open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muntr Clément Méric

**Clément Méric** (bet ganet d'an 30 a viz Du 1994 e Brest) a oa ur stourmer enepfaskour, bet lazhet d'ar 5 a viz Even 2013 e Pariz (Bro-C'hall) en ur gannadeg a-enep skinheads eus an tu dehoù pellañ.

Tri den a voe barnet e 2018 evit "feulsterioù a-ratozh, degaset ar marv gante, hep kaout c'hoant d'en ober". Daou anezhe, Esteban Morillo ha Samuel Dufour, a voe kondaonet da 11 ha da 7 vloaz toull-bac'h hep goursez ; skañvaet e voe o c'hastiz da 8 ha 5 bloaz toull-bac'h hep goursez da vare ar prosez-galv, e 2021. Ezel e oa an tri den barnet ouzh ar *Jeunesses Nationalistes Révolutionnaires*, servij surentez ar strollad *Trosième Voie* renet gant Serge Ayoub. Divodet e voe an daou strollad-mañ e miz Gouere 2013 diwar un dekred embannet gant Kuzul ar Vinistred gall.

## Daveennoù
Meredith Stiehm

**Meredith Stiehm**, ganet e  1968, zo ur broduerez skinwel, skrivagnerez ha sindikalourez stadunanat bet prezidantez ar Writers Guild of America West abaoe 2021. Krouerez an drama torfedel *[[Cold Case]]* eo hag ar thriller ha drama *[[The Bridge (stirad skinwel, 2013)|The Bridge]]* evit ar chadenn FX.
## Filmadurezh
### Skinwel
**Senarioourez**
* *[[Northern Exposure]]* (1994)
* *[[Beverly Hills, 90210]]* (1994–1996)
* *[[NYPD Blue]]* (1996–2000)
* *[[The District]]* (2000)
* *[[ER (stirad skinwel)|ER]]* (2001–2002)
* *[[Cold Case]]* (2003–2010)
* *[[Memphis Beat]]* (2010)
* *[[Homeland (stirad skinwel)|Homeland]]* (2011–2015)
* *[[The Bridge (stirad skinwel, 2013)|The Bridge]]* (2013)
**Produerez**
* *[[NYPD Blue]]* (1998–2000)
* *[[The District]]* (2000)
* *[[ER (stirad skinwel)|ER]]* (2001–2002)
* *[[Cold Case]]* (2003–2010)
* *[[Homeland (stirad skinwel)|Homeland]]* (2011–2015)
* *[[The Bridge (stirad skinwel, 2013)|The Bridge]]* (2013–2014)

## Liammoù diavaez
Meredith Stiehm war IMDb
Gwarelig Naoned

**Gwarelig Naoned** zo un anvadur gwarelig eus Bro-Naoned. Ul Lec'h orin gwarezet en deus (LOG).

## Istor
### Produadur ar gwarelig e Bro-Naoned

Gounezet e vefe ar gwarelig el Liger-Atlantel abaoe deroù an XIX kantved, ar pezh a glot gant deroù al liorzherezh legumaj e Bro-Naoned. Ur gounezerezh unanvevezerezh e oa d'ar c'houlz-se, graet el liorzhoù bihan niverus a oa. 

E 1931 e veze produet 30 tonenn eno hevez ar stadegoù. Ar produadur ne cheñchas ket kalz betek dibenn ar bloavezhioù 1950.

Tremenet e voe eus ul labour-douar lec'h ma oa mesket ar gwarelig gant plant all d'ul labour-douar lec'h ma veze gounezet en e-unan. Ar sifroù a yeas war gresk, hag etre 1975 ha 1983 e veze produet 3000 tonenn well wazh bep bloaz, da lavaret eo ouzhpenn 50 % eus produadur Frañs.

Nevezentioù a sikouras da ziorren c'hoazh kenwerzh ar gwarelig : ar sac'hadigoù hag ar barkedigoù. Ardivinkaet e voe ar gounit douar war ar memes tro. Ha neuze e voe 12 000 tonenn ar produadur en takad e 1987, ar pezh a oa ouzhpenn 80 % eus produadur Frañs.

Diwar neuze ez eas an tonennoù war gresk ingal. E 2008 e oa diazad Naoned mestr marc'had Europa er produiñ gwarelig, gant 26 000 tonenn produet.

### Al LOG Gwarelig Naoned

E 1998 e voe savet an Testeniekadur Kenfurmded Produ (CCP) Gwarelig Naoned.

Hag e 1999 e voe labelet evel LOG. 

Koulskoude ez eus kalz nebeutoc'h a donennoù gwarelig produet hervez kaier ar c'hargoù al LOG eget an tonennoù produet dre-vras. Kaoz a vez eus 350-400 tonenn bep bloaz.

## Dezverkoù douaroniel

152 a gumunioù el Liger-Atlantel a zo, 20 kumun e Maine-ha-Liger ha 62 gumun e Vande.

### Hinadouriezh
Takad al LOG en deus un hinad veurvorel. Setu dezverkoù pennañ an hinad-se :
* gwrezverkoù keitat etre 11 ha 13 °C,
* avelioù eus ar C'hornôg dreist-holl,
* ur glavaj bloaziek keitat etre 600 ha 800 mm.

## Daveoù

## Gwelet ivez
### Levlennadur
* Valérie Jousseaume and Christine Margetic, « Autre légume, autres lieux. La mâche dans le bassin maraîcher nantais », *Méditerranée* (kelaouenn), nv 109, 2007, p.47-53, Lenn enlinenn, 24 a viz Here 2015.
### Liamm diavaez
* Gwarelig Naoned, lec'hienn *"Institut national de l'origine et de la qualité"* (INAO)
Ti ar c'hazetennoù

Un **ti ar c'hazetennoù** a vez graet eus ur stal vihan hag a werzh kazetennoù, kelaouennoù, sigaretennoù, snackoù hag alies e vez gwerzhet ivez dafar lec'hel pe liammet ouzh al lec'h (kartennoù-post...). An tiez kazetennoù a vez kavet an aliesañ e lec'hioù gant ar muiañ a dud o tremen evel ar plasennoù bras e kêr, ar straedoù pennañ, an tiez-gar hag an aerborzhioù. An ti ar c'hazetennoù a c'hall bezañ ul lec'h e-unan, pe ul lodenn eus ur savadur brasoc'h (kreizenn genwerzhel pe porzh houarn).
FN EVOLYS

An **FN EVOLYS** zo ur vindrailherez skañv produet gant an embregerezh belgiat FN Herstal abaoe 2021.

Kambret eo e 5,56 × 45 mm pe e 7,62 × 51 mm. Ur sistem tennata dre amprest gazoù gant ur piston berr e red he deus. Pourveziet eo gant gourizoù 100 pe 200 kartouchenn (e 5,56 mm) pe 50 kartouchenn (e 7,62 mm). Un daoubez a c'hall bezañ savet warni. Soñjet eo bet evit bezañ skañv-tre hag implijet gant dehouidi koulz ha gant kleizidi. An holl draoù ret evit he mont en-dro a c'haller ober gant un dorn hepken. He lamm a c'hall bezañ astennet evit bezañ azasaet ouzh an tenner.

## Implijerien
An arm zo bet amprouet en un nebeud broioù evel Bro-C'hall ha Belgia. E 2024 ez eus bet embannet e oa bet sinet ul lizher mennadiñ gant gouarnamantoù an div vro evit ober un urzhiad mindrailherezioù EVOLYS boutin. Kemer a rafe plas an FN Minimi implijet gant arme Frañs koulz ha gant arme Belgia.

## Liamm diavaez

*  Pajenn an FN EVOLYS 5,56 mm war lec'hienn an FN Herstal

## Daveennoù
Gwallreuz Skol-veur Stad Ohio

**Gwallreuz Skol-veur Stad Ohio** (saozneg: *Ohio State University abuse scandal*) a vez graet eus un hollad drougimplijoù reizhel hag a zo bet eus 1978 betek 1998, pa oa Richard Strauss o labourat evel medisin e skol-veur Stad Ohio, e departamant an atleterezh hag e kreizenn yec'hed ar studierien. Un enklask dizalc'h evit gwiriañ ar rebechoù a oa bet embannet e miz Ebrel 2018 hag a voe renet gant an embregerezh gwirel Perkins Coie.

