open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amarildo Tavares da Silveira

**Amarildo Tavares da Silveira** (pell anavezetoc'h evel **Amarildo**), bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1940 e Campos dos Goytacazes (Rio de Janeiro, Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian, aet da c'hourdoner da-heul e amzer c'hoarier.

Lesanvet e oa bet *O Possesso* gant ar c'hazetenner brazilian Nelson Rodrigues.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Araoger e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Amarildo** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : aet ar maout gantañ ha skipailh broadel Brazil ; erlec'hiet en devoa Pelé pa oa bet gloazet ha c'hoariet pevar c'hrogad o verkañ tri fal (daou ouzh skipailh Spagn, unan ouzh skipailh Tchekoslovakia) e-kerzh ar genstrivadeg-se.Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Mauro, Zózimo, Nílton Santos - Zito, Didi - Garrincha, Vavá, **Amarildo**, Zagallo – a c'hounezas (3-1) ar gourfenn ouzh hini Tchekoslovakia en Estadio Nacional de Chile (Santiago de Chile) d'ar 17 a viz Mezheven 1962.

## Notennoù ha daveennoù
Yr Hendy

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Yr Hendy**. 

## Gerdarzh
Eus hen (*hen, kozh*), ha ty (ti).
Ty

**Ty** zo ur ger hag a c'hall ober dave da veur a dra :
* un doare kozh da skrivañ "ti" a gaver e anvioù-lec'h zo c'hoazh : Ty Coz, Ty Elise... 
*ty, ul lizherenn implijet e hungareg
* an tahitieg hervez an norm ISO 639 
* berranv amerikanek an anvioù-bihan Tyler ha Tyrone
* Ty (1972-2020), ur raper nigerian ha saoz
Rhos-maen

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Rhos-maen**. 

## Gerdarzh
Eus rhos (*roz*), ha maen.
Maenordeilo (kêriadenn)

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Maenordeilo**, etre Llandeilo ha Llanymddyfri, war lez ar stêr Tywi. E kumuniezh Maenordeilo a Salem emañ, hag e parrez Llandeilo Fawr. 

## Gerdarzh
Eus Maenor hag an anv-bihan Teilo. 

## Istor
Anvet eo ar gêriadenn diwar-lerc'h hini kombod kozh Maenor Deilo. Eno e oa pennlec'h ar c'hombod.
Rivaldo Vítor Borba Ferreira

**Rivaldo Vítor Borba Ferreira** (pell anavezetoc'h evel **Rivaldo**), bet ganet d'an 19 a viz Ebrel 1972 e Paulista (Pernambuco, Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Rivaldo** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1998 bet aozet e Bro-C'hall ma voe renket skipailh broadel Brazil da eil goude bezañ bet trec'het 0-3 gant skipailh Bro-C'hall e gourfenn ar genstrivadeg,
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan hag e Republik Korea : aet ar maout gantañ ha skipailh Brazil.
Mynydd

**Mynydd** zo ur ger kembraek, a dalv kement ha menez, ha stank eo el lec'hanvadurezh.

## Lec'hioù
*Mynydd Bach, torgenn
*Mynydd Du
*Mynyddawg Mwynfawr
*Mynydd Twr
*Mynydd-y-garreg
Hag ivez
*Llanfynydd, anv meur a gêriadenn
*Penmynydd
*Trawsfynydd
Pont Aber

Ur gêriadenn eus reter Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Pont Aber**. Div lev er c'hreisteiz da Llangadog emañ, war lez kornôk ar Mynydd Du, hag e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. 

## Gerdarzh
Eus pont, hag aber.

## Stêr
Ar sêr Sawddle, unan eus adstêrioù ar stêr Tywi, a dremen enni.

## Kêriadennoù amezek
Ar c'hêriadennoù tostañ dezhi eo:
*Capel Gwynfe er c'hornôg
*Pont-ar-llechau en hanternoz
*Twynllannan er reter
Raymond Kopa

**Raymond Kopa**, bet ganet **Raymond Kopaszewski** d'an 13 a viz Here 1931 e Nœux-les-Mines (Pas-de-Calais, Bro-C'hall), a zo bet ur melldroader etrebroadel gall.

Da viken e chomo e anv liammet ouzh daou gleub : Stade de Reims (1951-1956 ha 1959-1967) ha Real Madrid (1956-1959). Gant hemañ ziwezhañ e c'hounezas teir gwech diouzh renk Kib ar c'hleuboù kampion europat (o kemer perzh en ur gourfenn ouzpenn gant Reims ouzh... Real Madrid e 1956).

Perzh e voe eus linenn argadiñ dibar ar *[[Merengues]]*, a-gevret gant Alfredo Di Stéfano, Joseíto, Gento, Ramón Marsal, Enrique Mateos, Ferenc Puskás pe Héctor Rial.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer argader pe araoger kreiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Raymond Kopa** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1954 bet aozet e Suis,
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden ma voe ranket skipailh broadel Bro-C'hall da drivet.

## Notennoù ha daveennoù
New Inn (Sir Gaerfyrddin)

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **New Inn**. E 2011 e oa poblet gant 348 a dud, ha 336 anezho (63%) a oa kembraegerien.

## Notennoù ha daveoù
Ffynnon

**Ffynnon** zo ur ger kembraek hag a dalv kement ha feunteun, hag a gaver e lec'hanvadurezh Kembre.

## Lec'hioù
*Ffynnon (Sir Gaerfyrddin)
*Ffynnon Beuno‎ 
*Ffynnongroyw
*Ffynnon-oer
*Pantyffynnon
*Treffynnon

## Lennegezh
*Mabinogi
Nantgaredig

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Nantgaredig**. Tremen a ra ar stêr Tywi hebiou ar gêriadenn, er su.

## Gerdarzh
Diwar *nant* hag an anv-den Caredig.
Pantyffynnon

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Pantyffynnon**. 

## Gerdarzh
Diwar *pant* ha ffynnon.
Valdir Pereira

**Valdir Pereira** (pell anavezetoc'h evel **Didi**), bet ganet d'an 8 a viz Here 1928 e Campos dos Goytacazes (Rio de Janeiro (stad), Brazil) hag aet da Anaon d'an 12 a viz Mae 2001 e Rio de Janeiro (Brazil), a oa ur melldroader etrebroadel brazilian aet da c'hourdoner goude e amzer c'hoarier.

Graet e veze *[[Folha seca]]*, *[[Mr. Football]]* ha *[[Príncipe Etíope de Rancho]]* anezhañ ivez.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Didi** e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1954 bet aozet e Suis,
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil evit ar wech kentañ. Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Bellini, Nílton Santos, Zito - Orlando Peçanha, Garrincha - **Didi**, Vavá, Pelé, Mário Zagallo – a c'hounezas (5-2) ar gourfenn ouzh hini Sveden e Råsunda fotbollsstadion (Solna) d'an 29 a viz Mezheven 1958,
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile ma oa aet ar maout gant Brazil evit an eil gwech. Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Mauro, Zózimo, Nílton Santos - Zito, **Didi** - Garrincha, Vavá, Amarildo, Zagallo – a c'hounezas (3-1) ar gourfenn ouzh hini Tchekoslovakia en Estadio Nacional de Chile (Santiago de Chile) d'ar 17 a viz Mezheven 1962.
Pont-ar-Gothi

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Pont-ar-Gothi**. 

