open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tchornobyl

**Tchornobyl** (ukraineg Чорнобиль "geot c'hwerv", distaget ) ; belaruseg Чарнобыль, *Tcharnobil’* ; rusianeg: Чернобыль, distaget ) zo ur gêr dilezet e norzh Ukraina, en oblask Kyiv, nepell diouzh harzoù Belarus.

Anavezet eo Tchornobyl en abeg d'ar gwallzarvoud a oa c'hoarvezet e kreizenn nukleel ar c'horn-bro d'ar 26 a viz Ebrel 1986, pa deuzas kalonenn ar reaktor. Emañ ar greizenn-se 15 km er gwalarn da gêr. Emañ Tchornobyl en dachenn berzet d'an dud, ha n'eus nemet micherourien ar greizenn o deus gwir da vont di.
Giovanni Paolo Sforza

**Giovanni Paolo Sforza**, pe **Giampaolo Sforza** (1497 - 1535), a oa condottiero italian er .

## E vuhez
Mab bastard e oa da Ludovico Sforza ha d'e serc'h Lucrezia Crivelli.

E 1513, pa voe adsavet an dugelezh ur pennadig gant e hantervreur Massimiliano e Milano, e kemeras perzh e difenn kêr Novara ouzh ar C'hallaoued. Pa voe graet kemend-all gant e hantervreur all Francesco II e 1525, e voe gronnet Giovanni Paolo er c'hCastello Sforzesco gant soudarded spagnol Antonio de Leyva; tri bloaz goude e voe gronnet c'hoazh gante e Lodi, met trec'h e voe en taol-se.
E 1532, goude peoc'h Bologna etre Francesco ha Karl V, e voe anvet da varkiz Caravaggio.

## E varv
Tri bloaz goude marv e vreur Francesco II Sforza, dug Milano, e 1535, e c'houlennas Giovanni Paolo kaout an dugelezh, met mervel a reas a daol trumm e Firenze en un doare iskis. Lavaret e voe e oa bet kontammet gant de Leyva.
## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Violante Bentivoglio (1505–1550) a ziskenne eus Galeazzo Maria Sforza (marvet e 1476) Dug Milano. Mab 
Giovanni, Muzio Iañ Sforza a voe markiz war e lerc'h e Caravaggio hag e kontelezh Galliate.

## Pennadoù kar
*Sforza
*Brezel Italia 1521-1526
Lea (Bibl)

**Lea** pe **Leah** ( לֵאָה en hebreeg) zo anv ur vaouez er Bibl, e Levr ar C'heneliezh, er pennad 29. 

## An anv
Daou ster a lavarer zo d'an anv: pe e teu eus ar ger hebreek *lé àh*, hag e talv kement ha « bioc'h ar furnezh » (anv he c'hoar Rahel a dalv kement ha dañvadez), pe eus ar ger le'ah, « an hini skuizh» .

## Istor ar vaouez
Merc'h eo da Laban, ha c'hoar henañ Rachel, a fell da Jakob kemer da bried. Keniterv eo da Jakob, rak he zad Laban a zo breur da Rebecca, mamm Jakob.

Pried kentañ Jakob eo. Dimezet eo bet dezhañ pa grede-eñ dimeziñ da Rachel, rak Laban en doa roet urzh dezhi kemer lec'h he c'hoar en deñvalijenn. Pa oa aet Jakob da glemm ouzh e dad-kaer e voe respontet dezhañ ne oa ket ar c'hiz en e diegezh da zimeziñ ar verc'h yaouañ a-raok ar verc'h henañ. 

Mamm eo da c'hwec'h mab, Ruben, Simeon, Levi, Juda, Issachar ha Zabulon, a vo krouerien Daouzek Meuriad Israel, ha d'ur verc'h, Dinah. Hi a c'han bugale Jakob, e-skoaz Rahel, a zo gaonac'h. 

## He marv
Mervel a reas a-raok Jakob, hervez levr ar C'heneliezh (49:31)
Beziet e vije bet gant he fried Jakob en Hebron gant he fried e Kev-bez an Ezec'h. eno ivez emañ bezioù Abraham ha Sarah, Isaac ha Rebekah.

## Lennegezh
Meneg zo anezhi e *[[Purgatorio]]* ar barzh italianek Dante Alighieri. 


Michelangelo-Leah.jpg|Leah, gant Michelangelo, ouzh bez ar pab Jul II e San Pietro in Vincoli
Tomb of Leah.jpg|Bez Lea, e 1911


## Notennoù
Ennio Morricone

**Ennio Morricone** (10 a viz Du e 1928, Roma - 6 a viz Gouere 2020, Roma) zo ur sonaozour italian brudet-tre evit ar sonerezhioù en deus graet evit e vignon, Sergio Leone. Sergio Leone a ra filmoù hag Ennio Morricone a ra sonerezhioù.

Mab Ennio Morricone zo ur sonaozour ivez. Ennio Morricone en deus krouet sonerezh mil-anavezet ar filmoù *[[The Good, the Bad and the Ugly|Il Buono, il Brutto, il cattivo]]* ha *[[C'era una volta il West]]*.

Ennio Morricone en deus savet sonerezh ouzhpenn 500 a filmoù hag abadennoù tele, ha gwerzhet en tu-hont da 50 milion a bladennoù er bed a-bezh.
Paul Bloas

**Paul Bloas** a zo un arzour eus Breizh a zo bet ganet e Brest d’ar 27 a viz Meurzh 1961. Bet eo en arzoù-kaer e Brest, e-lec'h m'emañ o vevañ hag o labourat abaoe 1990. Brudet eo a-drugarez d'e dresadennoù bras a c'heller gwelout e Berlin, Budapest, Londrez, Bilbo, Madagaskar hag e Brest graet gant un dro e gwenn. Livet en deus e Rekourañs war toull-bac'h Pontaniou e 1991.
Rawson

**Rawson** (pe *Trerawson* e kembraeg) eo kêrbenn proviñs Chubut en Arc'hantina, ha pennlec'h departamant Rawson . 1128&nbsp;km emañ eus kêr Buenos Aires, ha 7&nbsp;km eus ar mor, e *Playa Union*.

## Tud
E 2001 e oa 26.183 annezer.  
Hervez ar gouarnour Mario Das Neves e 2008, e oa bet 36% a gresk e poblañs Rawson etre 2001 ha 2008.

## Istor
Diazezet e voe kêr d'ar 15 a viz Gwengolo 1865 gant trevadennerien eus Kembre. Anvet e voe Trerawson, diwar anv Guillermo Rawson, ministr a roas skoazell d'an enbroidi.

## Hin
Sec'h eo ar vro, etre 0° ha 15° er goañv, 10° ha 20° en nevezamzer hag en diskar-amzer, betek 38° en hañv.

### Liammoù diavaez
*  Gouarnamant Chubut
*  Interpatagonia.com — Rawson 
*  Interpatagonia.com — Rawson

## Notennoù
Lot (stêr)

Al **Lot** (*Òlt* en okitaneg) zo ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall, adstêr d'ar Garona war e lez dehoù.

E anv a voe roet e 1790 d'un departamant gall, al Lot, ha Cahors ar penn-kêr anezhañ, ma'z eo brudet ar pont dreist ar stêr Lot.

## An anv
Faziek eo ar stumm en implij e galleg ofisiel, bet lakaet da dalvezout adalek krouidigezh an departamantoù. N'eo an *L* nemet ar ger-mell gallek *l’* staget ouzh anv ar stêr. Kar e vije an anv *Òlt* da hini ar stêr Oud e Breizh.

## Departamantoù ha kêrioù treuzet

* Lozère : Mende, Chanac, Banassac ha La Canourgue

* Aveyron : Saint-Geniez-d'Olt, Sainte-Eulalie-d'Olt, Espalion, Estaing, Entraygues-sur-Truyère, Capdenac-Gare

* Cantal : Vieillevie, Saint-Projet; redek a ra ar stêr etre departamantoù Cantal hag Aveyron a-hed un toulladig kilometroù, en hanternoz da gConques.

