open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Baudouin de Courtenay

**Jan Niecisław Baudouin de Courtenay** (Radzymin, 13 Meurzh 1845 - 3 Du 1929, Varsovia) a oa ur yezhour eus Polonia. Anavezet eo evel an hini en deus termenet meizad ar fonem, ur ger savet gantañ.

Labouret en deus e meur a skol-veur eus Impalaeriezh Rusia : e Kazan (1874-1883), e Tartu (1883-1893), Kraków (1893-1899) ha Sant-Petersbourg (1900-1918). E 1919 e tistroas da Bolonia, nevez-adsavet en he frankiz, da labourat evel kelenner e skol-veur Varsovia, ma chomas betek e varv e 1929.

Diwar e deorienn war ar "fonem" e emdroas kalz ar yezhoniezh en  ha da-heul e voe labourioù war ar fonologiezh. Eñ a voe unan eus ar yezhourien gentañ o reiñ pouez d'ar "yezhoniezh sinkronek", ma studier ar yezhoù kuit a sellet ouzh o istor. Ul levezon greñv en devoe ivez war ar strukturelouriezh displeget gant Ferdinand de Saussure (1857-1913).

Labourat a reas kalz war ar yezhoù hag ar rannyezhoù slavek. Esperanteger e oa ivez.

Er bloaz 1922 ez eas war ar renk evit dilennadeg Prezidant Republik Polonia. Soñjoù dioutañ e-unan en doa, troet gant difenn ar minorelezhioù, gwirioù ar merc'hed hag ar Yuzevien. Ne voe ket dilennet pa n'en devoe nemet 25 % eus ar mouezhioù.
Bagnolo in Piano

**Bagnolo in Piano** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna. 

## Notennoù
Cano Estremera

**Carlos Enrique Estremera Colón**, lesanvet **Cano Estremera** (San Juan,  –  ) a oa ur c'haner puertorikan, unan eus kanerien veur ar *salsa*, blev gwenn dezhañ, ma oa lesanvet « *Cano* » ("blev gwenn") dre ma oa albinek.
Atenaios (soner)

**Atenaios** (henc'hresianeg : Ἀθήναιος *Athenaios*) a oa ur soner ha sonaozer henc'hresian en II kantved kent JK. Mab e oa da Atenaios. 

Brudet eo da vezañ savet ar c'hentañ Meulgan Delfek, ha Limenius a savas an eil.  

## Levrlennadur
*Annie Bélis, *Corpus des inscriptions de Delphes*, vol.3 : Les Hymnes à Apollon, Paris, De Boccard, 1992, 183 p. (ISBN 978-2-86958-051-0, BNF 36956635)
*(en) Egert Pöhlmann & Martin L. West, *Documents of Ancient Greek Music : The Extant Melodies and Fragments*, Oxford, Clarendon Press, 2001, 222 p. (ISBN 978-0-19-815223-1, BNF 37712261, https://books.google.fr/books?id=jVud8Fz6wTMC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false)
White Christmas

***White Christmas*** zo ur ganaouenn Nedeleg  savet e 1941 gant ar sonaozer stadunanat Irving Berlin, ha brudet gant  Bing Crosby. Deuet eo da vout ur standard hollvedel, kanet hag enrollet gant kantadoù a dud, ha klevet e pep lec'h da vare Nedeleg. 

## Kanerien
*E saozneg : Bing Crosby, Frank Sinatra ... Pink Martini ...
*E yezhoù all: 
** e galleg : Tino Rossi,  Eddy Mitchell ...
Bohemond Taranto

**Bohemond Taranto** (ganet war-dro 1054 ha marvet d'ar 5 pe d'ar 7 Meurzh 1111), anavezet ivez evel **Bohemond Iañ Antioc'heia**, a oa priñs Taranto a 1089 da 1111 ha priñs Antioc'heia a 1098 da 1111. Ur penn bras ag ar c'hentañ kroaziadeg e oa, o sturiañ ur bagad Normaned davet ar reter. Impalaeriezh roman ar Reter a oa anavezet mat gantañ dre e vrezeliadennoù gant e dad, e skiant-prenet a reas anezhañ ar rener milourel ampartañ ag ar groazadeg.

## Daveoù
John Rackham

**John Rackham** zo anv meur a zen.
**John Rackham*, anavezet evel Jack Rackham, morlaer brudet
**John Rackham*, anv-pluenn John T. Phillifent, skrivagner saoz a skiant-faltazi

## Pennad kar
*Rackham
*Rackam
Normaned

An **Normaned** (normaneg : ***Normaunds***) a oa ur bobl a orin skandinaviat (danat dreist-holl) ag ar Grennamzer hag en em stalias a-hed ribloù Mor Breizh da sevel Dugelezh Normandi a-raok he brizhiañ gant ar Franked hag ar C'halianed. Ur skourr ag ar bobl viking e oa.

Aloubet e voe ganto Bro-Saoz ha Sikilia a-hed an . Ar staliadur e Normandi a c'hoarvezas goude kristenidigezh Rollon, ur rener viking a douas le d'ar roue Charles III goude sez Chartrez e 911.

Ur galloud politikel ha milourel kreñv o devoa an tiegezhioù norman en Europa ar Grennamzer hag er Reter-Nesañ. An Normaned a oa anavezet mat evit o barregezhioù milourel. Ar yezh romanek komzet gant ar Franked a voe desket gant an Normaned gant levezon o yezh norzhek da reiñ an normaneg kozh hag an normaneg a vremañ, a vez komzet c'hoazh e Normandi hag en Inizi angl-ha-norman (ar jerzenezeg hag ar gwernenezeg).

Dre Feur-emglev Saint-Clair-sur-Epte e oa bet krouet Dugelezh Normandi. E fin an  e voe peuzvesket an Normaned gant ar bobl c'hall hag he sevenadur. Etre 1066 ha 1204 e voe aloubet Bro-Saoz gant an Normaned ha titl roue Bro-Saoz a voe douget ganto kement ha titl dug Normandi. E 1204 e voe aloubet Normandi gant ar roue Fulup II an Aogust. Diskrap a voe war ar vro c'hoazh  betek Feur-emglev Pariz e 1259, daoust ma chomas an Inizi angl-ha-norman dindan ar gurunenn saoz. Hiziv an deiz eo Gwernenez ha Jerzenez an takadoù nemeto hag a vez anzavet evel douaroù dugelezh Normandi.

## Notennoù
Statte

**Statte** zo ur gumun italian e proviñs Taranto, e rannvro Puglia. Betek ar 1añ a viz Mae 1993ar gumun a oa ul lodenn eus tiriad kumun Taranto.
Bellaria-Igea Marina

**Bellaria–Igea Marina** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna. 

## Notennoù
Edward Woodville, Lord Scales

**Sir Edward Woodville**, marvet d'an 28 a viz Gouhere 1488, a oa un ezel eus ar familh Woodville. Bev e oa chomet e-pad ren Richarzh III pa oa bet lazhet kalz tud eus e familh pe kamaladed dezhañ e-kerzh ar stourm goude marv e vreur-kaer Edouarzh IV. Harluet gant Henry Tudor, harpet en devoa anezhañ evit kemer an tron. Goude-se eo e voe roet dezhañ an titl *[[Lord of the Isle of Wight]]*; an den diwezhañ eo a zougas an titl-se.

Ur soudard barrek ha birvidik e oa, lesanvet "ar marc'heg kantreer diwezhañ" dre ma oa douget da veizad ar marc'heg ampart. Kemer a reas perzh e meur a ergerzhadenn brezel. Mervel a reas en Emgann Sant-Albin-An-Hiliber e-pad un ergerzhadenn c'hwitet evit harpañ an Dug breton Frañsez II.