E miz Gouhere 2018, meur a c'hourener o devoa tamallet d'an ambrouger pennañ Russ Hellickson ha d'an dileuriad stadunanat republikan Jim Jordan, hag a oa skoazeller ambrouger er skol-veur eus 1987 betek 1994, e ouient ar rebechoù a oa war Strauss, met e oant chomet hep ober tra ebet. Jordan en doa embannet ne ouie netra ha biken ne oa bet ur studier oc'h embann dezhañ e oa bet argadoù reizhel.

An dezrevell, embannet e Mae 2019, a zisklêrie e oa bet Strauss oc'h argadiñ d'an nebeutañ 177 studier (paotred) hag e ouie ar skol-veur an dra-se abaoe 1979 d'an nebeutañ, met ne oa ket gouezet gant kalz tud er-maez eus ar skourr atleterezh pe ar studierien o labourat er greizenn yec'hed betek 1996, pa oa bet diskarget diouzh e gefridioù. Strauss en doa kendalc'het da argadiñ studierien ar skol-veur er-maez diouzh ar c'hampus en ur glinikenn, betek ma 'z afe war e leve diouzh ar skol-veur e 1998. Lakaet e oa bet sklaer en dezrevell ne oa ket bet oberiant a-walc'h ar skol-veur evit talañ ouzh e obererezhioù fallakr hag ivez ne oa bet graet netra evit kemenn d'ar polis.

E miz Mae 2020, ar skol-veur a oa kroget da varc'hata, hag asantet he doa paeañ 40,9 milion a zollarioù da 162 c'houzañver eus an tagadennoù reizhel. Pemp klemm zo c'hoazh a-enep ar skol-veur e 2026.
## Notennoù ha daveennoù
Kim Yuna

**Kim Yuna** (e hangeul , LFE : kimjʌna) a zo ur ruzikerez arzel eus Sukorea ganet d'ar 5 a viz Gwengolo 1990 e Bucheon.

Kampionez olimpek e oa bet d'ar 25 a viz C'hwevrer 2010 er Pacific Coliseum e Vancouver gant ar skor uhelañ e istor he sport. Div wech e oa bet kampionez ar bed ivez e 2009 ha 2013 ha beskampionez olimpek e 2014. Ouzhpenn an titloù meur-se e oa bet div wech kampionez Gourfenn ar Priz Meur ISU ha kampionez ar bed junior e 2006.

Kemer a reas Yuna Kim he retred sportel goude C'hoarioù olimpek 2014, ha dont a reas da vezañ kannadez hag ezelez poellgor olimpek aozañ ar C'hoarioù Olimpek goañv 2018 hag a voe e Pyeongchang, lec'h ma enaouas ar flammenn olimpel e-pad al lid-digeriñ.

Sellet e vez ouzh Yuna Kim evel ur vojenn eus ar ruzikat arzel. Ar ruzikerez kentañ eo en istor oc'h ober ar *Super Grand Slam*. Lesanvet eo *The Queen* pe *Queen Yuna*.

## Buhezskrid
### Buhez prevez

Gnet e voe **Kim Yun-a** e Bucheon ha dilojañ a reas e Gunpo pa oa 6 vloaz. E 2006 ez eas da chom da Doronto evit gourdonañ. Mont a reas d'ar *Korea university* kerkent ha miz Meurzh 2009. Deuet eo da vezañ katolik ha dibabet he deus Stella da anv-badez katolik.

D'an 22 a viz Here 2022 e timezas gant ar c'haner korean Ko Woorim.

### Resped sportel

Kregiñ a reas Yu-Na Kim da ruzikat pa oa 6 vloaz, kalonekaet gant he mamm.

Mont a reas ar vedalenn aour ganti e C'hoarioù olimpek Vancouver dirak ar Japanadez Mao Asada hag ar Ganadianez Joannie Rochette, gant ur skor rekord a 228,56.

## Ar pezh kaset da benn ganti
* Ruzikerez korean gentañ o kaout ur vedalenn aour er Priz Meur ISU junior ;
* Ruzikerez korean gentañ o c'hounit ur gevezadeg eus ar Priz Meur ISU junior ;
* Ruzikerez korean gentañ o kaout ur vedalenn aour er Priz Meur ISU ;
* Ruzikerez korean gentañ o c'hounit ur gevezadeg eus ar PRiz Meur ISU ;
* Ruzikerez korean gentañ o c'hounit Gourfenn ar Priz Meur ISU ;
* Ruzikerez korean gentañ o kaout ur vedalenn en ur gampionad eus an ISU ;
* Ruzikerez korean gentañ o c'hounit ur gampionad eus an ISU ;
* Ruzikerez korean gentañ o kaout ur vedalenn e kampionnadoù ar bed ;
* Ruzikerez korean gentañ o c'hounit kampionnad ar bed ;
* rekord poentoù evit ar merc'hed er programm dieub heg en holl, dindna ar sistem notenniñ nevez ;
* Ruzikerez kentañ o kaout ouzhpenn 200 poent abaoe m'eo bet nullet ar "rondoù" perzhegañ e 2007 ;
* Ruzikerez kentañ o kaout liveoù + 2,00 evit al lammoù.

## Programmoù

## Enorioù

*  * Kroaz-Veur urzh an dellid sportel (2016) (2016)

## Liamm diavaez
* Kim Yuna war YouTube

## Notennoù ha daveoù
Scranton (Pennsylvania)

**Scranton** zo ur gêr e kontelezh Lackawanna, e reter Pennsylvania (Stadoù-Unanet Amerika). 75.905 annezad a oa e 2024. Ur greizenn industriel a bouez e voe ar gêr adalek eil hanterenn an XIX kantved, a-drugarez d'ar mengleuzioù glaou tro-dro dezhi.

## Er sevenadur
E Scranton emañ sez ar Pennsylvania Paper and Supply Company, en deus awenet an embregerezh faltazi Dunder Mifflin e doare stadunanat ar stirad *[[The Office (stirad skinwel SUA)|The Office]]* (2005-2013).

## Tud
* Joe Biden (ganet e 1942), 46 prezidant ar Stadoù-Unanet

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Leila Shahid

**Leila Shahid** (en arabeg : ليلى شهيد), bet ganet d'an 13 a viz Gouere 1949 e Beirout (Liban) ha marvet d'an 18 a viz C'hwevrer 2026 e Lecques (Gard, Bro-C'hall), a oa ur stourmerez hag un diplomatez palestinat.

Ezel e voe eus ar Fatah, a-raok dileuriañ Aozadur evit Dieubidigezh Palestina e broioù europat. Dileuriadez veur Palestina e Bro-C'hall e voe etre 1994 ha 2005 ivez.

## Daveennoù
Robert Hanssen

**Robert Philip Hanssen**, ganet d'an 18 a viz Ebrel 1944 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Even 2023, a oa un ajant eus ar Federal Bureau of Investigation (FBI) stadunanat, ha spier evit URSS ha Rusia goude-se. Spiet en doa war ar Stadoù-Unanet eus 1979 betek 2001. E labour spiañ zo bet deskrivet gant Departamant Justis ar Stadoù-Unanet evel "marteze ar gwashañ gwallreuz spierezh en istor ar Stadoù-Unanet".

E 1979, tri bloaz goude bezañ bet degemeret en FBI, Hanssen a oa tostaet da Zirektorelezh ar spiañ (GRU) evit kinnig e servijoù, ha kroget en doa gant e gentañ kelc'hiad spiañ, a oa padet betek 1981. Adkroget e oa gant obererezhioù spierezh e 1985 betek 1991, paouezet en doa da gas kemennadennoù e-kerzh freuzadenn an URSS, gant aon da vezañ tapet. Hanssen en doa adkroget da spiañ bloaz war-lerc'h ha kendalc'het en doa betek e harzadenn. A-hed e vuhez spier e oa chomet dianav e identelezh wirion d'ar Rusianed.

