open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolima

**Kolima** zo 
*ur **rannvro** e biz Siberia e Rusia
*ur **stêr** er rannvro, ar stêr Kolima. 
*ar menezioù Kolima, er rannvro
*ul **levr**, Danevelloù Kolima, ur bennoberenn gant Varlam Chalamov diwar-benn ar vuhez e goulag Kolima
Varlam Chalamov

**Varlam Tic'honovitch Chalamov** (ruseg : Варлам Тихонович Шаламов) zo ur skrivagner rus ganet d'an 18 a viz Mezheven 1907 e Vologda ha marvet d'ar 17 a viz Genver 1982 e Moskov.

Beleg reizhkredenn e oa e dad, hag abalamour da se en doe bec'h goude Dispac'h Rusia 1917.

N'hallas ket Varlam Chalamov kenderc'hel gant e studioù uhel e Vologda, ma rankas mont da Voskov. Perzh a gemeras en ur bodad trotskiourien enebet ouzh galloud Jozef Stalin, ha skignañ a reas, e kuzh, al *Lizheroù da Gendalc'h ar Strollad*, anvet diwezhatoc'h *[[Testamant Lenin]]*, ma lavare an oberour diwall rak Stalin e penn ar Strollad. Harzet e voe d'an 19 a viz C'hwevrer 1929 ha kaset da dremen tri bloaz e kamp-labour Vichera, en Oural.

E 1932 e tistroas Chalamov da Voskou, ma labouras evel kelaouenner.
Adarre e voe kaset d'ar Goulag gant ar Spurjadegoù Bras d'ar 1añ a viz Genver 1937, goude harzet abalamour d'e « oberiantiz trotskiour enepdispac'hel », kondaonet da 5 bloaz, kaset da g-Kolyma, e reter pellañ an URSS

## E oberennoù
Hervez an embannadurioù gallek : 
* *[[Danevelloù Kolima |Récits de la Kolyma]]*, Verdier, 2013 
* *Essais sur le monde du crime*, Gallimard, 1193, 
* *Vichéra*, Slovo, 2000, 
* *Les années vingt*, Verdier, 1998, 
* *Les années vingt – Cahier 2 : Réflexions d'un étudiant*, Verdier, 2008, 
* *Tout ou rien*, Verdier, 1993, 
* *La quatrième Vologda*, Slovo, 
* *Correspondance avec [[Aleksandr Soljenitsyn|Alexandre Soljenitsyne]] et [[Nadejda Mandelstam]]*, Verdier, 1998, 
* *Correspondance avec [[Boris Pasternak]] et Souvenirs*, Gallimard, 1991 

## Levrlennadur
* Claude Esteban, *Ce qui retourne au silence*, Farrago/Leo Scheer, 2004, 
* Hanne Aga, *L'écriture du trauma dans *Les Récits de la Kolyma* de Varlam Chalamov*, L'Harmattan, 2000, 
* Georges Nivat, pennad en "Universalia" 1983, pp.548-549,
Adam hag Eva (Dürer)

***Adam hag Eva*** a zo ur rumm eoullivadurioù war banelloù, livet gant an arzour alaman Albrecht Dürer, ha peurechuet gantañ e 1507, goude bezañ savet  war ar memes dodenn e 1504. Gwelout a reer e tennas gounid Dürer eus e veaj da Italia evit a sell ouzh an doare da daolenniñ tud. An div daolenn alaman gentañ da ziskouez tud en o noazh, hag a vent wirion, eo.

Miret e voe ***Adam hag Eva*** e Kastell Praha da gentañ, perc'hennet gant an impalaer Rudolf II. Preizhet e voe ar c'hastell e-pad ar Brezel Tregont Vloaz, ha neuze e voe perc'hennet an daolenn gant Gustav II Adolf Sveden. E verc'h, Kristina Sveden, a roas an oberenn da Fulup IV Spagn e 1654. E 1777 e kemennas ar roue Carlos III Spagn e vefe kuzhet an daolenn er Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. Diwar 1827 e voe dalc'het e Mirdi ar Prado e Madrid, ha lakaet war ziskouez azalek 1833.
Max Romih

**Max Romih**, pe **Massimiliano Romi**, ganet d'an 22 a viz Mae 1893 e Pinguente (Istria), bremañ Buzet (Kroatia) ha marvet d'ar 24 a viz Ebrel 1979 e Genova, (Italia), a zo ur mestrc'hoarier echedoù italian.

## Anv
En estrenvro e vez graet **Romih** anezhañ, e anv genel a oa **Max Romih**, tro 1930 en Italia eo deut da vout anvet **Massimiliano** pe **Massimo Romi** abalamour da politikerezh yezhel ar faskouriezh, padal, en estrenvro, e kaver partiennoù ha kemmoù gant ur serten **Max Romih**...

## Olimpiadoù [[Echedoù]]

Pemp gwezh, Romih a gemeras perzh e skipailh Italia en Olimpiadoù echedoù gant an disoc'hoù-mañ:

## '''Massimiliano Romi''' - [[José Raúl Capablanca]]

1.d4 Mf6 2.Mf3 e6 3.Ff4 b6 4.e3 Fb7 5.Mbd2 Mh5 6.Fg3 d6 7.Fd3 Md7 8.De2 Fe7 9.c3 c5 10.Me4 Mxg3 11.hxg3 h6 12.Td1 Dc7 13.Med2 d5 14.Fa6 Fxa6 15.Dxa6 0-0 16.Dd3 b5 17.g4 c4 18.Dc2 Dd8 19.e4 dxe4 20.Mxe4 Mf6 21.Mxf6+ Fxf6 22.0-0 Tb8 23.a3 a5 24.Tfe1 Dd5 25.Me5 Tfc8 26.f4 b4 27.axb4 axb4 28.Dd2 bxc3 29.bxc3 Tb3 30.g5 Tcb8 31.Mf3 Tb2 32.De3 hxg5 33.fxg5 Fd8 34.g6 Ff6 35.gxf7+ Texf7 36.Tf1 Tc2 37.Td2 Tbb2 38.Txc2 Txc2 39.Tf2 Txf2 40.Texf2 Df5 41.De2 g5 42.g4 Df4 43.Dxc4 Dxg4 44.Dc7+ Teg6 45.Ce5+ Fxe5 46.Dxe5 Dh4+ 47.Dg3 De4 48.De3 Dc2+ 49.Teg3 Teh5 50.Df3+ Teg6 51.De3 1/2-1/2
Anton Koberger

**Anton Koberger** (e-tro 1440/1445 e Nürnberg - 3 a viz Here 1513 e Nürnberg) a oa un orfebour, mouller hag embanner alaman. Gantañ e voe moullet hag embannet *[[Kronikenn Nürnberg]]*, un darvoud a-bouez evit a sell ouzh an henvoulladur e voe. Ur gwerzher levrioù a reas berzh e voe ivez. E 1470 e savas ti-moullañ kentañ Nürnberg.

Anton Koberger a voe ganet en ur familh baraerien a Nürnberg. E 1464 e voe graet anv anezhañ war listenn keodedourien Nürnberg. E 1470 e timezas gant Ursula Ingram ha pa varvas-hi e timezas en-dro gant ur plac'h anvet Margarete Holzschuher e 1491. En holl en doe 25 bugel, ha 13 anezho a vevas betek o oad gour.

## Notennoù


## Reference
Anton Koberger printing example
Matheolus Perusinus

**Matheolus Perusinus** (**Mattheolus de Perusio, Mattiolo Mattioli, Matthiolus de Matthiolis, Matthiolus de Matthiolis**) (marvet e 1480 e Padova) a oa kelenner war ar brederouriezh ha mezeg. E Perugia https://web.archive.org/web/20110517181740/http://www.unisi.it/docentes/perugia/docenti-m-n.html e voe ganet (sed orin e anv). 

Kulator Hartmann Schedel e voe, ha sevel a reas un oberenn diwar-benn ar vemor (*Tractatus Artis Mememorativæ*).
McClelland's Single Malt

Ar wiski anvet **McClelland's Single Malt** zo ur rummad wiskioù Single Malt Scotch a deu eus peder rannvro veur ar wiski e Bro-Skos: Highlands, Islay, Speyside ha Lowlands.

Pak ar wiski McClelland's zo bet graet e 2007 gant Nevis Design, eus Edinburgh, evit brudañ an anv dre ar bed.