Woodville a voe graet *Lord Scales* anezhañ goude marv e vreur Anthony Woodville, Eil kont Rivers, en devoa bet douaroù ar bariezh Scales dre hêrezh. Graet e vez Aotrou Scales anezhañ en dielloù spagnolek ha brezhonek, padal biskoazh ne voe anvet da varon ez-ofisiel. 

## Marv e Breizh
E 1488, Dug Breizh en doa goulennet sikour digant ar roue saoz Herri VII evit talañ ouzh un aloubadeg c'hall da zont. Ar roue Herri en devoa klasket kavout un emglev en aner. Edouarzh IV en doa goulennet aotre ar roue evit sevel un nerzh sikour d'ar Vretoned. Ar roue ne oa ket gwall droet gant ar soñj, Edouarzh en devoa dastumet soudarded war Enez Wight. Deuet e oa a-benn da gaout etre 400 ha 700 gwareger gant 40 nobl. Dilestret e oa gant ur vag e Sant-Maloù, preizhet en doa ur vag gall e-keit-se.

Ar Vretoned o doa bet ar soñj da wiskañ 1300 eus o soudarded gant unwiskoù saoz evit lakaat da grediñ e oa un nerzh saoz galloudus, marteze e oa ar pal da saouzaniñ ar C'hallaoued gant brud ar waregerien-hir. E-kerzh Emgann Sant-Albin-an-Hiliber nerzhioù Edouarzh a oa dirak al lu brezhon. E penn un argadenn bliv ha kreñv e oa bet pa oa kroget an emgann, met un enep-argad gall a oa deuet a-benn da derriñ kreiz al lu brezhon hag a oa ar gwanañ ha kroget e oa ar Vretoned da goll. Nerzhioù Aotrou Scales a oa bet lazhet evit an darn vrasañ. War e seblant e oa bet un dreistbever, ur paotr anvet Diccon Clarke, a oa distroet da Enez Wight hag eñ a oa bet o kontañ e istor. Edourazh a oa bet lazhet e penn e soudarded, hervez kont goude bezañ nac'het da vezañ prizoniet a-enep d'un daspren.

Beziet e voe e Breizh. Savet e voe ur monumant e 1988 gant broadelourien breton war an dachenn emgann, hag a enor an nerzh-kas saoz, met ur fazi a zo pa vez kaoz eus ar penn brezel "Talbot Earl of Scales"."English Heritage honore les archers de Wight morts à Saint-Aubin du Cormier en 1488", Agence Bretagne Presse, 11/08/09. E 2009 English Heritage en doa lakaet da sevel ur blakenn goun dezhañ e Kastell Carisbrooke.

Skridbuhezour Edouarzh, Christopher Wilkins, a ra eus outañ "ur gwir haroz a vez disoñjet e bouez er politikerezh eus ar mare", ha da zeskrivañ anezhañ evel ur pimpatrom "Krennamzerel dreist-holl", hag e obererezhioù e Spagn, Bro-Saoz ha Bro-C'hall o devoa sikouret, a-wechoù enebet d'e c'hoantoù, stadoù-nasion modern.

## Pennadoù kar
* Emgann Sant-Albin-An-Hiliber 
## Notennoù ha daveennoù
Usseaux

**Usseaux** [uˈsɔ] (*Ussiau* en okitaneg; Usseaux [yso] e galleg; Usseaux e  piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino (hiriv Metropol Torino), e rannvro Piemonte.  37 km² zo dindani, ha 201 a dud  a zo enni o chom.

Er Val Chisone emañ ar gumun, ha kontet eo ar bourk da vout unan eus kaerañ bourkioù Italia.

En-dro dezhi emañ kumunioù Exilles, Chiomonte, Gravere, Meana di Susa, Pragelato, Fenestrelle.
Exilles

** Exilles** (*Eissilhas* en okitaneg, skrivet ivez *Isiya* ; *Isìles* en piemonteg ; italianekaet en *Esille* dindan ar faskouriezh), zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino (hiriv meurgêr Torino), e rannvro Piemonte.

37 km² zo dindani, ha 242 a dud a zo enni o chom.

En Alta Val di Susa. emañ ar gumun.

Ur c'hreñvlec'h istorel zo, Kreñvlec'h Exilles.
.

### Menezioù
* Monte Niblè 
* Punta Sommeiller 
* Monte Ambin
* Testa dell'Assietta

## Istor
En amzer ar C'halianed e oa anvet *Excingomagus*. Drezi e tremene ar Via Francigena.
Wilhelm Falley

**Wilhelm Falley**, ganet d'ar 25 a viz Gwengolo 1897 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Even 1944, a oa bet ar c'hentañ jeneral alaman o vezañ lazhet e-kerzh Dilestradeg Normandi e Bro-C'hall. Penn an 91vet divizion troadegiezh e oa.
## Marv
Devezh an D-Day, Falley a oa o tistreiñ eus Roazhon, ma oa bet ur "c'hoari-brezel" (alamaneg : *Kriegsspiel*) aozet gant an Oberkommando der Wehrmacht, betek pennlec'h an divizion e Picauville. Falley a oa bet lazhet en un trap aozet gant harzlammerien an U.S. 82nd Airborne Division, nepell diouzh moger pennlec'h an 91 divizion troadegiezh, Kastell Bernaville, e Picauville, er gevred da Sainte-Mère-Église e Normandi. N'eo ket sklaer penaos e oa marvet : daoust ha lazhet e oa bet war an taol, pe lazhet pa oa bet gloazet ur wech chomet e garr a-sav .
## Liammoù diavaez
* Falley war feldgrau.com 
## Notennoù ha daveennoù
Azeglio

** Azeglio** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino (hiriv Metropol Torino), e rannvro Piemonte, nepell diouzh Lenn Viverone, 53 km ac'hno da gêr Torino .   1242 a dud  a zo enni o chom.
Palazzo

**Palazzo** ("palez") zo un anv-lec'h italianek, anv meur a balez hag ivez hini meur a gumun.

## Palezioù
* Palazzo Ducale
## Kumunioù

* Palazzo Canavese

## Pennad kar
* Palazzolo
Palazzolo

**Palazzolo** zo anv meur a lec'h en Italia.
* Palazzolo Acreide, kumun e proviñs Siracusa
*Palazzolo dello Stella, kumun e proviñs Udine
*Palazzolo Vercellese, kumun e proviñs Vercelli
*Palazzolo sull'Oglio, kumun e proviñs Brescia
Pavone Canavese

**  Pavone Canavese** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino (hiriv Metropol Torino), e rannvro Piemonte.
Visone (stêr)

Ar **Visone** zo  ur froud hag a red e proviñs Alessandria e Piemonte, en Italia. Adstêr eo d'ar Bormida,  goude treuziñ kêr Visone.
Visone

**Visone** zo un anv italianek. 

*Visone (stêr), stêr e Piemonte, e proviñs Alessandria
*Visone (Italia), kêr treuzet gant ar stêr-se end-eeun
Rivoli

**Rivoli** zo anv meur a lec'h en Italia. 

* Rivoli (Piemonte), kumun e Metropol Torino
* Rivoli Veronese, kumun e proviñs Verona
* Rivoli dei Marsi, frazione en Ortona dei Marsi, e proviñs L'Aquila
* Rivoli, frazione di Osoppo, e proviñs  Udine
Quistello

** Quistello** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. 5200 a dud zo o chom enni.
Ar stêr Secchia a dremen dre ar gumun.

## Istor
* Emgann Quistello
Camilla, pried roue

**Camilla** (ganet **Camilla Rosemary Shand**, da c'houde **Parker Bowles**, d'ar ) zo pried roue ar Rouantelezh-Unanet ha 14 rouantelezh all evel gwreg Charlez III.
Barzhoniezh lourennek

Ar **varzhoniezh lourennek** a-vremañ zo ur stumm barzhoniezh hag a eztaol fromoù hiniennel, disklêriet er c'hentañ gour.

