open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dieu a besoin des hommes

***Dieu a besoin des hommes*** (*An aotrou Doue en devez ezhomm eus an dud* e brezhoneg) zo ur film gallek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Jean Delannoy e 1949 ha 1950.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Skoazeller-sevener : Pierre Zimmer,
* Senario ha divizoù : Jean Aurenche ha Pierre Bost, azasaet diwar ar romant *[[Un recteur de l'Île de Sein]]* (1944) gant ar skrivagner breizhat Henri Queffélec,
* Kevredad produiñ : Transcontinental Films,
* Produour : Paul Graetz,
* Rener produiñ : Louis Wipf,
* Kevredad dasparzhañ : 20th Century Fox Corporation,
* Rener ar skeudenniñ : Robert Lefebvre,
* Ijinour ar son : Jacques Carrère,
* Aozer ar sonerezh orin : René Cloërec,
* Kinklour : René Renoux,
* Dilhataer : Marcel Escoffier,
* Frammer : James Cuenet,
* Luc'hskeudenner leurenn : Walter Limot,
* Prantad filmañ : adalek ar 1 betek ar 15 a viz Gwengolo 1949 war Enez-Sun ; adkroget d'an 3 a viz Ebrel 1950,
* Lec'hioù filmañ : Daoued (Aodoù-an-Arvor), Enez-Sun, Plougerne (Penn-ar-Bed), studioioù Boulogne-Billancourt, Romainville,
* Deiziadoù dont e-maez : miz Gwengolo 1950 (da-geñver Mostra internazionale d'arte cinematografica e Venezia () ; 4 a viz Here 1950 (),
* Padelezh : 100'.

## An danvez
E 1850, war Enez-Sun : abalamour d'an dienez vras ha d'an naon du oc'h ober o reuz eno ez a an enezidi da breizhañ ar bagoù aet da frikañ ouzh an aod. Ken spontet eo an aotrou person ma tiviz mont diouzh e barrezianiz da zistreiñ d'an douar-bras. Erlec'hiet eo gant Thomas Gourvennec, sakrist ha pesketaer diouzh e vicher...

## Roll ar gomedianed
* Pierre Fresnay : Thomas Gourvennec,
* Madeleine Robinson : Jeanne Gourvennec,
* Daniel Gélin : Joseph Le Berre,
* Andrée Clément : Scholastique Kerneis,
* Jean Brochard : an aotrou person Kerhervé,
* Sylvie : Coise, ar garabasenn,
* Lucienne Bogaert : Anaïs Le Berre,
* Antoine Balpêtré : ur pesketaer,
* Jean d'Yd : Corentin Gourvennec,
* Jean-Pierre Mocky : Pierre,
* Jean Carmet : Yvon,
* Fernand-René : Yves Lannuzel,
* Marcelle Géniat : mamm Gourvennec,
* René Génin : tad Yvon,
* Daniel Ivernel : François Guiller,
* Germaine Kerjean : an itron Kerneis,
* Marcel Delaître : an aotrou Kerneis,
* Louise Andrès, Charles Bouillaud, Georges Cerf, Jean Favre-Bertin, Jérôme Goulven, Jeanne Herviale, Pierre Latour, Serge Lecointe, Henri Maïk, Cécyl Marcyl, Christian Martaguet, Albert Michel, Pierre Moncorbier, Raphaël Patorni, Fernand René ha Pierre Salas.

## Liammoù diavaez
* '''''Dieu a besoin des hommes''''' war Internet Movie Database
* '''''Dieu a besoin des hommes''''' war Cinémathèque de Bretagne
Alan Kervern

**Alan Kervern**, Alain Kervern e anv ofisiel, zo ur skrivagner breizhat bet ganet e 1945 e Saigon.

Goude studioù yezhoù e Pariz eo bet un amaezhiad sevenadurel e kannati Frañs e Bro-Somalia, kent distreiñ da Vreizh e 1973. Labouret en deus e ti-kêr Brest ha kelennet en deus japaneg ivez. Ezel eo eus an UDB ha skrivet en deus bet pennadoù evit ar gelaouenn Pobl Vreizh e brezhoneg. Kemeret en deus perzh er gelaouenn Nidiad ivez.

Meur a levr en deus skrivet a-zivout Bro-Japan e galleg, troidigezhioù eus barzhonegoù gant ar stumm Haiku. E 1992 en deus skrivet ul levr hiniennel-tre : *Les portes du monde*.

## Levrlennadur
* *Pourquoi les non-Japonais écrivent-ils des haïku ?*, La Part commune, 2010
* *Ce grand vide lumineux*, troidigezh e galleg eus un arnodskrid eus al livour Yasse Tabuchi La Part commune, 2006
* *Ce grand vent ira-t-il plus loin que le matin ?*, La Part commune, 2006 - tresadennoù gant Yves Plusquellec
* *L’archipel des monts d’Arrée*, La Part commune, 2006 - luc'hskeudennoù gant Gabriel Quéré
* *Terres des commencements : haïku et dessins*, La Part commune, 2005 - tresadennoù gant Manuel Cortella
* *Le saké, la lune et l’amour*, La Part Commune, 2005
* *La ronde des haïku*, Ubapar, 2004
* *Tro Breizh, en notre faim, notre commencement*, Skol Vreizh, 2001
* *Koroll an haïku*, Skol Vreizh, 1999
* *Livre des âmes abandonnées*, Folle avoine, 1997 - livadenn gant Yasse Tabuchi
* *Bashô et le haïku*, Bertrand Lacoste, 1995
* *Malgré le givre : essai sur la permanence du haïku*, Folle avoine, 1992
* *Portrait d’un moineau à une patte*, Folle avoine, 1992
* *Portes du monde*, Folle avoine, 1992
* *Grand almanach poétique japonais (Livre V) : Le vent du nord*, Folle avoine, 1994
* *Grand almanach poétique japonais (Livre IV) : À l’ouest blanchit la lune*, Folle avoine, 1992
* *Grand almanach poétique japonais (Livre III) : La tisserande et le bouvier*, Folle avoine, 1992
* *Grand almanach poétique japonais (Livre II) : Le réveil de la loutre*, Folle avoine, 1990
* *Grand almanach poétique japonais (Livre I) : Matin de neige*, Folle avoine, 1988
Vaya Con Dios

***Vaya Con Dios*** zo ur strollad sonerien velgian, bet krouet e 1986 gant ar ganourez Dani Klein, ar soner gitar Willy Lambregt hag ar soner gitar-boud Dirk Schoufs.
Jean-Claude Jégat

**Jean-Claude Jégat**, bet ganet e 1941 ha marvet e 1981, a oa un talabarder breizhat. Penn-talabarder Kerlenn Pondi e voe. Asambles gant Louis Yhuel en doa kaset ar c’houblad bombard-ograoù war-raok.

## Pladennoù
Gant Louis Yhuel
* *Bombarde et Orgue en Bretagne, Musique sacrée*, 1973, Arfolk, SB 305, adembannet gant Coop Breizh e 2009
* *Bombarde & Orgue, Marches Mélodies Danses de Bretagne, Pladenn 2*, 1973, Arfolk, SB 306, adembannet gant Coop Breizh e 2009, Prizioù : *Grand Prix International, Académie Charles Cros* ha *Cithare d'Or, association de Musique Récréative Française*
* *Bombarde & Orgue, Pladenn 3*, 1974, Arfolk, SB 333
* *Cantiques bretons, bombarde & orgue, Pladenn 4*, 1977, Arfolk, SB 360
* *Ils se meurent nos oiseaux*, kendastumad, 1978, Marée Noire
Lors Landat

**Lors Landat**, pe Laurent Landat, a zo ur c’haner brezhonek.

## Strolladoù
* Alambig Electrik
* Arsa!
* Beg Bras Band 
* Feiz Noz Moc'h
* KaouaD
* Landat/Conq
* Landat/Laloy
* Landat/Guyader
* Landat/Le Querler
* Landat/Moisson
* Landat/Moisson/Conq
* Landat-Moisson Quartet 
* Landat-Moisson Quintet 
* Landat/Pensec
* Menneteau/Landat
* Moisson & Co 
* Nikolas/Landat
* Quémener/Lefèvère/Thomas/De Vito/Landat 
* Sylvain Barou Project

## Pladennoù
* Alambig Electrik, *Disadorn’ noz fever*, 2010, Coop Breizh
* Alambig Elektrik, *Vorlenn’s Stomp*, 2014, Coop Breizh
* Feiz noz moc'h, 2012, Pagans
* Lors Landat ha Thomas Moisson, *An tan skornet*, 2013, Coop Breizh

## Liammoù diavaez
* Video Alambig Ar Redadeg 2014
*   Teuliad kelaouiñ Landat Moisson
Trouzadell

Un **drouzadell** a zo ur ger hag a zo heñvel ouzh un trouz.

An holl estlamadelloù n'int ket trouzadelloù ; da skouer, « Opala ! » n'eo ket par d'un trouz bennak.

## B
* badadao : kouezhet
* bimbaon, bimbalaoñ : trouz ar c'hleier
*bramm : gwent

## CH
* chuchumuchu

## C'H
* c'hwezh : trouz an avel pe un ec'hanaladenn

## D
* dao dao : Tok an nor (toc-toc)

## H
* huchal

## K
* kokelikelo : kan ar c'hilhog

## M
* menem, menem : mat ar boued!

## O
* 

## P
* pasaat : trouz ar paz

## S
* tchaa : trouz ur streviadenn
* scat : *cf*. Cab Calloway, Ella Fitzgerald, Louis Armstrong
* streviañ

## T
* ober titich : staotaat
* tik tok : trouz ur montr, un dihuner pe un horolaj

## Y
* youc'hal
* yudal
Louis de Sol de Grisolles

**Louis Charles René de Sol de Grisolles**, bet ganet d'an 29 a viz Kerzu 1761 e Gwenrann hag aet d'an anaon d'an 13 a viz Ebrel 1836 e Bourdel, a oa ofisour er verdeadurezh c’hall ha, goude an Dispac'h gall, e penn ar chouanted e-kichen Roc'h-an-Argoed, Redon ha Muzilheg.

 
Da vare emsavadeg 1793 e kemeras Roc'h-an-Argoed. En 1795 e voe anvet da goronal gant Jorj Kadoudal hag en 1797, da gomandant 4e lejion Arme Chouaned ar Morbihan. En 1800, e kemeras perzh en Emgann Pont al Loc'h.

Harzet e voe Sol de Grisolles en 1800, ha bac'het betek 1803. Pa voe dieubet ez eas gant Jorj Kadoudal da irienniñ a-enep ar c'honsul gall Napoleone Buonaparte. Harzet e voe adarre e miz Here 1804, pan erruas e Pariz. Jahinet e voe gant poliserien Fouché, tennet e ivinoù dioutañ, evit ober dezhañ disklêriañ anvioù e gamaraded. Anv ebet ne roas, advac'het e voe betek 1815 pa voe distroadet Napoleon.
Louis François Foucher de Careil

**Louis François Foucher, kont Careil**, bet ganet e Gwenrann d'an 18 a viz C'hwevrer 1762 hag aet d'an Anaon e Garches d'an 22 a viz Eost 1835, a oa jeneral an Dispac'h gall hag an Impalaeriezh c'hall kentañ.

En em gannañ a reas en Austerlitz e 1805, e Jena e 1806, e Brezel Spagn e 1808 hag e Borodino e 1812.

Tad-kozh e oa da Louis-Alexandre Foucher de Careil.
Serra do Pilar

Ar **Serra do Pilar** zo un dorgenn serzh war lez an Douro e parrez Santa Marinha, e kumun Vila Nova de Gaia. Eno emañ Manati ar Serra do Pilar, aet d'ober ur c'hazarn.

E-pad Seziz Porto (1832-1833), e oa al lec'h nemetañ dalc'het gant ar frankizourien er c'hreisteiz d'ar Rio Douro. Ac'hano e weler an Douro, ar Ribeira ha kreiz-kêr istorel Porto.
Pierre Bouguer

**Pierre Bouguer**, bet ganet d’an 10 a viz C'hwevrer 1698 er Groazig hag aet d’an anaon d’ar 15 a viz Eost 1758 e Pariz, a oa jedoniour, fizikour hag hidrografour. Mab e oa da Jean Bouguer, hidrografour brudet ha kelenner er Groazig.

Roe e voe e anv d'ur spesad evned-kelien — *[[Urochroa bougueri]]* — gant an evnoniour gall Jules Bourcier (1797-1873), e 1851.
Alexandrine

**Alexandrine** zo un anv-bihan alamanek ha gallek, deuet diwar an anv latin Alexander, deuet diwar an anv henc'hresianek *Alexandros*.

## Anvioù deveret ha berrstummoù
*E galleg e vez berraet e Sandrine aliezik, diwar skouer an italianeg

## Yezhoù all
* Alessandrina, en italianeg 

## Tud
*Alexandrine Tinné (1835-1869), luc'hskeudennerez izelvroat.
*Alexandrine von Preußen, anv meur a briñsez prusian.
Hans Moritz Hauke

**Hans Moritz Hauke**, pe **Johann Moritz Hauke** (1775-1830) a oa ur soudard poloniat. 

Etre 1790 ha 1793 e oa en arme Pologn e-pad bloavezhioù diwezhañ an dizalc'hted. Perzh a gemeras en emsavadeg Kościuszko, brezeliñ a eure el lejionoù polonat e Bro-C'hall da gentañ ha goude en arme Dugelezh Varsovia en Aostria, Italia, Alamagn ha Spagn.
Muñoz

**Muñoz** zo un anv-tiegezh spagnolek.

## Gerdarzh
Diwar an anv-bihan *[[Muño]]*, anavezet e Kastilha er Grennamzer, droukvesket a-wechoù gant Nuño. Diwarne e teu **Muñoz** (mab da Vuño) ha Nuñez (mab da Nuño). Skouer : 
*Muño Flaínez (war-dro 943-962), kont León, 
**Muñoz Gustioz*, meneget e anv el levr "Cantar de mio Cid".

## Tud
*Agustín Muñoz Grandes, ofiser ha politikour spagnol;
*Agustín Fernando Muñoz y Sánchez, Dug Riánsares, pried da María Cristina de Borbón;
*Amparo Muñoz, aktourez;
*Eunice Muñoz (ganet e  1928), aktourez portugalat
**José Muñoz*, pe José Antonio Muñoz (ganet e 1942), anavezet evel Muñoz hepmui, tresour arc'hantinat.
**Josefina Muñoz*, anavezetoc'h evel Pepita Muñoz (1899-1984), aktourez arc'hantinat
*Pedro Muñoz Seca, skrivagner spagnol.

## Lec'hioù
Kumunioù e Spagn:
; e proviñs Ávila
* Gutierre-Muñoz
* Hoyos de Miguel Muñoz 
* Mengamuñoz

; e proviñs Salamanca
* San Muñoz
Leers

**Leers** zo anv meur a lec'h.

#### 
*Leers-et-Fosteau, kumun gwechall, bremañ e Thuin
*Leers-Nord, kumun gwechall, bremañ en Estaimpuis

#### 
*Leers (Bro-C'hall), kumun en departamant Nord
Baisieux

**Baisieux** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù

###### 
* **[[Baisieux (Belgia)|Baisieux]]**, rann eus kumun Quiévrain, e Proviñs Hainaut.

###### 
* **[[Baisieux (Bro-C'hall)|Baisieux]]** e Nord

## Tud
* **[[Jacques de Baisieux]]**, barzh gallek.

## Pennad kar
*Baizieux
Sailly

**Sailly** zo un anv-lec'h gallek.

## Kumunioù
* Sailly, en Ardennes
* Sailly, e Haute-Marne
* Sailly, e Moselle, hiriv e Sailly-Achâtel abaoe 1962.
* Sailly, e Saône-et-Loire
* Sailly, e Somme, hiriv e Noyelles-sur-Mer
* Sailly, e Somme, hiriv e Sailly-Saillisel
* Sailly, en Yvelines

## Anv kevrennek
:Sailly-au-Bois, e Pas-de-Calais
:Sailly-en-Ostrevent, e Pas-de-Calais
:Sailly-et-Blanchampagne, anv kozh Sailly (Ardennes)
:Sailly-Flibeaucourt, e Somme
:Sailly-Labourse, e Pas-de-Calais
:Sailly-Laurette, e Somme
:Sailly-le-Sec, e Somme
:Sailly-lez-Cambrai, e Nord
:Sailly-lez-Lannoy, e Nord
:Sailly-Saillisel, e Somme
:Sailly-sur-la-Lys, e Pas-de-Calais
Jacques de Baisieux

**Jacques de Baisieux** zo ur barzh gallek eus an  hag a vije Flandrez e vro orin. 

## Oberennoù

## Levrlennadur
* *L'Œuvre de Jacques de Baisieux*, éd. Patrick A. Thomas, La Haye, Paris, Mouton, 1973.

## Pennadoù kar
*Baisieux
Liderezh an Eurioù

**Liderezh an Eurioù** eo pedenn bemdeziek ar gristenien rannet e meur a brantad anvet ofisoù.

Bez' ez eus etre 3 hag 8 ofis bemdez, hervez ar sistemoù. Gant an doare-ober-mañ e kendalc'her gant doare kozh ar Yuzevien a gane salmoù meur a wech bemdez. Pezh a glask ar feizidi ober eo pediñ dizehan, hervez a lavare Jezuz d'e ziskibien.
*matinezoù
*laodez
*gousperoù
*komplidoù

« *Pedenn an deiz* » zo ul levr-pediñ gant salmoù ha pedennoù pemdeziek an Iliz, embannet e 1988 gant Minihi Levenez, ha skrivet e skolveurieg. Ennañ e kavor ar bedenn-vintin (laodez) hag ar bedenn-noz (gousperoù) evit holl zevezhioù ar bloaz. 

## Liammoù diavaez
* Liderezh an Eurioù.
Du Guesclin

***Du Guesclin*** (*Gwesklin* e brezhoneg) zo ur film gall sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Bernard de Latour e 1948. Danevelliñ a ra buhez ar brezelour breizhat Beltram Gwesklin

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama, Istorel
* Gourseller ar seveniñ : Pierre Billon
* Skoazellerien-sevener : Maurice Griffe, Édouard Molinaro ha Carlos Vilardebo
* Senario : Bernard de Latour ha Roger Vercel, azasaet diwar ar buhezskrid *[[Du Guesclin (buhezskrid)|Du Guesclin]]* (1932) gant Roger Vercel
* Divizoù : Roger Vercel
* Produour : Les Films du Verseau
* Rener ar skeudenniñ : Nicolas Toporkoff
* Ijinour ar son : Jean Bertrand
* Aozer ar sonerezh orin : Maurice Thiriet
* Kinklour : Jacques Krauss
* Dilhataerien : Olga Potrowsky ha Jean Zay
* Frammer : Maurice Serein, skoazellet gant Suzanne Cabron
* Kenurzhier an efedoù arbennik : Nicolas Wilcke
* Prantad filmañ : adalek ar 7 a viz Mezheven betek an 3 a viz Du 1948
* Lec'hioù filmañ : Dinan (Aodoù-an-Arvor), e kêr hag e-barzh ar c'hastell
* Deiziad dont er-maez : 3 a viz Mezheven 1949
* Padelezh : 100 munutenn

## Synopsis
E-barzh penniliz Sant-Denez emañ ur soudard kozh o kontañ buhez an hini a voe e vestr koulz hag e vignon : Beltram Gwesklin. Argaset e oa bet Gwesklin gant e familh pa oa-eñ bugel. Ne viras ket outañ a vezañ ur marc'heg hep e bar, ar pezh a ziskouezas da-geñver ur stourmadenn e ti Janed, kontez Pentevr. Da gentañ-penn ec'h asantas Beltram Gwesklin stourm ouzh ar Saozon evit dugelezh Breizh. Dieubiñ a reas e vreur, bet paket gant dug Canterbury, ha distreiñ da di Janed Pentevr e-lec'h ma voe savet ur gouel d'e enoriñ : eno e kejas gant Tiphaine Raguenel, a zeuio da vezañ e wreg diwezhatoc'h. Ne baouezas ket brud Gwesklin da greskiñ ma voe lakaet e penn armeoù an Daofin Charlez V, aet da roue Bro-C'hall a-drugarez dezhañ. Atav o vrezeliñ pell diouzh e wreg, ne ouie ket Beltram Gwesklin e oa-hi klañv-fall. Koulskoude, a-raok tremen, gant skoazell ar roue e teuas-hi a-benn d'e zieubiñ diouzh a-dre daouarn ar Saozon o devoa lakaet harz warnañ ur wech ouzhpenn. Goude dek vloaz a vrezelioù du-mañ ha du-hont e varvas Beltram Gwesklin d'an oad a hanter-kant vloaz.

## Roll ar gomedianed pennañ
* Fernand Gravey : Beltram Gwesklin
* Noël Roquevert : Jagu
* Gérard Oury : an Daofin Charlez V
* Junie Astor : Tiphaine Raguenel
* Ketti Gallian : Chann Malesmains
* Paul Amiot : Loeiz I Naplez, dug Anjev
* Alfred Baillou : ar furlukin
* Léon Bary : Charlez Bleaz
* Gisèle Casadesus : Janed Pentevr
* Marcel Delaître : John Chandos
* Charlotte Écard : ar vagerez
* Louis de Funès : ar steredour
* Jacques Mercier : Beltram bugel
* Robert Moor : ar maj
* Suzanne Nivette : seurez Anna-Vari
* Paulette Noizeux : ul leanez
* François Richard : an harod
* Michel Salina : Dug Kergent
* René Stern : ar chapalan
* Howard Vernon : Yann Gent, dug Lancaster
* Roger Vincent : un aotrou
Charlotte de Valois

**Charlotte de Valois**, ganet e 1446 ha marvet e 1477, a oa ur briñsez c'hall, merc'h vastard da Charlez VII, Roue Bro-C'hall, ha d'e serc'h Agnès Sorel.

Dimeziñ a reas e 1462, da 16 vloaz, da Jacques de Brézé. Ur mab o doe, Louis de Brézé, a zimezas da Diane de Saint-Vallier, anavezetoc'h evel Diane de Poitiers.

Lazhet e voe gant un taol kleze digant he fried e merouri la Couronne à Rouvres (Eure-et-Loir), d'ar 1añ a viz Even 1477, p'en devoa he c'havet etre divvrec'h ur skoedour.
Dzaoudzi

**Dzaoudzi** zo ur gumun e departamant gall Mayotte, e Meurvor Indez. E  e oa  annezad. 

Kêr-benn gozh Mayotte e oa, a-raok ma vefe bet dibabet lakaat Mamoudzou da gêr-benn.

## Notennoù ha daveoù
Kastell Loches

**Kastell Loches** zo ur c'hastell krennamzerel e Loches (hiriv en departamant gall Indre-et-Loire), e Bro-C'hall, ur 500 m eus lez ar stêr Indre. Brudet eo an tour-meur karrezek.

## Istor
* Kentañ roud eus ur c'hastell zo meneget gant Ursus Cahors en 491, a ra anv eus ur c'h-*castrum* roman: moarvat ur c'hamp gronnet gant postoùioù koad. 
* Savet e voe an tour-kreiz gant Foulk III, kont Anjev, en XIvet kantved.

## Tud
* Agnès Sorel, a voe roet ar c'hastell dezhi gant he serc'heg, ar roue gall Charlez VII. 
* Ludovico Sforza (1452 –1508), prizoniet eno.

## Skeudennoù

Château de Loches (8859399906).jpg|Dor da vont er c'hastell
DonjondeLoches02.jpg|An tour-meur.
Donjon-loches-interieur.jpg|E-barzh an tour-meur.
LOCHES-JAULA HUMANA.jpg|Ur gaoued
Loches dungeon, aerial view from West.jpg| Gwelet eus ar c'hornôg
Emgann Altsasu

**Emgann Alsasu**, pe **Emgann Altsasua**, pe *la Acción de la Venta*, zo un emgann a c'hoarvezas en Altsasu (proviñs Nafarroa, Euskal Herria) d'an 22 a viz Ebrel 1834, e-kerzh Kentañ brezel ar garlouriezh.Ar jeneral Tomás de Zumalacárregui a oa e penn arme ar karlouriezh garlourien a zistrujas kirri ur charreadeg hag a oa dindan urzhioù ar jeneral Vicente Genaro de Quesada, hag a oa o vont eus Vitoria-Gasteiz da Iruñea, e kêr Altsasu Kalz a frankizourien a voe gloazet ha kalz prizonidi a voe graet gant Zumalacárregui.

Sevel a reas Zumalacárregui ar Guías de Navarra gant darn eus e brizonidi, eus La Mancha, proviñs Valencia, Andalouzia ha lec'hioù all. Roet e voe dezho dibab : stourm gant ar garlourien pe bezañ fuzuilhet.

## Daveoù
Emgann Dulantzi

**Emgann Dulantzi** (*Acción de Alegría de Álava* pe *Batalla de Alegría*) zo un emgann a c'hoarvezas e-kichenik Dulantzi (*Alegría de Álava* e spagnoleg), en Araba (Euskadi), d'ar 27 a viz Here 1834, e-pad Kentañ brezel ar garlouriezh. En ur park e Chinchetru en em gannas ar soudarded, ha trec'h e voe ar garlourien, dindan Tomás de Zumalacárregui, war soudarded ar rouanez Isabel II, renet gant ar jeneral Manuel O'Doyle.

## Notennoù
Emgann ar Venta de Echavarri

**Emgann ar Venta de Echavarri** (*Batalla de la Venta de Echavarri* e spagnoleg) zo un emgann c'hoarvezet d'an 28 a viz Here 1834, goude hini Alegría de Álava. Trec'h e voe ar garlourien war soudarded ar rouanez Isabel II.
Les Seigneurs

***Les Seigneurs*** zo ur film gall, sevenet gant ar filmaozour gall Olivier Dahan e 2011.

## Fichenn deknikel
* Doare : Komedienn,
* Skoazeller-sevener : Mathias Honoré,
* Senario : Marc de Chauveron ha Philippe de Chauveron,
* Divizoù :,
* Produour : Vito Films (Pariz), Canal + ha TF1 Films Production,
* Rener ar skeudenniñ : Alexandre Lamarque,
* Ijinour ar son : Laurent Zeilig,
* Aozer ar sonerezh orin : Guillaume Roussel,
* Kinklourien : Laure Lepelley-Monbillard hag Olivier Raoux,
* Dilhataerez : Gigi Lepage,
* Frammer : Richard Marizy ha Florent Vassault,
* Prantad filmañ :,
* Lec'hioù filmañ : Brest, Brignogan, Landunvez, Molenez, Plougastell-Daoulaz ha Porspoder (Penn-ar-Bed),
* Deiziad dont er-maez : 19 a viz Gwengolo 2012 e Breizh, 26 a viz Gwengolo 2012 e Belgia ha Bro-C'hall,
* Padelezh : 97'.

## An danvez
Ur melldroader brudet-kenañ eo bet Patrick Orbéra. Evitañ da ren e hanter-kant vloaz n'eo ket deuet a-benn da virout ur vicher all gwall bell. Lakaet war an teil ha kollet gant ar boeson n'en deus ket an aotre ken da welet e verc'h Louise. Ha ret dezhañ kavout ur vicher stabil n'en deus dibab ebet all nemet mont da c'hourdoner skipailh mell-droad un enez vihan e Breizh. Emañ an hanter eus ar boblañs anezhi o labourat er fritur lec'hel a zo o paouez bezañ lakaet dindan adreizhadur barnerezhel : ma'z a ar maout gant ar velldroaderien a-benn an tri c'hrogad da zont e vo dastumet arc'hant a-walc'h da saveteiñ al labouradeg. Setu m'emañ ar skoilh pennañ war hent Patrick Orbéra : ober c'hoarierien ouzhpenn ampart eus pesketaerien ar skipailh. Setu ma tiviz-eñ klask ober d'e genc'hoarierien gozh dont da reiñ un tamm sikour dezhañ a-benn bountañ ar c'hleubig breizhat e-touez ar re c'halloudusañ...

## Roll ar gomedianed pennañ
* José Garcia : Patrick Orbéra,
* Jean-Pierre Marielle : Titouan Leguennec,
* Franck Dubosc : David Léandri,
* Gad Elmaleh : Rayane Ziani,
* JoeyStarr : Shaheef Berda,
* Ramzy Bédia : Marandella,
* Omar Sy : Wéké N'Dogo,
* Comte de Bouderbala : ar pesketaer Yoann Le Penis, Le Pen e lesanv,
* Clémentine Baert : Anne Leguennec, merc'h an aotrou maer
* Frédérique Bel : Floria,
* Ludovic Berthillot : Gourvenec,
* François Bureloup : Kernel,
* Élisabeth Commelin : ar varnerez,
* Sergio Do Vale : Kerbihan,
* Sébastien Libessart : Debec,
* Riton Liebman : an urcher,
* Chantal Neuwirth : Nénène,
* André Penvern : Foucher,
* Lucas Renault : Erwan,
* Jean Reno : e-unan,
* Claudia Tagbo : Fatou N'Dogo, gwreg Wéké
* Elena Zoualegh : Louise, merc'h Patrick Orbéra.
Efrem Zimbalist, Jr.

**Efrem Zimbalist, Jr.**, ganet d'an 30 a viz Du 1918 e New York City ha marvet d'an 2 a viz Mae 2014, a oa un aktour stadunanat.

## Liammoù diavaez
Yannig Baron

**Yannig Baron**, bet ganet d'ar 26 a viz Here 1936 e Groe ha marvet d'ar 15 a viz Kerzu 2025 e Gwened, a oa un emsaver breton hag a zo bet prezidant ar gevredigezh Dihun. Ezel eus Bagad Lann Bihoue eo bet, eus 1956 da 1960, evel enlued er morlu gall.

Savet en doa an hentadoù divyezhek brezhoneg ha galleg e rouedad skolioù katolik ar vro. Aozet en doa ur c'homite evit donedigezh ar pab Yann-Baol II e Breizh e 1996. Prezidant ar gevredigezh *"Menhirs libres"* eo bet. Aet e oa kolier an Erminig gantañ e 2004.

E Gwened e oa Yannig Baron o chom.

## Oberennoù
*  *Tan ba'n ti*, diwar-benn stad ar brezhoneg hag ar yezhoù bihanniver.
* 2005 : *Le message de Jean-Paul II aux Bretons*, Coop Breizh
## Levrlennadur
*  *Yannig Baron : ar seizh avel : par tous les vents de Bretagne*, gant Christian Guyonvarc'h (buherskrid kenwerzhel), Le Temps éditeur, 2018

## Daveoù

## Daveennoù
Leon ar Berr

**Leon ar Berr** (pe *Léon Le Berre*), **Ab Alor** pe **Abalor** diouzh e anv-barzh , bet ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1874 en Erge-Vihan (staget ouzh Kemper e 1960) ha marvet d'ar 4 a viz Kerzu 1946 e Roazhon, a oa ur c'helaouenner breizhat, hag ur skrivagner.

E dud ne oant ket brezhonegerien, deskiñ brezhoneg a reas e-unan.

Bet eo bet e penn ar sizhunieg L'Union agricole et maritime, kenlabouret en deus gant L'Ouest-Éclair. Unan eus renerien Goursez Vreizh e oa. Saozneg mat a ouie.

Gantañ ha Taldir Jaffrennou e voe savet An Oaled (anvet e galleg Le Foyer breton) a oa ur gelaouenn drimiziek e galleg hag e brezhoneg, embannet etre 1928 ha 1939.

## Oberennoù
### E brezhoneg
* 1910 : *Istor Breiz hag ar C'helted*, sinet *Trivarz*, kenskrivet gant Yves Berthou ha Paul Diverrès, Le Dault. 
* 1911 : *Sinadur an Eil Testamant*, Carhaix, Ar Bobl, 1911. Pezh-c'hoari.
* 1913 : *Ar verc'h he divreac'h mougn*, An Oriant, Le Pays breton. Pezh-c'hoari.

### E brezhoneg hag e galleg
* 1905 : *Ar Gwir Treac'h d'ar Gaou*, Pariz, Le Dault. Pezh-c'hoari

### E [[galleg]]
* 1901 : *Fleurs de Basse-Bretagne (Bleun a Vreiz-Izel)*, kontadennoù, Roazhon, Simon.
* 1902 : *Nuptialia*, Gwened, Lafolye.
* 1904 : *Les épousailles de Brébiot*, Gwened, Lafolye. Pastoralenn e galleg-krenn.
* 1913 : *Français de Quimper*, An Oriant, Le Pays breton. Komedi.
* 1926 : *La circulaire de Monzie contre l'enseignement du breton*.
* 1928 : *Guide illustré de Quimperlé et de la région des collerettes*.
* 1935 : *Le 145 anniversaire du [[traité de la Mabilais]]*.
* 1935 : *La Parure du vieux Rennes*.
* 1935 : *Un grand évêque gallo-romain, [[saint Melaine]]*.
* 1936 : *Bretagne d'hier*, Roazhon, L'Ouest-Éclair.
* 1945 : *Les Chevaliers de la Table Ronde. Épisodes de la légende celtique*, rakskrid gant Ronan Caerléon, Landerne, Brittia.
Jacques Cœur

**Jacques Cœur** a oa ur marc'hadour gall etrevroadel e deroù ar  e Bourges. 

Dastumet en devoa madoù ha teñzorioù deuet eus ar Reter en e balez e Bourges. Deuet e oa da vout arc'hanter meur ar roue Charlez VII, ha mignon d'e serc'h Agnès Sorel.

## Lennegezh
*Penntudenn ar romant *Le Grand Cœur* gant Jean-Christophe Rufin, Gallimard 2012.
Mikael Coic

**Mikael Coic** zo un emsaver bet ganet e 1940. Ober a ra war-dro an ti-embann Preder.

E 1969 e oa ezel eus kevrenn Pariz an FLB, a-gevret gant Yann Bothorel ha Ronan Tremel. Toullbac'het e voe, kent bezañ dieubet da-heul dilennadeg Georges Pompidou hep ma vije bet ur prosez.

A-bouez eo ar perzh a gemer e ti-embann Preder pa ra war-dro an embann hag ar mererezh.

## Notennoù
Le Blé en herbe (film)

***Le Blé en herbe*** (*An Ed glas* e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Claude Autant-Lara e 1953.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Skoazellerez-sevener : Ghislaine Autant-Lara,
* Senario : Claude Autant-Lara ha Pierre Bost, azasaet diwar ar romant *[[Le Blé en herbe]]* (1923) gant Colette,
* Divizoù : Jean Aurenche, Claude Autant-Lara ha Pierre Bost,
* Kevredad produiñ : Franco-London Films (Pariz),
* Produour : Henry Deutschmeister,
* Rener produiñ : Louis Wipf,
* Rener ar skeudenniñ : Robert Le Febvre,
* Ijinour ar son : Antoine Petitjean,
* Aozer ar sonerezh orin : René Cloërec,
* Kinklourien : Max Douy, skoazellet gant Jacques Douy ha Jacques Saulnier,
* Dilhataerien : Monique Dunand ha Léon Zay,
* Farderez : Yvonne Fortuna,
* Ficher-blev : Jean Lalaurette,
* Skriptourez : Denise Gaillard,
* Frammerez : Madeleine Gug,
* Luc'hskeudenner leurenn : Walter Limot,
* Prantad filmañ : adalek ar 27 a viz Gouere betek an 2 a viz Here 1953,
* Lec'hioù filmañ : Erge-ar-Mor (Aodoù-an-Arvor) evit an darvoudoù diavaez, studioioù Boulogne-Billancourt,
* Deiziad dont er-maez : 20 a viz Genver 1954,
* Padelezh : 106'.

## An danvez
Emañ Phil Audebert (16 vloaz anezhañ) ha Vinca Ferret (15 vloaz anezhi) e karantez an eil gant egile abaoe pell amzer. Kustumiñ a reont tremen o vakañsoù hañv en Erge-ar-Mor bep bloaz. Koulskoude, kemmet ez eo red an hañvezh-se abalamour da gejadenn Phil gant ur gran a vaouez, hag hi tregont vloaz warnañ. Dont a ra da vezañ e gamarad kleiz a-raok ma vo roet d'e geniterv Vinca da anavezout plijadur ar c'hig ivez... 

## Roll ar gomedianed
* Edwige Feuillère : Camille Dalleray, an itron gwisket e gwenn,
* Pierre-Michel Beck : Phil Audebert, ar c'hrennard,
* Nicole Berger : Vinca Ferret, ar grennardez,
* Renée Devillers : mamm Phil,
* Charles Deschamps : tad Vinca,
* Hélène Tossy : mamm Vinca,
* Janette Lucas : Lisette,
* Louis de Funès : al luc'hvannour-red,
* Josiane Lecomte : Margot,
* Charles Camus : an hañvour,
* Claude Berri : mab al luc'hvannour,
* Robert Berri : ar brigadier,
* Julienne Paroli : ar vamm-gozh,
* Louis Saintève : an aotrou person,
* Madeleine Suffel : ar werzhourez pesked,
* Simone Duhart : gwreg al luc'hvannour,
* Sylvie Dorléac
* Philippe Chauveau
* Yannick Malloire
Emgann Mendaza

**Emgann Mendaza** zo un emgann a c'hoarvezas e Mendaza, e Nafarroa, en Euskal Herria, d'an 12 a viz Kerzu 1834, e-pad Kentañ brezel ar garlouriezh etre ar garlourien, renet gant ar jeneral Tomás de Zumalacárregui hag ar frankizourien dindan ar jeneral Luis Fernández de Córdoba. Trec'h e voe ar frankizourien. 

## Notennoù
Kumuniezh kumunioù bro Gazilieg

**Kumuniezh kumunioù bro Gazilieg** a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù, e Bro Redon, departamant Mor-Bihan, e Breizh. Krouet eo bet e 2008. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Eus an Oud da Vreselien Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.

Edo he sez e Gazilieg. He frezidant diwezhañ eo Pierre Roussette, eilmaer Gazilieg, abaoe 2014.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 9 gumun d'ober anezhi:
* Ar Chapel-Wagelin ;
* Felgerieg-al-Lann ;
* **[[Gazilieg]]** ;
* Glenneg ;
* Karantoer ;
* Kelenneg ;
* Kornon ;
* Sant-Varzhin-an-Oud ;
* Treal.

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù

## Dave ha notennoù
Kumuniezh kumunioù Argenon-Koad Lanveur

**Kumuniezh kumunioù Argenon-Koad Lanveur** a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù, e Bro Dinan, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Krouet eo bet e 1993. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Lambal Douar ha Mor, goude kendeuziñ gant div gumuniezh-kumunioù-all, 2 gumun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Matignon, 6 kumun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Gwesklin ha 5 kumun a oa e Kumuniezh kumunioù Bro Monkontour.

Edo he sez e Doloù. He frezidant diwezhañ eo Jean Mégret, eilmaer Doloù.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 5 kumun d'ober anezhi:
* **[[Lanyugon]]**
* Pledeliav
* Plened-Yugon
* Plestan
* Tremaen

## Liammoù etrebroadel
### Keveleriñ

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù

## Notennoù ha daveoù
Enez ar Yar

**Enez ar Yar**, pe **Enez ar Poull**, zo un enezenn e penn aber ar Yeodi, e Kerborzh, e Treger hag an Aodoù-an-Arvor. Un ti zo warni.

Liammet eo ouzh an douar-bras gant un tombolo mein, war-dro hanter-kant metr an hed anezhañ, ha neuze moaien zo da vont di war droad pa n'eo ket re uhel ar mor.

## Liamm diavaez
*Skeudenn
* Skeudenn:  "*[https://patrimoine.bzh/gertrude-diffusion/gertrude-diffusion/illustration/IVR53_20082213469NUCA Écart de Enez Yar et site archéologique (Kerbors)]*", war *patrimoine.bzh*
* "*[https://www.bretania.bzh/portail/doc/GERTRUDE/IA22013827/ecart-de-enez-yar-et-site-archeologique-kerbors?_lg=fr-FR Écart de Enez Yar et site archéologique (Kerbors)]*", war *bretania.bzh*

## Notennoù
Diwar Dorgenn Karreg-an-Tan

***Diwar Dorgenn Karreg-an-Tan*** zo titl ul levr embannet gant *[[Mouladurioù Hor Yezh]]* e miz Gouere 1999. Ul levr a 179 pajenn eo, ennañ pevarzek danevell a oa bet savet gant ar skrivagner Yeun ar Gow (1897-1966). Darn eus ar c'hontadennoù a oa diembann, ha re all a oa bet embannet etre 1937 ha 1965 e kelaouennoù brezhonek. Savet e oa bet ar c'hentskrid anezhañ gant Pêr Denez.

## An danevelloù
Sed amañ ar 14 danevell: 
* Al Laer Dienn, Gwalarn, niverenn 98, miz Genver 1937
* Matu, Gwalarn, niverenn 98, miz Genver 1937
* Sinadoù, War-du ar pal, Goañv 1938
* An hini en devoa lazhet pemp mil ha kant, SAV, niverenn 11, Hañv 1938
* Ur galedenn a zen, Gwalarn, niverenn 126, miz Mae 1939
* Ar Sourded, SAV, niverenn 17, Nevez-Amzer ha Hañv 1940
* Gras Doue, SAV, niverenn 18, Diskar-Amzer 1940 ha Goañv 1941
* Ar Marc'heg Graelent, SAV, niverenn 30, Goañv 1944
* Pennhêrez Rozalgon, 15 a viz Gwengolo 1964, diembann
* Yann hag an Aotrou, 7 a viz Gouere 1964, diembann
* Bizoù an Den beuzet, 21 a viz Kerzu 1965, diembann
* Ar Breizhad amerikan, diembann
* Hurlink an Itron Tifena, 1añ a viz C'hwevrer 1966, diembann
* Ar Person div wech gall, Ar Vro-Gwirionez, niverenn 32, miz Eost 1965

## Pennadoù kar
* Karreg an Tan
Dervenn Mendaza

**Dervenn Mendaza** (*Hiru hanka artea* en euskareg, *Encina de las Tres Patas* e spagnoleg, da lavaret eo "dervenn he zri zroad") zo un dervenn *[[Quercus ilex]]* e Mendaza, e Nafarroa (Bro-Vask), a zo 1 200 vloaz, ha gant se unan eus re goshañ Ledenez Iberia. Iskis eo he zroad da welout, evel un trebez. En un dervenneg emañ, hag en-dro dezhi dervenned hag a zo tremen 500 vloaz.
Fly Me to the Moon

***Fly Me to the Moon*** zo ur ganaouenn saoznek a garantez, en doare jazz, hag a oa bet savet gant ar sonaozour stadunanat Bart Howard e 1954.

## Istor
Enrollet e oa bet kenkent, e 1954, gant ar ganourez stadunanat Kaye Ballard, e ti Decca Records, hag anvet neuze *[[In Other Words]]*. E 1956 e voe enrollet adarre gant Portia Nelson en hec'h albom, *Let Me love you*. Er memes bloaz e voe enrollet ivez gant Johnny Mathis hag adanvet *Fly me to the moon*. 

Abaoe eo bet kanet gant tud e-leizh, ha deuet da vezañ ur standard jazz. Brudet eo c'hoazh doare Frank Sinatra, enrollet e 1964.

## Kanerien
Ken brudet eo ar son ma'z eo bet kanet gant un niver bras a dud : 
* Daniel Boaventura, Alma Cogan, Nat King Cole, Doris Day, Astrud Gilberto, ar C'hembread Tom Jones, Tony Bennett, Andy Williams, Marvin Gaye, Diana Krall, Brenda Lee, Julie London, Johnny Mathis, Diana Panton, Nicki Parrott, Karolina Pasierbska, Natalie Paul, ar Skosad Rod Stewart, Sarah Vaughan, Peggy Lee, ... Hikaru Utada, Wes Montgomery, Paul Gilbert, ar Brazilian Tom Jobim, Lavern Baker, Michael Bublé, Bobby Womack, Annie Ross, Count Basie, Duke Ellington, Dinah Washington, Helen Merrill, Lyn Collins, Donna Hightower, Laura Fygi etc.

## Yezhoù all
*E 1963 e voe enrollet un doare italianek, "Portami Con Te", hag un doare spagnolek, "Llévame a la Luna" gant ar ganerez stadunanat (a orin italian) Connie Francis .
*Meur a zoare gallek zo:
**E 1964 e voe kanet gant Les Compagnons de la chanson, hag anvet * En d'autres mots*.
**E 2003 e voe kanet gant Julien Clerc, en e albom *Studio*, hag anvet *Volons vers la lune*.
**E 2012 e voe kanet gant Nicole Martin en hec'h albom *'Cocktail Lounge* en un doare divyezhek hag anvet  *En d'autres mots / Fly Me to the Moon* .
**E 2015 ez eus bet savet un doare all gant Claude Moine.
Ma plij d'an dud adsevel komzoù nevez eo abalamour d'ar gwirioù : ne garfent ket kanañ komzoù a zegasfe da dud all arc'hant a gavont bravoc'h kaout en o c'hont-bank, ha pa vije en estrenvro.

## Liamm diavaez
*  ''Fly Me to the Moon''  gant Kaye Ballard
* ''Fly Me to the Moon''  gant Julie London
* ''Fly Me to the Moon''  gant Nicki Parrott

## Notennoù
Ronan Guéblez

**Ronan Guéblez**, bet ganet d'an 11 a viz Here 1958, a zo ur c'haner brezhonek ha gallek. Mab eo d'ur brezhoneger a-vihanik ha d'ur c'hallaouegerez, genidik o-daou eus Bro-Gwened.

Goude bezañ studiet e Roazhon ha tapet gantañ e ziplom ijinour labour-douar, e labour Ronan Guéblez e-pad tost da 20 vloaz en ITP (bremañ IFIP, Ensavadur ar Moc’h) a-raok mont da ganer a-vicher e 2001. Prezidant Dastum Breizh ez eo abaoe 2007. Maer Sant-Pêran e voe adalek 2000 betek 2008. 

## Strolladoù
* Beb eil tro, gant Gildas Le Buhé ha Claude Le Gallic
* D'er ion d'er ias, gant Ronan Le Dissez ha Denis-Paul Reigner
* Loened Fall, gant Hervé Bertho, Ronan Le Dissez, Thomas Lotout, Marc Thouënon ha Marthe Vassallo

Kanet en deus ivez gant Denez Prigent, Nolùen Le Buhé, Marsel Gwilhou, an Traines Meuriennes,…

## Pladennoù
### Gant Loened Fall
**An deizioù 'zo berr*, An Naer Produksion, 1999
**Gouez !*, An Naer Produksion, 2003
**Diwar logodenn 'vez ket razh*, An Naer Produksion, 2008
* *'vel ba'r ger*, An Naer Produksion, 2014

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn Ronan Guéblez
* Loened Fall, Ton doubl Plin, Karnoed, 2012
*  Dastum
Jean Ferrat

**Jean Ferrat** (**Jean Tenenbaum** diouzh e anv gwir), bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1930 e Vaucresson (Seine-et-Oise d'an ampoent) ha marvet d'an 13 a viz Meurzh 2010 en Aubenas (Ardèche), a oa ur c'haner-sonaozer gallek.

## Pladennoù
### Albomoù
#### Decca
* 1961: *Deux enfants au soleil*
* 1962: *La Fête aux copains*
#### Barclay
* 1963: *Nuit et Brouillard*
* 1965: *La Montagne*
* 1965: *Potemkine*
* 1966: *Maria*
* 1967: *[[À Santiago]]*
* 1968: *10 Grandes Chansons de Jean Ferrat*
* 1969: *Ma France*
* 1970: *Camarade*
* 1971: *Aimer à perdre la raison*
* 1971: *Ferrat chante Aragon*
* 1972: *À moi l'Afrique*
#### Temey (1975)
Jean Ferrat a sav gant Gérard Meys e label: « TEMEY ».
* 1975: *La femme est l’avenir de l’homme*
* 1979 : *Les Instants volés* (pe *Enregistrement 1979*)
* 1980: *Ferrat 80*
* 1985: *Je ne suis qu’un cri*
* 1991: *Dans la jungle ou dans le zoo* (pe *Ferrat 91*)
* 1994: *Ferrat 95* 16 barzhoneg bet skrivet gant Aragon
* 2002: *Ferrat en scène*

### Pladennoù bihan
* 1958: *Les Mercenaires*
* 1960, dindan al lesanv Noël Frank, albom bihan gant ar c’hanaouennoù
** *C’était Noël* (Jean Ferrat) 
** *Notre concerto* (Jean Ferrat - Claude-Henri Vic) 
** *Près de la rivière enchantée* (René-Louis Lafforgue) 
** *Quand la valse est là* (Umberto Bindi/ Jean Broussolle).
* 1960: *Ma môme*
* 1961: *Eh ! l’amour*
* 1963: *Nuit et brouillard*
* 1964: *La montagne*
* 1965: *Potemkine*
* 1970: *Camarade*, *Les Lilas*, *Tout ce que j'aime*, *17 ans*
* 1970: *Sacré Félicien*, *Intox*, *La Cavale*, *Les Demoiselles de magasin*
* 1972: *Mon palais*
### Sonerezh filmoù
* 1965 *La Vieille Dame indigne* (gant René Allio) : *On ne voit pas le temps passer*, *Loin*, *Tu ne m'as jamais quitté*
* 1965 *Le Coup de grâce*: *Les beaux jours*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Jean Ferrat
Ausiàs March

**Ausiàs March** (distaget [awziˈaz ˈmaɾk]) (war-dro 1397-1459) a oa ur barzh katalanek eus Bro Valensia.

Ur varzhoneg gantañ ("Quan plau a Dèu que la fusta peresqua…") a gaver lakaet e brezhoneg gant Koulizh Kedez el levr *Uzien Announ*, (An Diaoul Dieub, 2009, p. 65) dindan an talbenn "Mar soul gant Doue …".
Traeth

**Traeth** zo ur ger kembraek hag a dalv kement ha **traezheg** hag a gaver en anv meur a lec'h e Kembre.

## Lec'hioù
**Traeth Abermenai*, ha *Traeth Melynog*, div draezheg vras war lez ar Menai
*Traezh Hir
*Traezh Mawr

Hag ivez
*Penrhyndeudraeth
*Trefdraeth
Gustave Clétiez

**Gustave Clétiez**, bet ganet e Gwenrann e 1830 hag aet d'an Anaon e 1896, a oa ograouer, livour ha priour.

## Oberennoù
### Prierezh
* Un nebeud oberennoù a c'heller gwelet e Mirdi ar Paludoù e Bourc'h-Baz.
### Sonerezh
* *Les courses de Guérande, quadrille breton*, 1864
Ouzhpenn an tonioù savet gantañ en doa dastumet Gustave Clétiez war-dro 200 kanaouenn e Bro-Gwenrann er bloavezhioù 1860.

## Selaou
* *Saint-Nazaire en chansons* (dastumad gant Fernand Guériff, Gustave Clétiez, Roland Guillou), Coop Breizh, 2002

## Liammoù diavaez
* ''Les courses de Guérande, quadrille breton'', skrid-sonerezh
* Dastum 44
Roll maouezed gwallet er mojennoù hag en Istor

Ar gwallañ maouezed zo un ober a vez kaoz anezhañ e mojennoù Hellaz kozh hag un torfed a gaver a-gozh en istor. Sed amañ ur rollig anezho.
## Mojennoù
### Hellaz
* An doueez Hera, gwallet gant Eurimedon ar Ramz,
* Kasandra gwallet gant Aias Oileos,
* Chrysippus gwallet gant Laius,
* Filomela , gwallet gant he breur-kaer,
* Leda, a zo bet lorbet gant Zeus, met e barzhoneg William Butler Yeats, ‘’Leda and the Swan’’, eo gwallet gant an doue.
* Merope, gant Orion.

### Er Bibl
* Dinah, gwallet gant ur priñs, dialet gant he breudeur
* Tamar, gwallet gant he breur Amnon
*Susanna , goudrouzet he gwallañ.

### Henroma
*Gwalladeg ar maouezed sabin, 
* Lucretia , gwallet gant Sextus Tarquinius.
** Santez [[Agnes Roma]]*, pe *Santez Oanez*, gwallet ha lakaet d'ar marv en amzer an impalaer Diocletianus, war-dro 304.

### Breizh
*Boudika hag e verc'hed
*Santez Nonn.

## Istor
* Artemisia Gentileschi (1593 -1653) livourez italian, gwallet gant Agostino Tassi
* Xenia Borisovna Rusia , gwallet gant Dmitriy Iañ
* Rogneda Polotsk en istor Belarus ha Lec’hlenn, gwallet gant he fried Yaropolk Kiev dirak he zud.
* Flora MacDonald (Fionnghal NicDhòmhnaill e gouezeleg) (1722 – 1790), harozez skosat, gwallet gant he zad.
* Agustina Otero Iglesias (1868 - 1965), gwallet da zek vloaz.
* Gerda Christian (1913 -1997), sekretourez gant Adolf Hitler, gwallet gant an Arme Ruz.

### Darvoudoù
Gwalladegoù zo bet c'hoarvezet er brezelioù; evit an eil brezel-bed menegomp :
*re 80 000 maouez Nankin, pa zegouezhas an Arme Japanat.
*re maouezed Berlin, pa zegouezhas an Arme Ruz.
*re maouezed kornad Montecassino gant soudarded gall-marokat
*re maouezed Normandi gant soudarded stadunanat e Mezheven 1944

## Lennegezh
*The Rape of the Lock, meurgan saoznek gant Alexander Pope, e 1712, ha kresket goude. 

## Notennoù
Itys

**Itys** (henc'hresianeg : Ἴτυς) a oa mab da d-Tereüs, roue Trakia, ha d'e bried Prokne, merc'h da Bandion, roue Aten. 

Ur c'hoar he doa Prokne, Filomela hec'h anv, a voe gwallet gant he breur-kaer Tereüs. Evit kastizañ he fried e lazhas Prokne o mab Itys, ha roet d'e dad da zebriñ. Pa choulennas Tereüs pelec'h e oa e vab e respontas e wreg Prokne: *Ganit emañ da vab*. Ha sede Filomela neuze da zifoupañ ha da deurel penn Itys dirazañ war an daol. Kounnariñ raktal a ra Tereüs, ma tec'h an div c'hoar, hag eñ war o lerc'h.

Antoninus Liberalis a gont, en e *Vetamorfozoù* (XI), istor damheñvel Aedon ha Polytec'hnos.

## Levrlennadur
*Antoninus Liberalis, *Metamorfozoù*.
*Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (III, 14, 8).
*Homeros, *[[Odysseia]]* (XIX, 511-534).
*Hyginus, *[[Fabulae]]* (XLV).
*Ovidius, *Metamorfozoù*, (VI, 424 ha goude).
*Paosanias ar Beajour, *Deskrivadur Hellaz* (I, 41, 8).
Kaer

**Ar C'haer** (*Chère* e galleg) a zo ur stêr eus Bro-Naoned e Breizh, adstêr d'ar Gwilen war he lez kleiz. 66 km eo he hed, ha 45 km² he diazad. Eieniñ a ra e Saoudan ha kemberiñ gant ar Gwilen e Santez-Anna-ar-Gwilen. 2,4 m³/s eo he fonnder krenn e Derwal.

## Kumunioù treuzet
*Saoudan, m'emañ hec'h andon
*Kastell-Briant
*Sant-Albin-ar-C'hestell
*Hezin-ar-Mengleuzioù
*Lanvoe
*Pierig
*Derwal
*Felgerieg-Veur
*Santez-Anna-ar-Gwilen, ma kember gant ar Gwilen

## Notennoù ha daveoù
Kaer (disheñvelout)

**Kaer** a c'hall talvezout meur a dra:
* un anv-gwan brezhonek hag a gaver e meur a c'her:
**breur-kaer
**mab-kaer
**merc'h-kaer
**tud-kaer
*Kaer (hag **ar C'haer**), un anv tiegezh brezhonek
*Kaer, ur stêr eus Bro-Naoned, adstêr d'ar Gwilen
*"Kaer", anv ur vroig istorel eus Breizh hag a adkaver e-barzh:
**Lokmaria-Kaer

## Gwelet ivez
*Caer
Serment breton

***Serment breton*** zo ur film mut gall, sevenet e gwenn ha du e 1907. Bezañ emañ an oberenn-mañ e-touez kentañ filmoù bet troet e Breizh.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Kevredad produiñ : Pathé Frères
* Prantad filmañ :
* Lec'hioù filmañ : Plaeraneg (Bro-Oueloù),
* Deiziadoù dont er-maez : 17 a viz Genver 1908, er C'hoariva Pathé Grôlée (Lyon II) ; 14 a viz Meurzh 1908 er SUA dindant ditl *[[A Briton's Promise]]*,
* Padelezh : 270 m/10'.

## An danvez
Yvonne Moan, merc'h d'ur paluder pinvidik, a zo o paouez reiñ he fromesa eurediñ da Yves Legonnidec, ur paotr eus ar c'horn-bro, ken kaer e neuz ha m'emañ dister e vadoù. Ret eo dezhañ mont d'ober e amzer war vor avat. 

Deuet eo ur soñj all da dad Yvonne a ziviz reiñ dorn e verc'h da Fantec, ur menajer a beadra eus Plaeraneg. Sentiñ a ra Yvonne ouzh bolontez he zad, evel m'eo dleet e Breizh, daoust d'he ger roet da Yves kent. Padal, n'eo ket he c'halon evit en em dommañ ouzh unan all ha pa vije hemañ pinvidik-mor. Hag hi da jediñ an devezhioù : an amzer da vodañ an holl baperioù ret ha da ober an embannoù, marteze e kloto gant mare distro he muiañ-karet er vro.

Re ziwezhat ec'h erru Yves e Lezardrev siwazh dezhañ, met abred a-walc'h da welet Yvonne o vont e-maez an iliz, kazeliet gant Fantec.

Krignet gant an dic'hoanag ec'h en em daol an daou amourouz er mor eus penn uhelañ an tornaod.

## Roll ar gomedianed
Célestin Serenne

**Célestin André Marie Serenne**, bet ganet d'ar 26 a viz Mae 1846 e Naoned hag aet d'an Anaon e ? 1895, a oa livour. Mab-kaer e oa da Évariste-Vital Luminais.

## Oberennoù
* *Un chagrin de famille*, eoul war lien, 1888

## Liammoù diavaez
* ''Un chagrin de famille'' e Mirdi Senlis
Évariste-Vital Luminais

**Évariste-Vital Luminais**, ganet e Naoned d'an 13 a viz Here 1821 hag aet da Anaon e Pariz d'ar 14 a viz Mae 1896, a oa ul livour breizhat. Anavezet eo dreist-holl evit e livadurioù istorel hag a zo, evit ul lod bras, awenet gant Breizh.


Skeudenn:Theodore Hersart de la Villemarque.jpg|Théodore Hersart de La Villemarqué, 1884


## Oberennoù

* *Gaulois blessé*, musée des beaux-arts de Saint-Étienne.
* *Le Possédé*, glaouenn ha pastel, 29 cm x 22,5 cm, Mirdi an Arzoù Kaer Naoned.
* *Femme aux bras levés*, glaouenn ha pastel, 28 cm x 20 cm, Mirdi an Arzoù Kaer Naoned.

Ouzhpenn-se, Alexis Mauflastre (1839-1905) en doa bet livet ur gopienn eus an daolenn *Retour de chasse* pe *Les braconniers bretons*.

## Notennoù ha daveennoù
Josip Broz Tito

**Josip Broz** (1892-1980), a veze graet **Tito** anezhañ, a oa un den a stad eus Yougoslavia, e penn ar vro adalek 1945 betek e varv. Kaset en deus war-raok an eneberezh komunour a-enep armeoù an Trede Reich en e vro. Adalek 1948 e pellaas diouzh an Unaniezh Soviedel hag e kasas ur politikerezh disteud.

## Liammoù diavaez
Tito

**Tito** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek.

## Gerdarzh
Eus an anv latin Titus.

## Yezhoù all
**Tite* e galleg

## Tud
*Tito Puente, soner stadunanat, a orin borinken
* Tito Cortés, kaner kolombiat
* Tito Rodríguez, soner ha kaner eus Puerto Rico

### Anv-tiegezh
*Josip Broz Tito, politikour yougoslaviat

## Oberennoù
* La clemenza di Tito, c'hoarigan gant Wolfgang Amadeus Mozart.
Emglev-Bed an Avielourien

**Emglev-Bed an Avielourien** (*World Evangelical Alliance (WEA)* e saozneg) a zo un aozadur Ilizoù protestant avielourien evit ar bed a-bezh, bet diazezet e Londrez e 1951. E Vancouver emañ e sez. Bez' ez eo an aozadur etrebroadel pennañ evit an Ilizoù avielour.

## Liammoù diavaez
* Bibl
* Gospeloù ha prezegennoù
Le Rouge de Bréca

***Le Rouge de Bréca*** (ar Rouzard eus Bréca), François-Marie Moranton e anv en ti-kêr, bet ganet e Brunet, e-kichen Sant-Lefer, e 1863, hag aet d'an Anaon e 1943, a oa ur muzisian brudet e Bro-Gwenrann. Seniñ a rae ouzh ar veuz, ar violin hag an akordeoñs diatonek.

Ur maenig engravet en enor dezhañ a c'haller gwelet er Briwer.

## Liammoù diavaez
* ''Le Rouge de Bréca''
Erwan Keravec

**Erwan Keravec**, bet ganet e 1974, a zo muzisian. Seniñ a ra ar binioù-bras.

## Pladennoù
* *Urban Pipes*, Buda Musique, 2007
* *Urban Pipes II*, Buda Musique, 2011
* *Nu Piping*,Buda Musique, 2013

## Levrlennadur
* Ar Men, Meurzh-Ebrel 2014, p 8

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Erwan Keravec
Marc Clérivet

A-raok bezañ kaner, klasker, kelenner war ar sonerezh,... e oa **Marc Clérivet** naturour hag ijinour labour-douar.

## Strolladoù
* Sonneur et Gavotteur

## Levr
* *Danse traditionnelle en Haute-Bretagne, Traditions de Danse Populaire dans les milieux ruraux gallos, XIX-XXe siècles*, tezenn doktorelezh (istor), Dastum, 2013

## Selaou
* Sonneur et Gavotteur

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Ronan Le Bars

**Ronan Le Bars** (Ronan ar Barzh), ganet d'an 20 a viz Ebrel 1968 e Gwengamp, a zo muzisian. Seniñ a ra ar pib-ilin, ar binioù bras hag al low whistle.

## Pladennoù

### Ronan Le Bars Group
* 2013: *Lammdour*, *[[Keltia Musique]]*
### Gant [[Nicolas Quemener]]
* 1997: *Bímís Ag Ol*, *[[L'OZ Production]]*
* 2005: *New Century*, *[[Keltia Musique]]*
### Gant kanerien/sonerien all
* 1992: Glaz, *Excalibur*
* 1992: Dan Ar Braz, *Rêves de Siam*, *[[Keltia Musique]]*
* 1992: Gilles Servat, *Le Fleuve*
* 1994: Dan Ar Braz, *[[L'Héritage des Celtes]]*
* 1994: Manu Lann-Huel, *Les Iles*
* 1995: Dan Ar Braz ha l’Héritage des Celtes, *En Concert*
* 1995: Didier Squiban, *Penn Ar Bed*
* 1996: Celtas Cortos, *En estos días inciertos*
* 1997: Frères Boclé, *Keltic Tales*
* 1997: Dan Ar Braz ha l’Héritage des Celtes, *Finisterres*
* 1998: Dan Ar Braz ha l’Héritage des Celtes, *Zénith* (CD/DVD)
* 1999: L’Héritage des Celtes, *Bretagnes à Bercy*
* 1999: Pat O'May, *Breizh-Amerika*, *[[Coop Breizh]]*
* 1999: Hugues de Courson, *Songs of innocence*, *Virgin*
* 1999: Stefan Eicher, *Louanges*
* 2000: Frères Boclé, *Pas an Dour*
* 2000: Jacques Pellen, *Les tombées de la nuit, a Celtic Procession live*
* 2000: Claude Nougaro, *L'Ile Hélène*
* 2001: Gabriel Yacoub, *Yacoub*
* 2001: Stefan Eicher, *Hotel's*
* 2001: Hugues de Courson, *O'Stravaganza*
* 2001: Alan Stivell, *Au-delà des mots*
* 2002: Perry Rose, *Hocus Pocus*, *[[L'Oz Production]]*, gant Didier Squiban
* 2002: Yann Tiersen, *[[C'était ici]]*
* 2003: Johnny Hallyday
* 2003: Hélène Ségara, *Humaine*
* 2003: Isabelle Boulay, *Depuis le premier jour*
* 2003: Dan Ar Braz, *À toi et ceux*
* 2004: David Hopkins, *Parallel Horizons*, *[[Keltia musique]]*
* 2004: Deep Forest, *Kusa No Ran*
* 2005: Gwendal, *War Raog*
* 2006: Renaud, *Rouge Sang*
* 2007: Mask ha gazh, *Sources*
* 2008: Red Cardell, *Le Banquet de Cristal*, *[[Keltia musique]]*
* 2008: Didier Lockwood, *Passeport pour un violon*
* 2009: Pennoù Skoulm, *Trinkan*
* 2011: Frères Boclé, *Crossfields*
* 2011: Clarisse Lavanant, *Je te souviens Glenmor*
* 2012: Dan Ar Braz, *Celebration*, *[[L'OZ Production]]*
* 2013: Red Cardell, *Running in Paris*, *[[Keltia musique]]*
### Dastumadoù
* 1997: *Futur Jazz 2* (Celtic Tales), *Columbia*
* 1998: *La musique du bout du monde*, *[[L'OZ Production]]*
* 1998: *Bretagne : Une légende celte*, *Sony Music*
* 2002: *Compil'oz*, *[[L'Oz Production]]*
* 2006: *Mega celtique*, *Wagram*
* 2008: *Keltia Musique : 30 ans*, *[[Keltia Musique]]*
* 2009: *Ar mor  (musiques du bout du monde)* - *[[L'OZ Production]]*