## Gerdarzh
Diwar *pont* hag anv ar stêr Cothi.
Pumsaint

*Arabat droukveskañ gant [[Llanpumsaint]]*.


Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Pumsaint**, pe **Pumpsaint**. Etre Llanwrda ha Llanbedr Pont Steffan emañ, e saonenn an Afon Cothi, hag e kumuniezh Cynwyl Gaeo. Mont a ra d'ober un darn eus Dolaucothi.

N'eus skol ebet, mont a ra ar vugale da Ysgol Gynradd Caeo e-kichenik.

## Istor

Eno e oa ur vengleuz aour da vare ar Romaned. En amzer-hont e oa *Luentinum* anv al lec'h

## Anv
Diwar *pump* (pemp) ha *saint* (sant).

## Notennoù
Pont-tyweli

Ur gêriadenn e kornôg Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Pont-tyweli** (*Pontwelly* war kartennoù saoznek 'zo), 2 413 m eus kêr Llandysul. Ur pont zo eno war ar stêr Tyweli hag a zo un adstêr d'ar Stêr Teifi. Ur rann eo eus parrez Llanfihangel-ar-Arth.

## Gerdarzh
Diwar *[[pont]]* ha *[[Tyweli]]*, anv ar stêr.
Porth Tywyn

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Porth Tywyn** (*Burry Port* e saozneg). 

## Gerdarzh
Diwar *porth* (porzh) ha Tywyn.
Ruud Gullit

**Ruud Gullit** (lesanvet *De Zwarte Tulp*, *An Dulipezenn Du* e brezhoneg), bet ganet **Rudi Dil** d'ar 1añ a viz Gwengolo 1962 en Amsterdam (Izelvroioù), a zo bet ur melldroader etrebroadel izelvroat, aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.

Mil vrudet eo an triad eus an dibab a yeas d'ober gant Frank Rijkaard ha Marco van Basten, pa vefe e Milan AC pe gant an *[[Oranje]]*.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer argader e bost dezhañ war an dachenn, n'en devoa kemeret perzh nemet en un dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1990 bet aozet en Italia.

## Notennoù ha daveennoù
Llandre (Caio)

**Meur a [[Llandre]] zo e [[Kembre]].* 

**Llandre** zo ur gêriadenn eus mervent Kembre, e hanternoz Sir Gaerfyrddin, e-kichen Caio, etre Llanymddyfri er c'hreisteiz ha Llanbedr Pont Steffan en hanternoz, e-kichenik kêriadennoù Pumsaint ha Caio.
Pum Heol

Ur gêriadennig eus kreisteiz Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Pum Heol**, pe **Pump Heol** (*Five Roads*, e saozneg). War an hent etre Caerfyrddin ha Llanelli emañ: ur 7 km eus Llanelli, hag un 12 eus Caerfyrddin. E kumuniezh Llangyndeyrn emañ. 

## Gerdarzh
Diwar *pump* (pemp) ha *heol* (hent). Pemp hent en em gav eno : 
*Heol Rehoboth, 
*Heol Horeb, 
*Heol Hen, 
*Heol Ynys-y-Cwm, e-tu Llanelli
* Eclipse Terrace, e-tu Caerfyrddin.
## Tavarnioù
Div davarn zo:
**The Stag*, war an hent bras, a oa lec'h emgav da'r Rebecca Rioters, en XVIIIvet kantved; div sal zo, anvet en enor d'an emsavidi: Dai'r Cantwr Bar ha Shoni Sguborfawr ; 
*ar *Waun Wyllt*, ur c'hardlev bennak alese, e Horeb.
Pwll-trap

Ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo **Pwll-trap**, er c'hornôg da Sanclêr.

## Gerdarzh
Diwar *pwll* (poull) ha *trap*.
Caio

**Caeo** pe **Caio** zo un anv-lec'h kembraek.

*Caeo, kombod en Ystrad Tywi
*Caeo, kêriadenn e Sir Gaerfyrddin 
Hag ivez:
*Cynwyl Gaeo, kumuniezh,
*Llangaeo, kêriadenn e Sir Fynwy.

## Tud
*Caio Evans, emsaver
*Caio Blat, un aktour brazilat
Carlos Alberto Torres

**Carlos Alberto Torres** (lesanvet *Capita*), bet ganet d'ar 17 a viz Gouere 1944 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian aet da c'hourdoner goude e amzer c'hoarier.

Gantañ eo e voe merket pal diwezhañ gourfenn Kib vell-droad ar bed 1970 (Brazil 4-1 Italia) goude ur gasadenn diwezhañ digant Pelé hag a beurechue un taol c'hoari a-stroll e-touez ar re gaerañ en istor ar vell-droad.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Difenner kreiz pe zehou e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Carlos Alberto** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1970 bet aozet e Mec'hiko : aet ar maout gant skipailh broadel Brazil a oa-eñ kabiten anezhañ. Perzh e oa eus ar skipailh – Félix - **Carlos Alberto**, Brito, Piazza, Everaldo - Clodoaldo, Gérson - Jairzinho, Tostão, Pelé, Rivellino – a c'hounezas ar gourfenn ouzh hini Italia en Estadio Azteca (Mec'hiko) d'an 21 a viz Mezheven 1970.

## Liamm diavaez
* Pal Carlos Alberto en Estadio Azteca (Kêr-Vec'hiko)
Anatole

**Anatole** zo un anv-bihan gallek, diwar an anv gresianek Ανατολιος *Anatolios*, hag a dalvez "an hini a zeu eus Anatolia, eus ar sav-heol".

## Yezhoù all
**[[Anatoli]]*, e gresianeg
**Anatoliy* (pe *[[Anatoli]]* pe *Anatoly*) e ruseg.
**Anatolio*, en italianeg ha spagnoleg

## Tud
*Anatole Abragam, fizikour gall
*Anatole de Monzie, politikour gall
*Anatole France, skrivagner gallek
**Anatole Le Braz*, Anatol ar Braz e brezhoneg, skrivagner breizhat e galleg ha dastumer kontadennoù 

### Anatoli
*Anatoli Karpov, echedour rus

### Anatolio
*Anatolio Partida, ofiser mec'hikan
Mengleuzioù aour Dolaucothi

**Mengleuzioù Dolaucothi** zo mengleuzioù aour anavezet ivez evel ** Ogofau Gold Mine**, kleuziet gant ar Romaned e saonenn ar stêr Cothi, e-tal Pumsaint, e Sir Gaerfyrddin.
Arestorides

**Arestorides** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez **Word Register of Marine species WORMS** ).

## Taksonomiezh
Ar genad *Arestorides* a zo bet diskrivet gant Iredale e 1930.

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad a zo bet renket er genad-mañ :

* Spesad *[[Arestorides argus]]* (Linneaus, 1758) a vez kavet er meurvor Habask hag er meurvor Indez.

