open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Champeaux (Manche)

**Champeaux** a zo ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall. 
## Gerdarzh
## Douaroniezh
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sartilly hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas nav gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,79% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un den nann soudard er gumun abalamour d'ar brezel d'an 31 a viz Gouere, ganet e oa bet e Kankaven.
* Mervel a reas ur prizoniad-brezel nevez dieubet eus ar gumun d'ar 17 a viz Mae 1945 en Jena en Alamagn.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur c'hanolier eus ar gumun d'ar 25 a viz Kerzu 1955 e  Blida.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieChampeauxEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Vigor*, bet savet en , met adkempennet meur a wech.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Gwerenn-livet ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:400
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 346
  bar:1968 from:0 till: 314
  bar:1975 from:0 till: 352
  bar:1982 from:0 till: 324
  bar:1990 from:0 till: 330
  bar:1999 from:0 till: 320
  bar:2006 from:0 till: 382
  bar:2010 from:0 till: 358

PlotData=

  bar:1962 at: 346 fontsize:S text: 346 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 314 fontsize:S text: 314 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 352 fontsize:S text: 352 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 324 fontsize:S text: 324 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 330 fontsize:S text: 330 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 320 fontsize:S text: 320 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 382 fontsize:S text: 382 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 358 fontsize:S text: 358 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Villedieu

**Villedieu** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
* Villedieu, e Cantal ;
* Villedieu, e Côte-d'Or ;
* Villedieu, e Vaucluse ;
* **Villedieu**, kumun gwechall e Loir-et-Cher, hiziv e Gièvres ;
* **Villedieu**, kumun gwechall e Sarthe, hiziv e Chantenay-Villedieu.
## Tud
* Marie-Catherine de Villedieu (1640-1683), skrivagnerez ;
* Alexandre de Villedieu (XIIIvet kantved, yezhadurour ;
* Emmanuel Villedieu (1919-1980), politikour.
Salzburg (disheñvelout)

**Salzburg** a c'hall bezañ:

*Salzburg, pevare brasañ kêr Aostria
*Stad Salzburg, unan eus stadoù kevreet Aostria, kêr Salzburg ar gêr-benn anezhi
*Salzburg, ur gêr e Rheinland-Pfalz, en Alamagn
*Salzburg, ur gêr e Loren, anvet *Château-Salins* e galleg
Loren (disheñvelout)

## Lec'hioù
*Loren a zo ur vro istorel eus kornaoueg Europa, bremañ er Frañs, tro-ha-tro rouantelezh, dugelezh, bezirk, rannvro.

## Tud
*Sophia Loren, aktourez italian
Vermandois

**Vermandois** a oa ur gontelezh kozh e Bro-C'hall. Hiziv eo anv un tolead en-dro da Saint-Quentin, en Aisne, er rannvro Pikardi, hag a glot gant arondisamant Saint-Quentin.

## Istor
Er Grennamzer e oa ur *pagus Viromandensis* e-kichen ar *pagus noviomensis* pe Noyonnais, en-dro da gêr Noyon. Dont a rae da-heul ar *civitas Viromanduorum*, bro ar Viromandui pe *Veromandui*, ar bobl kelt a oa o chom er vro-hont. Diwar an anv-gwan *viromandensis* e teu ar ger Vermandois.

Krediñ a reer e oa kêr-benn ar bobl e Vermand, hogen adal an  e voe Saint-Quentin a voe kêr-benn ar *pagus*, a veze graet *Saint-Quentin-en-Vermandois* anezhi aliezik.

An impalaer Loeiz an Deol, mab Karl Veur, a savas kontelezh Vermandois evit Bernez Italia, mab bastard d'e vreur henañ, Pepin Italia.
Aumale

**Aumale** zo un anv-lec'h gallek, hag un titl en noblañs c'hall.

## Lec'hioù
* Aumale, kumun e Seine-Maritime e Normandi ;
** Kanton Aumale, kanton e Seine-Maritime e arondisamant Dieppe ;
* Aumale, en Aljeria c'hall, hiziv Sour El-Ghozlane (wilaya Bouira, Aljeria) ;
** Departamant Aumale, departamant gall en Aljeria, etre 1958 ha 1959 ;

## Titl hag anv-tud
* Konted ha duged Aumale, titl en noblañs stag ouzh dalc'h-douar Normandi, savet da dugelezh en 1547 ;
* Charlez Iañ Aumale (1555-1631), mab da Loeiz-Fulup Iañ ;
* Henri d’Orléans (1822-1897), dug Aumale, lesanvet Aumale en e gerentiezh ;
* Claude II Aumale, mab da dug Guise ; pe Henri d'Orléans (1822-1897).

## Traoù all
* Doare Dug Aumale, un emlakadur revel.

## Pennad kar a bell
* Omale
Kastell Aberystwyth

**Kastell Aberystwyth** a oa ur c’hastell e kêr Aberystwyth, e kornôg Kembre. Savet e voe e dibenn an , e-pad aloubadeg Kembre gant ar roue saoz Edouarzh I, evel kestell Fflint, Rhuddlan ha Llanfair-ym-Muallt. Hiziv ne weler nemet dismantroù eus ur c’hastell a voe kroget da sevel e 1277, met meur a gastell all a voe eno a-raok. Eus Oadvezh an Houarn eo ar c’hreñvlec’h kentañ. 

Ur voudenn-gastell a voe savet war-dro 1110, un tammig pelloc’h er c’hreisteiz d’an dismantroù a weler bremañ. Graet e vez anezhi *Castell Tan-y-castell*, *Castell Aber Rheidol* pe *Hen Gastell Aberystwyth*. Kreñvaet e voe ar c’hastell koad-se gant mein diwezhatoc’h. Kemeret e voe ar c’hastell gant Owain Gwynedd e 1136 ha cheñch a reas daouarn meur a wech e-pad ar brezelioù etre Kembreiz hag Angled-ha-Normaned, a-raok bezañ kemeret gant Llywelyn Fawr e 1221. Distrujet e voe ar c’hastell kentañ-se gant Llywelyn Fawr a savas unan all en e lec’h. Ne reer ket anv eus ur c’hastell ken eno, a-raok ma voe lakaet sevel unan all gant Edouarzh I e-pad e vrezel a-enep Kembreiz, an hini a weler e zismantroù bremañ, war vord ar mor, e-kreiz Aberystwyth.

Kregiñ a reas al labourioù e 1277. Ne voent ket echuet a-raok 1289 ha ker e koustas da Gurunenn Bro-Saoz. E 1288 e oa bet kemeret ar c’hastell gant un armead Kembreiz ha losket e oa bet ganto. E 1294-95 adarre e voe lakaet seziz war ar c’hastell e-pad emsavadeg Madog ap Llywelyn. 

E-pad an emsavadeg renet gant Owain Glyndŵr, e voe kemeret ar c’hastell gant un arme Kembreiz e 1404. Adkemeret e voe gant ar Saozon e 1408. Bep taol e voe gwallaozet ar savadur. Gant Oliver Cromwell e voe distrujet ar c’hastell e 1649, e-pad Brezel diabarzh Bro-Saoz. Hiziv ne chom nemet aspadennoù anezhañ.

Ar porzh diabarzh a voe savet e stumm un diamant, gant div voger-dro, an eil e-barzh eben, ha gant pep a zor en daou benn hag un tour-meur ouzh pep dor. Hervez an henoniourien e oa krog ar savadur da vont da fall kerkent ha 1343, abalamour d’an avel ha d’ar mor, ken tost.
Prüm

**Prüm** zo ur gêr eus Alamagn, e gwalarn land Rheinland-Pfalz. Emañ er menezioù Eifel, war lez ar stêr Prüm a zo un adstêr d'ar stêr Sauer (Sûre).

Dre Feur-emglev Prüm e voe rannet Frankia ar C'hreiz, domani Lotar I, etre tri mab an impalaer, en 855. Mont a reas Lotar da vanac'h goude se ha mervel a reas e manati Prüm.

