open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marko Marulić

**Marko Marulić** (distaget [] e kroateg ; *Marco Marulo* en italianeg) (18 Eost 1450 – 5 Genver 1524) a oa ur skrivagner hag ul lenneg kristen kroat, ganet e Split, e Republik Venezia d'an ampoent. Sellet a reer outañ evel "tad an Azginivelezh e Kroatia".

Skrivet en doa e latin hag e kroateg. Sinañ a rae e skridoù **Marko Marulić Splićanin** ("Marko Marulić eus Split")*, ***Marko Pečenić**, **Marcus Marulus*** (pe *'de Marulis**) ***Spalatensis*', pe **[[Dalmatia|Dalmata]]**. Unan eus e oberennoù, anvet *Psichiologia de ratione animae humanae*, a gaver enni ar meneg kentañ eus ar ger *"psichiologia"* ("psikologiezh"), meur a zek vloaz a-raok ma voe implijet ar ger gant ar prederour alaman Rudolf Goclenius.

## Oberennoù
E kroateg:
* *Judita*, 1501
* *Suzana*,  
* *Poklad i korizma*
* *Spovid koludric od sedam smrtnih grihov*
* *Anka satir*
* *Tuženje grada Hjerosolima*
* *Molitva suprotiva Turkom*
* *Navischiengie mvcche Issvssa, Spasiteglia nascega*
* *Od naslidova'ja Isukarstova i od pogarjen'ja tašćin segasvitnjih*
* *Pisni razlike*
* *Plač Blasene Divizze Marie u muki i smerti Issukarsta nascega Spasiteglia*
E latin:
* *De institutione bene vivendi per exempla sanctorum*, 1498
* *Evangelistarium*, 1500
* *Davidias*, 1954
* *Psichiologia de ratione animae humanae*
* *De humilitate et gloria Christi*, 1518
* *Dialogus de Hercule a Christicolis superato*, 1524

## Liammoù diavaez
* Marko Marulić     

### Notennoù
Partido Galeguista

***Partido Galeguista*** zo anv meur a gostezenn bolitikel eus Galiza:

*Partido Galeguista (1931), savet e 1931, renet gant Castelao hag Alexandre Bóveda.
*Partido Galeguista de Pontevedra, savet e 1931 ivez.
*Partido Galeguista (1978) (1978-1984)
*Partido Galeguista Nacionalista (1984–1988)
*Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista (1987-2012)
*Partido Galeguista Demócrata, savet e 2004, gant an anv *Partido Galeguista* da gentañ
Young India

***Young India*** a oa ur gazetenn sizhuniek e saozneg embannet gant Mohandas Gandhi eus 1919 betek 1931. Gant Gandhi e voe skrivet er gazetenn-se e-leizh a draoù hag a zeuas da vezañ arroudoù brudet. Dre *Young India* e skignas e vennozhioù diwar-benn an "nann-feulster" en emsav evit dieubidigezh India diouzh yev Breizh-Veur.

E 1933 e krogas Gandhi da embann ur gazetenn sizhuniek all, *[[Harijan]]*, e saozneg. Talvezout a ra ar ger *Harijan* kement ha "tud Doue" hag implijet e veze gant Gandhi evit ober anv eus kasta an Dalit. Er bloavezhioù 1930 ha 1940 e voe embannet *Harijan* e saozneg, *Harijan Bandu* e goudjarateg ha *Harijan Sevak* e hindieg. Er c'hazetennoù-se ivez e oa pennadoù diwar-benn ar vuhez en India hag er bed.

## Liammoù diavaez

*''Young India'' Gandhi Heritage Portal
Kokatris

Ar **c'hokatris** zo ul loen vojennel daoudroadek, penn ur c'hilhog dezhañ, damheñvel ouzh naer pe aerouant, er Grennamzer, droukvesket a-wechoù gant ar bazilig, a vez diskouezet dieskell.

Dont a rafe ar ger eus ar ger gallek *cocatris*, diwar ar ger latin *calcatrix*, un droidigezh eus ar ger gresianek *ichneumon*. Ar vojenn savet en  a deufe eus Naturalis Historia (istor naturel) Plinius an Henañ, ma lenner e chom an ichneumon da c'hortoz ken na zigor ar c'hrokodil e c'henou, d'an evn Trochilus da vont e-barzh da naetaat e zent.

Hervez ar gouizieg saoz Alexander Neckam (1157–1217) en *[[De naturis rerum]]* (*c*. 1180) e teu al loen anvet *cockatrice* eus ur vi kilhog goret gant un touseg.


Cockatrice (PSF).svg|Kokatris
AUT Ried im Oberinntal COA.svg|Bazilig war skoed Ried im Oberinntal, Aostria
Wesnoth-cockatrice.png|Ur c'hokatris er c'hoari video Battle for Wesnoth

## Levrlennadur
* Laurence A. Breiner : *The Career of the Cockatrice*, er gelaouenn *Isis*, niv. 70.1, University of Chicago Press, 1979, pp.&nbsp;30–47 — Lenn en-linenn
## Notennoù
Cikavac

Ar **Cikavac** (/tsikaʋats/) zo un evn eus mojennoù Serbia. Mont a rae da gemer mel ha laezh evit e berc'henn, seveniñ a rae e c'hoantoù, ha deskiñ d'e vestr kompren yezh al loened.

Evit kaout ur cikavac ne oa nemet tapout ur vi eus ur yar du, he lakaat e kazel ur vaouez da c'horiñ e-pad 40 deiz, hep kofesaat, na pediñ, na troc'hañ ivin ebet. 

## Broioù all
* E Tchekia e komzer eus ar *Plivník*, a zo ur seurt korrigan gant galloudezhioù heñvel.

## Notennoù


## Pennad kar
* Bazilig
Milan Šufflay

**Milan Šufflay** (1879 e Lepoglava &ndash; 18 a viz C'hwevrer 1931 e Zagreb) a oa un istorour, skrivagner ha politiker kroat. Brudet eo e studiadennoù war Albania ha gantañ e voe savet ar romant skiant-faltazi kentañ e kroateg. Lazhet e voe gant servijoù kuzh Yougoslavia.

Studiañ a reas an istor e skol-veur Zagreb, betek tapout un doktorelezh. E-pad e studioù e teskas meur a yezh : galleg, alamaneg, italianeg, saozneg, ar yezhoù sklavek, latin, henc'hresianeg, ha diwezhatoc'h gresianeg modern, albaneg, hebraeg ha sañskriteg. Un istorour brudet e teuas da vezañ, gant e labourioù war istor Kroatia er Grennamzer ha war istor Albania, e dachenn labour pennañ. Displijout a rae d'un toullad broadelourien serb mennozhioù Šufflay hag a lavare e oa Albaniz diskennidi da Illirianed an Henamzer hag e oant diazezet pell zo er Balkanoù, kalz a-raok ar Groated hag ar Serbed.

E 1928, goude muntr ar politiker kroat Stjepan Radić e Parlamant Yougoslavia, e voe embannet ul levrig gant Šufflay, anvet *Hrvatska u svijetlu svjetske historije i politike* ("Kroatia e sklêrijenn istor ha politikerezh ar bed"), ma skrive e oa gwasket pobl Kroatia gant diktatouriezh Yougoslavia ha ma rankje bezañ dizalc'h. Sellet a rae ouzh ar stêr Drina evel ar vevenn etre Kroatia ha Serbia, hag etre sevenadurezh ar Gornaoueg ha hini ar Reter. Abalamour d'ar soñjoù-se moarvat e voe muntret, e Zagreb, gant servijoù kuzh Rouantelezh Yougoslavia. Ne voe graet enklask ebet evit kavout e vuntrerien. Da-heul e vuntr e voe kaset ul lizher gant Albert Einstein ha Heinrich Mann d'ar C'hevre Etrebroadel evit Gwirioù Mab-Den, e Pariz, da c'houlenn e vije gwarezet gwirioù ar skiantourien groat lakaet en arvar gant ar renad yougoslavat. 

Gant Šufflay e voe skrivet ar romant skiant-faltazi kentañ e kroateg ivez. Ne voe embannet nemet e 1998 avat. 

