open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yehoshafat

Hervez Kentañ Levr ar Rouaned an Testamant Kentañ e voe **Yehoshafat** (en hebraeg יְהוֹשָׁפָט (Yehôshāphāt) : « YHWH a varn », e gresianeg ᾿Ιωσαφὰτ (Iôsaphat), e latin Iosaphat) roue Yehouda eus 870 KJK betek 848 KJK.

Azouva, merc'h Silehi, a oa e vamm.

« Hag e kerzhas a-grenn war roudoù Asa, e dad, hep diankañ diouto : ober a reas ar reizh ouzh daoulagad an Aotroù » (1R **22**,43 »)

Peoc'h a reas Yehoshafat gant roue Israel. Kevredet e voent enep Aram. Mervel a reas Ahav, roue Israel, goude emgann Ramot-Gilead ma kemeras Yehoshafat perzh ennañ..

Ren a reas Yehoram, e vab, war e lerc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Yehoram

**Yehoram** (en hebraeg יְהוֹרָם (Yehôrām), en gresianeg ᾿Ιωρὰμ (Iôram), e latin Ioram), pe **Joram**, a oa, hervez Eil Levr ar Rouaned en Testamant Kozh, mab Yehoshafat ha roue Yehouda eus 848 kent JK da 841 kent JK. 

« Hag e kerzhas war roudoù rouaned Israel evel m'en doa graet ti Ahav, rak merc'h Ahav en doa da wreg. Ober a reas an droug ouzh daoulagad an Aotroù » 2R **8**,18

Ahazia, e vab, a renas war e lerc'h. 

## Notennoù ha daveennoù
Dialogue

***Dialogue*** (pe ***Dialogues*** el liester) a zo stumm gallek pe saoznek ur ger hag a dalvez kement ha « diviz » pe « emziviz », « kendiviz ». Deveret eo eus ar ger henc'hresianek « *dialogos* », adkemeret e latin e-giz « *dialogus* » ha da c'houde er yezhoù europat pennañ (ar brezhoneg en o zouez).

Deuet eo war wel da gentañ an emziviz e-giz framm ar filozofi o tiorren, dre gomz er penn-kentañ, gant Sokrates peurgetket, ha dre skrid adal dibenn ar Vvet kantved kent J.K. Dialogoù eo an holl oberennoù gant Platon. Gwelit : Emziviz (filozofi).

An doare dre c'houlenn ha respont a zo bet implijet ivez en ur spered disheñvel gant ar relijion gristen evit ar c'hatekiz. Hag embannet ez eus bet, diouzh an hevelep patrom, ur *C'hatekiz pozitivour* gant Auguste Comte.

A-hend-all, deuet eo an Dialog (pe a-wechoù *Entretiens* e galleg) da vezañ ur stumm lennegel (gwelit amañ dindan).

## Oberennoù

### Skridoù alamanek
**Dialoge*, ur skrid alamanek gant Novalis

### Skridoù brezhonek
* Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guinclaff

### Skridoù gallek
*Dialogues des carmélites, anv meur a oberenn
*Dialogue entre un prêtre et un moribond, gant Markiz Sade
**Dialogues tristes* , gant Octave Mirbeau ;
**Dialogue des morts*, gant Fontenelle ;
**Dialogues avec Max Jacob*, gant Louis Émié

### Skridoù italianek
**Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*, gant Galileo Galilei e 1632 
**Dialogo*, levr divizoù etre Primo Levi ha Tullio Regge e 1984 .

### Skridoù spagnolek
**Diálogos sobre la educación*, anv spagnolek al *Lingvae latina exercitatio* (n'eo ket ur skrid spagnolek eta), gant Juan Luis Vives.

## Stalioù
***[[Dialogues]]**, anv div stal levrioù e Breizh an eil e Brest, eben e Montroulez

## Daveennoù
Rhuallt

**Rhuallt** zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Kembre, e Sir Ddinbych. Emañ er reter da gêr Llanelwy, e-harz Bryniau Clwyd. Un hent a gas war-eeun eus ar gêriadenn d'an ode en torgennoù.

Tremen a ra gwenodenn Kleuz Offa dre Rhuallt. Da vare ar Romaned e oa an hent a gase eus Chester da Segontium (e-kichen Caernarfon) o tremen dre ar gêriadenn ivez.
Ahazia (roue Yehouda)

**Ahazia**, (pe Ahaziahou) a voe, hervez an Tanac'h, roue Yehouda e-kerzh ar bloavezh 841 KJK.

Mab Yehoram, roue Yehouda, hag Atalia, merc'h Omri, roue Israel (885 KJK-874 KJK), e oa.

"Kerzhout a reas war roudoù tiegezh Ahav en ur ober an droug ouzh daoulagad an Aotroù, evel tiegezh Ahav, rak kar e oa da diegezh Ahav."
"Mont a reas gant Yoram, mab Ahav, d'ober brezel da Hazael, roue Aram, e Ramot-Gilead."

Lazhet e voe gant Yehou goude emgann Ramot-Gilead pa oa o tec'hout diouzh Izreel goude muntr Yoram, roue Israel.

## Notennoù ha daveennoù
Ramot-Gilead

**Ramot-Giled** a voe hervez an Tanac'h lec'h un emgann etre rouaned Israel (Yoram) ha Yehouda (Ahazia) kevredet ha Hazael, roue Aram e 841 KJK. (2R **8**,28)

Gloazet e voe Yoram e-kerzh an emgann. Mont a reas da Izreel evit pareañ . Eno e voe lazhet gant Yehou asambles gant "an holl re a vane eus Tiegezh Ahav en Izreel" .

Lazhet e voe Ahazia gant Yehou goude.

Kaoz oa bet eus Ramot-Gilead e Kentañ Levr ar Rouaned endeo (1R **22**). Un emgann c'hoazh etre roue Aram ha rouaned Yehouda (Yehoshafat) hag Israel (Ahav) kevredet. Gloazet e-kerzh an emgann e varvas Ahav war-lerc'h. Trec'h e voe Aram.
Atalia

Goude marv he mab Ahazia e kemeras **Atalia** (en hebraeg : עֲתַלְיָה (ʿAthalyāh), e gresianeg : Γοθολία, en latin : Athalia) ar galloud e Tehouda. Ren a reas, hervez an Tanac'h, eus 841 KJK betek 831 KJK.

Merc'h Omri (roue Israel) e oa ha gwreg Yehoram (roue Yehouda).

Lakaat a reas lazhañ holl izili tiegezh rouaned Yehouda. (2R **11**1).

"Met kemeret he devoa Yehosheva, merc'h ar roue Yoram ha c'hoar Ahazia, Yoash, mab Ahazia, skrapet anezhañ [...] ha kuzhet anezhañ ouzh Atalia, ha ne voe ket laket d'ar marv. Hag e chomas [..] e Ti an Aotroù, kuzhet c'hwec'h vloaz ; hag Atalia, a rene war ar vro."

"D'ar bloaz seizh", Yehoyada ar beleg-meur a reas Yoash roue "hag hen olevas" gant sikour ar veleien ha gwarded ar roue, hag asant ar bobl (2R **11**, 4-12).

Lakaet e voe Atalia d'ar marv "dre ar c'hleze" e ti ar roue dre urzh ar beleg-meur (2R **11**, 15-20).

Gwelet e vez Atalia gant an hengoun evel pimpatrom an hini a ra "an droug ouzh daoulagad Doue" : torfedoù spontus, itrik, idolerezh...

