open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taddea Visconti

**Taddea Visconti** (1351 – 1381) a oa ur briñsez italian, eus Milano, deuet da vout Dugez Bavaria goude dimeziñ da Steven III, Dug Bavaria.

## He buhez
E milano e oa ganet, ha hi merc'h henañ Bernabò Visconti ha Beatrice della Scala (1331–1384). Seitek bugel a oa en holl en tiegezh.
He zud-kozh a-berzh he mamm e oa Mastino II della Scala hag e bried Taddea da Carrara; a-berzh he zad e oa Stefano Visconti hag e bried Valentina Doria.

He zad Bernabò a oa un tirant kriz ha didrugar. Pan ae droug ennañ ne c'halle den tostaat dezhañ nemet e wreg, Beatrice Regina. Enebour d'an Iliz e oa ha ne felle ket dezhañ plegañ da aotrouniezh ar bibien. Difenn a reas ouzh hini ebet eus tud Milano kaout afer ouzh Curia Roma, gouarnamant ar bibien. Kemer a reas kêr Bologna digant an Iliz. Eskumunuget e voe en arbenn da se en 1363 gant ar pab Urban V a aozas ur brezel a-enep dezhañ. Distroadet e voe gant e niz ha mab-kaer Gian Galeazzo Visconti. Kontammet e voe e kastell Trezzo.

Taddea hag he c'hoarezed a reas dimezioù spletus.

## Dimeziñ ha bugale
Tri bugel he doe:
* Loeiz VII Bavaria (c. 1368–1447), a zimezas div wech:
**da Anne de Bourbon, ha bugale dezho
** da Catherine d'Alençon. Ouzhpenn en doe un toullad besterd amañ hag ahont;
* Isabeau Bavaria(1370–1435), dimezet e 1385 d'ar roue gall Charlez VI
* ur mab ganet-marv e 1377
 
## Notennoù
Périers-sur-le-Dan

**Périers-sur-le-Dan** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Périers e miz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

 
* Iliz katolik *Sant Owen*, - kantved. 
* Monumant soudarded ar *3rd British Infantry Division*.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dan emañ **Périers-sur-le-Dan**.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Badajoz (disheñvelout)

**[[Badajoz]]** zo anv ur gêr eus Spagn, hag a gaver e meur a anv all. 

## Lec'hioù

###### 
*Badajoz, en Extremadura, en Spagn.
*Proviñs Badajoz, proviñs eus Kumuniezh emren Extremadura, en 
*Tierra de Badajoz, komark e Proviñs Badajoz, Extremadura, España.

###### 
*Badajoz (Costa Rica), ur gêr gwechall

## Istor
*Lazhadeg Badajoz, a c'hoarvezas en kêr Badajoz, d'ar 14 ha 15 a viz Eost 1936 goude Emgann Badajoz (1936).
*Taifa Badajoz, rouantelezh muzulman ha kêr Badajoz he c'hêr-benn, 
* Emgann Badajoz, anv daou emgann, an eil en 1812 hag egile en 1936. 
*Emglev Badajoz (1801), entre Spagn ha Portugal.

## Tud
*Gonzalo de Badajoz.
Marc'harid Bro-C'hall (rouanez Bro-Saoz)

* *Ur pennad [[Marc'harid Bro-C'hall‎]] zo ivez*. 

**Marc'harid Bro-C'hall** (1279? - 1318) a oa ur briñsez c'hall, deuet da vout rouanez Bro-Saoz dre zimeziñ da Edouarzh.

Merc'h e oa da Fulup III, Roue Bro-C'hall, ha d'e eil pried Marie de Brabant. 

En 1299 e timezas da Edouarzh Iañ (Bro-Saoz), intañvez Leanor Kastilha, hervez feur-emglev Montreuil-sur-Mer sinet entre he breur Fulup IV hag ar roue saoz.

Tri bugel o doe:
* Thomas de Brotherton (1300 – 1338), kont Norfolk;
* Edmond de Woodstock (1301 – 1330), kont Kent;
* *Aliénor*, ganet e Winchester d'ar 4 a viz Mae 1306, marvet en Amesbury e 1311.

## Notennoù
Stefano Visconti

**Stefano Visconti** (c.1287-1327) a oa ur priñs eus an Tiegezh Visconti a rene en Italia e kêr Milano er XIVvet ha XVvet kantved. 

Mab e oa da Matteo Iañ Visconti.

En 1318 e timezas da Valentina Doria, ha tri bugel o doe:
*Matteo, 
*Galeazzo 
*Bernabò.

Ur monumant bras a voe savet war e vez e 1359 gant Bonino da Campione.
Mari Stuart

**Mari Stuart** (1542–1587) pe **Mari Bro-Skos**, pe **Mari 1añ** (*Mary, Queen of Scots* pe *Mary I of Scotland* e saozneg; *Màiri I, Bànrigh na h-Alba* e gouezeleg), rouanez Bro-Skos (1542-1567), a voe dibennet e Bro-Saoz.

## Buhez
Mari a oa merc'h da Jakez V, roue Bro-Skos. Mervel a reas hemañ diouzhtu goude he ganedigezh. Lakaet e voe da rouanez pa ne oa nemet 6 devezh.

Dimeziñ a reas dre deir gwech:
*gant Frañsez II, roue Bro-C'hall. Yaouankik e oant o-daou d'o eured, ha n'o doe bugel ebet. Mervel a reas Frañsez d'an oad a 14 vloaz.
*Herri Stuart, gant hemañ he devoa ur mab, Jakez VI, roue Skos.
*James Hepburn
Joseph Pinchon

**Émile-Joseph Porphyre Pinchon**, ganet d'ar 17 a viz Ebrel 1871 en Amiens hag aet da anaon e Pariz d'an 20 a viz Even 1953, zo ur skeudennaouer gall, unan eus ar c'hentañ saverien Bannoù-treset hag un diaraoger eus al linenn sklaer. Krouet en deus Bécassine.

## Mammennoù
* Fiche biographique BD' Gest
* *[[BDM Trésors de la bande dessinée|BDM]]* 2005-2006, Bera, Denis, Mellot
*1992 : *[[Gordinne]], éditeur Liégeois, pionnier de le bande dessinée*, par Dany Evrard et Michel Roland, éd. Deville Graphic

## Liammoù diavaez
* Ul lec'hienn gouestlet da Binchon
De jure

***De jure***, pe ***de iure***, zo ur bomm latin hag a dalv « hervez ar gwir, al lezenn. » Enebet e vez ouzh ar bomm all, de facto . 
Ar rouanez Elesbed II, rouanez Bro-Saoz ha Kanada, zo e penn Kanada **de jure** ; hogen de facto eo Kentañ Ministr Kanada a zo e penn ar stad. 

Alies e vez implijet da ober anv eus un dra a zo reizh hervez ar gwir ha ne vez ket lakaet da dalvezout e gwirionez. Diskouez a ra ar c'hemm etre ar pezh a dlefe bezañ hag ar pezh a zo. 
Hervez tud zo n'eo Bro-C'hall nemet ur Republik de jure: de facto e vije ur vonarkiezh republikan.
Pedro Kastilha

**Pedro de Castilla**, pe **Pedro Kastilha** zo bet anv meur a zen.

* Pedro Kastilha hag Aragon (1260 — 1283 ), mab da Sancho IV Kastilha, roue Kastilha ha León, ha d'ar rouanez María de Molina. 
* Pedro Kastilha ha Molina (1290 — 1319), mab da Sancho IV Kastilha, roue Kastilha ha León, ha d'ar rouanez María de Molina. 
* Pedro Iañ Kastilha ( 1334 – ...), lesanvet *el Cruel* (an hini kriz), mab d'ar roue Alfonso XI 
* e hantervreur Pedro Alfonso Kastilha (1345 ? - 1359 ?), mab bastard d'ar roue Alfonso XI, lazhet gantañ 
*Pedro Enríquez Kastilla (1352 ? - 1400 ).
*Pedro Kastilha hag Eril (1394 - 1461 )