## Boutailhadoù


‎


Sede ar wiskioù single malt kinniget:
* McClelland’s Highland 
* McClelland’s Islay 
* McClelland’s Lowland 
* McClelland’s Speyside
* McClelland's Speyside 12YO - abaoe miz Eost 2008
* McClelland's Journey Tin.
* McClelland's Miniature range 

## Liamm
* lec'hienn ofisiel
Port Charlotte

**Port Charlotte** zo un anv-lec'h saoznek, diwar anv ar rouanez Charlotte, pried ar roue saoz George III. 

#### 
* *Port Charlotte*, pe Port Sgioba e gouezeleg, ur gêriadenn en enez Ìle‎, e Bro-Skos,
** *Port Charlotte distillery*, Strilherezh Port Sgioba, ma vez strilhet wiski.

#### 
* Port Charlotte, Florida, ur gêr e Florida, e SUA
** Port Charlotte High School, ur skol eno
Sound

Ur **sound**, e saozneg Bro-Skos, zo ur vrec'h-vor, pe ur strizh-mor e Bro-Skos.

## Roll
Sed amañ ur roll eus *soundoù* Skos. 
Darn zo bihan o ment evel Clachan Sound, a zo ha treuzet gant Clachan Bridge. Re all zo ha ne vez ket graet *sound* anezho, met kyle, pe *caoil* e gouezeleg, evel Na Caoil Bhòdach.

## Shetland
*Balta Sound en Enez Unst
*Bluemull Sound etre Unst ha Yell
* Colgrave Sound etre Fetlarha Yell
*Easter Sound etre Vaila and Whitesness on the West Mainland
*Sound of Papa etre Papa Stour and West Mainland
*Uyea Sound etre Uyea and Unst
*Vaila Sound separating Vaila from Linga and the bays of Walls 
*Wester Sound etre Vaila and Burrastow on the West Mainland
* Yell Sound etre Yell and Mainland Shetland

## Orkney
*Auskerry Sound etre Stronsay and Auskerry
*Burra Sound etre Hoy and Graemsay
*Clestrain Sound etre Mainland Orkney and Graemsay
*Eynhallow Sound separating Rousay from Mainland Orkney
*Gairsay Sound etre Gairsay and Wyre
*Gutter Sound etre Rysa Little and Fara
*Holm Sound etre Burray, Lamb Holm and Mainland Orkney
*Hoy Sound between Hoy and Mainland Orkney
*Sanday Sound, etre Sanday and Stronsay
*Shapinsay Sound etre Shapinsay and Mainland Orkney
*Sound of Hoxa etre South Ronaldsay and Flotta
*Switha Sound etre Setrewitha and Flotta
*The North Sound etre Westray and Sanday
*Water Sound etre Burray and South Ronaldsay
*Weddell Sound etre Fara and Flotta

## Inizi Gall
### Inizi Gall tostañ
*Clachan Sound etre Seil ha douar-bras Argyll. 
*Cuillin Sound etre Rùm ha Skye 
*Inner Sound etre Raasay ha ledenez Applecross 
*Shuna Sound etre Luing ha Shuna 
*Sound of Arisaig etre douar-bras Lochaber hag ar Small Isles 
*Sound of Canna etre Rùm ha Canna 
*Sound of Gigha etre Gigha ha Kintyre 
*Sound of Islay etre Islay ha Jura 
*Sound of Iona etre Iona ha Mull 
**Sound of Jura*, pe An Linne Rosach etre Jura ha Knapdale 
*Sound of Luing etre Luing ha Lunga 
*Sound of Mull etre Mull ha Morvern 
*Sound of Raasay etre Raasay ha Skye 
*Sound of Rum etre Rùm hag Eigg 
*Sound of Sleat etre Sleat ha Knoydart

### Inizi Gall pellañ
*Soay Sound etre Soay Mòr ha Harris
*Sound of Barra etre Barra ha South Uist
*Sound of Berneray etre Barra Head ha Mingulay
*Sound of Harris etre Harris ha North Uist
*Sound of Sandray etre Sandray ha Vatersay

## [[Firth of Clyde]]
En aber ar stêr Clyde emañ: 
*Kilbrannan Sound etre Cinn Tìre (Kintyre) hag Enez Arran
*Sound of Bute etre Eilean Bhòid (Enez Bute) hag Arran

*Un toullad bigi-treizh da vont d'an inizi zo anvet *Sound of....* hervez da be lec'h ez eont.
 
## Pennadoù kar
*Forth, anv skotek an aber
*Loc'h

## Notennoù


## Levrlennadur
*Murray, W.H. (1977) *The Companion Guide to the West Highlands of Scotland.* London. Collins.
*"Get-a-Map" Ordnance Survey Retrieved 4 January 2009.
Clachan Sound

**Clachan Sound** eo anv ar sound, pe brec'h-vor, pe strizh-mor, etre arvor kornôk douar-bras Bro-Skos hag Enez Seil, en Inizi Gall.

## Pont
**The Clachan Bridge**, zo ur pont dreist ar anvet **Clachan Sound**, 13 kilometr er mervent da Oban en Argyll, Bro-Skos, 
Savet eo bet ar pont etre 1792 ha 1793. Empentet e oa bet gant Thomas Telford, ha savet gant an ijinour Robert Mylne. Dre fent e veze graet *ar pont dreist ar Meurvor Atlantel* anezhañ. Ur pont istorel eo, treuzet gant an hent B844, hag evezhiet gant Historic Scotland. 

## Istor
C'hoarvezet ez eus gwelout balumed tapet e Clachan Sound. E 1835 e oa unan a 24 metrad hed hag ur garvan 7 metrad hed a oa chomet sac'het en dazre. 

## Plant
Er voger greisteiz e kaver ar bleunioù *Erinus alpinus*.

## Notennoù
Hans Pleydenwurff

**Hans Pleydenwurff** (hag ivez *Pleidenwurff*) (e-tro 1420 marteze a-walc'h e Bamberg - 9 a viz Genver 1472 e Nürnberg) a oa ul livour alaman.

Kazi sur e oa Kunz Pleydenwurff e dad, hag eñ livour ha maer darn-amzer e Bamberg. Hans a voe o chom e Nürnberg azalek 1457, hag eno e tiazezas un doare nevez da livañ, dindan levezon Azginivelezh Norzheuropa. Soñjal a reer e kelennas da Vichael Wolgemut. 

E vab, Wilhelm Pleydenwurff (1460-1494) e anv, a genlabouras gant Michael Wolgemut da sevel koadengravadurioù Kronikenn Nürnberg. 
Ur mab all dezhañ, Sebald e anv, en em stalias en Eisleben, ne ouezer ket pe vicher a rae. 

## Oberennoù
*Hochaltar (stern-aoter), Santez Elisabeth e Breslau (1462, hiziv an deiz er Germanisches Nationalmuseum, Nürnberg)
*Poltred Georg Graf Löwenstein, Bamberg (Germanisches Nationalmuseum)
*Kalvarienberg Georg Graf Löwenstein, Bamberg (Germanisches Nationalmuseum)
*Stern-aoter, Klarissenkirche Bamberg (Staatsgalerie Bamberg)
* *Hofer Altar*, 1465, Sant Michaelis e Hof, abaoe 1811 en Alte Pinakothek, München
**Kreuzigung* (kroazstagadur) (1470, Alte Pinakothek, München)

## Liamm diavaez
* Artcyclopedia
An Caolas Branndanach

**An Caolas Branndanach** (gouezeleg; *Kilbrannan Sound* e saozneg) zo ur sound, pe strizh-mor, etre Cinn Tìre (“Kintyre”), e douar-bras Bro-Skos er c'hornôg, hag Eilean Arainn (“Arran” e saozneg) er reter, er mervent da Enez Bòd, e penn pellañ ha kreisteisañ aber ar stêr Cluaidh (“Clyde”), anvet Linne Chluaidh “Firth of Clyde”.
Hywel Dda

**Hywel 'Dda' ap Cadell** (war-dro 880 - 950) a oa kentañ roue rouantelezh Deheubarth e mervent Kembre. Eñ an hini a unanas Ceredigion, Ystrad Tywi ha Dyfed da grouiñ ur rouantelezh nevez. A-benn ma varvas edo o ren e Rouantelezh Gwynedd ouzhpenn. Brudet eo dre ma klaskas sevel lezennoù unstumm evit Kembre penn-da-benn. Dimezet e oa da Elen ferch Llywarch, merc'h Llywarch ap Hyfaidd. 