Ar spesad-se a zo bet renket a-raok er genad *[[Talparia]]*.

## Skeudennoù


File:Cypraea argus.jpg|*[[Arestorides argus]]* Diaz ha kein.


## Notennoù ha daveennoù
Eduardo Antunes Coimbra

**Eduardo Antunes Coimbra** (pell anavezetoc'h evel **Edu** pe **Edu Coimbra**), bet ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1947 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader brazilian, aet da c'hourdoner goude e amzer c'hoarier.

Breur eo da zaou velldroader brudet all : Antunes ha Zico. Eontr eo da dThiago Coimbra hag eñ melldroader diouzh e vicher ivez.

Tremen a reas an darn vrasañ eus e vicher en America (ur c'hleub e Rio de Janeiro). Eus 1966 da 1974 e c'hoarias ouzhpenn pevar c'hant krogad evel kreizer argader eno, o verkañ daou c'hant daouzek pal !
Llangynog (Powys)

**Llangynog** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Powys, e reter Kembre e kember ar stêrioù Eirth ha Tanat e-harz ar menezioù Berwyn. 300 a dud zo o chom eno.

Emañ e traoñ ode Milltir Cerrig, etre Ffestiniog ha Llanfyllin.

E 2011 e oa poblet gant 339 a dud, ha 122 anezho (36,7%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira

:&emsp;*Evit sterioù all an anv* Socrates, *gwelet [[Socrates (disheñvelout)]]*


**Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira** (pell anavezetoc'h evel **Sócrates**), bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1954 e Belém (Pará) (Brazil) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Kerzu 2011 e São Paulo (Brazil), a oa ur melldroader etrebroadel brazilian. Medisin e oa diouzh e vicher ha tapet e oa bet gantañ un doktolerezh war ar vezegiezh.

Graet e veze *[[Calcanhar de Ouro]]*, *[[Doutor Sócrates]]* pe *[[Magrão]]* anezhañ ivez.

Breur henañ e oa d'ur melldroader ken brudet all : Raí.

A-gevret gant e genc'hoarierien Walter Casagrande, Wladimir, Zé Maria ha Zenon en devoa krouet al luskad Democracia Corinthiana (diwar anv ar c'hleub mell-droad Corinthians) e 1982.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Sócrates** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1982 bet aozet e Spagn,
* Kib vell-droad ar bed 1986 bet aozet e Mec'hiko.
Bier Kembre

Un toullad brestioù a aoz bier e Kembre. Darn zo bras ha brudet bras, evel Brains ha Felinfoel , hag a werzh o bier pell diouzk al lec'h-aozañ, re all zo bihan ha ne werzhont nemet en un dachenn vihan.

## Brestioù
* Artisan Brewing Co., e Caerdydd
* Black Mountain Brewery, e Llangadog, Sir Gaerfyrddin
* Breconshire Brewery, en Aberhonddu
* Bryncelyn Brewery, en Ystalyfera, en Abertawe
* Bullmastiff Brewery, e Caerdydd
* The Celt Experience, e Caerffili
* Bragdy Ceredigion, e Cei Newydd, e Ceredigion
* Bragdy Conwy Cyf., e Conwy
* Bragdy Wm Evan Evans, e Llandeilo, Sir Gaerfyrddin
* Bragdy Felinfoel Cyf., e Felinfoel, Llanelli (an hini koshañ)
* Bragdy Ffos y Ffin, e Capel Dewi, Sir Gaerfyrddin
* Bragdy'r Flock Inn, Brechfa, Caerfyrddin
* Bragdy'r Gogarth, Bae Colwyn
* Bragdy Mŵs Piws Cyf., Porthmadog
* Bragdy Gwynant, Capel Bangor, Aberystwyth
* Carter's Brewery, Machen, Caerffili
* Cwrw Llŷn Cyf., Nefyn, Penrhyn Llŷn
* Coles Family Brewery, Llanddarog
* Cwmbrân Brewery, Cwmbrân
* Dobbins And Jackson Newport Brewing Company Limited, Donthir, Casnewydd
* Facer's Flintshire Brewery, Fflint
* Heavy Industry, Henllan, Sir Ddinbych
* Jacobi Brewery of Caio, Penlanwen, Pumsaint, Llanwrda
* Jolly Brewer, Wrecsam
* Kingstone Brewery, Abergwenffrwd, Sir Fynwy
* Lord Raglan brewery, Merthyr Tydfil
* McGiverns Ales, Wrecsam
* Nags Head Brewery, Abercwch, Boncath
* Neuadd Brewing Company, Llanwrtyd, Powys
* Otley Brewing Company Limited, Pontypridd
* Penlon Cottage Brewery, Penlon, Pencae, Llanarth
* Plassey Brewery, Eyton, Wrecsam
* Rhymney Brewery Ltd, Dowlais, Merthyr Tydfil
* SA Brain & Company Ltd, Caerdydd
* Bragdy Eryri, Waunfawr, Caernarfon
* Sandstone Brewery, Wrecsam
* Swansea Brewing Company, Bishopston, Abertawe
* Tiny Rebel, Casnewydd
* Tomos Watkin Cyf. (Hurns Brewing Co.), Abertawe
* Tudors brewery, Y Fenni
* Vale Of Glamorgan Brewery, Limited, Y Barri
* Warcop Brewery, Wentloog, Casnewydd
* Zero Degrees, Caerdydd
Arthur Antunes Coimbra

**Arthur Antunes Coimbra** (pell anavezetoc'h evel **Zico**), bet ganet d'an 3 a viz Meurzh 1953 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian, aet da c'hourdoner goude e amzer c'hoarier.

Graet e vez *[[Galinho de Quintino]]* anezhañ ivez.

Breur eo da zaou velldroader brudet all : Antunes hag Edu.

Unnek krogad ha tri-ugent en devoa c'hoariet gant skipailh broadel Brazil etre 1976 ha 1988 ha merket eizh pal ha daou-ugent.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Zico** e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1978 bet aozet en Arc'hantina ma voe renket skipailh broadel Brazil da drivet,
* Kib vell-droad ar bed 1982 bet aozet e Spagn,
* Kib vell-droad ar bed 1986 bet aozet e Mec'hiko.
João Batista de Sales

**João Batista de Sales** (pell anavezetoc'h evel **Fio Maravilha**), bet ganet d'an 19 a viz Genver 1945 e Conselheiro Pena (Minas Gerais, Brazil), a zo bet ur melldroader brazilian.