## Notennoù ha daveennoù
Dialogue entre un prêtre et un moribond

***Dialogue entre un prêtre et un moribond*** zo ur skrid gallek gant markiz Sade e 1782.

## Liamm diavaez
*Lenn ar skrid gallek e Wikisource.
*Selaou ar skrid gallek.
Llansilin

**Llansilin** zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e biz Powys. Emañ e traoñienn Glyn Ceiriog, er gornaoueg da Oswestry, a zo e Bro-Saoz. Dre m'eo bet cheñchet bevennoù melestradurel kontelezhioù Kembre meur a wech, e oa ar gêriadenn e Sir Ddinbych betek 1974 hag e Clwyd etre 1974 ha 1996. Bremañ emañ e Powys.

## Eos Ceiriog
Ar barzh Huw Morus (*Eos Ceiriog*) (1622-1709) en doa tremenet ar braz eus e vuhez en atant Pont-y-meibion e Llansilin. Ur maen-koun zo bet lakaet eno en enor dezhañ.

## Poblañs
Er gumuniezh emañ kêriadenn Llansilin ha kêriadennoù all ivez, evel Sycharth (ma oa lez Owain Glyndŵr), Moelfre, Rhiwlas ha Llangadwaladr. E 2001 e oa 648 a dud o chom er gumuniezh. E 2011 e oa 698 a annezidi ha 184 anezho a oa kembraegerien (26,8%).

## Notennoù
Pteroglossus

***Pteroglossus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevarzek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pteroglossus aracari]]*
** *P. a. aracari*, *P. a. atricollis* ha *P. a. wiedii*,
* *[[Pteroglossus azara]]*
** *P. a. azara* ha *P. a. flavirostris*,
* *[[Pteroglossus bailloni]]*,
* *[[Pteroglossus beauharnaesii]]*,
* *[[Pteroglossus bitorquatus]]*
** *P. b. bitorquatus*, *P. b. reichenowi* ha *P. b. sturmii*,
* *[[Pteroglossus castanotis]]*
** *P. c. australis* ha *P. c. castanotis*,
* *[[Pteroglossus erythropygius]]*,
* *[[Pteroglossus frantzii]]*,
* *[[Pteroglossus inscriptus]]*
** *P. i. humboldti* ha *P. i. inscriptus*,
* *[[Pteroglossus mariae]]*,
* *[[Pteroglossus pluricinctus]]*,
* *[[Pteroglossus sanguineus]]*,
* *[[Pteroglossus torquatus]]*
** *P. t. erythrozonus*, *P. t. nuchalis* ha *P. t. torquatus*,
* *[[Pteroglossus viridis]]*.

Pemzek (15) isspesad en holl : o c'havout a reer en Amerika latin.

## Notennoù ha daveennoù
Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guinclaff

An **Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guinclaff** zo ur skrid krennvrezhonek a vefe bet savet gant Gwenc'hlan e-unan. E gwirionez eo bet savet war-dro 1450, ha meneget eo bet gant Dom Le Pelletier ha Gregor Rostren. Miret e oa en abati Landevenneg met kollet e voe da vare an Dispac'h gall. 

E 1924 e voe adkavet skouerenn Dom Le Pelletier gant Francis Gourvil. E 2014 eo bet adembannet gant Herve Bihan evit Travaux d'Investigation et de Recherche.

## Levrlennadur
* Herve Bihan, 2013, *An Dialog etre Arzur Roe d’an Bretounet ha Guynglaff - « Le dialogue entre Arthur roi des Bretons et Guynglaff »*, embannadur TIR (kinnig enlinenn war lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg)
Macronyx

***Macronyx***, a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Macronyx ameliae]]*
** *M. a. altanus*, ***ameliae*** ha *wintoni*,
* *[[Macronyx aurantiigula]]*,
* *[[Macronyx capensis]]*
** *M. c. *'capensis*** ha ''colletti'',
* ''[[Macronyx croceus]]''
** ''M. c. '''croceus***, *tertius* ha *vulturnus*,
* *[[Macronyx flavicollis]]*,
* *[[Macronyx fuelleborni]]*
** *M. f. ascensi* ha ***fuelleborni***,
* *[[Macronyx grimwoodi]]*,
* *[[Macronyx sharpei]]*.

## Annezva
O c'havout a reer en Afrika, dek (10) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Amon (roue Yehouda)

Hervez an Tanac'h e renas **Amon** (hebraeg : אָמוֹן) war rouantelezh Yehouda etre 642 ha 640 KJK. 

Mab oa da Venashe ha da Veshoulemet, merc'h Harous, eus Yotva.
 
"Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, evel m'en devoa graet Menashe, e dad, en ur gerzhout gant an holl hentoù heulhiet gant e dad, o servijout idoloù servijet gant e dad hag o stouiñ dirazo."

Irienniñ a reas servijourien Amon enep dezhañ. Lakaet e voe d'ar marv ganto en e di.

Ne blijas ket se da dud ar vro ha lakaat a rejont e vab Yoshia da roue en e blas. 

## Notennoù ha daveennoù
Houlda

**Houlda **, gwreg Shaloum, a zo ur brofedez meneget en Eil Levr ar Rouaned. Goulennet e vefe bet hec'h ali gant kannaded Yoshia, roue Yehouda, a-zivout ar pezh a oa d'ober goude ma vefe bet adkavet Levr al Lezenn (2R **22**, 14-20).
Krennsaozneg

Ar **c'hrennsaozneg** (*Middle English* e saozneg) zo ur stumm eus ar saozneg hag a veze komzet goude aloubadeg Bro-Saoz gant Normaned Gwilherm an Alouber (1066) betek dibenn ar , da lavaret eo eus ar Grennamzer uhelañ betek er Grennamzer diwezhat.

Diagent e veze komzet hensaozneg e Bro-Saoz, met gant levezon an Normaned e cheñchas kalz ar yezh-se, a-fet yezhadur, distagadur ha reizhskrivadur. E-pad mare ar c'hrennsaozneg ne oa ket unvan an doare-skrivañ, met e dibenn ar mare-se, ha gant deroù ar moullañ, e oa bet unvanet tamm-ha-tamm ha diazezet e voe ar yezh unvan-se war an doare-komz a oa e korn-bro Londrez. Goude dibenn ar  e reer gant un anv all evit ar yezh komzet e Bro-Saoz hag ober a reer anezhi ar saozneg modern. En amzer-se e teuas kemm etre yezh kreisteiz Bro-Saoz hag an hini komzet e hanternoz Bro-Saoz hag e gevred Bro-Skos, hag a roas-hi ar pezh a anver ar skoteg.

E krennsaozneg e voe eeunaet kalz ar yezhadur a oa en hensaozneg. Da get ez eas an troadoù ha dibennoù an anvioù-kadarn, an anvioù-gwan hag ar verboù. Degemeret e voe er yezh ur bern amprestoù normanek, war tachennoù evel ar politikerezh, al lezennoù, an arzoù, ar relijion ha tachennoù all hag a veze anv anezho e lez ar roue. Geriaoueg pemdez ar bobl a chomas digemm a-walc'h, da lavaret eo gant gerioù germanek, ha antg amprestoù norsek ivez. Kemm a reas an distagadur, dreist-holl hini ar vogalennoù hir hag an diftongennoù.

Ne chom ket kalz skridoù eus mareoù kentañ ar c’hrennsaozneg, rak da neuze e veze komzet normaneg ha skrivet galleg gant an dud uhel ha n’eo ket saozneg. Er  e teuas ul lennegezh krennsaoznek war wel, gant skrivagnerien evel John Wycliffe ha Geoffrey Chaucer, ken brudet e *[[Canterbury Tales]]* hag a vez lennet ha studiet c’hoazh.
Tud zo a gred a-wechoù e oa bet skrivet krennsaozneg gant William Shakespeare, met skrivet en doa e yezh deroù mare ar saozneg modern.