## Istor
Ganet e oa Hywel war-dro 880, hag eñ yaouankañ mab Cadell ap Rhodri ha mab-bihan da Rhodri Mawr. E 905 e oa bet aloubet Dyfed gant Cadell ha roet da Hywel da ren enni. Kreñvaat a reas e grog er vro dre zimeziñ da Elen, merc'h da Llywarch ap Hyfaidd, bet roue Dyfed. Pa varvas e dad Cadell e 909 e voe roet dezhañ un tamm eus Seisyllwg, ha pa varvas e vreur e 920, ec'h unanas an div vro d'ober Deheubarth. 

Pa varvas e genderv Idwal Foel e 942 e tegouezhas Gwynedd dezhañ ivez. Ha pa varvas Llywelyn ap Merfyn e c'hallas stagañ Powys ouzh e rouantelezh ouzhpenn. Gant se e oa mestr war an tri c'hard eus Kembre a hiziv. 

## E ren
Klask a reas Hywel kaout darempredoù mat gant Athelstan, roue Saozon Wessex, ar re c'halloudusañ en Enez Vreizh da neuze. Meur a wech ez eas betek e lez. 

## Lezenn Hywel
Ur c'hempenn a voe graet gant Hywel d'al lezennoù kozh, anvet goude "Lezenn Hywel Dda" pe "Lezenn Hywel", d'ar c'houlz ma oa Offa, roue Mercia, o sevel "lezenn Mercia" hag Alfred Veur o sevel "lezenn Wessex". Moarvat e oant anavezet gantañ, dre ma'z anave lez Wessex.

## War e lerc'h
Mervel a reas Hywel e 950. Rannet e voe neuze e rouantelezh etre e vibion.

## Pennad kar
* Deheubarth

## Liammoù diavaez
* http://www.llgc.org.uk/index.php?id=252&L=1
* http://www.hywel-dda.co.uk/
Elen

**Elen** zo un anv-bihan kembraek hag a gaver ivez el lec'hanvadurezh. 

## Tud
**Elen o Gaerdroia*, anv kembraek Helene Troia, pe Elen a Gerdroia
*Elen Luyddog, gwreg Macsen Wledig, er IVvet kantved, lakaet da santez, 
*Elen ferc'h Rhodri, ur verc'h da Rhodri Mawr, en IXvet kanved, 
*Elen ferch Llywarch, merc'h da Llywarch ap Hyfaidd, gwreg Hywel Dda en Xvet kantved
*Elen ferch Llywelyn (war-dro 1206-1253), merc'h da Llywelyn Fawr ha Siwan. 
*Elen Gwdman, barzhez eus Enez Mon, er XVIIvet kantved.

## Lec'hanvadurezh

### 
**Elen*, rann eus kumun Dilsen-Stokkem e proviñs Limbourg.

### 
* Yr Elen, menez en Eryri
* Sarn Elen, pe Sarn Helen.

## Pennadoù kar
* Helen
* Elena
* Helena
Sound of Iona

**Sound of Iona** eo anv ar sound etre inizi Muile (Mull e saozneg) hag Ì Chaluim Chille (pe Iona e saozneg) en Inizi Gall, e Bro-Skos, er Meurvor Atlantel.
Rouantelezh Friz

**Rouantelezh Friz**, anvet ivez **Magna Frisia** pe **Frisia Magna**, a oa ur rouantelezh er pezh a zo an Izelvroioù ha norzh Alamagn hiziv. Krouet e voe war-dro 600 ha distrujet goude Emgann ar Boarn e 734 ha staget e voe neuze ouzh Impalaeriezh ar Garolingidi.

## Daveoù
*  *Frieslands Oudheid*, 2000, ISBN 978-90-5345-167-0
* , *Geschiedenis van Nederland*, Amsterdam, 1995.
* , *Koningen van de Noordzee*, 2003.
*  *Geschiedenis van Friesland*, 1980.
Dolorian

**Dolorian** a zo ur strollad *[[doom metal]]* eus Oulu e Finland. O oberennoù kentañ a oa *[[blackened doom metal]]* met diwezhatoc'h e tostajont d'ur meskaj a *[[Dark Ambient]]* ha *doom metal* hengounel.
## Pladenennoù
*1999 – *[[When All the Laughter Has Gone]]*
*2001 – *[[Dolorian (album)|Dolorian]]*
*2004 – *[[Dolorian / Shining]]* (split single)
*2006 – *[[Voidwards]]*
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel 
* ''Encyclopaedia Metallum''
* ''MySpace''
* ''Last.fm''
Bunnahabhain

**Bunnahabhain** (*ben an aven*, *genoù ar stêr* e gouezeleg) zo ur gêriadenn e biz enez Ìle, tre en hanternoz da Port Askaig, savet en-dro d'ur strilherezh wiski savet e 1881.

Unan dous eo wiski Bunnahabhain, disheñvel diouzh ar re all graet en enezenn. 

## Pennadoù kar

## liammoù diavaez
*Bunnahabhain official website
*Black Bottle official website
Bihar

**Bihar** (बिहार en hindieg, بہار en ourdoueg) zo unan eus stadoù India, e biz ar vro. 

Emañ Bihar etre Nepal en hanternoz, ha stadoù all eus Unvaniezh India tro-dro : Uttar Pradesh er c'hornôg, Jharkhand er c'hreisteiz ha Kornôg Bengal er reter. Tremen 80 milion a annezidi zo o chom e Bihar, war ur gorread 94 164 km². Patna eo ar gêr-benn. Er bloavezh 2000 e voe savet stad Jharkhand, gant ul lodenn eus douaroù Bihar.

Hindieg hag ourdoueg eo yezhoù ofisiel ar stad, met an darn vrasañ eus an annezidi a gomz unan eus ar yezhoù biharek : bodjpoureg (Bhojpuri), magadeg (Magadhi), maitileg (Maithili). Kar eo ar yezhoù biharek d'an hindieg met n'int ket rannyezhoù eus ar yezh-se evel ma veze soñjet gwechall.

E Bihar emañ Bodh Gaya, al lec'h ma teuas Siddhartha Gautama da vezañ ar Bouda, da lavaret eo an *Hini Sklêrijennet*. E Bihar ivez e krogas Mahatma Gandhi gant e stourm evit frankiz India goude distroet eus Suafrika.

## Tud vrudet
* Rajendra Prasad, prezidant kentañ Republik India
* ar skrivagner Upamanyu Chatterjee
Ar Basion Vras (Desbordes-Kervella)

**Ar Basion Vras** zo ur ganadeg savet gant Christian Desbordes ha Goulc'han Kervella, kanet gant Laz-kanañ Penn ar Bed evit eilañ ur pezh-c'hoari heñvelanvet leurennet gant Kervella ha c'hoariet gant ar strollad Ar Vro Bagan. 

Enrollet eo bet ar ganadeg, hag ur bladenn-arc'hant doubl a voe moullet e 1992, embannet gant an titl gallek *la Passion Celtique*.

Laz-kanañ Penn ar Bed en deus kemeret perzh en un tregont arvest bennak e-kerzh festivalioù Breizh, hag e Santiago de Compostela e Galiza evit kanañ *Ar Basion Vras*.
Ar Basion Vras (Yann-Fañch Kemener)

***Ar Basion Vras*** zo ur c'han relijiel, diwar-benn Pasion Jezuz, a zo bet kanet da Yann-Fañch Kemener gant Maria Kerjean, ur vaouez he deus kanet dezhañ Ar Basion Vihan ivez. An daou gan-se a c'haller klevout er bladenn a zo e levr Kemener anvet *Carnet de Route*.

## Kanet gant Kemener
Ur c'han ouzhpenn 11 munut eo hervez an doare kanet gant Kemener en enrolladur Arion.

## Kanet gant Annie Ebrel
E 2009 e oa bet Annie Ebrel oc'h ober un tamm troiad dre Vreizh hag o kanañ Ar Basion-se, gant André Markowicz o lenn e droidigezh c'hallek eus ar skrid.
Pasion Jezuz

**Pasion Jezuz** a vez lavaret eus an holl boanioù a c'houzañvas Jezuz Nazaret a-raok mervel, hervez an Aviel, Aviel Yann dreist-holl. 

Livet eo bet ar Basion pe pennadoù anezhi gant arzourien a-leizh, evit an ilizoù ha manatioù adalek ar Grennamzer.

## Pennadoù kar
* Hent ar Groaz
* Gwener-ar-Groaz
* Koan Diwezhañ
Caol Ìle

**Caol Ìle** (e saozneg : *Sound of Islay*) eo anv ar strizh-mor etre enez Ìle (a zo *Islay* e saozneg) hag enez Diùra (a zo *Jura* e saozneg) e kornôg Bro-Skos. Tregont km hed zo dezhañ eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz. 

