open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Floyd Landis

**Floyd Landis** zo ur reder war varc'h-houarn eus SUA. Kenreder Lance Armstrong eo bet betek 2004 a-raok cheñch skipailh. E 2006 e oa aet ar maout gantañ da vare Tro Frañs 2006 met divarrekaet eo bet abalamour ma oa bet kontrollet goude e drec'h e tennad Morzine ha re uhel e feur testosteron gantañ.
## 2010
E miz Mae 2010, goude embann e-pad 4 bloaz e oa didamall, en deus lavaret e kustume ar rederien kemer gwad fresk en e skipailh pa oa o redek gant Lance Armstrong.

## Fichenn dre ar munut
### Identelezh
* Bro : SUA
* Ganet d'ar : 14 Here 1975
* E : Lancaster (Pennsylvania, SUA)
* Ment : 1,78 m
* Pouez : 69 kg
* Rummad : Pep tra zo mat dezhañ

### Skipailhoù

**Phonak (2005 - 2006)
**US Postal (2001 - 2004)
**Mercury (1999 - 2000)

### Maout
11 (1 e 1999, 2 en2004, 1 e 2005, 7 e 2006)

## Titloù

* Tro du Poitou-Charentes : 2000
* Tro Algarve : 2004
* 2l e Kriterium an Dauphiné Libéré : 2002
* 3e e Tour de l'Avenir : 1999
* Pariz-Nisa : 2006
* Tro Kalifornia : 2006
* Tro Frañs : 2006

### Disoc'hoù war an [[Tro Frañs|Dro Frañs]]
* Tro Frañs 2002 : 61añ 
* Tro Frañs 2003 : 77vet 
* Tro Frañs 2004 : 23e 
* Tro Frañs 2005 : 9vet 
* Tro Frañs 2006 : 1añ (da c'hortoz)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Kumuniezh kumunioù Bro Bear

**[[Kumuniezh kumunioù]] bro Bear** a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwengamp eo. Krouet eo bet e 1996. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù bro Bear a yae 7 kumun d'ober anezhi:
#Bear (sez)
#Kervoroc'h
#Landebaeron
#Pederneg
#Sant-Laorañs
#Skiñvieg
#Tregonev

## Prezidant
He frezidant diwezhañ eo Vincent Clec'h, eilmaer Bear (2014-).

## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 126 skoliad (9,9 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Pajenn gouestlet d'an etrekumuniezh

## Notennoù
Te gant heiz

Un evaj graet gant heiz rostet eo ar **te gant heiz** (japaneg:  *mugicha*; koreaneg:  *boricha*). Evet e vez dreist-holl e-pad an hañv.

Diwar ar ger *cha* a zo en anv eo deuet ar ger portugalek *cha* a vez graet er yezh-se eus an te. 

Prientet e vez mugicha dre c'hlec'hiañ heiz rostet ha gallout a reer e servij en-yen pe en-tomm. E Japan e reer gant seierigoù heñvel ouzh ar re a reer ganto da brientiñ an te, ha lakaet e vezont en dour yen e-pad an hañv. E Korea avat, e prienter anezhañ giz gwechall c'hoazh : dre skuilhañ dour tomm war an heiz.

## Kafe heiz
E-pad an daou vrezel-bed, pa ne oa ket a gafe e Breizh, e oa krog an dud da ober ar pezh a veze laret kafe heiz anezhañ, rak un tamm blaz kafe a oa warnañ. 
En **Italia** eo anavezet evel *caffè d'orzo*.

## Gwelet ivez
*Te
*Te ruz
*Mate
*Oksusu cha
Yezekael (roue Breizh)

Kont Roazhon ha roue Breizh (877 - 888) e oa **Yezekael**. Roue Breizh (*ri Breizh*) e teuas da vezañ goude marv e dad Gurwant hag e geveler Paskwezhen e 876. E 878 ec'h embannas bezañ "*gratia Dei princeps provinciae Britanniae*" (priñs Breizh dre c'hras Doue) p'en doa resevet kefridi ren ar *regnum* (rouantelezh) digant Karl Voal. E 871 e voe anvet da "princeps Poucher" (priñs Poc'her) gant ar roue Salaun diwar goust Rivelen. Ret e voe dezhañ stourm ouzh Alan Iañ (*Alan Veur*), e warlec'hiad, kont Gwened ha mab da Baskwezhen, da virout e dron.

Emglev a reas gantañ avat da vrezeliñ a-enep ar Vikinged. En Emgann Kistreberzh, e 888, e voe lazhet ganto hag Alan I eo a voe lakaet da roue war e lerc'h.
Fidel Castro

**Fidel Alejandro Castro Ruz** ( audio), ganet d'an 13 Eost 1926 e Birán, e reter Enez Kuba ha marvet e La Habana d'an 25 a viz Du 2016, a oa ur politikour kuban.

## E vuhez
E dad a oa ur perc'henn douar deuet eus Galiza, e vamm ur vatezh. Bastard e oa, ha droug a viro ouzh e dad.
Skoliataet e voe e ti Jezuisted Santiago de Cuba.
Pa oa studier e La Habana e reas war-dro ar politikerezh hag e voe klask warnañ gant ar polis. Dimeziñ a eure d'un nizez d'ar prezidant-diktatour Batista a oa harpet gant SUA.

Klask a reas ober un taol -brezel ha kemer kazarn La Moncada e Santiago gant ur bagad tud armet, met kazeg a reas, ha lazhet e voe kalz eus e vignoned. Gant skoazezll e wreg ha hini an eskob ne voe ket kondaonet re griz, ha pa voe laosket da vont ez eas da Vec'hiko da brientiñ un taol all. 

Kemer a reas ar galloud e Kuba goude an dispac'h graet e 1958-1959 evit reiñ lamm da Fulgencio Batista 

Al *Lider Maximo* a vez graet anezhañ. War-zu ar c'homunism en deus kaset an dispac'h gant Ernesto Guevara (lesanvet an "Che") hag e vreur Raúl Castro,da heul "enkadenn ar misilioù" er bloavezhioù 60. 
 
Kentañ Ministr Republik Kuba e oa bet etre 1959 ha 1976 hag adalek an 2 Kerzu 1976 e oa aet da brezidant ar C'huzul-Stad ha prezidant Kuzul ar Vinistred. Kentañ sekretour Strollad komunour Kuba eo abaoe ma oa bet krouet e 1965. 

D'an 31 Gouere 2006 e lezas e c'halloud gant e vreur abalamour ma oa aet fall e yec'hed. 

### Liammoù diavez
* Sovetika.ru - site about Soviet era
* Ul lec'hienn spagnolat diwar-benn Fidel Castro.
* Sell Michael Moore war Fidel Castro.
Hezbollah

An **Hezbollah**, **Hizbullah**, **Hizballah** (arabeg : **حزب الله** *ḥizbu-llāh*, "Strollad Doue", "Strollad Allah") zo un aozadur politikel ha milourel libanat bet krouet e miz Mezheven 1982, e 1985 ent-kerfridiel. Ur strollad politikel chiit pouezus eo. Ul lu a zo dezhañ : aloubadeg Liban gant lu Israel e voe penn-kaoz krouidigezh al luskad.Kuzul an Djihad eo skourr milourel an Hezbollah. Strollad Bloc'had Lealded d'ar Rezistañs eo anv ar skourr politikel ; dilennet e vez izili anezhañ evit parlamant Liban. Goude ma vije aet Abbas al-Musawi da Anaon e 1992 e tibabas ar strollad Hassan Nasrallah da sekretour-meur ha penn an aozadur. Renet e oa an aozadur gant hennezh betek e varv e su Beirout d'ar 27 a viz Gwengolo 2024, pa voe drouklazhet gant un argadenn-nij israelat.