## Notennoù
Melopsittacus undulatus

***Melopsittacus undulatus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Anvet e voe *Psittacus undulatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1805) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813) : ar spesad nemetañ er genad *Melopsittacus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Aostralia a-bezh.

## Liammoù diavaez
* ''Melopsittacus undulatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Melopsittacus undulatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Zenon Elea

**Zenon Elea** (war-dro 490–430 kent JK), a oa ur prederour gresian, diskibl (ha serc'heg) d'ar prederour raksokratek Parmenides, brudet e baradoksoù. Ganet e oa en Elea (Ελέα e henc'hresianeg), a oa Velia d'ar Romaned, e kreisteiz Italia (Campania hiriv).
Anthochaera carunculata

***Anthochaera carunculata*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Meliphagidae.

Anvet e voe *Merops carunculata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).

## Doareoù pennañ

## Boued
Ouzhpenn sun-bleuñv e vev diwar amprevaned ha loened bihan all koulz ha frouezh ha hugennoù.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Anthochaera carunculata *'carunculata**', e gevred Aostralia,
* *A. c. clelandi*, en enez Kangaroo (Aostralia ar Su),
* *A. c. woodwardi*, e mervent ha kreisteiz-kreiz Aostralia.

## Liammoù diavaez
*  ''Anthochaera carunculata'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anthochaera carunculata'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Das Narrenschiff (disheñvelout)

**Das Narrenschiff** (*[[Lestr ar Folled]]* e brezhoneg) zo anv alamanek meur a oberenn.

## E yezhoù all
**[[Ship of fools]]*, e saozneg
**La Nef des fous*, e galleg
**Het narrenschip*, en izelvroeg

## Oberennoù

*Das Narrenschiff, pe **Daß Narrenschyff ad Narragoniam**, ur skrid gant Sebastian Brant (1457–1521) ;
**Das Narrenschiff*, anv alamanek al livadur Het narrenschip gant Hieronymus Bosch, anavezet ivez evel *La Nef des fous* dre m'emañ war ziskouez el *[[Mirdi al Louvre|Louvre]]*, e Pariz;
* ***La Nef des fous***, oberenn gant ar sonaozer gall Thierry Lancino (1990-1996) .
* *Narrenschiff* gant Thomas Bühler e 2009.
Lucrecia

**Lucrecia** zo un anv-bihan spagnolek, **Lucrècia** e katalaneg.

## E yezhoù all
* Lucrezia en italianeg
* *Lucretia* e saozneg

## Tud
*Lucrecia Pérez Sáez, kanerez kuban, anavezet ivez evel **Lucrecia** hepmui, aet da chom da Varcelona

## Oberenn
* Lucrècia (Joan Ramis), trajedienn gant Joan Ramis i Ramis (1769)
The Long Dark

***The Long Dark*** zo ur c'hoari video dreistbevañ war ziorren savet gant Hinterland.

Tremen ra ar c'hoari e maezioù gouez Kanada, goude ur gorventenn tredan-warellek en deus lakaet karr-nij an haroz da flastrañ. Ret eo d'ar c'hoarier stourm a-enep d'an elfennoù naturel, loened gouez hag ar yenijenn.

## Notennoù ha daveennoù
Lucrecia Pérez Sáez

**Lucrecia Pérez Sáez** zo ur ganerez kuban. Kanañ a rae gant al laz "Anacaona". Abaoe 1993 emañ o chom e Barcelona.

## Liammoù diavaez
*O kanañ gant Celia Cruz hag Albita
* https://www.youtube.com/watch?v=gA5fE8nlZ1o
Albita

**Albita Rodríguez Herrera**, ganet d'ar 6 a viz Mezheven 1962, e La Habana, zo ur ganerez kuban, **Albita** hec'h anv-micher, melen pe ruz he blev. 

## He fladennoù
* *Habrá Música Guajira* (1988)
* *Cantare* (1992)
* *Si se da la siembra* (1991)
* *No Se Parece a Nada* (1995)
* *Dicen Que* (1996)
* *Una Mujer Como Yo* (1997)
* *Son* (2000)
* *Hecho a Mano* (2002)
* *Albita Llegó* (2004), lakaet war roll al Latin Grammy Awards 2004 ha Billboard Latin Awards 2005
* *Albita Live* (2006)

## Liammoù diavaez
* O kanañ gant Celia Cruz ha Lucrecia Pérez Sáez
* He lec’hienn ofisiel
* Gant Aymee Nuviola : https://www.youtube.com/watch?v=Vcn22l9lpZo
Sphecotheres vieilloti

***Sphecotheres vieilloti*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Oriolidae.

Dougen a ra anv an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl met ivez diwar amprevaned bihan, greun, had ha sun-bleuñv.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Sphecotheres vieilloti ashbyi*, e hanternoz Aostralia,
* *S. v. cucullatus*, en Inizi Kai (er-maez da vervent Ginea Nevez),
* *S. v. flaviventris*, e biz Aostralia hag en Inizi Strizh-mor Torres,
* *S. v. salvadorii*, e gevred Ginea Nevez,
* *S. v. vieilloti*, e reter Aostralia.

## Liammoù diavaez
*  ''Sphecotheres vieilloti'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Sphecotheres vieilloti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Daniel Owen

**Daniel Owen** (Yr Wyddgrug, 20 a viz Here 1813 - 22 a viz Here 1895) a oa ur skrivagner kembraek, unan eus ar re a skrivas ar muiañ e kembraeg en .

Ne oa nemet bloaz hepken pa varvas e dad ha daou eus e vreudeur en ur gwallzarvoud en ur vengleuz. Dre ma oa paour ar familh goude-se, ne dapas ket ar paotrig nemeur a zeskamant er skol, war-bouez e "skol ar Sul" (Ysgol Sul), ha da 12 vloaz e krogas da zeskiñ ar vicher kemener. Pa oa deskard en em lakaas da skrivañ barzhonegoù. Lenn a rae kalz levrioù e kembraeg hag e saozneg ivez. Tamm-ha-tamm e kemeras perzh en Eisteddfodoù bihan ha gounit prizioù enno.

E-pad ur pennad e voe studier e Coleg y Bala, rak klask a rae mont da bastor. Ne voe ket beleget avat ha chom a reas da labourat evel kemener betek fin e vuhez. Prezegennoù a rae en unan eus chapelioù metodourien Yr Wyddgrug koulskoude. Pa rankas paouez gant e brezegennoù, abalamour ma oa fall e yec'hed, e voe broudet gant ar pastor da sevel skridoù. Neuze e krogas da skrivañ romantoù. Enno e kaver taolennoù eus ar vuhez e biz Kembre en amzer-hont gant ar c'hemmoù bras a c'hoarvezas er gevredigezh hag e bed al labour en XIXvet kantved. Diskouez a reas bezañ ur romantour ampart hag a ouie sevel poltredoù eus an dud hag o zro-spered.