## Wiski
Ur stumm deveret, «Caol Ila», zo brudet evel anv ur wiski, ar wiski Caol Ila, graet e strilherezh Caol Ila, war lez ar vrec'h-vor, unan eus diedoù burzhudus Ìle.
Swintila

**Swintila** (588 - 633/635) a oa roue ar Vizigoted e bro-Spagn eus 621 da 631. Dont a-benn a reas da adaloubiñ an tiriadoù dalc'het gant Impalaeriezh Bizañs e su ar vro, met kaset kuit eus ar galloud e voe gant Sisenand gant skoazell Dagobert Iañ
Mehmet Rauf

**Mehmet Rauf** a oa ur skrivagner turk ganet e Istanbul e 1875.

E zanevell gentañ, embannet er gelaouenn *Hizmet*, a skrivas d'an oad a 16 vloaz.

Skrivañ a reas danevelloù, romantoù evel *Eylül* (Gwengolo), pezhioù-c'hoari, barzhonegoù.

Mervel a reas en dienez d'an 23 a viz Kerzu 1931.
Ahmet Ümit

**Ahmet Ümit** zo ur skrivagner turk ganet e Gaziantep e 1960.

Savet ez eus bet meur a film pe stirad skinwel diwar e oberennoù.

Skrivet en deus romantoù polis o aergelc'h melkonius hag ankenius evel *Sis ve Gece* (Latar ha noz) pe c'hoazh *Patasana*.

## Oberennoù

## Liamm diavaez
* Lec'hienn Ahmet Ümit
Proviñsoù Turkia

81 **proviñs** (turkeg : *il*) a ya d'ober Turkia hiziv an deiz pa oa 63 anezho e bloavezhioù kentañ ar republik. Ar rannoù melestradurel brasañ e Turkia eo ar proviñsoù, gant ur c'hargad (ar *vali*) e penn pep hini anezho.

Bihanoc'h eget ar proviñsoù eo an arondisamantoù (turkeg : *ilçe*) hag ar c'hêriadennoù (turkeg : *köy*). E 2007 (niveradeg diwezhañ) e oa 923 arondisamant hag ouzhpenn 35.000 kêriadenn e Turkia.

1Diouzh niveradeg 2007.

## Anv ar proviñsoù hag o c'hêr-benn
Dre vras e vez ar memes anv gant ar proviñs ha gant e gêr-benn. Un nebeud dibarderioù zo bet: Çölemerik a voe kêr-benn proviñs Hakkari ha Kalan hini Tunceli. Betek 1956 e oa Artvin kêr-benn Çoruh a-raok na vefe cheñchet anv ar proviñs. Proviñs Mersin a oa anvet İçel betek 2002.
Port na h-Abhainne

**Port na h-Abhainne** (*Portnahaven* e saozneg), zo ur porzhig en Enez Ìle, en Inizi Gall e Bro-Skos.

Un iliz zo, div stal, unan anezho oc'h ober ti-post, hag un davarn "An Tigh Seinnse".
Prefeti Guera

**Prefeti Guera** a oa unan eus 14 prefeti Tchad. Mongo a oa e gêrbenn. Lec'hiet e su ar vro e c'holoe 58.950 km² hag ur boblañsñ a 306,253 he-doa.
Adana (proviñs)

**Proviñs Adana** zo ur proviñs e Turkia o skeiñ war ar mor Kreizdouarel.

## Douaroniezh
Gant ouzhpenn 2.000.000 a annezidi eo unan eus proviñsoù pobletañ ar vro.

14.256 km² eo e c'horread. Ar mor Kreizdouarel a ya d'ober 160 km eus harzoù kreisteiz Adana.

Strujus eo ar proviñs a-drugarez d'ar stêrioù Seyhan ha Ceyhan.

## Arondisamantoù

15 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Meurgêr Adana : Seyhan ; Yüreğir ; Karaisalı ; Çukurova ; Sarıçam
* Arondisamantoù all : Ceyhan ; Karataş ; Yumurtalık ; Kozan ; İmamoğlu ; Aladağ ; Feke ; Saimbeyli ; Tufanbeyli ; Pozantı
Afyonkarahisar (proviñs)

**Proviñs Afyonkarahisar** zo ur proviñs e Turkia, e kornôg Anatolia.

## Douaroniezh
War-dro 810.000 annezad a oa e Afyonkarahisar e 2007.

14.500 km² eo e c'horread.

## Arondisamantoù

18 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Afyonkarahisar ; Başmakçı ; Bayat ; Bolvadin ; Çay ; Çobanlar ; Dazkırı ; Dinar ; Emirdağ ; Evciler ; Hocalar ; İhsaniye ; İscehisar ; Kızılören ; Sandıklı ; Sinanpaşa ; Sultandağı ; Şuhut
Ağrı (proviñs)

**Proviñs Ağrı** zo ur proviñs e Turkia, e reter Anatolia.

## Douaroniezh
War-dro 530.000 annezad a oa en Ağrı e 2007.

11.315 km² eo e c'horread.

Er proviñs-mañ emañ menez uhelañ ar vro (5 137 m) : ar menez Ağrı, anavezet ganeomp evel menez Ararat, lec'h ma vije douaret arc'h Noe goude al liñvadenn veur.
Amasya (proviñs)

**Proviñs Amasya** zo ur proviñs e Turkia, e hanternoz Anatolia, nepell diouzh ar mor Du.

## Douaroniezh
War-dro 365.000 annezad a oa e Amasya e 2007.

5.700 km² eo e c'horread.

## Arondisamantoù

7 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Amasya ; Göynücek ; Gümüşhacıköy ; Hamamözü ; Merzifon ; Suluova ; Taşova
Ankara (proviñs)

**Proviñs Ankara** zo ur proviñs e Turkia, e kreiz Anatolia, m'emañ Ankara, kêrbenn ar vro, ennañ.

## Douaroniezh
War-dro 4.466.000 annezad a oa e proviñs Ankara e 2007, hag ouzhpenn 4.100.000 anezho er gêrbenn.

25.600 km² eo e c'horread.

## Arondisamantoù

24 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Akyurt ; Altındağ ; Ayaş ; Bala ; Beypazarı ; Çamlıdere ; Çankaya ; Çubuk ; Elmadağ ; Etimesgut ; Evren ; Gölbaşı ; Güdül ; Haymana ; Kalecik ; Kazan ; Keçiören ; Kızılcahamam ; Mamak ; Nallıhan ; Polatlı ; Sincan ; Yenimahalle ; Şereflikoçhisar
Antalya (proviñs)

**Proviñs Antalya** zo ur proviñs e Turkia, a-hed ar mor Kreizdouarel.

## Douaroniezh
War-dro 1.800.000 annezad a oa e Antalya e 2007.

20.600 km² eo e c'horread.

Proviñs touristelañ ar vro eo Antalya hag e-touez kêrioù brasañ Turkia emañ e gêrbenn.

## Arondisamantoù

19 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Meurgêr Antalya : Aksu ; Döşemealtı ; Kepez ; Konyaaltı ; Muratpaşa
* Arondisamantoù all : Gazipaşa, Alanya, Manavgat, Serik, Kemer, Kumluca, Finike, Kale ; Kaş ; Gündoğmuş ; Akseki ; İbradı ; Korkuteli ; Elmalı.
Llywelyn ap Merfyn

**Llywelyn ap Merfyn** a oa roue Rouantelezh Powys en . Mab e oa da Verfyn ap Rhodri, ha mab-bihan da Rhodri Mawr. Pa varvas e 942 e voe staget e rouantelezh ouzh hini Hywel Dda.
Artvin (proviñs)

**Proviñs Artvin** zo ur proviñs e biz Turkia. E hanternoz Artvin emañ harzoù Jorjia.

## Douaroniezh
War-dro 190.000 annezad a oa e Artvin e 2007.

7.500 km² eo e c'horread.
Brochfael

Anv meur a zen eo **Brochfael** ("broc'h bras").

## Rouaned [[Powys]]
**Brochwel Ysgithrog, pe Brochfael Ysgithrog (? - war-dro 560), roue war-dro 550.
**Brochfael ab Elisedd (war-dro 720 - 773), mab Elisedd ap Gwylog, roue etre 755 ha 773 

## Tud all
* Brochfael ab Swalda, roue Meirionnydd
Aydın (proviñs)

**Proviñs Aydın** zo ur proviñs e kornôg Turkia o skeiñ war mor Egea.

## Douaroniezh
War-dro 1.000.000 annezad a oa e Aydın e 2007.

8.000 km² eo e c'horread.