Harzet e voe Hanssen d'an 18 a viz C'hwevrer 2001, nepell diouzh e di e Virginia. Barnet e voe ha kondaonet 15 gwech d'an toull-bac'h e vuhez-pad. Mervel a reas en toull-bac'h e 2023.

## Notennoù ha daveennoù
Les Wexner

**Leslie Herbert Wexner**, ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1937, zo ur  miliarder, den a aferioù ha stourmer politikel stadunanat. Kengrouer ha penn a enor Bath & Body Works, Inc.eo. Bet eo bet e penn Abercrombie & Fitch, Victoria's Secret ha La Senza, e-touez embregerezhioù brudet all.

Wexner a zo ur stourmer politikel. E 1991, gant ar miliarder Charles Bronfman, Wexner en doa krouet ar Mega Group, ur c'hlub hag a stroll lod tud pinvidikañ ha tud a aferioù gant levezon er bed. Ul lobi evit Israel eo, ha graet e vez eus an aozadur unan hag a glask kaout levezon war politikerezh estren ar Stadoù-Unanet er Reter-Nesañ. E 2003, e oa bet gopret ar c'huzulier Frank Luntz evit reiñ harp d'ar strollad da reiñ harp da Israel. Ar strollad-se a lavarer en deus liammoù gant ar Mossad (ajañs spiañ Israel) hag e vije ur "c'horf evit oberiadurioù levezoniñ er Stadoù-Unanet".

Wexner en doa lakaet Jeffrey Epstein da verañ e arc'hant eus 1987 beteko 2007 ha reiñ a reas dezhañ ar garg a leuriad evit merañ e arc'hant, hervez Bloomberg. Epstein a rene e embregerezh diouzh un ti perc'hennet gant Wexner hag a-wechoù e veze o chom eno. D'an 10 a viz C'hwevrer 2026, an dileuriad Ro Khanna en doa embannet e oa bet lakaet anv Wexner, gant an FBI, war roll kendorfedourien Epstein met hep enklask warnañ. An deiz war-lec'h, lez-varn stadunanat distrig Su Ohio en doa nac'het kement-se ha goulennet e vije tennet ur goulenn atersadenn a oa bet roet dezhañ, ma vije rediet da zont da gomz a-zivout Skol-veur Stad Ohio hag an torfedoù rebechet d'ur medisin sport anvet Richard Strauss, hag a zo e-kreiz gwallreuz Skol-veur Stad Ohio.
## Notennoù ha daveennoù
Priz Herve ar Menn

Ar **Priz Herve ar Menn** a oa bet krouet gant an *[[Entente culturelle bretonne]]* e 1988, evit garedoniñ bep bloaz tud pe aozadurioù o oberezhioù dispar evit souten raktresoù sevenadurel ar brezhoneg o plediñ gant ar sevenadur breizhek, gant ur pouez war ar brezhoneg pe an hengoun dre gomz. Lec'hel ha nann-kenwerzhel e tle bezañ an obererezh.

## Mont en-dro
Kadoriet e vez ar juri gant prezidant an *Entente culturelle bretonne*. Ur sammad arc'hant a vez roet d'al loread, met m'eo un hinienn e vez kaset d'un aozadur diouzh he dibab. E 2012 e voe roet 2000 euro d'al loread (Skol Diwan Kemper). Un asied e feilhañs Kemper a vez roet d'al loread e-doug al lid er gêr m'emañ-eñ pe an aozadur o chom.
## Tud pe aozadurioù garedonet
;1993
* Albert Poulain
;1994
* Anna-Vari Arzur
;1995
* François Le Quémener
*2009
* Remi Derrien
;2012
* Skol Diwan Kemper
* Serge Falézan
;2013
* Les Mordus de la pomme
;2014
*Jean-Claude Thomas
;2015
* Joseph Coïc
;2016
* Roland Guillou
;2017
* Monique Le Boulc'h
;2018 
* Patrick Bardoul
;2019
* Ti ar Vro Kawan
;2021
* Kumun Sant-Riwal
;2022
* Laurent Bigot
;2023
* Herve Drean
;2024
* Hent don, kevarzhe e Bear
;2025

## Notennoù ha daveennoù
Vz. 24 (karabinenn)

Ar **vz. 24** (en ur mod ofisiel e tchekeg ***Puška vz. 24***, "fuzuilh stumm 24") a voe karabinenn bennañ arme Tchekoslovakia en Eil Brezel-bed. Produet e voe adalek 1924 gant an embregerezh Zbrojovka Brno.

Awenet eo gant ar Mauser Karabiner 98AZ, ur stumm berraet eus ar fuzuilh Gewehr 98 implijet gant an Impalaeriezh alaman e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Heñvel a-walc'h eo he neuz ouzh ar Karabiner 98k implijet adalek 1935 gant ar Wehrmacht, met fust an arm tchekoslovak zo hiroc'h a-us d'e ganol, hag e loc'henn-gulasenn zo eeun. Kambret e oa e 7,92 × 57 mm Mauser, met stummoù e 7 × 57 mm Mauser hag e 7,65 × 53 mm Mauser a voe graet evit bezañ ezporzhiet.

Goude krouidigezh Gwarez-stad Bohemia-Moravia gant an Trede Reich e 1939, uzin Brno a voe rediet da broduiñ an arm evit an Alamaned. Ar skouerennoù implijet gant ar Wehrmacht d'ar mare-se a voe anvet *Gewehr 24t* en ur mod ofisiel.

## Daveennoù
Attallah Tamra

**Attallah Tamra**, bet ganet e  1960, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2016, Danvez-Mestr e oa abaoe 2015, 
Stummer FIDE eo abaoe 2018.
Renk Elo e miz   C'hwevrer 2026:  1 961 *Standard*, 1 965 *Fonnapl* ha 1 920 *Luc'hedenn*.
2 113 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel

### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Palestina:
 :

#### Kib ar Broadoù Aziat
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Palestina:

#### C'hoarioù aziat
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Palestina:

## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e 365 Chess
* E c'hoari Chess Games
* E c'hoari e Chess Tempo
Rehina C'hartchenko

**Rehina Vladislavivna C'hartchenko** (Регіна Владиславівна Харченко en ukraineg) zo ur bolitikourez ukrainat bet ganet e Oktiabrskoie (Krimea) d'an 21 a viz Gwengolo 1990. Goude bezañ studiet ar gwir he deus labouret e rannvro Zaporijjya, e metoù ar gwir bepred, evel ensellerez e rann ar maltouterezh da skouer. Maerez Zaporijjya eo abaoe miz Ebrel 2024, e-kerzh ar brezel eta. Kuzulierez-kêr e oa abaoe 2020. Ezel eo bet eus Servijour ar Bobl (Слуга народу), strollad ar prezidant Volodimir Zelenskiy ; hogen skarzhet eo bet dioutañ dre ma ne vefe ket doujet d'al lezenn pa voe anvet da vaerez.
Arm ordrenañs

Un **arm ordrenañs**, anvet **arm reolius** pe **arm standart** ivez, zo un arm roet gant un nerzh surentez (arme pe polis da skouer) d'e izili evit o ezhommoù micherel. En armeoù modern eo peurliesañ, hervez roll ha grad ar soudarded, ur fuzuilh-arsailh hag ur bistolenn. Gellout a ra bezañ ivez, evit soudarded ispisializet, ur fuzuilh-resisted da skouer.

## E Bro-C'hall
Er Grennamzer e ranke an dud a vrezel paeañ o dafar hag o armoù o-unan peurliesañ. Da skouer, pa grouas ar c'hompagnunezhioù ordrenañs e 1445, ha-int an nerzhioù armet a-vicher kentañ e Rouantelezh Bro-C'hall, ar roue Charlez VII a dermenas o aozadur ha peseurt armoù a rankent kaout, hep ne vije pourveziet dezhe c'hoazh. Er XVI hag er XVII, gant diorroadur an arme a-vicher da vat, roet e voe an armoù d'ar soudarded gant ar stad tamm-ha-tamm. Ar fuzuilh stumm 1777 e voe an arm ordrenañs kentañ dezhañ pezhioù kemm-digemm e arme Bro-C'hall.