## Oberennoù
* *Offrymau Neilltuaeth* (1879) 
* *Y Dreflan* (1881)
* *Hunangofiant Rhys Lewis* (1885)
* *Y siswrn* (1888)
* *Enoc Huws* (1891)
* *Gwen Tomos* (1894)
* *Straeon y Pentan* (1895), troet e brezhoneg gant Youenn Olier, dindan an titl *Kontadennoù e-tal an oaled*, Imbourc’h 1994.
Partia

**Partia** a oa ur rannvro istorel hag ur satrapiezh en Impalaeriezh an Ac'haemenided, ha goude un impalaeriezh, en IIIe kantved a-raok JK, savet gant ar Barted (*Parthi* en latin) war douaroù a zo hiriv en biz Iran. Brudet eo evel bro diazez an tierniezhioù arsasid a savas an Impalaeriezh part hag a renas e Mezopotamia entre 190 kent JK ha 224 goude JK

An anv latin Partia a deu eus eus ar ger persek Parthava pe Partawa.
Clifton Chenier

**Clifton Chenier** ganet en Opelousas, e-tal Lafayette, e 1925 - ha marvet eno e 1987 zo un akordeoñser stadunanat, hag a sone sonerezh zydeco , ur seurt meskaj sonerezh kadian, jazz, ha blues.
Sphecotheres viridis

***Sphecotheres viridis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Oriolidae.

Anvet e voe *Sphecotera* [sic] *viridis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Bihan Sunda.

## Liammoù diavaez
*  ''Sphecotheres viridis'' el lec'hienn BirdLife International.
*   ''Sphecotheres viridis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Prince

**Prince** pe **Prince Rogers Nelson**, bet ganet d'ar 7 a viz Even 1958 e Minneapolis (Minnesota, SUA) hag aet d'an Anaon d'an 21 a viz Ebrel 2016 e Chanhassen, er memes stad, a oa un arzour stadunanat, saver kanaouennoù, kaner ha soner pop, funk, rock hag R&B, dañser, aktour, sevener ha produer.

## Un nebeud pladennoù
* 1978:	*For You*, Warner Bros.
* 1979: *Prince*, Warner Bros.
* 1980:	*Dirty Mind*, Warner Bros.
* 1981:	*Controversy*, Warner Bros.
* 1982:	*1999*, Warner Bros.
* 1984:	*Purple Rain [A]*, Warner Bros.
* 1985:	*Around the World in a Day [A]*, Paisley Park, Warner Bros.
* 1986:	*Parade [A]*, Paisley Park, Warner Bros.
* 1987:	*Sign o' the Times*, Paisley Park, Warner Bros.
* 1988	*Lovesexy*, Paisley Park, Warner Bros.
* 1989:	*Batman*, Warner Bros.
* 1990:	*Graffiti Bridge*, Paisley Park, Warner Bros.
* 1991:	*Diamonds and Pearls [B]*, Paisley Park, Warner Bros.
* 1992:	*Love Symbol Album [35] [B]*, Paisley Park, Warner Bros.
* 1994:	*Come*, Warner Bros.
* 1994: *The Black Album*, Warner Bros.
* 1995:	*The Gold Experience*, NPG, Warner Bros.
* 1996	*Chaos and Disorder*, Warner Bros.
* 1996: *Emancipation*, NPG, EMI
* 1998:	*Crystal Ball* / The Truth, NPG
* 1999:	*The Vault: Old Friends 4 Sale*, Warner Bros.
* 1999: *Rave Un2 the Joy Fantastic*, NPG, Arista
* 2001:	*The Rainbow Children*, NPG, Redline Entertainment
* 2002:	*One Nite Alone...*, NPG
* 2003:	*Xpectation*, NPG
* 2003: *N.E.W.S*, NPG, MP Media
* 2004:	*Musicology*, NPG, Columbia
* 2004: *The Chocolate Invasion*, NPG
* 2004: *The Slaughterhouse*, NPG
* 2006:	*3121*, NPG, Universal
* 2007:	*Planet Earth*, NPG, Columbia
* 2009:	*Lotusflow3r*, NPG
* 2010:	*20Ten*, NPG
* 2014:	*Plectrumelectrum [C]*, NPG, Warner Bros.
* 2014: *Art Official Age*, NPG, Warner Bros.
* 2015:	*HITnRUN Phase One*, NPG
* 2015: *HITnRUN Phase Two*, NPG

## Liammoù diavaez
* 1982: 1999
Sphecotheres

***Sphecotheres*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Sphecotheres hypoleucus]]*,
* *[[Sphecotheres vieilloti]]*
** *S. v. ashbyi*, *cucullatus*, *flaviventris*, *salvadorii* ha ***vieilloti***,
* *[[Sphecotheres viridis]]*.

Pemp (5) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Psittaculidae

**Psittaculidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned.

Diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a eizh genad perokeded ha daou-ugent d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Psittrichas]]* - Lesson, 1831 (1 spesad),
* (†) *[[Mascarinus]]* - Lesson, 1830 (1 spesad)
* *[[Coracopsis]]* - Wagler, 1832 (3 spesad),
* *[[Micropsitta]]* - Lesson, 1831 (6 spesad),
* *[[Polytelis]]* - Wagler, 1832 (3 spesad),
* *[[Alisterus]]* - Mathews, 1911 (3 spesad),
* *[[Aprosmictus]]* - Gould, 1842 (2 spesad),
* *[[Prioniturus]]* - Wagler, 1832 (10 spesad),
* *[[Eclectus roratus|Eclectus]]* - Wagler, 1832 (1 spesad),
* *[[Geoffroyus]]* - Bonaparte, 1850 (3 spesad),
* *[[Psittinus cyanurus|Psittinus]]* - Blyth, 1842 (1 spesad),
* *[[Tanygnathus]]* - Wagler, 1832 (4 spesad),
* *[[Psittacula]]* - Cuvier, 1800 (13 spesad),
* *[[Psittacella]]* - Schlegel, 1871 (4 spesad),
* *[[Psephotus haematonotus|Psephotus]]* - Gould, 1845 (1 spesad),
* *[[Northiella]]* - Mathews, 1912 (2 spesad),
* *[[Psephotellus]]* - Mathews, 1913 (3 spesad),
* *[[Purpureicephalus]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad)
* *[[Platycercus]]* - Vigors, 1825 (6 spesad),
* *[[Barnardius zonarius|Barnardius]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad)
* *[[Lathamus]]* - Lesson, 1830 (1 spesad)
* *[[Prosopeia]]* - Bonaparte, 1854 (3 spesad),
* *[[Eunymphicus]]* - Peters, 1937 (2 spesad),
* *[[Cyanoramphus]]* - Bonaparte, 1854 (11 spesad, 3 aet da get en o zouez),
* *[[Pezoporus]]* - Illiger, 1811 (3 spesad),
* *[[Neopsephotus bourkii|Neopsephotus]]* - Mathews, 1912 (1 spesad),
* *[[Neophema]]* - Salvadori, 1891 (6 spesad),
* *[[Oreopsittacus]]* - Salvadori, 1877 (1 spesad)
* *[[Charmosyna]]* - Wagler, 1832 (14 spesad),
* *[[Vini (spesad)|Vini]]* - Lesson, 1833 (5 spesad),
* *[[Phigys]]* - G.R.Gray, 1870 (1 spesad)
* *[[Neopsittacus]]* - Salvadori, 1875 (2 spesad),
* *[[Parvipsitta]]* - Mathews, 1916 (2 spesad),
* *[[Lorius]]* - Vigors, 1825 (6 spesad),
* *[[Chalcopsitta]]* - Bonaparte, 1850 (3 spesad),
* *[[Pseudeos]]* - Peters, 1935 (2 spesad),
* *[[Psitteuteles]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad),
* *[[Eos (genad)|Eos]]* - Wagler, 1832 (6 spesad),
* *[[Trichoglossus]]* - Stephens, 1826 (13 spesad),
* *[[Glossopsitta]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad)
* *[[Melopsittacus undulatus|Melopsittacus]]* - Gould, 1840 (1 spesad)
* *[[Psittaculirostris]]* - J.E.Gray & G.R.Gray, 1859 (3 spesad),
* *[[Cyclopsitta]]* - Reichenbach, 1850 (2 spesad),
* *[[Bolbopsittacus]]* - Salvadori, 1891 (1 spesad)
* *[[Loriculus]]* - Blyth, 1849 (14 spesad),
* *[[Agapornis]]* - Selby, 1836 (9 spesad),
* (††) *[[Lophopsittacus]]* - Newton, 1875 (1 spesad)
* (††) *[[Necropsittacus]]* - Milne-Edwards, 1873 (1 spesad).