* Lot : Soturac, Touzac, Vire-sur-Lot, Grézels, Puy-l'Evêque, Pescadoires, Lagardelle, Bélaye, Castelfranc, Albas, Luzech, Caïx, Parnac, Douelle, Cahors, Saint-Cirq-Lapopie, Capdenac, Cajarc, Mercuès

* Lot-et-Garonne : Fumel, Saint-Vite, Penne-d'Agenais, Saint-Sylvestre-sur-Lot, Villeneuve-sur-Lot, Sainte-Livrade-sur-Lot, Temple-sur-Lot, Castelmoron-sur-Lot, Granges-sur-Lot, Lafitte-sur-Lot, Clairac, Bourran, Aiguillon

## Notennoù ha daveennoù
Òlt

**Òlt** eo anv okitanek ar stêr anvet Lot e galleg, hag a gaver el lec'hanvadurezh.

## Lec'hioù
### En anvioù gallek
*Saint-Geniez-d'Olt
*Sainte-Eulalie-d'Olt

### En anvioù okitanek
*Vilanuèva d'Òlt
American Indian Movement

An **American Indian Movement** (AIM, emsav indian amerikan) a zo ur strollad politikel hag a zifenn gwirioù Amerindianed Stadoù-Unanet Amerika.
Roll livadurioù Dominique Ingres

Setu amañ un dibab eus taolennoù Dominique Ingres.

## Poltredoù

Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|*Napoleon Iañ war e gador-impalaer*
Ingres, Madame Riviere.jpg|*Madame Rivière*
Louis-Francois Bertin.jpg|*Poltred an aotrou Bertin*
Louise de Broglie by Jean Auguste Dominique Ingres.jpg|*Louise de Broglie, kontez d'Haussonville*
Ingres Mademoiselle Jeanne Suzanne Catherine Gonin.jpg| *Mademoiselle Jeanne Suzanne Catherine Gonin*
Dominique Ingres - Mme Moitessier.jpg| Madame Moitessier


## Mojennoù Hellaz

Júpiter y Tetis, por Dominique Ingres.jpg|*Jupiter ha Thetis*
IngresOdipusAndSphinx.jpg|Ingres, *[[Oidipous hag ar Sfins]]*.
Jean Auguste Dominique Ingres - The Spring - Google Art Project 2.jpg| *An eienenn*
Ingres Venere Anadiomene.jpg|*[[Gwener]] Anadyomene*


## En harem

Ingre, Grande Odalisque.jpg|* [[La Grande Odalisque]] *
Jean-Paul_Flandrin_-_Odalisque_with_Slave_-_Walters_37887.jpg|*Odaliskenn gant he sklavez *
Le_Bain_Turc,_by_Jean_Auguste_Dominique_Ingres,_from_C2RMF_retouched.jpg|* Ar c'hibellva turk *


## Oberennoù all

Ingres coronation charles vii.jpg|*Janed Ark e kurunidigezh ar roue Charlez VII*
Jean_Auguste_Dominique_Ingres_-_Roger_Delivering_Angelica.jpg|*Roger o tieubiñ Angélique*
Ingres - Paolo and Francesca.jpg| *Paolo ha [[Francesca da Rimini|Francesca]]*
Gianciotto Discovers Paolo and Francesca Jean Auguste Dominique Ingres.jpg| *Gianciotto o tiskoachañ  Paolo ha [[Francesca da Rimini|Francesca]]* (1819).
Lomig Doniou

**Lomig Doniou** (1904, Plounevez-Kintin -17 a viz Gouhere 1986 e Rostrenenn) a oa tavarnour, hag unan eus pennoù Kelc'h Keltiek Rostrenenn ha kaner festoù-noz goude an Eil Brezel-bed.

Derc'hel a rae tavarn "Au Lion d'Or" e kêr Rostrenenn. 

## Pladennoù

## Liammoù diavaez
*Fichenn diwar e benn gant Dastum.
Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)

***Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)*** zo ur ganaouenn saoznek, savet gant Jay Livingston ha Ray Evans e 1956, ha brudet gant ar film *[[The Man Who Knew Too Much]]*, aozet gant Alfred Hitchcock, ma weler Doris Day o kanañ anezhi.

## Yezh an titl
Brudet eo ar ganaouenn, klasket ez eus gouzout a belec'h e teue hec'h anv, ha, zo kaeroc'h, e pe yezh e oa.

Doare ur frazenn spagoleg zo hervez ar skritur implijet gant an aozerien, Livingston hag Evans, tostik d'un doare italianek, a vefe "che sarà sarà".

Kavet eo bet ar stumm spagnolek er XVIvet kantved war ur blakenn arem e Bro-Saoz, en iliz St. Nicholas, en Thames Ditton, Surrey, er bloaz 1559.

En e stumm italianek ...

## Kanerien all
Ur bern kanerien all o deus kanet ar son-mañ, hag en o zouez:
* Connie Francis, e 1962
* P.J. Proby a gane "Whatever Will Be" e 1965
*Mary Hopkin e 1970
*Pink Martini, en o albom Sympathique, e 1997.

### E yezhoù all
; En alamaneg : 
* "Was kann schöner sein" 
** gant ar ganerez suis Lys Assia, 
** gant Nana Mouskouri.

; En estoneg
* "Ei me ette tea", troet gant Heldur Karmo ( "N'ouzomp ket petra'deuio"), gant Heli Lääts 
**hag ivez gant Marju Länik, Parvepoisid ha tud all.

; E galleg :
* gant Line Renaud e "100 Classic French Songs", CD.
* gant Dorothée, er skinwel, e 1987 ha 1991.

; E hungareg
* gant Zsuzsa Koncz, "Ahogy lesz, úgy lesz", komzoù gant János Bródy.

; E poloneg: 
* skrid gant Ryszard Kiersnowski, kanet gant Renata Bogdanska e 1957 , gant an titl orin hag an anv polonek en e gichen, *Co ma być, to będzie*.

;E spagnoleg 
*gant Lolita Torres e 1965.
Oblast

Un **oblast** (e rusianeg hag en ukraineg: , distaget *oblast*, benel eo ar ger e bulgareg: ) a zo un unanenn velestradurel heñvel ouzh ur « rannvro » er broioù slavek pe e broioù an Unaniezh Soviedel kozh. En o zouez e kaver Kevread Rusia, Ukraina, Belarus, Kirgizstan, Kazakstan pe c'hoazh Bulgaria. An oblastoù rusian a zo rannet e « raionoù » (районы, *raiony*).

Dont a ra ar ger eus *об* (*tro dro*) ha *власть* (*galloud*).

Disheñvelik eo ar ger:
* e Belarus: *voblast* pe *vobłaść* (liester: *voblastsi*),
* e Kazakhstan: *oblys* (liester: *oblystar*).
* e Kirgizstan : *облус* e kirgizeg, *область* e rusianeg
* e Bulgaria : *област* (liester: *области*)

## Gwelet ivez
*Oblastoù Rusia
Doris (doueez)

**Ur pennad [[Doris]] zo ivez, diwar-benn an anv-bihan*.


*Dôris* (Δωρίς e henc'hresianeg) a oa merc’h da Okeanos ha Thetis, ha gwreg da Nereüs, a oa breur dezhi. Mamm e oa d'an Nereidezed, a oa hanter-kant anezho. Unan eus doueezed ar mor eo eta. Moereb e oa ivez da Atlas, an Titan en devoa da zougen an oabl war e zivskoaz peogwir e oa c'hoar d'e vamm, Klymene. 

A-wechoù e vez graet anv anezhi evel pa vije ar mor anezhi
;Doris amara suam non intermisceat undam... 
(Vergilius, *écl*. X.)

a-wechoù all evel pa vije ur verc'h dezhi:
;Δωρὶς καὶ Πανόπη, καὶ εὐειδὴς Γαλάτεια,
;Ἱπποθόη τ' ἐρόεσσα.
(Hesiodos, *[[Theogonia]] *, v. 251.)
Dorida

**Doris**, pe **Dorida**, hag ivez **Dryopida** (anv koshoc'h) a oa ur vro vihan en Hellaz kozh, etre Fokis, Lokris, ha Tessalia. Bro ar bobl a veze graet an Dorianed anezho e oa.

## Pennadoù kar
*Doris
*Doride
Kangourou-gwez Goodfellow

**Kangourou-gwez Goodfellow** (*Dendrolagus goodfellowi*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
Barbara von Brandenburg (1423–1481)

**Barbara von Brandenburg** (1423–1481), pe **Barbara Gonzaga**, a oa ur briñsez alaman er XVvet kantved, merc'h da Johan IV von Brandenburg-Kulmbach ha da Barbara von Sachsen-Wittenberg.

