Roue ar Bikted (763-775)
* **[[Serbia]]** - Ratimir, Roue Serbia (700-730)
* **[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Eugein II Alt Clut, roue Strathclyde (760-c.780)
* **[[Venezia]]** - Maurizio Galbaio, Doj Venezia (764-787)
* **[[Wessex]]** - Cynewulf, Roue Wessex (757-786)
** **[[Rouantelezh Sussex]]** - Ealdwulf Roue Sussex (c.772-c.791)

## Reter-kreiz

* **[[Caliphat]]** - al-Mansur, Kalif Damascus (754-775)
Yax-Pasaj Chan Yoaat

**Yax Pasaj Chan Yopaat**, anvet ivez **Yax Pasaj Chan Yoaat**, **Yax Pac** ha **Yax Pasah**, e oa roue rouantelezh vayat **[[Copán|Xupki]]** eus 763 da 810. Savet en doa an Aoter Q. Goude e varv ec'h antreas Copan en ur marevezh a ziskar.
Makuria

**Makuria** (arabeg مقرة; *al-Mukurra* pe *al-Muqurra*) a oa ur rouantelezh lec'hiet er pezh a zo hiziv norzh Soudan ha su Egipt. Unan e oa eus rouantelezhioù nubiat a oa deuet war wel goude diskar Rouantelezh Kush a aotrounie ar rannvro etre 800 kent J-K ha 350. Da gentañ e talc'he un dachenn hag en em astenne a-hed an Nil eus an Trede Lamm-froud betek ar pempvet lamm-froud pe ar c'hwec'hvet lamm-froud. Kontrolliñ a rae ivez an hentoù-kenwerzh hag ar mengleuzioù en dezerzh. Dongola a oa e gêrbenn ha hervezi e vez anezhi gwechoù 'zo.

Gounezet e oa bet d'ar feiz kristen e fin ar  met aloubet e voe Egipt gant al luioù islamat ha dispartiet e voe ar vro diouzh ar peurrest eus ar bed kristen. Ul lu arab a aloubas anezhi e 651 met faezhet e voe ha sinet e voe ur feur-skrid, baqt e anv. Goude-se e padas ar peoc'h betek an . E-pad ar marevezh-se e vrasaas Markuria. Stagañ a reas e amezeg an norzh, Nobatia e-pad an aloudabeg arab pe e-pad ren ar roue Merkurios.

Goude an  e krogas ar rouantelezh da ziskar abalamour da drubuilhoù diabarzh ha da aloudabegoù egiptat. Fontañ a rae er  ha skrapet e voe e dachenn gant meuriadoù kantreat.

## Andonioù

An hini gwellañ anavezet eus ar rouantelezhioù nubiat eo Makuria met bez' ez eus kalz traoù ha n'ouzer ket diwar he fenn. An andon pennañ a geleier a-zivout hec'h istor a zo danevelloù ar veajourien arab a weladennas ar rannvro e-pad ar prantad-hont. Kalz a ziaezamantoù a zo gant ar re-se rak ne blije ket dezho o amezeien gristen hag o skridoù a ro ur pouez re vras d'ar bec'hioù etre Makuria hag Egipt ha dedenet e voent gant ar brezeloù etre Makuria hag Egipt. An direizhadenn bennañ a oa Ibn Selim el-Aswani, un diplomat egiptat en doa beajet da zDongola pa oa Makuria unan eus stadoù pouezusañ er rannvro, ha lezet en deus un taolennadur resis anezhi deomp-ni.

## Daveoù

* Adams, William Y. *Nubia: Corridor to Africa.* Princeton: Princeton University Press, 1977.
* Adams, William Y. "The United Kingdom of Makouria and Nobadia: A Medieval Nubian Anomaly." *Egypt and Africa: Nubia from Prehistory to Islam* edited by W.V. Davies. London: British Museum Press, 1991.
* E.A. Wallis Budge. *A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia*, 1928. Oosterhout, the Netherlands: Anthropological Publications, 1970.
* Godlewski, Wlodzimierz. "The Birth of Nubian Art: Some Remarks." *Egypt and Africa: Nubia from Prehistory to Islam* edited by W.V. Davies. London: British Museum Press, 1991.
* Jakobielski, S. "Christian Nubia at the Height of its Civilization." *UNESCO General History of Africa*, Volume III.
* Kropacek, L. "Nubia from the late twelfth century to the Funj conquest in the early fifteenth century", *UNESCO General History of Africa*, Volume IV.
* Michalowski, K. "The Spreading of Christianity in Nubia." *UNESCO General History of Africa*, Volume II.
* Shinnie, P.L. *Ancient Nubia* London: Kegan Paul, 1996
* Shinnie, P.L. "Christian Nubia." *The Cambridge History of Africa: Volume 2, From c. 500 BC to AD 1050.* editor J. D. Fage. Cambridge: Cambridge University Press, 1979.
* Shinnie, P.L. & M. "New Light on Medieval Nubia." *[[Journal of African History]].* VI, 3. 1965.

## Notennoù
Vitellozzo Vitelli

**Vitellozzo Vitelli**, ganet en 1458 e Città di Castello, e proviñs Peruggia en Ombria - marvet en 1502 e Senigaglia, er Marche a oa un den a ouenn uhel hag unan eus ar gwellañ condottieri en Italia ar XVvet kantved, da vare an Azginivelezh italian.

Mab e oa da Niccolò Vitelli, breur da Paolo, Giulio, Giovanni ha Camillo, soudarded eveltañ. Breureg e oa da Oliverotto da Fermo, ha deuñv da Paolo Orsini. Kont Montone, aotrou Città di Castello, Monterchi hag Anghiari e oa.