## Levrlennadur
*  Leo Joseph, Alicia Toon, Erin E. Schirtzinger, Timothy F. Wright & Richard Schodde, ''A revised nomenclature and classification for family-group taxa of parrots (Psittaciformes)'', 2012, Zootaxa, 3205: 26–40.

## Notennoù ha daveennoù
Het narrenschip

**Het narrenschip** (*Lestr ar Folled* e brezhoneg) zo ul livadur gant Hieronymus Bosch hag a zo war ziskouez e Mirdi al Louvre en Pariz.
Das Narrenschiff

**Das Narrenschiff** pe **Daß Narrenschyff ad Narragoniam** ("Lestr ar Folled") zo un oberenn alamanek e 7000 gwerzenn gant an Elzasad Sebastian Brant (1457–1521) hag embannet e 1494 gant Johann Bergmann von Olpe en Basel, en Suis, hag a reas berzh bras.
Renabliñ a ra meur a seurt follentez war un ton a zo flemmus ha kentelius a bep eil. Awenet eo gant spered ar C'hempenn relijiel hag al lennegezh pobl, ar c'hrennlavaroù.

Hollwashaour eo spered an oberenn, ne gred ket an oberour e c'hall an dud gwellaat met n'hall ket mirout a vazhata nag a genteliañ. Ne glask ket reizhañ ar sioù na gwalldechoù a ziskuilh didrabas hep ober kemm etre pec'hedoù bras ha bihan : an holl a gas mab-den da goll.

## Istor
E 1494 e voe moulet an embannadur kentañ e Basel. Goude e voe adembannet meur a wech, gant koadengravadurioù. E 1494 ivez e voe adembannet e Nürnberg, Augsburg ha Reutlingen ; un doare «kresket » zo bet ivez, e Strasbourg e ti Johann Grüninger, hag adarre en Basel en 1495 ha 1499.

Un doare latin zo bet, **Stultifera navis**, troet gant e vignon Jacques Locher eus Skol-veur Freiburg hag embannet gant Josse Bade, alias Badius Ascensius, en 1497, e Freiburg, hag e Pariz en 1505, adembannet ouzhpenn dek gwech.

Doareoù gallek zo bet entre 1497 ha 1499, evel *La Nef des Folz du Monde*, moullet gant Guillaume Balsarin e Lyon e 1498, troet diwar doare latin Locher gant Jean Drouyn. 
E 1625 e voe graet an embannadurioù alamanek diwezhañ, en 1635 en flandrezeg, ha goude e voe peuzankouaet.
 
## Metaforenn an nev
Gouzout a ra an oberour ez a al lestr da ober peñse gant an dud a zo warnañ. Ar vetaforenn-se eo diazez al levr nemet ez a abred diwar wel pa grog da zibunañ ar c'hant poltred bennak, en ur ziwall mat da chom hep menegiñ an dud a c'halloud na da reiñ anv ebet.

## Skeudennoù

File:Jugend 1930 Heft 6 Titel Das Narrenschiff von Sedlacek.jpg 
file:Narrenschiff.jpg|Talbenn skrid Sebastian Brant, *Narrenschyff*
file:Narrenschiff_-_Liebesnarrheit.jpg|Kupidon dall, dalc'het gant ael ar marv.


## Levrlennadur
* Sébastien Brant, *La Nef des fous*, troet gant Nicole Taubes, embannadurioù Corti, Les Massicotés, 2010.

## Liammoù diavaez
* Un droidigezh saoznek : ''Google Books''
* Embannadur gant CRDP Strassburg : https://web.archive.org/web/20180418153617/http://www.crdp-strasbourg.fr/main2/produits/narrenschiff/

## Pennadoù kar
*Lestr Theseüs
De dood van een vrek (livadur)

***De dood van een vrek*** ("Marv un den skragn"), pe *De dood van een woekeraar* ("Marv un uzurer"), zo ul livadur diwar zorn al livour izelvroat Hieronymus Bosch, graet war-dro 1500-1510, hag a zo hiriv war ziskouez en National Gallery of Art e Washington.
Rannet ez eus bet ur banell dehou eus un trilivadur ; an tammoù all eo Het narrenschip ("Nev ar folled") hag Allegorie op de gulzigheid ("Alegorienn an orged").

## Mennad
An daolenn a zegas da soñj d'an dud e rankont mervel, hervez al lavar *[[Listennad lavaredoù latin|memento mori]]*. Diskouez a ra levezon al levrioù ar  diwar-benn an *Ars moriendi* (arz da vervel), graet evit sikour ar gristenien da zibab etre Jezuz hag ar baradoz en un dorn, hag ar plijadurezhioù en dorn all. Pa dosta ar marv ne c'hall ket an den skragn mirout ouzh an temptadur, ma en gweler oc'h astenn e zorn war-du ur sac'had aour a zo kinniget dezhañ gant un diaoul, daoust ma klask un ael diskouez dezhañ an hent war du kroaz ar C'hrist, a ziskouez anezhi ur barrig gouloù gwenn.

## An daolenn
An den skragn en e wele a sell ouzh an Ankoù e toull an nor, tra ma klask e ael mat diskouez dezhañ Jezuz war ar groaz.

En diaraog e weler an den skragn evel ma oa pa oa yac'h, o verniañ aour en un arc'h, e chapeled en e zorn. Arouezioù ar galloud, tokarn, kleze, skoed, a ra dave da follentezioù ar bed.
De dood van een vrek

**De dood van een vrek** (*Marv an den skragn*) zo anv div oberenn gant Jheronimus Bosch 

*De dood van een vrek (livadur), war ziskouez en National Gallery of Art en Washington
*De dood van een vrek (tresadenn), war ziskouez el Louvre e Pariz.
Memento mori

***Memento mori*** zo ur bomm latin hag a dalv kement ha "bez soñj e varvi", hervez ar gredenn grennamzerel, liammet ouzh klask ar silvidezh er bed all hag an *[[ars moriendi]]*, arz ar marv mat.

## Pennad kar
*Memento
Coracopsis barklyi

***Coracopsis barklyi*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Dougen a ra anv ar politikour breizhveuriat Sir Henry Barkly (1815-1898), bet gouarnour British Guiana, Jamaika, Victoria, British Mauritius ha Cape Colony adalek 1849 betek 1877.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hep ober fae ouzh bleuñv ha broñs ivez.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e Sechelez (inizi Curieuse ha Praslin).

## Liammoù diavaez
*  ''Coracopsis barklyi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Coracopsis barklyi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Coracopsis

***Coracopsis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ perokeded, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Coracopsis barklyi]]*,
* ar peroked du (*Coracopsis nigra)*
** *C. n. libs*, *C. n. nigra* ha *C. n. sibilans*,
* ar peroked vasa (*Coracopsis vasa*)
** *C. v. comorensis*, *C. v. drouhardi* ha *C. v. vasa*.

