open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeroboam

**Jeroboam** pe **Yarovam** zo un anv hebreek.

## Rouaned
Daou roue zo bet anvet Jeroboam e rouantelezh Israel: 
* Jeroboam Iañ (931-909 kent JK)
* Jeroboam II (786-746 kent JK), mab da Joas.

## Gwinouriezh
*Ar **Jeroboam** zo ur voutailh en gwer, hag a ya enni pe 3 pe 5,25 litrad gwin.
Levr Ovadia

Levr berrañ an Testamant Kentañ eo **Levr Ovadia** (Ov). Ur chabistr nemetken.

Un diougan enep Edom eo : distrujet e vo en abeg d'e enebiezh peurbad ouzh Yaakov, ha d'e emzalc'h kasonius pa voe tapet Jeruzalem. Diouganañ a ra ivez kastiz ar broadoù. Al lodenn gantañ eus an diougan (Ov 1-8) a zo da geñveriañ gant Yirmia (**49**, 7-16). Chom a raio divrall menez Sion : "Hag e pigno dieuberion war venez Sion evit barn menez Esav hag e vo d'an Aotroù ar rouantelezh" (Ov 21).

#### daveoù
Picauville

**Picauville** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Merderet emañ Picauville.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Picauville hag e Distrig Carentan. Lakaet e voe en Arondisamant  Valognes e 1800 hag e Kanton Sainte-Mère-Église e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 78 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,73% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe pevar anezhe e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914 e penn-kentañ ar brezel, unan eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e Rossignol, ur soudard eus ar 74vet Rujumant Troadegiezh e Roselies, ur soudard hag ur c’horporal eus ar 36vet Rujumant Troadegiezh e Châtelet.
#### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Cherbourg e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, nav anezhe a oa tud nann-soudard, lazhet e voent e 1944 e-kerzh Emgann Normandi.
### 
* Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Amfreville, Cretteville, Gourbesville, Houtteville ha Vindefontaine d'ober ur gumun nevez.
* Lakaet eo bet kumun Les Moitiers-en-Bauptois enni d'ar 1 a viz Genver 2017.
## Monumantoù ha traoù heverk

Amfreville 50.jpg|Kastell Amfreville.
Église de Cretteville.jpg|Iliz Cretteville.
Gourbesville - Vue sur l'église.jpg|Gourbesville.
Église Saint-Jean-Baptiste d'Houtteville.JPG|Iliz Sant-Yann-Vadezour, e Houtteville.
Les Moitiers-en-Bauptois - Église.jpg|Iliz Les Moitiers-en-Bauptois.
Picauville - Mémorial Airborne.jpg|Monumant Airborne e Picauville.
Chapelle de Notre-Dame de la Salette de Vindefontaine.JPG|Chapel Itron-Varia, e Vindefontaine.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, er vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Amfreville,
* Cretteville,
* Gourbesville, 
* Houtteville,
* Les Moitiers-en-Bauptois,
* Vindefontaine.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Amitai

**Amitai** a zo anv tad ur profed anvet Yona en amzer Yarovam II (2R 14, 25). N'ouzer ket hag-eñ ez eo ar Yona-mañ ar profed a gonter e istor e Levr Yona nag hag-eñ ez eo aozer ar levr.
Mic'ha

**Mic'ha** pe Micha (e latin) pe Miche, (מִיכָה en hebraeg) a zo unan eus daouzek profed bihan an Tanac'h (Bibl hebraek).

Ster e anv a zo "Piv a zo evel Doue". Kempred eo gant Yeshaia. Prezegenniñ a reas da vare Yotam, Ahaz ha Hizkia en eil lodenn eus an eizhvet kantved kent JK. E vro c'henidik a oa Yehouda met prezeg a reas war Yehouda hag Israel.

#### Daveoù
Sarkidiornis sylvicola

***Sarkidiornis sylvicola*** a zo ur spesad houidi eus kerentiad an Anatidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad eus Suamerika trovanel (reter an Andoù) da hanternoz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
* ''Sarkidiornis sylvicola'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Sarkidiornis sylvicola'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Hizkia

**Yehizkia**, pe **Hizkia**, pe **Yehizkiahou** pe **Ec'hiskia** (*Ezechias* e Latin, en hebraeg: חזקיה pe חזקיהו ( "Doue en deus kreñvaet") a oa roue Yehouda etre 716 ha 687 kent JK hervez ar Bibl (2R **18**-**20** ; Ye **36-39** ha 2Dn **29-32**)

Deskrivet eo gant testennoù ar Bibl evel ur roue meur ha madelezhus; o heuliañ skouer e hendad Ouzia (781-740 kent JK). Degas a reas adaozadurioù politikel ha relijiel evel kreizennerezh al lidoù e Templ Salomon goude bezañ distrujet an toullad santualioù ma oa tu da aberzhiñ a-raok. Pareet e vefe bet dre vurzhud (2R **20**, 1-11). Kas a reas Merodak-Baladan, roue Babilon, kannaded d'e weladenniñ goude e gleñved hag e bare. Diskouez a reas dezho e binvidigezhioù ar pezh a lakas Yeshaia da ziougañ evee kaset petra da Vabilon un deiz (2R **20**,12-19).

E-kerzh e ren he doe rouantelezh Yehouda d'ober gant gourdrouz an Asirianed o doa distrujet Shomron, kêr-benn rouantelezh Israel. Goulenn a reas Hizkia sikour ar profed Yeshaia (2R **19**-**20**)

## Notennoù
Nahoum

**Nahoum** (Nahum e latin hag e troidigezh Gwilh ar C'hoad, נַחוּם, "frealzidigezh" en hebraeg) a zo unan eus daouzek profed "bihan" an Tanac'h.

