open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Sócrates

**José Sócrates Carvalho Pinto de Sousa**, pe **José Sócrates** ent-berr (distaget [] e portugaleg), ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1957, zo ur politiker portugalat hag a voe kentañ ministr Portugal eus an 12 a viz Meurzh 2005 betek an 21 a viz Mezheven 2011.

Ezel e voe eus Strollad Sokialour Portugal adalek 1981 ha dilennet e voe da gannad e 1987. E 1995 e voe ministr e gouarnamant António Guterres. E 2004 e teaus da vezañ pennsekretour e gostezenn ha gant honnezh ez eas ar maout e dilennadeg ar gannaded e 2005. EVel-se e teuas da vezañ kentañ ministr d'an 12 a viz Meurzh 2005.

Gant ar sokialourien ez eas ar maout adarre e dilennadeg Gwengolo 2009, ha chom a reas e penn ar gouarnamant.

D'an 23 a viz Meurzh 2011 e roas e zilez eus e garg goude ma oa bet nac'het votiñ e ginnigoù gant ar parlamant. Un dilennadeg nevez a voe d'ar 5 a viz Mezheven ha koll e voe ar strollad sokialour ar wech-se. Neuze e paouezas Sócrates da vezañ e penn ar strollad.
Proviñs Cachapoal

**Proviñs Cachapoal** zo ur broviñs eus Chile, e Rannvro al Libertador General Bernardo O'Higgins, ha Rancagua eo ar gêr-benn.

Div broviñs all zo er rannvro : proviñs Cardenal Caro ha proviñs Colchagua. Emañ proviñs Cachapoal e biz ar rannvro.
Emgann Curalaba

**Emgann Curalaba**, zo un emgann etre an armeoù spagnol ha Mapouched Patagonia d'an 23 a viz Kerzu 1598, ha gwelet eo evel unan eus ar pennañ taolioù-brezel e Brezel Arauco. Distrujet mik e voe ur golonennad renet gant gouarnour spagnol Chile, Martín Óñez de Loyola, gant an henvroiz renet gant ar pennoù mapouche Pelantrarü, Huaiquimilla hag Anganamön. Da-heul ar faezhidigezh-se ha marv ar gouarnour e voe dilezet meur a gêr ha kreñvlec'h spagnol e su Chile.
Rannvro Ñuble

**Rannvro Ñuble**, diwar anv ar stêr Ñuble (diwar ar ger mapudungún: nglefen ‘stêr strizh’ pe ‘lec'h stouvet’) zo unan eus ar c'hwezek rannvro zo e Chile hag an hini diwezhañ krouet, e Gwengolo 2017, e-kreiz ar vro. 

Rannet eo e teir froviñs, enni ez eus 21 gumun, ha dezhi ur gorread a 13 178,5 km², ha 480 609 zo o chom enni. Kêr Chillán eo ar gêr-benn.

En norzh dezhi emañ rannvro Maule, er reter emañ proviñs Neuquén en Arc'hantina, er su rannvro Biobío hag er c'hornôg ar Meurvor Habask. 

## Proviñsoù ha kumunioù
Rannvro Ñuble zo teir froviñs hag 21 gumun anezhi.
Stêr Ñuble

Ar **Stêr Ñuble** (*Río Ñuble* e spagnoleg) a red dre rannvro Ñuble e Chile. Adstêr eo d'an Itata, hag ober a ra an harzoù d'ar proviñsoù Itata, Diguillín ha Punilla, ha d'ar c'humunioù Chillán, San Carlos, Coihueco, San Fabián, Portezuelo ha San Nicolás.
San Carlos (Chile)

**San Carlos** zo ur gêr hag ur gumun eus Chile, anezhi kêr-benn proviñs Punilla, e rannvro Ñuble. Hervez niveradeg-poblañs 2017 e oa 53 024 a dud enni o chom.
San Fabián

**San Fabián** zo unanv-lec'h spagnolek, ha hini meur a lec'h e meur a vro.

## Orin
Diwar anv-bihan ur sant katolik anvet Fabián

## Lec'hioù
### 
*San Fabián (Santa Fe)

### 
*San Fabián (Chile), kumun
**San Fabián d'Alico,  kêr 

## Pennad kar
* Sant Fabian
* Fabian
Fabián

**Fabián** zo un anv-bihan spagnolek. 

## Orin
Diwar an anv latin Fabianus, hini ur pab merzheriet er bloaz 250, anvet da sant.

## Yezhoù all
*Fabian, e brezhoneg ha saozneg.
*Fabien, e galleg.

## Adstumm
*Fabiana ha Fabiola, evit ar merc'hed.

## Tud
* Fabián Ruiz de Aguilar (1539-?), lean spagnol, hag unan eus alouberien Chile.
* Fabián Gutiérrez Lasso de la Vega Cabrera y Madariaga (1819-1880), politikour spagnol.
* Fabián C. Barrio, skrivagner spagnol.
* Fabián Díez Cuesta, kaner-sonaozour spagnol

## Lec'hioù
* San Fabián
Fabián Ruiz de Aguilar

**Fabian Ruiz de Aguilar** (* Aguilar de Campos, Kurunenn Kastilha  1539 – † ?) zo ur c'hloareg hag a gemeras perzh en aloubadeg Chile.

E 1560 e tegouezhas Ruiz de Aguilar e Chile evel kaner en iliz-veur Santiago. Diouer a oa a veleien, hag anvet e voe da berson gant an eskob González ha da gure un toullad parrezioù e su ar vro. Pa varvas an eskob e voe kaset d'an harzoù, ma chomas meur a vloaz, ha goude e voe anvet da vikel-vras evit Valdivia, Villarrica, Osorno ha Castro.

Distro da Santiago, e voe kaset da La Serena ha goude da g-Cuyo, ma chomas bloaz. Da varv an eskob Barrionuevo e voe galvet da Santiago da gemer ar garg a vikel-vras. Goude ez eas da Lima, d'ar sened-iliz.

En 1588, petra bennak m'en devoa aotre da vont da Spagn, edo bepred en Lima o c'houlenn kaout ul leve-gopr. Nav bloaz ha hanter-kant e oa neuze.
Merenn-vihan

**Merenn-vihan** pe **adverenn** pe **merenn-enderv** zo ur pred bihan a vez debret d'an enderv, tro-dro peder eur peurvuiañ, etre merenn ha koan. Kemeret e vez gant ar vugale dreist-holl. Tammoù bara, ledet amann, pe koñfitur, kaotigell, pe mel warne, pe gant un tamm chokolad, a vez debret ganto, pe traoù dous all evel kouignoù, un tamm gwastell, gwispidennoù, krampouezhennoù, viennerezh (ur gornegenn, ur varaenn-chokolad, ur varaenn-rezin, ur vriochenn...), ur frouezhenn bennak, yod frouezh. Evet e vez dour pe laezh pe un evaj dous evel chug-frouezh, siros, soda pe chokolad tomm pe yen. An dud gour a c'hall evañ ur banne kafe pe te.

Adlein zo ur pred bihan all a c'hall bezañ debret d'ar beure gant ar vugale, etre lein ha merenn, e porzh o skol da skouer.

Ar grennarded, ar merc'hed dougerez pe o vronnañ o babig, hag an dud hag a laka kalz kas d'o c'horf (ar sportourien, micherioù zo...) a zebr merenn-vihan ivez.

## Darvoudoù ispisial
Merenn-vihan a c'hall bezañ aozet evit lidañ deiz-ha-bloaz ur bugel. Pedet e vez e vignoned ha debret e vez merenn-vihan holl asambles. C'hwezhañ a ra ar bugel goulaouennoù ar wastell deiz-ha-bloaz ha roet e vez profoù dezhañ.

Adverennoù lennegel a c'hall bezañ ivez, evit an dud gour. Bodet e vez tud evit kaozeal eus ul levr en ur zebriñ ur c'hortozenn, kouignoù hag ur banne died tomm peurliesañ.