Dav eo lakaat kemm etre ar stumm-mañ hag ar varzhoniezh lourennek en Henc'hres, ma veze kanet ar gwerzennoù ha sonet gant ur benveg dre gerdin (kithara, pe al lourenn). Ar ger gallek *lyre* a zeu ag an henc'hresianeg λύρα (*lyra*, al lourenn), hag arveret e voe gant Aristoteles da daolenniñ tri rummad barzhoniezh : an hini lourennek, an hini zramatek, hag ar veurgan. Unan ag ar c'hentañ stummoù a lennegezh eo ar varzhoniezh lourennek.


Lyric-poetry-Walker-Highsmith.jpeg|*Barzhoniezh lourennek* (1896) gant Henry Oliver Walker, el Library of Congress


## Notennoù
Stefan George

**Stefan Anton George** (ganet d'an 12 a viz Gouhere 1868 e Büdesheim, Bingen am Rhein, ha marvet d'ar 4 a viz Kerzu 1933 e Locarno e Suis) a oa ur barzh lourennek alaman.

Da gentañ e rae gant ar simbolouriezh a-raok pellaat diouzh al luskad hag ar mennozh a genedelouriezh, pe "an arz evit an arz". E deroù an  e teuas da vout e penn ur c'helc'h lennegel anvet  "Kelc'h George" (*[[George-kreises]]*) hag ennañ e tiorroas e selloù war ar genedelouriezh hag ar brederouriezh.
Secchia

Ar ** Secchia** (skrivet * Sècia* er rannyezhoù *reggiano, modenese ha mantovano*, *Situla* en latin) so ur stêr hag a red dre hanternoz Italia en Emilia ha goude e Lombardia.
172 km zo dezhi, adstêr eo d'ar Po.
Robin Foster

**Robin Foster** a zo ur gitarour hag ur sonaozer eus Bro-Saoz. Goude bezañ bet gitarour er strollad *Beth* (adanvet* Moneypenny* goude) en deus kendalc'het gant e hent e-unan abaoe 2006. 

Emañ o chom e Kameled e gourenez Kraozon abaoe 1997. Brudetoc'h-brudetañ eo e Breizh hag e bro-C'hall neuze.

## Pladennoù
* 2008 : *Life is Elsewhere*
* 2011 : *Where Do We Go From Here?*
* 2013 : *PenInsular* • *Metro Manila*
* 2014 : *Postcards From The Dark Side Vol .1*
* 2016 : *Anthropoid* • *Good Luck Algeria*
* 2017 : *Empyrean* • *Electronic Postcards From The Dark* • *Ghost*
* 2018 : *PenInsular II - The Bridge* • *Popcorn From The Darkside - Music For Film Vol. 1*
* 2019 : *Untogether*
* 2020 : *Electronic Postcards From The Dark Side Vol. 2*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Pleg-mor Trieste

**Pleg-mor Trieste** zo unan eus plegoù-mor Mor Adria, etre enez Grado (Friuli-Venezia Giulia) ha Beg Salvore e Kroatia.
Sonerezh a-vremañ

An droienn **sonerezh a-vremañ** a vez implijet evit strollañ ar c'hrouidigezhioù a implij un ampladur-son, an tredan pe an elektronek evit skignañ ur sonerezh-pobl dre vras (hep ar sonerezh klasel).

E Bro-C'hall, an droienn *Musiques actuelles* pe c'hoazh *Musiques actuelles amplifiées* (MAA) a zo bet krouet gant an DRAC *(Directions Régionales des Affaires Culturelles)*.

Abaoe 2017 e vez roet e Bro-C'hall al label *Scène de musiques actuelles* (pe SMAC) d'ar salioù pe d'an ensavadurioù a ra war-dro ar "sonerezh a-vremañ" : kan pop, jazz, rock, elektro, rap, tekno, hip-hop, world music pe c'hoazh sonerezh hengounel...
Meghan, Dugez Sussex

**Megan, dugez Sussex** (, ganet **Rachel Megan Markle** d'ar ) a zo un amerikanez bet aktourez hag ezel eus familh real Breizh-Veur abaoe hec'h eured gant Harry, Dug Sussex, mab yaouankañ ar roue Charlez III e 2018. Dimezet e oa bet gant Trevor Engleston etre 2011 ha 2013. Daou vugel he deus bet gant Harry, Archie ha Lilibet Mountbatten-Windsor. Asambles gant he gwaz, ne gemer ket Megan perzh ken e buhez ar familh real abaoe 2020.
Monzambano

** Monzambano** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. 

## Istor
Brudet e voe anv Monzambano e fin ar xviivet kantved, gant levr an Alaman Samuel von Pufendorf, diwar-benn stad Alamagn, anvet  *Severini de Monzambano Veronensis, De statu imperii germanici*, embannet e Genève [La Haye] e 1672.
Seveso (stêr)

Ar ** Seveso** (*Séves* e lombardeg) zo ur froud  italian a 52 km hed hag a red dre Lombardia e proviñsoù Como, Monza e Brianza ha Milano. Eieniñ a ra e Cavallasca, e proviñs Como, war ar Monte Sasso, tost d'an harzoù etre Italia ha Suis, un 490 m a-us ar mor, er Parco Spina Verde di Como, etre Cavallasca ha San Fermo della Battaglia.
Miggiano

** Miggiano** zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.

[Rummad:Kumunioù Proviñs Lecce]]
Gallipoli

**Gallipoli** zo un anv-lec'h e meur a vro.

## Orin
Moarvat eus *Kallipolis*, "ar gêr vrav" e gresianeg.

## Lec'hioù
*Gallipoli, *polis* gresian e Sikilia, aet da get, a zo meneget evel *Callipoli* pe  *Kallipolis*
*Gallipoli (Puglia) en Italia, e rannvro Puglia
*Gallipoli e Turkia, Gelibolu e turkeg
*Gallipoli (Ohio) e SUA, en Ohio
*Ledenez Gallipoli

## Istor
*Emgann Gallipoli, anv meur a emgann

## Filmoù
*Gallipoli (film, 1981), film sevenet gant Peter Weir diwar benn [Emgann Gallipoli]]
*Gallipoli (film, 2005), film sevenet gant Tolga Örnek diwar benn [Emgann Gallipoli]]

## Notennoù
1899 e Breizh

## Darvoudoù
*2 a viz Eost : niverenn gentañ ar gazetenn *[[L'Ouest-Éclair]]*, embannet e Roazhon.
## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1899|Ganedigezhioù 1899]]
*Youenn Drezen, skrivagner brezhonek
*Paul Fouillen, priour
*Emmanuel Fouyet, politiker
*Louis Guilloux, skrivagner gallek
*Louis L'Hévéder, politiker
*Joseph Le Brix, nijour
*Herve ar Menn, adsaver ar binioù
*Jakez Riou, skrivagner brezhonek
*Pier ar Saoz, skrivagner brezhonek

## [[:Rummad:Marvioù 1899|Marvioù 1899]]
*Yan' Dargent, livour ha skeudennaouer
*Louis de Goesbriand, eskob katolik e SUA
*Yann-Vari Nikolaz, beleg, troer ha skrivagner brezhonek

__NOTOC__
Almogaver

An **Almogavered** a oa an anv roet d'ar soudarded emren bodet e kompagniezhioù troadeien hag a oa stag ouzh kurunenn Aragon. En em gannañ a rejont e dibenn ar Reconquista, en 13 ha 14 kantved.
Otranto

**  Otranto** zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.

## Ar mor en Otranto

File:Otranto panorama port.jpg|Ar porzh
File:Puglia Otranto1 tango7174.jpg|An aod
File:Puglia Otranto2 tango7174.jpg|Ar port
File:Otranto castello panorama.jpg|Ar c'hastell
Poggio