## Tud vrudet
* Regino Prüm (842-915), manac'h ha kronikour.
*Moarvat e voe Pepin an Tort, mab da Garl-Veur, o vevañ e Prüm, en ur manati, etre 793 hag 813, bloavezh e varv.
Genevois

**Genevois** pe **Genevoix** a c'hall bezañ meur a dra, un anv-lec'h gallek hag un anv-tiegezh.

## Orin
Savet eo an anv diwar hini kêr Geneva (*Genève* e galleg), e Suis. 

## Lec'hioù
* Genevois (proviñs), a oa ur broviñs eus Dugelezh Savoia, hag Annecy ar gêr-benn anezhi. 
*Adkemeret eo bet an anv kozh-se d'ober anv eus ar Genevois français, roet d'an takad kumunioù gall en-dro da gêr Genève, a zo e Suis.

## Tud
* Maurice Genevoix, skrivagner gallek
* Romain Genevois, c'hoarier mell-droad eus Haiti

## Yezh
* Ar *genevois* eo anv gallek ar rannyezh arpitanek komzet en tolead.

## Pennadoù kar a bell
*Genovese
Paeañ an truaj

**Paeañ an truaj** zo un anv a roer da veur a oberenn arzel, diwar linennoù tennet eus an Aviel.

Kement-se avat a ra dave da zaou zarvoud disheñvel.

## Ar pezh e genoù ar pesk

*Pagamento del tributo (*Paeañ an truaj*), ul livadur gant Masaccio, a zo e Firenze.
**St Peter finding the Tribute Money*, gant Pieter Pauwel Rubens, 1617–18, a zo en National Gallery of Ireland;
**St. Peter Finding the Tribute Money*, gant Jacob Jordaens, war-dro 1623, 
**The Tribute Money*, gant George Hayter, e 1817 .

## Rentit da Gaezar
* *Gwelout ivez : [[Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo‎]] *.

* Paeañ an truaj (*Cristo della moneta*), gant Tizian, e 1516, bremañ e Gemäldegalerie, Dresden
**The Tribute Money* (Paeañ an truaj), war-dro 1560–1568, gant Tizian, bremañ en National Gallery (Londrez)
**Jesus and the Tribute money* (Jezuz hag arc'hant an truaj), gant Giovanni Serodine, a zo en National Galleries of Scotland. 

Hag ivez :
**The Tribute Money*, gant Ludovico Mazzolino, e Christ Church, Oxford;
**The Tribute Money*, gant Peter Paul Rubens, e 1612, a zo en California Palace of the Legion of Honor
**The Tribute Money*, un damlivadur gant Rembrandt e 1629 
**Tribute Money*, gant Alexander Maximilian Seitz
**Christ and the Tribute Money*, gant Anton von Werner
**The Tribute Money*, gant Giuseppe Bazzani, er *MacKenzie Art Gallery*, e Saskatchewan;
**The Tribute Money*, gant Giuseppe Bazzani, e 1742, er San Diego Museum of Art, California
Paeañ an truaj (Tizian)

**Paeañ an truaj**, pe **Cristo della moneta** hervez an anv italianek, zo un eoullivadur diwar zorn Tizian e 1516, hag a zo bremañ er Gemäldegalerie Alte Meister e Dresden. Warnañ e lenner: "Ticianus F.[ecit]". 

Gwelout a reer Jezuz o komz gant ur Farizian hag a ziskouez ur pezh arc'hant dezhañ, ma respont Jezuz: Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo.

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Paeañ an truaj

## Levrlennadur
* Francesco Valcanover, *L'opera completa di Tiziano*, Rizzoli, Milano 1969.
Emflourañ

*
An *'emflourañ**, anvet ivez **pitouchal**, **boloiñ**, (eus [[boz]]), pe **en em darlaskañ**, **masturberezh**, **onanegezh** (diwar anv [[Onan]]), a zo un ober reizhel graet gant an den ([[paotr]] pe [[plac'h|blac'h]]), gant e [[daouarn|zaouarn]] pe gant c'hoarielloù reizhel, pa flour e-unan e organ embarañ, pe ur rann-gorf all, evit tizhout ar blijadur reizhel. Eus [[kenvasturberezh]] e komzer kentoc'h pa ra gant skoazell un den all, un doare neuze da virout a [[embarañ]].

==Kondaonidigezh==



Kemm zo bet en emzalc'h ar c'hevredigezhioù diwar-benn an [[emerotegezh]]. Er sevenadurioù diazezet war ar [[Bibl]] pe ar [[Koran|C'horan]] eo ur pec'hed bras.
Kondaonet eo bet an emflourañ gant an Iliz katolik, evel el levr ''L’Onanisme ou Discours philosophique et moral sur la luxure artificielle et sur tous les crimes relatifs'', savet gant ar pastor Jean-Philippe Dutoit-Membrini hag embannet e [[Lausanne]], e 1760.

Medisined zo o deus bet embannet e c'halle degas kleñvedoù, evel ar [[Suis]] [[Samuel Auguste Tissot]], en e levr ''L’onanisme. Dissertation sur les maladies provoquées par la masturbation'', e 1785, ha [[korfkenn]]où a veze graet da virout ouzh ar baotred da c'hoari gant o c'horf.

Hiziv e vez embannet eo un ober reizhel ordinal ha par d'ar re all.

==Onanegezh==
** Onan*' zo un den meneget er [[Bibl]] hag a nac'h speriañ intañvez e vreur [[Er]], en eneb d'an henvoaz. Gwelloc'h e kavas teurel e sper d'an douar eget ober ur bugel. Evit

==Doareoù-ober==

Boutin d'an holl emflourerien eo gwaskañ pe rimiañ an organoù embarañ gant ar bizied pe ouzh traezoù evel ur goubenner pe torchenn. Darn a blij dezho lakaat bizied pe traezoù all en o fraez, dorloiñ kalc'h pe kourzh gant ur [[fraoñverez]].

===Gant ar baotred===

===Gant ar merc'hed===

==Loened==
Un doare emflourañ a vez ivez gant ar marmouzien, hag ivez gant chas.

==Lennegezh==
*Meneget eo ar masturbiñ gant [[Balzac]], [[Flaubert]], [[Thomas Wolfe]]. Testenioù zo diwar-benn Maupassant o vrabañsal diwar-benn e ampartiz da zorloiñ e galc'h.
**Onan soit qui mal y pense*, lavar meneget dre fent gant ar romantour gallek [[Hubert Monteilhet]] en e romant *Les pavés du diable*.
*Er romant saoznek *Portnoy's Complaint*, gant [[Philip Roth]], ez eus kaoz eus masturberezh, ken e fellas da bennadurezhioù [[Aostralia]] lakaat berz war al levr.

== Levrlennadur ==
*Philippe Brenot, *Éloge de la masturbation'', Zulma, 2002. Gant ur c'heriaoueg hag ul levrlennadur berr.

## Notennoù
Kenvasturberezh

Ar **c'henvasturbañ**, pe ar **c'henvoloiñ** zo un ober reizhel graet gant daou zen, pe vuioc'h, o flourañ an eil egile evit tizhout ar blijadur reizhel.
Onan

**Onan** (אוֹנָן "kreñv", en hebreeg) a oa eil mab Juda, e Levr ar C'heneliezh. Diwar e anv eo savet ar ger onanegezh, kenster gant masturberezh pe emflourañ.

## Bibl
Juda en deus tri mab: Er, Onan ha Chêla. Dimeziñ a ra Er d'ur vaouez anvet Tamar. mervel a ra Er, ha hervez al lezenn (Deuteronom 25,5), eo kemeret Tamar da bried gant Onan. Nemet nac'h a ra Onan reiñ bugale da d-Tamar, ha n'a ket betek penn an embarañ. Displijout a ra e emzalc'h da Zoue, ha mervel a ra Onan. 