## Oberennoù
* 1901: *Hrvatska i zadnja pregnuća istočne imperije pod žezlom triju Komnena*
* 1904: *Die Dalmatinische Privaturkunde*
* 1913-1918: *Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia* kune kun K. Jireček kaj L. Thalloczy
* 1920: *Kostadin Balšić (1392-1401): historijski roman u 3 dijela*
* 1925: *Srbi i Arbanasi*
* 1928: *Hrvatska u svijetlu svjetske historije i politike : dvanaest eseja*
* 1931: *Hrvati u sredovječnom svjetskom viru*
* 1998: *Na Pacifiku god. 2255.: metagenetički roman u četiri knjige*
* 1999: *Izabrani eseji, prikazi i članci*
* 1999: *Izabrani eseji, rasprave, prikazi, članci i korespondencija*
* 2000: *Izabrani politički spisi*

## Liammoù diavaez
*Lizher A. Einstein ha H. Mann kaset d'ar C'hevre evit Gwirioù Mab-den goude muntr Šufflay
*Pennad en ''New York Times'' diwar-benn al lizher-se, 6 Mae 1931
Otri

An **Otri** (*Ottery* e saozneg) zo ur stêr vihan e Kernev-Veur, 33 km hed dezhi. Eieniñ a ra e Prasotri (*Otterham* e saozneg)) hag aberiñ er stêr Tamer e Nether Bridge, 3 km er biz da Lannstefan.
Helikon

**Menez Helikon** (e henc'hresianeg : Ἑλικών / *Helikṓn*, e gresianeg modern : Ελικώνας / *Elikṓnas*, ar pezh a dalvez "menez tort") zo ur menez e Boiotia, e Bro-C'hres, 1 749 m dezhañ, en norzh da Bleg-mor Korinthos.

## Mitologiezh
Menez ar Muzezed e oa, koulz ha Menez Parnassos.
Otterford

**Otterford** zo ur gêriadenn e Somerset, e Bro-Saoz. 11,3&nbsp;km zo ac'hano da gêr Taunton.
Nepell emañ eienenn ar stêr Otter.
Otter

**Otter** eo anv saoznek hag alamanek an dourgi *(Lutra lutra)*, hag un anv-lec'h saoznek.

## Lec'hioù
### Er broioù saoznek
*Otter, Ontario, kêr-dastmant
*Otter, Montana, e SUA
*Enez Otter, anv meur a enezenn
*Stêr Otter, e Devon, e Bro-Saoz

### E broioù all
* Otter (Alamagn), e Niedersachsen
* De Otter, milin en Amsterdam

## Tud
**Otter*, pe Ótr (pe *Ott, Oter, Otr, Ottar, Ottarr, Otter*), ur c'horr e mojennoù norsek, mab d'ar roue Hreidmar, breur da Fafnir ha Regin.
**von Otter*, anv-tiegezh svedek
** Anne Sofie von Otter, c'hoariganerez svedat.
** Birgitta von Otter, skrivagnerez svedat.

## Pennadoù kar
**Otterham*, anv saoznek Prasotri, e Kernev-Veur
*Otter Creek, e Florida
*Otter Lake, e Michigan.
*Ottery
Trajedienn

Un **drajedienn** zo un oberenn teatr a zo enni tudennoù lakaet e plegennoù diaes hag a c'hall echuiñ gant marv unan bennak anezho. 

Eus ar ger henc'hresianek *τραγῳδία* (tragōidia) e teu ar ger "trajedienn", deut e brezhoneg dre ar galleg ha testeniekaet en hor yezh abaoe ar . Abaoe an Henamzer e vez savet ha c'hoariet trajediennoù. Enno e ren froudoù don mab-den. Gwechall e vezent skrivet e gwerzennoù hag an tudennoù enni a oa tud eus ar renkadoù uhelañ. Gant an trajediennoù e vez enaouet truez pe spont e kalon an arvesterien.

An trajediennoù koshañ en Henc'hres, 2500 vloaz zo, ne chom nemet ul lodenn anezho, traoù savet gant Aesc'hulos, Sofokles pe Euripides da skouer. A-hed istor mab-den ez eus bet kendalc'het da sevel trajediennoù : gant Shakespeare, Lope de Vega, Pierre Corneille, Jean Racine pe Friedrich Schiller ha, nevesoc'h zo, Henrik Ibsen, August Strindberg, Arthur Miller, Samuel Beckett, Heiner Müller pe Joshua Oppenheimer.

## Gwelet ivez
* Romeo ha Julieta (pezh-c'hoari)

## Notennoù
Tatiana Okunevskaya

**Tatiana Kirillovna Okunevskaya** (rusianeg:*Татьяна Кирилловна Окуневская*), ganet d'an 3 a viz Meurzh 1914 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Mae 2002, a oa un aktourez rusian.

Ganet e voe e Zavidovo, e gouarnelezh Moskov e 1914.

Gwelet e voe e filmoù etre 1933 ha 1948. Er bloavezh-se e voe harzet ha tamallet dezhi bezañ "un enebourez d'an URSS". Palforzhet e voe gant Lavrentiy Beria, ha kondaonet da 10 vloaz er Goulag.

## An harzadenn
Beria a oa deuet a-benn da zesach anezhi en e zatcha prevez dre an digarez ma c'hellfe lakaat anezhi da dremen un arnodenn dirak ar Politburo. Ur wech erruet en datcha e kinnig dezhi dieubiñ he zad hag he mamm-gozh eus toulloù-bac'h an NKVD gant ma asantfe kaout darempredoù reizhel gantañ. Gwallet e voe gantañ goude-se ha huchal a rae warni "huch pe get, ne ra forzh."

Beria a ouie mat e oa bet lazhet familh Tatiana Okunevskaya dija meur a viz en a-raok. Okunevskaya a voe harzet nebeut amzer goude an afer-se ha kondaonet buan da 10 vloaz Goulag met bac'het he-unan.

Chom bev a reas ha dieubet e voe e 1954.
 
## Goude ar Goulag
Mont a reas war-zu ar c'hoariva ha c'hoari a reas pezhioù-c'hoari betek 1959. Etre 1959 betek 1979 e laboure evel arzourez evit ar Gosconcert (aozadur foran soviedel ar sonadegoù) ha Mosconcert (ar memestra evit Moskov).

Plac'h kreñv he yec'hed, buan a-walc'h e yeas war fallaat goude un oberatadenn e 2000. Marvet eo e Moskov e 2002. Oadet e oa a 88 vloaz.

## Liammoù diavaez
* Tatyana Okunevskaya war an IMDB
Isidoro Sevilla

**Isidoro Sevilla** (*Isidorus Hispalensis* e latin), bet ganet marteze e Cartagena war-dro 556 ha marvet e Sevilla d'ar 4 a viz Ebrel 636, a oa un eskob spagnol a orin vizigot.

Arc'heskob e voe e-pad tregont vloaz (599–636), hag e 1598 e voe anvet da sant.E 1722 e voe anvet da zoktor an Iliz gant ar pab Inosant XIII.

Lidet e vez d'ar 4 Ebrel

N'ouzer ket pelec'h e oa ganet met e dud a oa eus Cartagena. Mab e oa da Severiano pe Severino, eus un tiegezh hispanoroman a renk uhel, e vamm, Teodora pe Túrtura, a oa a orin Vizigot ha kar a bell d'ar rouaned.

## Skridoù
* *Orinoù*, pe *Gerdarzhioù*
* *Displegoù war an Testamant Kozh*
* *De ortu et ibitu patrum*
* *Kronik adalek Adam betek 626*
Skridoù bet embannet e Paris, 1601; e Roma, 1797-1803

## Levroniezh
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie*. L. Hachette et Cie. Paris. 1863
* César Chaparro Gómez : *Isidoro de Sevilla. De Ortu et Obitu Patrum*. E spagnoleg. Belles Lettres. Paris 1985
Tanneguy Le Fèvre

**Tanneguy Le Fèvre** (pe *Lefèbvre*), *Tanaquillus Faber* e anv latin (Caen, 1615 – Saumur, 1672) a oa ul lenneg hag un troer gall eus ar .
Elena Mayorova

**Elena Vladimirovna Mayorova** (rusianeg: *Еле́на Влади́мировна Майо́рова*), ganet d'an 30 a viz Mae 1958 e Yuzhno-Sakhalinsk hag aet da Anaon d'an 23 a viz Eost 1997 e Moskov, a oa un aktourez filmoù ha c'hoariva soviedat. Enoret e oa bet gant priz ar Zaslujenny artist (Заслуженный артист, arzour dellezek).