Aozañ a reas un doare soudarded nevez war droad, gant goafoù hir ha sabrinier ha krouiñ ur bagad brezelourien armet gant akebutoù. Brezeliñ a reas evit Firenze a-enep Pisa hag en 1496 ez eas gant Gallaoued Charlez VIII, gant ar re Orsini evit diframmañ rouantelezh Naplez digant Aragoniz, a oa skoazellet gant ar pab Alesant VI,

Brezeliñ a reas gant Cesare Borgia, disfiz a voe etrezo, ha lazhet e voe gantañ dre dreitouriezh.

Vitellozzo Vitelli hag Oliverotto da Fermo a voe krouget d'an 31 a viz Kerzu 1502 gant pennmuntrer Cesare Borgia, Michelotto Corella.

## Skoazeller an arzourien
Sikouret e voe Vitellozzo Vitelli gant Leonardo da Vinci en e vrezelioù (1502).
Skoazell a roas d'an arzourien e Città di Castello evel Raffaello, Luca Signorelli ha Giorgio Vasari.

## Levr
Anv zo anezhañ en ul levr gant Niccolò Machiavelli, *[[Descrizione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini]]*.

## Pennad kar
*Vitelli, an Tiegezh Vitelli

### Liammoù diavaez
* Diwar-benn Vitellozzo Vitelli
*Skrid Macchiavelli hervez un droidigezh c'hallek eus an XIXvet kantved
*Emboltred Luca Signorelli gant  Vitellozzo Vitelli (etre 1500 ha  1503)

## Notennoù
Descrizione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini

**Descrittione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini** zo ur skrid istorel berr en italianeg gant Niccolò Machiavelli, savet e 1503. 

## Danvez
Kontañ a ra Machiavelli penaos e voe lazhet Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, Paolo Orsini ha Francesco Orsini, gant Cesare Borgia e Senigallia. Deuet e oant d'ober emglev gantañ, pedet gantañ, d'an 31 a viz Kerzu 1502-se, da gorfata, war-lerc'h bet oc'h iriennañ enep dezhañ (*congiura della Magione*, e miz Here 1502), ha krouget gant pennmuntrer Cesare Borgia, Michelotto Corella, p'edo deiz ar 1añ a viz Genver 1503 o sevel, e-keit ma oa o arme o lakaat seziz war ar c'hreñvlec'h difennet gant Andrea Doria. 

Moarvat e voe kontet an dro gant ar muntrer Michelotto Corella d'an oberour: dre hanterouriezh an oberour e voe gopraet Corella gant kêr Firenze e 1505. 

## Liammoù
*Ar skrid italianek orin: :it:Descrizione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini
Eugein II Alt Clut

**Eugein II Alt Clut** a oa, hervez an *[[Harleian genealogies]]*, mab roue Dumnagual III Alt Clut. N'eo kavet e anv e andon arall ebet ha n'eo ket sklaer hag e oa roue, hag e vez gwelet evel-se gant darn vrasañ ar glaskourien..

## Notennoù

## Daveoù
* MacQuarrie, Alan, "The Kings of Strathclyde", in A. Grant & K.Stringer (eds.) *Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community, Essays Presented to G.W.S. Barrow*, (Edinburgh, 1993), pp.&nbsp;1–19

## Liammoù diavez
* Annals of Ulster
* Harleian genealogy 5
Teskad

Meur a ster zo d'ar ger **teskad''.

== [[Gounezerezh]] ==
**Teskad*' a reer eus ar pezhioù [[ed]] a zo chomet goude tremen an [[eost]]erien ha lakaet en ur bern pa 'z int bet klasket er [[park]]où. Pa ne vez mui a-bouez teskata evel ma rae ar [[paour|beorien]] gwechall en deus miret ar ger *teskad* ar [[ster]] dre skeudennadur a roe dezhañ dija oberour [[Geriadur an Armerie]] e kreiz ar [[XVIIvet kantved]] evit skridoù disheñvel lakaet da embann.

== Levrioù ==
Implijet e vez [[teskad (skrid)|teskad]] evit [[skrid]]où lakaet asambles evit bezañ [[moulla|moullet]] ken eo an teskad ur seurt [[levr]], ennañ meur a destenn ha n'eus ket [[liamm]]où diabarzh etrezo evel kaout an hevelep danvez en un heuliad amzer. Gant un [[oberour]] pe meur a oberour e c'hellont bezañ bet savet. N'eus ket da veskañ un teskad testennoù gant un *torkad*, ennañ testennoù dibabet diwar ur yoc'h a oberennoù lennegel. Un doare lennegel dibar eo.

=== Teskadoù dre gennadoù lennegel ===
* Teskad [[barzhoneg]]où
* Teskad [[danevell]]où
* Teskad istorioù fentus
* Teskad [[kantik]]où
* Teskad [[lizher|lizhiri]]
* Teskad partitaoù
* Teskad [[pezh-c'hoari|pezhioù-c'hoari]]
* Teskad sonioù ; teskad kanaouennoù
Kavet e vez ivez ar ger *dastumad'' gant an hevelep ster, met implijet e vez peurliesañ evit un heuliadenn levrioù heñvel a-walc'h dre o stumm pe dre o gennadoù lennegel.

### Deskrivadur reolataet
El levraouegoù e vez renablet an teskadoù skridoù dindan anv an oberour, ma 'z eus unan hepken pe dindan hini an den en deus klasket bodañ an testennoù, hemañ ar rener-embann, met n'eo ket renket ar rener-embann e live an oberourien.

Niverennet e c'hell bezañ pezhioù an dastumad hag un titl a c'hell bezañ roet dezhañ. An titl dastumad, an titl isdastumad, an niverenn a dle bezañ meneget e deskrivadurioù al levrioù hag an enrolladennoù.

