Magnus Clemens Maximus

**Magnus Clemens Maximus Augustus**, pe **Maximus**, pe **Maximianus**, pe **Macsen Wledig** e kembraeg, (335? – 28 a viz Eost 388), anavezet e Bro-Gembre evel Macsen Wledig, a oa ur jeneral roman en Enez Vreizh hag a voe anvet da impalaer.

Lakaet e oa bet da impalaer en Impalaeriezh roman ar C'hornôg gant e armeoù, eus 383 betek an 31 a viz Eost 384. Goude se e teuas da vezañ kenimpalaer hervez reizh en Impalaeriezh roman ar c'hornôg betek e varv e 388, pa voe lazhet war urzh an impalaer Teodosius.

## E vuhez
**Magnus Clemens Maximus** a oa genidik eus Bro-Spagn, sur a-walc'h eus trowardroioù Valladolid.

Kaset e oa bet da Vreizh-Veur gant an arme roman, er bloavezh 367-368, dindan ar c'hont Flavius Theodosius (anvet ivez *Teodosius an Henañ* gant an istorourien), war urzh an impalaer Valentinian Iañ, a oa staliet en Amiens d'ar c'houlz-se.

### En Enez Vreizh
Dont a reas da vezañ jeneral an arme roman e proviñs Britannia, en Enez Vreizh (pe Preden), a zo Breizh-Veur hiziv. Dimeziñ a reas d'ur Vrezhonez anvet Elena, e Seguntium (Caernarfon), hag a vije bet merc'h d'ur penn brezhon anvet Octavius. 

Anvet e vije bet da roue ar Vrezhoned hervez ar vojenn. Un mab anvet Flavius Victor en doa bet gant Elena, hag anvet e voe da *[[aogustus (titl)]]*, pe kenimpalaer, gant e dad, e 387, hag eñ bugel c'hoazh.

Pa guitaas Breizh-Veur en dije fiziet e rouantelezh er roue brezhon Caradocus.

### E Galia
Anvet e oa bet da impalaer gant e arme e Breizh e 383. Treuziñ a reas Mor Breizh en nevezamzer. Dilestrañ e reas er genoù ar Somme (Saint-Valery = *Leuconos*; Abbeville = *Talentia*). Trec'h e oa da gentañ war *Himbaldus*, ur Frank kevredet. Trec'h e oa goude war an impalaer Gratianus e-kichen Pariz, hemañ tapet ha lazhet gant Andragatius, *magister equitum / penn dragon* Maksim e Lugdunum (Lyon hiziv) d'ar 25 a viz Eost 383.

Mestr e oa Maximus war Galia, ma voe anavezet evel impalaer ar C'hornôg hag **[[augustus]]** (*dies imperii*) gant impalaer ar Reter Teodosius d'an 31 a viz Eost 384, da-geñver un emgav e Beroae, en hanternoz da Vro-Drakia. En *[[Augusta Treverorum]]* (Trier) en Galia e tiazezas e gêr-benn. 

Erru mat e oa d'an dud, heskinañ a reas an disivouderien. Lakaat a reas lazhañ an disivouder Priscillianus ha reiñ harp d'ar gristeniezh reizhkredennek. 

Tri impalaer a oa neuze:
* Maximus en Augusta Treverorum (Trier), 
*Valentinian II, gant e vamm Justina, e Milano, 
*Teodosius e Constantinopolis.

Aet e oa Maximus da vrezeliañ ouzh Valentinian II, e 387. Kemer a reas Roma hag Italia penn-da-benn. Valentinian a z'eas da repuiñ da-gichen Teodosius I, impalaer roman ar reter, a savas a-du gantañ.

## Daou enebour
Neuze en em glevas Teodosius ha Valentinian da stourmañ a-enep Maximus o-daou en hañvezh 388.

Trec'het e voe Maximus en emgann ar Sava, a-hed ar stêr Sava, adstêr d'an Danav, nepell diouzh Emona. Andragathius, *[[magister equitum]]* Maximus, an hini en devoa lazhet Gratianus, a voe trec'het e-kichen Siscia , hag e vreur Marcellinus e Poetovio .