## Marv
Elena Mayorova a zo marvet en un doare iskis. D'an 23 a viz Eost 1997, dre gwallzarvoud pe a-ratozh e voe tan en he zilhad pa oa e skalieroù he ranndi. Entanet, redet he devoa dre ar blasenn vras dirak he ranndi o c'houlenn sikour ha semplet he oa. Devet e-tro 85% eus he gorf, marvet eo en ospital. Beziet e voe e Bered Troyekurovskoye, oadet e oa a 39 vloaz. Lod eus an dud a embann e oa bet un emlazh met n'eus prouenn ebet eus an dra-se.

He gwaz Sergey Sherstuk a zo marvet gant ur c'hrign-bev trumm nav miz war-lerc'h he marv d'an 23 a viz Mae 1998.

## Liammoù diavaez
* Elena Mayorova war an IMDb
Raspoutitsa

**Raspoutitsa** (rusianeg: *распу́тица*, "amzer an hentoù fall") eo an anv a vez graet e Rusia, Ukraina ha Belarus eus ar mare eus ar bloavezh pa ne c'heller ket implij an hentoù douar. 

Dre ma teuz an erc'h (en nevez-amzer) pe gant glaveier an diskar-amzer, darn eus al lec'hioù plaen a zeu da vezañ lec'hioù goloet gant bouilhenn. 

Brudet eo ar Raspoutitsa dre ma'z eo bet ur skoazell ouzhpenn d'ar bobl rusian a-enep an alouberien (Napoleon, Hitler).

## Skeudennoù

File:Bundesarchiv Bild 183-B15500, Russland, Dorf vor Moskau.jpg|Ur gêriadenn nepell diouzh Moskov, miz Du 1941
File:Bundesarchiv_Bild_146-1981-149-34A,_Russland,_Herausziehen_eines_Autos.jpg|Soudarded ar Wehrmacht o bountañ war ur c'harr stanket er vouilhenn, Du 1941
File:Bundesarchiv Bild 101I-289-1091-26, Russland, Pferdegespann im Schlamm.jpg|Kezeg ar Wehrmacht stanket Oblast Koursk, Meurzh-Ebrel 1942
Alekto

**Alekto** (henc'hresianeg Ἀληκτώ, "dibleg", latinekaet en *Alecto* pe *Allecto*) a oa c'hoar da Vegaira ha Tisifone hag int a oa Merc'hed ar Gounnar, pe an Erinied hag a veve en Tartaros. 

Hervez Hesiodos e oant ganet o-zeir eus gwad Ouranos pa voe spazhet gant e vab Kronos. Alekto eo an hini a gastiz ar pec'hedoù evel ar gounnar, ar rogoni, graet e-keñver an dud all, un tamm evel Nemesis, nemet homañ a gastize an torfedoù ouzh an doueed.

Meneget eo hec'h anv en *[[Aeneis]]* Vergilius, hag en *[[Inferno]]* Dante.

## En ''Aeneis''
En *Aeneis* eo galvet Alecto gant an doueez Juno d'he skoazellañ da hadañ brezel etre pobloù Aeneas ha Lavinia.
Lavinia

**Lavinia** a oa merc'h da Latinus, roue Latium, ha d'e bried Amata, hag eil pried an haroz Aeneas hervez mojennoù Henroma. Ur mab o doe, Silvius, a voe roue Alba Longa, a oa hantervreur da Ascanius, pe Iulius, mab da Kreüsa.

Hervez mojennoù Hellaz e oa Lavinia merc'h da Ânio, mab da Apollo ha beleg en Delos.
Lavinia (disheñvelout)

**Lavinia** zo un anv-bihan italianek.
## Orin
Diwar anv Lavinia, pried Aeneas, en Aeneis Vergilius.
## Yezhoù all
* *Lavínia* e portugaleg

## Tud

* Lavinia Della Rovere, itron a renk uhel
* Lavinia Fontana, livourez italian
* Lavinia Guglielman, aktourez italian
* Lavinia Mazzucchetti, 
* Lavínia Pannunzio, aktourez vrazilian
* Lavínia Vlasak, aktourez vrazilian

## Lennegezh
**Lavinia* danevell c'hallek gant George Sand en 1833.
**Lavinia*, romant saoznek gant Ursula K. Le Guin diwar-benn al Lavinia vojennel.

## Lec'hioù
* Lavinia Beach, en Aostralia
* Lavínia (São Paolo), kumun e Brazil

.
Charlottesville (Virginia)

**Charlottesville**, lesanvet **Cville** pe **Hoo-Ville** gant annezidi ar vro, zo ur gêr dieub eus stad Virginia (en-ofisiel *Commonwealth Virginia*). E 2010 e oa 48 210 annezad o vevañ eno. E Charlottesville o deus bevet daou brezidant stadunanat, Thomas Jefferson ha James Monroe. 

## Istor
;18vet kantved
Pa erruas Europeiz eno e oa annezet ul lodenn eus kêr Charlottesville gant ar boblad Monacan, ha *Monasukapanough* e oa anvet ar gêriadenn indian. E 1762 e oa bet savet karta diazezañ kêr Charlottesville.

;21vet kantved
* *Pennad spisoc'h: [[Manifestadeg Unite the Right 2017]]*
Etre an 11 hag an 12 a viz Eost 2017 e voe aozet ur vanifestadeg lesanvet *Unite the Right* pe *the Charlottesville rally*, gant an Alt-right. Ar pal diazez e oa enebiñ ouzh lemel delwenn Robert Edward Lee eus ar gêr. Emgann a voe etre ar vanifesterien hag enep-manifesterien. En holl e voe tri a dud lazhet hag 38 gloazet.
Vi

Ur **vi** zo ur gorfenn hag a vez dozvet gant parezed evned, amprevaned, pe loened all, hag ennañ ur grouell hag a gresko.

## Pennadoù kar
*vi (kegin)
Vi (kegin)

Da geginañ e vez implijet **[[vi]]où**-yar dreist-holl. 
Ganto e vez graet :
**vioù poazh-tanav*, en dour tomm berv
**vioù poazh kalet*, pa vez laosket 10 munut en dour o virviñ : kalet eo ar gwenn hag ar melen
**vioù baset*
**vioù fritet*, en amann, pe en eoul (olivez, palmez, hag all), pe er bloneg.
*alumennoù.

## Vioù all
* vioù evned : houadezed, koailhed
* vioù pesked : kaviar
* vioù baot
* vioù-Pask, e sukr pe chokolad


Huevosalplato.jpg|Daou vi fritet war un asied
Morning Glory, Ashland (4935577535).jpg|Vioù baset gant kig-moc'h
Salty egg.JPG|Vi houadez, miret en holen
William Heinesen

**Andreas William Heinesen** (15 Genver 1900 - 12 Meurzh 1991) eo ar skrivagner anavezetañ en enezeg Faero. Barzh danek, sonaozer ha livour e oa ivez. 

Mab e oa d'ur marc'hadour eus Tórshavn ha d'un Danadez. Desavet e voe e daneg hag er yezh-se eo en deus skrivet e oberenn, barzhonegoù, danevelloù ha romantoù. E 1965 en doa bet Priz lennegezh Kuzul an Norzh, gant e romant *Det gode håb*. Troet e voe al levr-se e faeroeg da c'houde.
Alba Longa

**Alba**, pe **Alba Longa**, a oa ur gêr e Latium er  kantved kent JK, hag unan eus koshañ kêrioù Italia, un 20 km er gevred da Roma, el lec'h m'emañ Castel Gandolfo hiriv. Emañ war lez al lenn anvet Lago Albano, er Menezioù Alban. 

Distrujet e voe gant ar Romaned en amzer ar roue Tullus Hostilius, war-dro 673 kent JK.

## Mojenn

Renet e voe gant Procas Silvius, gourvab da Askanios (Ἀσκάνιος), ur mab da Aeneas ha trizekvet roue mojennel Alba. Hervez ar vojenn ivez e voe trec'het goude emgann an ''Horatii et Curiatii''.