**Poggio** zo un anv italianek, diwar an anv latin *podium*, roet d'un dorgenn pe d'ur menez bihan. 

## Douaroniezh
###### 
;Kumunioù 
* Poggio d'Oletta
* Poggio di Nazza
* Poggio di Venaco
* Poggio-Mezzana
* Poggio-Marinaccio

###### 
;Kumunioù
* Poggio a Caiano, e proviñs Prato
* Poggio Bustone, e proviñs Rieti
* Poggio Catino, e proviñs Rieti
* Poggio Imperiale, e proviñs Foggia
* Poggio Mirteto, e proviñs Rieti
* Poggio Moiano, e proviñs Rieti
* Poggio Nativo, e proviñs Rieti
* Poggio Picenze, e proviñs L'Aquila
* Poggio Renatico, e proviñs Ferrara
* Poggio Rusco, e proviñs Mantova
* Poggio San Lorenzo, e proviñs Rieti
* Poggio San Marcello, e proviñs Ancona
* Poggio San Vicino, e proviñs Macerata
* Poggio Sannita, e proviñs Isernia

* Poggiofiorito, e proviñs Chieti
* Poggiorsini, e proviñs Bari
* Poggioreale, e proviñs Trapani

;;Frazioni
* Poggio, en Ancona
* Poggio, e Camporgiano, e proviñs Lucca
* Poggio, e Castello di Annone, e proviñs Asti
* Poggio, e Forlì
* Poggio, e Marciana, e proviñs Livorno
* Poggio, en Otricoli, e proviñs Terni
* Poggio, e Sanremo, e proviñs Imperia
* Poggio, e Valtopina, e proviñs Perugia
* Poggio alla Croce, e Figline e Incisa Valdarno, e Greve in Chianti, e meurgêr Firenze
* Poggio alle Mura, e Montalcino, e proviñs Siena
* Poggio Aquilone, e San Venanzo, e proviñs Terni
* Poggio Azzuano, e San Gemini, e proviñs Terni
* Poggio Berni, e Poggio Torriana, e proviñs Rimini
* Poggio Capanne, e Manciano, e proviñs Grosseto
* Poggio Cinolfo, e Carsoli, e proviñs L'Aquila
* Poggio Cupro, e Cupramontana, e proviñs Ancona
* Poggio dei Pini, e Capoterra, nella meurgêr Cagliari
* Poggio delle Corti, e Perugia
* Poggio delle Rose, e Cermignano e proviñs Teramo
* Poggio di Roio – e Aquila
* Poggio Favaro – e Bogliasco nella meurgêr Genova
* Poggio Ferrato – e Val di Nizza e proviñs Pavia
* Poggio Fidoni – e Rieti
* Poggio Filippo, e Tagliacozzo, e proviñs L'Aquila
* Poggio Fiorito, e Guidonia Montecelio, e meurgêr Roma Capitale
* Poggio Grande, e Castel San Pietro Terme, e meurgêr Bologna
* Poggio Murella, e Manciano, e proviñs Grosseto
* Poggio Perugino, e Rieti
* Poggio Piccolo, e Castel Guelfo di Bologna, e meurgêr Bologna
* Poggio Rattieri, e Torricella Sicura, e proviñs Teramo
* Poggio San Romualdo, e Fabriano, e proviñs Ancona
* Poggio Santa Cecilia, e Rapolano Terme, e proviñs Siena 
* Poggio Santa Maria, e proviñs L'Aquila
* Poggio Terza Armata, e Sagrado, e proviñsi Gorizia
* Poggio Umbricchio, e Crognaleto, e proviñs Teramo

;;Traoù all
* Poggio, karter en Avigliano, e Basilicata
* Monte Poggio, menez e proviñs Alessandria

### San Marino
* Poggio Casalino, curazia del castello di Chiesanuova
* Poggio Chiesanuova, curazia del castello di Chiesanuova

## Tud
* Aleksandr Viktorovič Poggio, ofiser, skrivagner, ha dispac'her rus
* Giovanni Poggio, kardinal italian
* Giovanni Poggio, ofiser ha brogarour italian
* Massimo Poggio, aktour italian
* Tomaso Poggio, fizikour italian

## Pennadoù kar
* Del Poggio
* Poggi
* Poggioreale
* Poggio Imperiale
Emgann Kherson

**Emgann Kherson** a oa bet stourmet etre nerzhioù lu Rusia ha nerzhioù lu Ukraina. Kroget e oa d'ar 24 a viz C'hwevrer 2022 hag echuet d'an 2 a viz Meurzh 2022, evel ul lodenn eus Brezeliadenn Su Ukraina e-kerzh Aloubadeg Ukraina gant Rusia.

Kherson e oa bet ar c'hentañ kêr vras, hag ar gêr-benn rannvroel nemeti, da vezañ aloubet gant nerzhioù lu Rusia abaoe penn kentañ o argadenn er su. Eus tu Ukraina e oa bet 300 a dud lazhet d'an nebeutañ, trevourien ha soudarded. Evit Rusia n'eus sifr ebet, met Ukraina a embann e oa bet uhel ar c'holloù.
RFB X-114

An **RFB X-114** a oa ur skramm-nijerez, savet evit nijal dresik a-us an dour met en ur gellout nijal uheloc'h ma oa ezhomm. An tu a oa da gaout etre 5 ha 6 treizhad pe dafar da zezougen. Ur skramm-nijerez evezhiañ e oa da gentañ holl. Unan a oa bet amprouet gant nerzhioù lu Alamagn ar C'hornôg e fin ar bloavezhioù 1970, met ne voe ket roet urzh da sevel hini ebet a-benn ar fin.

## Savidigezh
An **RFB X-114 Aerofoil Craft** a oa un taol-arnod evit kaout ur skramm-nijerez a c'helle nijal dres a-us an dour met ivez uheloc'h hag a-us an douar ma oa ezhomm. An hini diwezhañ e oa bet a-ziwar teir nijerez ijinet gant Alexander Lippisch er bloavezhioù 1960 ha 1970. An hini re wan a-fed ar motor, gant div azezenn anvet Collins X-112, goude-se an RFB X-113, savet gwelloc'h met gant motorioù re wan adarre, hag evit echuiñ an X-114 kalz brasoc'h gant 5 pe 6 azezenn ha gant motorioù 149 kw.
Zocca

**Zocca** (*La Zòca* e rannyezh Modena, ar *modenese*) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Modena , e rannvro Emilia-Romagna. 4 585 a dud zo enni o chom.
Castelfranco

**Castelfranco** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun.

## Kumunioù
* Castelfranco di Sotto, e proviñs Pisa
* Castelfranco Emilia, e proviñs Modena
* Castelfranco in Miscano, e proviñs Benevento
* Castelfranco Piandiscò, e proviñs Arezzo
* Castelfranco Veneto, e proviñs Treviso
* Castelfranco, ha goude *[[Castrolibero]]* , e proviñs  Cosenza
* Castelfranco, ha goude *[[Castel Vittorio]]*, e proviñs  Imperia.

## Frazioni
* Castelfranco d'Oglio, e Drizzona e proviñs Cremona
* Castelfranco, e Rieti.

## Kreñvlec'h
* Castelfranco, ur c'hreñvlec'h e Finale Ligure.

## Pennad kar
* Castel
Campobello

'
**Campobello** a c'hall bezañ anv meur a dra.

#### 
*Campobello di Licata 
*Campobello di Mazara

#### 
*Enez Campobello, New Brunswick

#### 
*Campobello (South Carolina)
Aragona

**Aragona** zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia. 

Dont a ra anv ar gumun eus anv italianek bro Aragón, e Spagn.
Alto Reno Terme

**Alto Reno Terme**  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Ur gumun *sparsa* zo anezhi, hag er *frazione* Porretta Terme emañ ar pennlec'h anezhi. 6 914 a dud zo enni o chom.