## [[Matematik]]
E matematik e termener teskadoù (niverennoù, kevreizhennoù, perzhioù, hag all) pa ouezer mat pe elfennoù a zo e-barzh.

Diwar-benn an teskadoù ez eo bet ijinet damkaniezh an teskadoù.
Facino Cane

**Facino Cane** (1360 - 16 a viz Mae 1412) a oa ur c'h-condottiero italian er .

## E vuhez
Ganet e oa e Casale Monferrato en un tiegezh uhel. Deskiñ a reas micher an armoù gant Otto, dug Brunswick-Grubenhagen a-enep Charles of Durazzo, e 1382. Da 26 vloaz e teuas da vout condottiero evit an tiegezh Scaliger ha diwezhatoc'h evit Carraresi. E 1387 e voe gopraet gant Teodoro II, Markiz Montferrat, war un dro gant 400 marc'heg, en ur brezel a-enep Tiegezh Savoia. 

Er brezel ne glaske nemet pinvidikaat ha pinvidikaat e soudarded war un dro, hag evit se e oa prest d'ober ar gwashañ hag ar skrijusañ oberoù ha da lakaat ar bobl da c'houzañv ar brasañ poanioù. 

Se zo kaoz e voe dic'hopret gant Teodoro e 1397. Neuze ez eas Facino Cane gant tud Carrara, hag e 1401, gant ar re Visconti. E 1400 en doa krouet un tamm aotrouniezh evitañ e Borgo San Martino. A-benn 1404 e oa mestr ivez war Alessandria, Novara ha Tortona.

E 1402, pa varvas dug Milano Gian Galeazzo Visconti, e teuas da vout gwir vestr an dugelezh.

Mervel a reas Facino e Pavia e 1412: addimeziñ a eure e intañvez Beatrice di Tenda d'an dug nevez Filippo Maria Visconti, a oa ugent vloaz yaouankoc'h, hag en devoa prometet d'ar brezelour diwall e intañvez. Un argouroù eus ar bravañ a dapas evel-se, arc'hant e-leizh, ha kêrioù ha soudarded Facino ouzhpenn. Hag un toullad bloavezhioù goude e kavas digarez da zibennañ e wreg.

## Notennoù
*
Barzhoniezh

Ar **varzhoniezh** zo un dachenn lennegel kozh-kenañ, dezhi meur a stumm, hag a c'heller kavout savet gant tammoù skridoù berr anvet gwerzennoù pe savet e komz-plaen. Pouezañ a ra d'an dud a sav barzhonegoù, anvet barzhed ha barzhezed, ober war-dro ar stumm da gentañ ha degas un endalc'h just goude.

## Istor
En Henamzer ar C'hresianed e veze gwelet pep a eztaoladur evel ur rann eus ar varzhoniezh, pa veze pleustret aketus-tre war ar stumm hag al lusk en helavaroniezh koulz hag ar c'han hag ar c'hoariva.
Skiantourien ar mare, ar Brederourien a ree anezho, o deus klasket termeniñ petra oa barzhoniezh ha petra ne oa ket. Aristoteles, en e levr titlet *Barzhoniezh* a gav ez eus tri seurt barzhoniezhoù : ar varzhoniezh veurganel (pe veurzanevell), ar varzhoniezh farsus (pe farserezh) hag ar varzhoniezh dramael (pe ar c'hoariva dramael).
Pelloc'h e chomo tri rann : ar meurzanevell, ar varzhoniezh lourennek hag ar varzhoniezh c'hoarivael, enni an drajedienn koulz hag ar fentc'hoari). Dont a raio ar gwerzennoù da vezañ merk ar varzhoniezh, pa veze gwelet ar c'homz-plaen evel un eztaoladur boutinoc'h.
Ar relijion hag ar mojennoù liammet dezhi, hag en un doare reksoc'h, ar vitologiezh a zo bet abegoù ar varzhoniezh en amzerioù kozh ha en amzer a-vremañ, koulz e touez sevenadurioù a ra kalz gand ar skridoù, koulz ha re a ra gant ar c'homz.
Evit bezañ desket ha kelennet dre eñvor e oa ret sevel ar meurzanevelloù war ur patrom, hini heglev ar c'han, diazezet war al lusk koulz hag an hesonerezh eilet gant ur beñveg seniñ (al lourenn peurliesañ e mare ar C'hresianed kozh). Nemet en amzerioù modern, ne oa ket anv ober un diforc'h etre ar sevel barzhonegoù hag ar sevel kanaouennoù.
Pa oa kaoz eus an doueoù hag an harozioù en meurzanevelloù e veze roet ur pouez bras d'an doare-ober evit dibunañ an danevell hag evit islinennañ dre ar c'homz brasted an obererezhioù deskrivet. Diwar ar savboentoù-se, ne oa ket kalz a lec'h evit eztaoladur santidigezhioù an hiniennoù a yelo da vezañ muiañ priziet pelloc'h. Gant ar c'hlemmgan hag ar marvnad e teu eztaoladur ar sentidigezhioù ha pa vefe evit marv ur penn hag e rae ar Ch'resianed gant ar meulgan harozioù (*humnos heroikos*) ha pa veze ur mignon da vezañ meuleudiet e reent gant ar meulgan mignoned (*humnos enkomiastikos*). 

## Pennadoù kar
* barzhaz
* *[[Barzaz Breiz]]*
* barzhoniezh vrezhonek
* gwerz
* gwerzaouriezh
* klemmgan
* klotenn
* lourennnegezh
* marvnad
* meulgan
* meurzanevell
* rimadell
* sonedenn
Tacheles

**Tacheles** a zo ur greizenn arzoù alternativel e Oranienburger Straße (54-56a), e Mitte (Berlin). Ur ger yidek eo “tacheles”, talvezout a ra kaozeal splann.