Ouzhpenn d'an touristerezh emañ ar gounit fiez, olivez ha kistin a-bouez en ekonomiezh ar proviñs.
Balıkesir (proviñs)

**Proviñs Balıkesir** zo ur proviñs e gwalarn Turkia o skeiñ war mor Egea ha mor Marmara.

## Douaroniezh
War-dro 1.100.000 annezad a oa e Balıkesir e 2007.

14.450 km² eo e c'horread.
Bilecik (proviñs)

**Proviñs Bilecik** zo ur proviñs e gwalarn Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 203.000 annezad a oa e Bilecik e 2007.

4.200 km² eo e c'horread.
Bingöl (proviñs)

**Proviñs Bingöl** zo ur proviñs e reter Turkia.

## Douaroniezh
*Gorread : 8 004 km².
*Poblañs (2021) : 283 112
*Stankter : 35 den/km².


Bingöl Turkey Provinces locator.jpg|


Haserek kayak merkezi.jpg|Tachennoù skiañ
Bitlis (proviñs)

**Proviñs Bitlis** zo ur proviñs e reter Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 390.000 annezad a oa e Bitlis e 2007.

8.400 km² eo gorread ar proviñs.
Owain ap Gruffydd

Meur a **Owain ap Gruffydd** zo bet en istor Kembre:

*Owain ap Gruffydd (1100? – † 28 a viz Du 1170), roue Gwynedd, anavezet ivez evel Owain Gwynedd, 
*Owain ap Gruffydd (war-dro 1130 - 1197),anavezet evel Owain Cyfeiliog.
*Owain Goch ap Gruffudd (marvet a-raok 1282),breur da Llywelyn ein Llyw Olaf
*Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, anvet ivez *Owen de la Pole* (marvet war-dro 1293), e priñselezh Powys Wenwynwyn
*Owain Glyndŵr (1354 - 1416), priñs Kembre, haroz broadel.
Burdur (proviñs)

**Proviñs Burdur** zo ur proviñs e mervent Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 256.000 annezad a oa e Burdur e 2007.

7.000 km² eo e c'horread.
Bursa (proviñs)

**Proviñs Bursa** zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war mor Marmara.

## Douaroniezh
War-dro 2.000.000 annezad a oa e Bursa e 2007.

11.000 km² eo e c'horread.

## Arondisamantoù

17 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Büyükorhan ; Gemlik ; Gürsu ; Harmancık ; İnegöl ; İznik ; Karacabey ; Keles ; Kestel ; Mudanya ; Mustafakemalpaşa ; Orhaneli ; Orhangazi ; Yenişehir
* Bursa (Nilüfer ; Yıldırım ; Osmangazi)
Lezennaoueg Hoel Vat

Da geñver bodadeg Hendy-gwyn ar Daf dalc'het e 945 eo ez embannas Hoel Vat al lezennaoueg vrudet-se.

Sellout a rae an dastumad-se ouzh kement tra a denne d'ar vuhez prevez.
Çanakkale (proviñs)

**Proviñs Çanakkale** zo ur proviñs e gwalarn Turkia, war un dro war gevandiroù Europa hag Azia.

## Douaroniezh

9.900 km² eo e c'horread.

E proviñs Çanakkale emañ Gökçeada, enezenn vrasañ Turkia, ha dismantroù kêr Troia.
Çorum (proviñs)

**Proviñs Çorum** zo ur proviñs e hanternoz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 600.000 annezad a oa e Çorum e 2007.

12.000 km² eo e c'horread.
Diyarbakır (proviñs)

**Proviñs Diyarbakır** zo ur proviñs e gevred Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 1.500.000 annezad a oa e Diyarbakır e 2007.

15.200 km² eo e c'horread.
Edirne (proviñs)

**Proviñs Edirne** zo ur proviñs e gwalarn Turkia, e Trakia, war harzoù Gres ha Bulgaria.

## Douaroniezh
War-dro 400.000 annezad a oa er proviñs e 2007, 140.000 anezho e kêr Edirne.

6.200 km² eo e c'horread.
Rhodri Mawr

**Rhodri Mawr** (**Rhodri Veur** e brezhoneg), pe **Rhodri ap Merfyn**, ganet war-dro 820 ha marvet e 878, a oa roue e Gwynedd, e Kembre an .

Mab e oa da Merfyn Frych, roue Gwynedd ha da Nest ferch Cadell, merc'h roue Powys. Eñ an hini kentañ a zeuas a-benn da vout roue en darn vrasañ eus Kembre, pa varvas e dad e 844.

Pa varvas e eontr Cyngen, roue Powys, e-kerzh e droiad pirc'hirinañ da Roma e 855, e tegouezhas e rouantelezh etre daouarn e niz. E 872 en em veuzas Gwgon ap Meurig, roue Ceredigion ha Seisyllwg. Dont a reas e rouantelezh da Rhodri ivez dre e zimeziñ da Angharad, c'hoar Gwgon, ha setu penaos e teuas da vout roue en darn vrasañ eus Kembre.

## Brezelioù
Bec'h en doe Rhodri gant ar Saozon ha gant an Daned a argadas Enez Mon, hervez kronik Brut y Tywysogion e 854.
E 856 e voe trec'h war an Daned hag e lazhas o fenngadour Gorm (anvet *Horm* a-wechoù).

E 877 en em gannas Rhodri a-enep an Daned adarre, met ret e voe dezhañ tec'hel da Iwerzhon. Pa zistroas goude bloaz e voe lavaret dezhañ e oa bet lazhet e vab Gwriad gant ar Saozon, met n'ouzer ket hiroc'h.

Pa voe trec'h e vab  Anarawd ap Rhodri war arme  Mersia un toullad bloavezhioù goude, e voe anvet er skridoù kozh  "Dial Duw am Rodri" (*dial Doue evit Rhodri*). 

## Lennegezh
Div varzhoneg zo bet skrivet gant Sedulius Scotus e lez Karl Voal, roue Frankia ar C'hornôg, da ganañ meuleudi da "Roricus", trec'h war wazed Lec'hlen.

## Mibien
Daouzek bugel en doa Rhodri, hag an tri mab-mañ en o zouez :
* Anarawd ap Rhodri, a voe roue Gwynedd ;
* Cadell ap Rhodri, a aloubas Dyfed, a voe staget ouzh Seisyllwg gant Hywel Dda, mab-bihan Rhodri, hag a zeuas da vout Deheubarth ;
* Merfyn ap Rhodri, a voe roue Powys.

E-touez e verc'hed :
* Nest ferch Rhodri ;
* Angharad ferch Rhodri ;
* Elen ferc'h Rhodri.

## Levrlennadur
* John Edward Lloyd, *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest*(Longmans, Green & Co, 1911)
* Ceinwen H. Thomas, "Rhodri Mawr", e-barzh *Ein Tywysogion* (1954)
Merewalh

**Merewalh** a oa ur roue pe un is-roue eus ar Magonsæte, un is-rouantelezh sujet da Vercia lec'hiet en Heredfordshire ha Shropshire. Renet en-defe e fin ar . Hervez ar Kronik angl-ha-saoz e vefe bet mab Penda Mercia. Marvet e vefe etre 670 ha 685 hag erlerc'hiet e voe gant e vab Merchelm
Elazığ (proviñs)

**Proviñs Elazığ** zo ur proviñs e reter Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 570.000 annezad a oa e Elazığ e 2007.

9.200 km² eo e c'horread.
Cyngen ap Cadell

**Cyngen ap Cadell** a oa roue Powys. Pa varvas e Roma e 855 e tegouezhas e rouantelezh etre daouarn e niz Rhodri Mawr, roue Gwynedd. 

## E vugale

* Elisedd ap Cyngen 
* Ieuaf ap Cyngen
* Aeddan ap Cyngen
* Gruffudd ap Cyngen

## Levrlennadur
*John Edward Lloyd, *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co., Llundain, 1911)
Nest

**Nest**, pe **Nesta** (raloc'h), zo un anv-bihan kembraek, hag anv meur a briñsez en istor Kembre.

*Nest ferch Cadell, mamm Rhodri Mawr, roue Gwynedd 
*Nest ferch Rhodri, merc'h da Rhodri Mawr
*Nest ferch Rhys, merc'h Rhys ap Tewdwr, priñsez eus Deheubarth
*Nesta ferch Gruffudd, merc'h da Gruffudd ap Llywelyn‎. 