## Kristeniezh
Kemeret eo bet istor Onan evel un dave d'an emflourañ, hogen n'eo ket ar soñj ar Yuzevien. 

## Onanegezh
Kavout a reer ar ger e Geriadur Ménard e 2012, da dreiñ ar ger *onanisme*, ur ger gallek deuet eus ar saozneg, hag a voe skrivet e 1712 el levr * Onania; or, The Heinous Sin of Self-Pollution, and all its Frightful Consequences in Both Sexes*, ha dizanv an oberour, petra bennak ma kreder hiriv e voe savet gant ar surjian saoz John Marten (~1692–1737).
Er (Bibl)

**Er** zo anv tri den er Bibl :

* *Er* (**עֵר** "kêr (?)") mab henañ Juda, mab da Jakob, breur da Onan ha Shelah, dimezet da Tamar. Un den divezh dirak Doue zo anezhañ, ha lazhet e vefe en abeg da se. Hervez an Talmud, eo chom hep speriañ e wreg eo e dorfed, rak ne felle ket dezhañ diskar he c'hened ouzh he brazezañ (Levr ar C'heneliezh, 38:3-7; Levr an Niveroù 26:19)
* mab Shelah, mab da Juda, niz egile. (1 Levr ar C'hronikoù 4:21)
* mab Yosse ha tad Elmodam. (Aviel Lukaz 3:28)

## Gwelet ivez
* Onan
* Tamar (Bibl)
Emlakadur revel

An **emlakadur revel** eo an doare m'en em laka daou zen, pe muioc'h, pa vezont a-greiz un darempred revel. Meur a zoare zo hervez ma klasker plijadur en embarañ, dre c'houhin, dre fraez pe dre c'henoù, pe en un doare bennak all. 

Eus an emlakadurioù ez eus kaoz e Kâmasûtra an Indez, ma'z eo kinniget an embarañ evel un arz.
Nathalie de Volz Kerhoënt

**Nathalie de Volz Kerhoënt**, ganet e Baden d'ar 14 a viz Du 1871 ha marvet en Oriant d'ar 25 a viz Eost 1964, pe **Gwenfrewi** hervez hec'h anv-barzhez, zo oberourez un dastumad anvet *Er Bleu Keltiek. Sorbienneu ha Guerzenneu*. Ur c'hentskrid zo d'al levr gant ar chaloni J. Buléon, hag *eur Gir arok* gant Taldir.

## Notennoù
Bazeleg-Hazhoù

**Bazheleg-Hazhoù** a zo ur gumun gozh eus an Il-ha-Gwilen a oa anezhi betek 1973, enteuzet e 2009 gant Hazhoù evit ober kumun Hazhoù-Bazeleg. Etre 1973 ha 2009 e oa unanet gant Hazhoù, koulz ha Sant-Sinforian, met homañ a zo distroet da wir gumun e 2008.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz a gumun Bazheleg abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,20% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
* Mervel a reas 32 waz a gumun Hazhoù abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,19% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus kumun Bazheleg abalamour d'ar brezel.
* Mervel a reas pemp den eus kumun Hazhoù abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Daou vilour eus kumun Hazhoù a varvas.
## Monumantoù ha traoù heverk

Hédé-Bazouges (35) Alignement de menhirs de Bringuerault 05.JPG|Ur peulvan e Bringuerault.
Hédé mairie.jpg|An ti-kêr.
Hédé - Château 07.jpg|Ar c’hastell dismantret.

* Steudad peulvanoù Bringuerault.
* Ar maerdi.
* Kastell Hezeg.

Hede Kirche.jpg
Hédé (35) Église Notre-Dame - Intérieur - 01.jpg

* Iliz katolik *Intron-Varia* en Hazhoù.

Bazouges-sous-Hédé (35) Église 02.jpg

* Iliz katolik *Sant Varzhin* e Bazeleg.

Bazouges-sous-Hédé (35) Église 19.JPG

* Monumant ar re varv e Bazeleg, luc’hskeudennoù
* Monumant ar re varv en Hazhoù, kartenn-bost.

## Notennoù ha daveoù
Dragey-Ronthon

**Dragey-Ronthon** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez Bae Menez-Mikael e Mor Breizh emañ Dragey-Ronthon.
## Gerdarzh
* *Drageiun* e 1027-1035. Amsklaer eo e orin, marteze un anv-den romanek evel *Dravius*.
* *Ronthon*: al lodenn *-thon* a seblant bout deuet eus *tun* en hensaozneg (*town* e saozneg a-vremañ), al lodenn *ron* eus an anv-den germanek *Raganus*. *Ransthun* e 1158, *Ronthon* e 1212 ha *Ronton* e 1254.
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sartilly hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
### 
* Adalek ar 1 a viz Genver 1973 ha betek 1979 e voe kengevredet kumunioù Genêts, Dragey, Ronthon ha Saint-Jean-le-Thomas er gumun anvet Dragey-Tombelaine. E 1979 e teuas Genêts ha Saint-Jean-le-Thomas da vout emren en-dro; chom a reas Dragey ha Ronthon d'ober kumun Dragey-Ronthon.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner ar Potrel, . 
* Maner Brion, ; ur prioldi e oa gwechall.
* Iliz katolik *Saint Médard*, e Dragey, .
* Iliz katolik *Saint Nicolas*, e Ronthon, ul lodenn anezhi a oa bet savet en .
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
### Dragey-Ronthon: emdroadur ar boblañs 1962-2010

### Ronthon: emdroadur ar boblañs 1921-1968

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Agadir

**Agadir**' (berbereg (amazigh): ⴰⴳⴰⴷⵉⵔarabeg : أغادير *Aġadīr* pe *Agadīr*) zo ur gêr eus Maroko. Emañ e mervent Maroko war aodoù ar Meurvor Atlantel ha kêr-benn proviñs Agadir (MA-AGD) ha rannvro Souss-Massa-Draâ eo. Poblañs : war-dro 200 000 a dud.
Setu ar gêr marokan anavezetañ gant an douristed eus ar C'hornôg abalamour d'an niver a ostalerioù vakañsoù eno hag er c'horn-bro.
Ur greizenn genwerzh war an aod a oa bet krouet eno gant ar Bortugaled e penn-kentañ ar . D'an 29 a viz C'hwevrer 1960 e voe distrujet Agadir tost a-bezh en ur c'hren-douar a badas pemzek eilenn : war-dro 15 000 den a voe lazhet. Distrujet e oa bet ar *[[Kasbah|C'hasbah]]* kozh. Lakaet e voe Agadir da vezañ ur greizenn vakañsoù *heol ar goañv*. Bremañ eo an douristerezh an obererezh pennañ ha milieroù a douristed a nij betek eno eus broioù Europa dreist-holl.
Roll kumunioù kozh Il-ha-Gwilen

Roll Kumunioù kozh Il-ha-Gwilen :
=A=
* Anast
=B=
* Balieg
* Bazeleg-Hazhoù
* Braen
=C=
* Chapel-al-Loc'h
* Chapel-Sant-Melani
= D =
* Dompêr-an-Hent
= E=
* Entraven
= F=
* Ar Fantanig
= G=
* Gougleiz
* Gwennel
* Gwennevl
* Gwipri
= K=
* Kantieg
* Kastellan-ar-Sec'h
* Kell-Gougleiz 
* Kempel
* Kreneg

= L=
* Lanhelen
* Al Loc'h
* Loezherieg
= M=
* Menieg-Roazhon
* Mezeg
* Montourz
= N =
* Noal-ar-Sec'h
= O =
* Oc'heg
= P=
* Parame
* Pereg
= S=
* Sant-Albin-ar-Pavez
* Sant-Brizh-Gougleiz
* Sant-Jord-Kadeneg
* Sant-Marzh-ar-C'houenon
* Sant-Owen-Reoger
* Sant-Mezar-Elvinieg (1790-2018)
* Sant-Pêr-Plewenn
* Sant-Servan
* Sant-Stefan-Gougleiz
* Sant-Yann-ar-C'houenon

= T=
* Trese
= V=
* Vildé-la-Marine
Fulvio Pellegrino Morato

**Fulvio Pellegrino Morato**, pe **Moreto** pe **Moretto**, ganet e Mantova war-dro 1483, ha marvet e Ferrara e 1548, a oa ul lenneg italian eus deroù ar XVIvet kantved.

