Pif

**Pif** a reer eus ur fleüt-treuz vihan e prenn, skiltr ha kreñv he son.
*Pifal* a lavarer evit "seniñ ar pif", ha *pifer(ez)* a lavaret eus unan a son ar pif.
## Gerdarzh
Eus Suis e teu ar ger *Pfif*, diwar an alamaneg *Pfeife* ("korzenn", "tuellenn"). Arveret eo abaoe deroù ar 16vet kantved.
Kar eo "pif" dre e orin ouzh ar saozneg *pipe*, *fife* hag ar galleg *pipeau*, *fifre*.
## Deskrivadur
Ur benveg seniñ dre c'hwezh eo ar pif, graet gant ur gorzenn enni c'hwec'h toull a stanker gant ar bizied evit seniñ ur skeulenn diatonek. Lod pifoù o deus ur seizhvet toull, gant un alc'hwez metalek a-wezhioù, a zegas un notenn eus ar skeulenn gromatek. Bez' ez eus pifoù 10 pe 12 toull enno e c'haller seniñ ur skeulenn gromatek klok ganto. Un toull zo tost da benn ar gorzenn evit ma c'hwezhfer drezañ en ur zerc'hel ar benveg a-dreuz.
E prenn e vez graet ar pifoù peurliesañ : beuz, *Berchemia zeyheri*, *Colophospermum mopane*, *Dalbergia latifolia*, *Dalbergia melanoxylon* ha prennoù kalet all. Lod prennoù teneroc'h evel skav-gwrac'h pe gaki a vez arveret ivez, koulz ha korz bambouz. Bremañ e vez graet pifoù e metal pe zoken e mezell.
Alies e vez lakaet gwalennoù metal en daou benn eus ar pif evit ma vije solutoc'h. Lod pifoù zo savet e daou damm, an eil o riklañ war egile a-benn seniñ ur skeulenn skiltr pe skiltroc'h.
## Tonegezh ha skeuliad
*LA♭* (SOL#) eo tonegezh ar pif peurliesañ. Ur benveg treuzlec'hier eo, da lavaret eo e son ul LA♭ pa vez un DO skrivet war ar regenneg.
Setu amañ skeuliad ar pif, hag an notennoù a vez skrivet :

* Ouzhpenn bout ur benveg treuzlec'hier e son ar pif un eizhvedell skiltroc'h eget ar sonerezh skrivet : pa vez skrivet DO (261.63&nbsp;Hz) e taol ar pif un DO 523,26&nbsp;Hz.
* Lod lazoù-seniñ a skriv o sonerezh en donegezh RE, ar pifoù o seniñ e SI♭ neuze, alese an anv a *bif e SI♭* a roer d'ar binvioù implijet el lazoù-seniñ. Lod pifoù zo kentonet e DO pe e RE avat.
* Peogwir eo ar pif ur fleüt vihan hag eeun ne c'hall bout kentonet reizh nemet e SI♭, Mi♭ ha FA (RE, SOL ha LA skrivet) hag en o skeulennoù leiañ SOLm, DOm, REm (SIm, MIm ha FA#m skrivet). En holl donegezhioù all e vez mui pe vui e-maez skeulenn, ar pezh a zo unan eus perzhioù ar benveg.
* Teir eizhvedell a c'heller seniñ gant ur pif pa vezer barrek-kenañ, hogen an div izelañ hepken a vez goulennet gant al lazoù abalamour ma 'z int ar re greñvañ, a c'hall bout klevet a bell.
## Ar pif e sonerezh ar pobloù

Adal ar 16vet kantved e veze sonet ar pif en Europa evit kas korolloù en holl zereoù ar gevredigezh. Sonet e vez c'hoazh, e-unan pe gant un daboulin, en Okitania, en Iwerzhon, en Asturies hag e Galiza.
E deroù aloubidigezh Amerika e veze paotoc'h eget forzh pe vengeg all dre ma oa bihan, skañv ha kreñv. Sonet e vez c'hoazh er Stadoù-Unanet, ma 'z eus ur rann eus ar sonerezh *[[blues]]* a vez pifoù enni, da heul ar sklaverezh.
E Brazil, ma vez anvet *pife* (/'pi:f/), e soner ur c'hemmesk etre sonerezh hengounel Indianed Norzhamerika, hini Afrikiz ha hini Europiz. 
## Ar pif el [[lu]]
Dre ma vez bihan, skiltr ha klevet a bell e veze ar pif implijet er brezel adal an Azginivelezh en Europa, degaset ma oa bet gant gopreidi suis hag alaman. Par da hini ar sonerien binioù en armeoù ar Rouantelezh-Unanet e oa perzh ar *Soldatenpfeife* d'ar mare : gervel d'an armoù, d'ar predoù, luskañ an armead war vale (gant skoazell an taboulinoù), ha seniñ evit plijadur ar soudarded pa vezent o tiskuizhañ.
Adal deroù an 19vet kantved e voe ar pifoù dilezet tamm-ha-tamm tra ma veze klevet mui-ouzh-mui son kouevrek ar c'hleron.
Klevet e vez son ar pifoù el luioù c'hoazh a-dreuz ar bed, pa vez lid pe lid : en Alamagn, e Chile, en Iwerzhon, er Rouantelezh-Unanet, e Rusia, er Stadoù-Unanet hag e Suis ivez.

## Daveennoù
* DANHAUSER Adolphe-Léopold, *Théorie de la musique*, H. Lemoine, Paris, F, 1994, ISBN 978-0-230-92226-6
* HERBERT Pêrig, EWAN Jil, *Geriadur bihan ar sonerezh*, Hor Yezh, Lesneven, BZH, 1990, ISSN 0769-0088

## Notennoù