## Lennegezh
*Nesta Wyn Jones, barzhez kembraek.
An Yangfeng

**An Yangfeng** (sinaeg : 安艳凤 ; *An* eo an anv-tiegezh), bet ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1963 e Sina, zo ur c'hoarierez echedoù sinaat.

Mestrez-veur etrebroadel (WIM) eo abaoe 2001.

Peder gwezh he deus-hi kemeret perzh gant skipailh broadel Sina en Olimpiadoù er bloavezhioù 1980-1986. Diwar an 58 partienn he deus bet an disoc'hoù-mañ: + 28 , 1/2 13 , - 12 .

C'hoari a ra e Kleub Echedoù Guangdong.

2 251 eo bet he Renk Elo gwellañ ; tizhet eo bet e miz Ebrel 2001, 2 238 eo he renk diwezhañ.
## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
* He c'hoari e ''Chessgames''
* He c'hoari e ''365 Chess'' (1980-1989)
* He fichenn en Olimp.base
Erzurum (proviñs)

**Proviñs Erzurum** zo ur proviñs e biz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 930.000 annezad a oa e Erzurum e 2007.

25.000 km² eo e c'horread.
An

**An** zo ur ger a gaver e meur a yezh.

## E brezhoneg
* ur ger-mell strizh e brezhoneg, evel e-barzh *[[An Ti a Drizek Siminal]]*, ur romant gant Roparz Hemon 
*un dibenn-ger a gaver er gerioù pe anvioù
**korrigan
**laouenan

## Er yezhoù all
### Anvioù
* An pe Anu, doue an oabl, e relijion Sumer
* un anv-tiegezh sinaat, An (安)
* un anv-tiegezh korean, An pe Ahn (安)
* un anv-bihan japanat evit ar baotred
* un anv-bihan nederlandat evit ar merc'hed

### A bep seurt
* ur ger-mell amstrizh e saozneg, evel e-barzh An Ideal Husband, ur pezh c'hoari gant Oscar Wilde,
* ur ger gallek, an, hag a dalv bloaz,
* an, evit aragoneg (kod ISO 639).

## Skiant
* aN, atonewton, da lavaret eo 10−18 newton,
* An, un arouez evit an aktinidoù, ur rummad elfennoù kimiek .

## Pennad kar
* Ann
Nest ferch Cadell

**Nest ferch Cadell**, a oa ur briñsez eus Kembre, e dibenn an . Merc'h e oa da Gadell, roue Powys. Dimeziñ a reas da Verfyn Frych, roue Gwynedd, ha mamm e oa da Rhodri Mawr, a voe roue Gwynedd ha Powys war un dro.

Pa varvas he breur, ar roue Cyngen ap Cadell e 855, e voe roet ar galloud e Powys d'he mab Rhodri, a oa roue Gwynedd abaoe marv e dad e 844, hag evel-se e voe unanet an div rouantelezh.

N'ouzer ket perak ez eas Powys gant he mab, e-lec'h mont gant ur mab d'he breur Cyngen: Elisedd ap Cyngen, Ieuaf ap Cyngen, Aeddan ap Cyngen, ha Gruffudd ap Cyngen.

Skridoù al lezennoù kembraek a zo deuet betek ennomp ne voent ket skrivet a-raok an , met ne ziskouezont ket e c'halle ar maouezed tremen an titl a aotrou pe roue. Ouzhpenn-se, goude ma'z eo meneget en un dornskrid eus Jesus College Oxford e oa Nest an hini a oa mamm da Rhodri Mawr, ez eus un dornskrid arall eus ar  e Levraoueg Vroadel Kembre a lavar ez eo Essyllt ferch Cynan. N'eus abeg a-walc'h da vont a-du gant an eil dornskrid pe egile, met gallout a reer soñjal e kave gwelloc'h Tiegezh Gwynedd embann e oa aet Rouantelezh Powys gant Rhodri Mawr dre e vamm evit reiñ un abeg reizh d'o aotrouniezh. N'eus forzh penaos e voe roet kred d'an doare ofisiel diwar-benn unvanidigezh an div rouantelezh.

## Notennoù
Arwald

**Arwald** pe **Atwald** a oa roue diwezhañ Wight ha doue pagan diwezhañ Preden. N'anavezomp nemet ar pezh a lâr Bede diwar e benn. E 686 e voe aloubet an enez gant Cædwalla Wessex hag Arwald a voe lazhet en ur stourm outañ.
Giresun (proviñs)

**Proviñs Giresun** zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.

## Douaroniezh
War-dro 417.000 annezad a oa e Giresun e 2007.

7.000 km² eo e c'horread.
Ercolano

**Ercolano** (betek 1969 **Resìna**) a zo ur gêr hag ur gumun eus meurgêr Napoli e Campania en Italia .

## Kumunioù stok ouzh '''Ercolano'''
* Boscotrecase, 
* Massa di Somma, 
* Ottaviano, 
* Pollena Trocchia, 
* Portici, 
* San Giorgio a Cremano, 
* San Sebastiano al Vesuvio, 
* Sant'Anastasia, 
* Somma Vesuviana, 
* Torre del Greco, 
* Trecase.
Eskişehir (proviñs)

**Proviñs Eskişehir** zo ur proviñs e Turkia, e kornôg Ankara.

## Douaroniezh
War-dro 700.000 annezad a oa e Eskişehir e 2007.

13.900 km² eo e c'horread.
Gaziantep (proviñs)

**Proviñs Gaziantep** zo ur proviñs e kreisteiz Turkia, war harzoù Siria.

## Douaroniezh
War-dro 1 500 000 annezad zo e Gaziantep.

7 200 km² eo e c'horread.
Hakkari (proviñs)

**Proviñs Hakkari** zo ur proviñs e gevred Turkia, war harzoù Iran hag Irak.

## Douaroniezh
War-dro 240.000 annezad a oa e Hakkari e 2007.

7.700 km² eo e c'horread.
Shen Yang

*Shen* eo an anv-tiegezh.*


*'Shen Yang''' (e sinaeg: 沈 阳 ) a zo bet ganet d'an 23 a viz Genver 1989 e Nanjing (Sina).

C'hoarierez echedoù sinaat.
Mestrez-veur (WGM) abaoe 20026, Mestr-meur abaoe 2013. 

E 2001, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank (Maouezi) dindan 12 vloaz e Spagn.

E 2006, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank en Yerevan, en Armenia.

E 2006, c'hoari a reas e skipailh broadel Sina en Olimpiadoù Echedoù e Torino (Italia). Teirvet e voe he skipailh.

E 2007, c'hoari a reas e skipailh broadel Maouezi Sina en Yekaterinbourg (Rusia) . Trec'h e voe he skipailh.

2 420 edo he Renk Elo e miz Mae 2009, an hini kreñvañ o vout 2 479 e miz Gwengolo 2016.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
*  He c'hoari e Chessgames 
* Pennad-kaoz gant Shen Yang, 2nd Mixed Chess Match, The Calaveras Fest 2007, Aguascalientes, Mec'hiko.
Hatay (proviñs)

**Proviñs Hatay** zo ur proviñs e kreisteiz Turkia, etre ar mor Kreizdouarel ha Siria.

## Douaroniezh
War-dro 1.400.000 annezad a oa e Hatay e 2007.

5.600 km² eo e c'horread.
Cadell ap Brochfael

**Cadell Powys** a vez graet ivez eus **Cadell ap Brochfael**, roue Powys e dibenn an VIIvet kantved ha deroù an IXvet kantved, war-lerc'h e dad Brochfael ab Elisedd.

E vab Cyngen ap Cadell a voe roue war e lerc'h.
Cyngen

**Cyngen** zo un anv-bihan kembraek, ha hini daou briñs anavezet er Grennamzer:

*Cyngen Glodrydd, er VIvet kantved, 
*Cyngen ap Cadell, roue Powys en IXvet kantved.
Rhodri

**Rhodri** zo un anv-bihan kembraek.

*Rhodri Molwynog ap Idwal (690 - 754), roue Gwynedd.
*Rhodri ap Merfyn, pe Rhodri Mawr, roue Gwynedd ha Powys.
**Anarawd ap Rhodri (marvet e 916 ), mab da Rhodri Mawr, roue Gwynedd 
**Cadell ap Rhodri, mab da Rhodri Mawr
*Rhodri ap Gruffudd, mab da Gruffydd ap Llywelyn Fawr.