Dimezet e oa da Lucrezia Gozzi, ha tad e oa da Olimpia Fulvia Morata, lennegez a-bouez.

Pedet e voe da vont da gelenn d'ar *Scuola Pubblica di [[Vicenza]]*, hag ur gador gelenner en doe eno etre 1532 ha 1539. Troet e oa gant ar brotestantiezh.

## Oberennoù
*Ar *Rimario di tutte le cadentie di Dante e Petrarca*, 1528. Kentañ *rimario*, geriadur klotennoù italianek.
Martin Butzer

**Martin Bucer**, pe **Butzer** (*Martinus Buccer*, pe * Martinus Bucerus* e latin), ganet e Schlettstadt (en Elzas) d'an 11 a viz Du 1491, ha marvet e Cambridge (Bro-Saoz) d'an 28 a viz C'hwevrer 1551, a oa ur beleg ha doueoniour alaman. 

## Oberennoù

* *Opera Latina*, embannet gant François Wendel et al., 1955;
* *Deutsche Schriften*, embannet gant Robert Stupperich et al., 1960;
* *La corrispondenza*, embannet gant Jean Rott et al., 1979.
Willis Tower

Ar **Willis Tower** a zo ur skraber-oabl e Chicago e Stadoù-Unanet Amerika. Etre 1973 ha 2004 e oa ar savadur uhelañ eus ar bed (442 m ha 108 estaj). Bremañ eo an eil uhelañ er Stadoù-Unanet, war-lerc'h an One World Trade Center e New York.

## Liammoù diavaez
Asied

Un **asied** zo ul lestr kelc'hiek, damgleuz hogen plaen a-walc'h, e pri poazhet peurvuiañ, ma vez lakaet boued da un den da zebriñ. 

Donik e vez an asied da lakaat soubenn, hogen tud zo a gav gwell ober gant ur volenn.

Graet e veze asiedoù koad ha loaioù koad gwechall. Hiziv e vez graet asiedoù e plastig, e kartoñs. 

Eus un asied e vez debret gant ul loa pe ur fourchetez.

## Torriñ asiedoù
Hervez ur c'hliched kevredigezhel e plij d'ar gwragez terriñ asiedoù pa fuloront war-lerc'h o gwaz. Met ur c'hiz ivez eo an terriñ asiedoù e broioù zo: Gres, Filipinez.

## Sirk

## Levrlennadur
*Michèle Barrière, « L'assiette », Historia,‎ novembre 2011, p. 8 (ISSN 0750-0475)

## Asiedoù a bep bro

file:Antike Fischteller aus der Sammlung Neumann 020.JPG|Asied etrusk, IVvet kantved kent JK.
file: Plate Euphorbos BM GR1860.4-4.1.jpg|Asied gresian. Enez Rodos. 
file:Roman glass plate (M.A.N. 14383) 01.jpg|Asied roman e gwer, IIIde kantved. 
File:Sassanid Music Plate 7thcentury.jpg|Sonerien war un asied sasanid, VIIvet kantved
file:Cup hawker Louvre MAO440.jpg|Falc'huner war varc'h, war un asied eus Iran, XIIIvet kantved. 
file:Plate Buwayhid.JPG|Asied buwayhid
file:Assiette-meiji.jpg|Asied japanat, marevezh meiji. 
File:KPM plate with cathedral of Magedburg 1844.jpg|Asied alaman, gant iliz-veur Magdeburg. 1844


## Livadurioù

Image:Wilhelm Maria Hubertus Leibl 030.jpg|Munud eus * Schlafender Savoyardenknabe * (1869).Wilhelm Maria Hubertus Leibl. Mirdi ar Peniti.
Image:Édouard Manet - Pomme sur une assiette.jpg|*[[Aval]] war un asied* (1881). Edouard Manet.
Image:Carl von Bergen Mädchen mit Teller.jpg|*Mädchen mit Teller* (Plac'hig gant un asied) (1904), gant Carl von Bergen.
Image:Penumbrian Bowl, 2003, Oil on linen and wood, 25.5 x 35.7 cm..jpg|*Asied* (1948), eoullivadur gant Israel Hershberg.


## Liammoù diavaez
*"Kefi - The Spirit of Greece," about.com.
*"Having a Smashing Time in Greece.  Why do Greeks break plates?," about.com.
*"Breaking Plates in Greek Tavernas," greecetravel.com
Niort

**Niort** (distaget: ) a zo ur gêr hag ur gumun, pennlec'h departamant an Deux-Sèvres, e Poatev, e kornaoueg Bro-C'hall, war lez ar Sèvre niortaise. 57 325 a dud a oa o vevañ enni e 2010, ha 151 254 a dud en tolead kêr. Lesanvet e vez "kêr-benn an ekonomiezh sokial" dre ma'z eus staliet ur bern kenasurañsoù eno.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr Niort
Mankato (Kansas)

**Mankato** zo ur gêr e Jewell County, e hanternoz stad Kansas, e SUA. E 2010 e oa 869 den o chom enni.
James St Clair

**James St Clair** (1688 – 1762), a oa ur jeneral ha politikour skosat whig. 

E penn armeoù Breizh-Veur e oa e Flandrez e 1745. E 1746 e oa bet lakaet e penn 6000 soudard da vont arsailhat kêr Québec. A-benn ar fin ez eas da arsailhat kêr an Oriant, un arsailhadeg ma kemeras perzh ar prederour David Hume. Distruj a reas mogerioù-kreñv e-tal Kiberen. 

Anvet e voe da gannad evit ur bastell-vro skosat. 

## Lec'h
Diwar e anv eo bet anvet kêr St. Clair, Minnesota, e SUA.
Mankato (Minnesota)

**Mankato** zo ur gêr e Minnesota, e Stadoù-Unanet Amerika. 

## Poblañs
Hervez niveradeg-poblañs ar bloavezh 2000 e oa 32 427 a annezidi e kêr, kresket betek war-dro 36 500 e 2009.

## Istor
Bro ar bobl amerindian Lakota e oa a-raok donedigezh Europeaned. Krouet e voe ar gumun gant donedigezh Parsons King Johnson e miz C'hwevrer 1852, gant an divroadeg a reter da gornôg en .

Evit kêr ne voe diazezet da vat nemet d'an 11 a viz Mae 1858, gant Henry Jackson, Parsons King Johnson, ar c'horonal D. A. Robertson ha Justus C. Ramsey. 

### Krougadeg Amerindianed
D'ar 26 a viz Kerzu 1862 e voe krouget 38 Amerindian eus ar bobl Dakota gant an arme stadunanat goude Brezel Dakota 1862. E gwirionez eo 303 den a oa bet kondaonet gant lezvarn an arme, met ar prezidant Abraham Lincoln a roas e bardon da 265 anezho.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Mankato (Minnesota)
Aunis

An **Aunis** (distaget: ), pe **Aoniz** e brezhoneg, a zo ur proviñs eus Bro-C'hall, e kornaoueg ar vro, en-dro da gêr ar Roc'hell. Ar proviñs bihanañ eus ar Frañs an hini eo. Inizi brasañ Bro-C'hall a gaver eno: Enez-Ré hag Enez-Oléron.

## Istor
En 1374 e voe distaget ar Roc'hell diouzh ar Saintonge gant ar roue gall Charlez V d'ober ur gouarnamant a-ziforc'h, ennañ Rochefort ha Marennes, ha Benon ur pennad. Neuze eo e teuas Aunis da vout ur broviñs ervat. 