## Pennadoù kar
*Pedro
*Kastilha
Pedro de Portugal

**Pedro de Portugal**, pe **Pedro Portugal**, zo anv meur a roue eus Portugal.

*Pedro Iañ Portugal (1320-1367) - mab da Afonso IV
*Pedro II Portugal (1646-1706) - mab da João IV
*Pedro III Portugal (1717-1786) - mab da João V
*Pedro IV Portugal (1798-1834) - mab da João VI ; roue Portugal hag Impalaer Brazil, anvet ivez Pedro Iañ Brazil
*Pedro V Portugal (1837-1861) - mab da Maria II Portugal

Hag ivez
* Pedro Portugal, kont Urgel (mab da Sancho Iañ Portugal)
* Pedro, Dug Coimbra (mab da João Iañ)
* Pedro, Konestabl Portugal (mab da Pedro, Dug Coimbra)
* Pedro de Bragança (mab da João V, priñs a Vrasil ha pennhêr ar gwir war ar gurunenn)

## C'hoariva
* *[[Pierre de Portugal]]*, pezh-c'hoari gallek gant Lucien Arnault (1787-1863) e 1823.

## Pennadoù kar
*Pedro
*Portugal
Pêr Aragon, kont Alburquerque

**Pêr Aragon**, pe *Pedro de Aragón* e spagnoleg, (Kastilha, 1405 - Naplez, 17 a viz Here 1438) a oa infant Aragon, 4 Kont Alburquerque e Spagn, ha dug Noto, en Italia. Mab e oa da Fernando, roue Aragon ha da Leonor Alburquerque (pe Leonor Urraca Kastilha); o c'hwec'hvet bugel e oa. Ganet e oa a-raok d'e dad bout roue, pa ne oa nemet infant Kastilha c'hoazh.

## E vuhez
Gant emglev Caspe e 1412 e teuas e dad Ferdinando da vout roue Aragon, ha dre se, Pedro hag e vreudeur a zeuas da vout infanted Aragon. Eñ hag e vreur Enrique a oa bet prientet gant o zad da gemer perzh e gouarnamant Kastilha.

Dre ziv wech, en 1424-25 hag en 1435, e c'houarnas besrouantelezh Sikilia gant galloudoù klok, goude ma ne oa ket besroue ent ofisiel.

An daou vreur ha daou infant Aragon a varvas er brezel:
*Pedro, dug Noto, en Italia, da 32 vloaz, o vrezeliñ dirak kêr Naplez,
*Enrique e Spagn, da 45 bloaz.

## Notennoù ha daveoù
Fernando Iañ Aragon

**Ferdinant Iañ Aragon**, pe **Fernando de Aragón** (e spagnoleg), pe **Ferrando d'Aragón** en (aragoneg), ganet e Medina del Campo e 1380 ha marvet en Igualada e 1416, anvet ivez *Fernando de Trastámara*, *Fernando de Antequera*, *el Justo*, * el Honesto*, pe **Ferrando d'Aragóna** en aragoneg, a oa Infant Kastilha, Roue Aragon, Valencia, Mallorca, Korsika, Sikilia ha Sardigna (a anv) ; dug Neopatria hag Atenas (a anv); kont Barcelona, Rousilhon, Cerdanya; rejant Kastilha. 
Kentañ roue Aragon eus Tiegezh Trastámara e oa. Eus Tiegezh Aragon avat e oa dre e vamm Leonor Aragon. 
## E dud
Eil mab ar roue Juan Iañ Kastilha hag e bried Leonor Aragon e oa. E vamm a oa c'hoar d'ar roue Martín Iañ, a oa c'hoar da Martín Iañ Aragon,lesanvet «el Humano».

## E vugale
Gant e bried Leonor de Alburquerque en doe seizh bugel:
* **[[Alfonso V Aragon|Alfonso ''el Magnánimo'']]** (1396 - 1458), e vab henañ a voe roue Aragon war e lerc'h, anvet **Alfonso V**, ha roue Naplez evel **Alfonso Iañ**
* **[[María de Aragón (rouanez Kastilha)|María]]** (1396 - 1445), a zimezas d'he c'henderv Juan II Kastilha
* **[[Juan II Aragon|Juan ''el Grande'']]** (1397 - 1479), roue Aragon ha Navarra anvet **Juan II**
* **[[Enrique de Trastámara (infant Aragon)|Enrique]]** (1400 - 1445), Kont Alburquerque, dug Villena, Mestr Meur Urzh Santiago
* **[[Sancho de Aragón y Castilla|Sancho]]** (1401 - 1416), marvet da bemzek vloaz.
* **[[Leonor de Aragón y Alburquerque|Leonor]]** (1402 - 1445), a zimezas da Duarte Iañ Portugal
* **[[Pedro de Aragón, kont Alburquerque|Pedro]]** (1406 - ?), 4vet kont Alburquerque ha dug Noto.
Bermuda

**Bermuda** pe **ar Bermudez**, *Bermuda* dre vras e saozneg, met *The Bermudas* pe *Somers Isles* ent-ofisiel, a zo un tiriad tramor eus Breizh-Veur er Meurvor Atlantel an Norzh, er-maez da aodoù gevred ar Stadoù-Unanet. Hamilton eo ar gêr-benn.

Dizoloet e oa bet an enezeg gant ar merdeer spagnol Juan de Bermúdez er bloaz 1505, hag e anv eo a zo bet roet d'an tiriad. Daoust ma'z eo un enezeg ez eus un enezenn bennañ hepken (Main Island), hag un druilhad enezennoùigoù munut, pe neuze inizi tost-tost d'an Douar bras, evel St George's Island, St David's Island er biz, pe Ireland Island North hag Ireland Island South er gwalarn.

## Notennoù ha daveennoù
Leonor Urraca Kastilha

**Pennadoù [[Leonor]], [[Urraca]], ha [[Leonor Kastilha]] zo ivez*.

**Leonor de Alburquerque**, pe **Leonor Urraca Kastilha**, ganet e 1374 e Proviñs Salamanca ha marvet e 1435 e Medina del Campo, lesanvet *la Ricahembra* (ar vaouez pinvidik), a oa ur briñsez eus Kastilha, merc'h da Sancho Kastilha, infant Kastilha ha kont Alburquerque, ha d'e bried Beatriz Portugal.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe Leonor en 1393, ha hi war-dro 20 vloaz, d'he niz Fernando Iañ  Aragon, roue Aragon, a oa war-dro 14 vloaz. Ha seizh bugel o doe. 

* Alfonso ''el Magnánimo'' (Medina del Campo, 1394–1458), roue Aragon evel Alfonso V, ha roue Naplez ha Sikilia, evel Alfonso Iañ.
* Maria Aragon (Medina del Campo, 1396–1445), kentañ pried Juan II Kastilha. 
* Juan ''el Grande'' (Medina del Campo, 1397–1479), roue Aragon ha Roue Navarra goude e eured da Blanca Iañ Navarra (1386 - 1441).
* Enrique (1400 – Calatayud 1445), dug Alburquerque, kont Villena, kont Ampurias, Mest Meur Urzh Santiago.
* Leonor (1402–1445), a voe dimezet da Duarte Iañ Portugal. Ur verc'h dezho, Leonor, a zimezas da Friedrich III an Impalaeriezh Santel, impalaer santel . 
* Pedro (1406–1438 ), IVvet Kont Alburquerque, dug Noto. 
* Sancho (1410–1416), marvet da 10 vloaz.

## Pennadoù kar
*Leonor
*Urraca
*Kastilha
Colleville-Montgomery

**Colleville-Montgomery**, gwechall:**Colleville sur-Orne**, a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Lec'hanvadurezh
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: soudarded an 3de Rannlu Troadegiezh breizhveurat a zilestras e 
Colleville da 7 eur 30 d'ar 6 a viz Even 1944. Kemeret e voe ar poent-kreñv alaman "Morris" tro un eur goude merenn gant ar *1st Suffolk Regiment*: an difennourion alaman en em rentas diouzhtu. Ar poent-kreñv "Hillman" a voe tapet tro 8 eur noz gant an hevelep soudarded saoz goude div argadenn.