## Gwelet ivez
* Armoù ordrenañs an tirlu gall abaoe 1777

## Daveennoù
Andrew Mountbatten-Windsor

**Andrew Mountbatten-Windsor**, bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1960 e palez Buckingham (Londrez, Bro-Saoz), zo un ezel eus ar familh roueel vreizhveuriat. Betek 2022 e oa anavezet evel ar priñs Andrew, dug York. Trede bugel Elesbed II eo. Ur soudard eo bet er Royal Navy e vuhez-pad.

### [[Afer Epstein]]
Tennet e voe digantañ e ditloù milourel hag an hini a uhelder roueel gant ar rouanez Elesbed II e deroù 2022, abalamour d'e berzh en afer Epstein. Tamallet e voe dezhañ bezañ graet tagadennoù reizhel war Virginia Giuffre e dibenn ar bloavezhioù 1990. E 2022 ivez e sinas e vreutaerien un emglev 12 milion a lurioù saoz gant ar plac'h evit ma paouezfe-hi gant an oberoù justis a-enep dezhañ. E 2025, ar roue nevez, e vreur Charlez III, a dennas e ditl a briñs digantañ. E miz C'hwevrer 2026 eo bet harzet gant ar polis e Sandringham House, e di en Norfolk, evit e engouestl en afer Epstein bepred.

## Daveennoù
Irina Dovhan

**Irina Volodimirivna Dovhan** (Ірина Володимирівна Довгань en ukraineg) zo ur stourmerez ukrainat bet ganet e Donetsk (en URSS da neuze) d'ar 25 a viz Genver 1962. E Yasinouvata, en hanternoz da Donetsk, e oa o chom betek 2014. Kenedourez e oa diouzh he micher. Pa darzhas ar brezel en Donbas e 2014 e sikouras Irina Dovhan paotred arme Ukraina : dilhad, boued, louzoù hag arc'hant a voe dastumet ha kaset ganti d'ar soudarded ukrainat. Goude ma voe aloubet kêr Yasniouvata e miz Ebrel 2014 gant bagadoù « dizalc'hour » rusian, evel hini Vostok, e voe gwallgaset Irina Dovhan. Tamallet e voe dezhi bezañ ur spierez e miz Eost 2014. Gant paotred eus Norzhosetia e vefe bet bac'het, goulennataet ha skoet e-pad pemp deiz. Tra ma oa mezhekaet a-wel d'an holl, war ar straed e Donetsk, e voe luc'hskeudennet gant Maurício Lima, kodaker evit an New York Times. War ar poltredoù e weler Irina Dovhan, gwadek he fas, staget ouzh ur c'hleuzeur-straed, ganti bannieloù Ukraina hag ur skritellig skrivet warni « *Lazhañ a ra hor bugale* ». War daou anezho ez eus ur vaouez o kunujenniñ ar brizonadez, hag o reiñ un taol-troad dezhi. War unan all e weler ur vaouez all o tufañ outi. Soudarded a ra al lu ganti a-hend-all. Gant ar fotoioù-se e voe sachet evezh an dud, ha skoet o spered, ken ma voe klasket dieubiñ ar paourkaezh Ukrainadez. D'an 28 a viz Eost 2014 e voe divac'het Irina Dovhan diwar goulenn Aleksander C'hodakovskiy, rener ar bagad Vostok, dre hantererezh ar c'hazetenner Mark Franchetti hag al luc'hskeudenner Dmitri Beliakov.

Mont a reas Irina Dovhan da vevañ e Marioupol da gentañ hag e Kyiv da c'houde. E 2014 e reas kazeg en un dilennadeg evit mont da gannadez e parlamant Ukraina. E distrig Sloviansk, en Donbas, ez eas war ar renk, ha 4,16% eus ar mouezhioù a yeas ganti.
Takad disoudardet Korea

**Takad disoudardet Korea** (koreaneg: 한반도/조선반도 비무장 지대), brudet ivez evel **Korean DMZ** pe **KDMZ**, zo un takad douar a-dreuz ledenez Korea dres war an 38vet ledredenn norzh. An TDK a zo un harz skoilh hag a rann al ledenez e div lodenn. Savet e oa bet evel takad disoudardet etre stadoù Republik Poblel ha Demokratel Korea (Norzhkorea) ha Republik Korea (Sukorea) hervez disklêriadurioù Arsav-brezel Panmunjeom eus 1953, un emglev etre Norzhkorea, Republik Pobl Sina, ha Pennrenerezh ar Broadoù Unanet e Korea.

An TDK a zo 250 km a hirder ha tro 4 km a ledander. Pep tu eus an takad-harz a zo tachennoù milourel savet-mat. An takad eo an talbenn etre an div vro e-kerzh ar bec'h korean hag a bad betek hiziv-an-deiz c'hoazh. Bez ez eus bet reuzioù alies tro-dro d'an takad disoudardet, gant tud lazhet, trevourien pe soudarded, a bep tu. En takad disoudardet korean ez eus ul lec'h evit an emgavioù etre an div stad, implijet e vez pa vez kendivizoù : anvet eo Joint Security Area (JSA) ha lec'hiet eo nepell diouzh lodenn kornôg fin an takad, nepell diouzh kêr-benn Sukorea Seoul.
Takad Surentez Boutin

An **Joint Security Area** (**JSA**, anvet ivez **Truce Village** pe Panmunjom) eo lodenn nemeti Takad disoudardet Korea (TDK) lec'h ma vez tal-ouzh-tal nerzhioù lu Norzh- ha Sukorea. An JSA a zo implijet gant an div vro pa vez kendivizoù politikel ha, betek miz Meurzh 1991, e oa ivez al lec'h evit ar c'hendivizoù milourel etre Korea an Norzh ha Pennrenerezh ar Broadoù Unanet e Korea.

An JSA a zo bet lec'h meur a zarvoud pe gwallreuz abaoe ma oa bet savet e 1953. Ar c'hentañ hini a oa bet distro ar brizonidi vrezel ur wech paouezet gant ar stourmoù, dre ar Pont hep distro. E 2018, an Norzh hag ar Su a oa savet a-du da zizarmañ al lec'h diouzh ar minennoù, armoù ha postoù gward. Echuet e oa bet gant an obererezh d'ar 25 a viz Here 2018. Hiziv-an-deiz, an JSA a vez evezhiet gant 35 gward dizarmet nemetken. Goude-se e oa bet choazet e vije ul lec'h touristel da gentañ. D'ar 6 a viz Du 2018 e oa bet embannet gant Pennrenerezh ar Broadoù Unanet e Korea e vije fiziet an evezhiañ e gwarded eus an Norzh hag eus ar Su nemetken.
## Notennoù ha daveennoù
Christian Le Squer

**Christian Le Squer**, ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1962 e Pleheneg (Bro-Gwened), a zo ur mestr-keginer breizhat, teir steredenn gantañ gant ar Sturlevr Michelin etre 2002 ha 2013 hag abaoe 2016.

## Buhezskrid
Ganet e voe Christian Le Squer d'an 30 a viz Gwengolo 1962 e Pleheneg. Desavet e voe war ribl stêr an Intel. Fellout a rae dezhañ bezañ martolod, ha da 14 vloaz ez eas e-bourzh chaluter e eontr e-pad pemzek deiz ma teskas diazez ar c'heginañ gant ur martolod. Etre daou soñj e voe etre ar c'heginerezh hag ar pastezerezh e-pad ur prantad met ur staj baraerezh a lakaas anezhañ da zibab an hini gentañ. Mont a reas e-barzh ur skol letierezh hag ur TGM/BDM keginañ a yeas gantañ e lise micherel Jean Guéhenno e Gwened e 1986.

Goude bezañ bet stummet e tiez parizian evel Le Divellec, Lucas Carton, Taillevent, ar Ritz e voe Christian Le Squer e penn keginerezh ar *[[Café de la Paix (Pariz)|Café de la Paix]]*. Eno eo ez eas e steredenn gentañ gantañ e 1996 d'an oad a 34 bloaz, hag an eil e 1998.