### Eus ar proviñs d'an departamantoù
Ar pep brasañ eus an Aunis a zo aet e-barzh departamant ar Charente-Maritime e 1790, teir farrez a zo aet e departamant an Deux-Sèvres hag unan er Vande.

## Notennoù ha daveoù
Angoumois

An **Angoumois** ( ; poateveg-santoñjeg : *Engoumaes* ; okitaneg : *Engolmés*), ar pezh a dalvez eleze bro Angoulême, zo ur proviñs e kornaoueg Bro-C'hall. Ul lodennig zo en Okitania.

An darn vrasañ zo aet d'ober departamant ar Charente. Tammoù zo e Haute-Vienne, e Dordogne hag e Deux-Sèvres.
Proviñsoù Iwerzhon

Iwerzhon a oa rannet, ent-istorel, e **pevar froviñs** (pe "peder froviñs") pe rannvro (*cúige* en iwerzhoneg, ha *province* e saozneg): Connachta (saozneg: *Connacht*), Laighin (*Leinster*), An Mhumhain (*Munster*) hag Ulaidh (*Ulster*). Ar ger iwerzhonek evit ar rannañ-se eo *cúige*, ar pezh a dalvez "pempvedenn", ar pezh a ziskouez e oant pemp da gentañ: ar pempet hini, Rouantelezh Midhe, a oa bet lakaet e Laighin, gant tammoù staget ouzh Ulaidh. N'eus talvoudegezh melestradurel ebet gant ar proviñsoù bremañ, met un dalvoudegezh istorel ha sevenadurel vras o deus, ha politikel ivez el lavar a-wechoù: lavaret e vez da skouer "ar pevar froviñs" evit ober anv eus Iwerzhon a-bezh, koulz ar Republik ha Norzhiwerzhon a zo e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet. Un dalvoudegezh o deus e bed ar sport ivez: e rugby da skouer, ez eus pep a skipailh gant ar proviñsoù.

## Ar pevar froviñs

Four Provinces Flag.svg|Banniel ar Pevar Froviñs
Friedrich II an Impalaeriezh Santel

**Friedrich II an Impalaeriezh Santel** e ditl, *Friedrich von Hohenstaufen* e anv, bet ganet e Jesi e-tal Ancona (Italia) d'ar 26 a viz Kerzu 1194 ha marvet d'an 13 a viz Kerzu 1250 e Castel Fiorentino, e-tal Lucera ha San Severo, a oa roue Sikilia, roue ar Romaned, Impalaer Santel ha roue Jeruzalem adalek 1220.

## Buhez
Herri VI an Impalaeriezh Santel (1165-1197), impalaer santel ha roue Sikilia, e oa e dad ; Constanza Iañ Sikilia (1154-1198), merc'h da Ruggero II, roue Sikilia, e oa e vamm.

Bec'h en doe Friedrich hep distag gant ar bibien ha div wech e voe ezkumunuget. *An Antekrist* a veze graet anezhañ gant ar pab Gregor IX. Darempredoù mat en deveze gant ar Vuzulmaned, ha kas a reas da benn ar c'hwec'hvet kroaziadeg (1228-1229) hep brezeliñ, hag an eil den e voe oc'h adkemer lec'hioù santel ar Gristeniezh goude Godefroy de Bouillon e 1099.

Desket-bras e oa, c'hwec'h yezh a gomze : latin ha henc'hresianeg, sikilianeg, arabeg, normaneg hag alamaneg.

Skiantourien a bep bro a veze degemeret en e lez ; troet e oa gant ar jedoniezh hag an arzoù. Lakaat sevel kestell a rae diwar e raktresoù. 

## Dimezioù ha bugale
Peder gwech e timezas ha meur a serc'h en doe.
* Constanza de Aragón y Castilla (war-dro 1179-1222), eured aozet gant ar pab Inosant III. Costanza a oa nevez intañvezet, ha tost da zek vloaz koshoc'h eget Friedrich e oa, pa ne oa-eñ nemet pemzek vloaz, pa voent dimezet e Messina d'ar 15 a viz Eost 1209.
* Jolanda di Brienne (1212-1228), dimezet e Brindisi d'an 9 a viz Du 1225, oadet a 13 vloaz. Marvet e gwilioud.
* Isabella Bro-Saoz, dimezet e Worms e miz Gouere 1235
* Bianca Lancia pe Lanza (1213 - 1246), a voe e wir garantez moarvat ; serc'h adalek 1225, ha marteze dimezet e 1246

## Levrlennadur
*  Everett Green, Mary Anne (1850) : *Lives of the Princesses of England, from the Norman Conquest*, Vol. 2, London, pp. 1–47.
*  Norgate, Kate (1892) : *Isabella (1214-1241)* en [''Dictionary of National Biography'' Vol. 29. Smith, Elder & Co. pp. 62–63''](https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Isabella_(1214-1241)).
*  Weir, Alison : *Britain's Royal Family: The Complete Genealogy*, Random House, 2011 .

## Gwelit ivez
* *[[De arte venandi cum avibus]]*

## Notennoù
Inizi Juan Fernández

**Inizi Juan Fernández** zo un enezeg e kornôg Chile, ouzhpenn 670 km eus an douar-bras. Dont a ra o anv eus hini ar moraer spagnol Juan Fernández. Brudet int abalamour d'ar romant saoznek Robinson Crusoe e 1719.

## An inizi
***[[Enez Robinson Crusoe]]** (gwechall *Más a Tierra*)
***[[Enez Alejandro Selkirk]]** (*Más Afuera*)
*enezennig **[[Enez Santa Clara (Chile)|Santa Clara]]**
*enezennoùigoù all. 

## Pennadoù kar
*Juan Fernández
*Juan
*Fernández
Juan Fernández

**Juan Fernández** zo un anv spagnolek, ha hini meur a zen 

## Tud
*Juan Fernández de Navarrete, livour spagnol
*Juan Fernández Manrique de Lara (1398-1493), kont Castañeda ha kansellour meur Kastilha;
*Juan Fernández (moraer portugalat), moraer portugalat er XVvet kantved
*Juan Fernández (1530-1599), moraer spagnol er XVIvet kantved, kavet gantañ an Inizi Juan Fernández.
*Juan Fernández (kabiten), moraer spagnol er XVIIvet kantved,
*Juan Fernández el Labrador, livour spagnol eus ar XVIIvet kantved

## Lec'hioù
*Inizi Juan Fernández
*Juan Fernández (Chile)

## Istor
*Kemeridigezh an Inizi Juan Fernández

## Pennad kar
*João Fernandes
Connemara Girl

**Connemara Girl** zo ul livadur diwar zorn al livour iwerzhonat Augustus Nicholas Burke (1838 – 1891) e 1865, ma weler ur baourez vihan diarc'hen o vaesa givri hag o tougen ur vriad bleñchoù. War ziskouez emañ en National Gallery of Ireland.
Enez Chañaral

An **Enez Chañaral** zo un enezenn eus norzh Chile, 6 km eus an aod, 100 km en norzh da gêr La Serena, e Rannvro Coquimbo. Gant an Enez Choros hag an Enez Damas, ez a d'ober ar Reserva Nacional Pingüino de Humboldt, meret gant ar c'h-Corporación Nacional Forestal (CONAF).

## Pennad kar
*Inizi Chile‎

## Liammoù diavaez
*Chanaral Island: the biggest Humboldt Penguin Colony in the world
*The Humboldt Penguin Colonies at Chanaral Island, Chile
*Humboldt penguins from the International Penguin Conservation Web Site
Rouantelezh Tesalonika

**Rouantelezh Tesalonika**, Βασιλειο της Θεσσαλονίκης e henc'hresianeg, a oa ur rouantelezh latin savet e Gres goude kemeret Konstantinopolis gant Brezelourien ar Groaz en 1204. Ne badas nemet ugent vloaz.
Enez Robinson Crusoe

**Enez Robinson Crusoe** zo unan eus an Inizi Juan Fernández e Chile. An eil enezenn vrasañ eus an enezeg eo. Stag eo ouzh Proviñs Valparaíso, e Rannvro Valparaíso.