War banniel an Hezbollah e lenner a-us un dorn enni un AK-47 ur pennad tennet eus ar C'horan (V, 56); « *Ha neb a gemero Doue, e gannad hag an dud a feiz evel kenstourmerien a yelo ar maout gantañ rak trec'h e vo strollad Doue.* ». 
## Pennadoù kar
* Aozadur Badr
* Nerzhioù Al-Qods
## Notennoù ha daveennoù
Hiiumaa

**Hiiumaa** (svedeg hag alamaneg *Dagö*, finneg *Hiidenmaa*) eo an eil enezenn vrasañ (989 km²) en Estonia. Er Mor Baltel emañ, en hanternoz da enez Saaremaa.

An enezenn vrasañ eo e Kontelezh Hiiu, anvet *Hiiumaakond* en estoneg. 

E dalc’h Urzh ar varc’heien deutonek e voe betek 1563 (war gont Kevre an Hansa) ; ha goude-se en hini Sveden betek 1710, pa voe staget ouzh Rusia, evel ar peurrest eus Estonia.

## Gwelet ivez
*Saaremaa

## Liammoù diavaez
* http://www.hiiumaa.ee
Pontrev Kumuniezh

**Pontrev Kumuniezh** (bet *Kumuniezh kumunioù an Trev* da gentañ) a oa un etrekumuniezh savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwengamp eo. Krouet eo bet e 1992. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
7 kumun a yae d'ober ar gumuniezh-kumunioù:
#Brelidi
#Kemper-Gwezhenneg
#Pleuzal
#Ploueg-Pontrev
#Pontrev
#Runan
#Sant-Kleve

## Prezidant
*Vincent Le Meaux, maer Ploueg (2014-)

## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet 21 skoliad er c'hlasoù divyezhek (3,6 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Tchingiz C'han

Poltred faltaziek Tchingiz C’han. Mirdi broadel Taipei (Taiwan)
**Tchingiz C’han** (distaget: [ʧiŋgɪs χaːŋ]; mongoleg: Чингис Хаан; sinaeg: 成吉思汗; turkeg: Cengiz Han) **Temüjin** (mongoleg: Тэмүүжин; sinaeg 鐵木真, pinyin: Tiěmùzhēn) diouzh e anv gwir, ganet e 1162 ha marvet e 1227 a voe alouber hag impalaer en Azia. C’han ha C’hagan (C’han ar C'haned pe C’han Meur) a voe e lesanvioù politik.  
Impalaer mongol e voe. Unvaniñ a reas ar meuriadoù turk ha mongol kantreer eus kreiz Azia ha dre-se e savas e impalaeriezh. Aloubiñ a reas al lodenn vat eus Azia, Sina, Rusia, Persia, darnvuiañ ar Reter-Nesañ. Reter Europa a yeas gantañ ivez.

E vab-bihan, Koubilai C'han, a voe impalaer kentañ an Tiernelezh Yuan e Sina.

## E yaouankiz
Ne ouzer ket gwall dra eus yaouankiz. Tro 1162 eo ganet, e rannvro Khentii e Dunlunboldag a-hed an Onon e Mongolia. E anv **Temüjin** eus an turkeg-mongoleg *temür*, *tömör* a dalvez houarn. Mab henañ Yesügei eo, hemañ penn meuriad Borjigin (Боржигин), ha Hoelun a oa e vamm, homañ eus meuriad Olkhunut. Hervez ar mojennoù mongol e vefe bet ganet ur bouloudenn-wad e stumm un askornig en e zorn. Sin e rafe traoù dreistordinal e oa. 

Kalet e vefe bet e vloavezhioù kentañ. Da 9 bloaz ez eas Borte da zanvez-pried dezhañ, homañ eus ur meuriad galloudus (Khongirated). Ret e oa dezhañ bevañ gant e familh-gaer evit priz e zanvez-pried dre e labour. E dad avat a varvas trumm. Binimet e voe er c'heoteg velen, pa oa o vanvezañ gant an Dartared. Temüjin a oa re yaouank : ne blegas ket e veuriad dezhañ enta. Meuriad an Dayichouted a yeas ar galloud gantañ. Ar chatal a yeas ganto ivez hag an intañvez Yesügei a chomas he-unan gant he familh. 

Ar bloavezhioù da heul e chomas o kantreadiñ gant e familh *Tchingiz C’han*. Un deiz e voe skrapet gant ur meuriad all, met en em zieubiñ a reas a-drugarez da sikour unan eus e skrapourien. E-pad ar bloavezhioù reuzeudik-se e voe lazhet o hanter-vreur Bekter gant eñ hag e vreur Kassar. Tamm-ha-tamm e voe adperc'hennet o madoù ganto. 

Dimeziñ a reas da Bortë pa oa 16 vloaz, met hi a voe skrapet d'he zro, gant meuriad ar Verkited. Friket e voent gant Temüjin avat, a-drugarez da skoazell Toghril ha Djamuka, penn an Djadjirated. Ganet e oa bet Jochi, e vab henañ, 9 miz rik-ha-rik goude dieubidigezh e vamm, se zo kaoz n'eo ket sur eo e vab da vat...

Pa oa 19 vloaz e vo deskrivet Temüjin evel ur brezelour taer, bras ha kigennet. Ur politikour fin e oa ivez ha rak se e voe unvanet ar meuriadoù mongol all gantañ. Kreskiñ a reas e vrud hag ur bern tud yaouank c'hoant ganto mont pelloc'h en em vodas tro-dro dezhañ. Bortchou, Djelmé, Djebé *ar Bir* ha Subötai a oa en o zouez : ar *pevar c'hi gouez* a voe graet anezho.

## E familh
Temujin zo bet 3 bruer hag 1 c'hoar dezhañ :
* Khasar (breur)
* Khajiun (breur)
* Temüge (breur)
* Temülen (c'hoar)

D'e bried Borte en deus bet 4 mab :
* Jochi (1185–1227) 
* Chagatai (—1241)
* Ogedei (—1241)
* Tolui (1190–1232)

An holl anezho a yeas da vrezeliñ gantañ ha c'hanioù e voent d'o zro. Ogödei a yeas da ‘’C'hagan'’ (C’han Meur) avat.

## Pennadoù nes
* C’han
* C’hagan
* Mongolia

## Notennoù ha daveennoù
Rouantelezh Han

Ur rouantelezh eus marevezh ar Rouantelezhioù Brezelour a oa ar **Rouantelezh Han** (韓國, *Hánguó*). Arabat e gemmeskañ gant Korea ar C'hreisteiz he deus an hevelep anv e mandarineg.

E-kreiz Sina e oa ar rouantelezh (er Shanxi hag en Henan hiziv), er mervent da Luoyang, kêr-benn Zhou ar Reter. Renet e oa gant un tiegezh a lignez roueel. Lod eus e izili a oa bet ministred e Jin ha tam-ha-tamm o doa gounezet galloud diwar-goust an tiegezh Jin. A-benn ar fin e tispennjont rouantelezh Jin e teir Stad nevez: Han, Wei ha Zhao gant skoazell daou diegezh ministred all. An hini vihanañ eus an teir e oa Han. 

Bihan e oa hag en ur rannvro meneziek ha paour e oa. Sparlañ a rae ivez an hent da Qin da dremen e plaenenn hanternoz Sina. Daoust ma klaskas Han adreizhañ e c'houarnamant (da vare ar c'hañseller ha "Lezennelour" Shen Buhai a wellaas ar velestradurezh  hag a greñvaas e arme peurgetket) ne voe ket a-walc'h d'en em zifenn hag e voe ar c'hentañ eus ar seizh rouantelezh vrezelour da vezañ aloubet gant Qin e 230 a-raok J.-K..

