Deiziadur japanek

D'ar c'hentañ a viz Genver 1873 e oa degemeret an Deiziadur gregorian e Japan, gant anvioù mizioù hengounel hag ar pep brasañ eus ar gouelioù, kent 1873 avat e veze implijet un deiziadur loarel-hag-heolel a zeue eus an Deiziadur sinaek. Implijet e vez atav an oadvezhioù hengounel eus Japan.

## Bloavezhioù
Abaoe ma oa degemeret an deiziadur gregorian ez eus bet implijet teir reizhiad da gontañ ar bloavezhioù e Japan :
*Ar bloavezh impalaerel (皇紀, *kōki*) diazezet war diazezadur mitologel Japan gant an impalaer Jimmu e 660 kent J.K. ;
*An anv oadvezh (年号, *nengō*) diazezet war ren an impalaer zo e penn ar vro. Ar bloavezh 2011 eo ar bloavezh Heisei 23 ;
*Anv ar bloavezh en deiziadur gregorian (西暦, *seireki*).

Eus an tri doare-se, an daou re ziwezhañ hepken a vez implijet en ur feson voutin. Implijet e oa an deiziadur impalaerel eus 1873 betek diwezh a Eil Brezel Bed.

## Mizioù
Anvioù japanek ar mizioù a dalvez ger-ha-ger "loar gentañ", "eil loar", ha kement zo. Savet e vezont eta diwar an niver a glot gant ar miz ha gant ar ger *gatsu* ("loar") :

(Alies-kenañ e vez implijet sifroù arabek gant kanji al Loar, evel 3月, war ar pemdez.)

### Anvioù hengounel ar mizioù

Ouzhpenn-se, bep miz en deus un anv hengounel, implijet c'hoazh e tachennoù zo evel ar varzhoniezh. E-mesk an daouzek anv, *shiwasu* a vez implijet stank c'hoazh hiziv an deiz. Gallout a reer ivez kavout an anvioù-se ivez e deroù ul lizher pe ur brezegenn da reiñ da santout koulz ar bloaz. Lod anezhe evel *yayoi* ha *satsuki*, a dalvez ivez da anvioù-bihan (evit ar merc'hed). Klevet a reer ivez an anvioù-se ur wezh an amzer er jidaigeki, abadennoù skinwel a-vremañ, hag e filmoù diwar-benn ar prantad Edo pe ur prantad koshoc'h.

Setu amañ da-heul anvioù ar mizioù :

* Miz kentañ :  
* Eil miz :  pe  
* 3de miz : 
* 4e miz : . An *u-no-hana* (卯の花) zo ur boked, eus ar genad Deutzia.
* 5vet miz :  pe 
* 6vet miz : . An arouezenn 無, a dalvez "hep" da gustum, zo ateji amañ, da lâret eo, ne dalvez ken evit ar soniad "na". En anv-se an *na* zo ur rannig perc'hennañ, ha Minazuki a dalvez "miz an dour", ha n'eo ket "miz hep dour", oc'h ober dave da veuzadenn ar parkeier riz, ma implijet kementadoù bras a zour.
* 7vet miz :  
* 8vet miz : . en henjapaneg, ar miz a oa anvet 葉落ち月 (haochizuki). 
* 9vet miz :  
* 10vet miz : 神無月 (kaminazuki or kannazuki, "Miz an doueed"). An arouezenn 無, a dalvez "hep" da gustum, zo ateji amañ, da lâret eo, ne dalvez ken evit ar soniad "na". En anv-se an *na* zo ur rannig perc'hennañ, ha kaminazuki a dalvez "miz an doueed", ha n'eo ket "miz hep doueed" Koulksoude e oa treuzkomprenet, hag e vez komprenet peurliesañ evel ar miz hep doueed rak e-doug ar miz-se en em vod holl ar gamied Shintoek e lec'h pirc'hirinaj Izumo Taisha e proviñs Izumo (e Prefeti Shimane hiziv an deiz), ha n'eus doue ebet e peurrest ar vro. Hag e proviñs Izumo e veze graet  anezhañ. An displegadenn-se an hini a vez meneget peurliesañ en oberennoù ar c'hornôg. Kalz etimologezhioù disheñvel zo bet kinniget.. 
* 11vet miz :  
* 12vet miz : . An anv-se a ra dave d'ar veleien a vez bec'h warne e-pad ar miz-se abalamour da brientiñ gouelioù Shogatsu (Kalanna).