## Istor
Krouet e voe d'an I a viz Genver 2016 pa voe unanet kumunioù  Porretta Terme ha  Granaglione.
Albino

**Albino** zo un anv-bihan italianek, portugalek, ha spagnolek, deuet diwar an anv latin Albinus, hag a dalvez gwenn.

## Furmoù all
*Albina, anv-bihan roet d'ar merc'hed

## Yezhoù all
**Albin* en alamaneg, e galleg hag e brezhoneg.
**Aubin*, e galleg.

## Tud
* Albino Jara Benegas (1877-1912), prezidant Paraguay e-pad  6 miz e 1911
* Albino Núñez Domínguez (1901-1974), skrivagner galizek
* Albino Pierro (1916-1995), barzh italian
Agugliano

**Agugliano** zo ur gumun en Italia, war aod Mor Adria e proviñs Ancona,  hag e  rannvro Marche. Da 4 708 a dud e save ar boblañs d'an 31 a viz Gouhere 2022.

## Notennoù
Glaokos (mab Hippolokhos)

**Glaokos** (henc'hresianeg : Γλαῦκος *Glaukos* "skedus", "luc'hus" pe "gwer sklaer") a oa mab  da Hippolokhos ha douaren da Bellerophon  hervez gwengelouriezh Hellaz.

E penn arme Likia e oa, en amzer ar roue Sarpedon.

E Brezel Troia e oa kevreet Likia gant Troia. Gant kalonegezh e stourmas Glaukos. Anezhañ e voe lavaret gant ar skrivagner bizantat Malalas e oa un den "kreñv, kizidik ha deol".
Pierre Daligault

**Pierre Daligault** a oa violoñser e Roazhon e 1675. Kemer a reas perzh en emsavadeg ar Paper-timbr.

D'ar 26 a viz Here e voe tamallet dezhañ bezañ broudet an dud da breizhata burevioù ar Paper-Timbr, ma voe brevet e gorf a daolioù barrenn houarn, lakaet goude war ziskouez war ar rod e-pad 24 eurvezh, rannet e pevar zamm, kaset da vezañ ispilhet "er pevar avel', unan er Magdeleine (hent Naoned), an eil e Bourg an Eskob, an trede er "ruë Haute" (straed Sant-Malo hiriv), hag ar pevare er "ruë Huë" (straed Pariz), ouzh postoù plantet evit se.

## 2022
D'ar Sadorn 17 a viz Gwengolo 2022 e teuas maer Roazhon da virdi an Arzoù-kaer da lidañ "distro" delwenn ar roue Loeiz XIV da Roazhon. Ger ebet ne voe diwar-benn Pierre Daligault.

## Daveennoù
Kshatriya

**Kshatriya** (hindeg : क्षत्रिय) ag ar sañskriteg *kṣatra*, "ren, aotrouniezh") zo unan ag ar pevar *varna* (urzh sokial) er gevredigezh hindou, ereet ouzh an vrientelezh vrezelel. Ar ger sañskritek *kṣatriyaḥ* a vez arveret pa vez kaoz ag ar gevredigezh vedek kozh ma veze aozet an izili e peder renkad : *[[brahmin]]*, *kshatriya*, *[[vaishya]]* ha *[[shudra]]*.

## Notennoù
Brezelour

Ur **brezelour **a zo un den ampart er brezeliñ, pergen en ur gevredigezh aozet e meuriadoù pe klannoù diazezet war dalvoudegezhioù ar brezel ma vez anavezet ar vrezelourion evel ur vrientelezh dispartiet diouzh ar re arall, ur c'hasta.


Samurai and Ainu Fuzoku Ema.jpg|Ur *[[samourai]]*, un ezel a gasta brezelel Japan

## Urzhioù brezelel
}
|}
## Daveoù
Hoplit

An **hoplited** (henc'hresianeg : ὁπλίτης *hoplítēs*) a oa brezelourion ag ar c'heodedoù-Stad en Henc'hres hag a veze aveet gant goafioù ha skoedoù.

Aozadur ar falanks a veze implijet ganto da vout efedusoc'h er brezel gant un nebeud kadourion. An aozadur-se a zibennade pep ezel da vrezeliñ e-unan, dre ma c'hallje gwanaat an aoz hag e lakaat en arvar. En deroù e veze kemeret an hoplited e-touez ar geodedourion dieub (perc'henned atantoù pe artizaned), pinvidik a-walc'h evit prenañ ur gwisk-arem pe ur gwisk-lin hag armoù (talvout a ra e c'halle bout un drederenn ag ar wizion).

Ar braz ag an hoplited ne oant ket brezelourion a vicher hag alies e veze un diouer a bleustr ganto. E kêrioù zo e veze dalc'het un unvez a vegenn, a veze graet επιλέγω *epilektoi* ("ar re zibabet") anezhi, dre ma oant dilennet e-touez al lu boas. Kavet e veze hoplited en Athenai, Argos, Thebai, ha Syrakousai, ha keodedoù arall. An hoplited a yae d'ober ar braz ag al lu gresian.

## Daveoù
Fyrd

Ur ***fyrd*** (distaget  en hensaozneg) a oa un tirlu angl-ha-saoz hag a veze savet gant gwizion dieub ha goprsoudarded da zifenn *shire* (kontelezh) un ''earl'' (un tiern). Ar re enluet a vane e-barzh ur pennadig amzer ha dav e veze dezho prenañ o armoù o-unan. Ar *fyrd* a emdroas goude argadoù ar Vikinged. Gant Alfred Veur e voe savet 33 c'hêr greñvaet (*burgh*) e Wessex. Pep *earl* hag a zalc'he e vro a oa rediet da gas ur *fyrd* da bep kêr greñvaet.
Cassina

**Cassina** zo un anv-lec'h italianek.

## Lec'hioù
### Kumunioù
*Cassina Baraggia, kumun emren betek 1866, hiziv ur *[[frazione]]* e Brugherio, e proviñs Monza e Brianza
*Cassina de' Pecchi, kumun e Metropol Milano
*Cassina Rizzardi, kumun e proviñs Como
*Cassina Valsassina, kumun e proviñs Lecco
*Cassina Amata, karter e kumun Paderno Dugnano, e Metropol Milano
*Cassina dei Passerini, *frazione* e kumun Terranova dei Passerini, e proviñs Lodi
*Cassina Triulza, Cassina Trivulza, Cascina Triulza, war harzoù Milano

## Tud
*Pietro Augusto Cassina (1913-1999), livour italian
*Ugo Cassina (1897-1964), matematikour italian

## Pennad kar
*Cassinasco
Spartiated

Ar **Spartiated** (henc'hresianeg : Σπᾰρτῐᾱ́ται *Spartiatai*), anvet an ***Homoioi***  (Ὅμοιοι, "ar re a zo heñvel") ivez, a oa keodedourion a vegenn Sparta.  

Difennet e oa d'ar Spartiated labourat dre ma vezent maget gant tud a renkoù izeloc'h (an Hiloted, Εἵλωτες *Heílôtes*) hualet ganto. Adal un oad yaouank e veze embreget ar baotred war ar brezeliñ ha lakaet en arvar bras evit o lakaat da vout brezelourion dizaon. En emgannoù e vezent gwelet evel ar gadourion wellañ e Gres, ha nerzh o arme ag Hoplited (ὁπλίτης *hoplítēs*) a lakaas Sparta da vout ar Stad c'halloudusañ er marevezh-hont e Gres. Ar c'heodedoù-Stad arall ne gredent ket mont da argadiñ Sparta, daoust ma ne oa nemet 8 000 Spartiat d'ar muiañ.