C'hoariet en devoa en un nebeud kleuboù eus Brazil – Flamengo (Rio de Janeiro), Paysandu Sport Club (Belém (Pará)), CEUB (Brasília), Desportiva Ferroviária (Cariacica) ha São Cristóvão (Rio de Janeiro) – kent mont d'ober e annez e Stadoù-Unanet Amerika.

Diwar e benn e oa bet savet ar ganaouenn mil vrudet *[[Fio Maravilha (kanaouenn)|Fio Maravilha]]* (pe *[[Filho Maravilha (kanaouenn)|Filho Maravilha]]*) gant Jorge Ben Jor goude bezañ arvestet, en Estádio do Maracanã (Rio de Janeiro), ouzh ar c'hrogad Flamengo-Benfica Lisboa : eilc'hoarier e oa **Fio Maravilha** an deiz-se ha merket en devoa ur pal kenkent hag aet war an dachenn c'hoari.

Hiriv emañ Fio Maravilha o chom e San Francisco. Eno eo bet kaser-pizza a-raok gourdoniñ yaouankizoù.
Ginevra de' Benci

***Ginevra de' Benci*** (ganet e 1457) a oa un itron a renk uhel e Firenze er , ha brudet he spered e-touez he c'henvroiz. 

Kenskrivañ a rae gant Bernardo Bembo.

## Arz
Poltredet eo bet gant Leonardo da Vinci, e 1474, en un eoullivadur war goad, da eñvoriñ hec'h eured da Luigi Niccolini.

## Lennegezh
Meulet eo bet kened Ginevra de' Benci e dek barzhoneg diwar zorn tud eus lez Firenze, Cristoforo Landino hag Alessandro Braccesi, ha div sonedenn gant Lorenzo de' Medici e-unan.
José Maria Rodrigues Alves

**José Maria Rodrigues Alves** (pell anavezetoc'h evel **Zé Maria**), bet ganet d'an 18 a viz Mae 1949 e Botucatu ((São Paulo, Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.

Graet e veze *[[Super Zé]]* anezhañ ivez.

A-gevret gant e genc'hoarierien Sócrates, Walter Casagrande, Wladimir ha Zenon en devoa krouet al luskad Democracia Corinthiana (diwar anv ar c'hleub mell-droad Corinthians) e 1982.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Difenner kleiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Zé Maria** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1970 bet aozet e Mec'hiko ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil,
* Kib vell-droad ar bed 1974 bet aozet en Alamagn ar C'hornôg ma voe renket skipailh Brazil da drivet.
Hércules Brito Ruas

**Hércules Brito Ruas** (pell anavezetoc'h evel **Brito**), bet ganet d'an 9 a viz Eost 1939 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.

C'hwec'h gwech ha daou-ugent en devoa douget krez gwer hag aour *[[A Seleção]]* etre 1964 ha 1972, hep markañ pal ebet.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Difenner kreiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Brito** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1966 bet aozet e Bro-Saoz,
* Kib vell-droad ar bed 1970 bet aozet e Mec'hiko ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil. Perzh e oa eus ar skipailh – Félix - Carlos Alberto, **Brito**, Piazza, Everaldo - Clodoaldo, Gérson - Jairzinho, Tostão, Pelé, Rivellino – a c'hounezas ar gourfenn ouzh hini Italia en Estadio Azteca (Mec'hiko) d'an 21 a viz Mezheven 1970.

## Notennoù ha daveennoù
Galeazzo II Visconti

**Galeazzo II Visconti** (war-dro 1320 – 1378) a oa aotrou kêr Milano, en Italia ar XIVvet kantved, eus an Tiegezh Visconti. Aotrou e oa e Pavia, Como, Novara, Vercelli, Asti, Alba, Tortona, Alessandria ha Vigevano, ha kenaotrou Milano gant e vreudeur Matteo II Visconti ha Bernabò Visconti. 

Mab e oa da Stefano Visconti ha da Valentina Doria (1290-1359). E dad, Stefano, a oa pempvet mab an aotrou Matteo Iañ Visconti. E vamm a oa merc'h da Bernabò Doria, eus Genova, ur mab da Branca Doria.

Goude marvioù o eontr Galeazzo Iañ Visconti, o c'henderv Azzone, ha marvioù o daou eontr all, Luchino Visconti (aotrou Milano) ha Giovanni Visconti (arc'heskob), o devoa renet o-daou e Milano, en em gavas an tri breur, Matteo II Visconti, Galeazzo II Visconti ha Bernabò, bezañ an diskennidi diwezhañ eus an tiegezh.

## Arzoù
Gwareziñ a reas an arzourien, hag en o zouez Petrarca, pedet gantañ da b-Pavia.

## Dimeziñ ha bugale
Galeazzo II Visconti en doa bet daou vastard gant Malgarola da Lucino, a-raok e eured:
* Cesare (a-raok 1350-dianav) a zimezas da Franceschina de Todischis, eus Piacenza
* Beatrice (a-raok 1350-1410) a zimezas da Giovanni Anguissola.

E Gwengolo 1350 e timezas da Bianca di Savoia (Chambéry, 1336 – Pavia, 1387), ha bugale o doe: 
* Gian Galeazzo Visconti (1351 – 1402), a gemeras ar galloud e Milano, goude diskar e eontr Bernabò Visconti ;
* Maria (1352-1362), marvet da 10 vloaz;
* Violante Visconti (1354 – 1382), a zimezas teir gwech:
** e 1368 da Lionello di Anversa, Iañ dug Clarence, mab da Edouarzh III, roue Bro-Saoz; 
** e 1377 da Ottone Secondotto, markiz Monferrato
**e 1381 da Ludovico Visconti (1355&nbsp;– 1404), mab da Bernabò Visconti, hag aotrou Parma.
New York Post

Unan eus kazetennoù koshañ Stadoù-Unanet Amerika eo an ***New York Post***. Er bloavezh 1801 eo bet kroet gant Alexander Hamilton, ha d'ar c'houlz-se e oa anvet *New-York Evening Post*.

### Liamm diavaez
* Lec'hienn an ''New York Post''
Ayana Mathis

Ur skrivagnerez stadunanat eo **Ayana Mathis** (1973-).

Ganet eo  e Philadelphia (stad Pennsylvania, SUA) ha bevet he deus eno e-pad he bugaleaj hag en Italia e-pad un toullad bloavezhioù.

Studiet he deus e skol-veur Iowa en ur stal-labour evit skrivagnerien a-raok skrivañ danevelloù hag a zeuas da vezañ he romant kentañ : *The Twelve Tribes of Hattie* ("Daouzek meuriad Hattie"). Berzh bras en deus graet al levr e Stadoù-Unanet Amerika : e-touez gwellañ levrioù ar gazetenn *New York Times* eo bet e 2013 ha dibabet gant Oprah Winfrey en he c'hlub lenn.