## E broioù all
E kalz broioù e vez heuliet an hengoun-se. E Bro-Saoz e vez evet ur banne te ha debret gwispid tro 5 eur, *afternoon tea* a vez graet eus an dra-se. Er broioù kreizdouarat hag Amerika ar Su e vez debret *merienda* (graet gant kouignoù, sandwichoù bihan, evajoù tomm pe yen..), hag e Polonia vez debret *podwieczorek*.
Geneviève Prigent

**Geneviève Prigent** (Sant-Brieg, 4 a viz Kerzu 1909 - Lannuon, 26 a viz Genver 1990) a oa priñsez ar Montenegro, rezistantez, lagadeeunourez, ha stourmerez evit an endro.

## Buhez
Ganet e oa bet Geneviève Prigent e Sant-Brieg, ma oa mezeg he zad. Tremen a rae he vakañsoù e Trebeurden e ti ar familh. Plijout a rae dezhi mont war vor.
Studiañ a reas ar vezegiezh e Roazhon betek ober anaoudegezh gant Mihailo Petrović-Njegoš, priñs Montenegro repuet e Bro-C'hall. D’ar 27 a viz Genver 1941 e voe lidet an eured e Pariz.

Nac'h a reas ar c’houblad kemer ar gurun gant skoazell an nazied o doa aloubet Montenegro e miz Mae 1941. E Hamburg, Pariz ha Sant-Nikolaz-ar-Pelem e vevas e-pad an Eil Brezel-bed. Eno, e miz Mae 1944 e voe skrapet ar priñs gant tud yaouank ar vro digant an Alamaned. Daou viz war-lerc’h e c'hanas G. Prigent he mab Nicolas e Sant-Nikolaz.

Goude dieubidigezh Europa e vevas gant he gwaz e Yougoslavia, o sammañ kargoù ofisiel dindan galloud Tito. Ne oa ket ar priñs en e vleud, neuze e tistroas ar c’houblad da Vro-C'hall. "Ar Priñsez ruz" e oa lesanv G. Prigent abalamour ma sikoure repuidi bolitikel.
E 1949 e tispartias diouzh he fried.

Labourat a reas e Pariz evel klañvdouriez gant Jean Lavat, a oa mezeg an daoulagad. Gantañ e savas un arbennikadur nevez, al lagadeeunourezh evit pareañ al loakrerezh.

Adalek 1972 e voe o chom hag o labourat e Trebeurden. Kregiñ a reas da stourm evit an endro dre grouiñ ar gevredigezh "Bevañ e Trebeurden". E-giz-se eo bet gwarezet gwern ar C’helenn hag enez Miliev e Trebeurden.
Stourm a reas ivez evit gwirioù mab-den.

Mervel a reas e Lannuon e miz Genver 1990, hep dont a-benn da enebiñ ouzh porzh-bageal Trebeurden.

E 2009 e oa bet divizet gant kuzul-kêr Lannuon reiñ he anv d’ur straedig e kreiz-kêr.

## Daveoù
Pierre Weill (gounezoniour)

**Pierre Weill** zo ur gounezoniour breizhat ganet d'an 31 a viz Genver 1954 e Bron e Rhône e Bro-C'hall. Tremenet en deus e vugaleaj hag e grennoad e Mülhausen (e Roen-Uhel) hag emañ o chom e Breizh abaoe ouzhpenn 30 vloaz.

Graet en deus studioù ijinour gounezoniour e Nancy. Klasker ha penn embregerezh eo, skrivet en deus levrioù diwar-benn ar boued hag a-enep an deuc'hegezh. Kengrouet en deus ar gevredigezh *Bleu, Blanc, Cœur* gant al labourer-douar Jean-Pierre Pasquet. Staliet en deus Valorex e Komorzhel, e bro-Felger, un embregerezh arbennikaet e boued al loened. Adkemeret en deus Kreizenn a vremañ ar c'heginerezh e Roazhon, ul lec'h ma kaver ur skol keginañ, ul lec'h evit ar bodadoù stummañ hag ur preti.

Gant Ensavadur Broadel ar C'hlaskerezh Agronomek (EBKA) hag Aozadur Europa evit an Enklask Nukleel (AEEN) en deus kemeret perzh e studiadennoù klinikel diwar-benn efedoù ar boued war yec'hed an dud. Kensinet en deus pennadoù-skrid e-barzh meur a gelaouenn skiantel a-gevret gant enklaskerien an EBKA, an AEEN hag ar c'hKBIS.

## Levrlennadur
* *Tous gros demain? : 40 ans de mensonges, 10 kilos de surpoids*, Plon, 2007 
** *Sind wir morgen alle dick? 40 Jahre Ernährungslügen, 10 Kilo Übergewicht*, Systemed Verlag, 2010 
* *Schwer verdaulich ; wie uns die Ernährungsindustrie mästet und krank macht*, Systemed Verlag, 2013 
* *Mon assiette, ma santé, ma planète*, Plon,  2010. 
** 我的餐盤, 我的健康, 我的星球 *(Wo de canpan, wo de jiankang, wo de xingqiu)*, 天培文化出版有限公司 : 九歌出版社發行, Taibei, 2012 
* *Mangez, on s’occupe du reste*, Plon,  2014. 

## Pennadoù kar
*

## Notennoù ha daveoù
Hent-houarn Naoned Levieg

Ul linenn hent-houarn strizh 1 metr he zreuz a oa etre Naoned ha Levieg e Bro-Naoned, e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh.

## Tres
***PK** = *Poent Kilometrek*, an hed adalek porzh-houarn Naoned.
Lein

Pred kentañ an devezh eo **lein** (pe **dijuniñ**). Kemeret e vez goude bezañ savet eus e wele, pe diwezhatoc'h er beure. 

## Lein e Breizh gwechall
Gwechall e veze leinet bara du, krampouezh ed-du ha soubenn, yod-kerc'h, yod-ed-du, soubenn gant ar gouerien.

## Al lein a-vremañ

Adalek an  kantved e Breizh eo krog an dud da zebriñ hag evañ traoù all da lein, boued dous dreist-holl (bara gant amann ha/pe koñfitur, bara krazet, biskotennoù), ur banne chokolad tomm gant ar vugale, unan kafe dre laezh gant an dud vras, a-wechoù ur banne chug-orañjez. 

Seurt lein vez anvet lein gevandirel gant al letioù adalek an eil lodenn eus an kantved, pa vez graet lein saoz eus ur pred sall gant salzigoù, fav gwenn, bacon, vioù, keuz hag edajoù, hag ur banne te da evañ. En  kantved e vez debret edajoù sukret gant lod e Breizh dre levezon ar sevenadur angl-ha-saoz. Tuet e vez tud zo da zebriñ leinoù yac'hoc'h gant bara brazed, ur frouezhenn, un evaj, ur yaourt.

Dre vras e vez fonnusoc'h al lein e Norzh Europa ha treutoc'h er Su. Er broioù saoznek e vez debret edajoù evel ar c'horn-flakes, e Bro-Spagn e vez debret churros.

## Bouedouriezh
Hervez ar vezhurourien e tle an dud debriñ ul lein fonnus goude ur yunadenn 10 eur bennak hag evit kaout energiezh evit ar beure. Ur c'hard eus kaloriennoù ar glukidoù e rank degas al lein bemdez, gant ur c'hempouez etre ar sukrennoù kevall hag ar sukrennoù divall. Un evaj, edajoù ha frouezh eo ret bezañ debret pe evet, peogwir e tegas proteinoù, glukidoù ha vitaminoù.

## Al listri

Implijet e vez un tas, ur volenn pe ur mug, ur pod-kafe pe ur pod-te. Un asied evit lakaat e damm bara, ur gontell evit ledañ an amann hag ul loa evit ledañ ar c'hoñfitur. Gant ur gontell e vez ledet o c'hoñfitur gant ar Saozon.