## Daveoù
Brianza

Ar ** Brianza** (italianeg :  ; lombardeg : *Briànsa* ) zo ur rannvro istorel eus Lombardia, en hanternoz da gêr Vilano, er c'hreisteiz da Lenn Como, hogen rannet etre meur a broviñs.

Bevennet eo gant ar ganol Canale Villoresi er c'hreisteiz, ar stêr Adda er reter, traoñiennoù an Triangolo Lariano betek eien al Lambro en hanternoz ha hini ar Seveso er c'hornôg. Petra bennak ma n'eus ensavadur tiriadel ebet d'ar Brianza ez eus ur santad kreñv a identelezh vrianzat e-touez ar vroidi.

## Brianza en anvioù-lec'hioù
*E proviñs Como : Alzate Brianza
*E proviñs Lecco : Annone di Brianza • Cassago Brianza • Castello di Brianza • Cesana Brianza •Colle Brianza • La Valletta Brianza•Monticello Brianza
*E proviñs Monza e Brianza : Agrate Brianza • Besana in Brianza • Carate Brianza • Cavenago di Brianza • Ronco Briantino • Verano Brianza

## Istor
E Brianza edo an Insubred, Kelted anezho marteze, o chom.
Emgann Faesulae

* *Un emgann all zo anvet [[Emgann Faesulae (406)]]*.
**Emgann Faesulae** a c'hoarvezas  e 225 kent JK etre Republik Roma hag an Insubred, ur bobl kelt en hanternoz Italia e-kichen kêr Faesulae. Trec'h e voe an Insubred war ar Romaned.

Un nebeud mizioù war-lerc'h avat e voe trec'h ar Romaned warno, en emgann Telamon.
Bretagne (Territoire de Belfort)

**Bretagne** zo ur gumun e reter Bro-C'hall, e departamant Territoire de Belfort, e rannvro Bourgogne-Franche-Comté, e Bro-C'hall.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas daou waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 1,10% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h milour eus al *Légion étrangère* en emgannoù ouzh an Alamaned er gumun d'an 20 a viz Du 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Emgann Telamon

**Emgann  Telamon** a c'hoarvezas e 224 kent JK etre Republik Roma hag un armead Galianed unanet. E penn arme Roma edo ar goñsuled Gaius Atilius Regulus ha Lucius Emilius Papus, a voe trec'h war ar C'halianed renet gant ar rouaned Concolitanus hag Aneroëstes.

Adal neuze e voe asur mestroni ar Romaned e hanternoz Italia.
-224

Ar bloaz **-224**, pe **224 kent JK**  zo ur bloaz eus an IIIvet kantved kent JK.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres

#### Roma
*Emgann Telamon etre Republik Roma hag un armead  Galianed

### Reter

#### Persia

## Ganedigezhioù -224

## Marvioù -224
Concolitanus

**Concolitanus**  pe **Konkolitanos** (Κουκολίτανος),  a oa unan eus an daou bennbrezel e penn ar  Gaesatae, goprsoudarded c'halian a veve en Alpoù nepell diouzh ar stêr Roen. 

Brezel a rejont da Republik Roma en emgann Telamon e -224. Gant e genseurt Aneroëstes e voe gopret gant ar Boied hag an Insubred  da ober brezel d'ar Romaned a oa o klask trevadenniñ tolead  Picenum diwar-goust ar C'halianed. Goude emgann Telamon, hiriv e Toskana, e voe tapet gant ar Romaned ha lakaet d'ar marv. Aneroëstes a dec'has hag en em lazhas.
Sköldmö

Ur **Sköldmö** (e norseg: skjaldmær [ˈskjɑldˌmɛːz̠], "gwerc'hez-skoed") a oa ur vrezelourez a Lec'hlenn. E gwengelouriezh ar C'hermaned e c'haller he c'havout. 

Ar gwerc'hezed-skoed a vez meneget alies er sagaoù, da skwer en *[[Hervarar saga ok Heiðreks]]* hag er *[[Gesta Danorum]]*. O gwelet a c'haller el lennegezh meuriadoù german arall: ar C'hoted, ar Gimbred, hag ar Varcomanned. Ar valkirienned, boudoù gwregel gwengel brezelourezed anezhi, a c'hall bout tennet ag ar gwerc'hezed-se .

Ar gwerc'hezed-skoed a zo arvarus o bezoud mes hervez an enklaskoù diwezhañ eo bet diskleriet gant an henoniour Neil Price o deus bevet evit gwir. Hervez kelennourion arall evel Judith Jesch eh eus un diouer ag anadurioù evit ma c'hallfe bout strolladoù gourdonet a vrezelourezed.

## Daveoù
Capodimonte

**Capodimonte** zo un anv-lec'h italianek.

## Lec'hioù
* Capodimonte (Castenedolo), kêriadenn e Castenedolo, e Lombardia
* Capodimonte (Lazio), kumun e Lazio
* Capodimonte, karter e Napoli; brudet ar mirdi, ar c'hoad, hag an arsellva  ennañ  
* *Rione Capodimonte*, karter e kêr Ancona
Capranica

**Capranica** zo un anv-lec'h italianek, hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
*Capranica (Lazio), kumun italian e proviñs Viterbo
*Capranica, *[[frazione]]* e Valtopina, e  proviñs Perugia
*Capranica Prenestina, kumun e Metropol Roma Capitale

## Tud
*Domenico Capranica (1400-1458), kardinal
*Angelo Capranica (*circa* 1415-1478), kardinal
*Matteo Capranica (1708-1776), sonaozour
*Luigi Capranica (1821-1891), romantour

## Ensavadurioù
*Almo collegio Capranica, kloerdi e Roma
*Teatro Capranica, c'hoariva e Roma, etre ar  <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XVII</span> hag an .
Amerindianed Gwiana c'hall

C'hwec'h pobl, pe kenel amerindian zo war zouar Gwiana c'hall, e Suamerika. War-dro 8 550 zo anezho, da lavarout eo 3% % eus poblañs an departamnt gall-se, a save da 281 678 a dud e 2019.

## Notennoù
Dienn-skorn

**Dienn-skorn** pe **koaven-skorn** zo boued skornet graet gant dienn (pe laezh), sukr hag un dra ouzhpennet evit he blaz: frouezh pe temz. Komz a reer eus ur **skornenn** ivez.

Miret e vez an dienn-skorn en ur skornerez. Kregiñ a ra da deuziñ pa vez lakaet er-maez anerzhi. Debret e vez da zibenn-pred alies, gant ul loa en un asied pe ur goupenn, met ivez lipet eeun war-bouez ur c'horned. Gallout a ra bezañ servijet gant un dibenn-pred all, da skouer un tamm gwastell, pe bezañ un aozenn eus ur wastell.

### An dienn-skorn hervez al lezenn
Pep stad he deus resisaet en he lezenn peseurt aozennoù a ya d'ober ar skornenn ha pegement anezho a dlefe bezañ. Tri rummad zo bet krouet gant al lezenn c'hall : ar skornenn ("glace"), an dienn-skorn ("crème glacée") hag ar sorbed ("sorbet"). Displegañ a ra al lezenn europat pevar anvadur reolennet (an dienn-skorn, ar skornenn-vi, ar skornenn standart hag ar sorbed) ha pemp anvadur paz-reolennet (ar gwispid skorn, ar bombezennoù skorn, ar *parfaits*, ar skañvadelloù frouezh hag ar skañvadelloù vioù).

### An diennoù-skorn
Vanilha, sivi ha chokolad eo blaz "klasel" an dienn-skorn, met kalz re all zo. Kalz rekipeoù zo ivez hervez ar c'heginerezhioù : ar gelato italian, ar sundae stadunanat...