## Tud all

*Rhodri Glyn Thomas, politikour
*Rhodri Morgan, Kentañ Ministr Bodadenn Vroadel Kembre
Merfyn Frych

**Merfyn ap Gwriad**, pe **Merfyn Frych** (Merfyn Brizhellet), marvet e 844, a oa roue Gwynedd, ha marteze Powys ivez. Roue ar Vrezhoned a veze graet anezhañ e daou deul savet en e lez: Historia Brittonum hag ar Bamberg Cryptogram. 

Roueet e voe e 825, pa varvas Hywel ap Rhodri Molwynog (anvet ivez Hywel Farf-fehinog ap Caradog). Krediñ a reer e oa dija un tamm roue en Enez Von abaoe 818. Ne oa ket eus lignez Gwynedd, diskennad da Vaelgwn Gwynedd, ha gantañ e krogas un dierniezh arall.

E vamm, Esyllt, a oa merc'h da gCynan Dindaethwy ap Rhodri, ha nizez da Hywel ap Rhodri. Hervez ar barzhonegoù e teue eus Manav, met n'eo ket sklaer pe eus Enez Vanav, pe eus Manaw Gododdin, un tamm rouantelezh e Gododdin, war-dro ar Firth of Forth, en Hanternoz Kozh.

Gallout a rafe bezañ kar a bell da gCunedda, diazezer tierniezh Gwynedd, a oa ur priñs deuet eus Manaw Gododdin. Koulskoude ez eus ur groaz en Enez Vanav, eus an  pe , ha warni an enskrivadur-mañ: "Crux Guriat". Gallout a rafe bezañ anv tad Merfyn. 

Dimezet e oa da Nest ferch Cadell, merc'h roue Powys, Cadell ap Brochfael, ha c'hoar da gCyngen. E vab Rhodri ap Merfyn, anavezetoc'h evel Rhodri Mawr, a voe roue war e lerc'h, hag a greskas e rouantelezh betek dezhañ bout roue en darn vrasañ eus Kembre. 

Brudet eo da vezañ bet skoazeller an dud a zeskadurezh. Krediñ a ra lod eo en e lez, e Gwynedd, e voe savet danvez an *[[Historia Britonum]]*, lakaet war gont Nennius, ha marteze war c'houlenn Merfyn e-unan. Un dornskid all zo, kavet e Bamberg, a ziskouez e oa troet gant ar studi. An Iwerzhoniz a deue d'e lez a veze roet dezhe ur seurt kriptogramm ha n'hallent diluziañ nemet dre lakaat al lizherennoù latin e lizherennoù henc'hresianek. 

Daoust d'an argadegoù kaset gant an Daned e c'hallas Merfyn talañ oute, ha pa varvas e 844, eo ur rouantelezh divoulc'h an hini a roas d'e vab Rhodri Mawr. A-hervez e vije bet lazhet en un emgann, met pelec'h ha penaos n'ouzer ket. E ziskennidi a renas e Gwynedd, Powys ha Deheubarth, hag a chomas e penn ar vuhez politikel e Kembre betek an deiz ma voe staget ouzh Bro-Saoz e 1283.
Hywel ap Rhodri Molwynog

**Hywel ap Rhodri Molwynog**, marvet e 825, anvet ivez **Hywel Farf-fehinog ap Caradog**, a oa roue Gwynedd.

Evit doare e oa mab da Rhodri Molwynog ha breur da gCynan Dindaethwy ap Rhodri. Cynan hag Hywel a zo kontet da vezañ bet oc'h en em gannañ da c'houzout piv a vije mestr en Enez Von e deroù an .
Pa varvas Cynan e 816 e renas Hywel war e lerc'h.

Mervel a reas Hywel e 825, ha gantañ ez eas da get lignez Cunedda dre ar wazed. War e lerc'h e renas Merfyn Frych ap Gwriad — ur priñs eus ur skourr all eus Manaw Gododdin — ha setu penaos e tremenas gwad Cunedda d'al lignez nevez drezañ ha dre Ethyllt, merc'h da gCynan Dindaethwy.

## Levrlennadur
*J.E. Lloyd (1911) *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmam, Green & Co.)
Merfyn

**Merfyn** zo un anv-bihan kembraek, skrivet Mervyn e saozneg a-wechoù ha Mervin alies.

## Rouaned ha priñsed
*Merfyn Frych, roue Gwynedd en IXvet kantved. 
*Merfyn ap Rhodri, roue Powys, 
**Llywelyn ap Merfyn, e vab

*Rhodri Mawr ap Merfyn, pe Rhodri Mawr,

## Tud all
*Mervyn LeRoy.
*Mervyn Davies, rugbier ha haroz broadel.

## Pennad kar
*Mervin
Angharad

**Angharad** zo un anv-bihan kembraek hag anv meur a briñsez en istor Kembre. 

## Mojennoù
**Angharad** a gare Peredur e-barzh ar *[[Mabinogion]]*.

## Er Grennamzer
*Angharad ferch Owain (marvet e 1162), gwreg Gruffudd ap Cynan ha mamm Owain Gwynedd
*Angharad, merc'h da Owain Gwynedd, roue Gwynedd, a zimezas da Gruffydd Maelor
* merc'h Madog ap Gruffudd Maelor ha c'hoar Gruffydd II ap Madog (Aotrou Dinas Brân)
* merc'h Maredudd ab Owain, 
**mamm Llywelyn ap Seisyll, roue Gwynedd ha Deheubarth, gant he fried kentañ, 
** mamm Bleddyn ap Cynfyn gant hec'h eil pried.
* Angharad Breizh, gwreg Idwal ap Cadwaladr 	 
* Angharad ferch Meurig, gwreg Rhodri Mawr
** Angharad ferch Rhodri, ur verc'h dezho
*Angharad ferch Nest (XIIvet kantved), gwreg William de Barri ha mamm Gerallt Gymro

## Tud all
* Angharad James (1677-1749), barzhez ha telennourez
* Angharad Tomos (g. 1958), romantourez
* Angharad Ruth Davies
* Megan Angharad Cleaver
* Angharad Ellen Kate Thain
*Angharad Price, romantourez

## El lennegezh
*Meneget eo an anv Angharad en anv "Eilonwy, daughter of Angharad, daughter of Regat, Princess of Llyr", ur briñsez e e romantoù *[[The Chronicles of Prydain]], gant [[Lloyd Alexander]];
**el levr diwezhañ *The Foundling and Other Tales of Prydain,* ez eus un istor ma weler penaos en em gavas ar briñsez Angharad gant Geraint, a vo tad Eilonwy.
*Ur vaouez er romant saoznek *How Green Was My Valley'' gant Richard Llewellyn.

## Levrlennadur
* Mabinogion, p.100

## Notennoù
Isparta (proviñs)

**Proviñs Isparta** zo ur proviñs e mervent Turkia, e rannvro al lennoù, brudet evit e roz hag e ballennoù. Isparta eo ar gêr-benn.

## Douaroniezh
War-dro 410.000 annezad a oa e Isparta e 2007.

8.700 km² eo e c'horread.
Mersin (proviñs)

**Proviñs Mersin** zo ur proviñs e kreisteiz Turkia, o skeiñ war ar mor Kreizdouarel.

Içel a oa anv ar proviñs betek 2002.

## Douaroniezh
War-dro 1.500.000 annezad a oa e Mersin e 2007.

15.700 km² eo e c'horread.
İstanbul (proviñs)

**Proviñs İstanbul** zo ur proviñs e gwalarn Turkia a bep tu eus ar Bosfor, m'emañ İstanbul, kêr vrasañ Turkia, ennañ.

## Douaroniezh
War-dro 12.500.000 annezad a oa e proviñs İstanbul e 2007.

5.300 km² eo e c'horread.
İzmir (proviñs)

**Proviñs İzmir** zo ur proviñs e kornôg Turkia, o skeiñ war mor Egea.

İzmir, kêrbenn ar proviñs, eo trede kêr vrasañ ar vro.