O c'havout a reer en inizi Komorez, e Madagaskar ha Sechelez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Civitas sine suffragio

***Civitas sine suffragio*** ("keoded hep mouezhiañ") a oa ul live keodedelezh er Republik Roman hag a roe ar geodedelezh roman hep reiñ ar gwir da vouezhiañ er bodadoù keodedourien.
Ar statud-se a voe roet da gentañ da geodedoù-Stadoù degemeret er Republik goude torret ar *[[Foedus Latinum]]*, "kevre latin", en 338 kent JK.

Evel-se e voe dalc'het d'ober a-hed an Impalaeriezh Roman pa veze ebarzhet ar broioù aloubet en impalaeriezh.

Kement ha "hollad annezidi ur gêr, ur Stad" ha "kêr, Stad" e talvez *[[civitas|cīvĭtās]]* ; eus ar ger-se e teu ar ger brezhonek keoded koulz hag ar gerioù gallek *cité* ha saoznek *city*.

## Levrlennadur
*  A. N. Sherwin-White, *The Roman Citizenship*, Oxford University Press, 1979 .

## Liamm diavaez
*  Velasco, J.C. (2010) : "Civitas sine suffragio".

## Pennad kar
*Metek

## Notennoù
Buhé enn Tri Roue

**Buhé enn Tri Roue** zo ur *farce devott* e brezhoneg Gwened, gant an droidigezh c'hallek, embannet e Gwened e 1745, e ti Colass Galles, hag adembannet gant Joseph Loth er Revue Celtique 8, (pajennoù 317-357). 

## Liamm diavaez
* Buhé enn Tri Roue - skrid brezhonek ha gallek embannet gant J. Loth, e levraoueg niverel Skol-veur Roazhon 2.
Eva no duerme

**Eva no duerme** a zo ur film arc'hantinat-spagnol-gall savet gant ar filmaozer Pablo Aguero ha deuet er-maez e 2015.

## Ranniata
* Gael García Bernal : Massera
* Denis Lavant : Koenig
* Sofia Brito : Esther
* Daniel Fanego : Aramburu
* Imanol Arias : Dr. Ara
* Nicolás Goldschmidt : Robles

## Liammoù diavaez
* Eva no duerme pajenn *[[Allociné]]*
Micropsitta

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *μικρός* (bihan e brezhoneg) ha *ψιττακός* (peroked e brezhoneg).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
C'hwec'h spesad korrberoked a ya d'ober ar genad :
* ar c'horrberoked Bruijn (*Micropsitta bruijnii*)
** *M. b. *'bruijnii***, ''buruensis'', ''necopinata'', ''pileata'' ha ''rosea'',
* ar [[korrberoked Finsch|c'horrberoked Finsch]] (''Micropsitta finschii'')
** ''M. f. aolae'', ***finschii***, ''nanina'', ''tristrami'' ha ''viridifrons'',
* ar [[korrberoked Geelvink|c'horrberoked Geelvink]] (''Micropsitta geelvinkiana'')
** ''M. g. '''geelvinkiana*** ha *misoriensis*,
* ar c'horrberoked kabell melen (*Micropsitta keiensis*)
** *M. k. chloroxantha* ha ***keiensis***,
* ar c'horrberoked Meek (*Micropsitta meeki*)
** *M. m. *'meeki*** ha ''proxima'',
* ar [[korrberoked penn gellrous|c'horrberoked penn gellrous]] (''Micropsitta pusio'')
** ''M. p. beccarii'', ''harterti'', ***pusio**' ha *stresemanni*.

## Annezva
O c'havout a reer e Ginea Nevez hag en inizi tost, ugent (20) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Annie Le Houérou

**Annie Le Houérou** zo ur bolitikourez vreizhat eus ar Strollad Sokialour, kannadez pastell Gwengamp. Maer Gwengamp eo bet.
Metek

Ur **metek** (*metoikos* e henc'hresianeg, eus metá, a verk ar c'hemm, hag oîkos "annezlec'h") a oa an anv roet en Hellaz kozh d'an estren a oa o chom en kêr Aten, nemet n'en devoa ket gwirioù keodedour er stad pe gêr-se (polis).

## Pennadoù kar
*Civitas sine suffragio‎
The Farther Adventures of Robinson Crusoe

***The Farther Adventures of Robinson Crusoe*** (anvet *The Further adventures of Robinson Crusoe* bremañ) zo ur romant gant Daniel Defoe, embannet e 1719. Un heuliad d'ar romant *[[Robinson Crusoe]]* (1719 ivez) e oa, ma weler an haroz o treuziñ Siberia, o vont eus Moskov betek Beijing.

Diazezet e oa ar skrid-mañ war deizlevr kannadiezh an ergerzher alaman Adam Brand (kent 1692-1746) a veajas eus an eil kêr-benn d'eben etre 1693 ha 1695. Hiroc'h e oa an titl orin : *The Farther Adventures of Robinson Crusoe; Being the Second and Last Part of His Life, And of the Strange Surprising Accounts of his Travels Round three Parts of the Globe*.

Daoust ma oa da vezañ an eil ha diwezhañ darn eus istor buhez Crusoe, ul lodenn all a voe staget outi e 1720, anvet *Serious Reflections of Robinson Crusoe*.
Arad (Roumania)

**Arad** (anv heñvel e roumaneg, en hungareg, en alamaneg hag e kroateg) zo ur gêr eus Roumania. Pennlec'h distrig (*județ*) Arad eo. Emañ war lez ar stêr Mureș, 547 km er gwalarn da Vukarest, tost da harzoù Hungaria. E 1910 e oa 63 166 a dud o chom eno (70 % a hungaregerien, ha roumanegerien hag alamanegerien) ; e 2011 e oa  a annezidi (85% a roumanegerien, 10 % a hungaregerien).

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel ti-kêr Arad
Bibliothèque verte

Ar **Bibliothèque verte** zo un dastumad levrioù gallek evit ar yaouankizoù, krouet e 1923 gant an ti-embann gall Hachette, ha gwer liv ar goloioù. Berzh bras a reas etre 1955 ha 1980.

## Liammoù diavaez
* Nevesaat yezh levrioù ar ''Bibliothèque verte'', pennad e Libération 30/07/2011
Tanygnathus

***Tanygnathus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Tanygnathus gramineus]]*,
* *[[Tanygnathus lucionensis]]*
** *T. l. hybridus*, *T. l. lucionensis*, *T. l. salvadorii* ha *T. l. talautensis*,
* *[[Tanygnathus megalorynchos]]*
** *T. m. affinis*, *T. m. hellmayri*, *T. m. megalorynchos*, *T. m. subaffinis* ha *T. m. sumbensis*,
* *[[Tanygnathus sumatranus]]*
** *T. s. burbidgii*, *T. s. duponti*, *T. s. everetti*, *T. s. freeri* ha *T. s. sumatranus*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Hachette

**Hachette**, pe **Hachette Livre** zo ur stroll-embann gall, a zo bet krouet en 1826 gant Louis Hachette. Abaoe 1981 eo ur rann eus Lagardère SCA. War-bouez kreskiñ eo deuet da vout ar c'hentañ embanner e Bro-C'hall, hag an eil e Spagn.

## Pennadoù kar
* Bibliothèque verte
* Le Livre de Poche
Friday

**Friday** eo anv saoznek ar Gwener (deiz). Un anv-tiegezh eo ivez, hag anv meur a dra.

## Tud
**[[Linda Friday]]*, ganet e 1971, aktourez pornografek stadunanat

## Lennegezh
**Friday*, anv keneil Robinson Crusoe er romant saoznek gant Daniel Defoe.
**Friday*, romant saoznek gant Robert Heinlein.

## Kanaouennoù
Meur a ganaouenn zo en anv-se, en o zouez:
**Friday on my mind*, gant The Easybeats e 1966
**Friday* gant Rebecca Black e 2011, barnet evel ar *gwashañ kanaouenn bet savet*.