Kalz dibennoù-pred zo graet gant dienn-skorn e-barzh, evel ar c'hef Nedeleg, ar banana split, an Itron wenn, ar Berenn Elena gaer, ar Bechezenn Melba, an dienn-skorn giz Liège...

### Pouez ekonomikel
Ur marc'had bras eo hini an dienn-skorn. Liammet eo ouzh greanterezh al laezh.
Lecco

**Lecco** zo ur gumun en Italia ha kêr-benn  Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.

War lez lenn Como emañ, 50 km eus kêr Milano.
Laikelezh 2004

Graet eo bet al lezenn d'ar 15 a viz Meurzh 2004. Kredennoù relijiel ar skolajidi ne ro ket gwir dezho da enebiñ ouzh an deskadurezh.
Bretagne (Indre)

**Bretagne** zo ur gumun c'hall e departamant Indre hag er rannvro Centre-Val de Loire e Bro-C’hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Levroux, e Bann Châteauroux hag e departamant Indre. Lakaet e voe en Arondisamant Châteauroux bet krouet e 1800. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas daouzek gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,56% eus he foblañs e 1911.
### 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv. D’an 11 a viz Du 1925 e voe dioueliet. 
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Daveennoù ha notennoù
Sant'Angelo Lomellina

** Sant'Angelo Lomellina** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rannvro Lombardia. 817 a dud zo eno o chom.
Borgo San Siro

**  Borgo San Siro** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia, en tolead anvet Lomellina ar reter. 953 a dud zo enni o chom.
Erin

**Erin** a zo un ger all evit komz eus un tevenn. Met anv Iwerzhon e saozneg Iwerzhon eo ivez. Meur a dra all eo ivez :

## Tud
Erin (anv-bihan), un anv-bihan gwregel hag a gaver stank a-walc'h er Stadoù-Unanet, evel anv an aktourez Erin Brown pe ar film Erin Brockowich.

## Lec'hioù
*Erin en Ontario e Kanada
*Erin e stad New York
*Erin, ur gêr e Tennesee
*Erin e Teksas
*Erin e Wisconsin
* lenn Erin, ul lenn e Minnesota

*Érin, kumun e Pas-de-Calais, e Bro-C'hall
*Port Erin pe *Purt Çhiarn* en enez Vanav

## Traoù all
* (2167) Erin, un asteroidenn
* HMS Erin, ul lestr eus morlu Breizh-Veur da vare ar C'hentañ Brezel-bed
Radio Naoned

**Radio Naoned** zo ur radio e brezhoneg penn-da-benn skignet war an RND e bro-Naoned abaoe 2019.

## Istor ar radio
Krouet eo bet Radio Naoned diwar intrudu sipailh Radio Kerne e 2018 peogwir e vanke ur radio e brezhoneg er vro-mañ, e-lec'h ma oar brezhoneg 2 % deus ar boblans, kalzig tud yaouank en o zouez. Hervez selaouerien e oa ivez ur mod da lakaat an dud deus kornog Breizh da zerc’hel ul liamm gant ar brezhoneg en Naoned. Goude bezañ savet ar goulenn ouzh ar CSA evit kaout an droad da skignañ e oa bet gortozet bloaz hanter a-raok kaout ur respont pozitivel.  Evit brudañ ar radio ez eus bet graet emvodoù publik gant skipailh Radio Kerne Naoned. Skignet eo bet an abadenn gentañ ur bloaz goude e vefe graet anaoudegezh gant ar studio, da lavaret eo e 2019. Podcastoù a oa dija skignet war internet abaoe miz Mae 2019. Ar studio zo e Sant-Ervlan, er greizenn Yezhoù ha Sevenadur, e-kichen ur skol Diwan, e bannlev Naoned. Ar radio zo skignet war an RNT peogwir eo saturet ar vandenn FM e Naoned. Ar radio kentañ war ur frekañs niverel en ur yezh vinorelaet e Frans eo.

## Aozadur
Daou zen zo o labourat er radio : Marianne Vaidie, kazetennerez ha Melaine Looten, kenurzhier. Staget eo ar radio ouzh Radio Kerne.

## Programmoù
Un abadenn div eurvezh produet gant ar radio e-unan a vez bep mintin. Abadennoù tregont munut a vez bemnoz gant tud a youl vat, evit emplegañ tud ar vro er raktres. Abadennoù muzik a vez : *Distruj da radio*, un abadenn punk ha rock, hag enrolladennoù sonerien bro Naoned. Keleier, abadennoù kontadennoù, c’hoariva, sport, sevenadur, istor a glever ivez. Abadennoù ha reportajoù war ar politikerezh zo.

Gant Radio Naoned e vez kinniget stummadurioù evit diskouez d’ar vugale pe d’ar grennarded penaos e ya en-dro ur radio.

Muzik a bep seurt a zo pouezus evit lakaat nann-vrezhonegerien da selaou.

Gellout a raer kavout podcastoù an abadennoù war lec’hienn Radio Naoned.

## Arc’hantaouiñ
100.000€ eo budjed ar bloavezh kentañ. Ar Redadeg he deus roet 30.000€ hag ur c’houlzad crowfunding a oa bet lañset evit rastellat arc’hant da grouiñ ar radio. Sikouret eo gant Rannvro Breizh.

## Gwelet ivez
* Radio Kerne
* Ar Redadeg
* Lec’hienn internet Radio Naoned
* Radio Breizh

## Daveoù
* ''Ur radio e brezhoneg penn-da-benn en Naoned !'', Le Télégramme, 20/09/2018
* ''Ur radio e brezhoneg 'ba Naoned ?'', reportaj Brezhoweb, 2018
* ''Radio Naoned,'' teulfilm France 3, 2021
Pont Krimea

**Pont Krimea** (rusianeg: Крымский мост, tr. Krymskiy most, IPA: [ˈkrɨmskʲij most]), lesanvet **Pont Kerch**, eo anv ur pont gant pevar hent oto ha div linenn tren. Liammañ a ra arvor Kerch etre beg-mor Taman gant Krai Krasnodar e Rusia ha ledenez Kerch e Krimea. Savet eo bet gant Kevredad Rusia goude ma voe staget Krimea outi e penn kentañ ar Brezel etre Ukraina ha Rusia e 2014.

Koustet en deus ₽227,92 bilion (US$3,7 bilion) ha 19 km eo e hed. Ar pont brasañ eo en Europa hag an hini hirañ savet en istor Rusia. Ouzhpenn an dezougen trevourel ha milourel, evit Rusia eo ivez un doare da ziskouez eo mestr war Grimea. 

Un darzhadenn zo bet d'an 8 a viz Here 2022.
Pasiano di Pordenone

**Pasiano di Pordenone** zo ur gumun eus  Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Bretanha (Pireneoù-Atlantel)

**Bretagne**  e galleg, **Bretanha** e bearneg a oa ur gumun c'hall  en departamant ar Pireneoù-Atlantel e Bro-C'hall.  Hiriv emañ e-barzh kumun Sent Laurenç e Bretanha .

## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Bretagne e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Morlaàs hag e Bann Pau. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pau.
### 
* Staget e voe kumun Bretanha ouzh kumun Sent Laurenç e 1842. Ar gumun nevez a voe anvet Sent Laurenç e Bretanha .

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.

## Pennadoù kar
* Sent Laurenç.
* Sent Laurenç e Bretanha. 
## Daveoù ha notennoù
Sent Laurenç e Bretanha

**Sent Laurenç e Bretanha**  e bearneg, *Saint-Laurent-Bretagne * e galleg, a zo ur gumun en departamant ar Pireneoù-Atlantel e c'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Staget e voe kumunioù Bretanha ha kumun Sent Laurenç e 1842 d’ober kumun nevez Sent Laurenç e Bretanha.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c’hwec’h gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv , da lavaret eo 1,36% eus ar boblañs e 1911.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr* e Bretanha, luc'hskeudennoù.