## Lennadur
* Alexandre Grandazzi, *Alba Longa, histoire d'une légende : recherches sur l'archéologie, la religion, les traditions de l'ancien Latium* (« Bibliothèque des écoles françaises d'Athènes et de Rome », 336), De Boccard, 2008, 2 levrenn, XV-988 p.
* Jean Gagé, « Comment Énée est devenu l'ancêtre des *Silvii* albains », *Mélanges de l'École française de Rome*, 88, 1976, p.7-30.
* Jacques Poucet, « Albe dans la tradition et l'histoire des origines de Rome », *Hommages à Jozef Veremans*, Bruxsel, Latomus.
Amata (Henroma)

**Amata** a oa pried da Latinus, roue Latium hervez Aeneis, meurgan ar barzh Vergilius, ha mojennoù Henroma. Mamm e oa da Lavinia, a zimezas d'an haroz Aeneas.
Fanino Fanini

**Fanino Fanini**, bet ganet ** Camillo Fannio** (Faenza, 1520 – Ferrara, 1550), a oa un artizan italian, deuet da vout protestant. Tamallet e voe ha devet en e vev dindan Ercole II d'Este e Ferrara, war urzh an Ofis Santel.

## E vuhez
Mab henañ Melchiorre Fannio ha Chiara Brini e oa. Ur breur en doe, Giuseppe, ac'h eas da veleg, hag ur c'hoar, Bianca.

E 1542 e timezas Fanino da Varbara Barboncini ha daou vugel o doe : Giovanni Battista ha Giulia. Pa varvas e dad war-dro 1546 e voe legadet dezhañ an holl vadoù.

Petra zo kaoz ma voe levezonet gant mennozhioù ar brotestanted ? Peurvuiañ e reer anv eus prezegennoù Bernardino Ochino a deuas da Faenza e 1538, pe lennadennoù evel Beneficio di Cristo gant Benedetto Fontanini ha Marcantonio Flaminio, e 1543, pe an *Tragedia del libero arbitrio* gant Francesco Negri, e 1546.
Troilus and Criseyde

**Troilus and Criseyde** zo ur varzhoneg saoznek gant Geoffrey Chaucer war-dro 1380, ma kont mojenn an daou zen yaouank Troilus ha Kresida.

## An istor
Awenet eo an oberenn gant *le Roman de Troie*, ur romant gant Benoît de Sainte-Maure, adkemeret gant an Italian Boccacio war -dro 1330 en e oberenn Il Filostrato. 

E-kerzh brezel Troia e sav karantez etre ar priñs Troilus, mab d'ar roue Priam, ha Criseyde, merc'h d'an diouganer Calchas.
Amata

**Amata** zo anv meur a dra.

*Amata (Henroma), pried ar roue Latinus,
*Amata Assisi, santez italian katolik,
*Akitsugu Amata, gov japanat.

Hag ivez: 
*Amata (stêr), e Latvia.

## Pennad kar
*Amada
Aveiro

**Aveiro** (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr eus Portugal pennlec'h distrig Aveiro, e Rannvro ar C'hreiz, war-hed 60 km diouzh Coimbra, en hanternoz. War-dro 78 000 annezad zo (e 2011). Rannet eo ar gumun etre 14 parrez. 

## Istor
Ar menegoù kentañ eus Aveiro zo eus an , met en amzer-hont e selled outi evel ur gêriadenn. Da neuze e oa bodet an dud en-dro d'un iliz gouestlet gant Sant Mikael, un iliz hag a zo aet da get.

Lec'hiet-mat e oa Aveiro, tost d'ar mor, hag evel-se e kreskas buan. Diazezet e oa hec'h ekonomiezh war ar peskerezh hag ar c'henwerzh, dreist-holl hini an holen gounezet er paludoù tro-dro.

E 1759 e voe graet ur "gêr" eus Aveiro gant ar roue José Iañ Portugal. En  e voe savet chaoserioù da gaeañ ouzh dour ar geunioù tro-dro hag evel-se e voe aesaet ar bageal en aber Aveiro ha gwellaet kalz ekonomiezh ar c'hornad. Ur skol-veur zo, abaoe 1973.


Aveiro.jpg|Unan eus kanolioù Aveiro
Cathedral of Aveiro by Robbie Conceptuel.png|Iliz-veur Aveiro
Menezioù Alban

Ar **Menezioù Alban** (**Colli Albani** en italianeg) zo menezioù eus Campagna romana Lazio, en Italia, er gevred da Roma. Dont a ra o anv eus kêr Alba Longa, a voe distrujet gant ar Romaned. Ar menezioù uhelañ eo ar Monte Cavo (950 m) hag ar Maschio delle Faete (956 m).

Div lenn zo nepell, al lenn Albano ha lenn Nemi,

## Pennadoù kar
* Montalban
* Montalbano
Beja (Portugal)

**Beja** ( distaget [] e portugaleg) zo ur gêr eus Portugal, pennlec'h distrig Beja, e Rannvro Alentejo. E 2011 e oa  a annezidi.

## Tud vrudet
* André de Gouveia
* Mariana Alcoforado, leanez (1640-1723)
* António Raposo Tavares, ergerzher (1598–1658)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Cantiaci

**Cantiaci**, **Cantii**, a reer eus ur boblad Belged hag a oa en Enez Vreizh a-raok an aloubadeg roman. O anv o devoa roet d'ur geoded eus proviñs roman Britannia. Ar vro ma oant o chom, Cantium e latin, a voe anvet Ceint diwezhatoc'h, ha Kent e saozneg. 

Amezeien e oant d'ar bobl Catuvellauni, Belged anezho ivez en hanternzoz ha d'ar Regnenses er c'hornôg. Durovernum Cantiacorum, deuet da vout Canterbury, e oa o c'hêr-benn. Hervez an douaroniour Klaudios Ptolemaios edo *[[Londinium]]* (deuet da vout Londrez) e Ceint: ur fazi eo, hervez Rivet & Smith, rak war ribl norzh ar stêr Davoez edo Londinium.

## Anv
Rivet & Smith, p. 299 : 
* Klaudios Ptolemaios, II, 3, 12 : **Kantioi** (= Cantii), **Kantikoi** (= Cantici); II, 3, 13 **Kantiois** (= Cantiis), **Kantikois** (= Canticis)
* Ravenna, 10636 : Duro Arverno **Cantiacorum**
* *RIB* 192 (skrid-gouestl) : *Similis Atti f(ilius) ci(vis) Cant(ius)* = Heñvel... keodedad eus Kent
Talvoudegezh : gwelloc'h eget soñjal en un anv pobl nemetken, e c'heller kinnig kement ha *tud eus Kent* (aet da angl-ha-saoz : *Cantware* = *Men of Kent*), enno meuriadoù gant anvioù disheñvel.
Meneget eo P. Quentel, e *Revue Internationale d'Onomastique*, XXV, 1973.

## Levrlennadur
*  Julius Caesar, De bello gallico, levrenn V, 13, 14, 22

*  Wade-Evans, A. W. : *Nennius’s History of the Britons*, Society for Promoting Christian Knowledge, 1938 (ASIN: B0010V4W0W)
*  A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*, B. T. Batsford Ltd., London, 1979, 1982 
*  John Creighton (2000) : *Coins and Power in Late Iron Age Britain*, Cambridge University Press (ASIN: B008H006XQ)
*  Venceslas Kruta : *Les Celtes, Histoire et dictionnaire*, Robert Laffont, coll. « Bouquins », Paris, 2000 .
*  John Haywood : *Atlas historique des Celtes*, trad. Colette Stévanovitch, Autrement, coll. Atlas/Mémoires, Paris, 2002 .

## Notennoù
Nazaré (Portugal)

**Nazaré** zo ur gumun eus Portugal, e distrig Leiria. En em astenn a ra war 83&nbsp;km2 ha 15 158 a dud zo o chom enni (e 2011).

En hanternoz d'an draezhenn, war an tornaod emañ karter kozh Sítio. Di e c'haller mont dre un hent a c'hoari an dro dre an diabarzh, pe dre ur fungarr a bign eus bord ar mor betek lein an tornaod. E Sítio ez eus e-leizh a diez bodet en-dro d'un iliz. Alese eo kaer ar gweled war an draezhenn hag ar gêriadenn en traoñ. Un tour-tan zo ivez. 

Gwechall e veve tud Nazaré diwar ar peskerezh hepken. Lakaet e veze ar pesked a veze tapet gant rouedoù tost d'an aod da sec'hañ war an draezhenn, astennet war glouedennoù. Brudet e oa, gwechall, gwiskamantoù ar besketaerien hag o gwragez.