Aloubadeg Prefetiezh Shangdang gant rouantelezh Qin e 260 a-raok J.-K. a voe heuliet gant Emgann Changping, an emgann gwadekañ en holl brantad ar rouantelezhioù brezelour, ma vije bet lazhet betek 400 000 soudard.

## Renerien Rouantelezh Han

## Gwelet ivez
* Rouantelezh Yan
* Rouantelezh Qin
* Rouantelezh Zhao
* Rouantelezhioù Brezelour

## Notennoù
Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha

**Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha** a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwengamp eo. Krouet e oa bet e 1992. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Leñv Arvor Kumuniezh, goude kendeuziñ gant Al Leñv Kumuniezh.

Edo he sez e Lannolon. He frezidant diwezhañ eo Philippe Le Goux, maer Plian.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha a yae pemzek kumun d'ober anezhi :

#Ar Faved
#Gouanac'h
#Goudelin
#Lannebeur
#Lannolon (sez)
#Ar Merzher
#Pañvrid-ar-Beskont
#Plian
#Plouha
#Plua
#Sant-Jili-ar-C'hoad
#Tregedel
#Tremeven
#Tresigne
#Trevereg


## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet 71 skoliad (4,4 % eus skolidi ar gumuniezh evit pezh a sell ouzh ar c'hentañ derez) er c'hlasoù divyezhek.

## Liammoù etrebroadel
### Keveleriñ

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Otto von Bismarck

**Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen**, kont Bismarck-Schönhausen, priñs Bismarck, dug Lauenburg, ganet d'ar 1añ a viz Ebrel 1815 e Schönhausen (Proviñs Brandenburg) ha marvet d'an 30 a viz Gouere 1898 e Friedrichsruh (Impalaeriezh alaman) a voe ur politikour hag un den-a-Stad alaman.

Kentañ ministr Prusia e voe etre 1862 ha 1890, ha *Bundeskanzler des Norddeutschen Bundes* ("Kañseller Kengevread Alamagn an Norzh") etre 1867 ha 1871. Adalek 1871 betek 1890 e voe *Reichskanzler des Deutschen Reiches* ("Kañseller Impalaeriezh Alaman"). D'ar poent-se en doe ur galloud kreñv-meurbet war istor Europa. Bismarck eo hini en deus lakaet ar stadoù alaman da vout unaniet en un impalaeriezh kreizennet, gant ur framm melestradurel a zo chomet betek hiziv. Ur reizhiad leveoù dre ret evit al labourerien a voe krouet gantañ.

Da gentañ e oa un diplomat evit parlamant ar c'hengevread alaman etre 1851 ha 1862 hag e voe e darempred gant Frañs ha Rusia. E-kerzh an tabut a dremene e parlamant Prusia e voe anvet Ministr kentañ gant ar Roue Wilhelm Iañ e 1862. E-pad e emgann a-enep ar frankizourien e tiskoulmas ar bec'h etre Prusia hag Aostria-Hungaria hag e c'hourlakaas mestroni Prusia war ar bed german a-bezh. Ar brezel gall-prusian eus 1870-1871 a voe renet gantañ, hag e drec'h a zegasas krouidigezh an Impalaeriezh alaman.

Ur politikour mirour e voe ha stourm a reas a-enep al luskad sokial-demokratel. Meur a strollad a voe berzet gantañ er bloavezhioù 1880.

## Yaouankiz
Ganet e oa e Schönhausen, en ur familh pinvidik e kornôg Berlin. E dad, Karl Wilhelm Ferdinand von Bismarck (1771–1845), a oa ur Junker, da lavaret eo ur perc'henn domani hag ofisour milourel prusian. E vamm, Wilhelmine Luise Mencken (1789–1839), a oa ur verc'h desket mat eus ur penn e gouarnamant ofisiel Berlin. Daou vugel all o doe : ur breur henañ, Bernhard (1810–1893), hag ur c'hoar yaouankoc'h, Malwine (1827–1908). Bismarck a blije dezhañ ar skeudenn a Junker a oa gantañ. Setu perak e plije dezhañ bezañ gwelet en unwiskoù soudard. Bismarck a oa bet desket mat hag ur mailh e oa war ar c'homz. Ouzhpenn an alamaneg, e yezh vamm, e vestronie ar saozneg, ar galleg, an italianeg, ar poloneg hag ar rusianeg. 

Skoliet a oa bet e skol Johann Ernst Plamann, hag e skol Friedrich-Wilhelm ha Graues Kloster evit an eil derez. Etre 1832 ha 1833, e oa bet o studiañ ar Gwir e Skol-veur Göttingen, eno e oa ezel eus ar Corps Hannovera Göttingen. Goude-se e oa bet e Skol-veur Berlin (1833–1835).
Peter Heine Nielsen

**Peter Heine Nielsen** (Holstebro, 21 a viz Mae 1973) zo ur Mestrc'hoarier echedoù danat.

Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe 1994.

*2 649 e oa e renk Elo (FIDE) e miz Ebrel 2007.

## Liammoù diavaez
* E fichen FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Olybrius

Impalaer roman ar C'hornôg e oa **Flavius Anicius Olybrius** eus an 11 a viz Gouere betek an 23 a viz Here 472.

## Buhez
Nemet nebeut a dra ne ouezer diwar-benn Olybrius. Un uheliad e oa, bet ganet e Roma, pinvidik e dud. Dimezet e oa da *[[Placidia|Blacidia]]*, ur verc'h da  Valentinian III hag Eudoxia. 

Tec'hout a reas diouzh Roma pa voe dizalbadet gant ar roue vandal Geiseric e 455. Repuiñ a reas e Kergustentin ma voe anvet da gonsul e 464.

E 472 e voe kaset gant Leo Iañ da skoazellañ an impalaer Anthemus a-enep Ricimer. Lakaet e oa bet da impalaer a-enep dezhañ avat hag a-drugarez da vuntr e geveler ne oa bet tamm eneberezh ebet.

Dizarvoud a oa e ren. Nebeut a c'halloud gwir en doa ha gant Ricimer ha Gundobad e veze renet an impalaeriezh. En un doare naturel e varvas un nebeud mizioù goude e gurunidigezh. Gantañ e varvas Tierniezh Teodosius.
Jacob Aagaard

**Jacob Aagaard** (31 a viz Gouere 1973) zo ur mestrc'hoarier echedoù danat ha skosat.
E Bro-Skos emañ bremañ o vevañ hag o c'hoari echedoù.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 1997, ha Mestr Meur abaoe 2007 ; ha skrivet en deus meur a levr diwar-benn c'hoari an echedoù.
* 2465 eo e renk Elo e miz Genver 2022 (1061 er bed).