## Pennadoù kar
* Bod ha boued, kevatal d'ar *bed & breakfast* (B&B) breizhveuriat, un ti lec'h ma vez kousket ha debret lein antronoz veure.
* brunch
* adlein
Bron

**Bron** a c'hall bezañ meur a dra.

## Anv-lec'h
Er yezhoù predenek e ra dave d'un dorgenn e stumm ur vronn.
###### 
* Bron-y-gaer, ur gêriadenn
* Bron-Yr-Aur (Bronn an Aour), un ti brudet e Machynlleth
* Emgann Bron yr Erw e 1075 
###### 
*Gwelout ar pennad [[bronn (disheñvelout)]].*
* Beg Penn-Bron er Turball e Bro-Wenrann
* Bron e veze skrivet Bronn (Bro-Sant-Maloù) er Grennamzer
###### 
* Bron, ur gêr e departamant Rhône

## Anv-tud
* un anv-tiegezh suis ha flandrezat
* berrstumm an anvioù-bihan Bronwen ha Bronwyn
* LeBron James, basketour stadunanat

## Sevenadur
* Bron ("ar pont" e svedeg), ur stirad skinwel danat-svedat

## Pennadoù kar
* Bre
* Brenn
Í

**Í** (lizherenn vunut: **í**) zo ul lizherenn hag a gaver e meur a yezh. Bez' eo ur skrivad kenaozet gant al lizherenn "i" hag an arouezenn diakritek tired lemm. E brezhoneg e lavarer "i tired lemm".

Merkañ a ra al lizherenn-se, e yezhoù evel an daneg, an hungareg, an tchekeg pe ar slovakeg, ur vogalenn hir : . 

E spagnoleg, portugaleg pe italianeg e talvez da verkañ an taol-mouezh.

E vietnameg pe e sinaeg skrivet en doare pinyin e talvez da verkañ un ton war-sevel.
Roots: The Saga of an American Family

***Roots: The Saga of an American Family*** zo ur romant embannet e 1976 gant Alex Haley. Kontañ a ra istor damijinet Kunta Kinte, un Afrikan eus an , skrapet pa oa krennard, ha gwerzhet evel sklav. Kaset eo da Norzhamerika dre ar C'henwerzh tric'horniek. Heuliañ a reer buhez ar c'hrennard ha goude-se e ziskennidi e Stadoù-Unanet Amerika betek Haley e-unan. Embannadur ar romant, adsavet e stumm ur stirad skinwel a reas berzh bras, Roots (1977), a lakaas anezhañ da vezañ klasel er sevenadur stadunanat. 

Chomet eo ar romant, e-pad 46 sizhun, war listenn gwellañ gwerzhioù an New York Times, gant 22 sizhun er c'hentañ plas. Ar seizh chabistr diwezhañ a oa bet adsavet e stumm un eil ministirad skinwel,  (1979). Roet en doa c'hoant d'an Afroamerikaned da glask o orinoù familh, hag anavezout o istor dezho.

Da zigentañ e oa bet taolennet al levr evel unan "faltazi," met gwerzhet el lodennoù nann-faltazi ar stalioù levrioù. Implijet eo ar chabistr diwezhañ eus e levr gant Haley evit diskrivañ e labour studiañ war e orinoù familh dre gomz ha dre studiañ dielloù. Goude studiadennoù gant istorourien ha lignezourien o deus kavet e oa kudennoù bras gant an enklaskoù gant Haley. Darn eus ar romant a vez gwelet bremañ evel ijinet betek sevel a-enep prouennoù istorel. Evit al lodenn ijinet e vez rebechet d'an aozour bezañ kopiet lodennoù eus ar romant The African
Proviñs Punilla

**Proviñs Punilla** zo unan eus proviñsoù rannvro Ñuble e Chile, ha San Carlos eo ar gêr-benn anezhi. 
Pemp kumun zo enni:
*San Carlos
*Coihueco
*San Nicolás
*Ñiquén
*San Fabián
The Carpenters

**The Carpenters** a oa ur strollad pop stadunanat savet e miz Gouere 1968 e Downey, Kalifornia ha divodet e 1983.

## Ar sonerien

* Karen Carpenter: kan, taboulinoù
* Richard Carpenter: klavier

## Albomoù

* *Offering/Ticket to Ride* (1969)
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon* (1975)
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2004)

## Levrlennadur

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Lebensraum

Ar droienn alamanek **Lebensraum** ('tiriadoù bevañs') a vez implijet evit ober anv eus an holl doareoù pe politikerezhioù liammet ouzh an trevadenniñ hag a oa bet buhezek mat er bloavezhioù 1890 betek ar bloavezhioù 1940 en Alamagn. Kroget e oa implij an droienn Lebensraum e-tro 1901. Deuet e oa da vezañ brudet betek dont da vezañ ur pal geopolitikel evit an Impalaeriezh alaman a-raok hag e-pad ar C'hentañ Brezel-bed (1914–1918). Un diaz e oa bet eus ar Septemberprogramm a embanne c'hoantoù emled tiriad an impalaeriezh alaman en Europa. Adkemeret e oa bet gant ideologiezh ar Strollad Nazi (NSDAP) ha klasket lakaat da dalvezout gant an Trede Reich betek fin an Eil Brezel-bed.

## 1933-1945
Ur wech tizhet ar galloud gant Adolf Hitler, al Lebensraum a oa deuet da vezañ diazez a-fed mennozhioù an naziegezh kement hag un digarez evit aloubadegoù an Trede Reich e kreiz ha reter Europa. Ar Generalplan Ost ('Steuñv hollek evit ar Reter') e oa anv an doare da aloubiñ ha didroc'hañ an tiriadoù nevez pe da vezañ aloubet. Gant ar sell-se, Alamagn he devoa ezhomm bras da gaout tiriadoù bevañs evit dreistbevañ rak re ziaes e oa bouetañ an holl alamanted gant an douaroù a oa gant Alamagn en amzer-se. Pobladoù an tiriadoù da vezañ trevadennet a oa da vezañ riñset pe dre deportadurioù e Siberia, lazhadeget war blas (Shoah dre bolod gant an Einsatzgruppen), pe c'hoazh troet da sklaved. Ar poblañsoù gwelet evel direnkus d'an naziaed a oa ar Boloniz, Ukrainiz, Rusianed, Tcheked hag ar broadoù slav gwelet evel nann-aryan.

Ar gouarnamant Nazi en doa ur sell reut war an tiriadoù-se o welet trevadennerien alaman diazezet eno dre gwir al Lebensraum ha se e-kerzh an Eil Brezel-bed met da vezañ kendalc'het ma vefe bet trec'h an Trede Reich e fin ar brezel. Evit tizhout ar pal eo bet lazhet strolladoù ramzel trevourien dre an naonegezh, ar boued o vezañ skrapet ha kaset en tiriadoù diazez ar Reich.

## Notennoù ha daveennoù
Star

**Star** zo ur ger saoznek hag a dalv steredenn. Kavet eo e meur a oberenn hag anv. 

*"Stars & stripes"* (stered ha bandennoù) eo lesanv ar banniel stadunanat.

Anv meur a ved skiant-faltazi stadunanat doare space opera eo :
* Star Wars (Brezel ar Stered)
* Star Trek
* Battlestar Galactica
* Stargate (Dor ar Stered)

Anv meur a strollad sonerezh : 
* Mazzy Star, ur strollad pop stadunanat
* Stars, ur strollad indie pop kanadian

## Tud
* Joey Starr, anv-micher Didier Morville, raper hag aktour gall

## Lec'hioù
* Star, ur gêriadenn e Sir Benfro e Kembre
* Star, ur gêriadenn e Fìobha e Skos
* Star, ur gêr en Idaho, er Stadoù-Unanet
* ar Menezioù Star, e Papoua Ginea-Nevez

## A bep seurt
* ar rouedad STAR, servij treuzdougen boutin meurgêr Roazhon
* *The Star*, anv meur a gazetenn saoznek
* Red Star FC, ur c'hlub mell-droad gall
* STAR, Bonifacio Echeverría S.A., un embregerezh armoù-tan hiniennel euskarat, ha lod eus e broduioù, evel ar bistolenn Star B.
To Have and Have Not

***To Have and Have Not*** zo ur romant saoznek diwar zorn ar skrivagner stadunanat Ernest Hemingway e 1937.
E 1944 e voe graet ur film diwar ar romant, kaset da benn gant Howard Hawks.