Bremañ eo brudet Nazaré abalamour ma vez graet surf en tolead, war ar *Praia do Norte* dreist-holl, en hanternoz da veg Sítio. Brudet eo tarzhioù-mor an draezhenn-se, dre ma c'hallont stummañ gwagennoù uhel-kenañ er goañv, abalamour ma'z eus dirak an aod ur ganienn dindan an dour, anvet Kanienn Nazaré.

## Skeudennoù
Antigonos

**Antigonos** zo un anv-den gresianek (*Antigonus* e latin). 

### Antigonidi
* **[[Antigonos Monofthalmos]]**, jeneral dindan Alesant Veur, diadok ha hendad an Antigonidi
* **[[Antigonos II Gonatas]]**, Roue Makedonia etre 277 ha 239 kent JK
* **[[Antigonos III Doson]]**, Roue Makedonia etre 229 ha 221 kent JK

### Rouaned [[hasmonean]]
* **[[Antigonos II an Hasmonean]]** (Mattathiah), mab diwezhañ Aristoboulos II, roue ha beleg-meur.

### Tud all
* **[[Antigonos Karystos]]**, naturoniour hellazat en .
***[[Antigonos Sokho]]**, lenneg yuzev.
Peirene

**Peirene** (*Πειρήνη* e henc'hresianeg) a oa un naiadenn, merc'h d'an doue-stêr Asopos, pe d'an doue-stêr Ac'heloios, pe da Oibalos, roue Lakonia. Meneget eo hec'h anv gant Paosanias, a skriv he doe daou vab diwar an doue Poseidon: Lec'hes ha Kenc'hrias. Diwar anv an eil e teufe anv porzh Korinthos, Lec'haion.

Kenc'hrias a voe lazhet gant an doueez Artemis, ma tirollas ar vamm gaezh da ouelañ dourek, ma troas e feunteun en akropolis Korinthos. Er feunteun-se eo e kavas Bellerofon ar marc'h Pegasos.

## Notennoù
Pyrene

**Pyrene** (*Πυρήνη* / *Pyrḗnē* e henc'hresianeg) a oa merc'h da Vebriks, roue ar v-Bebriked.

Hervez ar vojenn, e voe lorbet Pyrene gant Herakles, kouviad ar roue Bebriks p'edo an haroz o vont da Spagn. Ha Pyrene en dizesper da redek d'ar c'hoadoù ma voe lazhet ha debret gant al loened ferv. Pa zistroas an haroz e savas dezhi ur bez meurdezus, ar Pireneoù.

## Pyrene serc'h Ares
Disheñvel pe ar memes hini hag an hini anvet Pelopeia, mamm da g-Kyknos.

## Notennoù
Évora

**Évora** (] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun e Portugal, e distrig Évora, en Alentejo. E 2021 e oa 53 591 a dud o chom enni. Pennlec'h distrig Évora eo.

Abalamour d'he savadurioù kozh e stad vat (mogerioù-difenn eus ar Grennamzer, iliz-veur, palez ar roue Manuel Iañ, palez duged Cadaval, templ roman...) ez eo bet lakaet Évora war roll lec'hiennoù ar glad bedel gant an UNESCO. Gant se e teu touristed a-leizh da weladenniñ kêr.

## Monumantoù roman
Dont a ra anv portugalek *Évora* eus an anv latin *Eburobrittium*, liammet ouzh un doue kelt *Eburianus*, a greder. Savet e vije anv an doue diwar **eburos*, anv an ivinenn.

En amzerioù rakroman e oa  kêr Évora ur c'hreñvlec'h (*[[oppidum]]*). En amzer ar republik roman e oa anvet *Ebora Cerealis*. Pa c'hoarvezas  brezel diabarzh Caesar etre  Julius Caesar ha  Pompeius e chomas feal da Gaesar, ma voe roet dezhi goude al lesanv a *Liberalitas Iulia*.

Ur monumant roman all a oa,  ar volz-enor bet distrujet e 1570 evit sevel an iliz *Santo Antão*.


Roman temple, Evora, Alentejo, Portugal, 28 September 2005.jpg|Templ roman Évora, anvet ivez  *Templ [[Diana]]*
Evora Sé-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|Iliz-veur Évora
Bohuslav Balbín

**Bohuslav Balbín** (3 Kerzu 1621, Hradec Králové - 28 Du 1688, Praha) a oa ur skrivagner, istorour ha Jezuist tchek.

Goude e studioù e skol-veur Olomouc e kelennas e meur a skolaj jezuist e Praha. Gouestlañ a reas e vuhez da zifenn ar gatoligiezh ha dreist-holl da zifenn istor ar vro hag an tchekeg en un amzer ma rene an alamanekaat er broioù tchek. Lesanvet e voe "Plinius Bohemia" abalamour d'e oberenn skrivet puilh. E skrid anavezetañ eo *Vita beatae Joannis Nepomuceni martyris* (Praha, 1670) ha ganti e voe brudet mojenn Sant Yann Nepomuk. 

## Oberennoù pennañ
**Vita beatae Joannis Nepomuceni martyris* ("Buhez Sant Yann Nepomuk merzher") 1670.
* *Epitome historica*, savet evit difenn an tchekeg. 
**Miscelanea historica regni Bohemiae*, dek levrenn embannet (diwar an 20 a oa rakwelet) gant danvez a bep seurt diwar-benn Bohemia (douaroniezh, istor, natur, relijion, poblañs, lennegezh...)
**Dissertatio apologetica pro lingua slavonica, praecipue bohemica*, embannet e 1775 (goude e varv) evit difenn ar yezhoù hag ar sevenadurioù slavek en Impalaeriezh an Tiegezh Habsburg.
Llandecwyn

**Llandecwyn** zo ur geriadennig hag ur barrez eus Kembre, e kontelezh Gwynedd. E kumuniezh Talsarnau emañ.

Emañ Llandecwyn e gwalarn korn-bro Ardudwy, war lez ar stêr Dwyryd. En em astenn a ra ar barrez eus ar mor betek torgennoù ar Rhinogydd.

Er Grennamzer e oa e kombod Ardudwy Uwch Artro. Hervez ar richenn e oa bet savet ur peniti eno gant sant Tecwyn er . An iliz a weler bremañ a voe savet e 1879, met araozi e oa un iliz eus ar Grennamzer eno. Eus an iliz e weler aber an Dwyryd, ar mor ha Portmeirion. Strewet eo tiez Llandecwyn war ar maez en-dro dezhi. Tremen a ra Hent-houarn Arvor Kembre dre Llandecwyn.
Miroslav Krleža

**Miroslav Krleža** (distaget [] e kroateg ; 7 Gouere 1893 – 29 Kerzu 1981) a oa ur skrivagner kroat, barzh ha kazetenner.

E-pad ar Brezel-bed Kentañ e savas e skridoù kentañ, pa oa war talbenn ar reter, en arme Aostria-Hungaria. Etre an daou vrezel e oa ezel eus Strollad Komunour Yougoslavia, met skarzhet e voe anezhañ e 1939 abalamour d'e sell war an arz ha war frankiz an arzourien. E-pad an Eil Brezel-bed ne savas a-du gant kostezenn ebet ha rebechet e voe an dra-se dezhañ goude. Gwennet e voe gant Tito avat hag e 1950 e voe anvet e penn ar *Jugoslavenski Leksikografski Zavod* ("Ensavadur Yougoslavat evit ar C'heriadurouriezh"), a embanne holloueziadurioù.

Kemer a reas perzh a-hed e vuhez e buhez lennegel ha sevenadurel Yougoslavia, koulz en amzer ar Rouantelezh (etre an daou vrezel) hag en amzer ar Republik sokialour (goude 1945). Bez' e voe unan eus saverien ar c'helaouennoù *Plamen* ("ar Flamenn") (1919), *Književna Republika* ("Republik lennegel") (1923–1927), *Danas* ("Hiziv") (1934) ha *Pečat* ("Siell") (1939–1940). Bez' e voe ivez prezidant Unaniezh Skrivagnerien Yougoslavia etre 1958 ha 1961. Sellet a reer outañ evel pouezusañ skrivagner kroatek an , gant e romantoù, e varzhonegoù, e zanevelloù, e bezhioù-c'hoari hag e arnodskridoù.
Hella Haasse

**Hélène Serafia Hasse**, anavezetoc'h evel **Hella Haasse** (2 a viz C'hwevrer 1918 e Batavia (Indez Nederlandat ar Reter en amzer-se) - 29 a viz Gwengolo 2011 en Amsterdam, en Izelvroioù), a oa ur skrivagnerez nederlandek.