## An anv
Isla Robinsón Crusoe eo an anv spagnolek. A-raok 1966 e oa anvet *Más a Tierra, Más Atierra* pe *Aguas Buenas*, met adanvet eo bet gant gouarnamant Chile da enoriñ Alexandre Selkirk a awenas ar romantour saoz Daniel Defoe pa skrivas e romant Robinson Crusoe.

## Pennad kar
*Inizi Chile
Park Broadel Pan de Azúcar

**Park Broadel Pan de Azúcar** zo ur park broadel e hanternoz Chile. 

## Enez Pan de Azúcar
Er park emañ an Enez Pan de Azúcar. Betek eno e c'haller mont gant ar vag met difennet eo diskenn d'an douar abalamour d'an evned.
Enez Hornos

An **Enez Hornos** eo ar vihanañ eus an Inizi Hermite e su Chile. Warni emañ ar **[[Kab Horn|C'hab Horn]]**, penn pellañ Amerika ar Su.

En norzh dezhi emañ an Enez Herschel. 

## Skeudennoù

File:Horn Leve de soleil.JPG|Sav-heol war an Enez Horn
File:CapeHorn.jpg|**[[Kab Horn]]**
File:Horn Cap.jpg|**[[Kab Horn]]**
File:Horn Monument caphornier.JPG|Maen-koun gallek, savet gant an *Amicale internationale des capitaines au long cours*
File:Horn phare.JPG|Tour-tan en enez
File:Horn Phare 1.JPG|Tour-tan en enez
Santa Clara

**Santa Clara** zo un anv-lec'h portugalek ha spagnolek hag a gaver e meur a vro. 

## Orin
Eus anv spagnolekaet ar santez italian Chiara d'Assisi (1194–1253). 

## Lec'hioù
*Enez Santa Clara, anv meur a enezenn

###### 
* Santa-Clara (Angola)

###### 
* Santa Clara de Saguier e proviñs Santa Fe
* Santa Clara (Buenos Aires)

###### 
* Santa Clara do Sul, e Rio Grande do Sul
* Santa Clara d'Oeste, e stad São Paulo

###### 
* Santa Clara (Enez Robinson Crusoe Island), en Inizi Juan Fernández 

###### 

###### 
* Santa Clara La Laguna, e departamant Sololá 
 
#### Mec'hiko
* Santa Clara (Durango), 
* Santa Clara del Cobre (Michoacán)

###### 

###### 
* Santa Clara (Perou), karter eus Ate, e Lima.

#### {{Spagn]]
* Santacara
* Santa Clara de Avedillo

###### 
*Santa Clara (Kalifornia)

## Istor
* Emgann Santa Clara, e 1958, e Cuba.

## Pennadoù kar
*Saint Clair
*Saint Clare
*Santa Clarita
Inizi Chile

Chile zo ur vro enni 2 180 enezennig — douaroù entre 3 ha 9 ha —, ha 3 739 enezenn, en holl 105 561 km², da lavarout eo 13,94 % eus gorread ar vro.

## Taolenn

## Notennoù


## Pennadoù kar
*Rannvroioù Chile
Enez Alejandro Selkirk

An **Enez Alejandro Selkirk** (*isla Alejandro Selkirk* e spagnoleg), hogen **Más Afuera** betek 1966, hag *isla de los Perros* (Enez ar Chas) er skridoù kozh, zo un enezenn vihan en Inizi Juan Fernández e Chile, 48 km² dezhi . 

Stag eo ouzh Proviñs Valparaíso, e Rannvro Valparaíso.

## Kemm an anv
Betek 1966 e oa anvet ** Más Afuera**. Pa oa deuet ar skrivagnerez ha livourez urugwaiat Blanca Luz Brum, da chom en inizi e krogas da gabaliñ da adenvel div enez vrasañ an enezeg. Dont a reas a-benn da lakaat ar prezidant Eduardo Frei Montalva da vont a-du ganti. Adanvet e voe neuze diwar anv ar martolod skosat Alexander Selkirk a voe dilezet eno en XVIIIvet kanved abalamour d'e enebiezh ouzh e gabiten saoz en enez Robinson Crusoe, a oa "Más a Tierra" hec'h anv kentaou. Diwar istor Selkirk eo e skrivas Daniel Defoe e romant Robinson Crusoe.

## Pennad kar
*Inizi Chile
Delphine Batho

**Delphine Batho** a zo ur bolitikourez c'hall, bet ganet d'an 23 a viz Meurz 1973 e Pariz (Bro-C'hall). Bet eo ministrez an Ekologiezh dindan ar Prezidant ar Republik c'hall, François Hollande, gouarnamant Jean-Marc Ayrault etre Mezheven 2012 ha Gouhere 2013.
Enez Mocha

An **Enez Mocha** zo un enezenn vihan en Chile, e proviñs Arauco, e Rannvro ar Biobío, 48 km² dezhi. 800 a dud zo o chom enni. 

Gweladennet eo bet gant korserien ha morbreizherien, evel ar Saoz Francis Drake. 

## Pennad kar
*Inizi Chile
Enez Herschel

**Enez Herschel** zo anv div enezenn, anvet diwar anv-tiegezh ar skiantourien saoz William Herschel ha Caroline Herschel, ha John Herschel (1792 – 1871):

*Enez Herschel (Chile)
*Enez Herschel (Kanada)
Enez Herschel (Chile)

**Un [[Enez Herschel (Kanada)]] zo ivez.*

**Enez Herschel** zo un enezenn e su Chile, unan eus an Inizi Hermite, un enezeg er su d'an Inizi Wollaston. E reter an Inizi Hermite emañ, etre an Enez Deceit, pelloc'h c'hoazh er reter, hag an Enez Hornos er su.
Herschel

**Herschel** zo un anv-tiegezh alamanek.

## Tud
*William Herschel (1738–1822), steredoniour alaman-saoz
**e c'hoar Caroline Herschel (1750–1848), 
**e vab John Herschel (1792 – 1871)
***e vibien vihan:
****Alexander Stewart Herschel (1836–1907) 
****William James Herschel (1833–1917)

## Lec'hioù
* Enez Herschel, anv div enezenn
* Herschel (Suafrika)
* Menez Herschel
Hertz (disheñvelout)

**Hertz**, ouzhpenn bezañ un unanenn fizik, zo un anv-tiegezh alamanek. 

## Tud

### XVIIvet kantved
* Naftali Hertz (fl. 1648), pe Rabbi Naftali Hertz Ben Ya’acov Elchanon

### XIXvet kantved
* Henrik Hertz (1797–1870), skrivagner danat
* Wilhelm Hertz (1835–1902), skrivagner alaman
* Heinrich Rudolf Hertz (1857–1894), fizikour alaman, tad an "hertz".

### XXvet kantved
* Rudolf Hertz (1897-1965), keltiegour alaman
* Alfred Hertz (1872–1942), soner alaman
* Gustav Ludwig Hertz (1887–1975), fizikour alaman
Enez Barnevelt

An **Inizi Barnevelt** zo un tamm enezeg e su Chile, anezho un enezennig hag un toullad re all bihanoc'h en-dro dezhi, 300 ha dindane en holl. Lodek int eus an Inizi Hermite, er gevred d'an Tierra del Fuego, hag er reter d'an Enez Deceit. Bro an evned int.
Barneveld (disheñvelout)

**Barneveld** zo un anv-tiegezh izelvroek.

## Tud
*Raymond van Barneveld, c'hoarier biroù eus an Izelvroioù

## Lec'hioù

###### 
*Barneveld 

###### 
*Barneveld (New York) 
*Barneveld (Wisconsin) 

## Pennad kar
*Oldenbarnevelt
Iván Zuleta

&nbsp;*Arabat eo droukveskañ gant al livour euskarat* Iván Zulueta.
**Iván Zuleta**, ganet e 1976 en Urumita, en departamant La Guajira e Kolombia, zo un akordeoñser kolombian hag unan eus sonerien vrudetañ ar *[[vallenato]]*.