## Notennoù
Eos (genad)

***Eos*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Eos bornea]]*
** *E. b. bornea* hag *E. b. cyanonotha*,
* *[[Eos cyanogenia]]*,
* *[[Eos histrio]]*
** *E. h. challengeri*, *E. h. histrio* hag *E. h. talautensis*,
* *[[Eos reticulata]]*,
* *[[Eos semilarvata]]*,
* *[[Eos squamata]]*
** *E. s. obiensis*, *E. s. riciniata* hag *E. s. squamata*.

O c'havout a reer holl en inizi reter Indonezia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ar Sigoter

***De goochelaar*** ("Ar sigoter") zo un eoullivadur war goad diwar zorn al livourizelvroat Hieronymus Bosch, graet etre 1496 ha 1520.

Meur a anv gallek zo bet roet d'an oberenn : **''L'Escamoteur**, Le Jongleur, Le Bouffon* ha *Le Prestidigitateur*.<br />
E mirdi-kêr [[Saint-Germain-en-Laye]] e [[Bro-C'hall]] emañ hiziv.



== Istor ==
Pemp doare zo d'al livadur, hag un engravadur, met an doare a zo miret en un arc'h-kreñv e mirdi-kêr Saint-Germain-en-Laye a vefe an doare orin.

Laeret e oa bet e miz Kerzu [[1978]] gant ar strollad gall [[Anveliouriezh|anveliour]]-[[Komunouriezh|komunour]] *Action directe'', hag adkavet e miz C'hwevrer 1979.

## Notennoù
Ar Varn Diwezhañ

&nbsp;*Arabat eo droukveskañ gant ar pezh-c'hoari brezhonek* Ar Varn diwezhañ.
----
**Ar Varn Diwezhañ**, pe **Deiz ar Varn**, zo ur gredenn gristen ma savo a varv da vev, hervezi, an holl dud da fin ar bed, da vout barnet.

## Daveoù
Meneg eus *ar varn diwezhañ* zo en Aviel Mazhev :
* *Planedenn kêr Sodom a vo skañvoc'h da zougen da zeiz ar varn eget hini ar gêr-mañ * (Aviel Mazhev 10:15).
E lizhiri an Ebestel ez eus kaoz eus an deiz-se ivez (1Cor 5:5, 2Cor 1:14, 1The 5:2, 2Pie 3:10, Apoc 1:10,1 Thim 3).

En eil lizher Pêr e lenner : *Hogen deiz an Aotrou a zeuio evel al laer en noz ; en amzer-se e tremeno an neñvoù gant tarzh hag an elfennoù o teviñ a vo pulluc'het hag an douar gant an oberoù zo ennañ a vo pulluc'het en e bezh*.

## Oberennoù
Meur a oberenn skrivet ha livet dreist-holl zo bet awenet gant *ar varn diwezhañ*.
### Lennegezh
* *[[Ar Varn diwezhañ (pezh-c'hoari)|Ar Varn diwezhañ]]*, pezh-c'hoari brezhonek en , Sant-Brieg, Skol, 1998.
### Livadurioù

Batolo judgment.png|Taddeo di Batolo (1362-1363)
Fra Angelico 009.jpg|Fra Angelico (1387-1395)
Stefan Lochner 006.jpg|Stefan Lochner (*c.* 1435)
Das Jüngste Gericht (Memling).jpg|Hans Memling (1466-1473)
Luca signorelli, cappella di san brizio, separazione delle anime 01.jpg|Luca Signorelli (1499-1523)
Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|Michelangelo (1536-1541)


### Sonerezh
* *Gwerz an ene evurus*, er bladenn *[[Gouañv bepred]]*, gant kanet gant Yann-Fañch Kemener.
Yoash (roue Yehouda)

Hervez an Tanac'h e voe Yoash (hebraeg : יְהֹואָשׁ, Yəhôʾāš ; “Jehovah-roet” ; gresianeg : Ιωας ; latin : Joas) roue Yehouda etre 835 KJK ha 796 KJK.

Mab Ahazia oa. Sivia a oa anv e vamm, eus Beer-Sheva.

"Oberoù Yoash a voe reizh ouzh daoulagad an Aotroù e-keit ha ma kentelias anezhañ Yehoyada, ar beleg" (2R **12**,3).

En em sevel a reas ofisourien eus e arme enep dezhañ. Lazhet e voe ganto (Yosac'har, mab Shimeat ha Yehozavad, mab Shomer) e Bet-Milo.

Ren a reas e vab Amasia en e lec'h.

## Notennoù ha daveennoù
Amasia (roue Yehouda)

**Amasia** (hebraeg **אֲמַצְיָהוּ** ʾAmaʦyāhû : « nerzh an Aotrou  », « kreñvaet gant an Aotrou », pe « galloudus eo an Aotrou », henc'hresianed Αμεσσίας pe ᾿Αμασίας, latin Amasias) a oa roue Yehouda eus 196 KJK betek 781 KJK, goude e dad, Yoash, hervez an Tanac'h.

Yehoadan, eus Jeruzalem, e oa e vamm.

"Ober a reas ar reizh ouzh daoulagad an Aotroù, nann avat evel David , e dad : A-grenn evel ma rae Yoash, e dad, e reas." '2R **14**, 3).

Lazhañ a reas muntrerien e dad kerkent ha ma voe start ar rouantelezh en e zorn.

Trec'het e voe gant Yoash e Bet-Shemesh.

"Bez' e voe enep dezhañ un irienn e Jeruzalem, hag e tec'has da Lac'hish ; met kaset e voe war e lerc'h tud hag hel lakas d'ar marv eno." (2R **14**, 19).

Azaria, e vab, a voe lakaet da roue en eblas.

## Notennoù ha daveennoù
An Aviel ha Meditacionou

**An Aviel ha Meditacionou tennet eus re c'hallec an Abat Duquesne gant an Otrou Richard** zo ul levr e brezhoneg Treger embannet e 1819 gant Ledan e Montroulez. Troidigezh ul levr gallek "l'Année apostolique ou Méditations pour tous les jours de l'année", gant Duquesne, aluzener toull-bac'h ar Bastille, embannet e 1791 e Pariz, e oa.
Elminia

***Elminia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Elminia albicauda]]*,
* *[[Elminia albiventris]]*
** *E. a. albiventris* ha *toroensis*,
* *[[Elminia albonotata]]*
** *E. a. albonotata*, *subcaerulea* ha *swynnertoni*,
* *[[Elminia longicauda]]*
** *E. l. longicauda* ha *teresita*,
* *[[Elminia nigromitrata]]*
** *E. n. colstoni* ha *nigromitrata*.

## Annez

Nav (9) isspesad en holl ; o c'havout a reer holl en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Johann Karl Wilhelm Illiger

**Johann Karl Wilhelm Illiger**, bet ganet d'an 19 a viz Du 1775 e Braunschweig (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Mae 1813 e Berlin (Rouantelezh Prusia d'an ampoent), a oa un amprevanoniour hag ul loenoniour alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Actitis]]*,
* **B** : *[[Burhinus]]*,
* **C** : *[[Cathartes]]*, *[[Centropus]]*, *[[Chauna]]*,
* **E** : *[[Eurypyga helias|Eurypiga]]*,
* **M** : *[[Formicarius (genad)|Myiothera]]*, *[[Dysithamnus|Myothera]]*,
* **N** : *[[Nectarinia]]*,
* **O** : *[[Opisthocomus hoazin|Opisthocomus]]*,
* **P** : *[[Pachyptila]]*, *[[Pezoporus]]*, *[[Procnias]]*, *[[Pteroglossus]]*,
* **S** : *[[Syrrhaptes]]*,
* **T** : *[[Tichodroma]]*,
* **X** : *[[Xenops]]*.