Tec'hel a reas Maximus da-vetek Aquilea, goulenn a reas truez, met dibennet e voe d'an 28 a viz Eost 388, gant kalz eus e soudarded all. Teodosius a lakaas diskouez penn Maximus e meur a rannvro, hag e Kartada. Andragathius, *magister equitum* (Penn-dragon) Maximus, a gavas gwelloc'h en em lazhañ. E wreg hag e ziv verc'h (daveoù !) a voe lezet e buhez.

E vab Victor, oadet war dro 7 bloaz, a voe trec'het ha lazhet nebeut amzer goude en Augusta Treverorum gant *[[magister peditum]]* Valentinian, Arbogast e fin ar bloavezh-hont.

E-touez e ziskennidi e oa Olybrius, impalaer e 472, meur a gonsul hag a eskob evel Saint Magnus Felix Ennodius, eskob Pavia (514-21).(daveoù !)

## Mojennoù
Hervez *'[[Historia regum Britanniae]]* gant Jafrez Menoe (diazezet diwar vojennoù kembraek ha saoznek), e oa deuet Maximus da vout Roue ar Vrezhoned goude marv Octavius, hag e oa niz d'ar roue Coel Hen dre e vreur Ioelinus. Kement-se zo diaes da grediñ: ganet e oa Maximus war-dro 335, ha marvet Coel Hen e 440.

Hervez mojennoù ar *[[Mabinogi]]*, ha dreist-holl *[[Hunvre Macsen|Breuddwyd Macsen]]* (*Huñvre Macsen*), e timezas Maximus da Elen Luyddog, merc'h da unan eus pennoù *[[Segontium]]* (a zo Caernarfon hiziv). 

Kement-se a glot gant istor Jafrez pa skriv e oa Octavius, roue ar Vrezhoned, o klask dimeziñ e verc'h d'un den galloudus hanter roman hag hanter vrezhon ha reiñ rouantelezh Breizh evel argouroù d'he fried.

## Klask war lec'h an dilestradeg eus an nevez-amzer 383
O tont diouzh petore porzh eus Breizh-Veur e oa arme Maksim ? N'ez eus anv bet dioutañ.

Etrezek pelec'h ?

- *"... genou ar Rhin"*, hervez Zosismus, o skrivañ 25-30 bloaz war lec'h Maksim;

- *"... da gentañ etrezek rouantelezh an Armorici, anavezet bremañ Breizh(Vihan)"*, hervez Jafrez Menoe, o skrivañ war dro 750 bloaz war lec'h Maksim;

Darn vrasañ eus an istorourien, en o zouez Léon Fleuriot (p. 119), a zo a-du gant Zosismus, met hep gouzout pelec'h en em gav *Portus Calvosus*, ha perak Maksim a vije diskennet eus *genou ar Rhin* da Baris a-raok mont da Augusta Treverorum (Trier).

En tu all, istorourien vrezhon an XIXvet kantved a zo aet war-eeun a-du gant Jafrez Menoe, o welout un dilestradeg war-dro Plougernev, pe c'hoazh war-dro Konk-Leon, o soñjal et *Tolente, Portus Salliocanus*, hag o soñjal ivez e vije bet Maksim barrek da aloubiñ Roazhon war an taol, an anv kêr *Redoni, Redonum*, kavet e testenn Jafrez. Evel-se, evito, Breizh a-vremañ a zo ar memes hini bet krouet gant Maksim e 383.

Goude se, istorourien vrezhon fin an XXvet kantved, o welout ne c'hallent displegañ seurt ebet war an afer-se, n'hag war anvioù lec'hioù, n'hag war anvioù tud, evel hini *Himbaldus*, roue ar Vranked o herzel d'an dilestradeg, o deus sellet ne oa ket holl se nemet ur vojenn.