## Buhez
Tremen a reas Hella Haasse he bugaleaj en Indez Nederlandat ar Reter, un drevadenn eus an Izelvroioù (bremañ Indonezia).

Kalz eus he skridoù zo awenet gant ar vuhez eno. Savet he deus romantoù istorel ivez. Resevet he deus meur a briz lennegel, en o zouez ar priz P.C. Hooft (1983) hag Priz al lizhiri nederlandek (2004). E 1988 e voe roet dezhi un doktorelezh a enor gant Skol-veur Utrecht. *Grande Dame van de literatuur* a reer anezhi alies en Izelvroioù, da lavaret eo "itron vras al lennegezh". Bez' eo unan eus ar skrivagnerien nederlandek a vez lennet ar muiañ.

## Oberennoù
* *Oeroeg* (1948)
* *Het woud der verwachting* (1949) 
* *De verborgen bron* (1950)
* *De scharlaken stad* (1952)
* *De ingewijden* (1957)
* *Cider voor arme mensen* (1960)
* *Een nieuwer testament* (1966)
* *De tuinen van Bomarzo* (1968)
* *Huurders en onderhuurders* (1971)
* *De Meester van de Neerdaling* (1973)
* *Een gevaarlijke verhouding of Daal-en-Bergse brieven* (1976)
* *Mevrouw Bentinck* (1978, 1982 ha 1990)
* *[[Charlotte Sophie Bentinck]]* (1978 ha 1996)
* *De wegen der verbeelding* (1983)
* *Een vreemdelinge in Den Haag* (1984) 
* *Berichten van het Blauwe Huis* (1986)
* *Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern* (1989) 
* *Heren van de thee* (1992) 
* *Een handvol achtergrond, 'Parang Sawat' * (1993)
* *Transit* (1994)

## Notennoù
Levothyrox

Al **lévothyroxine**, anvet ivez **L-thyroxine**, T4 sintetek, zo ur stumm sintetek eus an Thyroxine.

## Kudennoù al Lévothyrox
Kudennoù a zo savet gant ar pare pa voe savet unan doare nevez ha marc'had-mat. Rediet e voe an embregerezhioù louzoù adreiñ ar stumm kozh d'an dud klañv goude ma vefe bet rediet lod da baouez gant kemer o louzoù a zegase efedoù drastus. D'ar 15 a viz Gwengolo 2017 e oa bet douget klemm gant un hanter-kant a dud a-enep an embregerezhioù louzoù a save ar pare. 243 500 a dud o deus bet sinet ur sinadeg evit goulenn ma vefe adroet an doare orin eus ar pare d'an dud klañv.
## Notennoù ha daveennoù
Tsunekazu Takeda

**Tsunekazu Takeda** (*竹田 恆和* *Takeda Tsunekazu*), ganet d'ar 1añ a viz Du 1947, zo ur marc'heger a-vicher war e leve ha prezidant Poellgor Olimpek Japan.

Takeda a oa bet ganet evel trede mab ar Priñs Tsuneyoshi Takeda. Diskennad eo d'an impalaer Meiji. Tsunekazu Takeda hag e vab Tsuneyasu Takeda a studias e skol-veur Keio hag a zo bet kelennerien eno.
Mor Liguria

**Mor Liguria** zo ul lodenn eus ar Mor Kreizdouar. En em astenn a ra etre arvor Provañs hag Aod an Arvor er gwalarn, arvor Liguria ha Toscana, en Italia, en hanternoz hag er reter, hag enez Korsika er c'hreisteiz. Er gevred e tigor war Mor Tirrenia, en tu all da enez Elba. Er goueled anezhañ emañ pleg-mor Genova.

Genova eo ar porzh pouezusañ en arvor. Porzhioù all zo c'hoazh e Savona, La Spezia ha Livorno.
Pazo de Meirás

Ar **Pazo de Meirás** zo ur maner e kumun Sada, e Galiza.

Savet e voe en . Eno e voe ar skrivagnerez Emilia Pardo Bazán (1851-1921) o vevañ. E-pad Brezel Diabarzh Spagn e voe divizet gant pennoù bras eus proviñs A Coruña profañ an ti da familh Francisco Franco, evito da dremen o vakañsoù ennañ. Bremañ c'hoazh eo perc'hennet gant diskennidi eus ar familh. 

Er bloavezhioù diwezhañ e klever muioc'h-mui a dud o c'houlenn a reer e vefe "rentet ar maner da bobl Galiza". War atiz gouarnamant emren Galiza eo gwarezet ar maner, abaoe miz Kerzu 2008, dre ma'z eo ur *Bien de Interés Cultural*, abalamour d'e interest a-fet an istor hag ar sevenadur. Kement-se a dalvez e rank bezañ digoret d'ar weladennerien 4 devezh bep miz. Klasket o deus ar berc'henned stourm ouzh ar redi-se. E 2010 e oa bet kadarnaet diviz gouarnamant Galiza gant ul lez-varn. D'ar 25 a viz Meurzh 2011 e oa bet digoret dorioù ar maner d'ar weladennerien evit ar wech kentañ.

## Notennoù
De l'universalité de la langue française

***De l'universalité de la langue française*** zo un arnodskrid gallek gant  Antoine de Rivarol embannet e Berlin e 1784 , hag a weler oc'h aweniñ c'hoazh meur a republikan gall.

## Degemer

## Liamm diavaez
* ''Wikisource''

## Notennoù
Bardenas Reales

Ar **Bardenas Reales** (*Errege Bardeak* en euskareg) zo un dezerzh 392,74 km² e c'horread e gevred Navarra, etre Tudela ha Carcastillo.

## Lec'hiañ
Emañ ar Bardenas Reales e gevred Navarra, tostik da harzoù Aragon. 

### Bardena Blanca
Jeanne Jugan

**Jeanne Jugan**, "Mari ar Groaz" he anv relijiel, a oa ul leanez vreizhat ganet e Kankaven d'ar 25 a viz Here 1792 ha marvet e Sant-Pern d'an 28 a viz Eost 1879. Diazezerez kenvreuriezh C'hoarezed Bihan ar Re Baour eo ha lakaet eo bet da santez gant an Iliz katolik e 2009.

Pempvet bugel Joseph Jugan, pesketaer dianket 4 bloaz goude he ganedigezh, ha Marie Horel eo. Badezet eo e Kankaven dindan an anv "Joucan". Labourat a ra en un apotikerezh e Sant-Servan, ha goude evel servijourez ha devezhourez.

E deroù ar goañv 1839 e ro bod d'ur vaouez kozh dall, Anne Chauvin. Muioc'h-muiañ a dud a zo repuet ganti hag un nebeud merc'hed all a zeu da sikour anezhi. Tamm ha tamm ez eus savet ur gumuniezh vihan. E 1842 ez eus savet ur reoliadur ha tapet eo an anv *« Servantes des Pauvres »*, ar pezh a vo cheñchet e 1844 e *« Sœurs des Pauvres »*. Krouiñ a ra un ensavadur e Sant-Servan hag a zo c'hoazh anezhañ hiziv, ha tier all e Dinan ha Roazhon. E miz Kerzu 1843 eo addilennet seurez veur, met torret eo kement-se gant an aotrou Auguste Lepailleur, kure Sant-Servan, ha lakaet eo gantañ e "verc'h speredel" Marie Jamet en he flas. E 1844 ez eus roet ur priz dezhi gant an Akademiezh C'hall ha brudet e teu da vezañ, ha sachañ evezh ar gazetennerien. Ar skrivagner Charles Dickens a zeu da weladenniñ unan eus he zier. Difennet eo dezhi gant an aotrou Lepailleur ober war-dro ar genvreuriezh ken. Echuiñ a ra he buhez hep sevel he mouezh e novisiad Sant-Pern.

Gwenvidikaet eo gant Yann-Baol II e 1982 ha lakaet da santez gant Benead XVI d'an 11 a viz Here 2009.