## Oberennoù
*  *The Twelve Tribes of Hattie*, Alfred A. Knopf, 2012 
: *Les douze tribus d'Hattie*, Gallmeister, 2024 
*  *The Unsettled*, Hutchinson Heinemann, 2023 
: *Les égarés*, Gallmeister, 2024 

## Daveoù
Gylmar dos Santos Neves

**Gylmar dos Santos Neves** (pell anavezetoc'h evel **Gilmar**), bet ganet d'an 22 a viz Eost 1930 e Santos (São Paulo, Brazil) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Eost 2013 e São Paulo (Brazil), a oa ur melldroader etrebroadel brazilian.

Graet e veze *[[O goleiro maior]]* anezhañ ivez.

Pevarzek gwech ha pevar-ugent en devoa douget krez gwer hag aour *[[A Seleção]]* etre 1953 ha 1969. Tremen a ra da wellañ c'hoarier hag en dije biskoazh diwallet kaouedoù an dibab brazilian. 

## [[Kib vell-droad ar bed]]

Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Gilmar** e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil evit ar wech kentañ. Perzh e oa eus ar skipailh – **Gilmar** - Djalma Santos, Bellini, Nílton Santos, Zito - Orlando Peçanha, Garrincha - Didi, Vavá, Pelé, Mário Zagallo – a c'hounezas (5-2) ar gourfenn ouzh hini Sveden e Råsunda fotbollsstadion (Solna) d'an 29 a viz Mezheven 1958,
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil evit an eil gwech. Perzh e oa eus ar skipailh – **Gilmar** - Djalma Santos, Mauro, Zózimo, Nílton Santos - Zito, Didi - Garrincha, Vavá, Amarildo, Zagallo – a c'hounezas (3-1) ar gourfenn ouzh hini Tchekoslovakia en Estadio Nacional de Chile (Santiago de Chile) d'ar 17 a viz Mezheven 1962,
* Kib vell-droad ar bed 1966 bet aozet e Bro-Saoz.

## Notennoù ha daveennoù
Félix Miélli Venerando

**Félix Miélli Venerando** (pell anavezetoc'h evel **Félix**), bet ganet d'ar 24 a viz Kerzu 1937 e São Paulo (Brazil) hag aet da Anaon er memes kêr d'ar 24 a viz Eost 2012, a oa ur melldroader etrebroadel brazilian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Félix** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1970 bet aozet e Mec'hiko : aet ar maout gantañ ha skipailh broadel Brazil. Perzh e oa eus ar skipailh – **Félix** - Carlos Alberto, Brito, Piazza, Everaldo - Clodoaldo, Gérson - Jairzinho, Tostão, Pelé, Rivellino – a c'hounezas ar gourfenn ouzh hini Italia en Estadio Azteca (Mec'hiko) d'an 21 a viz Mezheven 1970.
Nílton dos Santos

**Nílton dos Reis Santos** (pell anavezetoc'h evel **Nílton Santos**), bet ganet d'ar 16 a viz Mae 1925 e Rio de Janeiro (Brazil) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Du 2013 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel brazilian.

Graet e veze *[[A Enciclopédia]]* anezhañ ivez.

Pemzek gwech ha tri-ugent en devoa douget krez gwer hag aour *[[A Seleção]]* etre 1949 ha 1962 ha merket tri fal.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Difenner kleiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Nílton Santos** e pevar dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1950 bet aozet e Brazil, hep c'hoari munutenn ebet,
* Kib vell-droad ar bed 1954 bet aozet e Suis,
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil evit ar wech kentañ. Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Bellini, **Nílton Santos**, Zito - Orlando Peçanha, Garrincha - Didi, Vavá, Pelé, Mário Zagallo – a c'hounezas (5-2) ar gourfenn ouzh hini Sveden e Råsunda fotbollsstadion (Solna) d'an 29 a viz Mezheven 1958,
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil evit an eil gwech. Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Mauro, Zózimo, **Nílton Santos** - Zito, Didi - Garrincha, Vavá, Amarildo, Zagallo – a c'hounezas (3-1) ar gourfenn ouzh hini Tchekoslovakia en Estadio Nacional de Chile (Santiago de Chile) d'ar 17 a viz Mezheven 1962.

## Notennoù ha daveennoù
James Rodríguez

**James Rodríguez**, bet ganet **James David Rodríguez Rubio** d'an 12 a viz Gouere 1991 e Cúcuta (Norte de Santander, Kolombia), a zo ur melldroader etrebroadel kolombian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer argader pe araoger e bost dezhañ war an dachenn en deus kemeret perzh en un dalc'h hepken evit poent :
* Kib vell-droad ar bed 2014 bet aozet e Brazil : gant c'hwec'h pal (e-kerzh pemp krogad) ez eo deuet da vezañ gwellañ paler ar genstrivadeg-mañ, daoust d'e skipailh broadel bezañ bet skubet er-maez (2-1) e kardgourfenn gant hini Brazil.
Redadeg 2014

Ar Redadeg e 2014 zo bet a-dreuz Breizh etre Montroulez ha Groñvel.


Redadeg2014-01.jpg
Redadeg2014-02.jpg
Redadeg2014-03.jpg

## Pennadoù kar
*Redadeg 2008
*Redadeg 2010
*Redadeg 2012
*Redadeg 2016
*Redadeg 2018

## Liammoù diavaez
Mauro Ramos de Oliveira

**Mauro Ramos de Oliveira** (pell anavezetoc'h evel **Mauro Ramos** pe **Mauro**), bet ganet d'an 30 a viz Eost 1930 e Poços de Caldas (Minas Gerais, Brazil) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Gwengolo 2002 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel brazilian.

Ugent gwech en devoa douget krez gwer hag aour *A Seleção* etre 1948 ha 1965, hep merkañ pal ebet.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Difenner kreiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Mauro** e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1954 bet aozet e Suis, hep c'hoari munutenn ebet,
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil evit ar wech kentañ,
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile ma oa aet ar maout gant Brazil evit an eil gwech. Kabiten e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, **Mauro**, Zózimo, Nílton Santos - Zito, Didi - Garrincha, Vavá, Amarildo, Zagallo – a c'hounezas (3-1) ar gourfenn ouzh hini Tchekoslovakia en Stad Broadel Chile (Santiago de Chile) d'ar 17 a viz Mezheven 1962.

## Notennoù ha daveennoù
Enrique Ballestrero

**Enrique Ballestrero** (lesanvet *Pulpo* pe *Quique*), bet ganet d'an 18 a viz Genver 1905 e Colonia del Sacramento (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Here 1969 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, e kleuboù en Uruguay :
* 1926 : Misiones Montevideo,
* 1926-1935 : Rampla Juniors Montevideo, aet da gampion e 1927,
* 1935-1937 : Peñarol Montevideo, aet da gampion e 1935, 1936 ha 1937.

Naontek gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1930 ha 1937, ha paket tri fal warn-ugent en holl.