## Ar savadur
Savet eo bet etre 1907 ha 1908. Er penn-kentañ e oa ur stal vras, 5 estaj dezhi. Mont a reas ar stal en-dro etre 1909 ha 1914. Ne ouezer ker ar pezh a zo c’hoarvezet eno etre 1914 ha 1924. E 1924 e voe ouzhpennet ur c’hav. Bez eus anezhañ c’hoazh hiziv an deiz, lesanvet eo *Tresorraum*.
Goude 1928 e voe implijet gant an embregerezh *Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft* (AEG). Anvet e voe *Haus der Teknik*. Unan eus abadennoù skinwel kentañ Alamagn a voe filmet eno er bloavezhioù 1930.
Er bloavezhioù 1930 e voe ivez implijet gant Talbenn alaman al labour (Deutsche Arbeitsfront, DAF), ur strollad nazi. Implijet e voe ivez evel burev gant SS.
Prizonidi c’hall a voe bac’het eno e 1943, ha kalz distruj a voe da vare emgann Berlin. Daoust ma voe implijet er bloavezhioù 1950 ez eas stad ar savadur war washaat. Ul lodenn a voe dinamitet er bloavezhioù 1960, hag ul lodenn all a voe distrujet e 1980. 

## Kunsthaus Tacheles
E 1990 e voe anv da zistruj ar savadur da vat. Sañset e oa bezañ distrujet e miz Ebrel 1990. D’an 13 a viz C’hwevrer 1990 en em vodas eno ur strollad arzourien (*Künstlerinitative Tacheles*), hag e krogjont da aloubiñ ar savadur. Un emglev a voe kavet e 1998 a-benn ar fin, hag e chomas an arzourien eno. Sañset eo ar savadur bezañ distrujet a-benn dibenn 2008. 
E Tacheles e kaver un davarn (Zapata Bar), salioù diskouezadegoù, ur sinema, ha stalioù-labour an arzourien.
E-touez an arzourien o deus bet diskouezet o labour e Tacheles emañ Mark Divo, Mutoid Waste Company (kizellerien), Spiral Tribe (strollad sonerezh), DNTT (strollad c’hoariva), Lennie Lee, Sasha Waltz pe c’hoazh Ramm Theater.

## Skeudennoù

Berlin-Kunsthaus Tacheles-08-2006-gje.jpg
Berlin-Kunsthaus Tacheles-14-2006-gje.jpg
Berlin-Kunsthaus Tacheles-18-2006-gje.jpg
Berlin-Kunsthaus Tacheles-28-2016-gje.jpg
Berlin-Kunsthaus Tacheles-38-2017-gje.jpg
Berlin-Kunsthaus Tacheles-52-2017-gje.jpg


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Tacheles
*Skeudennoù hag istor
*Tacheles
*Lec'hienn Cafe Zapata
*Lec'hienn Lennie Lee
*Diskouezadegoù
* Deizlevr Berlin
*Skol-uhel Goethe
*Arzourien  Berlin
*Skeudennoù war Flickr, gant tag    Tacheles
Boston

**Boston** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Commonwealth Massachusetts, e Stadoù-Unanet Amerika. Kreizenn ekonomikel ha sevenadurel Bro-Saoz Nevez eo ivez. Bez' e oa 617 594 a annezidi o chom enni e 2010, ha 692 600 e 2019. Gant Cambridge ha Quincy ez a d'ober ur veurgêr, 4 588 680 a dud enni, an dekvet tudetañ tolpad er Stadoù-Unanet. Brudet eo kêr evit he skolioù-meur, an imbourc'h skiantel hag he buhez sevenadurel.

Diazezet eo bet d'an 17 Gwengolo, 1630 gant ar Buritaned eus kêr vBoston e Bro-Saoz. Unan eus kêrioù koshañ ar Stadoù-Unanet eo.

## Darempredoù etrebroadel
Unnek kêr zo gevellet gant Boston:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kevelet eo Boston gant pevar c'hêr ha rannvro ouzhpenn :
* 
* 
* 
* 
*  (*Border Region* e saozneg)

## Notennoù ha daveoù
Końskowola

**Końskowola** () a zo ur gêriadenn eus gevred Polonia gant tro 2207 annezad enni (e 2015). Etre Puławy ha Kurów emañ, war ribl ar stêr Kurówka.
Pamplona

**Pamplona** zo un anv-lec'h spagnolek, ha hini meur a gêr er bed.

## Lec'hioù
*Pamplona (pe Iruña pe Iruñea), kêrbenn Nafarroa, en Euskal Herria 
*Pamplona, Norte de Santander, e Colombia 
*Pamplona, ur c'harter e Ciudad de Guatemala, e Guatemala 

### Er Filipinez
*Pamplona, Cagayan 
*Pamplona, Camarines Sur 
*Pamplona, Negros Oriental 

## Traoù arall
*Pamplona, ur meuz en Uruguay 
*Pamplona (Estanislau de Figueiredo), ur melldroader brazilian
Ciudad de Guatemala

**Ciudad de Guatemala** eo kêr-benn Republik Guatemala ha hini departamant Guatemala. An anv istorel hag ofisiel eo **La Nueva Guatemala de la Asunción**. 3 942 348 a oa enni hervez niveradeg 2002. 