## An istor
Harry Morgan zo o chom e Key West, hag evit gounit e vuhez e kas touristed da besketa.

## Notennoù
Jean-Baptiste Carrier

**Jean-Baptiste Carrier**, ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1756 e Yolet, e-tal Aurillac, ha dibennet d'ar 16 a viz Kerzu 1794 e Pariz, a oa ur politiker gall.
Brudet eo e oberoù e kêr Naoned hag al lazhadegoù a c'hourc'hemennas en anv an Dispac'h gall etre Kerzu 1793 ha C'hwevrer 1794, anavezet evel fuzuilhadegoù Naoned ha beuzadegoù Naoned.

Mab e oa da Jean Carrier ha da Marguerite Puex, anezhañ trede bugel un tiegezh ma oa tri mab ha teir merc'h. 
En 1784, dre forzh labourat, e teuas a-benn da gaout ar garg a brokulor en Aurillac, met diskaret e voe ar garg en 1789.
D'ar 4 a viz Here 1785  ec'h euredas da Françoise Laquairie.

En 1790, e voe kuzulier evit beliezh Aurillac.
Hent-houarn Ar Palez Gwaled

Al linenn **Hent-houarn [[Ar Palez]] [[Gwaled]]** a oa ul linenn hent-houarn etre Ar Palez, e Bro-Naoned, ha Gwaled,  e Bro-Naoned ivez, hag e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh.
Roc'h ar Hon

**Roc'h ar Hon** zo un enezennig prevez en aber an Trev, nepell eus Enez-Vriad ha Tour-tan ar Groaz. E kumun Lezardrev, e Bro-Dreger hag en Aodoù-an-Arvor emañ. En he c'hichen emañ an Enez Koad (Ile à bois).

## Deskrivadur an enezenn
Un enezenn 6 420 m² dindani eo, gant un ti hepken, 140 m² dindanañ.

Roc'hek ha koadek eo an enezenn, 21 metr uhelder he deus en he c'hreiz. Un hent-ged hag un tour-gward zo.

## Istor
Savet e voe an ti warni e 1758 ha nevesaet eo bet e 1990.

## Notennoù ha daveoù
Pedro Castillo

**José Pedro Castillo Terrones** (Chota, Departamant Ayacucho, 19 a viz Here 1969) zo ur skolaer, sindikalour ha politikour perouat, hag abaoe miz Gouere 2021 ez eo prezidant Perou.
The Gilded Age: A Tale of Today

***The Gilded Age: A Tale of Today*** zo ur romant saoznek diwar bluenn ar skrivagnerien stadunanat Mark Twain ha Charles Dudley Warner e 1873. Goapaat a ra ar bolitikerien breinet gant an arc'hant er gevredigezh war-lerc'h ar brezel-diabarzh. 

Hennezh eo al levr nemetañ ma labouras Twain gant ur c'henlabourer. Ouzhpenn-se eo diwar an oberenn-se e voe anvet ar marevezh eus istor SUA etre 1870 ha 1900.
Advance Australia Fair

**Advance Australia Fair** eo anv kan broadel Aostralia, savet gant ar Skosad Peter Dodds McCormick, ha kentañ sonet ha kanet e 1878 evel ur c'han brogar. E 1984 en deus kemeret lec'h *[[God Save the Queen]]* evel kan broadel, goude ur referendom e 1977.

## Pozioù
Afrodite Capua

**Afrodite Capua** (*Afrodite di Capua* en italianeg), pe **Gwener Capua**,  zo un delwenn roman e marmor eus an  goude JK, kizellet en amzer an impalaer Hadrian (etre 117 ha 138). Kavet e voe e Capua en .

Krediñ a reer e oa bet graet, evel Gwener Milo, diwar ur patrom eus Afrodite, lakaet war gont Lysippus, unan eus brasañ kizellerien Gres, delwenn aet da goll abaoe.

En he sav emañ an doueez war he gar dehoù, he zroad kleiz zo war un tokarn, ha hi hanter noazh. Un himation, pe ur vantell, zo ganti da c'holeiñ he c'horf adalek he bandenn.

Troet eo he fenn war-du an tu kleiz, hag he div vrec'h zo savet da zerc'hel, a greder, skoed an doue Ares, implijet gant Gwener evel pa vije ur melezour.
Toaz (disheñvelout)

**Toaz** a ra dave d'un danvez, ur meskad alies, fetis pe fetisoc'h, ha gludek. Servijout a ra peurlieañ da aozañ un dra bennak.

## Keginañ

Toaz a vez graet gant bleud ha dour evit fardañ bara da gentañ, hag ivez gwastilli, kouignoù, krampouezh, bignez, tartez, kichez, pizzaioù hag all. Fetisoc'h eo eget ar yod pe ar gaotigell da skouer. Pladet e vez an toaz gant ur rodig-pastezerezh pe rodig-toaz. Ret eo poazhañ anezhañ evit e zebriñ. Meur a seurt toaz a zo :
* toaz feilhennet
* toaz sablet
* toaz bresk
* toaz pufoù

Toaz alamandez a vez implijet er pastezerezh, evit kinklañ ur wastell da skouer.

Toaz-frouezh zo ul lip-e-bav graet gant frouezh, dour ha sukr.

Dre astenn-ster e komzer eus toaz da ledañ, toaz sukret graet gant chokolad, kakahouetez pe c'hoazh speculoos da ledañ war un tamm bara pe eeun gant ul loa. Toaz da ledañ sall zo ivez, graet gant keuz, pesked, boued-mor, etc.

Toaz ar c'heuzioù a vez graet gant laezh. Blot pe galet e c'hall bezañ. 

Toazennoù a zo toaz graet gant bleud ha dour, a-wechoù vioù ha traoù all, troc'het e stummoù liesseurt, ha poazhet en dour berv.

## Implijoù all eus ar ger
Dre astenn-ster e reer toaz eus un danvez, pegus alies, graet gant meur a dra, hag a c'hall bezañ meret ha/pe lakaet war un dra bennak all.

Prederioù ar c'horf :
* toaz-dent 

Arz :
* toaz gwer
* toaz-merat

Greanterezh : Dre astenn-ster e reer toaz eus meskadoù graet evit ober porselen, paper, kartoñs, etc. 

Dafar burev pe di :
* toaz-peg
Capua

**Capua** zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta e Campania. Da 17 463 a dud e save ar boblañs enni d'an .

## Douaroniezh
Emañ Capua e Douar al Labour (*Terra di Lavoro*), ma voe kêr-benn da vare priñselezh Capua ha da vare aloubadeg Napoleon Iañ, war ur vrec'h d'ar stêr Volturno, e-harz ar menez Tifata m'emañ ar *[[frazione]]* Sant'Angelo in Formis.

Treuzet eo ar gumun gant ar *[[via Appia]]* hag an hent-houarn Napoli-Caserta-Cassino.

## Istor
Dont a ra an anv *Capua* eus an anv oskek *Kapu*, pe eus an anv etruskek *Capeva*, a dalv kement ha *kêr ar paludoù*. Hiriv e komzer eus Capua gozh, a vije bet savet en IX kantved kent JK, el lec'h m'emañ Santa Maria Capua Vetere hiziv, a oa ar *[[Vulturnum]]* etrusk er V kantved kent JK, hag a oa o c'hreñvlec'h da aloubiñ Campania, ar vro tro-war-dro.

Hervez Cato an Henañ e vije bet savet gant an Etrusked un 260 vloaz a-raok ma voe savet kêr Roma. Da neuze ne vije ket kaoz gantañ eus ar bloaz ma voe kemeret e-kerzh an Eil brezel punek (211 kent JK) met eus ar bloaz ma voe staget ouzh Roma e 338 kent JK, ha savet e vije bet war-dro 600 kent JK, pa oa galloud an Etrusked en e greñvañ. Meur a annezlec'h "Villanovian", eus ar ragistor, zo bet kavet er c'hornad ha kresket e voent moarvat gant an Osked hag an Etrusked war o lerc'h.

Diskaret e voe galloud an Etrusked e Campania pa voe aloubet gant ar Samned en eil hanterenn ar V kantved a-raok JK.

War-dro 424 kent JK e voe kemeret gant ar Samned hag e 343 e voe goulennet skoazell digant ar Romaned a-enep an alouberien.

En  e voe distrujet Capua gant ar Sarrazined, ma yeas ar boblañs war-du Casilinum, kêr orin Capua a hiziv.