**1946**:**Colleville-sur-Orne** a gemmas anv. Anvet e voe **Colleville-Montgomery** en enor d'ar jeneral saoz Bernard Montgomery.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Saint Vigor* 
.
## Melestradurezh

Ar c'huzul-kêr a zo 19 ezel ennañ, ar maer ha 5 eilmaer en o zouez.

Abaoe ar  e ya ar gumun d'ober perzh e Caen la Mer evel div gumun all : Ouistreham ha Saint-André-sur-Orne.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diabarzh
* Roll kumunioù Kalvados
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Na h-Eileanan a-staigh

**Na h-Eileanan a-staigh ** eo anv gouezelek ofisiel rannvro an inizi e gwalarn tostañ Bro-Skos (*The Inner Hebrides* e saozneg), etre a douar-bras hag an inizi all anvet Na h-Eileanan Siar (*Outer Hebrides* e saozneg). 

Eus an holl inizi-se e vez lavaret Inizi Gall. 

Sed an inizi brasañ eus Na h-Eileanan a-staigh:
Pedro Iañ Portugal

**Ur pennad [[Pedro de Portugal]] zo.* 

**Pedro Iañ** (Coimbra 1320-1367 Estremoz), eizhvet roue Portugal, a oa mab d'ar roue Afonso IV ha da Beatriz Kastilha e bried. Lesanvet e voe *O Justiceiro*, hag ivez *O Cruel, O Cru, O Vingativo*, abalamour d'an nerzh a lakaas en e zial goude muntr e serc'h Inês de Castro, hag ivez *O-Até-ao-Fim-do-Mundo-Apaixonado* (*an hini orgedet ken fin ar bed*). 

Ne oa ket o ren c'hoazh pa oa bet dimezet d'an infantez aragonat Constanza Manuel de Villena. E-touez dimezelled ar rouanez e kavas ur plac'h yaouank, Inês de Castro. Bec'h a savas abalamour dezhi etre tad ha mab. Muntret e voe an dimezell, marteze war urzh ar roue Afonso IV en 1355. Kavet e voe daou eus ar vuntrerien, ha lazhet kriz e voent.

Hervez ar vojenn e vije bet dizouaret korf Inês ha kurunennet, ha lakaet an holl uhelidi da bokat d'he dorn. 

Daou vez a voe savet e nev manati Alcobaça evit ma c'hallfe an daou garedig, da goulz deiz ar varn, en em welout kenkent ha savet a varv da vev. 

N'eas ket an traoù war wellaat etre roue hag infant goude se: div wech e kemeras Pedro an armoù a-enep d'e dad. 

Mervel a reas Afonso e 1356. 

## Roue
Kerkent ha kurunennet Pedro en 1357 ec'h embannas ar roue yaouank e oa bet dimezet da Inês ur pennadig a-raok he marv hag e felle dezhañ e vije graet rouanez Portugal anezhi. Daoust da se n'eus roud ebet skrivet eus eured ebet. 

Gant Aragon e reas brezel da Rouantelezh Kastilha. 

Roue e voe adal 1357.

E vab Fernando a renas war e lerc'h.

## Dimezioù ha bugale
Dimeziñ a eure da Constança Manuel, merc'h da João Manuel de Castela, ha tri bugel o doe:
* Luís, infant Portugal (1340);
* Maria, infantez Portugal (1342-137?), dimezet da Fernando, priñs Aragon;
* Fernando, roue Portugal (1345-1383).

Addimeziñ a reas da Inês de Castro (1320 - drouklazhet e 1355) ha pevar bugel o doe:
* Afonso, infant Portugal (1346);
* Beatriz, infantez Portugal (1347-1381);
* João, infant Portugal (1349-1387);
* Dinis, infant Portugal (1354-1397).

Addimeziñ a reas da Teresa Lourenço hag ur mab o doe:
* João Iañ, (1357-1433), roue Portugal (1385-1433).
Pedro Álvarez

**Pedro Álvarez** zo un anv-tud spagnolek, diwar an anv-bihan Pedro hag an anv-tiegezh kentañ Álvarez, ha hini meur a zen. 

## Tud
* **[[Pedro Álvarez de Frutos]]** (1951), istorour ha politikour
* **[[Pedro Álvarez Caballero]]** (1776-????), lean
* **[[Pedro Álvares Cabral]]** (c. 1467–c. 1520), merdeour portugalat;
* **[[Pedro Álvarez Castelló]]** (1967–2004), arzour kuban
* **[[Pedro Álvarez de Sotomayor]]** "Pedro Madruga" (????-1486), marc'heg
* **[[Pedro Álvarez Gancedo]]** (1972-), luc'hskeudenner spagnol 
* **[[Pedro Álvarez Holguín]]** (1490-1542), merdeour spagnol 
* **[[Pedro Álvarez-Ossorio]]** (1945-), dramaour spagnol 
* Pedro Álvarez de Toledo, anv meur a zen 

## Lec'hioù
*  Pedro Álvarez e Santa Cruz de Tenerife.

## Pennadoù kar
* Pedro
* Álvarez
Ramiro

**Ramiro** zo un anv-bihan spagnolek, a orin vizigotek. Diwarnañ eo deuet an anv-tiegezh Ramírez.

## Tud
### Rouaned
Brudet eo bet anv gant rouaned ar Grennamzer e Spagn.
* Ramiro Iañ
* Ramiro II
* Ramiro III 

#### Asturiez ha León
* Ramiro Iañ  Asturiez;
* Ramiro II León;
* Ramiro III León;

#### Aragón
* Ramiro Iañ Aragon;
* Ramiro II Aragon;

### Tud all
*Ramiro Arrue (1892-1971), livour euskarat.

## Lec'hioù
* Ramiro, e proviñs Valladolid.
Janed Portugal

**Janed Portugal** zo anv meur a briñsez
*Janed Portugal (1439-1475) (1439–1475), dimezet da Herri IV Kastilha 
*Janed, Priñsez Portugal (1452–1490), leanez ha gwenvidigez
*Janed, Priñsez Beira (1635–1653), merc'h da João IV 

## Pennadoù kar
*Janed
*Portugal
Janed Portugal (1439-1475)

**Ur bajenn disheñvelout [[Janed Portugal]] zo*. 
**Janed Portugal** (1439–1475), infantez Portugal, a oa rouanez Kastilha.

Dimezet e oa da Herri IV Kastilha. Mamm e oa da Janed ar Beltraneja. 
He merc'h a oa da vout rouanez Kastilha goude marv he zad met ur gaoz a voe savet diwar-benn piv e oa he zad, rak n'eo ket ar roue an hini e oa, dre ma oa dic'houest a-hervez, met ar c'hont Beltrán de la Cueva, kamarad d'ar roue, ha sede perak e veze graet *La Beltraneja* anezhi, dre c'hoap. 

Kavout a rae d'an dud e oa dic'houest Herri dre ma oa bet dimezet da Blanca II Navarra, ha torret e oa bet an eured dre an abeg ma ne oa ket bet kaset an dimeziñ da benn. Ouzhpenn n'en doa bet bugel ebet gant e eil gwreg na gant serc'h ebet.
Blanca II Navarra

**Blanca Trastámara hag Evreux**, pe **Blanca II Navarra** (Olite, 1424 &ndash; 1464 Orthez), a oa infantez Aragon ha Navarra, hag infantez Kastilla dre zimeziñ (1440-1453). 

## He buhez
Ganet e oa e 1424. Merc'h e oa da Blanca Iañ Navarra, infantez Navarra, ha da Juan II Aragon, dug Peñafiel, hec'h eil pried. 