Aerial view of Guatemala City - Guatemala - 16.jpg
High-rise apartment buildings in zone 14, Guatemala City.jpg


guatemalaplazajpii.jpg|Monumant d'ar pab Yann-Baol II
Guatemala City Air View2.jpg|Zona Viva
View of eruption of Fuego Volcano from Guatemala City.jpg|Menezioù-tan en-dro da gêr
Guatemalavolcanes.JPG|Traoñienn Ciudad de Guatemala
510

*Diwar-benn bloavezh *'510*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*
Proveñs a ya d'an Ostrogoted

## Darvoudoù

### Europa

* Anicius Manlius Severinus Boethius a zo anvet da goñsul gant Theodoric Meur
* Proveñs a zo dalc'het gant an Ostrogoted

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

Diazezet eo Kankaven gant Sant Meven moarvat war-dro 510. 

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 510|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 510]]*

## [[:Rummad:Marvioù 510|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 510]]*

__NOTOC__
Theudis

**Theudis** a oa roue ar Vizigoted en Hispania eus 531 da 548.

Goude marv Amalarik, roue diwezhañ an diernelezh Balti e voe dilennet an tiern Theudis, gwechall pennlu Teodorig Veur da vezañ roue. Kas a reas e gêr-benn eus Narbonna da Varcelona. E-pad e ren e voe graet al lezennaoueg kentañ abaoe Euric. E 546 e voe embannet.

E 541 e voe ret dezhañ stourm ouzh Franked Klotar I ha Childebert Iañ o-doa tizhet Pamplona ha Zaragoza. Dont a reas a-benn da zifenn ar c'hêrioù-se ha kas a reas an alouberien kuit eus ar vro. Ne sikouras ket Ceuta pa voe sezizet gant Impalaeriezh Bizantion e 542.

E 548 e voe muntret gant ar skraper Theudigisel)

## Andonioù
*J.B. Bury. *History of the Later Roman Empire*, Chapter 19, section 14.
*Edward Gibbon, *History of the Decline and Fall of the Roman Empire*, Chapter 41.

## Notennoù
Brec'h

**Brec'h** a c'hall bout:
* brec'h (ezel), un ezel, unan eus an divvrec'h
** *brec'h ur sae*, al lodenn eus an dilhad a wisk ar vrec'h
*** brec'henn, un dra heñvel ouzh ur vrec'h pe a lakaer ouzh ar vrec'h
** ul lodenn eus ur mekanik, eus ur robot a-wechoù, a denn un tamm d'ur vrec'h; 
** ul lodenn eus ur stêr
** ur vrec'h-vor, ul lodenn strizh eus ur mor
*** a zo *[[sound]]* e saozneg Bro-Skos, evel e-barzh Sound of Bute;
* ur c'hleñved pegus, ar vrec'h
** ar vrec'h-nij, ur c'hleñved bugale
** ar vrec'h-du, ur c'hleñved all, anavezet e yezhoù all evel an *typhus*
* ur gumun a Vro-Gwened, Brec'h (kumun)
Roll ar varzhed vrezhonek

Dre ma'z eo un doare-lennegezh berr eo ar varzhoniezh ez eus bet kalz skrivagnerien vrezhonek o pleustriñ warni.

## kantved
*Ivonet Omnes

## kantved
*Mikael an Nobletz
*Juluan Maner

## kantved
*Yann-Bêr-Vari ar Skourr
*Aogust Brizeug
*Yann Gonan
*Joakim Gwilhom
*Yann-Gwilhoù Herri
*Narsis Kelien
*Frañsez-Vari Klec’h
*Per Nouri
*Prosper Proux

## kantved
*Fañch Abgrall
*Ronan a Germene (Joseph Duchauchix)
*Reun ar Mougn
*Benead
*Adrien de Carné
*Youenn Drezen
*Anjela Duval
*Guillam er Borgn 
*Roperzh er Mason
*Maodez Glanndour
*Glenmor (Emil ar Skañv)
*Youenn Gwernig
*Per-Jakez Helias (Pierre Hélias)
*Roparz Hemon (Louis-Paul Némo ; dindan anv Gawain ivez)
*Loeiz Herrieu
*Frañsez Jaffrennou (Taldir)
*Yann-Eozen Jarl
*Filomena Kadored
*Yann-Ber Kalloc'h
*Frañsez Kervella (dindan anv Divi-Kenan Kongar)
*Kerverzhioù (Gwilherm Bertou)
*Andreo Koulouarn
*Sten Kidna
*Efflam Koed Skaù (Jean-Marie François)
*Zavier Langleiz
*Mab an Dig
*Youenn Olier
*Iffig Pichon
*Pêr Pronost
*Paotr Treoure

## kantved
*Denez Abernot
*Gweltaz Adeux
*Reun ar C'halan (René Galland)
*Pêr ar Bihan
*Alan Botrel
*Yann-Erwan Broudig
*Guy Étienne (Abanna)
*Jef Gedez 
*Ronan Huon
*Tugdual Kalvez
*Koulizh Kedez
*Paol Keineg
*Yann-Ber Piriou
*Annaig Renault
*Fant Rozeg (dindan an anv *Meaven*)
*Naig Rozmor
*Bernez Tangi
*Lan Tangi
Entrammes

**Entrammes** a zo ur gumun eus departamant Mayenne (Bro-C'hall). 

## Istor
### kantved
* E 863 e voe sinet feur-emglev Entrammes etre Salaun, roue Breizh, ha Karl Voal, roue Bro-C'hall, a laoske gant Breizh an takad "etre Daou Zour" (ar stêrioù Mezven ha Jouanne).