## Liammoù diavaez
* Jeanne Jugan, c'hoar vihan ar re baour, abadenn *An Istor Livet* war Brezhoweb

## Notennoù ha daveoù
Yu Shan

**Yu Shan** (玉山 e sinaeg, pe Yù Shān e pinyin, da lavaret eo *Menez Jad*) eo ar menez uhelañ e Taiwan, gant  metr uhelder. Gwechall e oa bet graet **Menez Morrison** anezhañ ivez, en enor d'ar misioner skosat Robert Morrison.

Er goañv e vez goloet Yu Shan (pe Yushan) gant erc'h peurliesañ, hag abalamour d'al liv gwenn en devez da neuze eo bet anvet "Menez Jad" moarvat. 

Yu Shan gant ar menezioù en-dro dezhañ a ya da ober aradennad Yushan hag a zo e Park Broadel Yushan, an hini brasañ, ha gouesañ, eus parkoù natur Taiwan.

## Notennoù
Giovanni Battista Tiepolo

**Giovanni Battista Tiepolo**, pe **Giambattista Tiepolo** (Venezia, 5 a viz Meurzh 1696 – Madrid, 27 a viz Meurzh 1770) a oa ul livour italian. Livour pennañ Venezia an  e oa. 


The Beheading of St John the Baptist (Giambattista Tiepolo) - Nationalmuseum - 17138.tif|*[[Yann ar Badezour]] dibennet* (deiziad dianav)
Giovanni Battista Tiepolo 023.jpg|*[[Hagar (Bibl)|Hagar]] argaset* (1719)
Giovanni Battista Tiepolo 002.jpg|*[[Apelles Kos]] o poltrediñ [[Kampaspe]]* (*[[circa|c]]*. 1725)
(Venice) Rape of Europa by Giambattista Tiepolo - Gallerie Accademia.jpg| *Gwallidigezh [[Europa (merc'h Agenor)|Europa]]* (*c*. 1725)
Giovanni Battista Tiepolo 027.jpg|*[[Lucius Junius Brutus|Brutus]] hag [[Arruns Tarquinius|Arruns]]* (1725-30)
Giovanni Battista Tiepolo 018.jpg|*Kavet eo [[Moizez]]* (bloavezhioù 1730)
Giovanni Battista Tiepolo 001.jpg|*[[Abraham]] o pediñ dirak tri [[ael]]* (*c*. 1732)
Giovanni Battista Tiepolo 026.jpg|*Desavadur ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez]]* (*c.* 1732)
Danae e Giove - Giambattista Tiepolo c.1736 - Universitet Konsthistoriska Institutionen, Stockholm.jpg|*[[Danae]] ha [[Yaou (doue)|Yaou]]* (*c*. 1736)
Giovanni Battista Tiepolo 016.jpg|*Ar [[pab]] [[Klemañs V|Clemens V]] oc'h azeuliñ an Drinded* (1737-38)
Giovanni Battista Tiepolo 021.jpg|*O tastum ar manna* (1738-40)
Giovanni Battista Tiepolo 025.jpg|*Emziskouez ar Werc'hez da [[sant]] [[Filippo Neri]]* (1740)
Giovanni Battista Tiepolo 090.jpg|*Trec'hlid / Impalaeriezh [[Flora]]* (*c*. 1743)
Giovanni Battista Tiepolo 014.jpg|*Banvez [[Kleopatra VII]]* (1743-44)
Giovanni Battista Tiepolo - Apollo and Daphne.jpg|*[[Dafne]] redet gant [[Apollon]]* (1744)
Giovanni Battista Tiepolo 024.jpg|*[[Krist]] kurunet a zrein* (1745-50)
Giovanni Battista Tiepolo 012.jpg|*Krist war Menez an Olivez* (*c.* 1745-50)
Giovanni Battista Tiepolo 015.jpg|*Donedigezh [[Herri III (Bro-C'hall)|Henri III]] er Villa Contarini* (1750)
Giovanni Battista Tiepolo 029.jpg|*Mirc'hed Apollon* (1750-53)
Giovanni Battista Tiepolo 028.jpg|*Apollon oc'h unaniñ [[Friedrich Iañ Barbarossa]] ha [[Beatris Iañ Bourgogn|Beatrix von Burgund]]* (1751)
Giovanni Battista Tiepolo 005.jpg|*Azeuladur an Tri Roue* (1753)
Giovanni Battista Tiepolo 007.jpg|*Trec'hlid an tiegezh Pisani* (1760)
The Immaculate Conception, by Giovanni Battista Tiepolo, from Prado in Google Earth.jpg|*Ar Grouidigezh dinamm* (1767-68)
Musa Anter

**Musa Anter** (1920 -1992 Diyarbakır), anavezet ivez evel "Ape Musa" (e kurdeg *Apê Musa‎*, da lavarout eo "Eontr Musa"), a oa ur skivagner kurdek lazhet gant an arme turk e Gwengolo 1992.

Ganet e oa e 1920 e parrez Eskimagara, mervel a reas e dad pa oa bugel, kreskiñ a reas e ti e vamm. Mont a reas d'ar skol-lojañ graet evit sevenaat ar vugale re rust, e Mardin. Evit ar skol grenn ha lise e yeas da Adana, lec'h ma chomas betek 1941. Da vare e studiou prederouriezh e reas anaoudegezh gant e-leizh a studierien hag a oa broadelourien gurd anezho. Treiñ a reas d'ar studiou gwir ha dimeziñ gant merc'h un embreger meur Abdurahim Zaspu a-barzh kaout daou vab hag ur verc'h ganti.

Er skol-veur e krogas gant e obererezhiou politikel. E-kerzh ar bloavezhioù 50 e skignas un abadenn skingomz kurdek, adalek an estrenvro e Erevan ha Kaero. Ar pezh a levezonas anezhañ dreist-holl a oa reveulzi Irak e 1958 ha distro Mustafa Barzani diouzh an harlu en Unvaniezh Soviedel.

E karg ar c'hehentiñ evit ar c'hudennou kurdek gant meur a gazetenn evel *Ileri Yurt* e Diyarbakır. E 1959 e voe harzet gant 48 kurd all. En goursez kastiz mervel e voent holl, an 49. Neoazh dindan arvar emaozañ manifestadegou birvidik en estrenvro ne voent dalc'het nemet 6 mizvezh en toull-bac'h. Ar prosez-mañ a voe pouezus evit reiñ emouez ar gudenn Kurd d'ar bed. En toull-bac'h e skrivas Musa Anter e levr,  *Birîna Reş*. Eus 1961/62 e embannas ar gazetenn kurd ha turk Dicle-Firat en Istanbul. Degouezh a reas er strollad labourer turk, lec'h ma voe oberiant mat. Da neuze e rankje kemer perzh e dilennadegou e 1965, hogen ne c'hellas ket, abalamour d'un diouer a arc'hant.

E 1971 e voe kraouiet adarre e toull-bac'h an arme e Diyarbakir. E 1976 e tistroas d'e barrez hag e chomas eno betek 1989.

Kenderc'hel a reas da vezañ oberiant evit kelaouennou kurdek evel *Welat* ("Mammvro"), *Ülke ("Douar") hag Özgur Ülke ("Douar dieub"). En holl e tremenas 11 vloaz eus e vuhez en toull-bac'h e-doug ar marevezh 1938-1990. Lazhet e voe gant unan bet er PKK kentidik, bet troet kein d'e chupenn dezhañ gant servijou kuzh an archerien enep-sponterezh : ar *JİTEM* *(Turkish Gendarmerie's Intelligence and Counter-terrorism Service)''.

Prouet eo bet gant lez-varn european gwirioù mab-den e 2006 e oa liammet muntr Anter ouzh ar stad turk.
Maen-hir Kerloaz

**Maen-hir Kerloaz** zo ur peulvan bras e Plouarzhel, e Bro-Leon. Ar peulvan uhelañ eo e-touez ar re a zo en o sav c'hoazh en Europa, gant 9,50 metr uhelder.

Savet e voe war-dro 5000 bloaz zo. Graet eo gant greunit eus an Aber Ildud. War-dro 150 tonenn eo e bouez. Abaoe 1883 eo gwarezet gant melestradurezh ar Monumantoù istorel.