E miz Eost 1425 e varvas he c'hoar henañ Juana, hag un toullad deizioù goude e varvas ivez he zad-kozh Carlos III Navarra *el Noble*. Anvet e voe he mamm Blanca Iañ Navarra da rouanez hag he zad da roue.

En 1427 e voe embannet gant he zad e oa he breur ha hi a oa pennhêred kurunenn Navarra.

E miz Du 1436 e voe sinet en Toledo ar peoc'h entre Navarra ha Kastilla . Prometet e voe dorn Blanca, 12 vloaz neuze, da bennhêr Kastilha, an infant Enrique, hag e c'hallas Navarra adkavout ar c'hêrioù ha kestell kollet e-pad ar brezel.
 
En 1440 e voe euredet Blanca, 16 vloaz, da Enrique. Mont a reas ar verc'h yaouank gant he mamm Blanca, Rouanez Navarra, da Gastilla, betek Valladolid, ma voe graet an eured d'ar 16 a viz Gwengolo 1440, 

Ne voe ket kaset an dimeziñ da benn avat. 13 vloaz goude, e 1453, e c'houlennas Herri ma vije torret an eured. Un enselladenn ofisiel a voe, hag embannet e oa gwerc'h Blanca. Torret e voe an eured gant ar pab dre ma oa bet *huderezh* o c'hoari ouzh ar roue da virout outañ a seveniñ e eured.

Kaset e voe Blanca d'ar gêr da Navarra, hag eno e voe bac'het gant he zud. 
Pa varvas he breur, Carlos Viana, en 1461, e voe embannet e oa Rouanez Navarra hervez ar reizh gant ar gostezenn enep-aragonat. Dleet e oa dezhi bout anvet Blanca II, met dre ma oa bac'het ne c'hallas ket difenn he gwirioù. 
Adalek 1462 e voe dindan evezh he c'hoar. Bugel ebet n'he doe.

## He marv
Mervel a reas e miz Kerzu 1464. Kontammet e vije bet, pe gant he zad pe gant he c'hoar Leonor Foix . 

Goude he marv eo gant he c'hoar Leonor Foix ez eas he gwirioù. Honnezh a oa a-du gant o zad, Juan II, ha ne c'houlennas ar gurunenn nemet da varv hennezh e 1479.

## Notennoù
Pedro II Portugal

* *Ur pennad [[Pedro de Portugal]] zo.* 

**Pedro II** (1646-1706), roue Portugal, a oa mab d'ar roue João IV.

## Dimezioù ha bugale
* Digant Marie Françoise Élisabeth de Savoie (1646-1683), priñsez c'hall, n'en doe nemet ur verc'h:
** 1 - Isabel Luísa Josefa de Bragança (1669-1690)

* Digant Marie Sophie von der Pfalz en doe seizh bugel. Dimezet e voent e Lisboa d'an 11 a viz Eost 1687. 
** 2 - João de Bragança
** 3 - João V (1689-1750), Roue Portugal
** 4 - Francisco, Dug Beja ha Condestável de Portugal
** 5 - António de Bragança (1695-1747)
** 6 - Teresa de Bragança (1696-1704)
** 7 - Manuel de Bragança (1697-1766)
** 8 - Francisca Josefa de Bragança (1699-1736)

Pedro II en doe tri bugel e-maez a briedelezh:
* Digant Maria da Cruz Mascarenhas:
** 1 - Luísa de Bragança (1679-1732)

* Digant Anne Marie Armande Pastré de Verger, ur C'hallez:
** 2 - Miguel de Bragança (1699-1724)

* Digant Francisca Clara da Silva:
** 3 - José de Bragança (1703-1756), arc'heskob Braga.
Inês de Castro

**Inês de Castro**, ganet en 1320 pe 1325 e komark A Limia, e Galiza, ha marvet en 1355 e Coimbra, a oa serc'h da Bedro, infant Portugal. Hennezh a oa mab da Afonso IV, roue Portugal. Pevar bugel he doe Inês gant Pedro ha lazhet e voe war urzh ar roue. 
Goude marv Afonso e voe anvet e vab Pedro da roue ha hennezh a lakaas kurunenniñ Inês de Castro en he marv.

Merc'h a wad uhel e oa, eus tiegezh galloudus Castro, e Galiza, kar da Rouaned kentañ Kastilha, merc'h da Pedro Fernández de Castro «el de la Guerra», kentaén aotrou Monforte de Lemos hag Aldonza Lorenzo de Valladares. Hanterc'hoar e oa da Fernán Ruiz de Castro «Toda la lealtad de España», IIIde Kont Lemos, ha da Juana de Castro «la Desamada», ha c'hoar da Alvar Pérez de Castro «el Viejo». 

En buhez Inés de Castro ez eus div rann splann: ar vojenn, anavezet dre ar bed, hag an istor, a zo bet furchet mat gant ar skol vodern, petra bennak ma chom tammoù anezhañ en deñvalijenn. N'ouzer ket mat pegoulz e oa ganet Inês, na pelec'h. 

## He buhez
### Bugaleaj
Bastardez e oa Inês. N'ouzer mann eus bloavezhioù kentañ merc'h Pedro Fernández de Castro; moarvat e voe desket e kêr-benn Galicia, e palez Don Juan Manuel, dug Peñafiel ha markiz Villena, peuzsur eo e vevas gant Constanza Manuel, merc'h d'an dug ha keniterv dezhi. Honnezh, goude nac'h dimeziñ meur a wech, a zivizas dimeziñ da Pedro, infant Portugal, a oa da vezañ lakaet da roue goude marv e dad.
### Marv
Goude meur a obererezh evit klask pellat an amourousted, Afonso IV en doa roet urzh da lakaat Inês' d'ar marv. Pêro Coelho, Álvaro Gonçalves, ha Diogo Lopes Pacheco e oa bet e Manati Santa Clara-a-Velha e Coimbra, lec'h ma oa Inês o vevañ d'an ampoent. Lazhet e voe dibennet dirak he bugale yaouank.

Ur wech ma oa bet Pedro da vezañ Roue Portugal e 1357 (Pedro Iañ Portugal), e oa kroget da vont gant hent an digoll didruez. Lakaet en devoa klask war lazherien Inês', a oa bet en harlu e Castilla, ha deuet e oa a-benn da lakaat herzel Coelho ha Gonçalves e 1361. Lakaet e oantn bet d'ar marv dirak an holl dre tennañ o kalonoù bev, embannet e oa bet gant ar roue e oa un digoll dre m'o devoa torret e hini. Embannet en devoa ivez e oa bet dimezet dre guzh gant Inês, ar pezh a chom ar brouenn nemeti eus un dimeziñ etrezo. E-kerzh enkadenn 1383–85 war hêrezh Portugal, João das Regras en doa embannet prouennoù e oa bet ar pab Inosant VI o nac'hañ an dimeziñ etrezañ hag Inês ha kementd all evit degemer ofisiel ar vugale evel hêred, an henañ, Juan de Portugal, dug Valencia de Campos en dije bet gwirioù war ar gurunenn eus Portugal. Dre nac'hañ ar gwir evit ar vugale-se, João das Regras en doa digoret un hent evit ur bugel maez dimeziñ all eus Pedro I Portugal: João Iañ eus Aviz, hag a oa deuet da vezañ roue gant an anv João Iañ Portugal.