E 1437 e timezas da Luigi III Gonzaga, markiz Mantova. 

## Bugale
Daouzek bugel o doe:
* Federico (Mantova, 1441-Mantova, 1484), dug Mantova war-lerc'h e dad
** dimezet da Margherita di Baviera (1442-1479);
*** tad da Francesco II Gonzaga, dimezet da Isabella d'Este;
* Gianfrancesco (1443-Bozzolo, 1496), kont Sabbioneta hag Aotrou Bozzolo, 
** dimezet da Antonia del Balzo;
* Francesco (1444-Porretta, 1483), anvet da gardinal e 1461;
* Susanna (1447-Mantova, 1481), leanez en iliz Santa Chiara en Mantova;
* Dorotea (Mantova, 1449-Pavia, 1467), danvez-pried Galeazzo Maria Sforza;
* Cecilia (1451-1474), leanez Mantova;
* Rodolfo (1452-Fornovo, 1495), Aotrou Castiglione delle Stiviere, Solferino, Suzzara ha Poviglio, dimezet div wech
** da Antonia Malatesta, merc'h da Sigismondo Pandolfo Malatesta, 
** da Caterina Pico, merc'h da Gian Francesco I della Mirandola;
* Barbara (Mantova, 11 1455-Böblingen, 31 1503), 
** dimezet da Eberard V, dug Württemberg;
* Ludovico (1458-Reggiolo, 1511), eskob Mantova;
* Paolina (1464-1495), 
** dimezet da Leonardo di Gorizia.

## Liamm diavaez
Maria Anna Aostria (1683–1754)

**Maria Anna Aostria** pe **Maria Ana de Áustria** e portugaleg, (*Maria Anna Josepha*; 1683 – 1754) a oa arc'hdugez Aostria, evel merc'h d'an impalaer santel Leopold Iañ (1640-1705), ha d'e bried Eleonore Magdalene von der Pfalz. 

Ur vaouez desket e oa, ha meur a yezh a ouie komz: alamaneg ha portugaleg evel-just, hag ouzhpenn galleg italianeg, spagnoleg, latin, ha saozneg a gomprene ivez.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas da João V (1689-1750), Roue Portugal, ha ren a reas en e lec'h adal 1742 betek 1750 e-keit ma voe klañv he fried.

## He bugale
Maria Ana de Áustria he doe c'hwec'h bugel, gant João V, ha tri anezho a voe rouaned pe rouanezed Portugal pe Spagn:
* Maria Bárbara (1711-1758), Rouanez Spagn dre he dimeziñ da Fernando VI;
* Pedro, Príñs Brazil (1712-1714), marvet da zaou vloaz;
* José Iañ Portugal, Roue Portugal (1714-1777);
* Carlos, Infant Portugal (1716-1730);
* Pedro III Portugal, Roue Portugal (1717-1786);
* Alexandre Francisco José António Nicolau de Bragança, Infant Portugal (1723-1728).

## Rejantez
Div wech e voe rejantez.

## El lennegezh
Maria Anna hag he ziegezh eo penntudenn romant José Saramago, *Baltasar e Blimunda* e 1987.
Kangourou-gwez Bennett

**Kangourou-gwez Bennett** (*Dendrolagus bennettianus*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e biz Aostralia.
Leopold

**Leopold** zo un anv-bihan alamanek. 

## Gerdarzh
Savet eo diwar *liut / d*, « pobl » ha *bold*, « kalonek, dispont » ; un anv brudet e oa en Xvet hag en XIXvet kantved. 

## Yezhoù all
**[[Léopold]]*, e galleg.
**Leopoldo*, en italianeg ha portugaleg.

### Eilstummoù
* *Libold*, *Liebold*
* *Liébaud*, *Liébault*, *Liébaut*

## Sent
* Leopold III Aostria (°1073 – †1136), lesanvet * an Deol *, margrav Aostria adal 1095 betek e varv ; lidet d'ar 15 a viz Du. 
* Léopold de Gaiche († 1815), gwenvidig, beleg fransiskan, ganet en eskopti Peruggia en Italia ; lidet d'an 2 a viz Ebrel.

## Rouaned ha priñsed
Meur a impalaer, roue, pe briñs all zo bet en anv Leopold :
* Leopold Iañ 
* Leopold II
* Leopold III 
* Leopold IV 
* Leopold V 

### 
* Leopold Iañ (Belgia) (1790-1865) 
* Leopold II (Belgia) (1835-1909) 
* Leopold III (Belgia) (1901-1983)

### 
* Leopold Iañ von Baden (1790-1852)

### 
#### Konted Aostria, eus tierniezh [[Babenberg]]
* Leopold Iañ Babenberg (976-994)
* Leopold II Babenberg 1075-1095
* Leopold III Aostria *Sant Leopold*, 1095-1136
* Leopold IV Babenberg, Dug Bavaria, 1136-1141

#### Duged Aostria, eus tierniezh [[Babenberg]]
* Leopold V Babenberg (1177-1194)
* Leopold Babenberg (1198-1230)

#### Duged eus [[tiegezh Habsburg]]
* Leopold Iañ  Aostria (1308-1326)
* Leopold II Aostria  (dug)
* Leopold III Aostria (dug) (1365-1386)
* Leopold IV Aostria (dug) (1386-1411)
* Leopold V Aostria (dug) (1586-1632),

#### Impalaerien an [[Impalaeriezh santel roman german]] eus an Tiegezh Habsburg, ha war un dro [[arc'hdug]]ed Aostria
* Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel (1640 - 1705)
* Leopold II an Impalaeriezh Santel (1747 - 1792)

#### Stiria
* Leopold Stiria, kont Stiria adal 1122 betek 1129

### 
#### Toskana
* Leopoldo II Toskana (1797-1870)

### [[Tiegezh Sachsen-Coburg-Gotha]]
* Leopold Albany, dug Albany, pevare mab ar Rouanez Victoria

## Tud all
### 
* Leopold Fitzinger, loenoniour 
### 
* Léopold Sauvé (1837-1892), dastumer lavaroù ha krennlavaroù brezhonek

### 
* Leopold Stokowski, penn laz-seniñ

### 
* Leopoldo di Borbone-Napoli (1790-1851)‎, priñs

### 
* Léopold Sédar Senghor, prezidant ar vro ha barzh

## Lec'hanvioù
* Léopold en Indiana, e SUA.
* Léopold e bannlev Geelong, en Aostralia
* Léopoldville zo bet betek 1966 anv Kinshasa, kêrbenn Republik Demokratel Kongo.

## Notennoù
CouchSurfing

**CouchSurfing** a zo ur servij a ginnig bod d'an dud dre internet. Statud ur gevredigezh en deus. Krouet eo bet gant Casey Fenton e 2004.

## Talvoudegezh an anv
Ar ger saozneg *CouchSurfing* a c'hellfemp treiñ gant « tremen eus an eil gourvezvank d'egile », gant ar ger Surf (seurf) a ro da gompren ez eo dre internet e vez kavet ur sofa evit kousket. 

## Pal
Kemer perzh e raktres CouchSurfing a zo un diviz dieub ha digoust, met bep hini a c'hell ober un donezon, ha reiñ ar c'hementad a fell dezhañ. Pep ezel a c'hell komz gant an izili all, ha goulenn bod gante, met n'eo ket rediet ar re all da asantiñ. Pep ezel 'n deus ur bajennad hiniennel, skrivet warni o zeskrivadur. An izili a c'hell komz asambles dre ar bajennad-se, ha goulenn pe kinnig bod. Posupl eo d'ar veajourien skrivañ menegoù mat pe fall warni ivez. Interest ar servij-se a ya en tu all d'ar c'hinnig bod hepken. Gall a ra an izili daremprediñ gant sevenadurioù all, hep paeañ, gant ur surentez asur. Pal al lec'hienn a zo tostaat tud ha lec'hioù eus ar bed, degas tud eus broioù disheñvel da gejañ asambles. Krouiñ eskemmoù etrebroadel da aesaat ar gomprenidigezh etre ar sevenadurioù. Kefridi al lec'hienn a zo « kemer perzh e krouadur ur bed gwelloc'h, sofa goude sofa ».

