Klotenn diabarzh

Ar **glotenn-diabarzh**, pe **enklotenn**, eo an doare da skrivañ meur a soniad o kenglotañ etrezo en ur frazenn, pe en ur werzenn. Implijet e vez er varzhoniezh dreist-holl, met savet ez eus bet buhezskridoù tev-mat da vare ar Grennamzer e Breizh hag e Kembre.

Ur reizhiad skrivañ ha gwerzaouiñ dibar an hini eo, a gaver er yezhoù predenek hepken. E barzhoniezh Kembre eo ledanoc'h tachenn ar *cynghanedd* (distagadur kembraek : , ger-ha-ger : *kengan* pe *heson*), a-wezhioù treuzskrivet *kenganez*) dre ma talvez renkamant ar sonioù war ul linenn, en ur implijout an taol-mouezh, klotennoù-kensonenn ha klotennoù, en ur reizhiad kempleshoc'h eget hini ar brezhoneg.

## Reizhiad ar c'hlotennoù-diabarzh e krennvrezhoneg
Implijet-stank e veze da vare ar c'hrennvrezhoneg, da lavarout ep etre an  hag ar , gant an dud a Iliz peurliesañ, a oa an dud desketañ war ar yezh.

Lenn a c'heller hiziv an deiz meur a oberenn brudet-mat skrivet e klotennoù-diabarzh, en o zouez :
**[[Amouroustet eun den coz]]* ()
**[[An Buhez Sant Gwenôlé Abat]]* (1580)
**[[Nouelou Ancien ha Devot|An nouelou ancien ha devot]]* (1650)
**[[Buhez Mab Den]]*
**[[Buhez Sante Barba]]* (1608)
**[[Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guinclaff|An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff]]* (1450)
**[[Le Mirouer de la Mort|Le Mirouer de la mort]]* (1575)
**[[Pemzec Leuenez Maria]]*
**[[Tremenuan an Ytron Guerches Maria]]*
;Ur skouer
Setu amañ gwerzennoù tennet eus *An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff* (gwerzennoù 48-49) :

:An tut a il**is** digu**ys**et
:An douar fall**aff** a roy guell**aff** [et]

Ar pezh a dalvez en hor brezhoneg a-vremañ :

:An dud a il**iz** dic'h**iz**et
:An douar fall**añ** a roy gwell**añ** [ed]

;Displegadur mont en-dro ar reizhiad
Ouzhpenn da lakaat silabennoù-dibenn pep gwerzenn da glotañ kenetrezo neuze, evel ma reer e kalz yezhoù, e vez lakaet ar silabenn eil-diwezhañ da glotañ gant an hini greizel : [is] en destenn, ha [añ] ivez en eil gwerzenn.

## Reizhiad ar ''gynghanedd'' e kembraeg
E kembraeg e talvez an digrafoù ,  ha  ar c'hensonennoù /ð/, /ɬ/ ha /χ/.

### ''Cynghanedd groes'' ("kenganez-groaz")
An holl gensonennoù tro-dro d'ar vogalenn daol-mouezhiet dirak an troc'h a rank bezañ adlavaret da c'houde er memes urzh. Kensonenn ziwezhañ gerioù diwezhañ pep hanter-linenn a rank bezañ disheñvel avat, kement ha vogalenn daol-mouezhiet pennañ pep hanterenn. Ur skouer diwar ar varzhoneg *[https://cy.wikisource.org/wiki/Cywydd_y_Cedor Cywydd y Cedor]* (gwerzenn 32) gant Gwerful Mechain, ur varzhez er   :

:law i **a** / al wy **wy**aw

Amañ e weler ar patrom {C L Dd Dd [taol-mouezh] L} a bep tu d'an troc'h. Ar vogalennoù taol-mouezhiet pennañ zo  (monoftongenn verr) ha  (diftongenn /uj/). E *cynghanedd groes* ne vez dre vras kensonenn ebet en eil hanterenn ne vije ket perzh eus an heklev-kensonenn (nemedennoù zo, dreist-holl pa vez  e deroù an hanterenn hag ar gensonenn ziwezhañ, e-giz ma oa bet displeget uheloc'h). Dieub eo ar vogalennoù n'int ket taol-mouezhiet.

### ''Cynghanedd draws'' ("kenganez-dreuz")
Tre ha tre evel *cynghannedd groes* nemet ez eus kensonennoù e penn-kentañ eil hanterenn al linenn ne vezont ket kavet en aridennad kensonennoù heklevet. *Cynghanedd draws* a gaver er werzenn-se gant R. Williams Parry

:ow we w**e**n / dan ou **iâ**

Amañ eo adlavaret ar sekañs kensonennoù {Rh Ch Dd [taol-mouezh]} gant bogalennoù taol-mouezhiet disheñvel ( berr hag  hir). Gallout a reer merzhout ne c'hoari an  e fin an hanterenn gentañ perzh ebet er genganez, echuet eo ar werzenn gant ar ger *iâ*, da lavaret eo ur vogalenn. Ma vije echuet gant ur ger e  e vije ur glotenn c'henadel etre an daou c'her, ar pezh n'eus ket aotre d'ober er genganez.

Notenniñ a reer n'emañ ket perzh {D N} en eil hanterenn eus ar werzenn eus ar genganez, aze emañ an diforc'h etre ar genganez-dreuz hag ar genganez-groaz. Ne vern pe niver a gensonennoù direspont a zo el lodenn-mañ eus ar werzenn e-keit m'eo adlavaret ar sekañs kensonennoù kentañ gant an taol-mouezh. Keñveriañ a c'heller ober gant ur c'hinnig all, pell diouzh an hini kentañ, e barzhoneg Dafydd ap Gwilym *[[Merched Llanbadarn]]* m'eo bet adlavaret ur silabenn hepken : 

:**a** / ar holl ferched y **wy**f! 


### ''Cynghanedd sain'' ("kenganez-son")
Gant *cynghanedd sain* e c'hoarier gant ar c'hlotennoù-diabarzh. Ma ranner ar werzenn e teir lodenn, gant daou droc'h, e klot ar rann gentañ hag an eil rann tra ma adlavar an trede rann patrom kensonennoù an eil. Da skouer :

:pant yw h**<mark style="background-color:#7EC0EE;">wy</mark>** / a **<mark style="background-color:#7EC0EE;">wy</mark>** / a aw


### ''Cynghanedd lusg'' ("kenganez-lusk")
Silabenn ziwezhañ a-raok an troc'h en hanterenn gentañ al linenn az a d'ober ur glotenn glok gant eil silabenn ziwezhañ er ger diwezhañ eus ar werzenn, ur ger liessilabennek (ennañ taol-pouezh pennañ an eil hanterenn). Da skouer :

:duw er ei r**<mark style="background-color:#7EC0EE;">add</mark>** / a'i **<mark style="background-color:#7EC0EE;">add</mark>**ef,

Ar sistem-se eo tamm pe damm hini an enklotennoù brezhonek.

## Skridoù a-vremañ savet e klotennoù-diabarzh
### E brezhoneg
Lañs zo bet roet en-dro d'ar gwerzaouiñ e klotennoù-diabarzh gant ar skrivagner Roparz Hemon e deroù an  hag a-hed e vuhez varzhoniel da c'houde. Meur a varzhoneg enklotennet en deus savet. War e lerc'h, an den all en deus savet meur a varzhoneg enklotennet eo Alan Botrel. Un torkad leun a varzhonegoù enklotennet en deus skrivet, anvet *Govel an dremmwelioù*, da skouer. Gwech ha gwech all e vez embannet ur varzhoneg evel-se e kelaouenn Al Liamm ivez, met ret eo anzav n'eo ket ken puilh an oberennoù enklotennet el lennegezh vrezhonek kempred evel m'emañ en hini kembraek. Gant Al Liamm e oa bet embannet *Lae Izold*, gant Paskal Tabuteau, un oberenn skrivet penn-da-benn gant enklotennoù.

## Daveoù

## Levrlennadur
;Diwar-benn ar brezhoneg
*Emile Ernault, L'ancien Vers breton, Honoré Champion, 1912 ; adembannet gant Brud Nevez, 1991 
;Diwar-benn ar c'hembraeg
*Hopwood, Mererid. * Singing in Chains: Listening to Welsh Verse.* Llandysul : Gomer, 2004 
*Llwyd, Alan. *Anghenion y Gynghanedd.* Barddas, 2007 
*Turco, Lewis. *The New Book of Forms: A Handbook of Poetics.* London : University Press of New England, 1986