## He bugale
* **Alfonso** (1346), marvet goude bout ganet;
* **[[Beatriz de Portugal (1347-1381)|Beatriz]]** (1347 - 1381), dimezet d'an infant Sancho de Castilla, mab da Alfonso XI el Justiciero, Kont Alburquerque ha Haro;
* **[[Juan de Portugal (1349-1387)|Juan]]** (1349 - 1387), dug Valencia de Campos;
* **[[Dionisio de Portugal (1354-1397)|Dionisio]]** (1354 - 1397).
Pedro III Portugal

**Ur pennad [[Pedro de Portugal]] zo.* 

**Pedro III** (1717-1786), mab d'ar roue João V, a voe roue Portugal etre 1777 ha 1786.

Dimezet e oa da Maria Iañ Portugal

## E vugale
* José, Dug Bragança ha priñs Brazil (1761-1788), dimezet d'e voereb, c'hoar d'e vamm, an infantez Maria Francisca Benedita de Bragança.
* João de Bragança, ganet marv e Palez Nossa Senhora da Ajuda, e Lisboa, d'an 20 a viz Here 1762. 
* João Francisco de Paula Domingos António Carlos Cipriano de Bragança ganet e Lisboa d'ar 16 a viz Gwengolo ha marvet e Lisboa d'an 10 a viz Here 1763. 
* João Maria José Francisco Xavier de Paula Luis António Domingos Rafael de Bragança (1767-1826) a reno evel João VI. 
* Mariana Vitória Josefa Francisca Xavier de Paula Antonieta Joana Domingas Gabriela de Bragança ganet e Palez Queluz d'ar 15 a viz kerzu 1768, marvet e San Lorenzo de El Escorial d'an 2 a viz Du 1788, goude bet daou vab hag ur verc'h. Dimezet da Gabriel António Francisco Xavier João Nepomuceno José Serafim Pascoal Salvador de Bourbon e Saxe, Infant Spagn, ganet e Portici d'an 12 a viz Mae 1752 ha marvet en Escorial d'an 23 a viz Du 1788, pevare mab Carlos III, roue Spagn, hag e bried Maria Amália von Sachsen. 
* Maria Clementina Francisca Xavier de Paula Ana Josefa Antónia Domingas Feliciana Joana Michaela Julia de Bragança, ganet e Queluz d'an 9 a viz Mezheven 1774 ha marvet e Lisboa d'ar 27 a viz Mezheven 1776. 
* Maria Isabel de Bragança, ganet e Queluz d'an 12 a viz Kerzu 1776 ha marvet e Lisboa d'ar 14 a viz Genver 1777.
Taunus

An **Taunus** zo un aradennad venezioù e mervent Hessen en Alamagn.

## A bep seurt
Diwar anv ar menez e oa bet anvet ar c'hirri Ford Taunus savet etre 1939 ha 1994 en Alamagn.
Douvres-la-Délivrande

**Ur pennad [[Douvres]] zo ivez*.

**Douvres-la-Délivrande** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Douvres-la-Délivrande eo.
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: mervel a reas 31 den nann-soudard e Douvres e 1944 ha tri all e 1945 abalamour d'ar brezel. Er gumun e oa bet aozet un diazlec'h dizoleiñ nijerezioù gant an Alamaned gant 230 soudard enni. Daoust d'an tagadennoù bet graet gant ar soudarded kanadian e talc'has mat he difennourion betek ar 17 a viz Even ma voe kemeret gant ar *41st Royal Marine Commando* (Rouantelezh-Unanet) skoazellet gant tankoù arbennik.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Penn-iliz katolik *Notre Dame de la Délivrande*.
* Chapel ar Werc'hez Fidel, kinklet gant René Lalique.
* Iliz katolik*Saint Rémi*.
* Chapel *Sant Varzhin [[Gwerzhav]]*.

Skeudenn:FranceNormandieDouvresLaDelivPharmacie.jpg

* An apotikerdi Lesage, *Arzh nevez*.
### Ar skinlec'h radar alaman

Skeudenn:Würzburg Radarstellung Douvres-la-Délivrande.jpg

### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Douvres La Délivrande Churchyard''

Levier un nijerez kouezhet e miz Ebrel 1943
.

### Bered ar C'hommonwealth : ''La Délivrande War Cemetery''

Digoret e voe ar vered e miz Even 1944 e-pad an Eil brezel-bed 
 
.

## Dezougen

Skeudenn:GareDouvres1.jpg|Ti-gar kozh Douvres

* Porzhioù-houarn **Douvres** ha **Chapelle-la-Délivrande**.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Plumetot

**Plumetot** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: lazhet e voe pevar den nann-soudard gant ur vombezadeg e Plumetot d'ar 7 a viz Gouere 1944 e-pad Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant [[Samzun (Dol)|Samzun]]*,  kantved.
* Kastell Plumetot,  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cresserons

**Cresserons** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: mervel a reas trizek den nann-soudard e Cresserons e 1944 
abalamour d'ar brezel, un darv vat anezhe abalamour dar bombezadegoù ha d'an tennoù kanol. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Jakez*,  kantved.
* An templ ptotestant, 1877.
* Ar c'hastell.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Blanche de Navarre (1226-1283)

** Pennadoù  [[Blanca de Navarra]] ha [[Blanche de Navarre]] zo ivez.* 

**Blanca de Navarra** (e spagnoleg), pe **Blanka Nafarroakoa** (en euskareg), pe **Blanche de Navarre** pe **Blanche de Champagne** (e galleg), ganet e 1226 ha marvet e 1283, a oa dugez Breizh.

Merc'h e oa da Depot IV, kont Champagn ha roue Navarra, ha d'e bried Agnès de Beaujeu. 

En 1236, da 10 vloaz, e voe dimezet da Yann Iañ (1217-1286), dug Breizh. Tri bloaz goude e c'hanas he mab kentañ. Seizh bugel all o doe. 

# Yann (1239 – 1305), dug Breizh evel Yann Iañ, ha kont Richmond en 1268
# Pêr (1241 –1268), aotrou Dinan, Hazhoù, Leon, an Henbont hag ar Roc'h-Derrien;
# Alis Breizh (1243 - 1288), dimezet da Yann Iañ Blois-Châtillon, kont Bleaz ha Chartres ;
# *Tepot* (1245–1246), beziet en Abati Sant Weltaz Rewiz ;
# *Tepot* (9 a viz Du 1247), beziet en Abati Sant Weltaz Rewiz ;
# Aliénor (1248), marvet ent yaouank, beziet en iliz abati Sant Weltaz Rewiz;

## Liammoù diavaez
Aglaia

**Aglaia** zo
* anv meur a zen e mojennoù Hellaz, 
* un anv-bihan: Aglaia (anv-bihan). 
 
## Mojennoù Hellaz

*Aglaia (Fulenn), unan eus ar C'haritezed. 
**Aglaea*, merc'h da Asklepios hag Epione. C'hoar e oa honnezh da Hygieia, Panacea, Aceso, ha Iaso, hag he breudeur e oa Machaon, Podaleirios and Telesphoros.
* Aglaia merc'h Mantineüs a oa gwreg Abas, roue Argos, ha daou vab gevell dezhi : Acrisius ha Proetus.
* *Aglaia* a oa un nimfenn, mamm da Nireus, ha C'haropus an hini e oa an tad.
**Aglaea* a oa serc'h Amythaon, ha mamm Melampus ha Bias.
**Aglaea*, merc'h da Thespius and Megamede. She bore Heracles a son, Antiades.
**Aglaea*, mamm da Melampus ha Bias hag Amythaon o zad.

## Asteroidenn
Roet eo bet o anv da 47 Aglaea , un asteroidenn.

## Notennoù
Aglaia (anv-bihan)

**Ur pennad [[Aglaia]] zo*

**Aglaia** (Ἀγλαΐα e henc'hresianeg) zo un anv-bihan italianek hag alamanek, deuet diwar anv Aglaia (Fulenn), unan eus an Teir Fulenn.

## Yezhoù all
* Aglaé, Aglaë e galleg
* Ἀγλαΐα (Aglaia), Ἀγλαΐη (Aglaie) e gresianeg
* Aglaea, Aglea e latin
* *Aglaja* en alamaneg

## Tud
*Charlotte-Aglaé d'Orléans (1700-1761), priñsez c'hall, dugez Modena 
**Aglaia Anassillide*, anv-pluenn ar varzhez Angela Veronese (1778-1847).
**Apollonie Sabatier*, anv-micher Joséphine-Aglaé Savatier ( 1822 1890), livourez c'hall.
**Nastassja Aglaia Nakszyńsk*, anavezetoc'h evel Nastassja Kinski, aktourez alaman.
*Aglaia Szyszkowitz (1968-), aktourez aostrian.