### [[Spesad]]où
* **T** : *[[Tersina viridis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Llanychan

**Llanychan** zo ur gêriadenn hag ur barrez vihan e Kembre, e Sir Ddinbych. Emañ e-kichen Llandyrnog, er biz da Rhuthun.

N'eus nemet div iliz e Kembre en anv Sant Hychan, a vije unan eus mibien Brychan, ha Llanychan zo unan anezho. Meneget eo an iliz-se en ur skrid eus 1254.
Prioniturus

***Prioniturus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Prioniturus discurus]]*
** *P. d. discurus* ha *P. d. whiteheadi*,
* *[[Prioniturus flavicans]]*,
* *[[Prioniturus luconensis]]*,
* *[[Prioniturus mada]]*,
* *[[Prioniturus mindorensis]]*,
* *[[Prioniturus montanus]]*,
* *[[Prioniturus platenae]]*,
* *[[Prioniturus platurus]]*
** *P. p. platurus*, *P. p. sinerubris* ha *P. p. talautensis*,
* *[[Prioniturus verticalis]]*,
* *[[Prioniturus waterstradti]]*
** *P. w. malindangensis* ha *P. w. waterstradti*.

O c'havout a reer e Filipinez (*discurus*, *luconensis*, *mindorensis*, *montanus*, *platenae*, *verticalis* ha *waterstradti*) hag en Indonezia (*flavicans*, *mada* ha *platurus*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Burebista

**Burebista** (*Βυρεβίστας* en henc'hresianeg) a oa roue Dakia etre 82 ha 44 kent JK. Unaniñ a reas ar meuriadoù a oa eno ha ren a reas warno. Aloubiñ a reas douaroù ar pobloù amezek e gevred Europa. Muntret e voe ha rannet e voe e zomani e meur a damm. 

Unaniñ a reas ar C’heted hag an Daked a oa o chom en douaroù etre ar stêr *Hercinica* (Morava bremañ) er gornaoueg hag ar Bug er reter, hag etre ar C’harpatoù en hanternoz ha Dionysopolis er c’hreisteiz. Diazezañ a reas e gêr-benn (anvet Argedava pe Sargedava) e-kichen Mihăilești, a zo bremañ e mervent Roumania, e menezioù Orăştie. Eno e weler c’hoazh aspadennoù eus kreñvlec’hioù Burebista.
Aloubet e voe douaroù nevez gantañ. E 60-59 kent JK e voe trec’h war ar pobloù kelt Boii ha Taurisci a oa o vevañ er gornaoueg hag er gwalarn, er pezh a zo bremañ Hungaria ha Slovakia. Goude 55 kent JK hag a-raok 48 kent JK e aloubas arvor ar Mor Du, gant kêrioù gresian Olbia hag Apollonia.

Ken bras e oa e zomani ha ken brudet e c’halloud ma klaskas Pompeius ober emglev gantañ evit e vrezel ouzh Jul Kaezar. Goude e drec’h a-enep Pompeius, e voe darbet da Gaezar kas e armeoù a-enep Burebista, met muntret e voe a-raok, d’ar 15 a viz Meurzh 44 kent JK. Er bloavezh-se ivez e voe muntret Burebista gant uhelidi eus Dakia o doa aon da goll o galloud. Goude ar muntr-se ez eas rouantelezh Burebista d’an traoñ ha rannet e voe e meur a damm.
Lestr ar Folled

**Lestr ar Folled** zo un alegorienn ganet e Levrenn VI Ar Republik, gant Platon, diwar-benn ul lestr hep sturier, kaset gant tud dizesk, diboell, pe ankouaus. Prest eo ar strollad tud da lazhañ kement hini a zo war e hent, da vadaouiñ ar c'habiten diouzh ret. Ar gwir gabiten, hag a oar diouzh ar stered hag an avel, a zo didalvoud a-grenn hervez an engroez. Hervez alegorienn Platon eo heñvel ar prederour pa vez graet fae warnañ gant ar stad.

## Istor

Diwar meizad Platon ez eus bet savet meur a oberenn.
*E 1494, Das Narrenschiff‎, ur skrid alamanek gant an Elzasad Sebastian Brant.
*War-dro 1500, Het narrenschip, gant al livour izelvroat Hieronymus Bosch.
*E 1958, Ship of fools, romant saoznek gant ar skrivagnerez stadunanat Katherine Anne Porter.
***Ship of fools*, ur film saoznek gant Stanley Kramer savet diwar ar romant e 1965, ma c'hoari Vivien Leigh ha Lee Marvin.
*E 1989, *La nave de los locos*, romant spagnolek gant ar skrivagnerez urugwaiat Cristina Peri Rossi.
*E 1999, *Ship of Fools*, ur pezh-c'hoari gant Theodore Kaczynski, anavezet evel 'The Unabomber', skrivet en toull-bac'h, alegorienn diwar-benn ar stad hag an dispac'h a ranker ober outi.
* 2001, *Ship of Fools*, ur romant skiant-faltazi gant Richard Paul Russo, diwar-benn un egorlestr ha ne oar den da belec'h emañ o vont.
*E 2002,*The Ship of Fools*, romant gant Gregory Norminton.
**"Ship of Fools", un danevell gant Charles Stross en dastumad *Toast: And Other Rusted Futures*.
*E 2003, *[[The Years of Rice and Salt]]*, romant skiant-faltazi saoznek gant Kim Stanley Robinson, diwar-benn 'karavanenn ar folled', enni torfedourien ha politikerien o tec'hel eus un Al-Andalus nevez aloubet gant islamourien.
*E 2010, *Ship of Fools: How Stupidity and Corruption Sank the Celtic Tiger*, ul levr diwar-benn Iwerzhon hag he folitikerien en enkadenn ekonomikel, gant ar c'hazetenner Fintan O'Toole.

## Pennadoù kar
*Das Narrenschiff (disheñvelout)

## Notennoù
Gellifor

**Gellifor** zo ur gêriadenn vihan e Kembre, e Sir Ddinbych. Emañ en hanernoz da gêr Rhuthun, e tu reter traoñienn Dyffryn Clwyd. E parrez Llangynhafal emañ.

Moel Famau, unan eus kernioù Bryniau Clwyd, zo un tammig er reter d'ar gêriadenn.
Llandrillo (Sir Ddinbych)

**Llandrillo** pe **Llandrillio-yn-Edeirnion** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e mervent Sir Ddinbych. Emañ e Dyffryn Edeirnion ha gwechall e oa e Sir Feirionnydd. Emañ war lez an Dyfrdwy, hanter-hent etre Corwen hag Y Bala.

Anvet eo diwar sant Trillo a zeuas eus Breizh, a-hervez, gant menec'h all, hag a savas Llandrillo e-kichen kember an Dyfrdwy gant ur wazh-dour anvet Ceidiog.

E Llandrillo, er , e voe ganet ar barzh Hywel Cilan, unan eus barzhed lez Rouantelezh Powys.

Meurvein eus an Neolitik a gaver tro-war-dro Llandrillo : kambr-vez Branas Uchaf, eus an trede milved kent JK, krommlec'h Tyfos, eus Oadvezh an arem ha krommlec'h Moel Tŷ Uchaf.

E 2011 e oa poblet kumuniezh Llandrillo gant 580 a dud, ha 337 anezho (59,2%) a oa kembraegerien.

## Notennoù