## Douaroniezh
War-dro 3.700.000 annezad a oa e İzmir e 2007.

11.900 km² eo e c'horread.
Roll ar Pennoù Stad e 213

Pennoù Stad ar bloaz 2127 - Darvoudoù ar bloaz 213 - Pennoù Stad ar bloaz 214 - Pennoù Stad dre vloaz
-----
## [[Afrika]]
***[[Kush]]** - Teritedakhatey Roue Kush (*c*.200-215)

## [[Azia]]
;Armenia
*Chosroes I, Roue Armenia (197-238)
;Chera
*Yanaikat-sey Mantaran Cheral, Roue Chera (201-241)
;Sina
*Han Xian Di, Impalaer Han (189-220)
*Cao Cao, Duk Wei (213-220) ha rener *[[de facto]]*
*Pennoù-brezel - Liu Bei (†223), Sun Quan (†252)
;Korea (Marevezh an teir Rouantelezh)
*Baekje - Chogo, Roue Baekje (166–214)
*Kengevredigezh Gaya''' - Geodeung, Roue Gaya (199-259)
*Goguryeo - Sansang, Roue Goguryeo (197–227)
*Silla - Naehae, Roue Silla (196–230)
;Iberia
*Rev I Iberia, Roue Iberia (189-216)
;Impalaeriezh Kouchan
*Vasudeva I, Roue Kushan (c.191-225)
;Osroene
Abgar X Severus bar Ma'nu, Roue Osroene (212-214)
;Parthia
*Vologases VI, Roue PArthia (c.208-228)

## [[Europa (kevandir)|Europa]]
;Impalaeriezh Roman
*Caracalla, (211-217)
Kars (proviñs)

**Proviñs Kars** zo ur proviñs e reter Turkia, war harzoù Armenia.

## Douaroniezh
War-dro 320.000 annezad a oa e Kars e 2007.

9.500 km² eo e c'horread.
Kayseri (proviñs)

**Proviñs Kayseri** zo ur proviñs e Turkia, e kreiz Anatolia.

## Douaroniezh
War-dro 1.100.000 annezad a oa e Kayseri e 2007.

17.000 km² eo e c'horread.
Kastamonu (proviñs)

**Proviñs Kastamonu** zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.

## Douaroniezh
War-dro 370.000 annezad a oa e Kastamonu e 2007.

13.100 km² eo e c'horread.
Cadell ap Gruffudd

**Cadell ap Gruffudd**, marvet e 1175, a oa priñs Deheubarth, e mervent Kembre. Mab e oa da Gruffudd ap Rhys. Ren a reas war-lerc'h e vreur henañ Anarawd ap Gruffydd (1137 – 1143), betek 1153.
Kırklareli (proviñs)

**Proviñs Kırklareli** zo ur proviñs e tachenn european Turkia, o skeiñ war ar mor Du ha war harzoù Bulgaria.

## Douaroniezh
War-dro 330.000 annezad a oa e Kırklareli e 2007.

6.000 km² eo e c'horread.
Gruffudd

**Gruffudd** zo un anv-bihan kembraek anavezet a gozh, hag anavezet atav. Pell amzer avat eo bet skrivet *Gruffydd* a-raom ma voe adkemeret ar stumm krennamzerel. 

## E yezhoù all
E saozneg e reer ivez gant Griffith, ha gant Griffiths pa vez un anv-tiegezh. 
 

## Tud
Kalzik a rouaned ha priñsed zo bet anvet Gruffudd:

*Gruffudd Fychan I
*Gruffudd Fychan II
*Gruffudd II ap Madog
*Gruffudd Maelor
*Gruffudd ap Cynan
*Gruffudd ap Gwenwynwyn
*Gruffudd ap Llywelyn
*Gruffudd ap Madog Fychan
*Gruffudd ap Rhydderch
*Gruffudd ap Rhys
*Gruffudd ap Rhys II

## Pennadoù kar
*Gruffudd Fychan
Kocaeli (proviñs)

**Proviñs Kocaeli** zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war mor Marmara hag ar mor Du.

## Douaroniezh
War-dro 1.400.000 annezad a oa e Kocaeli e 2007.

3.500 km² eo e c'horread.
Gruffudd ap Rhys

**Gruffudd ap Rhys** (marvet e 1137), mab da Rhys ap Tewdwr, a oa roue war un darn eus Deheubarth e mervent Kembre.

Pa oa bet lazhet tad Gruffudd, Rhys ap Tewdwr e 1093, e voe kemeret un darn eus e rouantelezh gant an Normaned, ha tremen a reas un darn eus e yaouankiz en harlu en Iwerzhon. War-dro 1113 e tistroas da Gembre, hag e-pad meur a vloaz e voe o kantren da duta da vont d'an emgann ouzh an Normaned ha da arsailhañ o c'hestell e 1116. 

## Mibien
Daou vab en doe eus e eured kentañ:
*Anarawd ap Gruffudd (marvet e 1143) a voe roue war e lerc'h,
*Cadell ap Gruffudd, a voe roue war-lerc'h e vreur.

Gant Gwenllian en doe pevar mab all:
* Maredudd ap Gruffudd, 
* Rhys ap Gruffudd, anavezet evel Yr Arglwydd Rhys
* Morgan ha Maelgwn. 
Div verc'h en doe ivez, Gwladus ha Nest.
Gruffudd Fychan

Meur a zen zo bet anvet **Gruffudd Fychan** (*Gruffudd Vihan*) en istor Kembre :

*Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed, barzh er . 

*Priñsed eus Powys Fadog :
**Gruffudd Fychan I, priñs Dinas Brân en , 
**Gruffudd Fychan II, priñs Glyndyfrdwy ha Cynllaith er XIVvet kantved,
**Gruffudd Fychan ap Gruffudd ap Madog (marvet e 1370), tad Owain Glyndŵr.
Konya (proviñs)

**Proviñs Konya** eo proviñs brasañ Turkia, e kreiz Anatolia.

## Douaroniezh
Gant ouzhpenn 2.000.000 a annezidi eo unan eus proviñsoù poblekañ ar vro.

40.000 km² eo e c'horread.
Kütahya (proviñs)

**Proviñs Kütahya** zo ur proviñs e kornôg Turkia.
## Douaroniezh
War-dro 600.000 annezad a oa e Kütahya e 2007.
12.000 km² eo e c'horread.
Malatya (proviñs)

**Proviñs Malatya** zo ur proviñs e Turkia, e kreiz Anatolia.

## Douaroniezh
War-dro 800.000 annezad a oa e Malatya e 2007.

12.300 km² eo e c'horread.
Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed

Ur barzh kembraek eus dibenn ar XIVvet kantved e oa **Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed** .

N'ouzer ket nemeura dra diwar-benn an den ouzhpenn pezh a gaver en e werzennoù.

## Oberennoù
Chom a ra teir barzhoneg hag ur cywydd eus e labour, 539 linenn en holl. Unan da Dafydd Fychan ap Dafydd Llwyd, eus Trehwfa ha Trefeilir (Môn), eben da Hywel ap Goronwy ap Tudur Hen eus Penmynydd ( e Môn ivez). 

## Levrlennadur
*Erwain Haf Rheinallt, 'Gwaith Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed', e-barzh *Gwaith Sefnyn, Rhisierdyn, Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed a Llywarch Bentwrch* (Aberystwyth, 1995). 'Cyfres Beirdd yr Uchelwyr'.
Xu Yuanyuan

**Xu Yuanyuan** (sinaeg : 徐媛媛 ; *Xu* eo an anv-tiegezh), bet ganet d'an 8 a viz Meurzh 1981 e Sina, zo ur c'hoarierez echedoù sinaat.
Mestrc'hoarierez-veur (WGM) eo abaoe 1994.
E miz Here 1997 e voe trec'h e Kampionad Bedel ar Re Yaouank (Maouezi) dindan c'hwezek vloaz e Yerevan, en Armenia.

E 2000 e voe trec'h e Kampionad Bedel ar Re Yaouank e Yerevan ivez.

2 316 edo e Renk Elo e miz Mae 2022, an hini kreñvañ o vout 2 437  e miz Genver 2001.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
*  He c'hoari e Chessgames 
* He stadegoù e Chessmetrics
Cynan Dindaethwy ap Rhodri

**Cynan Dindaethwy ap Rhodri** (marvet e 816), mab da Rhodri Molwynog ap Idwal roue Gwynedd, ha da vMargaret ferch Duplory, a voe roue Gwynedd, pe war-lerc'h marv e dad e 754, pe hini e eontr (pe kenderv?) Caradog ap Meirion e 798.

E vreur Hywel ap Rhodri Molwynog (hervez e anv *ap Rhodri*), pe e genderv (hervez e anv Hywel Farf-Fehinog ap Caradog), a voe roue en e c'houde e 814, pa ziframmas Enez Von digantañ. Adkemeret e voe e 816 gant Cynan met mervel a reas er bloavezh-se end-eeun.

E verc'h Esyllt an hini a voe mamm da vMerfyn Frych, tad Rhodri Mawr.

## Levrlennadur
**Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940* (Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion)

## Pennad kar
*Cynan