## En oberennoù
**Aglaja Ivanova* er c'hoarigan * [[L'idiota]]*, gant Luciano Chailly .

## Asteroidenn
Roet eo bet o anv da 47 Aglaea, un asteroidenn.

## Notennoù
Wilhelm Habsburg

**Wilhelm Franz Joseph Karl Habsburg-Loren**, **Вишиваний**, pe **Vasyl Vyshyvanyi** en ukraineg, ganet e 1896 e Pola (hiziv e Kroatia) ha marvet e 1948 e Kyiv, lesanvet an *arc'hdug ruz*, a oa un ofisour ukrainat hag ur barzh ukrainek.

Koronal eoa en USS (*Ukraїnski sichovi stril’tsi*, pe *Українські cічові стрільці* pe *УСС*), ur c'horf-arme en arme Aostria-Hungaria e-pad ar Brezel-bed kentañ. 

## Levrlennadur
* Vasyl Rasevyč: *Ein habsburgischer König für die Ukraine? Wilhelm von Habsburg und Kaiser Karl I.* In: Andreas Gottsmann (Hrsg.): *Karl I. (IV.), der Erste Weltkrieg und das Ende der Donaumonarchie.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2007, ISBN 978-3-7001-3929-4, S. 223–230.
* Timothy Snyder: *The Red Prince: The Secret Lives of A Habsburg Archduke* Basic Books, New York, 2008.
Leonor Foix

**Leonor Trastamara hag Evreux**, pe **Leonor Iañ Navarra**, ganet en Olite e 1426, ha marvet e Tudela e 1479, a voe infantez Aragon ha Navarra, kontez Foix dre he dimeziñ (1441-1472), gouarnerez (adalek 1455) ha rouanez Navarra a anv (1464–1479) ha rouanez Navarra da vat e-pad teir sizhun (28 a viz Genver - 12 a viz C'hwevrer 1479).

## He buhez
Pevare bugel ha trede merc'h an infantez Blanca Iañ Navarra (1385-1441) e oa. He mamm a voe rouanez Navarra eus 1425 betek he marv e 1441. He zad Juan II Aragon (1398-1479), a oa eil pried he mamm, a oa roue dre zimeziñ. Da varv e wreg rouanez avat e tlee ar gurunenn mont gant e verc'h henañ *Blanca Aragon*, pe Blanca II Navarra(1424-1464). Dre laer eo e kemeras Juan kurunenn Navarra e 1441 ha perzh a gemeras Leonor e gwalldaol he zad.

E 1458 e teuas da vout roue kurunenn Aragon ouzhpenn. 

Dimeziñ a reas Leonor d'an infant Juan Aragon, dug Peñafiel: e eil pried e oa-hi. 
Pa varvas he breur Carlos Aragon (1421-1461), pe *Carlos Viana* (Charlez IV), en dije he zad Yann II roet he c'hoar Blanca dezhi da ziwall, hag he dije laosket anezhi da vervel er vac'h.

Derc'hel a reas Navarra evit he zad adal 1455 betek 1479. Da gentañ e oa « letanant jeneral Navarra » (1455-1469) ha goude evel « gouarnourez Navarra » (1471-1479).

Leonor Foix a deuas da vezañ Rouanez Navarra d'an 19 a viz Genver 1479, e-keit ma tegouezhe douaroù kurunenn Aragon gant he hantervreur Fernando II Aragon (1452-1516), lesanvet *Fernando ar C'hatolik*. 
Mervel a reas teir sizhun goude, d'an 12 a viz C'hwevrer 1479. 

### Dimeziñ ha bugale
E miz Gouhere 1436 e timezas Leonor da kont Foix, Gaston IV Foix-Bearn (1425-1472), eus Tiegezh Grailly. Nemet 11 vloaz ne oa an daou bried, ha ne voe ket sevenet an dimeziñ a-raok un toullad bloavezhioù rak e 1443 nemetken eo e voe ganet o bugel kentañ.

Dek bugel o doe:
* Gaston (1444 - 1470), beskont Castelbon, priñs Viana (1462-1470), letanant jeneral Navarra (1469), tad da :
** François Phébus (1466 - 1483), roue Navarra ;
** Katelin Navarra (1470 - 1517), rouanez Navarra.
* Pierre (1449-1490), eskob Gwened, Arc'heskob Arle ha kardinal (1476)
* Jean (1450-1500), beskont Narbonne, kont Étampes.
* Marie de Foix (goude 1452 - 1467), dimezet en 1465 da Gwilherm VIII Montferrat, markiz Montferrat
* Jeanne de Foix (goude 1454 - goude 1476), dimezet e 1469 e Lectoure, da Jean V d'Armagnac (1420 - 1473), kont Armagnac
* Marc'harid (goude 1458 - 1486), dimezet e miz Mezheven 1471 e Klison da Frañsez II (Breizh) (1435 - 1488), dug Breizh, mamm da Anna Vreizh.
* Catherine de Foix (goude 1460 - av. 1494), dimezet en 1469 gant Gaston de Foix (goude 1440 - 1500), kont Candale ha Bénauges
* Isabelle (goude 1462)
* Éléonore (goude 1466 - marvet en yaouank )
* Jacques (v. 1470 - 1500), kont Montfort
Leonor Aragon (rouanez Portugal)

**Pajennoù disheñvelout [[Leonor Aragon]] ha [[Leonor Portugal]] zo ivez.* 

**Leonor de Aragón y Alburquerque** (1402-1449), infantez Aragon, a oa rouanez kenseurtez Portugal. 

Merc'h e oa da Fernando Iañ Aragon (1380-1416) ha da Leonor de Albuquerque (1374-1435). Rouanez Portugal e teuas da vezañ goude dimeziñ, en 1428, da Duarte Iañ Portugal (1433-1438). E miz Kerzu 1439 avat e voe tennet ar garg diganti ha roet da Dom Pedro, eontr Afonso V. Mont a reas ar rouanez da Spagn ha mervel a reas en harlu e Toledo. 

## Bugale
Nav bugel he deus bet: 
* João de Portugal (1429-1433), marvet da 4 bloaz,
* Filipa de Portugal (1430-1439), marvet da 9 bloaz,
* Afonso V (1432-1481), roue Portugal war-lerc'h e dad
* Maria de Portugal, ganet marv e 1432;
* Fernando de Portugal, Dug Viseu (1433-1470), tad ar roue Manuel Iañ Portugal
* Leonor de Portugal (1434-1467), dimezet da Friedrich III an Impalaeriezh santel
* *Duarte de Portugal*, ganet marv e 1435)
* Catarina de Portugal (1436-1463)
* Joana de Portugal (1439-1475), dimezet da Herri IV Kastilha, mamm da Janed ar Beltraneja, an *Excelente Senhora*.
Leonor Teles de Meneses

**Leonor Téllez de Meneses** (Trás-os-Montes 1350-1386 Tordesillas), lesanvet *a Aleivosa* (ar gorvigellegez), a oa rouanez kenseurtez entre 1371 ha 1383. 

## He buhez
Merc'h e oa da Martim Afonso Telo de Meneses, a oa kar d'ar roue Fruela II Asturiez ha Leon. He mamm, Aldonça Anes de Vasconcelos, a oa kar da Teresa Sanches, bastardez d'ar roue Sancho Iañ Portugal. Nizez e oa Leonor da João Afonso Telo de Meneses, kont Barcelos. 

Yaouankik e oa pa voe dimezet da João Lourenço de Cunha, aotrou Pombeiro, hag ur mab o doe, Àlvaro da Cunha. Hervez a voe kontet en em gavas ar roue Fernando Iañ Portugal, dirazi un deiz ma oa aet da weladenniñ he c'hoar, Maria Teles, a oa dimezell a enor gant an infantez Beatriz, ur verc'h d'ar roue Pedro Iañ Portugal ha da Inês de Castro. Hag eñ sot ganti. War zigarez a genwadelezh e teuas ar roue a-benn da lakaat terriñ dimeziñ Leonor, ma savas bec'h er vro.