E 1999 e adkemeras ar *Pavillon Ledoyen*, war-lerc'h Ghislaine Arabian, lec'hiet e traoñ bali ar Champs Elysées, en 8 arondisamant Pariz. Kadarnaat a reas e ziv steredenn hag e 2002 e voe roet dezhañ un trede hini gant ar Sturlevr Michelin. E 2008 e tigoras ur preti nevez, an Etc (evit *"Épicure traditionnelle cuisine"*) e Pariz, hag ur steredenn a voe roet dezhañ gant ar sturlevr Michelin er bloaz war-lerc'h. E 2011 e voe digoret ar preti *La Grande Verrière* gantañ, er *[[Jardin d'acclimatation]]* e-kichen koad Boulogne. E 2013 ez eas e-barzh kelc'h ar geginerien « pemp tok » ganto roet gant ar sturlevr Gault et Millau evit e breti *Restaurant Ledoyen*.

Labourat a ra Christian Le Squer er Four Seasons Hotel George V abaoe miz Here 2014. 

Div steredenn a voe roet dezhañ gant ar Sturlevr Michelin e 2015.

E 2015 ez eas Christian Le Squer adarre e-barzh kelc'h ar geginerien « pemp tok » gant ar sturlevr Gault et Millau evit e breti « Le Cinq V » er palez Four Seasons Hotel George V. Roet e oa an notenn a 19/20 dezhañ gant ar sturlevr. 

Roet e voe e drede steredenn dezhañ gant ar sturlevr Michelin d'ar 1 a viz C'hwevrer 2016 evit e breti « Le Cinq V ».

## Enorioù
* Marc'heg en urzh dellid al labour-douar (2005)

## Notennoù ha daveoù

## Gwelet ivez
### Pennad kar
* Keginerezh Breizh

### Liamm diavaez
*Poltred ar mestr-keginer steredennet Christian Le Squer - Palais de chef war vimeo.com
Le Français (pistolenn)

**Le Français** zo ur rummad pistolennoù damaotomatek bihan ijinet gant Étienne Mimard, ha produet gant an embregerezh gall Manufrance etre 1913 ha 1969. Savet e oant bet evit bezañ gwerzhet d'ar siviled da gentañ, met lod a voe implijet gant poliserien c'hall betek ar bloavezhioù 1960. E-pad an Eil Brezel-bed e voe arm-dorn un nebeud ofiserien c'hall, ha priziet e voe gant rezistanted ar vro abalamour d'he ment bihan.

An arm daou-ober nemetken kentañ en istor e voe, dezhi ur mont en-dro : gwintañ a ra e ganol pa vez tennet e garger. Dre se e c'haller gwelet aes hag-eñ ez eus ur gartouchenn er gambr pe get. Abalamour d'he flatinenn daou-ober nemetken e ranker pouezañ kreñv war an draen evit tennañ. An elfennoù-mañ a oa arguzennoù surentez hervez Manufrance.

## Adstummoù

### ''Stumm godell''
Ar stumm kentañ, bet lesanvet *Modèle de poche* goude donedigezh ar stummoù all, a oa kambret e 6,35 mm Browning. Breouet e voe d'ar 6 a viz Eost 1913 ha kinniget adalek 1914 e katalog Manufrance. Skañv-tre e oa (300 g), berr (111 mm en holl) ha pourveziet gant ur c'harger 7 kartouchenn.

### Stumm ''Policeman''
Kambret e oa e 6,35 mm Browning ivez, gant ur c'hanol un tamm hiroc'h (85 mm). Evel ar stumm kentañ e voe implijet gant polisoù-kêr e Bro-C'hall betek deroù ar bloavezhioù 1960.

### ''Le Français-Champion''
Stumm e 6,35 mm Browning produet etre 1929 ha 1934 evit ar sportoù tennañ. Ur vizerez reoliek a oa dezhi. Ur c'hanol e .22 Long Rifle a c'halle bezañ savet warni ivez.

### ''Type Armée''
Pistolenn e 9 mm Browning Long, hiroc'h he c'hanol (128 mm). War-dro 4.900 skouerenn a voe produet etre 1928 ha 1939. Daou stumm a zo bet : an hini kentañ e 1928 (1,14 kg karget), aes da anavezout abalamour d'e ganol flour en diavaez, hag unan all e 1931, skañvoc'h (1 kg karget), dezhañ ur c'hanol rizennet en diavaez. Amprouet e voe etre 1928 ha 1939 gant an arme c'hall, met ne voe ket dibabet abalamour d'he c'halibr ral, d'he fezhioù bresk ha da zarvoudoù tennañ e-pad an amprouennoù. Ofiserien c'hall a implijas anezhi e-pad an Eil Brezel-bed memestra.

### Stumm e 7,65 mm
10.000 skouerenn eus ur stumm kambret e 7,65 × 17 mm Browning a voe produet etre 1950 ha 1969. Kargerioù 8 tenn o doa.

## Levrlennadur
*  *Le pistolet Le Français «Type Armée» Modèle de luxe*, Gazette des Armes n°303, miz Here 1999

## Daveennoù
Herma (kizellerezh)

Un **herma** (henc'hresianeg : ἕρμα ; liester : ἑρμαῖ *hermai*) a oa, e Henc'hres, ur bloc'h maen kizellet, warnañ ur penn pe un hanterskeudenn ha, peurliesañ, e kreiz ar bloc'h, ur c'halc'h hag un divgell.

Dont a rafe an doare delwennoù-se eus ar ger henc'hresianek ἕρματα (*hermata*, "bloc'had maen") ; hervez ur vartezeadenn all e teufe eus anv an doue Hermes (Ἑρμῆς).

Lakaet e veze an *hermai* e lec'hioù foran, evit merkañ ur c'hroashent, harzoù, pe da vont e-barzh ur stadion, da skouer.


Hermes ithyphallicus Herm 520 BC, NAMA 3728 102563.jpg|Herma itifallek Sifnos, war-dro 520 kJK.
Rustic sanctuary Louvre CA2935.jpg|Herma taolennet war ul *lekythos*, eil kard ar V kantved kJK.


## Daveennoù
FOMO (azoniad)

**Fear of missing out** (berraet e **FOMO**) a vez graet eus  trivliad an hinienn en deus aon da vezañ a-gostez dre ma n'en deus ket klevet pe ne oar ket ur c'heloù, un darvoud, pe choazoù a c'hellje aesaat pe gwellaat he buhez. FOMO a vez liammet ouzh an aon pe keuz, a c'hell degas fromoù pe prederioù e vije c'hwitet ur gounid liamm sokial, un taol-anord nevez, un darvoud eñvorus, ur postadur speltus, ha betek frealz an dud karet. Diazezet eo azoniad ar FOMO war ar c'hoant da vezañ liammet dibaouez o c'houzout petra a ra pep hini, ha gellet a ra bezañ deskrivet evel ar fed da gaout aon pa vez ret choaz da gemer perzh pe get. FOMO a c'hell dont dre ma na ouier ket petra a zo bet eskemmet etre tud, bezañ c'hwitet ur stirad skinwel hag a ra berzh, chome hep bezañ en ur fest pe eured, pe ez eus bet dizoloet un ti-debriñ nevez gant tud a anavezer. Er bloavezhioù diwezhañ ar FOMO a zo bet gwelet evel awenet gant un niver a emzalc'hioù psikologel negativel ha betek azonioù psikologel.