En  e voe dibennet gant ar gurun. A-raok e save betek 12 metr uhelder. Hiziv c'hoazh e c'hall bezañ gwelet a-bell, war-dro 30 km tro-war-dro, dre m'emañ war un dorgenn 132 m uhelder. Gwechall e talveze da verk d'ar vartoloded er c'horn-bro. 

Bosoù ront zo o valirañ a bep tu d'ar peulvan, ur metr bennak diouzh an douar. Kontañ a reer e teue an dud nevez d'en em frotañ outo gwechall, ar baotred evit kaout mibien, hag ar merc'hed evit bezañ mestrez an ti.

## Skeudennoù

Kerloas aus West.jpg
Menhir Kerloas à Pouarzel.JPG
Plaque explicative du menhir de Kerlouas.JPG|Displegadennoù


## Notennoù

### Liammoù diavaez

*Wiki-Brest - Menhir de Kerloas
*Patrimoine d'Iroise - Le menhir géant e Kerloas
Edelweiß

**Edelweiß**, pe **edelweiss** zo un anv alamanek
*anv ur vleunienn, *[[Leontopodium alpinum]]*
*un anv-bihan, gwelit Edelweiß (anv-bihan)
*anv ur bier
*anv ur ganaouenn Edelweiss (kan)
Olivia

**Olivia** zo un anv-bihan a orin latin roet d'ar merc'hed.
## Gerdarzh
Diwar ar ger latin *oliva* "olivezenn". Kentañ ma voe kavet dre skrid a oa dindan pluenn William Shakespeare gant tudenn ar pezh-c'hoari *[[Twelfth Night, or What You Will]]* (1601), met anavezet e oa a-raok evit doare.

## Yezhoù all
*Oliva, en italianeg
*Olive, e galleg hag e saozneg

## Stummoù all
*Oliver, evit ar baotred.

## Tud

### XVIII kantved
*Olivia Mariamne Devenish (1771–1814), itron saoz bet ganet en India ha marvet e Jawa ma oa he fried gouarnour

### XIX kantved
*Olivia Shakespear (1863-1916), skrivagnerez saoz

### XX kantved
*Olivia de Havilland (1916-2020), aktourez stadunanat
*Olivia De Berardinis (ganet e 1948), livourez stadunanat brudet evit he skeudennoù *[[pin-up]]s*
*Olivia Newton-John (ganet e 1948], aktourez ha kanerez saoz-hag-aostralian
*Olivia Goldsmith (1949-2004), skrivagnerez stadunanat
*Olivia Williams (ganet e 1968), aktourez saoz
*Olivia Jane d’Abo (ganet e 1969 ), kanerez saoz
*Olivia Lufkin (ganet e 1979), kanerez stadunanat-ha-japanat
*Olivia Ruiz (Olivia Blanc, ganet e 1980), kanerez c'hall
*Olivia (kanerez) (Olivia Longott, ganet e 1981), kanerez stadunanat
*Olivia Wilde (ganet e 1984), aktourez ha filmaozerez stadunanat
*Olivia Ong (ganet e 1985), kanerez singapourat
*Olivia Bonilla (ganet e 1992), kanerez stadunanat 
*Olivia Borlée (ganet e 1986) sprinterez velgiat
*Olivia Holt (ganet e 1997), aktourez stadunanat

## Lec'hioù
*Caleta Olivia, en Arc'hantina
*Olivia (Minnesota), en SUA

## Notennoù
Oliviero

**Oliviero** zo un anv-bihan italianek.

## Gerdarzh
Diwar an anv gallek Olivier, deuet diwar an anv germanek Alfher, troet ivez da Alvaro.

## Yezhoù all
*Olier, e brezhoneg
*Olivier, e galleg
*Oliver, en saozneg

## Stummoù all
*Vieri, evit ar baotred
*Oliva, evit ar merc'hed

## Tud
### Oliviero
* Oliviero de Quintajé (1959 – 2007) kaner ha soner italian.

### Vieri
Nathalie

**Nathalie** zo un anv-bihan gallek, svedek, saoznek, nederlandek hag italianek a orin latin, lidet d'ar 27 a viz Gouere. Kalz eo bet roet e Bro-C'hall er bloavezhioù 1960 ha 1970.

## Gerdarzh
Eus *natalis dies*, da lavaret eo Nedeleg.

## Yezhoù all
*Natalia en italianeg, spagnoleg, ruseg, poloneg
* Natacha e ruseg
* Natalie e saozneg

## Tud

*Nathalie Lemel (1826-1921), dispac'hourez
*Nathalie de Volz Kerhoënt (1871-1924), skrivagnerez vrezhonek
*Nathalie Appéré, maerez Roazhon
*Nathalie Even, marc'hhouarnerez

*Nathalie Dechy, c'hoarierez tennis
Nicolas Fréret

**Nicolas Fréret** (Pariz, 15 a viz C'hwevrer 1688 – *idem*, 8 a viz Meurzh 1749) a oa un istorour ha yezhour gall. Bac'het e voe dra ma ne grede ket en orin ofisiel ar Franked, hendadoù ar rouaned c'hall, brudet da vezañ deuet eus Troia.

## E vuhez
E dad a oa prokulor e Parlamant Pariz. Skoliet e voe er gêr gant an istorour Charles Rollin hag ar beleg Nicolas Desmolets. 
Evit plijout d'e dad e studias ar gwir, en sell da ober ar memes micher. Met krog e oa da lenn kounskridoù diwar-benn relijion Henc'hres. Da 19 vloaz e lenne skridoù savet gantañ diwar-benn an doueed Dionysos, Keres, Kibele hag Apollon, dirak ur gevredigezh tud desket.

Da 26 vloaz e voe kemeret da studier en *[[Académie des Inscriptions et Belles-Lettres]]*. Eno e lennas e 1714 ur skrid diwar-benn orin ar Franked, ma lavare e oant ur boblad eus Su Alamagn ha n'eo ket, hervez ar vojenn ofisiel, ur bobl eus Troia hag o devoa difennet o sevenadur e-touez broioù barbar.

## Oberennoù
* *De l’origine des Français et de leur établissement dans la Gaule* (hep lec'h nag anv aozer na deiziad)
* *Réflexions sur les principes généraux de l’art d’écrire et en particulier sur les fondements de l’écriture chinoise*, 1729
* *De l’année vague cappadocienne*, 1744 (hep lec'h nag anv aozer)
* *Mémoires académiques 1717-1749*, Paris, Fayard, 1996
* *Vues générales sur l’origine & le mélange des anciennes Nations, & sur la manière d’en étudier l’histoire*, Paris, Imprimerie Royale, 1753
* *Défense de la chronologie fondée sur les monuments de l’histoire ancienne, contre le système chronologique de M. Newton*, Paris, Durand, 1758

## Levrlennadur
*  Volpilhac-Auger, Catherine.  *Dossier spécial Fréret*. In : ''Corpus'' niv. 29.
*  Jorge Cañizares-Esguerra. *How to Write the History of the New World. Histories, Epistemologies, and ...*. Stanford : Stanford University Press, 2021
Nicolas

**Nicolas** zo un anv-bihan gallek a gaver ivez e Brazil, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
* Nikolaz e brezhoneg
* Niccolò, ha Nicola en italianeg
* Nicholas, e saozneg
* Nicolás e spagnoleg

## Tud
###### 
* Nicolas Genka, skrivagner
* Nicolas Gestin (g. e 2000), kaiaker arbennigour war ar slalom
* Nicolas Troussel (g. e 1974), bageer dre-lien
* Nicolas Lunven (g. e 1982), bageer-dre-lien
###### 
* Nicolas Boileau (1636-1711), skrivagner
* Nicolas Sarkozy (ganet e 1955), politikour
* Nicolas Appert, greantour
* Nicolas de Condorcet (1743-1794), prederour, matematikour ha politikour
* Nicolas Flamel (war-dro 1340 - 1418), alkimiour
* Nicolas Hulot, politikour
* Nicolas Benezet, melldroader
* Nicolas Demorand, kazetenner
* Nicolas Perruchot, politikour
* Nicolas Fréret‎, yezhour
###### 
* Nicolas Frantz, marc'hhouarner
###### 
* Nicolas Cage, aktour

## Lec'hioù
* Saint-Nicolas, anv gallek meur a lec'h.

## Pennad kar
*Nicola ha Nicole, stummoù gwregel.