## [[Copa Newton]]
D'ar 25 a viz Mae 1930 e oa **Ballestrero** diwaller-pal skipailh Uruguay a zeuas d'ober ur c'hrogad rampo (1-1) ouzh hini Arc'hantina : dre ma oa bet c'hoariet e Buenos Aires e oa aet ar maout gant Uruguayiz.

## [[Copa América]]
Dalc'het e oa bet an trizekvet doare en Estadio Nacional del Perú (Lima) e miz Genver 1935 : aet ar maout gant skipailh Uruguay (hag **Enrique Ballestrero** ennañ) goude bezañ trec'het skipailhoù Perou (1-0), Chile (2-1) hag Arc'hantina (3-0).

Kemer a reas perzh ivez er pevarzekvet dalc'h (27 a viz Kerzu 1936-30 a viz Genver 1937) aozet e Buenos Aires : renket e voe skipailh Uruguay da bevarvet an dro-se.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh **Enrique Ballestrero** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa ar pevar c'hrogad eus ar genstrivadeg ha perzh e oa eus ar skipailh – **Enrique Ballestrero**, Ernesto Mascheroni‎, José Nasazzi, José Leandro Andrade, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.

## Notennoù ha daveennoù
O. Henry

**O. Henry** eo anv-pluenn ar skrivagner stadunanat **William Sydney Porter** (1862 – 1910). Ganet eo William Sydney Porter e Greensboro, e North Carolina. Mab e oa d'ar medisin Algernon Sidney Porter. Mervel a reas e vamm digantañ pa ne oa ken nemet tri bloaz. Savet e voe gant e vamm-gozh a-berzh tad hag e dintin. Lenn kalz a rae ar bugel met kuitaat a reas ar skol da 15 vloaz. Mont a reas da d-Texas da chom ha d'ober e Yann mil micher : apotiker, kazetenner, kazetenner, implijad-bank. Pa oa deuet da Austin, kêr-benn Texas, da chom, setu eñ dimezet en 1882. En 1884 e krogas d'ober war-dro ur gronikenn fentus anvet *The rolling stone*. Labour a gavas gant an *Houston Post* evel kazetenner ha kroniker. En 1887 e oa o labourat en ur bank ha tamallet e voe dezhañ sachañ arc'hant eus ar bank da lakaat en e c'hodell. 

E 1901 e voe divac'het e Columbus, en Ohio, goude tri bloaz er vac'h. Eno e voe roet dezhañ al lesanv a deuas da vout e anv-pluenn. 

Gantañ eo bet ijinet an droienn Republik ar Bananez.

## Oberennoù
Bernardo Bembo

**Bernardo Bembo** a oa senedour ha diplomat eus Venezia, ha den a zeskadurezh en amzer an Azginivelezh italian.
Tad e oa d'ar c'hardinal skrivagner Pietro Bembo.
Copa Newton

**Copa Newton** a oa un trofe hag a c'hopre trec'h ar c'hrogad a veze dalc'het etre skipailhoù broadel mell-droad Arc'hantina hag Uruguay tost bep bloaz etre 1906 ha 1976. Krouet e voe gant Nicanor R. Newton (1874-1955) a oa e-touez renerien Asociación del Fútbol Argentino (AFA) d'ar mare-se, da zegas un tamm sikour da vugale baour an div vro.

Ne viras ket ar Brezel-bed kentañ, bet tarzhet en Europa kerkent hag an 28 a viz Gouere 1914, ouzh an holl genstrivadegoù-sport a genderc'hel e Suamerika...

Seizh dalc'h warn-ugent e voe, aet ar maout seitek gwech gant *[[La Albiceleste]]* ha dek gwech gant *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* (koulskoude o devoa c'hoariet Arc'hantiniz er-maez pemzek gwech, da lâret eo teir gwech muioc'h eget Uruguayiz).

## Disoc'hoù
Ur c'hrogad rampo a dalveze da drec'h da skipailh ar weladennerien.

## Notennoù ha daveennoù
Ernesto Mascheroni

**Ernesto Mascheroni** (lesanvet *El Tío*, *An Eontr* e brezhoneg), bet ganet d'an 21 a viz Du 1907 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Gouere 1984 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (difenner kleiz e bost dezhañ war an dachenn).

Sed amañ da-heul ar c'hleuboù m'en devoa c'hoariet enne :
* 1930 : Olimpia Montevideo,
* 1930-1933 : Peñarol Montevideo, aet da gampion e 1932,
* 1934 : Independiente (Avellaneda, Buenos Aires (proviñs)),
* 1934-1936 : Ambrosiana (Milano, Rouantelezh Italia),
* 1936-1940 : Peñarol, aet da gampion e 1937 ha 1938.

Daouzek gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* (1930-1934 ha 1935-1939) hep merkañ pal ebet. Daou grogad en devoa kemeret perzh enne e 1935 ivez, gant skipailh broadel Rouantelezh Italia d'ar mare ma oa c'hoarier en Ambrosiana.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh **Ernesto Mascheroni** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa tri eus pevar c'hrogad ar genstrivadeg ha perzh e oa eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, **Ernesto Mascheroni‎**, José Nasazzi, José Leandro Andrade, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.

## Notennoù ha daveennoù
José Nasazzi

**José Nasazzi Yarza**, bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1901 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Mezheven 1968 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat a orin italian (difenner kreiz e bost dezhañ war an dachenn). Aet e oa da zibaber skipailh broadel e vro, eus 1942 da 1945, war-lerc'h e amzer c'hoarier.

Graet e veze *El Gran Capitán*, *El Mariscal* pe *El Terrible* anezhañ ivez.

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, e kleuboù en Uruguay :
* 1918-1920 : Lito Montevideo,
* 1922-1932 : Bella Vista Montevideo ,
* 1933-1937 : Nacional Montevideo, aet da gampion e 1933 ha 1934.

Ur wech ha daou-ugent en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1923 ha 1936 hep merkañ pal ebet.

## [[Copa Newton]]
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.

## [[Copa América]]
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1923, 1924, 1926 ha 1935. Tapet e voe an trivet plas e 1929.

Dilennet e oa bet da wellañ melldroader ar genstrivadeg e 1923 ha 1935.

## [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Kabiten e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh **José Nasazzi** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa ar pevar c'hrogad eus ar genstrivadeg ha kabiten e oa eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, Ernesto Mascheroni‎, **José Nasazzi**, José Leandro Andrade, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.

Adalek 1930 e oa bet krouet un trofe nevez-flamm, Palo Nasazzi (Bazh Nasazzi e brezhoneg) an anv anezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
José Leandro Andrade

**José Leandro Andrade** (lesanvet *La Maravilla Negra*), bet ganet d'an 22 a viz Du 1901 e Salto (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Here 1957 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (kreizer e bost dezhañ war an dachenn).

Eontr e oa d'ur melldroader uruguayat brudet all, Víctor Rodríguez Andrade a yeas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1950 (bet aozet e Brazil).