An azoniad FOMO a zo aet war-gresk kalz dre an araokadurioù teknologel. Ar rouedadoù sokial a grou hegoulzderioù o tegas FOMO. Krouet e vez hegoulzderioù evit liammañ an dud, met reiñ a ra ivez an tu da sellet dibaouez streamoù pe heuliañ obererezhioù lec'h ma ne vez ket an arvester o kemer perzh, nag o vezañ liammet gante er vuhez gwirion. Ouzhpenn-se e vez techet an dud da rannañ toalioù-anod mat (evel tiez-debriñ a zoare) muioc'h evit na vez rannet taolioù-arnod fall (evel un emgav amourous kentañ, tremenet fall). Un dalc'herezh psikologel d'ar mediaioù sokial a c'hell krouiñ ar FOMO ha gellout a ra treiñ d'ur c'hleñved eus implij internet. FOMO a zo implijet ivez er c'hoarioù video, postañ arc'hant, ha bruderezh liammet ouzh an ekonomiezh. Implij ledanoc'h-ledanañ an droienn a zo bet o krouiñ adstummoù yezhel ha sevenadurel hag a zo kar. FOMO a vez liammet ouzh gwasadur un diwaskadenn ha an ankeni, ha digresk perzh-mat ar vuhez.
## Notennoù ha daveennoù
Ti-pañsion Gloaneg

An **Ti-pañsion Gloaneg** a zo un ti-pañsion hag a voe digoret gant Marie-Jeanne Le Glouannec, lesanvet « la mère Gloanec » (Pont-Aven, 1839 - Pont-Aven, 1915) e Pont-Aven e 1860. An ostaleri-mañ a oa unan eus lec'hioù emgav al livourien er gumun. E-kichen ti-evañ familh Angélique Marie Satre (1868-1932) e oa, lesanvet « la belle Angèle », peurvrudet gant Gauguin.

E 1891, goude bezañ gwerzhet hec'h ostaleri, ar vamm Gloaneg a zigoras al Leti Gloaneg, war ar blasenn veur, e-kichen al Leti Julia dalc'het gant an dimezell Julia Guillou (1848-1927). Unan eus teir ostizez vrudet Pont-Aven e oa ar vamm Gloaneg. Kenderc'hel a reas da zegemer holl livourien skol Pont-Aven, en o zouez Gauguin e 1892.

Gant bugale Marie-Jeanne Le Glouannec evit adanvet al Leti "Hôtel Le Glouannec", diwar stumm ofisiel o anv e marilh ar boblañs.  

Adalek an hañv 1889 e voe Gauguin ha Sérusier e Breizh adarre met dilezel a rejont Pont-Aven evit ostaleri Marie Henry (lesanvet « Marie Poupée ») er Pouldu.

## Pratikoù an ti-pañsion
*(ar roll-mañ n'eo ket peuglok)*

* Herman Van den Anker, er bloavezhioù 1860
*Paul Gauguin en nevez-amzer 1886
*Émile Bernard en em stalias eno e dibenn an hañv 1886. Livañ a reas *An Eost * evit kinklañ an ti-pañsion.
*Émile Schuffenecker e 1886
*Émile Jourdan a erruas en hañv 1886 
*Charles Laval e 1886
*Ferdinand du Puigaudeau e 1886
*Charles Filiger e 1888
*Paul Sérusier o chom eno e 1888
*Ernest de Chamaillard, e 1888
*Henry Moret, e 1888
*Arthur Wesley Dow, e 1888
*Gustave Loiseau, adalek an hañvezh 1890
*Eric Forbes-Robertson ha Robert Bevan e 1890
*Alfred Jarry, e 1894

## Bremañ
En  eo an Ti-pañsion Gloaneg ur stal-levrioù.

## Notennoù ha daveoù

## Gwelet ivez
* Ostaleri Marie Henry
* Skol Pont-Aven
* Mirdi an arzoù-kaer Pont-Aven
* Pont-Aven

## Liamm diavaez
*Lec'h ofisiel
Timbroù Touva

Emañ Bro dTouva e kreiz Azia lec'hiet etre Rusia ha Mongolia. E 1921, dindan levezon ar Soviedoù, e teuas da vezañ Republik Pobl Tannou Touva (ruseg : Тувинская Народная Республика). Ur feur-emglev sinet e 1926 etre an Unaniezh Soviedel ha Republik Poblel Mongolia a gadarnaas he dizalc'hiezh, daoust ma ne voe ket anavezet ez-ofisiel gant stadoù all ar bed. E 1944 e voe staget ouzh an Unaniezh Soviedel ha savet Oblast Emren Tuva. E 1961 e teuas da vezañ Republik Sokialour Soviedel Emren Tuvan. Abaoe 1992 eo ezel Republik Touva eus Kevread Rusia.

Embannet e voe an timbroù touvanek kentañ e 1926. Ar rummad kentañ a ziskoueze ‘’Rod ar vuhez’’, arouez ar voudaegezh,  mui sifroù ha lizherennoù mongolek. Adalek 1927 e embannas Tannou Touva un heuliad timbroù liesliv o skeudenniñ gweledvaoù pe ur gartenn eus ar vro. War an timbroù-se, e stummoù liesseurt (hirgarrezioù, tric’hornioù, romboù) e oa enskrivadurioù e mongoleg hag ivez ar gerioù "TOUVA" ha "postage".

Eus 1934 betek 1936 e voe lakaet e gwerzh ur c’hant timbr bennak (re ar postoù dre-nij en o zouez) o skeudenniñ ar pezh a oa, sañset, bezañ buhez annezidi ar vro : chaseourien, kouer war e draktour, paotr e gañval… Kavout a reer un niver mat a skeudennoù gant loened : kirvi-erc’h, kañvaled, yaked, gwiñvered… Bras e oa ment an timbroù, dic’hortoz o stumm.

Priziet e oa bet an timbroù-se gant dastumerien broioù ar C'hornôg e-kreiz an  abalamour d'an ezotegezh a oa tro-dro da Tannou Touva, da vravder ar skeudennoù liesliv. 

Hervez an enklaskerien e vije bet graet an timbroù a-drugarez d’ur marc’hadour timbroù anvet Bela Sekula a oa deuet a-benn da gendrec’hiñ aotrouniezhioù Moskov ha Touva da broduiñ seurt dafar evit ar broioù estren. Treset e veze an timbroù e Moskov, moullet ha kachedet eno, ha gwerzhet d’an dastumerien dre hanterouriezh un embregerezh kenwerzh a reseve moneiz ar C’hornaoueg mod-se.

Ne oa ket ar skeudennoù embannet un adsked eus buhez Touva. Unan eus an timbroù, da skouer, a ziskoueze ur c'hañval o redek e-kichen ur marc’h-du, pa ne oa ket hentoù-houarn e Touva d’ar c’houlz-se.

Un timbr all a ziskoueze un aerlestr bras en oabl, ha dindan ur marc’heger o parañ e selloù outañ. Douetañs zo e vije bet eus al lestr-se er vro e 1936…
Timbroù Touva a zo meneget e katalogoù bremañ, daoust ma vez goulennet gant an arbennigourien implij gwirion an timbroù.

Goude diskar an Unaniezh Soviedel ez eus bet embannet timbroù  faos da vat dindan anv Touva, o skeudenniñ Bart Simpson, an Teletubbies pe Led Zeppelin…

## Levrlennadur
*Blekhman, Samuel (Eng. trans. by Ron Hogg). (1997) The Postal History and Stamps of Tuva. Woodbridge, VA: Scientific Consulting Services Int.
*Mirr, Albert J. (1995) Tannu Tuva Catalog. Tannu Tuva Collectors Society Inc.
*Young, Ian (2003). "Whatever Happened to Tannu Touva?", American Philatelist, Vol. 117, No. 1, January 2003.

## Pennad kar
* Timbroù Mongolia
GCh-18

Ar **GCh-18** (rusianeg : **ГШ-18**) zo ur bistolenn damaotomatek daou-ober, ijinet e eil hanterenn ar bloavezhioù 1990 ha produet abaoe 2001 gant an embregerezh KBP e Toula (Rusia). Anvet eo bet diwar lizherennoù kentañ anvioù he c'hrouerien, Vasiliy Gryasyev hag Arkadiy Chipounov, hag endalc'h he c'harger 18 tenn.