## Notennoù
Jolene

**Jolene** zo un anv-bihan stadunanat, bet brudet gant kanaouenn Dolly Parton.

## Tud
*Jolene Blalock, aktourez

## Oberennoù
*Jolene (albom), un albom gant Dolly Parton, ma klever ar ganaouenn Jolene (kanaouenn).
*Jolene (film), ur film stadunanat.

### Kanaouennoù
**Jolene* (kanaouenn)
An Isild a-heul

***An Izild a heul*** zo ur pezh c'hoari brezhonek gant Per Jakez Helias. 

## Embannadurioù
Savet e oa bet e Kemper e 1964. E 1969 e oa bet un embannadur divyezhek *An Izild a heul - Yseult seconde*. E 1983 e oa bet embannadur brezhonek (unyezhek) *An Isild a-heul* gant Brud Nevez.

## Notennoù
Hent-houarn Pornizh Pembo

Ul linenn hent-houarn strizh (1 metr he zreuz) a oa etre Pornizh ha Pembo, e Bro-Naoned hag e departamant al Liger-Izelañ,  e Breizh.

En embregerezh *Compagnie des chemins de fer du Morbihan* (CCFM) e oa bet fiziet al linenn gant an Departamant

## Istor
D'an  e voe digoret al linenn evit darbariñ kêrioù kouronkañ ar c'horn-bro a-hed 31,2 km ; ur skourr 1,6 km a oa e Plaen-Raez da gas da Bradvael.

Disrannet e oa al linenn-se diouzh ar peurrest eus rouedad ar CCFM, a c'helled tizhout dre borzh-houarn Sant-Nazer goude treuzet al Liger e porzh Mendin e Sant-Brewenn. Dre dreuziñ al Liger ivez e c'helled mont eus Donez da Bembo da gemer an tren.

Pa voe diorroet rouedad an hentoù evit an niver brasoc'h-brasañ a girri-tan e voe dilezet al linenn hent-houarn, a voe klozet e d'ar  goude 32 vloaz. Ur servij kirri-boutin a voe staliet en he lec'h.

## Tres

***PK** = *Poent Kilometrek* adalek porzh-houarn Pornizh.
* PK darnel ha diresis hervez fichenn-eurioù CCFM 1914.


030-T-101 Pinguely Cayeux 2016.jpg|Stlejerez 030-T-101
Loco103.JPG|Stlejerez 103


## Levrlennadur
* Nennig,Jean-Pierre. *Un chemin de fer d'intérêt local en Loire-Inférieure*. Pornizhan : JPN Éditions, 2003 .
Anna McGarrigle

**Anna McGarrigle**, ganet e Montréal e 1944,  zo ur ganerez kebekat.  

Gant he c'hoar Kate McGarrigle he deus embannet meur a album, saoznek pe gallek, dindan an anv Kate & Anna McGarrigle. Kenlabouret he deus gant Emmylou Harris, Nick Cave, Rufus Wainwright, Martha Wainwright, Loudon Wainwright III, Linda Ronstadt, Gilles Vigneault...

Mamm eo d'ar ganerez Lily Lanken.
Giuseppe Peano

**Giuseppe Peano** (distaget  ; Spinetta di Cuneo (Cuneo),  - Cavoretto, e-kichen Torino, ) a oa ur matematikour italian. Brudet eo ivez abalamour ma savas ur yezh etrebroadel anvet al latino sine flexione, diwar eeunaat al latin klasel.
Morgoth

**Morgoth Bauglir** (**Melkor**  e oa anvet da gentañ) zo unan ag ar Valar, e mojennoù J. R. R. Tolkien. An enebour pennañ eo-eñ er *[[The Silmarillion|Silmarillion]]*, e *The Children of Húrin*, hag e *The Fall of Gondolin*.

Melkor e oa an hini galloudusañ a-douez an Ainur, mes kouezhañ a reas en deñvalded hag adanvet e voe Morgoth, enebour Arda, hag a voe abeg an holl zroug a zraste Arda.
Mairon, unan eus Maiar Aulë, a drubardas e diegezh hag a yeas da vout pennletanant Morgoth, hag adanvet e voe Saoron da neuze.
Petit

**Petit** a dalv kement ha "bihan" e galleg. Implijet eo evel anv-den, anv-lec'h hag evit envel traoù a bep seurt.

## Anv-tiegezh
*Petit* zo un anv-tiegezh gallek ha katalanek. Pevarvet anv-familh stankañ Frañs eo. Lepetit zo ur stumm gallek all.

### Tud vrudet
* Léonce Petit (1839-1884), skeudannaouer hag engraver breizhat.
* Ernest Petit (1888-1971), jeneral ha rezistañt breizhat, krouer ar skouadrennig Normandie Niemen e Moskov e 1941.
* Magdalena Petit (1903-1968), skrivagnerez chileat.
* Roland Petit (1924–2011), koroliour gall.
* Pascale Petit (1938-), aktourez c'hall.

## Lesanv
* Lucien Petit-Breton (1882-1917), lesanv Lucien Mazan, marc'hhouarner breizhat.
* Petit (g. e 1976), melldroader portugalat.

## Anvioù-lec'h
* Petit-Paris, anv meur a lec'h
* Petit-Fayt, kumun en Hainaut
* Truttemer-le-Petit, kumun e Normandi

## Traoù a bep seurt
* ar *[[Petit-Beurre]]*, gwispid bet krouet e Naoned
* Petit, anv ur c'hrater war al Loar

## Pennadoù kar
* Grand

Anvioù-tiegezh par e yezhoù all :
* ar Bihan, Bihanig hag ar Berr e brezhoneg
* Little e saozneg
* Klein en alamaneg
1915 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1915|Ganedigezhioù 1915]]
* Pêr ar Gall, beleg ha troour
* Pêr Guichou, beleg ha troour
* Frañseza Kervendal, skrivagnerez vrezhonek
* Per-Mari Mevel, skrivagner ha saver sonioù brezhonek
* Pol Rolland-Gwalc'h, skrivagner brezhonek
* Merwen Runpaot, beleg hag esperanteger

## [[:Rummad:Marvioù 1915|Marvioù 1915]]
*Jean Bourdoulous, beleg ha saver kantikoù
*Jos-Pêr ar Braz, skrivagner hag emsaver
*Amédée Cozic, barzh brezhonek
*Noémie Dondel du Faouëdic, skrivagnerez c'hallek
*Charlez Gwennou, skrivagner brezhonek
*Loeiz Kerzilin (Louis Tiercelin), skrivagner gallek ha brezhonek
*Lucien Lechat, soudard breizhat fuzuilhet e-pad ar Brezel-bed Kentañ

__NOTOC__
Dreistbeliouriezh

An **dreistbeliouriezh** (*supremacism* e saozneg) zo un ideologiezh a embann dreistelezh ha mestroniezh ur rumm tud war ar re all.

Rumm an dud a embann o dreistelezh a c'hall bezañ termenet dre liv o c'hroc'hen, o reizh, ur renkad, ur sevenadur, o yezh, o relijion, pe kredennoù all.

En amzer an trevadennerezh e veze graet anv eus ar *mission civilisatrice de la France* e galleg, hag eus *The White Man’s Burden* e saozneg, da lavaras Rudyard Kipling.

Kantvedoù a drevadennerezh en Amerika, Afrika, Aostralia, Okeania hag Azia zo bet reizhabeget gant skridoù savet da vrudañ an dreistbeliouriezh.

An istorour skosat Thomas Carlyle (1795-1881), a zo brudet e oberenn *[[The French Revolution: A History]]* diwar-benn an Dispac'h gall hag a awenas Charles Dickens pa skrivas e romant *[[A Tale of Two Cities]]*, a skrivas e oa graet an trevadenniñ gant Europiz evit "mad ar pobloù a sevenadur izeloc'h".

## Notennoù
Itata

**Itata** zo un anv-lec'h e Chile:

*Stêr Itata
****[[lamm-dour an Itata]]**;
*proviñs Itata, e rannvro Ñuble;
* **[[Vegas de Itata|Vegas del Itata]]**,  kêriadenn;
* **[[Ranchillos de Itata]]**, kêriadenn.