## An niver a izili
E miz gouere 2010, bez e oa daou vilion a izili. CouchSurfing a zo ar servij bod dre internet a stroll ar muiañ a dud. An degemererien a zo tud a youl vat, a ginnig sikour evit ar veajourien dreist-holl. Bez 'zo diouto e pep lec'h er bed. An izili enskrivet avat n'int ket rediet da reiñ bod pe da « seurfiñ » bep tro. Gellout a reont bezañ enskrivet ha kemer perzh ur wech an amzer hepken.
 
## An arc'hant hag an aozañ
CouchSurfing a zo un aozadur hep pal kenwerzhel a vev diwar donezonoù an izili hepken. 

## Fin ?
D'an 28 a viz even 2006 ez eus bet ur gudenn e reizhiad al lec'hienn : kollet ez eus bet tout fedoù ar bladenn galet. Al lec'hienn a zo bet serret, ha Casey Fenton, ar c'hrouer, en deus kaset ur gemennadenn a embanne fin ar servij. Meur a ezel avat, plijet bras gant meizad al lec'hienn, en deus divizet kenderc'hel ganti, o reiñ un tamm sikour e-keñver an teknik hag an arc'hant. D'an 3 a viz Gouere 2006, « CouchSurfing v2.0 » a zo ganet, goude emvod Montreal, lec'h ma 'zo bet strollet leun a izili evit labourat war ar raktres.
Furnez Breiz

***Furnez Breiz*** zo un dastumad krennlavaroù dastumet gant Brizeug e 1855. Adembannet e voe gant *[[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]]* e 1929, war un dro gant "Telenn Arvor".
Ar bugel fur

***Ar buguel fur*** pe ***Dialog e(n)tre un doctor hac ur buguel*** zo ur skrid brezhonek e gwerzennoù eus an , hep bloavezh nag anv oberour ebet warnañ.

Ur skrid goapaus eo, 464 gwerzenn ennañ, leun a grennlavaroù. Setu amañ an deroù :

:::::DIALOG
:::Etre un Doctor hac ur Buguel
:*An Doctor*.
::Bonjour, Mabig : pelêc'h it-hu ?
:*Ar Buguel*.
::Da glasq ur Mestr e zàn un tu.
:*An Doctor*.
::Me zo Doctor, ha mar qirit
::Me raï scol dêc'h, mar am pedit.
:*Ar Buguel*.
::Bet oun er scol gant Doctoret,
::Ha tout o c'havàn borodet,
::O clasq desqi da beb-unan
::Ar pez ne ouzont qet o-unan.
:*An Doctor*.
::Petra ne oar an Doctoret ?
:*Ar Buguel*.
::Meur a dra zo ne ouzont qet.
:*An Doctor*.
::Ha te a oar mui egueto ?
:*Ar Buguel*.
::Mar qirit, ni a zisputo.
:*An Doctor*.
::Te da zisput ouz un Doctor !
:*Ar Buguel*.
::Ho respont a rin gant enor ;
::Ha na oufac'h goulen netra
::Na roin rêzon dêc'h anezâ.


## Kanaouenn
Ur ganaouenn heñvelanvet, an hevelep danvez enni ha sinet « François Le Gall » zo anavezet dre follennoù-nij.

## Levrioù
;Embannadurioù anavezet
* Montroulez : Ledan, deiziad ebet, 31 bajenn
* Montroulez : J. Haslé, 1872
* Landerne : Desmoulins, 1904
## Notennoù
Furnez ar geiz euz a Vreiz

***Furnez ar geiz euz a Vreiz*** ("Furnez ar Geizh eus a Vreizh") zo un dastumad krennlavaroù gant Gab Milin (1822-1895), embannet e Brest e 1868 e ti Lefournier.
Shy'm

**Tamara Marthe**, anavezetoc'h gant an anv **Shy'm** (distaget [ˈʃaɪm]), ganet d'an 28 a viz Du 1985 e Trappes, zo ur ganerez hag un dañserez eus Bro-C'hall. Kroget he deus da vezañ plijet gant an dañs hag ar c'han pa oa bihan. Embannet he deus kalz a bladennoù *single*, en o zouez :
* *Je suis moi* 
* *Victoire*
* *T'es parti*
* *Si tu savais* 
* *Step back*
* *Je sais*
* *Prendre l'air*
* *Tourne*
* *En apesanteur*
* *Et alors !*

Hiziv an deiz eo brudet-tre Shy'm gant he c'hanaouennoù leun a startijenn. Graet he deus kalz a bladennoù e Pariz. Goude daou albom *[[Rhythm and blues]]* e troas war-zu ar sonerezh pop ha dance. Liv ar rock zo gant he fempvet albom *Solitaire* (2014). Distreiñ a ra d'ar sonerezhioù "urban" gant he seizhvet albom *Agapé* (2019).

## Albomoù
*2007 : *Mes fantaisies*
*2008 : *Reflets*
*2010 : *Prendre l'air*
*2012 : *Caméléon*
*2014 : *Solitaire*
*2015 : *À nos dix ans*
*2017 : *Héros*
*2019 : *Agapé*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
James Horner

**James Roy Horner** a zo ur sonaozour stadunanat ganet d'ar 14 a viz Eost 1953 e Los Angeles. 

Brudet eo abalamour en deus implijet binviji elektronek evit ar filmoù : *[[Titanic (film, 1997)|Titanic]]*, *[[Troy (film)|Troy]]*, *[[Apollo 13 (film)|Apollo 13]]*, *[[Braveheart (film, 1995)|Braveheart]]* hag *[[Avatar (film)|Avatar]]* gant James Cameron. Eñ a gemere alies binviji eus Iwerzhon. Ar sonerezh evit ar film kentañ eo Les mercenaires de l'espace gant Jimmy T.Murakami hag an hini diwezhañ eo *Karaté kid* gant Harald Zwart. E 2012 en deus c'hoant da sevel sonerezh ar filmoù : Gaia age 3-D ha Mosasaure 3-D.
Fairy Tail

**Fairy Tail** () a zo ur manga savet gant Hiro Mashima, embannet gant Kōdansha adalek an 2 a viz Eost 2006. Al levr kentañ a zo bet embannet 
d'ar 17 a viz 2006 e Japan. E Breizh, ar manga kentañ a oa bet embannet d'an 10 a viz Gwengolo 2008 gant Pika. Echuet eo embann an heuliad d'ar 26 a viz Gouhere 2017 goude 63 manga.

An tudennoù pennañ eo Natsu Dragnir, Happy, Grey Fullbuster, Lucy Hertiflia hag Erza Scarlett.
## Tudennoù
* Frog: Ur rannig eo hagwisket e vez dalc'hmat hag anvet e vez Frog, nay eo un tammig. Komz a ra dibaouez. 
* Rogue : Implijout a ra hudouriezh skeud ar chaseourien aerouanted desket digant an aerouant Skiadram. Skipailh a ra gant Sting Youclif, ur chaseour aerouant all. E skipailher hag eñ e-unan zo chaseourien aerouanted trede rummad.
* Natsu Dragnir: anvet ivez "ar Sourd". Ezel eus gild Fairy Tail e oa aet an tan ennañ abalamour d’an treuzdougen fall. Implijout a ra un hudouriezh ankounac'haet a ra anezhañ ur chaseour aerouant (pe Dragon Slayer).
* Grey Fullbuster zo ur poull skorn. Gouest eo da reiñ ar stumm en deus c'hoant d'e grouidigezhioù goloet a skorn penn-da-benn. Tad Greay a zo aet da Anaon e-pad emgann a-enep Deliora.
ATD Quart Monde

**ATD Quart Monde** (*Agir Tous pour la Dignité Quart Monde*) zo ur c'hevredad etrevroadel a stourm ouzh ar baourentez hag evit gwirioù ar beorien. Diorren a ra raktresoù gand tud paour, gant ar soñj eo ar re mañ a rank bezañ oberiant da gentañ penn. Ganto e vez kizidikaet sav poent ar geodedourien hag e vez degaset cheñchamantoù politikel. Klask a ra prederiañ ha bezañ oberiant gant tud paour neuze, diwall a ra da laoskel den da gostez.