Eureujet e kuzh e voent e manati Leça do Balio d'ar 15 a viz Mae 1372. E miz C'hwevrer e voe ganet o merc'h, an infantez Beatriz.

## He bugale
Gant he fried kentañ João Lourenço da Cunha he doe ur mab : 
* Alvaro da Cunha 
Gant hec'h eil pried Fernando Iañ Portugal, Roue Portugal, he doe tri bugel: 
* *[[Beatriz Portugal (1372–1410)]]*, dimezet d'ar roue Juan Iañ Kastilha; 
* *Pedro* (1375-1380)
* *Afonso* (1382)
Saint-Aubin-sur-Mer (Calvados)

**Saint-Aubin-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 

Skeudenn:Coucher-soleil-saint-aubin-sur-mer-calvados.jpg|Kuzh-heol
Skeudenn:Saint-aubin-sur-mer-calvados-coucher-de-soleil.jpg|Kuzh-heol
Skeudenn:Saintaubinsurmer casino.jpg|Ar c'hazino
Skeudenn:Saint-aubin-sur-mer-calvados.jpg|An aod

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: Saint-Aubin a voe ul lodenn eus tachenn dilestrañ Juno Beach e-pad an Dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944. Ar gumun a voe dieubet gant ar Rejimant *North Shore* ha tankoù ar Rejimant *Fort Garry Horse* eus lu Kanada. Mervel a reas 26 den nann-soudard e Saint-Aubin e 1944 abalamour d'ar brezel, c'hwezek anezhe a voe lazhet a daolioù kanol d'an 6 a viz Even 
.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Albin*,.
* Plakenn bet profet d'ar gumun gant stourmerion gozh ar *48th Royal Marine Commando* (Rouantelezh-Unanet),
* Maen-sonn *The Fort Garry Horse* (Kanada),
* Monumant an *North Shore Regiment* (Kanada) hag ar *48th Royal Marines Commando* (Rouantelezh-Unanet).
## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh emañ **Saint-Aubin-sur-Mer**.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Mathieu (Calvados)

**Mathieu** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, miz Even 1944 : lazhet e voe pemp den nann-soudard e Mathieu gant tennoù kanol e-pad Aloubadeg Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Vauville,  kantved.
* Maner *Saint Jean*,  - kantved.
* Iliz katolik *Intron-Varia ar C'horroidigezh*,  kantved - dibenn an  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Luc-sur-Mer

**Luc-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**:
* 1941: d'an 28 a viz Gwengolo 1941 e tilestras ur c'homando breizhveurat e Luc evit gweladenniñ an draezhenn ha dastum jimbl, daou soudard kembreat a voe lazhet gant an Alamaned.
* 1944-1945: dieubet e voe Luc-sur-Mer d'ar 7 a viz Even 1944 goude un emgann berr er *Petit-Enfer* etre ar *48th Royal Marine Commando* (Rouantelezh-Unanet) hag an Alamaned; mervel a reas daouzek den nann-soudard e Luc abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:GareLuc.jpg|An ti-gar kozh.
Skeudenn:St regnobert luc sur mer 1.jpg|Iliz *Saint Quentin*.
Skeudenn:Pierre de Luc.JPG|Ar peulvan.
Skeudenn:Baleine de Luc.JPG|Ar valum.

* Ar peulvan *Pierre de Luc*.
* Kroaz ar vered, tro 1662.
* Iliz katolik *Saint Quentin*,  kantved, gant ar c'hloc'hdi eus an  kantved chomet eus an iliz a-gent. 
* Chapel *Notre-Dame d'Espérance*.
* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Luc-sur-Mer Churchyard*

Unan anezhe a oa un nijour, penn 89 Skwadron ar Royal Air Force; lazhet e voe a-us da Mor Breizh e miz Gwengolo 1940 e-pad Emgann Bro-Saoz. An daou all a gemeras perzh en un oberadenn e Luc d'an 28 a viz Gwengolo 1941, unan anezhe a oa *Fusilier* er *Royal Welch Fusiliers* hag egile a oa *Lance Corporal* er *South Wales Borderers*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Paotr e varv glas

**Paotr e varv glas** zo ur gontadenn vrezhonek, troet diwar kontadenn Charles Perrault en dastumad gallek Les Contes de ma Mère l'Oye (1697), hag al levr kentañ embannet gant Al Liamm er rummad Levrioù ar vugale er bloavezhioù 1950.

## An anv er yezhoù all
* *Blaubart* en alamaneg
* *Barbablava* e katalaneg
* *Barbe Bleue* e galleg
* *Blue Beard* e saozneg

## Orin ar vojenn
Klasket ez eus bet kavout orin ar gontadenn en istor ar roue brezhon Konomor hag e bried dougerez Trifina, dibennet gantañ. Lod all a wel an orin en istor Jili Raez.

## An istor
Ur wreg ranell a deu da c'houzout ar wirionez diwar-benn he fried: ur muntrer gwragez a zo anezhañ.

## Dibarded Perrault
E kontadenn Perrault eo ez eus anv eus ar bomm: *Anna, ma c'hoar Anna, daoust ha ne welez netra ebet o tont?*

## Doareoù all
Meur a zoare all zo d'ar gontadenn, hag unan zo ivez gant ar vreudeur Grimm, anvet Der Räuberbräutigam.

## Lennegezh vrezhonek
*Ar gontadenn *Ar plac'h hag an naer ganet war un hevelep tro gant ur wreg*, gant Fañch an Uhel, a denn al lodenn diwezhañ anezhi da gontadenn *Paotr e varv glas*.
*Eun dezrevelladur eus ar gontadenn-mañ eo ar gontadenn *Ar barv bleuñv* (*Ar Baro Bleu*) gant Kristof Jezegou, moulet er gelaouenn ''Ar Vro'' e gouere hag eost 1906.
*Ur pezh-c'hoari brezhonek zo bet savet gant Roparz Hemon diwar ar gontadenn, anvet An Intañvez Barv Glas, embannet e 1965, ha c'hoariet e 1966 e KEAV.

## Oberennoù all
### Lennegezh
* Friedrich der Große: *La Barbe Bleu* (1779). Deutsche Ausgabe: *Das Buch Blaubart. Eine Satire.* (1787).
* Ludwig Tieck: *Ritter Blaubart. Ein Ammenmärchen ...* (1797)
* Ludwig Tieck: *Der Blaubart*. Drama in fünf Akten (1812)
* Ludwig Tieck: *Die sieben Weiber des Blaubart.* Textem, Hamburg 2007 
* Henri de Régnier: *Blaubarts sechste Hochzeit* (1892)
* Maurice Maeterlinck: *Blaubart und Ariane oder die vergebliche Befreiung* (1899)
* Anatole France: *Blaubarts sieben Frauen* (1909)
* Alfred Döblin: *Der Ritter Blaubart* (1911)
* Reinhard Koester: *Ritter Blaubart*; Gedicht (1911)
* Louis Couperus: *Blaubarts Tochter* (1915)
* Angela Carter: *[[Blaubarts Zimmer]]* (1979) 
* Max Frisch: *[[Blaubart (Erzählung)|Blaubart. Erzählung]]* (1982)
* Peter Rühmkorf: *Blaubarts letzte Reise.* Märchen (1983)
* Martin Mosebach: *Blaubart. Drama giocoso.* (1985)
* Kurt Vonnegut: *Blaubart. Roman* (1989)
* Karin Struck: *Blaubarts Schatten. Roman* (1991)
* Margaret Atwood: *Bluebeard's Egg* (1989). Deutsche Ausgabe in: Der Salzgarten (1994)

### C'hoariganoù
* *[[Blaubart (Operette)|Blaubart]] (Barbe-Bleue),* gant Jacques Offenbach;
* *[[Ariane et Barbe-Bleue]],* gant Paul Dukas, diwar Maurice Maeterlinck;
* *[[Herzog Blaubarts Burg]],* gant Bela Bartók, libretto gant Béla Balázs;
* *Ritter Blaubart,*, gant Emil Nikolaus von Reznicek, libretto gant Herbert Eulenberg;
* *Schauspielmusik zu "Ritter Blaubart"* gant Hugo Distler, diwar Ludwig Tieck ;
* *Blaubart,* gant Franz Hummel, libretto Susan Oswell, diwar skridoù Sigmund Freud ha Georg Trakl.