## Deskrivadur hag implij
Ur wikefre dezhi zo ur skoer bannet en deus, heñvel ouzh hini ar pistolennoù Glock, met disheñvel eo he sistem morailhañ ennañ dek morailh. Soñjet eo bet evit gellout tennañ boledoù galloudus 9 mm Parabellum 7N21 ha 9 mm Parabellum 7N31, gouest da doullañ jiledoù enepboled, met kartouchennoù klaseloc'h 9 mm Parabellum a c'hall bezañ implijet enni memestra. 

E deroù ar bloavezhioù 2000 e voe dibabet gant ministrerezhioù ar Justis hag an Difenn e Rusia, ha pourveziet da arme ar vro ha da nerzhioù surentez all. Un nebeud adstummoù eus an arm a zo, en o zouez ar GCh-18 Sport, soñjet evit ar c'henstrivadegoù IPSC, gant ur c'harger 10 tenn. Gwerzhet e vez d'ar c'hleuboù sportoù tennañ e Rusia hepken. 

## Er sevenadur
Ar GCh-18 a c'haller implijout en un nebeud c'hoarioù video evel *[[World of Guns: Gun Disassembly]]*.

## Daveennoù
Nammo

**Nammo** (berradur *Nordic Ammunition*) zo ur strollad embregerezhioù norvegiat ha finnat, bet savet e 1998. Arbennikaet eo war produerezh munisionoù ha kefluskerioù-fuzeenn. E Raufoss (Norvegia) emañ e sez. 7,45 miliard a grona (698 milion a euroioù) e oa e gengreadur e 2022.

E 2026 e implije Nammo 3.700 den e 27 lec'h-produiñ, e 12 bro disheñvel. O kreskiñ emañ obererezh ar strollad abaoe deroù ar brezel hollek en Ukraina. Ouzhpenn an armeoù e werzh Nammo dafar d'ar siviled, dindan an anvioù merkoù Lapua, SK Ammunition ha Berger (munisionoù) ha Vihtavuori (poultr).

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Ahmed Shoubaita

**Ahmed Shoubaita**, bet ganet e 1983, zo ur c'hoarier echedoù palestinian. Danvez Mestr (CM) ha Stummer FIDE eo abaoe 2010. Renk Elo e miz C'hwevrer 2026: 2 069 *Standard*, 2 097 *Fonnapl* ha 2 070 *Luc'hedenn*.2 098 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Kampionad ar Broioù arab

### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionad ar c'hleuboù arab
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Palestina.

#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas div wezh e skipailh Palestina
.

## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari Chess Games
Raufoss

**Raufoss** zo ur gêr e kontelezh Innlandet, e su Norvegia. 7.918 annezad a oa e 2022.

## Ekonomiezh
An embregerezh kartouchennoù Rødfoss Patronfabrik a voe savet e Raufoss e 1895. E kêr emañ sez ar strollad munisionoù etrebroadel Nammo hiziv an deiz.

## Daveennoù
Kurunenn svedat

Ar **gurunenn svedat** (e svedeg *krona*, liester *kronor*, kod ISO SEK) eo moneiz ofisiel Rouantelezh Sveden abaoe 1873. Rannet eo ur gurunenn svedat e kant öre, met ne vez ket implijet an ören ken abaoe 2010 en ur mod ofisiel. D'ar 1 a viz C'hwevrer 2026, 1€ a dalveze 10,8085 SEK.

Krouet e voe ar c'hrona e 1876 gant Unaniezh Voneizel Skandinavia, a badas betek ar Brezel-bed Kentañ. Dispartiet e voe moneizoù Sveden, Norvegia ha Finland goude-se. Un referendom a voe aozet e Sveden d'ar 14 a viz Gwengolo 2003 evit dilezel ar gurunenn ha dibab an euro, met nac'het e voe gant ar voterien. Distag eo feur ar gurunenn svedat diouzh hini ar moneiz boutin europat. 

## Daveennoù
Jean-Michel Baylet

**Jean-Michel Baylet**, ganet d'ar 17 a viz Du 1946 e Toloza, a zo ur penn keleier ha politikour gall.

Perc'henn ar Groupe La Dépêche du Midi eo ha penn-rener ar strollad, bez eo bet meur a wech sekretour-Stad ha ministr dileuriet etre 1984 ha 1993. Maer Valence-d'Agen eo bet eus 1977 betek 2001 hag abaoe 2020, kannad ha goude senedour an Tarn-et-Garonne, prezidant kuzul departamant Tarn-et-Garonne eus 1985 betek 2015. Bet eo ivez prezidant ar Strollad Radikal an Tu-kleiz eus 1996 betek 2016. Bez eo bet ministr en-dro er gouarnamant Valls, e 2016 ha 2017.

Meur a wallreuz a zo tro-dro dezhañ, dreist-holl un tamall gwallerezh ha tagadenn reizhel war ur vinorez, ha n'eo ket bet barnet dre ma oa digastiz diwar hirzale.
## Liammoù diavaez
*  Baylet, notable p*docriminel ? diellfilm gant Off Investigation
Nammo Schönebeck

**Nammo Schönebeck GmbH** eo an embregerezh munisionoù oberiant koshañ er bed. Krouet e voe e 1829 e Schönebeck (Saks-Anhalt, Alamagn). Da gentañ e oa ur skourr eus Sellier & Bellot hag a brodue emorsoù. *SK Jagd- und Sportmunitions* e oa anvet neuze.

Prenet e voe gant Nammo da vare krouidigezh ar strollad e 1998. Cheñch a reas e anv da Lapua GmbH eus 2004 betek 2013, a-raok tapout e anv a-vremañ. Hiziv-an-deiz e produ munisionoù .22 Long Rifle evit daou verk : Lapua ha SK.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar merk SK

## Daveennoù
Schönebeck

**Schönebeck** zo ur gêr e-kreiz Saks-Anhalt, en Alamagn. 30.402 annezad a oa e 2023.

## Ekonomiezh
An embregerezh Sellier & Bellot a zigoras ul labouradeg emorsoù e Schönebeck e 1829. Anvet eo bremañ Nammo Schönebeck. An embregerezh munisionoù oberiant koshañ eo er bed.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Schönebeck gant:
*Garbsen, 
*Söke, 
*Trakai, 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Lapua

**Lapua** zo ur gêr e rannvro Etelä-Pohjanmaa, e proviñs Kornôg Finland, e Finland. 14.028 annezad a oa e 2024.

## Istor
E Lapua e c'hoarvezas d'ar 14 a viz Gouere 1808 unan eus emgannoù pouezus brezel Finland.

E 1827 e voe echuet eno savidigezh unan eus nav iliz-veur ar vro.

E 1927 e voe savet un uzin munisionoù e Lapua. Pourveziañ a reas arme ar vro e-pad ar Brezel Goañv hag ar Brezel Kendalc'h war-lerc'h. Tarzhañ a reas al labouradeg d'an 13 a viz Ebrel 1976, en ur lazhañ 40 den. Adsavet e voe 5 kilometr en diavaez eus ar gêr.

Anavezet eo Lapua evit bezañ lec'h-orin al Lapuanliike e 1929, un emsav peizant deuet da vezañ faskour, a voe orin an Isänmaallinen kansanliike (1932-1944) goude bezañ bet berzet e 1932.