Eglise de Saint - Laurent - Bretagne.jpg|Iliz katolik *Sant Laorañs*.

* Iliz katolik *Sant Laorañs* e Sent Laurenç, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn .     
## Pennadoù kar
* Bretanha.
* Sent Laurenç. 
## Daveoù ha notennoù
Cwm Garw

**Cwm Garw** zo ur geriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e bwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr. Emañ e traoñienn an Afon Garw. Emañ keriadennoù Blaengarw, Pontycymer ha Llangeinor er gumuniezh ivez. 

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Cwm Garw hag 713 anezho a oa kembraegerien (9,5%).

## Notennoù
William Segar

**William Segar** (c. 1554–1633) a oa ul livour saoz, poltredour hag ardamezour  e lez ar rouanez Elesbed Iañ .

## Poltredoù diwar zorn William Segar

File:Portrait of Robert Dudley Earl of Leicester (1532-1588).jpg|Robert Dudley, Earl of Leicester, 1587
File:Devereaux essex4.jpg|Robert Devereux, Earl of Essex, c. 1590
File:Elizabeth1England.jpg|Ar rouanez  Elesbed Iañ, the "Ermine Portrait" (a greder)
File:UnknownLady Segar.jpg|Itron dianav, c. 1595 (a greder)
File:Sir William Hickman.jpg|Sir William Hickman
Bretanha de Marsan

BDM école.JPG|Skol ar gumun.

**Bretanha de Marsan** e gwaskoneg, *Bretagne-de-Marsan* e galleg, a zo ur gumun en departamant ar Landes e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pevarzek gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv , da lavaret eo 3,87% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

BDM église.JPG

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, luc’hskeudennoù.  
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn .
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Brugnera

**Brugnera** (*Brunjera* e veneteg, *Brugnera* e friouleg) zo ur gumun eus  Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia. 9 200 a dud zo enni o chom.
Budoia

**Budoia** (*Budoie* e friouleg) zo ur gumun eus  Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Chions

**Chions** (*Cjons* e friouleg) zo ur gumun eus  Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.

## Kumunioù gevellet
*  Luisant, Bro-C'hall
*  Villanueva del Pardillo, Spagn
Frisanco

**Frisanco** (*Frisanc* e friouleg) zo ur gumun eus  Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Tagliamento

An **Tagliamento**  eo an hirañ stêr e Friuli-Venezia Giulia, gant  170 km hed, hag un  dourva a 3000 km².

Roet en doa e anv da zepartamant an Tagliamento, un departamant e Rouantelezh Italia (1805-1814).
Bretanha d'Armanhac

**Bretanha d'Armanhac**  e gwaskoneg, *Bretagne-d’Armagnac* e galleg, a zo ur gumun en departamant ar Gers e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Bretanha d'Armanhac e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton hag e  Bann Condòm. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Condòm.

### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 6,90% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Lazhet e voe ur gwaz ag ar gumun d'an 19 a viz Mae 1940 e-pad ar brezel hervez monumant ar re varv, soudard e oa er 14vet Rujumant Troadegiezh.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Pordenone

**Pordenone** (*Portus Naonis * gwechall e latin, *Pordenon* en friouleg) zo ur gumun eus Italia, bet kêr-benn proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia. 55 000 a dud zo enni o chom. 

War lez kornôk ar stêr Noncello emañ, etre kumun Cordenons er reter  ha Porcia er c'hornôg.
Star Academy

***Star Academy*** zo un abadenn skinwel c'hall etre ar skinwel gwirvoud, ur skol hag un abadenn muzikel skignet war TF1 eus 2001 betek 2008 ha war NRJ 12 e 2012.
Kinniget eo gant an animatour Nikos Aliagas war TF1. Steuziañ a ra Star Academy e 2013, erlecʼhiet gant *[[The Voice]]* war TF1, met distreiñ a ra e 2022 war ar chadenn gant ar memes meizad evit an 10 koulzad.

Arzourien zo bet stummet ha brudet goude ar Star Academy, evel da skouer Jenifer, Nolwenn Leroy, Élodie Frégé, Gregory Lemarchal. Deuet eo ar maout gant ur Vreizhadez, Laurène Bourvon eus Rosporden, evit ar *Star Academy Revolution* e 2013.

## Daveoù
Morsano al Tagliamento

**Morsano al Tagliamento** (*Morsàn da lis Ocjis* e friouleg, da lavarout eo *Morsàn an daoulagad*) zo ur gumun eus  Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia, e Traoñienn an Tagliamento.
Martin Bormann

**Martin Ludwig Bormann** (17 a viz Mezheven 1900 – 2 a viz Mae 1945) a oa a un ofiser ag an NSDAP ha penn ar *[[Parteikanzlei]].* Ur galloud bras a oa gantañ dre e zarempred a-dost gant Adolf Hitler, dre ma vere monedone an ditouroù a veze kaset d'ar *[[Führer]]*. Ur reizhiad velestradurel a bouez a voe savet gantañ daoust ma tiskoulme ar muiañ a zegouezhioù e-unan.

Bormann a gevreas en aozadur lezluel anvet *[[Freikorps]]* e 1922. Bac'het e voe ur bloavezh-pad e karc'har evit bout bet kenberzhiad Rudolf Höss e muntridigezh Walther Kadow d'an 31 a viz Mae 1923. Bormann a zegouezhas er strollad nazi e 1927 hag er *[[Schutzstaffel]]* (SS) e 1937. Servij a reas evel penn skipailh er strollad gant kannad ar Führer, Rudolf Hess.

Bormann a voe degemeret e kelc'h prevez Hitler evel sekretour, hag e ambroug a rae e pep lec'h, oc'h aoziñ darvoudoù evitañ adal an 12 a viz Eost 1935. Pa'z eas Rudolf Hess da Vro-Saoz da glask skoulmañ un emglev gant ar Saozon e kemeras Bormann penn ar *Parteikanzlei*. Meret e veze gantañ an aferioù keodedel hag eñ a asante d'al lezennoù nevez pe o nac'he. Un ezel oberiant en heskinadeg an ilizoù kristen e oa, ha kaletaat a reas an doare ma veze atahinet ar Yuzevien hag ar Slaved en takadoù aloubet gant an Nazied e-pad an Eil Brezel-bed.

Bormann a zistroas d'ar *[[Führerbunker]]* gant Hitler e Berlin d'ar 16 a viz Genver 1945 pa oa al Lu Ruz o tostaat da gêr. Goude emlazh Hitler d'an 30 a viz Ebrel 1945 e klaskas tec'hout diouzh Berlin d'an 2 a viz Mae evit chom hep bout tapet gant Soviediz. Marteze en em lazhas dre lammat diwar ur pont e-tal al Lehrter Bahnhof. E gorf a voe beziet nepell d'an 8 a viz Mae 1945. Daoust ma oa ezvezant e voe barnet *in absentia* gant al lez-varn etrebroadel e-kerzh Prosez Nürnberg e 1945 ha 1946. Barnet e voe d'ar marv dre grougiñ evit torfedoù brezel ha torfed a-enep an denelezh.
Georgios Kappadokia

**Georgios Kappadokia** a oa eskob arian kêr Aleksandria ha dekvet pab an Iliz ortodoks kopt, adal miz C'hwevrer 357 betek e varv d'ar 24 a viz Kerzu 361.

## Mammennoù
Meneget eo e anv hag e labour gant ar skrivagnerien Ammianus Marcellinus ha Sokrates Kergustentin.
Sesto al Reghena

**Sesto al Reghena** zo ur gumun eus  Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.

Brudet eo abati kozh  Santa Maria in Sylvis, savet en VIIIvet kantved.