## Istor
* **[[Corregimiento Itata]]**, en amzer an drevadenn spagnol e Chile.
* **[[Departamant Itata]]**, a-raok an adkempenn melestradurel; 
* ar vapor Itata, ul lestr hag a reas peñse en 1922.
Doron

**Doron**  zo un douranv hag a gaver e Bro-C'hall, kar d'an anvioù Doran, Doria, hag a vije, hervez Ernest Nègre, savet diwar ar wrizienn *doira. 
Dont a rafe eus ar ger galianek *dubro, da lavarout eo *[[dour]]*, deuet eus  *dor, *dora, anv a veze roet d'ur froud.

* Doron de Beaufort ;
**hec'h adstêr an Dorinet ;
* Doron de Bozel, hag hec'h adstêrioù
**Doron de Belleville 
** Doron des Allues ;
**Doron de Pralognan
**Doron de Chavière
** Doron de Termignon
**Doron de Champagny
**Doron de Valpremont.

Anvioù kar eo Dore ha Dordogne, e Bro-C'hall, ha Dora, en Italia, ha Duero e Spagn.
Oileán Dúiche

**Oileán Dúiche** (anvet *Inishdooey* e saozneg) zo un enezenn eus Iwerzhon, dirak aod kontelezh Dún na nGall. Un enezenn brevez eo, didud, en hanternoz da Inis Bó Finne.

## Notennoù
Cabrero

**Cabrero** zo un anv-micher spagnolek (*[[mesaer-givri]]*) deuet da vout anv-tiegezh hag anv-lec'h.

## Tud
*El Cabrero, kaner (*cantaor*)  flamenco.
*Francisco de Asís Cabrero
*Jesús Cabrero
*José Cabrero Arnal
*José Carlos Álvarez Cabrero
*Juan Antonio Cabrero
*Juanra Cabrero
*Ramón Cabrero

## Lec'hioù
###### 
*Cabrero (Chile), kumun e Rannvro ar Biobío.

###### 
*Barrio El Cabrero, en Cartagena de Indias.

###### 
* Cabrero (Cáceres), kumun e proviñs Cáceres,  en Extremadura.

## Pennadoù kar
* Cabrera
* Cabreros
Bulnes

**Bulnes** zo un anv spagnolek, anv-lec'h hag anv tiegezh.

## Lec'hioù
### 
* Bulnes, e Proviñs Córdoba (Arc'hantina)

### 
* Bulnes, kumun
* Bulnes, kêriadenn
* Departamant Bulnes, departamant kozh diskaret er bloavezhioù 1970

### 
* Bulnes, parrez e kumun Cabrales, en Asturiez.

## Tud
* Francisco Bulnes, anv meur a zen
** Francisco Bulnes (1847-1924), politikour hag istorour mec'hikan
** Francisco Bulnes Sanfuentes (1917-1999), politikour chileat 
* Manuel Bulnes, anv meur a zen
Stêr Itata

Ar **stêr Itata** zo ur stêr e Chile, e-kreiz ar vro, hag a red eus an Andoù d'ar Meurvor Habask dre rannvro ar Biobío. 180 km hed zo dezhi ha 11 385 km² eo gorread he dourva.
C'hoarvezout a ra ar *río Itata* eus kember ar stêrioù Cholguán ha Huépil.

Treuziñ a ra kumunioù Yungay, Cabrero, Pemuco, Bulnes, Quillón, Ñipas, Portezuelo, Coelemu ha Treguaco.

Aberiñ a ra e Vegas del Itata.

## Adstêrioù
Ar stêrioù Diguillín ha Ñuble eo hec'h adstêrioù brasañ.
Emgann Naulila

**Emgann Naulila**, a enebas Portugiz ouzh an Alamaned, a c'hoarvezas d'an 18 a viz Kerzu 1914, en Angola, un drevadenn da Bortugal, e-pad ar Brezel-bed kentañ (1914-1918).

Krog e oa ar brezel en Europa e miz Eost 1914, met c'hoarvezout a reas ivez en Afrika. En trevadennoù saoz, Suafrika, Rodezia (Zimbabwe hiriv) ha Bechuanaland (Botswana hiriv), e voe savet armeoù a-enep trevadenn Mervent Afrika alaman (Namibia bremañ), ma ne oa nemet ur 5 000 soudard bennak dirak ouzhpenn 60 000 a enebourien armet. Daoust da se e konte an Alamaned war emsavadeg Boered Suafrika a-enep ar Saozon, ha neptuegezh Portugaliz Angola.

En norzh d'an drevadenn alaman-se edo Angola, unan eus trevadennoù Portugal. Eno e oa sioul an traoù da gentañ, rak neptu e oa Portugal e deroù ar brezel.

Ne oa ket c'hoant d'an Alamaned da glask tabut ouzh Portugal met buan e troas fall an traoù. Adalek ar 25 a viz Eost 1914 e voe kaset soudarded alaman eus Reter Afrika (Tanzania hiriv) da dagañ post-harzoù  Maziua e Mozambik, trevadenn vras all Portugal, ma voe lazhet an ofiser e karg ha devet an tier-plouz tro-dro.  

File:Embarque_tropas_para_angola_2.jpg |Soudarded portugalat o vont da lestrañ da vrezeliñ da Angola.
File:Embarque_tropas_para_angola_1.jpg|


## Liammoù diavaez
* https://www.arqnet.pt/portal/portugal/grandeguerra/pgm_ang02.html
Pius August e Bavaria

**Pius August von Wittelsbach** (1786–1837), anavezet en alamaneg evel « Pius August von Wittelsbach, Herzog in Bayern »,  a oa ur priñs hag un ofiser bavarian, dug en Bavaria.

Mab e oa da Wilhelm in Bayern, ha da Marie-Anne Zweibrücken-Birkenfeld, c'hoar d'ar roue Masimilian Iañ Jozeb.

## Eured ha bugale
Faoide

**Faoide**, *Whiddy Island* e saozneg, zo un enezenn e kreisteiz Iwerzhon, war aod kontelezh Corcaigh, e bae Beanntraí.

War-dro 5,6&nbsp;km hed ha 2,4&nbsp;km led zo dezhi. En  e oa meur a gant den o vevañ en enez, met bremañ n’eus mui nemet war-dro 20 annezad. Liammet eo Faoide ouzh an douar-bras gant ul linenn bigi a ya en-dro meur a wech bemdez.

Eno e oa bet diazezet, e-pad ur pennadig, soudarded eus aerlu Stadoù Unanet Amerika e-pad ar Brezel bed kentañ.
Un termenva eoullistri bras a voe savet e Faoide gant ar gompagnunezh Gulf Oil er bloavezhioù 1960. D’an 8 a viz Genver 1979 e voe un darzhadenn vras e-bourzh an eoullestr gall *Bételgeuse* a oa o tiskargañ tireoul eno ; 50 den a voe lazhet.

## Notennoù
Netflix

**Netflix, Inc.** zo un embregerezh stadunanat servijoù media, embanner ha produer filmoù ha stiradoù skinwel. Reiñ a ra an tu da welet ur c'hatalog filmoù, stiradoù skinwel, dre goumanant. 40% eus ar c'hatalog zo bet produet gant Netflix. Netflix zo pouezus ivez evit an embann filmoù dieub. E miz Gouhere 2021 e oa gant Netflix ouzhpenn 209 milion a goumananterien, gant 72 milion anezho e Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada. Gallout a reer implij ar servij dre ar bed-holl nemet e Sina, Siria, Norzhkorea, ha Krimea (abalamour m'eo kastizet gant SUA). Netflix zo ezel eus ar Motion Picture Association (MPA).
Iomaí

**Iomaí** pe **Iomaigh** (*Omey Island* e saozneg zo un enezenn war aod Conamara e kornaoueg Iwerzhon.

Tost d'an douar-bras emañ an enezenn ha d'an daere e c'haller mont war droad betek enni. Ul lenn dour dous zo en he c'hreiz.

A-raok Naonegezh Vras Iwerzhon e oa tost da 400 den o vevañ en Iomaí. Ha betek ar bloavezhioù 1970 e oa ur skol eno. Bremañ eo didud avat. 