Sed amañ da-heul ar c'hleuboù m'en devoa c'hoariet enne :
* 1918-1921 : Miramar Misiones Montevideo,
* 1921-1925 : Bella Vista Montevideo,
* 1925-1930 : Nacional Montevideo,
* 1930-1935 : Peñarol Montevideo, aet da gampion e 1932,
* 1935-1936 : Atlanta Buenos Aires (Arc'hantina),
* 1936-1937 : CA Lanús (Arc'hantina),
* 1937-1938 : Talleres Córdoba (Arc'hantina),
* 1938-1939 : Montevideo Wanderers.

Peder gwech ha tregont en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1923 ha 1930, ha merket ur pal.

## [[Copa Newton]]
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.

## [[Copa América]]
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1923, 1924, 1926. Tapet e voe an eil plas e 1927 hag an trivet e 1929.

Dilennet e oa bet da wellañ melldroader ar genstrivadeg e 1926.

## [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh **José Andrade** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa ar pevar c'hrogad eus ar genstrivadeg hag ezel e oa eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, Ernesto Mascheroni‎, José Nasazzi, **José Leandro Andrade**, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.

## Notennoù ha daveennoù
Caterina di Ferdinando de' Medici

**Caterina di Ferdinando de' Medici** (Firenze, 1593 – Siena, 1629) a oa merc'h da Ferdinando Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana, ha d'e bried Cristina di Lorena.

Eil merc'h ha trede bugel he zud e oa. Da gentañ e oa bet kaoz d'he dimeziñ da Henry Frederick, Priñs Kembre, pennhêr teir rouantelezhn Bro-Saoz, Skos ha Kembre, met dre ma oa ar priñs eus ur relijion anglikan ne oa tu ebet da gas an afer da benn.

Neuze, e 1617, e voe dimezet da Ferdinando Gonzaga, Dug Mantova. Bugel ebet n'o doe.

Intañveziñ a reas e 1626, ha distreiñ da Doskana. He niz Ferdinando II de' Medici a anvas anezhi da c'houarnerez Siena e 1627, hag eno e tapas ar vrec'h daou vloaz goude Brud he doa Caterina da vezañ deol-bras.. A-hervez e oa heñvel-bras ouzh he breur Cosimo II de' Medici hag ouzh he c'hoar Claudia.
Emperor

Ur strollad metal du norvejian eo **Emperor** (Ishahn, Samoth ha faust) a zo brudet evit bezañ liammet ouzh distruj ur bochad ilizoù e Norvegia (Samoth gant an nazi ha lazher Christian "Varg" Vikernes) hag evit lazh un heñvelreizh (Faust).

"Skjold oa an iliz koad vras oadet kant vloaz. Un aoter hag ur gador prezeg ag ar c'hwezekvet kantved oa dalc'het en iliz. Tout en traoù-se oa lavaret bout un dalvoudegezh istorel ha kristen. Rak-se oa ret luduañ anezhi. Implijet oa an iliz c'hoazh gant un tropell bras a feizidi dall.
Ur viktim a zeuas d'ar spered norvejian gwir an 13 a viz Gwengolo *Anno* 1992 e-pad un nozvezh gwallamzer. Gant al loar evel un test, oberenn arouezel ar brezel enep kristenien a sklaerias an noz gant tan pagan. Paganiezh barbar zo e pignidigezh. Kaset vo endro ganeomp an amzer ankouetaet an nerzh, al lorc'h hag an trec'h"

Ishahn

Mammenn : Esoterra

Tud pedet e Klison en Hellfest 2014
Racing Club de Montevideo

**Racing Club de Montevideo** zo ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'ar 6 a viz Ebrel 1919 e Reducto (unan eus karterioù Montevideo).

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Cerveceros*, *La Academia*, *La Escuelita*, *La Verdiblanca*, *Los de Sayago*, *Racinguistas*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Osvaldo Roberto er c'harter Sayago eus Montevideo.
Club Atlético Peñarol

**Club Atlético Peñarol** zo ur c'hleub sportoù uruguayat bet krouet d'an 28 a viz Gwengolo 1891 e Montevideo (Uruguay), Central Uruguay Railway Cricket Club (CURCC) an anv anezhañ er penn kentañ. Degemeret e voe ar vell-droad e 1892 e-touez ar sportoù kinniget.

D'an 13 a viz Kerzu 1913 e voe cheñchet anv ar c'hleub e *CURCC Peñarol* a-raok mont da *gClub Atlético Peñarol* d'an 12 a viz Meurzh 1914 da vat.

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Aurinegros*, *Carboneros*, *Manyas*, *Mirasoles*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio José Pedro Damiani (skipailhoù re yaouank) hag en Estadio Centenario (krogadoù Primera División).

## C'hoarierien vrudet
Pemp c'hoarier eus **Peñarol** — Peregrino Anselmo, Miguel Capuccini, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Carlos Riolfo — a oa perzh eus an dibab uruguayat pa'z eas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930.
Penniliz Sant Sarnin

Penniliz *Sant Sarnin* a zo un iliz romanek e Toloza. Savet e voe etre tro 1070 ha 1118. Un iliz abati e oa.

## Tres ar benniliz

* 1 Porched ar Gonted
* 2 Kustodoù ar Gonted
* 3 Porched kozh an abati 
* 4 Porched *Mièjavila* (kreiz-kêr)
* 5 Porched Kornôgel
* 6 Lec'h ar c'hloastroù kozh
* 7 Chapel Sant Pêr
* 8 Sekretiri
* 9 Chapel ar Groaz
* 10 Chapel eneoù ar Purgator
* 11 Chapel ar Werc'hez krouet dinamm
* 12 Chapel Sant Jòrdi
* 13 Chapel ar Spered Santel
* 14 Chapel Sant Marçal, Sant Ciergue ha Santa Julieta
* 15 Chapel Santa Silvia
* 16 Chapel ar Werc'hez
* 17 Chapel Sant German
* 18 Aoter-veur
* 19 Livadenn romanek *Noli me tangere*
* 20 Kelc'hiad an Dasorc'higezh
* 21 Livadenn o tiskouez Sant Agustin
* 22 Restadoù livadenn ar C'hroazstagadur

## Luc'hskeudennoù


31 - Toulouse - Basilique Saint-Sernin - Facade.jpg‎
TolozaSantSerni02.jpg|Porched *Mièjavila* (kreiz-kêr).
TolozaSantSerni01.jpg|Porched kozh an abati.
Toulouse, Basilique Saint-Sernin, orgue (Cropped).jpg
Basilique Saint-Sernin de Toulouse - Buste de Saint Louis de Toulouse.jpg
TolozaSantSerni07.jpg
TolozaSantSerni08.jpg
Basilique Saint-Sernin de Toulouse la chaire.jpg
TolozaSantSerni10.jpg
Centro Atlético Lito

**Centro Atlético Lito** a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet e La Teja (unan eus karterioù Montevideo) d'ar 24 a viz Gouere 1917.