## Tiegezh
Mab eo d'ar c'haner Fabio Zuleta Díaz, ha da z-Denia Barros. He c'hoar Fabiola Zuleta Barros zo bet kuzulierez e Valledupar. Mab-bihan eo da Emiliano Zuleta Baquero, akordeoñser ha sonaozer vallenato. Niz eo d'ar sonaozer Héctor Zuleta Díaz, da Efraín Zuleta Peña, d'ar c'haner Poncho Zuleta ha d'an akordeoñser Emilianito Zuleta, o-daou anavezet ivez evel * Los Hermanos Zuleta*.​ Kenderv eo d'an akordeoñser José Enrique "Coco" Zuleta, d'ar ganerien Toba Zuleta, Héctor Arturo Zuleta, hag Andrés Alfonso "Cabeto" Zuleta.

## Micher
Sonet en deus gant Diomedes Díaz goude marv e akordeoñser Juancho Rois e 1994. Sonet en deus ivez gant Rafael Santos Díaz, ha Poncho Zuleta . Hiziv e son gant Iván Villazón ha graet o deus ar bladenn * Pa que te enamores*.

## Liammoù diavaez
*Pennad spagnolek diwar e benn
Iván Villazón

**Iván Francisco Villazón Aponte**, ganet en 1959 en Valledupar, Colombia, zo kaner vallenato. Kanañ a vicher a ra abaoe 1984, goude dilezet e stusioù er skol-veur gwir. 

## E albomoù
# El Arco Iris - 1984
# Una voz un rey - 1985
# Vamo' amanecé - 1986
# Los Virtuosos - 1987
# Por Ti Valledupar - 1988
# Enamorado de Ella - 1989
# El Amor Canta Vallenato - 1990
# La Compañía - 1991
# Mar de Lágrimas - 1993
# Noticia - 1994
# Sin Límites - 1995 	
# Entrégate - 1996
# Tiempo de Vallenato - 1997
# Detalles - 1998
# El Mundo al Revés - 1999
# Amores - 2000
# Juglares Legendarios Vol 1 - 2001
# Póngale la Firma - 2002
# El Desafío - 2002
# El Gallo Fino - 2003
# El Poder del Amor - 2004
# El Sueño de mi vida - 2005
# El Aviador - 2006
# 23 Años de Grandes Exitos-Su Trayectoria [2007]
# Pa' que te enamores [2008] Iván Zuleta
# El Vallenato Mayor [2009] José María *Chema* Ramos

## Liammoù diavaez
* 20Villazon ElVallenato.com Ivan Villazon
* lavallenata.com - Ivan Villazon
* radiouno.com - Ivan Villazon
Picton, Nueva ha Lennox

**Picton, Nueva ha Lennox** zo anv teir enezenn (hag an enezennoùigoù tro-dro dezho) e penn reter kanol Beagle e beg Suamerika, e kumun Cabo de Hornos, e Chile, e Proviñs an Antártica Chilena, en enezeg an Tierra del Fuego.

Er reter da Enez Navarino emaint o-zeir. 

## Gorread
*Enez Picton 105.4 km2
*Enez Nueva 120.0 km2 
*Enez Lennox, 170.4 km2 

Nepell diouto emañ enezennoùigoù Snipe, Augustus, Becasses, Luff, Jorge, Hermanos, Solitario, Gardiner, Terhalten, Sesambre ha re all.

## Istor
*Tabut ar Beagle
Nueva

**Nueva** zo ur ger spagnolek hag a dalv kement ha *nevez*.

## Lec'hioù
* Enez Nueva, e Chile
* Nueva Esparta, e Venezuela
* Nueva (Llanes), parrez e Llanes, en Asturiez, Spagn. 
* *Nueva York*, anv spagnolek New York.
Valledupar

**Valledupar** zo ur gumun hag ur gêr eus biz Kolombia, anezhi kêr-benn departamant Cesar. Da 459 349 a dud zo e save ar boblañs enni hervez renabl ar bloaz [2018}}.

Diazezet e voe e 1550 gant ar c'honkistador [Hernando de Santana. Dont a ra hec'h anv, Valle de Upar, eus anv ar penn amerindian *Cacique Upar*. Etre menezioù Sierra Nevada de Santa Marta ha Serranía del Perijá war lez ar stêrioù Guatapurí ha Cesar. 

## Sevenadur
Kêr-benn ar sonerezh vallenato eo ivez.

## Notennoù
Sezambr

*Arabat droukveskañ gant [[Enez Sesambre]], e Chile.*
**Sezambr** (*Cézembre* e galleg) zo un enezenn e kumun Sant-Maloù, 4 km er-maez, hogen 3,5 km eus Sant-Enogad, e Dinarzh. 700 metrad hed zo dezhi ha 250 metrad led d'ar muiañ, ha 18 hektar dindani. 

Didud eo war-bouez un ostaleri digor e-pad an hañv. Ul lodenn vat eus an enez a zo berzet d'an dud abalamour d'ar bombez hag obuzioù manet didarzh abaoe an Eil Brezel-bed. Eno e oa ur c'hreñvlec'h alaman a dalas e-pad teir sizhunvezh, e miz Eost 1944, ouzh bombezadegoù kalet ar Re Unanet. Ur gwarezva natur eo bremañ.

## Skeudennoù

Cézembre.JPG|Sezambr adal Sant-Maloù
Cézembre01.jpg|Gwel eus ar mor
Cézembre02.jpg |Tour-tan al Liorzh Vras er mervent da Sezambr
Cézembre03.jpg |Kae 
Cézembre04.jpg |Gouelini
Cézembre2-IMGP2018.JPG|Traezhenn ar c'hreisteiz


## Lec'hioù all
**Sambro*, un enezennig, ur beg-douar hag ur gêriadenn e Nova Scotia, bet anvet e 1604 diwar Sezambr.
**Cézembre Pont*, ur beg-douar en Antarktika, anvet e 1950 diwar Sezambr.

## Notennoù ha daveoù
Stêr Cesar

Ar **stêr Cesar** zo ur stêr e biz Kolombia, en departamant Cesar, tost da Venezuela. 

Tremen a ra dre gêr Valledupar a-raok kemberañ gant ar Magdalena e kêriadenn El Banco.
Cesar

**Cesar** zo un anv-lec'h hag un anv-den spagnolek ha portugalek.

## Lec'hioù
*Departamant Cesar, e Kolombia
*Stêr Cesar‎, e Kolombia

*Cesar (Portugal), ur barrez eus Portugal e kumun Oliveira de Azeméis

## Tud
*Ana Cristina Cesar, skrivagnerez eus Brazil
*Cesar Romero, aktor stadunanat
## Implijoù all
* Enor ar César, enor sinema eus Bro-C'hall
* César (lestr, 1768) ha César (lestr, 1807), daou lestr eus ar morlu gall
## Pennad kar
*César, anv-bihan gallek ha spagnolek.
Sant-Enogad

**Sant-Enogad** (*Saint-Enogat* e galleg) a zo ur c'harter hag ur bourk e Dinarzh. Kumun Dinarzh a oa *"Sant-Enogad"* hec'h anv betek 1879, *"Dinarzh-Sant-Enogad"* etre 1879 ha 1921 ha *"Dinarzh"* hepken abaoe. En arvor emañ, er gwalarn da greiz-kêr.

## Anv
* Stummoù kozh eus an anv : **Saint Enoguen** ?, 1420; **Saint Enoguet**, 1420; **Sancti Enogati**, XVIvet; **S. Seneguet**, 1630

Dont a ra an anv eus hini sant Enogad, ha gouestlet eo iliz ar bourk dezhañ.