N’eo ket ar gevredigezh-se stag ouzh ar gouarnamant, nag ouzh ur relijion bennak, nag ouzh ur strollad politikel. Krouet eo bet e 1957 gant Joseph Wresinski . Oberiant eo ATD Quart Monde er bed a-bezh; en Afrika, en Amerika an Norzh hag ar Su, e Meurvor Indez, en Azia hag en Europa.

## Petra ‘vez graet gant al luskad-se?
ATD Quart Monde a zo oberiant e meur a live, lies eo e palioù :
*	Tizhout tud paour
*	Kas war-raok ar ouiziegezh, ar sevenadur hag an deskadurezh
*	Krouiñ raktresoù evit ma vefe doujet eus gwirioù mab-den e pep lec’h
*	Kelaouiñ ar geodedourien, an ensavadurioù…
* Sevel enklaskoù

Gant ATD Quart Monde e vez krouet oberiantizoù evit diorren ar ouiziegezhioù, hep kemer plas ar skol pe ensavadurioù sevenadurel. Klasket e vez en ober en ur kas raktresoù da benn evit diskouez e vez gant pep hini ur ouiziegezh da eskemm gant ar re all. Diorroet e vo neuze liammoù etre tud paour hag ensavadegoù, e gizh ar skol da skouer.
 
### Al levraoueg er straedoù:
Unan eus oberiantizoù ATD Quart Monde a zo krouiñ levraouegoù er straedoù, ha dreist holl e karterioù paour.El levraoueg er straedoù e vez implijet al levr pe an arz da skouer evit treuskas gouiziegezhoù da familhoù ha bugale paour. 
Graet ‘vez levraoueg er straedoù e lec’hioù bevañ an dud (dindan lampoù-straed, war ar maez, e tachennoù c’hoari evit ar vugale,…), gant ar pal ober ul liamm etre ar vugale hag al levraouegoù, ar c’hoarivaoù, ar skolioù,… ha dreist holl reiñ c’hoant deskiñ d’ar vugale en un doare plijus.

Alies e vez graet levraoueg er straedoù bep sizun, ha war hir dermen, padout ‘ra bloavezhioù. Dre-se e vez krouet darempredoù fiziañs hirbadus etre ar vugale, ho familh hag ar buhezourien, ar pezh a digor war ul liamm sokial.

Ouzhpenn 80 levraoueg er straedoù aozet gant ATD Quart Monde a zo hiziv an deiz e Bro Frañs.

### 17 a viz Here, devezh broadel nac’hañ ar baourentez
D’ar 17 a viz Here, e vez lidet bep bloaz devezh broadel nac’hañ ar baourentez. Krouet eo bet gant Joseph Wresinski e Pariz e 1987. Abaoe 1992 eo un deiz ofisiel.

E-kerz an deiz-se en em vod tud e-leizh evit enoriñ ar re tizhet gant an naon, ar feulster hag an dizeskidigezh, evit diskleriañ e nac’hont ar baourentez, ha goulenn gant an holl en em strollañ evit ma vefe doujet ouzh gwirioù mab-den.

Ger stur an devezh se a zo : « E lec’h ma vez kondaonet tud da vevañ er baourentez, ne vez ket doujet ouzh gwirioù mab-den. Un dle sakr eo en em unaniñ evit lakaat anezho da vezañ doujet. »

## Liammoù diavaez :
*Lec’hienn ofisiel ATD Quart Monde 
*Lec’hienn ofisiel ATD Quart Monde e Bro Frañs
Lavarou koz a Vreiz-Izel

***Lavarou koz a Vreiz-Izel*** zo ul levrad lavaroù ha krennlavaroù brezhonek, dastumet gant Léopold-François Sauvé, e Bro-Leon dreist-holl, hag embannet e 1878.

## Liamm diavaez

* "Lavarou koz a Vreiz-izel, dastumet ha troet e gallek gant L.-F. Salvet"'' el lec'hienn Gallica
Cristina Ali Farah

**Cristina Ali Farrah** zo ur varzhez italianek, eus Verona, a orin eus Somalia.

## Bibliografia
* *Madre piccola*, Milano, Frassinelli, 2007. ISBN 88-7684-953-X
* Mia Lecomte (a cura di). *Ai confini del verso. Poesia della migrazione in italiano*, antologia. Firenze, Le Lettere, 2006. ISBN 88-7166-948-7
* Mia Lecomte, Luigi Bonaffini (a cura di). *A New Map. The Poetry of Migrant Writers in Italy*. Los Angeles, Green Integer, 2007.

## Notennoù
Jili Raez

**Jili Montmorency-Laval**, anavezet evel **Jili Raez** (galleg: *Gilles de Rais*) ha lesanvet "Suner-gwad Breizh" a oa bet ganet e miz Gwengolo pe Here war-dro ar bloaz 1405 en ur c'hastell e Champtocé-sur-Loire. Marichal Bro-C'hall e voe, hag ambroug a reas Janed Ark e-kerzh hec'h emgannoù.

Perzh a gemeras er Brezel Kant Vloaz kent kas ur gwall vuhez ken na voe tamallet dezhañ oberoù a sorserezh, sodomiezh, ha muntrañ tregont krouadur. D'ar 25 a viz Here 1440 e voe barnet d'ar marv : kerkent hag antronoz e voe krouget ha peuzdevet e Naoned. Douaret e voe e gorf en iliz kouent ar C'harmezed da-c'houde.

## Sevenadur
Savet ez eus bet ur c'hoarigan, *Gilles de Retz* e anv, gant an sonaozer breizhat Paul Ladmirault (1877-1944) hag a voe leurennet e kêr Naoned d'an 18 a viz Mae 1893.

## Levrlennadur
* Georges Bataille, *Procès de Gilles de Rais. Documents précédés d'une introduction de Georges Bataille*, Club français du livre, 1959. Adembannet gant JJ Pauvert, 338 p., 1965 ha 1977
Dragon Ball Z

***Dragon Ball Z*** a zo ur stirad tresadennoù-bev Japanat evit at skinwel, bet aozet gant Akira Toriyama.

291 film *Dragon Ball Z* zo ; 25 munutenn eo padelezh pep film.
*San Goku* ha *Chichi* eo an tudennoù pennañ.
Francesco Sforza

**Francesco Sforza** a vez lavaret eus meur a zen.
*Francesco Iañ Sforza (1401-1466), kentañ dug Milano eus an Tiegezh Sforza 
*Francesco Maria Sforza (1491-1512), mab da Gian Galeazzo Sforza
*Francesco II Sforza (1495-1535), mab da Ludovico il Moro, diwezhañ dug Milano eus an Tiegezh Sforza 
*Francesco Sforza (kardinal), (1562-1624), kardinal
Ronan Le Dissez

Talabarder eo Ronan Le Dissez. Seniñ a ra ouzh ar fleüt hag ar binioù-kozh ivez.

## Strolladoù
* Darhaou
* Foll/Le Dissez/Bodros
* E-Leizh
* Zonk

## Pladennoù
* Les frères en musique, Kassoumaï, *For the longest time*, 1995 
* Celtic Breeze, *Notes irlandaises*, 1996
* Celtic Breeze, *Tempête de Joie*, N’less production, 1998
* Bd Swing Orchestra, *En concert que c’est*, An Naer Produksion, 2003
* *N’omp ket diaouled*, CD Skol Pabu, 2004
* Bill Ebet Band, *Klemeden er blei*, 2006
### Darhaou
* *Ar c’hoant*, An Naer Produksion, 2002
* *Ur sulvezh ba’ Langoned*, MKLJ, 2005
* *An deirvet*, 2010
### E-Leizh
* *L8.1*, Coop Breizh, 2014
### Foll/Le Dissez/Bodros
* *Dilezet 'm eus ma Dousig*, 2010
### Spontus
* *Spontus*, An Naer Produksion, 2007

## Liammoù diavaez
* Darhaou
* E-Leizh
* Le Jossec/Le Dissez/Le Martelot
Violante Bentivoglio

**Violante Bentivoglio**(1505–1550), kontez Galliate, a oa un itron italian, merc'h da Alessandro Bentivoglio hag Ippolita Sforza, a ziskenne eus Galeazzo Maria Sforza (marvet e 1476), dug Milano. Violante e oa anv he moereb, Violante Bentivoglio, a zimezas da Pandolfo IV Malatesta, diwezhañ Aotrou Rimini (*Signore di Rimini*).