## Monumantoù ha traoù heverk
*Abati Port-du-Salut

## Kêrioù treuzet

*Ouette

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2007 text:2007
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 1004
  bar:1968 from:0 till: 1019
  bar:1975 from:0 till: 1183
  bar:1982 from:0 till: 1582
  bar:1990 from:0 till: 1802
  bar:1999 from:0 till: 1847
  bar:2007 from:0 till: 2108
  bar:2012 from:0 till: 2237

PlotData=

  bar:1962 at: 1004 fontsize:S text: 1004 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 1019 fontsize:S text: 1019 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 1183 fontsize:S text: 1183 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 1582 fontsize:S text: 1582 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 1802 fontsize:S text: 1802 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 1847 fontsize:S text: 1847 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 2108 fontsize:S text: 2108 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 2237 fontsize:S text: 2237 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:



## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Eadwulf Northumbria

**Eadwulf Northumbria** a voe roue Northumbria eus marv Aldfrith Northumbria e miz kerzu 704 betek miz c'hwevrer 705 pa'z adkavas mab Aldfrith, Osred I Northumbria e dron.

Ur bugel e oa Osred pa varvas e dad ha krediñ a reer e skrapas Eadwulf en tron. N'anavezer ket hag Eadwulf a oa un diskennad eus Ida Northumbria met un dra bosupl eo rak un nebeud rouaned ziwezhatoc'h a berc'henn ouzh adlignezioù an eoppingas.

Skoazellet e voe Eadwulf gant Berhtfrith, mab Berhtred, war a seblant. Berhtfrith a oa tiern eus biz Bernikia, e Lothian hag a-hed ar Forth. Un tabud a oa etrezo buhan a-walc'h, avat. An eskob Wilfrid, a oa en harlu, a c'hoantae distreiñ d'ar vro. Fellout a rae da Eadwulf e chomje en estrenvro met gwelloc'h e felle da vBerhtfrith e tistroje. Bez' e oa ur brezel diabarzh berr ha gant Berhtfrith ha Wilfrid ez eas an trec'h. Osred a lakajont en-dro war an tron.

En harlu da zDál Riata ez eas Eadwulf war a seblant ha tu-se e chome betek e varv e 717.

## Daveoù

* Higham, N.J., *The Kingdom of Northumbria AD 350-1100.* Stroud: Sutton, 1993. ISBN 0-86299-730-5
* Marsden, J., *Northanhymbre Saga: The History of the Anglo-Saxon Kings of Northumbria.* London: Cathie, 1992. ISBN 1-85626-055-0
* Yorke, Barbara, *Kings and Kingdoms of early Anglo-Saxon England.* London: Seaby, 1990. ISBN 1-85264-027-8
Arctic Monkeys

**Arctic Monkeys** a zo ur strollad rock saoz brudet-bras e Bro-Saoz. Krouet e oa bet e Sheffield e 2001, p'o deus kroget ar sonerien da zeskiñ peb a venveg. Anavezet int bet da gentañ dre o lec'hienn war MySpace hag o singles kentañ - "I bet you look good on the dancefloor" zo bet #1 e Bro-Saoz. Ken bras e oa ar "buzz" en-dro dezho ma 'z eo bet o fladenn gentañ an hini a zo bet gwerzhet ar muiañ er sizhun gentañ, e miz Genver 2006

N'o deus ket gortozet pell a-raok embann en eil pladenn, en deus graet kement a berzh. Sellet e vez outo bremañ evel unan eus ar strolladoù pennañ e bed ar rock music, par da Oasis ha Radiohead dek vloaz zo

## Pladennoù
* Whatever People Say I Am, That's What I'M Not (2006)

* Favourite Worst Nightmare (2007)

## Sonerien
* Alex Turner (gitar, kan)

* Jamie Cook (gitar)

* Matt Helders (taboulinoù)

* Andy Nicholson (gitar bod betek 2006)

* Nick O'Malley (gitar boud adalek 2006)
Brec'h (ezel)

**Brec'h** a reer eus an ezel a zo e korf un den etre pep dorn ha pep skoaz. Div vrec'h, un *divrec'h* eta, o deus an dud, stag ouzh ar c'horf en divskoaz.
Dont a ra an divrec'h eus emdroadur ar pavioù diaraok el loened pevarzroadek a zo deuet da vezañ tud.

Er korfadurezh e reer kemm etre *brec'h* hag *arvrec'h* : an arvrec'h etre an dorn hag an ilin, ar vrec'h etre an ilin hag ar skoaz.

## Korfadurezh
* *Kof ar vrec'h*, pe *kof-brec'h*, a reer eus lodenn gigennek ar vrec'h.
* *Pleg ar vrec'h* a vez graet eus ar pleg etre ar vrec'h hag an arvrec'h

Arm muscles front superficial.png|Kigennoù ar vrec'h
Arm muscles front deep.png|Kigennoù diaraok
Arm muscles back.png|Kigennoù diadreñv
Gray812.png|Nervennoù


## Troioù-lavar
* *Plegañ brec'h* a zo evañ
* *Divrec'hiet*, *[[mogn]]*, *[[moñs]]* e teuer da vezañ pa goller ur vrec'h.
Ezel

Un **ezel**, pa vez kaoz eus korfadurezh, eo an anv a vez graet eus ur rann eus ar c'horf a c'hall fiñval en un doare emren. 

Pevar ezel o deus an dud hag al loened. Gerioù disheñvel a zo hervez ar gouennoù:
* gant an dud 
** an divhar, stag ouzh ar c'horf dre an divlez
** an divvrec'h, stag ouzh ar c'horf dre an divskoaz, 
* gant an evned, an divaskell hag ar pavioù,
* gant al loened pevarzroadek, ar pavioù.
Arabesque (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **arabesque** evit deskrivañ un emstumm pa van war sav un dañser(ez) war ur c'har keit ha m'emañ eben astennet a-dreñv, reut an daoulin.

An troad ma saver warnañ a c'hell bezañ *[[en pointe]]*, *[[en demi-pointe]]* pe plaen. Ar c'har a-dreñv a c'hell bezañ stok ouzh al leur *tendu en arrière*, anvet *arabesque par terre* pe savet diwar al leur: hervez al live e reer outañ neuze *à demi hauteur* pe *à demi hauteur* (45°) pe *à la hauteur* (90º) ha pa rank ar c'horf stouiñ a-raok evit c'hom hep kouezhañ pa sav ar c'har en tu all da 90º e reer outañ *arabesque penchée*.