## Tud
* Anneli Jäätteenmäki (ganet e 1955), bet ministrez kentañ ar vro e 2003. Ar vaouez kentañ e voe er post-se.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Hinamatsuri

**Hinamatsuri** (japaneg: 雛祭り, brezhoneg: gouel ar poupinelloù) zo ur gouel a vez bep bloaz e Japan (met n'eo ket un devezh dilabour) hag a vez lidet d'an 3 a viz Meurzh. Savennoù goloet gant tapisoù ruz a vez implijet evit lakaat war ziskouez an *hina-ningyō*, poupinelloù kinkladurel eus an impalaer, an impalaerez, servijourien ha sonerien gwisket evel el lez hengounel eus ar marevezh Heian.
## Notennoù ha daveennoù
Bodhana Sivanandan

**Bodhana Sivanandan**, bet ganet d'ar 7 a viz Meurzh 2015, a zo ur c'hoarierez echedoù  saoz.
Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2025, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2024 ha Danvez Mestrez (WCM) a baoe 2023 .
C'hwevrer  2026: 2 163 eo he renk Elo *Standard*, 2 189 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 307 he renk Elo *Luc'hedenn*, 2 233 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Du 2025.
## Emdroadur he live
* Taol-kaer : 2 316 Elo *Luc'hedenn* e 2023 e Zagreb, rampo en he fartienn ouzh  Vladislav Nevednicii, Mestr-Meur (GM).
* Genver 2024, Renk Elo  *Luc'hedenn* : 2 107.
* Trec’h e voe war Peter Wells Mestr-Meur (GM) d'an 11 a viz Eost 2025.
## Buhez
Ganet eo bet e Londrez (Bro-Saoz). En Harrow emañ o vevañ gant he zud, a orin eus Trichy (Stad Tamil Nadu, India. 
## Kevezadegoù
### Kampionad breizhveurat hollek
E miz Eost 2022 e c'hoarias e Torquay (Devnent, Bro-Saoz). Trec'h e voe war Kumar Soham, kampion breizhveurat e-dan daouzek vloaz. Koll a reas a-enep ar Mestr Meur Etrebroadel Keith Arkell, hennezh a zisklêrias: "Ne'm eus gounezet nemet abalamour d'he diskiant".
### Kampionad breizhveurat ''Luc'hedenn'' ar Maouezi
Trec'h e voe e miz Du 2025, 13,5/15, gounit a reas an eizh rondenn gentañ diouzh renk
.
### Kampionad europat ar Merc'hed e-dan eizh vloaz
E miz Meurzh 2022 e tapas ar vedalenn arc'hant er gevezadeg *Fonnapl* hag er gevezadeg *Luc'hedenn*.
### Kampionad europat ar Skolioù
Trec'h e voe e Ródos (Gres) e miz Mae 2022, tapout a reas teir medalenn aour, ne gollas partienn ebet diwar ar 24 bet c'hoariet ganti.
### Kampionad europat ''Luc'hedenn''
Kentañ maouez e voe e Zagreb (Kroatia) e miz Kerzu 2023, 8,5/13.
### Kampionad bedel ar Merc'hed
E 2023 e voe trec'h er rummad e-dan eizh vloaz.
## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Com
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e Chess Base
Digastiz diwar hirzale

**Digastiz diwar hirzale** a vez graet eus ar fed e vije ur mare evit barnañ torfedoù hervez al lezenn. Ar mare lakaet da dalvezout zo disheñvel hervez ar broioù hag an torfedoù ; choazet e vez gant ar Galloud lezennel an amzer hirañ goude an darvoud ma vez tu da gas da benn ur prosezadur.

## Notennoù ha daveennoù
Mauser M1893

Ar **Mauser Modell 1893**, anvet **Mauser spagnol** a-wechoù, zo ur fuzuilh-vorailh ijinet e 1893 gant an Alaman Paul Mauser.

Diazezet eo war ar fuzuilh arnodel Mauser M1892. Ur c'harger diabarzh skeuliadet zo dezhi, ennañ 5 kartouchenn 7 × 57 mm. He fust hag he lamm zo en ur pezh hepken. Ur vizerez reoliek etre 100 ha 2000 metr he deus.

Choazet e voe gant arme Spagn e miz Kerzu 1893. An arm a voe produet gant an embregerezhioù Mauser, Loewe hag an DWM war-lerc'h. Berzh a reas e broioù all : gwerzhet e voe da Honduras, Filipinez, Brazil ha Stad Dizalc'h Congo. An Impalaeriezh otoman a brenas 201.100 skouerenn anezhi. Servijout a rejont d'ar vro er Brezel-bed Kentañ.

Sistem tennata an arm a ziskouezas bezañ efedus, da skouer e-pad brezel Spagn a-enep ar Stadoù-Unanet (1898), pa rae Stadunaniz gant fuzuilhoù Krag-Jørgensen un-tenn c'hoazh. Skouerennoù a voe savet e-pad Brezel diabarzh Spagn gant an Industrias de Guerra de Cataluña e Katalonia.

## Levrlennadur
*  Vicente Navarro-Serra, *Le fusil Mauser 1893 espagnol*, e *La Gazette des Armes* n°181, miz Gwengolo 1988, pp. 19-26
*  GUILLOU Luc, *Mauser Rifles Vol. 1: 1870-1918*, Schiffer Publishing, 2020, 80 p., ISBN 978-0764360626

## Daveennoù
Gaël Dréan

**Gaël Dréan**, bet ganet d'an 20 a viz Here 2000 en Oriant, zo ur c'hoarier rugbi a-vicher breton. Askeller eo en RC Toulonnais abaoe 2022. C'hoariet en deus e skipailh Bro-C'hall evit ar wech kentañ e miz C'hwevrer 2026, a-enep Italia, da vare Tournamant ar C'hwec'h Broad.

## Liamm diavaez

*  Statistikoù ar c'hoarier war All Rugby

## Daveennoù
.17 Remington

Ar **.17 Remington** zo ur munision armoù-skoaz skoet en e greiz, gwerzhet gant an embregerezh stadunanat Remington adalek 1971. Deveret eo eus ur gartouchenn .222 Remington strishaet he c'holier.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Augustin Frison-Roche

**Augustin Frison-Roche** zo un arzour gall bet ganet e Saint-Mandé d'ar 7 a viz Du 1987. En em stummet eo e-pad tri bloaz en atalier al livour François Peltier, a labour eñ ivez war oberennoù relijiel dreist-holl.

## Iliz-veur Sant-Maloù
Evit iliz-veur Sant-Maloù en deus labouret Augustin Frison-Roche e-pad daou vloaz. Seizh taolenn en deus graet, eoulivadurioù war goad derv an holl anezho. War sujed an Diskuliadur eo bet livet an hini vrasañ, anezhi ur freskenn vras 6 metr ledander ha 2 vetr uhelder. *Triptyque de l’Apocalypse* eo anv ar freskenn-se, a zo staliet er groazenn greisteiz. Lavaret en deus Augustin Frison-Roche en doa implijet teknikoù al livourien flamank eus ar  kantved, evel ar glasis, evit sevel e oberennoù. Warno e kaver ivez e-leizh a arlivioù glaz ha follennoù aour e-barzh tudennoù ha munudoù zo.
Arme Mec'hiko

Al **Lu Mec'hikan** (spagnoleg: *Ejército Mexicano*) eo hollad tirlu hag aerlu nerzhioù lu Mec'hiko. Ennañ emañ aerlu Mec'hiko, ar C'horf Nerzhioù ispisial hag ar Gward Broadel. Anavezet eo ivez gant an anv **Arme emzifenn vroadel**.

Emañ al lu dindan urzhioù Sekretourva an difenn broadel berraet en SEDENA hag a zo dindan urzhioù Sekretour an difenn broadel.

Ar c'hentañ lu e oa bet o tegemer (1908) hag oc'h implij (1910) ar fuzuilh Mondragón, unan damemgefreek anezhañ. An arme mec'hikan a oa ennañ 261 773 soudard oberiant e 2024.
Timbroù Bechuanaland saoz

Bechuanaland Breizh-Veur a oa un drevadenn saoz eus 30 a viz Gwengolo 1885 betek he stagadenn ouzh trevadenn ar C'hab, d'ar 16 a viz Even 1895. Ul lodenn eus ar vro zo aet da vezañ Gwarezva saoz ar Bechuanaland an deiz-se avat. Dizalc’h e voe e 1966 hag adanvet Botswana.

Etre 1886 ha 1897 e voe embannet un toullad timbroù gant melestradurezh an drevadenn, pep hini anezho o vezañ timbroù Kab ar Spi Mat pe re Vreizh-Veur dreistmoullet gant **<small>British Bechuanaland</small>**. Uhel-tre eo priz an timbroù-mañ hiriv.

Alc’hwez an timbroù embannet gant Gwarezva ar Bechuanaland a oa BECHUANALAND PROTECTORATE.

## Pennad kar
* Timbroù Kab ar Spi Mat
* Timbroù Rouantelezh-Unanet
* Timbroù Bechuanaland