## Pennadoù kar
* Levrioù ar vugale

## Notennoù ha daveennoù
Mathieu

**Mathieu** zo un anv-bihan gallek hag a gaver ivez evel anv-tiegezh, hag a glot gant Mazhe e brezhoneg.

## Gerdarzh
Dont a ra eus anv an abostol a skrivas Aviel Mazhev. Gwelout ar pennad Mazhev.

## Adstummoù
* *Matthieu*

## Yezhoù all
* Mathew e saozneg 
* Mazhe e brezhoneg 

## Tud

### Anv-bihan
* Mathieu Hamon, kaner breizhat,
* Mathieu Bouyer, melldroder breizhat,
* Mathieu Guihard, politikour breizhat,
* Mathieu Kérékou, politikour beninat,
* Matthieu Ricard, skridarnodour gall ha manac'h boudaat,
* Mathieu Kassovitz, aktour gall.

### Anv-tiegezh
* Georges Mathieu, livour gall,
* Mireille Mathieu (1946- ), kanerez c'hall,
* Paul Mathieu (1872-1932), livour belgiat.

## Lec'hanvadurezh
* Mathieu (Calvados), kumun c'hall

## Pennad kar
* Saint-Matthieu
Maria II Portugal

**Maria II Portugal** (1819-1853), pe *Maria da Glória* (*Maria da Glória Joana Carlota Leopoldina da Cruz Francisca Xavier de Paula Isidora Micaela Gabriela Rafaela Gonzaga*), a voe rouanez Portugal dre ziv wech, etre 1826 ha 1828 hag adal 1834 betek he marv e 1853, er gwentloù. 

## He buhez

Ganet e oa e Rio de Janeiro e Brazil. Merc'h henañ ar roue Pedro IV Portugal hag e bried kentañ Maria Leopoldine Aostria e oa. He mamm a oa merc'h da Franz II an Impalaeriezh Santel. Aet e oa he zud en harlu da Vrazil pa voe aloubet Portugal gant armeoù an impalaer gall Napoleone Buonaparte. Eno e voe anvet he zad da impalaer Brazil, evel Pedro Iañ, hag he breur evel Pedro II.

## Rouanez
E 1826 e tilezas he zad ar gurunenn eviti. E 1828 avat e voe diskaret gant hec'h eontr, an infant Miguel, a oa bet he danvez-pried e-pad ur pennad en 1826 (torret e oa bet ar promesaoù prestik goude), hag a gemeras an anv Miguel Iañ .

En 1831 e tilezas he zad e gurunenn a impalaer, evit distreiñ da Bortugal gant e verc'h Maria, da adkemer ar gurunenn a roue. Goude stourm e-pad tri bloaz a-enep e vreur e kemeras ar galloud e Lisboa en-dro, d'e reiñ d'e verc'h. Harluet e voe Miguel. Prestik goude e varvas Pedro, ha bloaz goude e voe anvet Maria da rouanez.

## Dimezioù
Div wech e timezas.
*En 1835 e voe dimezet da Auguste de Beauharnais, 2vet dug Leuchtenberg (1810-1835), mab da Eugène de Beauharnais ha da Auguste von Bayern. Jubennerez an dimeziñ-se ne oa nemet impalaerez trederannerez Brazil, eil pried he zad hag intañvez, Amélie von Leuchtenberg, c'hoar da Auguste. Gant se e oa deuet Maria da vezañ c'hoar-gaer d'he lezvamm. Mervel a reas he fried gant an difteriezh daou viz goude an eured, da 24 bloaz.
*Bloaz goude, e 1836, ec'h addimezas Marie da Ferdinand von Sachsen-Coburg-Gotha. Hennezh a oa mab d'ar priñs Ferdinand Georg August von Sachsen-Coburg-Saalfeld-Koháry (1781-1851) ha d'ar briñsez Antonia Kohary (1792-1862), niz da Leopold Iañ, Roue Belgia, ha kenderv kompez d'an hini a deuio da vezañ ar rouanez Victoria. Roue Portugal e teuas Ferdinand da vezañ, de jure uxoris, evel Fernando II Portugal. Bugale o doe.

### He bugale
Unnek bugel he devoe:
* Pedro (1837-1861).
* Luis, dug Oporto ha Viseu (1838-1889).
* María, ganet marv e 1840.
* Juan, dug Beja (1842-1861).
* Maria Ana, (1843-1884), dimezet da Georg Iañ von Sachsen.
* Antonia María, (1845-1913), dimezet da Leopold von Hohenzollern-Sigmaringen.
* Fernando, (1846-1861)
* Augusto, dug Coimbra (1847-1889)
* Leopoldo, ganet marv e 1849.
* María de Gloria, ganet marv e 1851.
* Eugenio, ganet marv e 1853. mervel a reas e vamm er gwentloù.
Maria Portugal, Rouanez Kastilha

**Maria Portugal**, (1313- Évora 1357), merc'h da Afonso IV Portugal ha Beatriz Kastilha (1293-1359, a oa Rouanez Kastilha dre he dimeziñ. Hi eo ar «*fermosíssima Maria*» (*Maria kenedus meurbet*) e-barzh ar meurgan *[[Os Lusíadas]]*. 

## He buhez
Dimeziñ a reas da Alfonso XI Kastilha e 1328: e eil pried e oa. Divugel e oa c'hoazh pemp bloaz goude, ha prest e oa ar roue da gas e wreg kuit en abeg da se, met e 1333 e c'hanas ar rouanez Fernando, a varvas miz goude. En 1334 e c'hanas ur mab all, Pedro Iañ, ha hennezh a chomas bev.

N'eo ket gant e wreg avat e oa troet he fried hogen gant e serc'h Leonor Núñez de Guzmán‎, ha dek bastard en doa. Se zo kaoz e tistroas Maria da lez he zad, da Évora. Bec'h a savas neuze etre Portugal ha Kastilha evit enor ar rouanez doganet. 

## Marv Alfonso
Pa varvas he fried e reas lazhañ Leonor dirazi ha dirak he mab. 

Muntret e voe war urzh he mab pa voe roue goude ma oa bet harluet da Bortugal.

## He bugale

Daou vugel o deus bet gant Alfonso XI:
* Fernando (1332-1333), marvet da ur bloaz, a voe beziet e manati San Clemente Sevilla.
* Pedro Iañ Kastilha (1334-1369), rey de Castilla y León a la muerte de su`padre, ocurrida en 1350. Teir gwech e timezas:
**da María de Padilla, 
**da Blanca de Borbón 
**da Juana de Castro. 
Hiziv emañ e relegoù e kev-iliz Capilla Real de la Catedral de Sevilla.
Langrune-sur-Mer

**Langrune-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 

Skeudenn:Langrune-sur-Mer - 2018-01-01 - Mairie - 5600 (cropped).JPG|An ti-kêr.

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, 1944: dieubet e voe Langrune-sur-Mer d'ar 6 a viz Even 1944 gant ar *48th Royal Marine Commando* (Rouantelezh-Unanet) hag a gollas 50% eus e soudarded er stourmoù start ouzh ar 716 Rannlu Troadegiezh alaman; mervel a reas triwec'h den nann soudard e Langrune abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Langrune-sur-mer-eglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  kantved. 
* Monumant ar *48th Royal Marine Commando*.
## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh emañ **Langrune-sur-Mer**.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù