Eil Brezel Nagorno-Karabac'h

**Eil Brezel Nagorno-Karabac'h**, anvet ivez **Oberiadur ''Meilh-Dorn Houarn**'' gant Azerbaidjan  a zo ur brezel etre Republik Nagorno-Karabakh pe Artsakh, harpet gant Armenia, hag Azerbaidjan, skoazellet gant Turkia, evit bezañ mestr war Nagorno-Karabakh, ur stadig poblet dreist-holl gant Armenianed met dianavezet gant ar gumuniezh etrebroadel abaoe he disklêriadur dizalc'hiezh diouzh Azerbaidjan e 1991.

Kroget e oa ar brezel d'ar 27 a viz Gwengolo 2020. Sinet ue voe n arsav-brezel goude trizek devezh stourm, met adkroget an emgannoù un tamm goude. Echuet e voe ar brezel goude aloubadeg kêr-benn istorel Nagorno-Karabakh, Shushi, gant arme Azerbaidjan. Ministr Kentañ Armenia, Nikol Pashinian, a sinas un emglev harz-stourm dindan evezh Rusia gant Prezidant Azerbaidjan, Ilham Aliyev. Hervez ar feur-emglev e voe kollet an 2/3 eus an takad gant Republik Nagorno-Karabagh. Rankout a reas arme Armenia tec'hout kuit eus an 1/3 a chome, zoken ma talc'hent ar gwir da implij hent Lachin, dalc'het gant soudarded ar peoc'h rusian. Evezhiet e voe ouzh doujañs an arsav-brezel gant Rusia ha Turkia. 

M'eo burutellaet groñs ar Ministr Kentañ Nikol Pashinian gant ar poblañs armenian goude ar brezel, eo bet gouest da chom er galloud. Rankout a reas ar peurrest eus poblañs Nagorno Karabagh kuitaat an tiriad goude aloubadeg an takad e 2023 gant Azerbaidjan.

## Kenarroud

### Kenarroud istorel
E 1991, gant Freuzadenn an URSS, e krogas ar brezel evit Nagorno-Karabakh, lec'hiet en Azerbaidjan met poblet gant Armenianed. Gounezet e voe Brezel kentañ Nagorno-Karabac'h (1988-1994) gant an dispartiourien armenian hag a grouas Republik Nagorno-Karabakh gant harp an arme armenian hag un toullad soudarded a youl-vat, izili kozh an ASALA en o zouez. En desped d'an dizingalder galloud etre Armenia hag Azerbaidjan, an Armenianed a c'hounezas ar brezel abalamour ma oa ur briorelezh vroadel ha kalz mennetoc'h e oa neuze ar soudarded eus o zu. 

### Kenarroud nevez
Padal, aet eo war-gresk an dizingalder etre an daou amezeg abaoe 1991. Armenia he deus kollet 15% eus he foblañs abalamour d'an divroañ, padal eo kresket eus 42% poblañs Azerbaidjan d'ar memes mare. E-keñver an armerzh, lieskementaet eo bet Produ Diabarzh Kriz Armenia dre 20 hag hini Azerbaidjan dre 60. E 2018, astennet eo ar stennadurioù etre an div vro abalamour da cheñchamant bonreizh gant Republik Nagorno-Karabagh, a zeuas da vezañ Republik Arstakh, anv armenian kozh ar rannvro, hag emgannoù war an harzoù etre an daou arme e miz Gouere 2020.
 
An emgannoù war an harzoù a oa sur a-walc'h un doare da amprouiñ an difenn armenian evit an arme azeri. Hennezh a oa prientet kalz en a-raok, pourvezet dreist-holl gant o mignon bras, Turkia. Prenet o doa dreist-holl armoù nevez (tennoù, lañserioù fuzeennoù... Ha dreist-holl an dronoù Bayraktar TB2, kaset da Azerbaidjan adalek miz Kerzu 2022     .

Un toullad goprsoudarded a zo bet engouestlet dre rouedadoù Turkia, dreist-holl aozadurioù paramilitaer turk e norzh Siria, kaset war-eeun eus an tiriadoù aloubet gant aozadurioù tost ouzh Turkia pe eus Libia lec'h me oant o labourat evit Turkia abaoe bloavezhioù. Istimañ a reer an niver a gc'hprsoudarded-se tro-dro 5000     .

Ouzhpenn an dafar degaset eo bet eilet, sur a-walc'h, an arme azeri gant oberataerien dronoù, kuzulierien vilourel hag ofiserien spierezh turk. Eil harp bras Azerbaidjan a oa Israel, pourvezer pennañ all armoù ha dronoù da renad arlevier Azerbaidjan, Ilham Aliev  .

## Dibunadeg
D'an 27 a viz Gwengolo 2020, emgannoù kreñv a grogas e Nagorno-Karabakh etre armeoù Armenia hag Azerbaidjan . Bombezennet e voe Stepanakert, kêr-benn Nagorno-Karabakh hag aloubet buan-ha-buan 6 kêriadenn kichen an harzoù.

Kentañ ministr Armenia Nikol Pashinyan a embannas neuze e oa bet "disklêriet brezel" da Armenia. En tu all, Penn Stad Azerbaidjan Ilham Aliyev a embannas ivez al lezenn vrezel hag a zisklêrias : « Arme Azerbaidjan a stourm hiziv war he zachenn, da zifenn hec'h anterinder tiriadel, hag o reiñ taolioù spontus d'an enebour. Ar gwir 'zo ganeomp ha trec'h e vimp. »  .

Goude nebeutoc'h eget ur sizhunvezh stourm, d'an 3 a viz Here, embann a reas ar prezidant Aliyev e oa bet aloubet kêriadennoù nevez (Madaghis, Talish, Mehdili, Chaxirli, Aşağı Maralyan, Sheybey, Guyjag hag Achaghi Abdurrahmanli) gant e arme.   . Tost a-walc'h e oa an arme da vombezennañ kêr-benn Nagorno Karabagh, Stepanakert, evit ar wech kentañ gant kanolioù pounner. Un nebeud devezhioù goude, an hanter eus poblañs an tiriad a oa repuet e Bro-Armenia .

D'an 10 a viz Here e voe disklêriet un arsav-brezel, marc'hataet e Moskov goude un emgav dek eurvezh etre minnistred an aferioù estren armenian, azeri ha rusian. Eskemmet e voe prizonidi brezel ha korfoù ar re lazhet, met ne deas ket ar c'haozeadennoù war-raok ha torret e voe an arsav-brezel un nebeud devezhioù goude.

D'an 22 a viz Here, an harzoù etre Iran ha Nagorno Karabagh a oa dindan kontrol Azerbaidjan penn-da-benn. 112 kêriadenn ha 3 c'hêr vras a oa bet aloubet abaoe deroù ar brezel . Klasket e voe neuze da c'houde aloubiñ hent Lachin, an hent berrañ etre Armenia ha Nagorno-Karabakh . Hervez ar prezidant rusian Vladimir Poutin e oa marvet tro den. En desped da arnodoù Armenia evit gwaskañ Azerbaidjan (da skouer o klask distruj eoulsanoù azeri), ne zeuas ket a-benn da baouez an argad.

D'an 8 a viz Du, Azerbaidjan a zisklêrias aloubadeg Shousha/Shoushi, ar pezh a voe anavezet an devezh goude gant gouarnamant Nagorno Karabagh. D'an 10, sinet e voe un emglev peoc'h etre Armenia hag Azerbaidjan da echuiñ ar brezel e Nagorno-Karabakh.

## Arsav-brezel

Goude an arsav-brezel, miliadoù a Armenianed eus Nagorno-Karabakh a voe rediet da guitaat o zi da c'hortoz ma vo lakaet e pleustr an emglev evit lakaat un termen d'an emgann. Un toullad eus outo a blantas tan en o ziez evit ma ne vefent ket aloubet gant Azerbaidjaniz      . D'an 20 a viz Du, Azerbaidjan a adkemeras perc'henniezh war distrig Agdam  ha war hini Kelbadjar  hag ar 11añ a viz Kerzu, distrig Lachin , hervez an emglev arsav-brezel .

## Reaktadennoù etrebroadel
Abred kenañ eo bet kondaonet ar vrezel gant ABU, Unaniezh Europa, ar Stadoù-Unanet ha Bro-C'hall. Met disoc'h ar brezel n'eus lakaet war-vel harpoù etrevroadel ar stourmerien.

### Kostez Armenia
Stadoù-Unanet America, dindan respet kentañ Donald Trump, n'eus embannet e « spi e c'hello an Armenianed en em zifenn a-enep ar pezh a ra Azerbaidjan. »  .

Bro-C'hall, e-touez mignon brasañ an Armenianed, a-drugarez d'un diaspora niverus a-walc'h, n'eus kaset sikour medisinel da Armenia.

### Kostez Azerbaidjan
Turkia, evel-just, a zo mignon pouezusañ Azerbaidjan. Kondaon a reaont  « Tagadenn an Armenianed »      . Ouzhpenn an harp danvezel, kelaouet eo ivez kas ofiserien turked ha goprsoudarded djihadourien sirian ganto . 

Israel a oa an eil harp pennañ evit Azerbaidjan . Ar fuzuilhoù hag an armoù pourvezet ganto a zo bet un elfenn bouezus eus kresk galloud milourel Azerbaidjan war Armenia. Ouzhpenn-se, Ensavadur ar Reter-Nesañ (MEI) a embann ez eus bet kaset da benn ur gartenn eus Nagorno-Karabakh gant Elta Systems, un is-embregerezh eus Israel Aerospace Industries (IAI). Pouezus eo bet ar gartenn-se d'an arme Azeri evit e emgannoù war an dachenn e-pad ar brezel »  .

Hungaria n'eus embannet e harp da Azerbaidjan, o lavarout emañ Nagorno-Karabakh e-barzh tiriad anavezet etrebroadel Azerbaidjan hag eo neuze en e wir da aloubiñ anezho en-dro. 

### Rusia
Rusia, sañset da vezañ kostez Armenia, a werzh armoù da Azerbaidjan ivez. Klasket n'eus ar galloud rannvroadel da kaout ur rol kempouezh : en un tu, embannet eo na emezello ket Rusia en Armenia keit n'eo ket gourdrouzet e tiriad anavezet gant ar c'humuniezh etrevroadel. Deus un tu all, bombezennet eo ur c'hamp goprsoudarded sirian tost ouzh Ankara e takad Idlib, ar pezh a zo bet lennet evel ur c'hemenadenn kaset d'ar gouarnamant turk evit ne zafent ket re bell o harp Azerbaidjan. 

## Kolloù

### Bilañs denel

E miz Ebrel 2022, anavezet eo 3825 marv gant Armenia, padal eo embannet 2783 soudarded ha 93 nann-stourmerien marv gant Azerbaidjan e miz here 2021. Ouzhpenn-se, kelaouet eo bet 541 goprsoudarded sirian lazhet. 

### Bilañs danvezel
Ouzhpenn ar c'holloù denel, Azerbaidjan a zisklêr eo bet distrujet 200 tank ha 150 kirri milourel all, 228 pezh-kanol, 60 kanol enep-nijerezed, 18 dron ha meur a tener-fuzeennoù BM-27 . Prouennoù video niverus tapet gant dronoù a zo bet produet gant Ministrerezh an Difenn Azerbaidjan  .

Eus e zu, Armenia a lavar e oa bet distrujet 6 karr-nij azerbaidjan, 49 dron, 80 tank, 82 karbed milourel hag ur c'harr-nij . Embannet eo bet luc'hskeudennoù ha videoioù niverus gant Ministrerezh an Difenn Armenia ivez, da ziskouez dreist-holl distruj 10 kirri-argad azerbaidjan    .

## Notennoù ha daveennoù