An deiziadur kozh a veze implijet e Bro-Japan a oa un deiziadur loarel diazezet war an deiziadur sinaek, hag ar bloavezh hag ar mizioù a zeraoue 3 pe 7 sizhun diwezhatoc'h evit an deiziadur gregorian a vez implijet bremañ. N'eo ket reizh eta lakaat ar miz kentañ da glotañ gant miz Genver.

## Rannoù ar miz
Implijet e vez ur sizhun seizh devezh e Japan, hervez an Deiziadur gregorian. Kregiñ a ra gant ar Sul avat. Ar sizhunvezh seizh devezh, dezhi anvioù deiz a glot war-eeun gant ar re a vez implijet en Europa, a vijje bet degaset da Japan war-dro 800. Implijet e veze ar reizhiad er steredouriezh hepken pe dost betek 1876, nebeut amzer goude ma oa degemeret an Deiziadur gregorian gant Bro-Japan en un doare ofisiel. Fukuzawa Yukichi zo unan eus ar re o deus bet ar muiañ a bouez en diviz da zegemer ar reizhiad-se da envel deizioù ar sizhun. Dont a ra an anvioù diwar anvioù ar pemp planedenn a c'haller gwelet gant an daoulagad hepken, anvet o-unan diwar pemp elfenn ar brederouriezh sinaat (aour, prenn, dour, tan, douar), ha diwar anv al Loar hag an Heol (yin ha yang). 

E Japan e vez rannet ivez ar mizioù e tri frantad 10 devezh tamm-pe-damm. Pep hini zo anvet *jun* (旬). Ar c'hentañ eo *jōjun* (上旬); an eil, *chūjun* (中旬); an diwezhañ, *gejun* (下旬). Implijet e vezont alies da ober anv eus ar mare en un doare resis. Da skouer : "Alies e vez ar wrez-se e *jōjun* miz Ebrel"; "Emeur o c'hortoz ur votadeg e *gejun* ar miz-mañ."

## Deizioù ar miz

Pep devezh eus ar miz en deus un anv dezhañ e-unan savet en un doare direoliek, peurliesañ diwar anvioù niver an devezh :

Alies-kenañ e vez implijet ar sifroù arabek, evel 14日, war ar pemdez.

*Tsuitachi* zo ur stumm emdroet eus *tsukitachi* a dalvez kentañ devezh ar miz. En deiziadur hengounel e veze graet 晦日 *misoka* eus devezh diwezhañ ar miz. Hiziv an deiz e vez kalz stankoc'h implij an niveroù 28-31 mui *nichi*. Koulskoude e ve implijet alies *misoka* en anvioù kevradoù etc., da lavaret e vo paeet un dra bennak an devezh diwezhañ eus ar miz, forzh petore deiziad e vefe. Devezh diwezhañ ar bloaz zo 大晦日 *[[ōmisoka]]* (an *Devezh diwezhañ bras*).

Implijet e vez alies ar ger *kichijitsu* (deiz mat) da-geñver al lidoù evel en ul lizher da bediñ unan d'un eured pe devezh savadur un dablezenn vaen koun. N'eo ket anavezet gant al lezenn neoazh ha ne c'hell ket bezañ implijet en un testamant.

## Devezhioù gouel

Un devezh en em gav etre daou zevezh gouel zo un devezh dilabour. Evel-se, ar 4 a viz Mae zo un devezh dilabour bep bloaz. Pa zegouezh un devezh gouel d'ar Sul, an devezh kentañ n'eo ket un devezh dilabour (ul lunvezh da skouer) a zeu da vezañ unan.

† Devezh hengounel ma vije bet savet Japan gant an impalaer Jimmu e 660 kent J.K..

 Lodenn eus ar sizhun alaouret
## Liammoù diavaez
* Istor an deiziadur japanek gant an National Diet Library
* Koyomi no hanashi e japaneg
* Convert a Western year into a Japanese year (sci.lang.japan FAQ pages)

## Daveoù