## Oberennoù skrivet
* *Easy Guide to the Panov-[[Mic'hail Botvinnik|Botvinnik]] Attack*, Everyman Chess, 1998 
* *Easy Guide to the Sveshnikov Sicilian*, Everyman Chess, 2000 
* *Dutch Stonewall*, Everyman Chess, 2001 
* *Sicilian Kalashnikov*, Everyman Chess, 2001 
* *Excelling at Chess*, Everyman Chess, 2002 
* *Meeting 1d4*, Everyman Chess, 2002 
* *Queen's Indian Defence*, Everyman Chess, 2002 
* *Excelling at Positional Chess*, Everyman Chess, 2003 
* *Excelling at Chess Calculation: Capitalising on tactical chances*, Everyman Chess, 2004 
* *Excelling at Combinational Play :Learn to identify and exploit tactical chances*, Everyman Chess, 2004 
* *Excelling at Technical Chess: Learn to identify and exploit small advantages*, Everyman Chess, 2004 
* *Inside the Chess Mind: How players of all levels think about the game*, Everyman Chess, 2004 
* *Starting Out: the [[Ernst Grünfeld|Grunfeld]] Defence*, Everyman Chess, 2004 
* *Practical Chess Defence*, Quality Chess Europe AB, 2006 
* *The Attacking Manual: Basic Principles*, Quality Chess Europe AB, 2010 
* *The Attacking Manual 2: Technique and Praxis*, Quality Chess, 2010 
* *Grandmaster Preparation – Calculation*, Quality Chess, 2012 
* *Grandmaster Preparation – Positional Play*, Quality Chess, 2012 
* *Grandmaster Preparation – Strategic Play*, Quality Chess, 2013 
* *Grandmaster Preparation – Attack & Defence*, Quality Chess, 2013 
* *Grandmaster Preparation – Endgame Play*, Quality Chess, 2014 
* *Grandmaster Preparation – Thinking Inside the Box*, Quality Chess, 2017 

## Liammoù diavaez
*  

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Roll c'hoarierion echedoù
Sponsianus

Un alouber roman e-pad ren Fulup an Arab e oa Sponsianus. N'anavezer anezhañ nemet dre un nebeud aurei kavet e Roumania e 1713. Posupl eo, avat, ez int drevezadennoù ha bezañs Sponsianus a oa bet daelet.

## Liammoù diavaez

* Pennad Körner diwar-benn an alouberien
Marcus Silbannacus

**Silbannacus**, pe **Marcus Silbannacus**, ( - 250) a oa ur jeneral roman hag en em savas war-dro 250 a-enep an impalaer Fulup an Arab tu bennak tost d'ar Roen. 
N'eo anavezet nemet dre ur pezh kavet e Loren. Warnañ e lenner IMP MAR SILBANNACVS AVG (impalaer Marcus Silbanicus) ha VICTORIA AVG (trec'h).

Nebeut a dra a ouzer diwar e benn eta. Krediñ a reer e oa ur C'helt anezhañ, hag ur pennlu e Germania Superior.

## Liammoù diavaez

* Pennad Körner diwar-benn an alouberien
Kumuniezh kumunioù ar Gerveur

**Kumuniezh kumunioù ar Gerveur** a zo un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro an Alre eo. Krouet eo bet e 1994.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù ar Gerveur a ya 4 c’humun d'ober anezhi:
* Bangor 
* Lokmaria
* Porzh-Lae
* Saozon

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn an etrekumuniezh
Kumuniezh kumunioù Aod ar Meurvein

**[[Kumuniezh kumunioù]] Aod ar Meurvein** a oa un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro an Alre e oa. Krouet e voe e 1996. D'ar 1 a viz Genver 2014 eo ebarzhet er gumuniezh an Alre Kiberen Douar Atlantel. 

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro ar Meurvein a yae 3 c’humun d'ober anezhi :

* Karnag
* Plouharnel
* An Drinded-Karnag.

## Brezhoneg
* E distro-skol 2012 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 29 skoliad (4,1% eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://web.archive.org/web/20130921221948/http://www.ofis-bzh.org/upload/travail_paragraphe/fichier/309fichier.pdf
Davor Palo

**Davor Palo** a zo bet ganet d'an 2 a viz Du 1985 e Sarajevo, e Bosnia-ha-Herzegovina (Yougoslavia).

Ur mestrc'hoarier echedoù danat eo.

Mestr meur eo.

## Liamm diavaez

* E fichenn FIDE
* Partiennoù
Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel

**Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel** a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro an Alre e oa. Krouet e voe e 1996 ha divodet d'an 31 a viz Kerzu 2013. Aet eo abaoe d'ober etrekumuniezh an Alre Kiberen Douar Atlantel.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel a yae 4 c’humun d'ober anezhi:
* an Ardeven
* Belz
* an Intel
* Lokoal-Mendon

## Brezhoneg
* E distro-skol 2012 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 94 skoliad (7,7% eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Notennoù
Baod Kumuniezh

**Baod Kumuniezh** (bet *Kumuniezh-kumunioù Bro Baod* betek diwezh 2007), a oa un etrekumuniezh eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Pondi eo. Krouet eo bet e 1995. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
6 kumun a yae d'ober anezhi:
* Baod (sez)
* Bartelame
* Bizhui-an-Dour
* Gwennin
* Mêlrant 
* Pluniav

## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 144 skoliad (9,5 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Sarajevo

Kêr-benn Bosnia-ha-Herzegovina eo **Sarajevo** (kirillek : Сарајево). E 2013 e oa 275 524 annezad er gêr, ha 555 210 er veurgêr. E kreiz ar Balkanoù emañ hag ur pouez ekonomikel, arc'hantel, sokial ha sevenadurel he deus er rannvro-se eus Su Europa. Anavezet eo hiziv hon deiz evit he buhez sevenadurel, dreist-holl en dudi, er mediaoù, er giz hag en arzoù. 

Puilh eo istor ar gêr, diazezet anezhi gant an Otomaned e 1461. Eno e voe drouklazhet arc'hduk Franz Ferdinand Aostria e 1914, o loc'hañ ar Brezel bed kentañ. E 1984 e tegemeras ar C'hoarioù olimpek goañv. E-pad Brezelioù Yougoslavia e voe lakaet ar seziz war ar gêr e-pad 1425 deiz, eus miz Ebrel 1992 betek miz C'hwevrer 1996, e-pad Brezel Bosnia. E 2014 e voe anvet Kêr-benn Europa ar Sevenadur. 

## Poblañs
Hervez niveradeg 2013 e oa 275 524 annezad er gêr, 419 957 en tolead kêr, ha 555 210 er veurgêr.

Lesanvet eo bet Sarajevo "Jeruzalem Europa" abalamour d'he lieseurted kenelel ha relijiel.

## Istor
Tud zo o chom eno abaoe an Neolitik. En em ziazezañ a rejont ar Slaved eno er . E 1461 e oa dibabet ar gêriadenn Brodac gant ar gouarnour otoman kentañ evit sevel ur gêr nevez : Sarajevo.

E 1878 e voe an Aostrianed mestr war Bosnia. Drouklazhet e voe an arc'hduk Franz Ferdinand Aostria hag e wreg Sofia Chotek e 1914, o loc'hañ ar Brezel bed kentañ, anavezet eo an darvoud-se evel Gwalldaol Sarajevo. Savet e voe Yougoslavia, ur stad sokialour, e 1929. D'an 2 a viz Ebrel 1992 e voe kelc'hiet ar gêr gant an nerzhioù serb, ha lakaet ar seziz ganto war ar gêr betek miz Ebrel 1995. 

### Gevellerezh
Gevellet eo **Sarajevo** gant :
* ,
* ,
* ,
* ,
* ,
* ,
* ,
* .

## Tud vrudet
* Aleksandar Hemon, skrivagner
* Emir Kusturica, filmaozer
Karel Traxler

**Karel Traxler** (17 a viz Genver 1866, e Vlachovo Březí &ndash; 15 a viz Mae1936, e Volyně) a oa ur beleg katolik tchek, meurc'hoarier echedoù ha saver kudennoù echedoù.
## '''An Eneptagadenn Traxler'''
}
|

|

|-
|}

*An taol *4...Fc5* a dag tu gwan ar re wenn *f2*, daoust ma vez difennet ar garrezenn *f7* peurliesañ dre droc'hañ ar veskellenn a2-g8 gant an taol *4...d5*.

## Ur CD-Rom
* Dan Heisman (Mestr FIDE eus SUA), *The Traxler Counterattack*, Pickard & Sons.

## Liamm diavaez
* Partiennoù Karel Traxler
* Ur bartienn etre Reinisch ha Traxler
Bosnia-ha-Herzegovina

**Bosnia-ha-Herzegovina** a zo ur riez eus ar Balkanoù en Europa ar su, dindan ur gorread a 51&nbsp;129 km², gant ur boblañs a 4 milion bennak a dud. An anv a zo e yezhoù ofisiel ar vro *Bosna i Hercegovina* (pa reer gant al lizherenneg latin) pe *Босна и Херцеговина* (pa reer gant al lizherenneg kirillek). Alies a-walc'h e vez krennet anv ar vro e *Bosnia*, *BiH* pe *БиХ*. Div rannvro istorel a ya d'ober ar stad: Bosnia ha Herzegovina.

Teir c'henel a ya d'ober ar vro-se: Bosniaked, Serbed ha Kroated. Evit ober anv eus annezidi ar vro hep delc'her kont eus pobl orin an dud e vez graet gant Bosniad (liester Bosniz).
Sarajevo eo ar gêrbenn hag ar gêr vrasañ.


Map Bih entities.png|Div gevanenn a ya d'ober framm ar stad : Kevread Bosnia ha Herzegovinaha Republika Srpska.


## Liammoù diavaez
* Bosnia News
Lu Yu

Lu Yu (mandarineg 陆羽) (733–804) a zo unan eus ar "mestroù te" kentañ eus Istor Sina. Brudet eo dreist holl evit e levr *"Cha Jing"* (茶经) ma liv arz da c'hounid, prientiñ hag evañ an te.

## Buhez

Un emzivad a oa Lu Yu ha desavet e oa bet gant abad manati boudaat Koumoulenn an Aerouant. Ne fell ket dezhañ mont d'ur manac'h ha tec'hout kuit eus a manat a reas pa oa trizek. Tremen a reas un nebeud bloavezhioù e-touez aktourien-red kent en em staliañ e Zhejiang ma studias-eñv istor ha prientadur an te. Goude ugent bloavezh, e 780, a studi e skrivas ar *"Cha Jing"*. Ul levr arall en-doa skrivet un tammig diwezhatoc'h diwar-benn ugent stivel evit dour mat.

## Liammoù Diavaez (e saozneg)

* Istor an te
* 
* Lu Yu ha sevenadur an te e Sina
Alan Iañ

Roue Breizh e oa **Alan Iañ**, anvet ivez *Alan Veur*, adalek 890 betek e varv e 907. Mab e oa d'ur priñs anvet Ridoredh, hervez un dihell eus Saint Aubin d'Angers en XIvet kantved. Ren a reas war-lerc'h e vreur Paskwezhen († 876), a oa mab-kaer d'ar roue Salaun († 874). 

Alan a oa kont Gwened, Naoned ha Kerne. Goude marv e vreur e 877 e stourmas ouzh Yezekael evit tapout kurunenn Breizh. Gantañ e tivroc'has da vrezeliñ a-enep ar Vikinged avat. En Emgann Kistreberzh e trec'has anezho e 888. Lazhet e oa bet Yezekael en degouezh-se ken e chomas Alan e-unan da vont da roue Breizh.

Ur marevezh a beoc'h hag a verzh a oa e ren evit Breizh.
## Monumantoù Kistreberzh

Restr:KistreberzhAlanVeur01.jpg|Plakenn, Monumant Alan Veur er vourc'h
Restr:KistreberzhAlanVeur02.jpg|Plakenn, Monumant Alan Veur er vourc'h
Restr:KistreberzhAlanVeur03.jpg|Monumant Alan Veur er vourc'h
Restr:KistreberzhAlanVeur06.jpg|Kroaz Alan Veur er vered
Restr:KistreberzhAlanVeur05.jpg|Plakenn, Kroaz Alan Veur er vered 

## Bugale

Gant e wreg Orgaim en doe pemp mab, ha div verc'h a voe dimezet: 
* *Paskwezhen*, bev e 903 (Vuereche fili Alani Pascuiten fratris sui) 
* Gwereg (Vuereche fili Alani), 
* *[[Budig]]*, bev en 903 (Pascuuethan et Dergen et Budic, filii ejus..."), 
* *Roudalt* (907-913), kont Gwened (post mortem patri sui[2]), tad lignez *Rieux*;
**Derrien*, meneget en 903, tad lignez Elven ha Largoët, 
* Ur verc'h dianav, dimezet gant Matuedoi, kont Poc'her hag a oa mamm Alan II,
* Ur verc'h dianav, a oa dimezet gant Tangi, kengont Gwened, marvet kent 913.

N'eo ket ur mab dezhañ avat, a renas war e lerc'h, met Gourmaelon, kont Kerne.

## Liammoù diavez

* Alan Meur - Emgann Kistreberzh

## Levrlennadur
*Smith, Julia M. H. *Province and Empire: Brittany and the Carolingians*. Cambridge University Press: 1992.
*Noël-Yves Tonnerre, Naissance de la Bretagne. Géographie historique et structures sociales de la Bretagne méridionale (Nantais et Vannetais) de la fin du VIIIe à la fin du XIIe siècle, Angers, Presses de l'Université d'Angers, 1994 (ISBN 2-903075-58-1) .
*C.A Picquenard, « Alain le Grand et les anciennes Chroniques », dans Bulletin de la Société archéologique du Finistère, 1907, p. 220-224  . 
*C.A Picquenard, « Nouvelles recherches sur le règne d'Alain le Grand », dans Bulletin de la Société archéologique du Finistère, 1908, p. 134-136 . 
*André Chédeville et Hubert Guillotel, La Bretagne des saints et des rois Ve-Xe siècle, Editions Ouest France, 1984 (ISBN 2-85882-613-7) .
*Arthur de La Borderie Histoire de Bretagne: Tome deuxième Réédition Joseph Floch Imprimeur Éditeur à Mayenne (1975).Alain et Judicaël 877-888 p. 323-330 & Règne d'Alain le Grand 888-907 p. 331-346.
Te gant maiz

Un tizan hengounel koreat eo an **oksusu-cha** (옥수수차). Graet e vez gant maiz rostet ha n'eus ket te ennañ. Gant bori cha e vez evet alies.

## Gwelet ivez

Te

Mugicha

Gemaicha

Sungnyung
Sungnyung

Un tizan koreat hengounel eo ar sungnyung (숭늉). Graet e vez dre c'hlec'hiañ greun riz rostet.

## Gwelet ivez
* Te
* Mugicha
* Okusu Cha
Göteborg

**Göteborg** (distaget  e svedeg) eo an eil kêr vrasañ e Sveden, gant 484 106 a annezidi (e 2006). Krouet e voe ar gêr e 1621, ha talvezout a ra hec’h anv kement ha *"kreñvlec’h Götaland"*, diwar anv ar vro tro-dro a gomprener alies evel *"bro ar C'hoted"*.

Bras eo pouez ar greanterezh eno (labouradegoù Volvo ha SKF), ha porzh-mor brasañ Sveden eo ivez. 

Krouet e voe Göteborg e 1621 gant ar roue Gustaf II Adolf, a soñje dezhañ e oa pouezus da Sveden kaout ur porzh bras war aod kornaoueg ar vro, etre Norvegia ha Danmark (stag e oa proviñsoù kreisteiz al ledenez ouzh Danmark en amzer-se). E-kreiz ar gêr gozh eo niverus ar c’hanolioù a voe treset gant ijinourien galvet eus an Izelvroioù er . En  hag en  e kreskas kalz ar porzh, gant kenwerzhourien eus Bro-Saoz, Bro-Skos hag Alamagn.

Ur rouedad stêrioù ha kanolioù a liamm Göteborg ouzh kêr-benn Sveden, Stockholm, a-dreuz ar vro, dre al lennoù Vänern ha Vättern.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn Göteborg
Logunec'h Kumuniezh

**Logunec'h Kumuniezh** (bet *Kumuniezh-kumunioù Bro Logunec'h*) a oa un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Pondi eo. Krouet eo bet e 1996. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
Logunec'h Kumuniezh a yae 7 kumun d'ober anezhi:
* ar Chapel-Nevez
* Logunec'h
* Moustoer-Logunec'h 
* Moustoer-Remengol 
* Neizin
* Pluverin
* Remengol

## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 199 skoliad (9,6 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Logunec'h Kumuniezh

## Notennoù
Pondi Kumuniezh

**Pondi Kumuniezh** (anvet *Kumuniezh kumunioù Bro Pondi* betek 2005) a zo ur gumuniezh kumunioù savet er bloaz 2000 en-dro da Bondi gant 25 kumun e-barzh. Ul lodenn eus Bro Pondi eo.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Pondi a ya 24 kumun d'ober anezhi:

#Berc'hed
#Brehant-Loudieg
#Gweltaz
#Gwern
#Kerforn
#Kergrist
#Kerzhin
#Klegereg
#Malgeneg
#Neulieg
#Noal-Pondi
#Ploueg-Grifed
#Pondi (sez)
#Radeneg
#Regini
#Roc'han
#Sant-Goneri
#Sant-Inan
#Sant-Jelan-Kroeshañveg
#Sant-Koneg (en Aodoù-an-Arvor; abaoe ar 1añ a viz Genver 2014)
#Sant-Turiav
#Seglian
#Silieg
#Ar Sorn

D'ar 1 a viz Genver 2017 en doa kuitaet kumun Mur ar gumuniezh kumunioù evit emezelañ ouzh Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh.

## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 130 skoliad (3,2 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

### [[Radio Bro Gwened]]
E Pondi eo diazezet ar skingomz divyezhek (brezhoneg ha galleg) Radio Bro Gwened.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Gaius Julius Priscus

**Gaius Julius Priscus** a oa un alouber roman hag un ezel eus ar ward pretorian e-pad ren Gordianus III.

## Buhez
Ganet e oa bet Gaius Julius Priscus e Bostra, Shabaa hiziv, e-kichen Damask e Siria. Mab e oa da Julius Marinus, ur penn-bras eus ar vro. N'anavezer ket anv e vamm, met e vreur e oa Marcus Julius Philippus a yeas da impalaer roman dindan an anv Fulup an Arab. Hervez un nebeud enskrivadurioù e oa Gaius Julius Priscus prefed e Mesopotamia, procurator e Macedonia ha isrener bro-Egipt. War dro 242 ez eas e-barzh ar ward pretorian ha pa varvas Timesitheus, prefed ar bretoridi, e kendrec'has Gordian III da envel e vreur en e lec'h.

Pa voe lazhet Gordian III e 244 ez eas Philippus d'an impalaer nevez ha Gaius Julius Priscus a chomas er reter da ren war an darn-se eus an impalaeriezh evitañ. Strizh a oa e ren ha, oc'h heulian urzhioù e vreur, e tastumas taosoù pounner. Atizañ a reas an dra-se emsavididigezh Marcus Iotapianus met seblout a ra e teuas Priscus a-benn d'e drec'hiñ.

## Emsavidigezh a-enep Decius
Goude faezhidigezh e vreur gant Decius e embannas Piscus e oa impalaer ar reter. Gant ar C'hoted en em gevredas ha dont a reas a-benn da gontrollañ ar reter eus an Impalaeriezh e-pad ur mare bennak met c'hwitañ a reas da aloubiñ ar c'hornôg. Lazhet a voe e-pad ren Trebonianus Gallus moarvat.

## Gwelet ivez
*Fulup an Arab
*Decius
Marcus Iotapianus

Un alouber e reter an Impalaeriezh roman e oa **Iotapianus**, pe **M. F. Ru. Iotapianus** e-pad ren Fulup an Arab. En em sevel a reas a-enep kresk an taosoù. E-pad ur mare berr e kontrollas-eñ Siria hag en Antioc'heia e stalias e gêr-benn. C'hwitañ a reas, avat, e emsavidigezh, ha gant e soudarded dezhañ eo e voe lazhet.

Anavezet eo gant un nebeud pezhioù-moneiz ha danevelloù Sextus Aurelius Victor, Zosimus, ha Polemius Silvius.

## Gwelet ivez
*Fulup an Arab

## Liammoù diavaez
Tiberius Claudius Pacatianus

Un alouber roman e-pad ren Fulup an Arab e oa **Tiberius Claudius Marinus Pacatianus** (marvet war-dro 248). Nemet nebeut a dra ne anavezer diwar-e-benn. Un ofiser e lu an Danav e oa ha kontrolliñ a reas Viminacium e-pad un amzer verr.

Fulup an Arab a gasas Decius a-enep dezhañ met lazhet e oa Pacatianus gant e soudarded dezhañ e-unan a-raok e zonedigezh.

## Gwelout ivez
*Fulup an Arab
Édouard Landrain

**Edouard Landrain** zo ur politikour breizhat, bet ganet d’ar 1añ Gouere 1930 en Oriant (Mor-Bihan) hag aet da Anaon d’ar 24 Mezheven 2006.

Brudet eo bet evit bezañ tomm da Vreizh, ha pa vefe treut e vilañs diwar-benn unvanidigezh ar vro.

E strollad an UDF eo bet e-pad pell a-raok mont en UMP. 

### Dileuridigezhioù

* 14/03/1965 betek 14/03/1971 : Kuzulier kêr Ankiniz (Liger-Atlantel).
* 14/03/1971 betek 13/03/1977 : Eil-Maer Ankiniz (Liger-Atlantel).
* 13/03/1977 betek 06/03/1983 : Maer Ankiniz (Liger-Atlantel).
* 26/03/1979 betek 17/03/1985 : Kuzulier-departamant Liger-Atlantel.
* 22/03/1982 betek 17/03/1985 : Besprezidant Kuzul-departamant Liger-Atlantel.
* 07/03/1983 betek 12/03/1989 : Maer Ankiniz.
* 18/03/1985 betek 29/03/1992 : Besprezidant Kuzul-departamant Liger-Atlantel.
* 17/03/1986 betek 27/06/1988 : Kuzulier rannvro Broioù al Liger.
* 17/03/1989 betek 18/06/1995 : Maer Ankiniz.
* 30/03/1992 betek 22/03/1998 : Besprezidant Kuzulier departamant Liger-Atlantel.
* 25/06/1995 betek 18/03/2001 : Maer Ankiniz.
* 23/03/1998 betek 28/03/2004 : Besprezidant Kuzul-departamant Liger-Atlantel.
Magnus Carlsen

**Sven Magnus Øen Carlsen** a zo bet ganet d'an 30 a viz Du 1990.

Mestrc'hoarier echedoù norvegiat.

Kampion Norvegia abaoe miz Gwengolo 2006.

E renk Elo a oa 2 775 e miz Gouere 2008 ha 2 840 d'ar 1 a viz Genver 2026.

Gwellañ c'hoarier eus ar bed abaoe ar 1 a viz Genver 2010.

Dont a reas da gampion ar bed e 2013 ha dilezel a reas an titl e 2023.
* D'ar , goude kollet ur c'hrogad enep Hans Niemann e tisklêrias M. Carlsen en doa e eneber gounezet dre druchañ ; H. Niemann en doa anzavet trucherezh e krogadoù en-linenn gwerso zo, met nac'het en deus endevout truchet a-enep M. Carlsen.

## Levrlennadur
*  Simen Agdestein, *Wonderboy: How Magnus Carlsen Became the Youngest Chess Grandmaster in the World*; Alkmaar : NewInChess, 2004 .
## Liammoù diavaez
*  Fichenn FIDE
*  ''Chessgames''

## Notennoù
Yerba mate

Un doare kelen eo **yerba mate** kavet e darnioù istrovanel Amerika ar Su, e Paraguay, Uruguay, hanternoz Arc'hantina, Bolivia ha kreisteiz Brazil. Un evaj atizus, mate e anv a vez fardet gantañ.

Ur vodenn pe ur wezenn vihan eo an yerba mate. Tizhout a c'hell 15 metr ha atav glas e vez he deil. He bleuñv a zo gwenn ha bihan gant peder petalenn. Bouloù-kelen ruz, 4-6 mm o zreuzkiz, a gendalc'h-hi.

## Gounezerezh

E Amerika ar Su e vez gounezet yerba mte dreist holl. Ar broioù pennañ ouzh he c'henderc'hel a zo Paraguay, Uruguay, Arc'hantina (proviñsoù Corrientes ha Misiones), Brazil (stadoù Rio Grande do Sul ha Paraná). Gant ar waranied e veze gounezet da gentañ, met perc'hennet e voe neuze gant ar jezuited a skignas hec'h arver e-touez an europeiz.

Pa vez eosted ar ar yerba mate e vez sec'het ar skourioù, a-us un tan wechoù'zo. Goude-se e vez torret an deil ha, wechou'zo, ar skourioù.

## Kenaozadur

E yerba mate e vez kavet ksantin, un doare alkaloid heñvel tre ouzh Kafein, teofilin ha teobromin. Un efed atizus he-deus met hep diazezamantoù ar gafein.

Enderc'hel a ra ivez yerba mate manyezyom, potasyom ha manganez

## Gwelet ivez

Mate

Tereré

Ilex guayusa

*Yerba mate FAQ
Georg Marco

**Georg Marco** a zo bet ganet d'an 29 a viz Du 1863 e Czernowitz (Ukraina) ha marvet d'an 29 a viz Eost 1923 e Vienna (Aostria).

Mestrc'hoarier echedoù roumanian.

E miz Mezhzven 1906 e tapas e wellañ renk Elo: 2673.

## Oberennoù skrivet
* Georg Marco, *Das Internationale Schachturnier*, Vienna, 1908, ademnannet e 1986, ISBN 3-283-00125-1 ;
* Johann Berger, Georg Marco, Carl Schlechter, *Der 12. und 13. Kongreß des Deutschen Schachbundes München 1900, Hannover 1902*, adembannet e 1983, ISBN 3-283-00130-8 ;
* Georg Marco, *Der Internationale Schachkongreß des Barmer Schachvereins 1905*, adembannet e 1984.

## Ul levr diwar e benn

* O. Urcan, *Chess Fathering a Nation: [[Adolf Albin]] (1848-1920) and Georg Marco (1863-1923)*, Moravian Chess, Olomouc, 2004.

## Liamm diavaez

* Stadegoù e Chessmetrics:
Kumuniezh kumunioù al Loc'h

**Kumuniezh-kumunioù al Loc'h** a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kêr-Wened eo. Krouet eo bet e 1997. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù al Loc’h a yae 6 kumun d'ober anezhi :
* Brandevi
* Gregam
* Kolpoù
* Lokeltaz
* Lokmaria-Gregam
* Plaodren

## Brezhoneg
* E distro-skol 2012 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 64 skoliad (3,9% eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Kumuniezh kumunioù al Loc’h

## Notennoù
Kumuniezh kumunioù Bro Muzilheg

**[[Kumuniezh kumunioù]] Bro Muzilheg** a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kêr-Wened e oa. Krouet e voe e 1994. Kendeuzet he doa d'ar 1añ a viz Genver 2011 gant Kumuniezh kumunioù Bro ar Roc'h-Bernez evit kensevel Kumuniezh kumunioù Gwareg Su Breizh.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Muzilheg a oa 6 kumun enni:
* Ambon
* Arzhal
* Beler
* ar Gwernoù
* Muzilheg
* Noal-Muzilheg

## Notennoù
Emgann Abrittus

**Emgann Abrittus**, anvet ivez **Emgann Forum Terebronii** a c'hoarvezas e Scythia Minor e deroù miz Gouere 251. An impalaer roman Decius hag e vab Herennius Etruscus a stourmas ouzh ar C'hoted hag o roue Cniva. Faezhet e voe ar Romaned, dreist holl peogwir n'en-doa ket ar jeneral Trebonianus Gallus argaset anezho en un doare argadus a-walc'h. An daou impalaer a voe lazhet.

Goude an emgann e sinas Trebonianus Gallus ur peoc'h gant ar C'hoted hag a aotreas anezho da virout o freizhenn ha da vont en-dro d'an tu arall d'an Danav. Grataat a reas ivez paeiñ un truaj dezho bep bloaz.

Hervez an istorour Ammianus Marcellinus e oa emgann Abrittus unan eus ar faezhidigezhioù roman gwashañ e varead gant Emgann Teutoburg, aloudabegoù ar Marcomanni ha Emgann Adrianopolis.

Gant T. Ivanov e 1969 ha 1971 e voe dizoloet lec'h an emgann, e-kichen Razgrad, e Bulgaria.
Lipstick

***Lipstick*** (*Bazhig ruz-muzelloù*) a zo titl ur film amerikan, e doare ar filmoù * [[gwallañ ha dialañ]] * (a zo *[[rape and revenge]]* e saozneg), kaset da benn gant Lamont Johnson e 1976 gant an div c'hoar Margaux Hemingway ha Mariel Hemingway, anezho merc'hed-bihan ar skrivagner Ernest Hemingway. 

Brudet eo abalamour d'an abadennoù gwallañ merc'hed ha lazhañ kriz a zo ennañ, hervez boaz ar seurt filmoù, ma voe anvet *Viol et Châtiment* e galleg.
Cniva

**Cniva** a oa roue war pobl ar **[[Goted| C'hoted]]** en IIIde kantved.

Treuziñ a reas an Danav, ha mont e Moesia, ma preizhas kêr Philippopolis (hiriv Plovdiv en Bulgaria). War e hent d'ar gêr e kavas un arme roman  hag e voe trec'h warni en emgann Abrittus,  en 251. En emgann-se e voe lazhet an impalaer roman Decius,  a voe neuze ar c'hentañ impalaer lazhet o vrezeliñ ouzh ar varbared, ha Herennius Etruscus. 

Son successeur laissa partir Cniva avec son butin et en lui offrant un tribut pour qu'il ne revienne pas.

N'ouzer ket hiroc'h diwar-benn an emgann.
Renminbi

Moneiz ofisiel Republik Pobl Sina eo ar **renminbi** (sinaeg eeun: 人民币; sinaeg hengounel: 人民幣; pinyin: *rénmínbì*, d.l.e. "moneiz ar bobl"). Ar **yuan** (eeun 元; hengounel 圆; pinyin: *yuán*) a vez lavaret anezhañ ivez. 

Aroueziet e vez dre ** ¥** evel ar yen, a zo moneiz Japan.

## Liammoù diavaez
*    Yuan Renminbi (1953-2019)
*    Yuan FEC (1980-1994)
Shahba

Ur gêr e Siria eo **Shahba** (arabeg: شهبا‎ *Shahbā*), 87 km er c'hreisteiz da gêr Damask emañ, e Jabal el Druze er broviñs Muhafazat as Suwayda. *Philippopolis* e oa anvet e-pad an impalaeriezh roman, diwar anv un impalaer.

## Istor

Kêr c'henidik an impalaer roman Fulup an Arab e oa Shabaa. Pa gemeras ar galloud, e krogas gant adsevel anezhi. *Philippopolis* e oa anvet. Krediñ a reer e felle d'an impalaer sevel monumantoù niverus. Faezhet ha lazhet e voe en emgann Verona e 249 avat, ha dilezet e voe e raktres. 