Dimeziñ a reas Violante e 1520 da Giovanni Paolo Sforza (1497-1535), mab bastard da Ludovico il Moro, dug Milano, ha d'e serc'h Lucrezia Crivelli, 

E 1532 e voe anvet he fried da varkiz Caravaggio ha kont Galliate gant e hantervreur Francesco II Sforza, dug Milano, mab da Ludovico il Moro ha Beatrice d'Este.

Daou vugel o doe Violante hag he fried: 
*Ludovica (1522 pe 1523-1561);
*Muzio Iañ Sforza (1528 pe 1529-1553), a renas war-lerc'h e dad.

Gant bugale Violante ha Giovanni Paolo e voe kroget skourr Sforza markizien Caravaggio, a badas betek 1697, pa varvas Francesco III Sforza.

## Notennoù
Linenn sklaer

Al **linenn sklaer** (e galleg "ligne claire", e nederlandeg "klare lijn") a zo un doare da dresañ brudet gant oberenn Hergé, ha da gentañ Troioù-kaer Tintin, hag ivez kazetenn Tintin. Kavet e oa an anv gant Joost Swarte e 1977.

An doare da dresañ-mañ a implij linennoù sklaer, simpl, kreñv hag ingal. Ouzhpenn an tresañ ez eus e-barzh an doare linenn sklaer avat: an istor a gont ivez, un istor eeun peurliesañ. 

Hergé a oa awenet gant tresourien eus deroù ar bannoù-treset evel Christophe (le Sapeur Camember e 1896) ha Pinchon (Bécassine), ha dreist-holl Alain Saint-Ogan (Zig et Puce). Tresourien all o deus graet gant al linenn sklaer, evel Edgar P. Jacobs, Bob de Moor, Roger Leloup ha Jacques Martin... Kalz deuzouto o deus labouret evit kazetenn Tintin.

Brudet e oa ar bloavezhioù 1950, met mont a rae war zigresk er bloavezhioù 1960. E fin ar bloavezhioù 1970 e voe graet adarre ganti gant tresourien 'zo evel an Izelvroiz Joost Swarte ha Theo van den Boogaard, a zeue eus ar bannoù-treset neerlandat underground, pe c'hoazh ar Gall Jacques Tardi.

Lañset e oa en-dro e Bro-C'hall er bloavezhioù 1980 gant Yves Chaland, Ted Benoît, Serge Clerc ha Floc'h.

Arzourien eus broioù all a implij al linenn sklaer evel ar Breizhveuriad Martin Handford, an Norvegiad Jason, an Amerikaned Geof Darrow, Jason Lutes ha Jason Little, ar Spagnolad Francesc Capdevila Gisbert.

## Rummadoù linenn sklaer pennañ
#### [[Hergé]]
**[[Troioù-kaer Tintin]]*
**[[Jo, Zette et Jocko]]*
**[[Quick et Flupke]]*

#### Ar re all
**[[Troioù-kaer Freddy Lombard]]* — Yves Chaland
**[[Alix]]* — Jacques Martin
* *Bardin the Superrealist* — Max 
* *[[Barelli]]* — Bob de Moor
* *[[Berlin (bannoù-treset)|Berlin]]* — Jason Lutes
* *Bingo Bongo et son Combo Congolais* — Ted Benoît
**[[Blake ha Mortimer]]* — Edgar P. Jacobs
**[[Cesar and Jessica]]*
* *De Ontdekking* — Eric Heuvel
**[[Franka]]* — Henk Kuijpers
* *Hector and Dexter* (a.k.a. *Coton et Piston* and *Katoen en Pinbal*) — Joost Swarte
**Julian Opie's Portraits* — Julian Opie
**[[Kurt Dunder]]* — Frank Madsen
* *[[Professor Palmboom]]* — Dick Briel
**[[The Rainbow Orchid]]* — Garen Ewing
* *Rampokan* — Peter van Dongen
* *Shutterbug Follies* — Jason Little
* *Sjef van Oekel* — Theo van den Boogaard
**[[Spike and Suzy]]* (a.k.a. *Bob and Bobette*, *[[Willy and Wanda]]*, and *Suske en Wiske*) — Willy Vandersteen
* *Tintin* pastiches — Yves Rodier
* *[[Where's Wally?]]* — Martin Handford
**[[Yoko Tsuno]]* — Roger Leloup

## Liammoù diavaez
*Klare lijn international — Keleier bannoù-treset linenn sklaer
*http://www.paulgravett.com/index.php/articles/article/herge_the_clear_line Hergé hag al Linenn Sklaer: Lodenn 1
*http://expositions.bnf.fr/bd/arret/lig.htm Pennad gant ar BnF war lec'hienn an diskouezadeg *Mistri bannoù-treset Europa*
Muzik ar Vro

**Muzik ar Vro** a zo ur gevredigezh e Bulad-Pestivien, e kanton Kallag, hag a ginnig kentelioù kan-ha-diskan ha sonerezh.

### Kan/Binviji
* Kan-ha-diskan
* Akordeoñs diatonek
* Binioù-kozh
* Bombard
* Fleüt, tin-whistle
* Gitar
* Treujenn-gaol
* Violoñs

### Animatourezed/Animatourien
* Ronan Le Dissez
* Johann Gestin
* Gérard Guénégou
* Trifin Leray
* Thomas Lotout
* Alan ar Rouz
* Olivier Steunou
...

## Notennoù ha daveennoù
Caravaggio (Italia)

**Caravaggio** zo ur gumun hag ur gêr eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia. 

### Kumunioù amezek
Bariano, Brignano Gera d'Adda, Calvenzano, Capralba, Fornovo San Giovanni, Misano di Gera d'Adda, Morengo, Mozzanica, Pagazzano, Sergnano, Treviglio.
Francesco Maria Sforza

**[[Francesco Maria Sforza]]** (1491-1512), lesanvet *Il Duchetto* (an Dugig) a oa mab da Gian Galeazzo Sforza, dug Milano, ha da Isabella di Napoli. 

Kont Pavia e voe eus 1491 da 1499. Er bloaz diwezhañ e voe aloubet dugelezh Milano gant armeoù gall ar roue Loeiz XII, ha kaset e voe da Vro-C'hall . 
Mervel a eure Francesco da 21 bloaz, o kouezhañ diwar e varc'h en Angoulême e 1512.

## Pennadoù kar
*Brezelioù Italia
Ippolita Sforza

**Ippolita Sforza** zo anv meur a vaouez: 
***[[Ippolita Maria Sforza]]** (1446 – 1484), merc'h da Francesco Sforza, dimezet da Alfonso II Naplez;
* Ippolita Sforza (1493-1501), merc'h da Galeazzo Maria Sforza;
***[[Ippolita Sforza, kontez Campagna]]** (1481-1520), pried da Alessandro Bentivoglio;
***[[Ippolita Gonzaga Sforza]]**, merc'h da Federico Sforza, kont Santa Fiora, ha pried da Alessandro Gonzaga, breur da Ludovico II Gonzaga, markiz Mantova. 

## Pennadoù kar
*Ippolita
*Sforza
Nino Rota

**Nino Rota** a zo ur sonaozour hag ur penn-klaviaz bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1911 e Milano en Italia, ha marvet d'an 10 a viz Ebrel 1979 e Roma en Italia. Krouet en deus: *Treno Popolare*, *Giorno di nozze*... ha sonerezh evit filmoù (reoù Federico Fellini...). Ganet eo bet e-barzh ur familh muzisianed.
Philip Glass

**Philip Morris Glass**, pe **Philip Glass**, ganet d'an 31 a viz Genver 1937, e Baltimore, Maryland, SUA, zo ur sonaozour hag a labour e New York.

Pevar bugel en deus. Dimezet eo bet e 1965 ha dizimezet e 1980. Sonaozet en deus e 2007 ur muzik evit ar film *Le rêve de Cassandre*, ur film gant Woody Allen, ur muzik evit ar c'helenn *Les animaux amoureux* gant Laurent Charbonnier. E 1999 en doa krouet ur muzik evit ar film Dracula (film 1931). E bevare gwreg e oa Holly Critchlow.
Nicolas Le Millier

Nicolas Le Millier, ganet d'an 18 a viz Du 1978, a zo ur biniaouer hag ur fleüter breizhat. Seniñ a ra e-barzh ar strollad Plantec, hag asambles gant Dominique Pouleriguen pe gant sonerien all.

## Strolladoù
* Plantec
* Pouleriguen/Le Millier

## Pladennoù
* Plantec: *Reverzhi*, Créon Musique, 2005
* Plantec: *Plantec*, Créon Musique, 2006
* Plantec: *A-raok*, Aztec Musique, 2007
* Plantec: *Plantec* + DVD, Aztec Musique, 2009
* Plantec: *Mekanik*, Aztec Musique, 2010
* TiTOM: *Un cri dans l'ébène*, L'Oz Production, 2010 (Tonioù 2, 5, 6, 7, 8, 9, 11)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Plantec
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou ''Mekanik'' ha pladennoù all.
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou ''Un cri dans l'ébène''.
Roll kantikoù brezhonek

Sed amañ ur roll kantikoù brezhonek.

* An Oferenn (yezh Treger + ton)
* Ar Veni, Sancte Spiritus (yezh Treger + ton)
* Baradoz dudius
* Bemdez o vale
* Da Feiz hon Tadoù Kozh
* Enn Henor d'hon El-Mad (yezh Leon)
* Evid ar mor
* Gwerz Sant Nigouden
* Itron Santez Anna
* Itron Varia Rostren
* Itron Varia Vulad
* Itron Varia Wir Sikour
* Kantik ar Baradoz
* Kantik Itron Varia An Danoued
* Kantik Sant Briak
* Kantik Sant Erwan
* Kantik Sant Gwenole (Gourin)
* Kantik Sant Loup, Eskob Sañs 573-623 (Gwengamp)
* Meuleudi deoc'h
* Ni ho salud, steredenn vor
* Pé trouz zo ar en douar ? (yezh Gwened)
* Peur e teuio ?
* Piv 'zigoro ?
* Salud deoc'h, iliz ma farrouz

## Levrlennadur
*Fañch Morvannou, *Kanennoù ar feiz, Les chants de la foi*, Editions du Layeur / Notre Histoire (levr-pladenn), 2000, 47 p. .
* *[[Kantikou brezoneg a-viskoaz hag a-vremañ, Cantiques bretons de toujours et d'aujourd'hui]]*, Minihi Levenez, miz Kerzu 2002-miz Genver 2003, 183 p. 

## Pennad kar
* Les plus Beaux cantiques de Bretagne, pladenn kantikoù brezhonek, gant un anv gallek. 
* Kantikou brezoneg a-viskoaz hag a-vremañ, Cantiques bretons de toujours et d'aujourd'hui
* Kantikoù da Sant Erwan
* Kantigou brezoneg

### Liammoù diavaez
* Pajennoù ''Kantikou'' war al lec'hienn Eskopti Kemper ha Leon
Jean-Yves Copy

** Jean-Yves Copy** zo un istorour breizhat ganet e 1937. 

## Oberennoù
**Art, société et politique au temps des ducs de bretagne. Les gisants haut-bretons*, Aux amateurs de livres, Pariz, 1986, 294 pajenn.
Lizeri Breuriez ar Feiz

**Lizeri Breuriez ar Feiz** zo ur gelaouenn gatolik vrezhonek zo bet embannet etre 1844 ha 1995.

Savet e voe gant eskop Kemper, an aotrou Joseph-Marie Graveran, e 1844. Lenn a raed enni skridoù, troet diwar ar galleg pe savet war-eeun e brezhoneg, a gonte buhez ar visionerien a Vreizh dre ar bed. Displeget e veze neuze, e brezhoneg, doareoù ar broioù pell, stad ha kustumoù an dud enno ha labour ar visionerien-se.

Bez' e voe *Lizeri Breuriez ar Feiz* unan eus ar c'helaouennoù brezhonek kentañ a zegemeras doare-skrivañ ar Gonideg, dindan levezon an aotrou beleg Yann-Wilhoù Herri. Diaes eo gouzout piv eo bet kenlabourerien al *Lizeri*-se, dre ma oa dizanv ar skridoù hag an troidigezhioù peurvuiañ, met en o zouez e voe Kervarker, Troude, Gabriel Morvan pe, nevesoc'h zo, Visant Fave.

En  kantved e veze embannet ar gelaouenn bep miz, war ar diwezhadoù ne veze embannet nemet bep tri miz. Lennet e veze al *Lizeri* gant miliadoù a vrezhonegerien gwechall, rak pa oa bet savet e oa diazezet wan an « dizenezoù », da lavaret eo e tremene pep skouerenn a zorn da zorn e dek familh. Evel-se e c'halle Kervarker skrivañ e 1847 e veze lennet ar 500 skouerenn a veze moullet eus al *Lizeriou* gant 20 000 lenner.
 E 1947 e veze moullet 12000 skouerenn anezho

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Katalog levraoueg Eskopti Kemper ha Leon
*Katalog levraoueg Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek, Skol-veur Breizh-Izel
Yannick Plantec

Yannick Plantec, bet ganet d'ar 4 a viz Here 1982, a zo ur gitarour breizhat. Kanañ a ra ivez, e brezhoneg e-barzh ar strollad Plantec hag e galleg e-barzh ar strollad Armand Black.

## Strolladoù
* Armand Black
* Frères Plantec
* Plantec

## Pladennoù
* Armand Black. E 2011 e teuio er-maez kentañ pladenn Armand Black.
* Plantec: *Plantec*, BNC & Proscena, 2002
* Plantec: *Reverzhi*, Créon Musique, 2005
* Plantec: *Plantec*, Créon Musique, 2006
* Plantec: *A-raok*, Aztec Musique, 2007
* Plantec: *Plantec* + DVD, Aztec Musique, 2009
* Plantec: *Mekanik*, Aztec Musique, 2010

## Liammoù diavaez
* myspace Armand Black
* myspace Frères Plantec]
* Lec'hienn ofisiel Plantec
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou ''Mekanik'' ha pladennoù all.
Ippolita Maria Sforza

**Ur bajenn disheñvelout [[Ippolita Sforza]] zo*. 

**Ippolita Maria Sforza** (1446 – 1484), a oa ur briñsez italian eus an Tiegezh Sforza a oa o ren e dugelezh Milano er XVvet kantved, adalek 1450 betek 1535. Dimeziñ a eure da Alfonso, Dug Calabria, a renas diwezhatoc'h e Rouantelezh Naplez evel Alfonso II Naplez.

## He zud
Ganet e oa Ippolita e Cremona d'an 18 a viz Ebrel 1446, ha merc'h e oa da Francesco Iañ Sforza, Dug Milano (1401 –1466) ha d'e bried Bianca Maria Visconti, (1425 – 1468). C'hwec'h breur he devoa, hag ur c'hoar . 
He zad a oa mab da Muzio Attendolo Sforza, *[[condottiero]]* brudet ha diazezer an tiegezh Sforza, ha da Lucia di Torsano. He mamm a oa merc'h da Filippo Maria Visconti, Dug Milano, ha da Agnese del Maino.

## Yaouankiz
Speredek ha desket e oa Ippolita. Studiañ a reas henc'hresianeg ha prederouriezh gant al lenneg hellazat Constantine Lascaris. Da 14 vloaz e reas ur prezeg latin d'ar pab Pi II en Mantova, a voe adskrivet gantan dorn ha skignet ken e teuas da vout brudet.
Skrivañ a reas kalzig a lizheroù, embannet e voe * Lizheroù Ippolita Maria Sforza*, gant Serena Castaldo en Italia . E 1893, en Bologna, e oa bet embannet gant F. Gabotto un dastumad eus lizheroù Ippolita skrivet e Naplez adal 1475 betek 1482. Barzhoniezh a skrivas ivez, evel ar varzhoneg latin savet goude marv he zad.

## Dimeziñ ha bugale
D'an 10 a viz Here 1465, e Milano, e timezas Ippolita, 19 vloaz, da Alfonso, Dug Calabria ( 1448 – 1495), mab henañ ar roue Ferdinando Iañ Naplez ha Isabella di Chiaramonte, dugez Calabria. Ippolita ne voe ket rouanez: mervel a reas dek vloaz a-raok na voe anvet he fried da roue. 