Oberiant e voe e deroù kampionad mell-droad Uruguay, hag eñ amatour penn-da-benn d'ar mare-se ; n'eus ken anezhañ hiziv an deiz. Daou ditl a voe tapet gantañ :
* 1919 : kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay,
* 1920 : kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay.
Aet da bPrimera División de Uruguay e 1921 e kemeras perzh ar c'hleub e kant pevarzek krogad ha tri-ugent (tri-ugent trec'h, ur rampo ha hanter-kant ha tri c'holl ha tri-ugent). E 1922 ha 1923 e voe renket da bempvet, e wellañ renkadur betek 1928 ma'z eas da ziwezhañ.

Ennañ e c'hoarias un nebeud melldroaderien vojennel, evel ar re a oa aet ar maout gante da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930 bet dalc'het en Uruguay : Héctor Castro, José Pedro Cea ha José Nasazzi.
Herve Saliou

**Herve Saliou**, ganet e 1933, zo ul livour breizhat, o chom e Landrevarzeg. Bet eo marc'hhouarner a vicher. 

## Liammoù diavaez
*Pennad en Télégramme, 05-06-2009
*Pennad en Télégramme, 18-07-2011
Lorenzo Fernández

**Lorenzo Fernández** (lesanvet *El Patrón* pe *Gallego*), bet ganet d'an 20 a viz Mae 1900 e Redondela (Proviñs Pontevedra, Spagn) hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Du 1973 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (difenner e bost dezhañ war an dachenn). Mont a reas da c'hourdoner Peñarol (1941-1942) ha Liverpool Fútbol Club (1950), war-lerc'h e amzer c'hoarier.

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, e kleuboù en Uruguay :
* 1915-1917 : Capurro Montevideo,
* 1918 : River Plate Football Club (Montevideo),
* 1919-1922 : Capurro,
* 1923 : Montevideo Wanderers,
* 1924-1928 : Capurro,
* 1928-1935 : Peñarol Montevideo, aet da gampion e 1928, 1929, 1932 ha 1935.

Ur wech ha tregont en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1925 ha 1935, ha merket pevar fal.

## [[Copa Newton]]
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.

## [[Copa América]]
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1926 ha 1935.

## [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh **Lorenzo Fernández** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa ar pevar c'hrogad eus ar genstrivadeg hag ezel e oa eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, Ernesto Mascheroni‎, José Nasazzi, José Leandro Andrade, **Lorenzo Fernández**, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.

## Notennoù ha daveennoù
Estadio Centenario

An **Estadio Centenario** zo ur sportva bet savet e Parque Batlle (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)) diwar dresoù an tisavour uruguayat Juan Antonio Scasso. Dibabet an anv anezhañ da lidañ an 18 a viz Gouere 1830, pa voe embannet kentañ bonreizh Uruguay, e tegemer ar savadur krogadoù mell-droad dreist-holl.

Kroget e voe da sevel d'an 21 a viz Gouere 1929 a-benn degemer krogadoù kentañ Kib vell-droad ar bed (13-30 a viz Gouere 1930). Abalamour d'ar glaveier a gouezhas a-bil war gêr-benn Uruguay e voe daleet al labourioù : ne voe digoret nemet d'an 18 a viz Gouere 1930 gant kentañ krogad skipailh broadel Uruguay ouzh hini Perou (bet gounezet 1-0 gant *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]*).

Ouzhpenn skipailh broadel ar vro a ra gantañ e vez feurmet an **Estadio Centenario** gwech an amzer gant kleuboù 'zo eus Montevideo : Peñarol ha Nacional.

## Notennoù ha davennoù
Liverpool Fútbol Club

**Liverpool Fútbol Club** zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1915 e Belvedere (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)). Dilennet e oa bet Francisco Chinchurreta da gentañ prezidant hag Emilio Freire da vesprezidant. 

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Los Negros de la Cuchilla*, *Negriazules*.

Kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay e voe e 1916, kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay e 1919 ha 1939 ha kampion Segunda División Profesional de Uruguay e 1966, 1987, 2002 ha 2014-15.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Belvedere.
Liorzh japanat Toloza

**Liorzh japanat Toloza** a zo ur park e karter Compans Cafarelli, en norzh da greiz-kêr Toloza en Okitania. E 1981 e voe krouet, diwar diviz Pierre Baudis, maer ar gumun.

Restr:LiorzhJapanatToloza01.jpg
Restr:LiorzhJapanatToloza02.jpg
Restr:LiorzhJapanatToloza03.jpg
Restr:LiorzhJapanatToloza04.jpg
Restr:LiorzhJapanatToloza05.jpg
Restr:LiorzhJapanatToloza06.jpg
Futbol Club Barcelona

**Futbol Club Barcelona** (anv ofisiel katalanek), berraet e **FC Barcelona** hag er yezh pemdez e **Barça** (distaget: ), a zo ur skipailh mell-droad, diazezet e Barcelona e Katalonia, hag unan eus skipailhoù pennañ ar bed.

## C'hoarierien vrudet
* Héctor Scarone , 1926

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Juan Fernández (1530-1599)

**Juan Fernández**, ganet war-dro 1528/1530 e Cartagena (Spagn), marvet e Santiago de Chile e 1599, zo ur moraer spagnol eus ar XVIvet kantved. Kabiten ha loman e oa. Merdeiñ a reas a-hed aodoù kornôk Suamerika. 

Gant Hernando de Lamero ha Juan Jufré, edo e-touez ar re a verdeas e Kabiteniezh Chile (Capitanía General de Chile).

Kavout a reas an inizi-mañ: Enez San Félix, Enez San Ambrosio, hag an Inizi Juan Fernández entre 1563 ha 1574.
Fiat lux

**[[Fiat lux]]** (*Ra vo gouloù!*) zo ur bomm latin a lenner er Vulgata, e pennad kentañ Levr ar C'heneliezh (1,3), ma'z eo kontet krouidigezh ar bed gant Doue en ur ober c'hwec'h deiz. Un urzh eo a-berzh Doue pa voe krouet ar bed gantañ.

Sed ar frazenn en he hed: *... dixitque Deus fiat lux et facta est lux* (... hag e lavaras Doue "Ra vo gouloù", ha gouloù a voe).

## Yezhoù all
Er Bibl henc'hresianek ez eo γενηθήτω φῶς (genēthētō phōs), hag en Torah hebreek ez eo יְהִי אוֹר (yehiy 'or). E saozneg e vez lavaret "Let there be light".

## Notennoù
Rhumsaa

Ur gêr lec'hiet e hanternoz Enez Vanav eo **Rhumsaa** (*Ramsey* e saozneg). Eil kêr vrasañ an enezenn eo, da heul Doolish, 7 309 den o chom enni.
Purt ny h-Inshey

**Purt ny h-Inshey** (*Peel* e saozneg) eo trede kêr vrasañ Enez Vanav, e kornôg ar vro, 5 093 den o chom enni. Eno emañ iliz-veur nemeti an enezenn.