## Istor

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 100 gwaz eus Sant-Enogad abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Dinard église Saint-Énogat.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Enogad*.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gwelet ivez
*Dinarzh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn "Glad" diwar-benn Sant-Enogad

## Levrlennadur

## Notennoù ha daveoù
Enez Lennox

**Enez Lennox** zo un enezenn e penn reter kanol Beagle e beg Suamerika, e kumun Cabo de Hornos, e Chile, e Proviñs an Antártica Chilena, en enezeg an Tierra del Fuego. Er gevred da Enez Navarino emañ, ha 170.4 km2 zo dindani. 

## Istor

## Pennad kar
* Picton, Nueva ha Lennox
Jacques L'Hermite

**Jacques L'Hermite** (Antwerpen 1582-1624) a oa un amiral izelvroat a orin gall. Ober a reas tro ar bed (1623–1626) hag arsailhat Callao e 1624 pa varvas. 

Labourat a reas evit Kompagnunezh Izelvroat Indez ar Reter e Bantam hag Enez Ambon. 

Diwar e anv eo bet anvet an Inizi Hermite e su Chile.
Stewart

**Stewart** zo un anv-bihan ha -tiegezh eus Bro-Skos. Dont a ra eus ar vicher anvet Steward, savet diwar ar gerioù hensaoznek *stig*, a zo kement ha *ti*, hag ar ger *weard*, a zo *gward*. 

## Tud

## Lec'hioù

###### 
*Enez Stewart (Chile)

### Kanada
*Stewart, British Columbia
*Stewart Township, Nipissing District, Ontario (historical)

###### 
*Stewart Island / Rakiura

### Rouantelezh Unanet
*Portstewart, Northern Ireland
*Stewartby, Bedfordshire, Bro-Saoz
*Newton Stewart, Bro-Skos

###### 
*Stewart, Indiana
*Stewart, Minnesota
*Stewart, Mississippi
*Stewart, Ohio
*Stewart, Tennessee
*Stewart, Texas
*Stewart, West Virginia
*Stewart Township (disambiguation)
*Stewartstown, Pennsylvania
*Fort Stewart, Georgia

## Pennadoù kar
*Steward
*Stuart
*Steuart
Enez Stewart (Chile)

**Un Enez Stewart* zo ivez e Zeland-Nevez, anavezet ivez evel Rakiura*.



An *'Enez Stewart''' zo un enezennig e beg su Chile, er su d'an Tierra del Fuego. E penn kornôg Kanol Beagle emañ, e-tal arvor an inizi Isla Grande de Tierra del Fuego hag Enez O'Brien, Enez Gordon hag Enez Londonderry, e proviñs an Antártica Chilena, er Rannvro Magallanes.

242,1 km² zo dindani. Hin an toundra a ren enni, glaveier bras hag avelioù kreñv eus ar c'hornôg. 

## Pennad kar
*Inizi Chile
Rakiura

** [[Enez Stewart (Chile)| Enez Stewart]] zo anv un enez eus [[Chile]]*.

**Rakiura** (pe *Enez Stewart* e saozneg) eo trede brasañ enezenn Zeland-Nevez, e kreisteiz ar vro.
War-sav

**War-sav** a zo ur strollad sonerezh festoù-noz krouet e 2011. Sonerien ha kanerien ar pempad-se a zo anezho Kaourintin Davaï (Kan), Thibault Guillou (Bombard), Quentin Guillou (Akordeoñs), Camille Bossard (Gitar) hag Elouan Ar c'h-Koulz (Violoñs).

## Istor
Savet eo bet War-sav e 2011.

## Aozadur
### Izili a-vremañ

* Elouan Ar c'h-Couls: Soner violoñs a-orin eus Kawan, ezel eus **War-sav** abaoe 2011
* Quentin Guillou: akordeoñser, ezel eus **War-sav** abaoe 2011
* Thibault Guillou: talabarder, ezel eus **War-sav** abaoe 2011
* Camille Bosard: gitarour, ezel eus **War-sav** abaoe 2013
* Kaourintin Davaï: kaner ezel eus **War-sav** abaoe 2013

### Izili bet
* Eddy Thomas: akordeoñser ha kajóner, ezel eus ar strollad eus 2011 da 2013
* Tom Carriou: gitarour, ezel eus ar strollad eus 2012 da 2013

## Liammoù war-zu an diavez
* Ul lec'hienn diwar-benn War-sav
* Pajenn tamm-kreiz ar strollad
* Pajennad Facebook ar strollad
Enezeg Reina Adelaida

An **Enezeg Reina Adelaida** zo un enezeg eus Chile, er gwalarn da Strizh-mor Magalhaes. 
Lavaret e vez ez eus 2000 enezenn en enezeg. 

## Inizi
*Inizi Ramírez, Enez Contreras hag Enez Vidal Gormaz er gwalarn; 
*inizi Rennell er biz; 
*Pedro Montt y Manuel Rodríguez er gevred
*Enez Pacheco hag Enez Juan Guillermos er mervent .

## Istor
E-pad 6.000 vloaz e oa bet redet mor etre aodoù su Patagonia gant ar bobl kawésqar, henvroiz bageerien. Div vartezeadenn zo bet savet diwar o fenn:
*pe e teuent eus an norzh, dre ar c'hanolioù 
*pe e teuent eus ar su 
E 1520 e voe dizoloet strizh-mor Magalhaes gant Europeiz.
Leyanis López

**Leyanis López Luque**, ganet e 1971 e Guantánamo, e reter Kuba, zo ur ganerez kuban.

## He fladennoù
*1998: *Como la Mariposa* (Lusafrica). 
*2004: *Mi Corazón y Yo*
*2005: *Corazón Presumido* 

## Liamm diavaez
*https://web.archive.org/web/20140226025949/http://www.lusafrica.fr/4_1.cfm?p=65-leyanis-lopez
Enez Londonderry

**Enez Londonderry** zo un enezenn eus su Chile, er rannvro Magallanes, e penn kornôk Kanol Beagle ha kanol Darwin. 

## An anv
Dont a ra eus anv Robert Stewart, 1añ Markiz Londonderry (1739-1821), politikour iwerzhonat ha hendad da Robert FitzRoy (1805-1865), kabiten al lestr saoz Beagle, a deuas da weladenniñ ar rannved en , gant Charles Darwin, e 1833.

## Inizi amezek
*Enez Gilbert hag Enez Stewart (Chile) er gwalarn
*Enez O'Brien en hanternoz, 
*Enez Cook (pe Enez London) hag Enez Thompson er reter.
An Alre Kiberen Douar Atlantel

**An Alre Kiberen Douar Atlantel** a zo un etrekumuniezh hag a gemer lec'h, abaoe ar 1 a viz Genver 2014, an Alre Kumuniezh, Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel, Kumuniezh kumunioù an Teir Stêr, Kumuniezh kumunioù Aod ar Meurvein hag un nebeud kumunioù na oant en etrekumuniezh ebet evel Kiberen, Houad hag Edig. 24 c'humun a zo en holl enni.

## Ar c'humunioù

#An Alre
# an Ardeven
#Belz
#Brec'h
#Edig
#an Intel
#Kamorzh
#Houad
#Karnag
#Kiberen
#Krac'h
#Landaol
#Landevant
#Lokfiliberzh
#Lokmaria-Kaer
#Lokoal-Mendon
#Pleñver
#Pleuwigner
#Plouharnel
#Plunered
#Pluvergad
#Santez-Anna-Wened
#Sant-Pêr-Kiberen
#an Drinded-Karnag


## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 798 skoliad (10,5 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Enez Hoste

**Enez Hoste** zo un enez e su Chile. An enez vrasañ eo er su d'an Isla Grande de Tierra del Fuego, en tu all da Ganol Beagle. Er su dezhi emañ an Inizi Hermite, er reter an Enez Navarino.

Stag eo ouzh kumun Cabo de Hornos, e proviñs an Antártica Chilena, e Rannvro Magallanes.

## Kab
Penn pellañ an enez er su eo ar c'h-Cabo de Hornos faos, en ledenez Hardy.