Abegoù politikel a oa da zimeziñ Alfonso hag Ippolita, hag un emglev kreñv ha galloudus a voe diwar neuze etre Rouantelezh Naplez ha dugelezh Milano, div eus kreñvañ stadoù Italia er XVvet kantved. 
Ippolita a oa pried kentañ Alfonso. Ne voe ket evurus gantañ, abalamour ma en doa ur serc'h. 
Tri bugel o doe Alfonso hag Ippolita :
*Ferdinant II Naplez ( 1469 – 1496), dimezet d'e voereb (yaouankoc'h) Janed Naplez (1478-1518) 
*Isabella d'Aragona (1470-1524), dugez Bari (1470 – 1524), dimezet d'he c'henderv Gian Galeazzo Sforza, dug Milano, bugale dezho, en o zouez 
**Bona Sforza (1495 – 1558), dimezet da Sigismund Iañ, roue Pologn, ha c'hwec'h bugel dezho.
*Piero Rossano, Priñs Rossano (1472 – 1491), Pennletanant Apulia, marvet goude gloazet e c'har.

Mervel a eure e 1484 , da 38 vloaz. He fried neuze a zimezas d'e serc'h Truzia Gazzela, a oa mamm da zaou vugel.

## Ippolita Maria Sforza en arz

Meur a boltred a voe graet anezhi a-hed he buhez adalek hec'h oad tenerañ. Ur goantenn a blac'h e oa, treset kaer, meleganez, hir he blev, daoulagad glas dezhi, uhel he zal. Un darnzelwenn anezhi a voe graet gant Piero della Francesca.

## Notennoù

## Levrlennadur
*
Federico Sforza

**Federico Sforza** zo anv meur a zen eus an tiegezh Sforza:

## Konted Santa Fiora
*Federico Iañ  Sforza di Santa Fiora, kont Santa Fiora
*Federico Iañ  Sforza di Santa Fiora

## Tud all
* Federico Sforza (kardinal) (Roma, 1603 – Roma, 1676) , kardinal italian. 
* Federico Sforza di Segni, dug Segni.
Ar Briñsez hag ar Bizenn

**Ar Briñsez hag ar Bizenn** zo unan eus Marvailhou Andersen, un dastumad kontadennoù gant Hans Christian Andersen, troet gant Roparz Hemon, hag embannet e brezhoneg e Gwalarn e 1937, en niverenn 106-107. 

## An istor
En ur rouantelezh pell e oa ur priñs o klask ur briñsez, ur gwir briñsez, emezañ, da zimeziñ dezhi. Meur a hini a voe kinniget dezhañ met hini ebet ne gave diouzh e c'hrad.
Marvailhou Andersen

**Marvailhou Andersen** *(sic)* zo un dastumad dek kontadenn gant Hans Christian Andersen troet gant Roparz Hemon hag embannet e niverenn 106-107 Gwalarn, Gwengolo-Here 1937.

## An dek kontadenn
# An Houadig divalav
# An Eostig
# Dilhad nevez an Impalaer
# Ar Briñsez hag ar Bizenn
# Ar Soudardig Ploum Kalonek
# Eun delienn eus an Neñv
# Plac'hig an Alumetez
# Ar Plac'h a gerzas war eun Dorz Vara
# Istor eur Vamm
# Plac'hig Vihan ar Mor

## Liamm diavaez
* LNBE
Ascanio Sforza

**Ascanio Maria Sforza Visconti** (1455-1505) a oa ur c'hardinal italian hag un diplomat. Perzh a gemeras e dilennidigezh Rodrigo Borgia da bab.
Ampouailh

Ampouailh a zo anv ur strollad sonerien vreizhat yaouank, leun a startijenn.

### Sonerien
* Mikael Derrien: saksofon, treujenn-gaol
* Marius Le Pourhiet: taboulinoù
* Simon Lotout: bombard
* Thibault Lotout: akordeoñs diatonek
* Erwan Moal: gitar

### Pladennoù
* 2009: *Fest-noz ar Gêr Wenn*, Coop Breizh

### Liammoù diavaez
* myspace Ampouailh
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou Ampouailh o seniñ gant Kerlenn Pondi
C'hwitell

Ur **c'hwitell** zo ur benveg da c'hwitellat. Implijet e vez gant a bep seurt tud: an tredeog e c'hoarioù zo, pennsonerien lazoù-seniñ ar straedoù...
Kantved ar Sklêrijenn

**Kantved ar Sklêrijenn**, **Kantved ar Sklêrijennadur**, **Mare ar Sklêrijenn**, **Oadvezh ar Sklêrijenn** a reer eus an  en Europa ar C'hornaoueg abalamour d'al luskad speredel en em ledas eno da neuze. E Bro-C'hall hag e Breizh-Veur e voe diazezet al luskad-se da gentañ, gant prederourien evel René Descartes (1596-1650) ha Denis Diderot (1713-1784). Gant Diderot ha Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) e voe ledet *spered ar Sklêrijenn* dre an *[[Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Encyclopédie]]*, un oberenn holloueziadurel savet gant prederourien digor o spered hag embannet a-dammoù adalek 1751 betek 1772.

E-touez ar mennozhioù pennañ kaset war-raok gant ar brederourien, a veze graet ar Sklêrijennoù (*Les Lumières*) anezho, e oa ar gredenn er poell, e poellegezh an dud. Evito e oa gouest an holl dud da soñjal ha ne oa ket ret d'an dud krediñ e mennozhioù zo abalamour ma oant brudet gant an Iliz katolik pe ar roue. Fellout a rae dezho *sklêrijennañ* ar speredoù eta, dre studiañ aozadur ar gevredigezh hep kaout raksoñjoù.
E-touez ar mennozhioù all displeget gant prederourien ar Sklêrijenn e oa ar soñj e oa ret doujañ da vennozhioù ar re all, hag ar gredenn e vez renet gwelloc'h ar Stad pa vez an holl dud o kenlabourat evit he sevel, n'eus forzh petra e vije o dere. Neuze e veze lavaret ganto e tlefed lemel o dreistwirioù digant an noblañs.
Dañjerus e oa an holl soñjoù-se evit an dud er galloud eta, setu perak e tremenas lod eus ar brederourien-se, evel Voltaire, pennadoù amzer en toull-bac'h pe en harlu.

Gant ar mennozhioù-se e voe awenet an dud a embannas Disklêriadur dishualded Stadoù Unanet Amerika e 1776, hag ar re a gasas war-raok an Dispac'h gall e 1789.

E broioù all ivez en em ledas levezon ar Sklêrijenn ha renerien Stadoù zo a zegasas kemmoù brazik d'o gouarnamant daoust ma virjont ar galloud evito o-unan. E-touez ar renerien Stadoù a c'haller lavaret diwar o fenn e voent *sklêrijennet* edo Katelin Veur e Rusia, Frederig Veur e Prusia ha Gustav III e Sveden.

Mare ar Sklêrijenn a zeuas war e lerc'h kealioù a-bouez evel hini ar frankiz, an demokratelezh ha gwirioù mab-den.

E Bro-C'hall, diazez eo mennozhioù ar frankiz hiniennel hag al lez-ober relijiel, evit prederourien ar Sklêrijennoù. Dre-se int enebet ouzh ar vonarkiezh hollc'halloudek ha diazezoù reut an Iliz. Implij doareoù skiantel evit kompren ar bed a oa pouezus evito. 

Immanuel Kant eo a zegaso un displegadenn resis evit displegañ petra eo ur Sklêrijenn en destenn Was ist Aufklärung ? (Bez kalonek a-walc’h da ervredañ diouzhit da unan ! Henn eo sturiad ar Sklerijennadur.).

## Prederourien ar Sklêrijenn
; Amerika vreizhveurat
* Benjamin Franklin (1706-1790)
* Thomas Jefferson (1743-1826)
;
* Montesquieu (1689-1755)
* Voltaire (1694-1778)
* Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
* Denis Diderot (1713–1784)
;
* Thomas Paine (1737–1809)
;
* David Hume (1711–1776)
* Adam Smith (1723–1790)
; Impalaeriezh santel roman german
* Gottfried Leibniz (1646-1716)
* Christian Wolff (1679–1754)
* Immanuel Kant (1724-1804)

## Liammoù diabarzh
* Gouleier Skos