Kemmañ a ra emstummoù an divrec'h a skol-da-skol.

## An Hentenn Vaganova
Hervez ar Skol rusek anvet Hentenn Vaganova ez eus pevar emstumm *arabesque* diazez, deskrivet gant an dañser(ez) o sellet ouzh Lec'hiadur 8 war al leurenn hervez an Hentenn Vaganova, da lâret eo ar c'horn dirak hag a-gleiz war al leurenn.

E-doug ar pleustradennoù emañ an divrec'h a-live gant an divskoaz atav, graet eus an emstumm-se *arabesque de classe*, keit ha ma c'hell sevel ar vrec'h dirak uheloc'h evit ar skoaz evit an arvestoù, ma reer anezhañ *arabesque de scene*. D'an traoñ e rank bezañ an daouilin atav.

* **Kentañ ''arabesque***: en em lakaat a ra an dañser(ez) en emstumm *effacé*, d.l.e. o sellet ouzh Lec'hienn 8 gant an traod dehoù dirak hag an troad dehoù savet en *arabesque*, astennet ar vrec'h dehoù a-gostez (d.l.e war-du an arvesterion/ezed) hag ar vrec'h kleiz astennet dirak (war-du korn al leurenn). Sell an dañser(ez) a ran heuliañ linenn ar vrec'h astennet *en avant*;

* *'Eil *arabesque***: an divc'har evel er c'hentañ ''arabesque'' net gant ar vrec'h dehoù astennet ''en avant'' hag ar vrec'h kleiz astennet un tammig a-dreñv ar [[skoaz]]. En ''[[épaulement (barrez)|épaulement]]'' e rank bezañ an divskoaz kenstur gant an divvrec'h ha gant sell an dañser(ez) war-du an arvesterion/ezed;

* **Trede *arabesque***: en em lakaat a ra an dañser(ez) en emstumm ''croisé'' (Lec'hienn 8 gant an traod dehoù dirak) gant an troad kleiz savet en ''arabesque'', astennet ar vrec'h dehoù a-gostez hag un tammig a-dreñv ar skoaz, astennet ar vrec'h kleiz dirak. Sell an dañser(ez) a ran heuliañ linenn ar vrec'h astennet ''[[avant (barrez)|en avant]]'';

* **Pevare *arabesque**': en em lakaat a ra an dañser(ez) en emstumm *croisé* evel evit an trede *arabesque*, astennet ar vrec'h dehoù dirak hag ar vrec'h kleiz astennet a-dreñv ar muiañ ar gwellañ ha kenstur gant ar vrec'h dehoù. En *épaulement'' rik e rank bezañ an divskoaz kenstur gant an divvrec'h ha gant sell an dañser(ez) war-du an arvesterion/ezed;

## Daveennoù
*
*
Roll ar Pennoù Stad e 340

## Afrika

* **[[Aksoum]] - [[Ezana Aksoum]] ([[330]] - [[356]])

==Azia==

* **Sina - Tierniezh Jin ar reter Impalaer Cheng Jin (322 - 344)
** Zhao Diwezhat - Shi Hu (334 - 349)
* Rouantelezh Tuyuhun– Mùróng Yèyán (329–351)
***[[Japan]]**
**Impalaer Nintoku (313–399)
***[[India]]**
** Impalaeriezh Gupta – Samudragupta (335–380)

## Europa

***[[Impalaeriezh roman ar C'hornôk]]** 
** Constans - Impalaer roman ar c'hornôk (337 - 350) en Illyria, Italia, Afrika
***Constantinus II, Impalaer roman ar c'hornôk e Gallia (337-340)

## Reter Nesañ

***[[Impalaer Roman ar Reter]]**
**Constantius II, Impalaer Roman ar Reter (337-361)
Skoaz

Ar **skoaz** eo rann uhelañ ar vrec'h hag al lec'h ma'z eo staget ouzh korf an den, pe ma'z eo staget pavioù al loened pevarzroadek ouzh o c'horf.
Pa vez div vrec'h e vez implijet an droienn, mark an daouder warni, an* divrec'h* ha staget ouzh an *divskoaz* ez int.

## Gerioù deveret
* *[[Skoazell]]*,*skoazenn*, *skoaziad*
** Reiñ skoazell d'un den zo kement ha sikour anezhañ
*** *Skoazellañ* un den zo kement ha reiñ sikour dezhañ.
*** Ur *skoazeller* eo an den a ro skoazell
** Ur skoazell-bleg pe ur skoaz-pleg
** Ur skoazenn
* Ur skoazeg, ur seurt pesk
* *Skoazek*, pe *skoaziek*, eo an den divskoaz ledan dezhañ. Treuzskrivet e galleg gant an anvioù-familh *Scoazec* ha *(Le) Scouëzec*
* Ur skoazigell zo un tamm eus ur sae, pe ur pezh dilhad heñvel, a zo ouzh ar skoaz, da zerc'hel ar sae peurvuiañ. 
* Ur skoazwisk a wisk ar skoaz
Tierniezh Jin (265 - 420)

An **Dierniezh Jin** (Sinaeg晋朝), unan eus ar C'hwec'h Tiernezh a heulias marevezh an Teir rouantelezh e Sina. Kent marevezh an Tierniezhioù Su & Norzh eman. Gant ar familh Sima e voe diazezet.