Ur respont a zo koulskoude. Houmañ e vez kavet drek anv keltiek Mor-Breizh : *Mori-Ikt-ios*, hag er pezh en eus lavaret Strabo diwar genou ar Rhin : 

IV.3.3 : "*An daou stêr se (Rhin, Saena) a red eus ar c'hreisteiz war zu an hanternoz. Dirak o genouioù en em gav Breizh, hag a zo tost awalc'h diouzh hini ar Rhin evit ma vez gallet gwelout Cantium, beg reter an enezenn, mes un tamm pelloc'h eus hini ar Saena. An doue Kezar en devoa e chanter listri enno pa-z e dremenas e Breizh*."

            IV.5.1 : "*... pa'z eer diouzh bro ar Rhin (evit mont da Vreizh), ne gemeer ket ar mor rik er genou ar stêr, mes er bro ar Vorini, amezeien ar Venapii, e Itium, ar porzh e lec'h Kezar en devoa bodet e listri raok mont da dagañ an enezenn. Savet an eor en noz, e zigouezas war aod an tu all an deiz war lec'h d'ar beure, d'ar pedervet eur goude un dreuzadenn a 320 stad."*            

*Itium, Portus Itius*, a zo anavezet gant an istorourien kement ha *Gesoriacum / Bononia* = Boulogne-sur-Mer, hag en em gav ivez, neuze, war aod *Mori-Ikt-ios.*

            An anvioù bet klasket e Breizh, pe kaset d'ar vojenn, en em gav kazimant tout er genoù ar *Samara* / Somme :

            - Saint-Valery-sur-Somme, raok *Leuconaus, Lieuconos*, klasket e Porzh Liogan, e Konk Leon,

            - Tolente : pont de la Talance, en Abbeville, klasket e Plougernev,

            - Portus Calvosus : Caubert, en Abbeville, kavet neblec'h,

            - Himbaldus : kavet e Château Hubault, hag un palez bras gallo-roman (arkeologouriezh), e Le Vieux-Rouen-sur-Bresle,

            - R°t°n- (*Redonum, Redoni*) : Le Vieux-Rouen-sur-Bresle, war un hent roman eus Le Tréport ha Saint-Valery-sur-Somme da Baris.

## E Kembre
E *[[Breuddwyd Macsen Wledig]]*, e timezas Macsen da Elen Luyddog, merc'h da Eudaf eus tolead Segontium, caer roman e-kichen Caernarfon, ha kred zo e oa gwir ar vojenn. 

Mibion da Vacsen hag Elen e vije bet Sant Peblig hag Owain fab Macsen Wledig.

Anv zo eu Macsen gant Dafydd Iwan en e ganaouenn 'Yma o Hyd'.

## Levrlennadur
* Pacatus : *Meulbrezegenn an impalaer [[Theodosius Iañ]]*.
* Sulpitius Severus : *Kenbrezeg war sant Marzhin*.

-e galleg:
* Pitre-Chevalier : *La Bretagne ancienne et moderne*. Coquebert. Paris. 1844. Adembannet gant Les Editions du Choletais. 1989.
* Lewis Thorpe : *Geoffrey of Monmouth. The History of the Kings of Britain*. Penguin Books. 1966
* Gwenaël Leduc et Claude Sterckx : *Chronicon Briocense. Chronique de Saint-Brieuc (fin XIVè siècle), éditée et traduite d'après les manuscrits BN 6003 - BN 8899*. Imprimerie Simon. Rennes. 1972
* Léon Fleuriot : *Les origines de la Bretagne. L'émigration*. Payot. 1982
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains. 26 av. J.-C. - 476 ap. J.-C*. Edition Errance. 1994
* François Paschoud : *Zosime. Histoire nouvelle. Tome II. 2è partie (Livre IV)*. Les Belles Lettres. Paris 1979. E gresianeg hag e galleg.
* François Lasserre : *Strabon. Géographie. Tome II (Livres III et IV)*. Les Belles Lettres. Paris. 1966. E gresianeg hag e galleg.

-e kembraeg:
*Gwynfor Evans, *Macsen Wledig a Geni'r Genedl Gymreig* (Abertawe, d.d.= 1983)

## Pennadoù kar
* Macsen Wledig
* Croes Eliseg