Kalz rivinoù roman ez eus c'hoazh er gêr.

## Gwelet ivez
*Fulup an Arab
Prostlon

Ur verc'h da Salaun e oa **Prostlon**. Gant Paskwezhen, kont Gwened, e oa-hi dimezet. Mervel a reas e 875 ha beziet e voe en abati Redon.
Trebonianus Gallus

Impalaer roman e oa **Gaius Vibius Trebonianus Gallus** (206 - 253). Ren a reas gant e vab Volusianus adal 251 betek 253.

Ganet e oa bet Trebonianus Gallus en Italia en ur familh a renk uhel. Dimezet e oa gant Afinia Gemina Baebiana ha dauu vugel en-doa : Gaius Vibius Volusianus hag ur verc'h, Vibia Galla. Ur respet reizh evel un uhelad en trede kantved a oa gantañ. Konsul e oa e 250 ha gouarnour Moesia Superior. Er post-mañ e c'hounezas fiziañs an impalaer Decius ha mont a reas da vrudet el lu dre stourmañ ouzh ar C'hoted.

E 251 e voe lazhet Decius hag e vab gat ar c'hoted er Emgann Abrittus. Pa glevjont ar c'heloù-se e embannas e soudarded Trebonianus Gallus impalaer. E Roma, avat, e chazas ar Sened Hostilianus. Ne renoñsas ket Trebonianus Gallus d'an tron met koñsantiñ a reas e vefe ken-impalaer gantañ.

Tra ma oa Trebonianus Gallus o kerzhout davet Roma, avat, e varvas Hostilianus gant ar vosenn, ha da impalaer nemetañ ez eas.

Ur ren diaes a voe gant Trebonianus Gallus. Er reter, Shapur I a aloubas Siria hep ersav digant Roma ha gwaskañ a reas ar c'hoted rannvro an Danav. Diblijet e oa al lejionoù ha pa drec'has ar c'hoted Aemilianus, rener Moesia Superior e embannjont impalaer.

Evit ar brezel en em brientas Trebonianus Gallus met e soudarded a vuntras anezhañ gant e vab e Interama e miz eost 253.
Volusianus

Un impalaer roman a oa Gaius Vibius Volusianus. Gant e dad Trebonianus Gallus e renas etre 251 ha 253.

Mab da Drebonianus Gallus ha Afinia Gemina Baebiana, e wreg, en-doa ur c'hoar : Vibia Galla. E dad a anvas anezhan ken-impalaer e 251 goude marvelezh Hostilianus met n'en doa ket kalz galloud.

Muntret e oa gant e soudarded, asambles gant e dad, e 253 en Interama.
Slovenia

**Slovenia**, ent-ofisiel **Republik Slovenia** (sloveneg : *Republika Slovenija*), zo ur Stad en Alpoù. Harzoù he deus gant Italia er c'hornôg, Hungaria er biz, Aostria en norzh ha Kroatia er su. Gant Mor Adria eo riblet.

Ur republik emren eus Yougoslavia e oa betek 1991.

### Rannvroioù istorel Slovenia

## Liammoù diavaez
* Slovenia.si Porched kelaouiñ diwar-benn Slovenia
* Gouarnamant Republik Slovenia
Verona

**Verona** zo ur gêr en Italia an hanternoz. Sez un eskopti eo hag hini gouarnamant proviñs Verona ivez. E-kichen ar stêr Adige hag al lenn Garda emañ. Abalamour d'he lec'hiadur e veze liñvadennet a-blaen betek savidigezh hent-riboul Mori-Torbole. Brudet eo *serc'hed Verona*, da lavarout eo Romeo ha Julieta.

## Istor
Unan eus keodedoù an Euganei a oa Verona met d'ar Genomani e oa ret dezho he reiñ e 550 kt J-Z. Dra roman ez eas war dro 300 kt J-Z ha d'un drevadenn roman e 89 kt J-Z. Ur greizenn genwerzhel e oa e-pad an holl henamzer.

E 489 e oa aloubet gant roue ar c'hoted, Teodorig Veur, a savas e balez enni. Etre daouarn ar C'hoted e chomas a-hed ar Brezel ar C'hoted, nemet e 541 pa antreas un ofiser armenian enni. Tabut e-touez ar jeneraled vizantinat a aotre ar c'hoted d'he mirout avat. En aner hec'h argasas Valerianus e 552 ha gant peurziskar ar galloud gotek en Italia e kouezhe ar gêr hepken.

## Monumantoù

#### Tud
*Sant Zeno, pe  Zenone ( 300 –  371), marvet e Verona.

#### A bep seurt
E Verona e c'hoarvez pezh-c'hoari Shakespeare Romeo ha Julieta.

## Liammoù diavaez
* lec'hienn kêr Verona
Aemilianus

**Marcus Aemilius Aemilianus** (war-dro. 207 - 253) a voe impalaer roman e-pad tri miz e 253. N'ouzer nemet nebeud a dra eus e vuhez. Eus Africa e teue, ha dimezet e oa gant Cornelia Supera. E 251 e voe anvet da c'houarner Pannonia ha Moesia Superior goude ma oa bet lakaet ar gouarnour kozh Trebonianus Gallus da impalaer.

E 253 e nac'has Aemilianus paeañ an truaj d'ar C'hoted, un dra hag a blijas kalz d'al lu roman, hag a lakaas ar c'hoted da fuloriñ, ma voe aloubet ar broviñs ganto. Aemilianus a voe trec'h warno avat hag anvet e voe da impalaer gant e soudarded. 

Neuze e kerzhas war-du Roma da vrezeliñ ouzh Trebonianus Gallus, met emgann ebet ne voe. Gant e soudarded dezhañ e voe muntret an impalaer hag e vab. Ar Sened a zegemeras Aemilianus ha reiñ a reas an titl a *[[augustus]]* dezhañ hag a *[[augusta]]* d'e wreg. D'an ampoent-se, avat, e antreas rener proviñsoù ar Roen, Valerian, a oa feal da Drebonianus Gallus c'hoazh, en Italia. Kejañ a reas an daou lu, met pa welas soudarded Aemilianus ne c'hellfent ket trec'hiñ, e vuntrjont o fenngadour.
Lázaro Bruzón

**Lazaro Bruzon**, ganet d'an 2 a viz Mae 1982 e Las Tunas, (Kuba), zo ur mestrc'hoarier echedoù kuban.

Kampion Kuba e 2004, kampion Amerika e 2005.

2 550 edo e renk Elo d'ar 1 a viz Gwengolo 2025, he renk uhelañ a voe 2 717, bet tizhet e miz Here 2012.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE;
* E bartiennoù e Chessgames;
* Ur bartienn a-enep da Pontus Carlsson;
* Pennad en ur gazetenn.
Aleksandr Petrov

**Aleksandr Dmitrievich Petrov**, **Александр Дмитриевич Петров** a zo bet ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1794 e Biserovo (Rusia) ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 1867 e Varsovia (Polonia).

Mestrc'hoarier echedoù ha saver kudennoù echedoù rusian.

E renk Elo a vije bet 2530, hervez jedadennoù graet er c'hantved diwezhañ. Ar c'hentañ kampion a Rusia e voe war an dachenn etrebroadel. Lesanvet e oa bet Philidor an Norzh.

Gantañ e voe skrivet ar c'hentañ levr rusek a-zivout an echedoù.

## Oberenn skrivet

* Aleksandr Petrov, *A Systemized Game of Chess together with the Games of Philidor and a Commentary on them*, Sankt Peterbourg, 1824.

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chessgames: http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=31644