Dismantroù un iliz, Teampall Féichín, a c'haller gwelet, abaoe m'int bet eztennet eus an traezh o goloe. Ur feunteun sakr zo ivez nepell diouzh an iliz. Krediñ a reer e oa ur manati eno, savet gant sant Féichín. 

## Notennoù
Victoria Pedretti

**Victoria Pedretti**, ganet d'an 23 a viz Meurzh 1995 zo un aktourez stadunanat. Gwelet eo bet o c'hoari en antologiezh The Haunting o c'hoari tudennoù disheñvel en holl goulzadoù. Dre he labour er stirad skinwel eo bet lakaet da Scream Queen. Lakaet eo bet he anv evit un MTV Award hag ur Saturn Award.

Pedretti he deus c'hoariet ivez roll Love Quinn er stirad skinwel ''You'' war Netflix. Gwelet eo bet ivez evel Leslie Van Houten er film fent-drama *[[Once Upon a Time in Hollywood]]* (2019). Gwelet eo bet ivez o c'hoari er film drama-buhez ''Shirley'' (2020).
## Liammoù diavaez
* Victoria Pedretti war IMDb
Agathon Guinement

**Agathon Guinement**, marc'heg Keralio (Roazhon, 23 a viz Meurzh 1723 – Forbach, 13 a viz C'hwevrer 1788) a oa un ofiser breizhat en arme rouantelezh Bro-C'hall hag a vrezelas e-pad Brezel Hêrezh Aostria hag ar Brezel Seizh Vloaz.

Mab e oa da François Fiacre Guinement, aotrou Keralio ha rener burev Roazhon, ha da Varguerite Rose Bodin. Breur e oa da Louis-Félix Guynement de Keralio ha da Auguste de Keralio, ha breur-kaer da Varie Françoise Abeille de Keralio hag eontr da Louise Félicité de Keralio.

Dimeziñ a reas da Varie-Nicole Rivet, merc'h da Jacques Rivet, mestr-tapiser ar roue, aktourez e c'hoarigandi Bourdel. Ur verc'h o doe, Marie Colette Guynement de Keralio, a zimezas en Hazhoù d'an 3 a viz Meurzh 1772 da Joseph Pierre de Broc de La Tuvelière, kabiten troadegiezh.
Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld

**Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld** (Rappoltsweiler, 27 C'hwevrer 1724 – Schwetzingen, 15 Eost 1767), a oa dug Pfalz-Birkenfeld-Bischweiler ha kont Rappoltstein.

Ganet e oa e Rappoltsweiler e 1724. Mab e oa da g-Christian III von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld  (1674-1735) ha da g- Karoline (1704–1774), hag o eil mab e oa.

E 1746  e timezas da Maria Franziska Dorothea von Pfalz-Sulzbach (1724–1794),  merc'h da Joseph Karl von Pfalz-Sulzbach ha c'hoar d'an dilennerez Elisabeth Auguste.

Hêr an dug e teuas da vezañ en 1751 pa reas e vreur henañ Christian un dimeziñ morganatek.

## Eured ha bugale
Dimeziñ a eure Friedrich Michael e 1746 e München da Maria Franziska (1724–1794), merc'h da Joseph Karl Emanuel. Bugale o doe: 
* Karl II August Christian (1746–1795), dug Zweibrücken,
:dimezet e 1774 d'ar briñsez Marie Amalie von Sachsen (1757–1831)
* Klemens August Joseph Friedrich (1749–1750), marvet da ur bloaz;
* Maria Amalie Auguste (1752–1828)
: dimezet e 1769 d'ar roue Friedrich August Iañ,  roue Sachsen (1750–1827)
* Maria Anna (1753–1824)
:dimezet e 1780  d'an dug Wilhelm in Bayern (1752–1837)
* Masimilian Iañ (1756–1825), Roue Bavaria, dimezet div wech: 
:e 1785 da Auguste Wilhelmine von Hessen-Darmstadt (1765–1796)
:e 1797 da Karoline Friederike Wilhelmine von Baden (1776–1841)

Gant Louise Chaveau en doe ur mab:
* Carl Friedrich Stephan (1767–1834), aotrou Schönfeld (seit 1813), kont von Otting ha Fünfstetten (seit 1817), dimezet div wech
:e 1792 da Luise Magdalene Wilhelmine von Porubsky (1766–1799)
:e 1809 da Wilhelmine Luise Camilla, Markizez Montperny (1788–1874)


Maria Franziska of the Palatinate-Sulzabch, countess of Zweibrücken-Birkenfeld.jpg|E bried Maria Franziska von Pfalz-Sulzbach.
Karl II. August Christian (Pfalz-Birkenfeld-Zweibrücken).jpg|E vab henañ Karl II August Christian (Pfalz-Birkenfeld-Zweibrücken) 
OHM - König Max von Bayern 2.jpg|E vab Max Iañ Joseph von Bayern (1756–1825)
M Elisabeth Auguste Pfalz by Ziesenis.jpg| E c'hoar-gaer Elisabeth Auguste von Pfalz-Sulzbach  (1721–1794)
Joseph Karl Pfalz Sulzbach 1.jpg|E dad-kaer Joseph Karl von Pfalz-Sulzbach (1694–1729)
Elisabeth auguste sofie von der Pfalz.jpg|E vamm-gaer Elisabeth Auguste Sofie von der Pfalz (1693–1728), merc'h da Karl Philipp von Pfalz-Neuburg
OggersheimSchloss.JPG|Kastell Oggersheim 1767
Charles Louis Auguste Fouquet de Belle-Isle - Versailles MV 2993.jpg|Charles Louis Auguste Fouquet, dug Gisors, (1684–1761) jeneral gall.


## Brezel Seizh vloaz
Frederick Michael, evel gouarnour kêr Mannheim a voe anvet e 1758 da Feldmarschal an Impalaeriezh santel, pennrener arme an impalaer, er Brezel Seizh Vloaz a-enep Frederig Veur. Goude ar roustad tapet en emgann Rossbach, e teuas a-benn da adsevel an arme impalaerel en-dro, ma voe medalennet gant an impalaerez Maria Theresia. En diskar-amzer  1758 e aloubas Saks, e kemeras kreñvlec'h Sonnenstein hag e lakaas seziz war Leipzig.

## E varv
Mervel a reas e Schwetzingen e 1767.

## Notennoù
Friedrich Michael

**Friedrich Michael** zo un anv alamanek ha hini meur a zen. 

*Friedrich Michael (skrivagner)
*Friedrich Michael Schiele, doueoniour
*Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld

## Pennadoù kar
*Friedrich 
*Michael
Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes de Pierre de Châlons

An ***Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes de Pierre de Châlons*** zo ur geriadur brezhoneg-galleg gant Pierre de Châlons a oa bet embannet e 1723.Adembannet e voe e 1895 gant Joseph Loth en ti-moullañ Oberthur e Roazhon.

E 1996 e voe embannet *Le premier dictionnaire vannetais : Pierre de Châlons, 1723*, gant Gwennole ar Menn, gant notennoù, e ti Skol.

## Liammoù diavaez
* Geriadur Pierre de Châlons – Embannadur J. Loth
Duns

**Duns** zo un anv-lec'h hag un anv-tud saoznek.
* Duns (Scottish Borders),ur gêr e Berwickshire, e Bro-Skos.
** Emgann Duns, e  1372.
* Düns, kumun e Vorarlberg, en Aostria

## Tud
* Duns Scotus (war-dro 1266-1308), prederour skosat
* Len Duns (1916–1989), melldroader saoz
* Jeremy Duns (ganet e  1973), skrivagner

## Pennadoù kar
* Duns Creek, New South Wales, Aostralia
* Duns Tew, Oxfordshire, Bro-Saoz
* Dun
Duns (Scottish Borders)

**Duns**, ** Dunse** e skoteg, **An Dùn** pe **Na Dùintean** e gouezeleg, zo ur gêr er Scottish Borders, e gevred Bro-Skos. Kêr-benn kontelezh Berwickshire e oa.

## Pennad kar
* Dun Law
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (24 Meurzh 1954 - 11 Mezheven 1992) a oa ur c'haner-sonaozer brudet eus Kolombia, hag unan eus kanerien veur an doare *[[vallenato]].* 

Pa oa e barr e vrud e oa a-renk gant tud veur ar vallenato evel Diomedes Díaz, Jorge Oñate ha Poncho Zuleta. Kargoù politikel en doe ivez en e gêriadenn, evel kuzulier, e departamant Cesar.

## Akordeoñserien
Meur a zen zo bet o seniñ akordeoñs gantañ en e laz :
*Luciano Poveda (1973-1974)
*Julio De La Ossa (1974-1975)
*Emilio Oviedo (1975-1976) 
*Israel Romero (1976-1992)

## Liammoù diavaez
* ''El Vallenato''
* Solo para tí, Rafael Orozco
Israel Romero

**Israel Romero Ospino** (15 Here 1955 - ) a oa un akordeoñser ha sonaozer kolombian hag unan eus ar re wellañ a sone ar vallenato.

## Pennadoù kar
*Rafael Orozco Maestre
*Jean Carlos Centeno
*Binomio de Oro De América

## Liammoù diavaez
* ''El Vallenato''
* Solo para tí, Rafael Orozco
* Olvidala, Binomio De Oro De América
Monteverde

**Monteverde**, pe **Monte Verde**, zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek, hag un anv-tud.

## Lec'hioù
###### 
* **[[Lucas Monteverde]]**, kêriadenn er partido Veinticinco de Mayo, en proviñs Buenos Aires

###### 
* **[[Monte Verde]]**, lec'h a hendraouriezh

###### 
* **[[Monteverde (Costa Rica)|Monteverde]]**, kêriadenn en proviñs Puntarenas

###### 
* **[[Monteverde (Campania)|Monteverde]]**, kumun e proviñs Avellino, e Campania
* **[[Monteverde (Lazzio)|Monteverde]]**, distrig e Roma, er Janículo

###### 
* **[[Santa Lucía Monteverde]]**, kumun en Oaxaca

## Tud
* Juan Domingo de Monteverde (1773-1832), kabiten jeneral Venezuela (1812 -813)
* Giulio Monteverde (1837&ndash;1917), naturalour ha kizeller italian

## Pennad kar
* Monteverdi
San Carlos de Bariloche

**San Carlos de Bariloche**,  pe ** Bariloche** hepmui, zo ur gêr eus Arc'hantina, e proviñs Río Negro, ur 1 650 km er mervent d'ar gêr-benn Buenos Aires, e-harz an Andoù, war lez al lenn Nahuel Huapi, er park broadel heñvelanvet, anezhañ koshañ park broadel ar vro.

Penn-lec'h departamant Bariloche eo. 108 205 a dud a oa eno o chom e 2010. Brudet eo ar menezioù ha lennoù tro-dro, ha lesanvet eo tolead Bariloche « Suis Arc'hantina ». Skiañ a vez graet war dor ar menez Cerro Catedral (2 405 m) nepell.
Departamant Biedma

**Biedma** zo unan eus 15 departamant proviñs Chubut en Arc'hantina. Puerto Madryn eo ar penn-lec'h. Brudet eo ledenez Valdés.

12.940 km² zo dindani, ha bevennet eo er su gant departamentoù Rawson ha Gaiman, er c'hornôg gant hini Telsen, en norzh gant proviñs Río Negro, hag er reter gant ar Meurvor Atlantel. 

## An anv
Dont a ra an anv eus hini Francisco de Biedma y Narváez a zeuas gant e vreur Antonio en tolead hag a savas ur c'hreñvlec'h en 1778. 

## Pennad kar
* Viedma, e proviñs Río Negro
Biedma

**Biedma** zo anv-tiegezh spagnol.

## Tud

* Antonio María Biedma Recalde (1897–1974), kazetenner
* Manuel María Biedma, medisin eus an XIXvet kantved
* Baldomero de Biedma, nijer

* Francisco de Biedma y Narváez, moraer spagnol, a verdeas a-hed aodoù Patagonia Arc'hantina 
* Nicolás de Biedma, lean
* Patrocinio de Biedma y la Moneda, skrivagnerez
* Barbara Allende Gil de Biedma, luc'hskeudennerez
* Esperanza Aguirre Gil de Biedma, politikourez
* Jaime Gil de Biedma (1929–1990), barzh
* José Gil de Biedma, apolitikour
* Gabriel Allende Gil de Biedma, tisavour

## Lec'hioù
* Departamant Biedma en Arc'hantina
Star (Sir Benfro)

**Star** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e hanternoz Sir Benfro. Emañ e-barzh kumuniezh Clydau, er gevred da gêr Aberteifi.
Jean Carlos Centeno

**Jean Carlos Jiménez Centeno**  (13 Kerzu 1976 - ) zo ur c'haner-saonaozer brudet eus Kolombia, genidik eus Venezuela, hag unan eus kanerien veur an doare *[[vallenato]].*

Seniñ a ra sonerezh vallenato, ha kanet e veze e oberennoù gant Diomedes Díaz (1957-2013), hag hiziv gant tud evel Poncho Zuleta, Jorge Oñate, Rafael Orozco Maestre.

## E bladennoù

### Gant ar Binomio de Oro de América
* 1996: A su gusto
* 1997: Seguimos por lo alto
* 1998: 2000 (álbum)
* 1999: Más Cerca de ti
* 2000: Difícil de igualar
* 2001: Haciendo historia
* 2002: 10 Aniversario: Rafael Orozco con el Binomio de Oro
* 2003: Que viva el vallenato
* 2004: En todo su esplendor
* 2005: Grafiti de amor
* 2006: Ave libre
* 2008: Inconfundible
* 2012: Así Canto Yo
* 2016: Todas son mías40​
* 2018: De parranda

## Liammoù diavaez
* Olvidala, Binomio De Oro De América
Audun

**Audun** zo un anv-lec'h hag un anv-tud.

## Lec'hioù

E Loren 
* Audun-le-Roman, kumun e Meurthe-et-Moselle ;
* Audun-le-Tiche, kumun e Moselle.
Dont a rafe an anv-lec'h eus an anv latin *Aqueductus*, dourbont:

## Anv-bihan
**Audun** zo un anv-bihan norvegek, roet d'ar baotred.

### Yezhoù all
* Auðun pe Auðunn en islandeg. 

### Tud
* Audun Hugleiksson (1240–1302), priñs norgeat e dibenn an XIIIvet kantved.
* Audun Lysbakken, politikour norgeat.
Francisco de Biedma y Narváez

**Francisco de Biedma y Narváez** (Jaén, Andalouzia, 11 Mezheven 1737 – Cochabamba, Bolivia, 28 Mezheven 1809 ; skrivet **Viedma** a-wechoù) a oa ur moraer spagnol hag a verdeas a-hed aodoù Patagonia, en Arc'hantina hiziv.
Krouiñ meur a gêr a reas, evel Viedma, ar gêr goshañ krouet gant Europiz e Patagonia d’an 22 a viz Ebrel 1779, anvet *Nuestra Señora del Carmen* da neuze.

Adal 1785 e voe gouarnour en Intendencia de Cochabamba e Bolivia, ma varvas d'an oad a 72 vloaz.

## Istor
Ar besroue Juan José Vértiz (1719-1799) a felle dezhañ aozañ beajoù-studi a-hed an aod da sevel kreñvlec'hioù e Patagonia, ha Biedma a gemeras perzh en unan dindan Juan de la Piedra. D'ar 15 a viz Kerzu 1778 e savjont an eorioù e Montevideo ha d'ar 7 a viz Genver 1779 e tegouezhjont e pleg-mor San José, war aod norzh ledenez Valdés, a zo lodenn su pleg-mor San Matías, war aod Patagonia.

## Liammoù diavaez
* ZUSMAN, Perla. *El estado de los establecimientos de la costa Patagónica según el informe del Marino Francisco de Viedma (1782)*. In : Skol-veur Barcelona – ''Revista Bibliográfica de Geografía y Ciencias Sociales'', levrenn XI, niv. 634, 20 C'hwevrer 2006
Mor Arc'hantina

**Mor Arc'hantina** (*Mar Argentino* en spagnoleg) zo ur mor eus Meurvor Atlantel ar Su, entre aber ar Río de la Plata ha bank Burdwood.