## Istor

E daou brantad e vez disrannet an tierniezh Jin. **Tierniezh Jan ar C'hornôk** (西晉, 265–316) a voe krouet gant Impalaer Wu Jin e 265. Daoust ma teuas a-benn da unvaniñ ar vro dre stagañ Wu ar Reter e 280 ne voe ket gouest da harz ouzh ar gantreidi goude Brezel an Eizh Priñs. Aloubet e voe Luoyang e 311 gant Han Zhao ha lazhet e voe Impalaer Huai Jin. Repuiñ a reas an dierniezh da Chang'an met kouezhout a reas ar gêr e 316 ha kollet e voe an norzh evit ar Jin.

Da su ar vro e tec'has ar pezh a chome eus al lez hag e gêrbenn nevez e savas e Jiankang, e-kichen er pezh a zo Nanjing Da impalaer **Tierniezh Jin ar Reter** e voe embannet Priñs Longya met ne voe ket anavezet gant stadoù an norzh. Distabil ha gwan e voe Jin ar Reter e-pad an 104 bloavezh o vuhez.E 383, avat e faezhas Qin Diaraok en-doa unvanet norzh ar vro en Emgann Fei, ar pezh a voe abeg fontadeg rouantelezh an norzh.

E 403 e voe skrapet an tron gant Huan Xuan a ziazezas un diernezh nevez , **Chu**. Ne badas ket pell amzer, avat, rak faezhet e voe Huan Xuan gant Liu Yu. Liu Yu a adlakaas Impalaer An Jin war an tron met eñv a oa an hini a dalc'he ar galloud gwir. Brasaat a reas tachenn ar Jin dre aloubiñ Yan ar Su ha Qin Diwezhat. E 419 e voe taget An ha erlerc'hiet e voe gant e vreur Impalaer Gong Jin. Ur bloavezh diwezhatoc'h e lezas Gong e dron da Liu Yu a grouas Tierniezh Liu Song.

## Impalaerien Jin
Julien Gracq

**Julien Gracq** (anv-pluenn **Louis Poirier**) a zo bet ganet d'ar 27 a viz Gouere 1910 e Saint-Florent-le-Vieil (Bro-C'hall) ha marvet d'an 22 a viz Kerzu 2007 en Añje (Bro-C'hall). Ur skrivagner gallek brudet eo. O chom e oa e Breizh, e Naoned dreist-holl. 
Genidik e oa eus Saint-Florent-le-Vieil war vord al Liger. 

Skrivet en doa "*Le rivage des syrtes*" - Priz Goncourt anezhañ e 1951 (ha nac'het ar priz gant Julien Gracq) - ha kalz a romantoù.
Kelenner e oa Gracq war an istor hag an douaroniezh. Brudet eo ivez evit al levr "*La forme d'une ville*" , a zo gouestlet da Naoned.
E-pad ar bloavezhioù 30 en doa kelennet e Lise Kemper. Unan eus krouerion Kleub Echedoù Kemper e oa.
Pavia

**Pavìa** zo ur gêr hag ur gumun en Italia, kêr-benn proviñs Pavia, e rannvro Lombardia, ha 71 159 a dud enni d'an 31/12/2021.
Emañ war lez ar stêr Ticino, un tamm en hanternoz da gember ar Po, 35 km er c'hreisteiz da Vilano.
## Anv
*Ticinum* e oa an anv en Henamzer, *Papia* er Grennamzer.
## Ardamezioù
* *En gul e groaz en argant*.
## Istor

Battle of Pavia.jpg|Emgann Pavia, 1525
Battle of Pavia 1525.PNG|Emgann Pavia


Pavia Ponte Coperto.JPG|Ar *Ponte Coperto*, pont kozh goloet eus ar Grennamzer, adsavet e 1950 goude ur vombezadeg
Pavia old map.jpg|Pavia er 


## Pennad kar
*Emgann Pavia, e 1525
## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
Valtellina

**Valtellina** zo un draonienn e Lombardia, en Italia, tost da Suis.

Hiziv eo brudet abalamour d'ar gwin, d'ar fourmaj (Bitto, diwar anv ur froud), d'ar ski. Ul lec'h tremen a-bouez eo etre Italia hag Alamagn, evel e-pad Brezel an Tregont Vloaz.
São João Batista

**São João Batista** zo un anv portugalek , a dalv kement ha Sant Yann Vadezour, hag anv meur a gumun e Brazil:

*São João Batista (Maranhão)‎;
*São João Batista (Santa Catarina) 
*São João Batista do Glória - e Minas Gerais. 

hag ivez:
*São João Batista, ur c'harter e Cariacica e stad Espirito Santo 
*São João Batista - ur c'harter e Belo Horizonte. 
*São João Batista - ur c'harter e Volta Redonda, e stad Rio de Janeiro.
Amzerioù modern

Dre voaz, e Bro-C'hall e vez renket an darvoudoù istorel etre ar 15vet kantved hag an Dispac'h gall e marevezh an **Amzerioù modern** ken eo an *Istor modern* ur rann eus kelenn an Istor. Koulskoude, n'eo ket termenet sklaer an deroù e Bro-C'hall pa seblant a ra da lod ez eus bet un troc'h gant trec'h an Durked otoman war an Impalaeriezh roman ar Reter e 1453. Lod all e-touezh an istorourien gall ha nann-gall a gav dezho eo deroù an trevadennouriezh europat e Amerika hag e Afrika a verk dibenn ar Grennamzer (Dizoloadenn hag ergerzhoù Amerika gant Kristol Goulm e 1492).
Evit dibenn ar marevezh ez eus diforc'hioù etre an istorourien saoz a gav gwelloc'h pouezañ war lañs Marevezh ar Gouloù war-dro 1750 pa vez kavet talvoudusoc'h gant ar Stadunanidi hag ar C'hallaoued sellout ouzh o dispac'hoù (1784 ha 1789).