"Ne ouier netra diwar-benn Nahoum, nemet e oa eus Elkosh, ur gêr dianav ivez. Diouzh danvez e ziouganoù e c'heller tennañ e prezegas goude ma voe kouezhet No-Amon (661) etre daouarn Ashour-Bani-Pal, roue Ashour, ha marteze betek marv ar roue-mañ (612)."
#### Daveoù
Sainte-Mère-Église

**Sainte-Mère-Église** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor

St. Mere Eglise 1944.jpg|Sainte-Mère-Église e Mezheven 1944.
Normandy '10- Ste Mere Eglise La Fiere Bridge (4823106649).jpg|Monumant e pont La Fière.
Borne Voie de la Liberté Flo 18-02-08 006.jpg|Bonn kentañ *Liberty Road*.

* Brudet eo ar gumun da vezañ unan eus ar c'hêrioù c'hentañ dieubet goude dilestradeg Normandi, d'ar 6 a viz Even 1944. Krog a ra enni *Liberty Road* (*Hent ar Frankiz*) a gas betek Bastogne.
* Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Beuzeville-au-Plain, Chef-du-Pont, Écoquenéauville ha Foucarville d'ober ur gumun nevez.
*Kresket eo bet ar gumun d'ar 1añ a viz Genver 2019 goude bezañ bodet gant Carquebut ha Ravenoville.
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de Mariéville.JPG|Maner Mariéville, e Beuzeville-au-Plain.
Église Sainte-Colombe-en-Cotentin (4).jpg|Iliz katolik *Santez Koulm*, e Chef-du-Pont.
Église Saint-Laurent d'Écoquenéauville.JPG|Iliz katolik * Sant-Laorañs*, en Écoquenéauville.
Église Saint-Lô de Foucarville.JPG|Iliz katolik Foucarville.
Ferme-musee1.jpg|Ti-feurm-mirdi ar c'hCotentin.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

{{Dilennad |Deroù= 

## Gevelliñ
*
## Tud
## Pennadoù kar
* Beuzeville-au-Plain, 
* Carquebut,
* Chef-du-Pont, 
* Écoquenéauville, 
* Foucarville,
* Ravenoville
* Sainte-Mère-Église, kumun gozh.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Levr Mic'ha

Hervez ar Bibl ez eo **Levr Mic'ha** (Mi) oberen ar profed "bihan" Mic'ha , kempred gant Yeshaia ha Hoshea. 

Setu penaos e kinnig troerien An Tour-Tan Levr Mic'ha : 

"Gant nerzh-kalon ha taerder a-wechoù e stag gant ar waskerion a bep seurt o voustrañ ar reuzeudion, gant an uhelidi o vac'homañ an dud dister, gant ar varnerion o tegemer donezonoù, gant ar veleion o klask gonidoù, gant ar falsprofeded o tistagañ gevier.

Met dont a ray eus Bet-Lehem-Efrata ur rener a zieubo Israel hag a ray dezhañ kreskiñ betek dibennoù an douar. 

Ha goude e klevomp klemmoù a Aotroù ouzh e bobl he deus disoñjet e vadoberoù. Ar pezh a fell dezhañ eo ma vo sevenet ar reizhded ma vo karet an drugarez ha ma vo kerzhet gant Doue, rak n'eus ket un all eveltañ. Ha pa vo tremenet ar reuziad e teuio amzer an druez hag ar pardon. "

#### Daveoù
Havakouk

**Havakouk** (חֲבַקּוּק en hebraeg, Habacuc e Latin) pe **Habakuk** a zo unan eus daouzek profed "bihan" an Tanac'h.

Ne ouzer anezhañ nemet e anv. Hervez hengounioù zo e oa kempred gant Nahoum, dindan ren ar roue Menashe, e lodenn gentañ ar seizhvet kantved kent J.K. Darn all a lec'hia anezhañ war-lerc'h emgann Karkemish (605 kent J.K.), pa voe kannet ar Faraon Nec'ho gant ar Galdeaned.

## Daveoù
Levr Havakouk

**Levr Havakouk** (Ha) a zo unan eus levrioù ar brofeded "vihan" en Tanac'h.

Teir lodenn a gaver ennañ, o zeir a-zivout mestaolioù ha kastiz ar C'haldean.

Da gentañ e lenner klemmoù ar profed dirak berzh ar re fallakr a respont Doue (**1**,13 :"Re c'hlan eo da zaoulagad evit gwelout ar fall, arvestiñ ouzh an drougiezh ne c'hellez ket ;perak eta e sellez ouzh an drubarded,  e tavez pa lonk ar fallakr reishoc'h egetañ?").

D'an eil ez eus mallozhioù war bobl ar Galdeaned, "bleizi ar pardaez".

D'an trede e kaver salm Havakouk o tisplegañ stourm Doue ouzh ar fallakr, ar C'haldean.

Hervez troerien An Tour-Tan, setu ar gentel roet gant Havakouk : "An Aotroù en deus e eur, hag e-kreiz trubuilhoù ha teñvalderioù ar vuhez e fell dimp gortoz hep faezhañ ha gant ur feiz divrall ma vo reizhet reishaet pep tra."

#### Daveoù
Música sertaneja

Ar **música sertaneja** pe ar **Sertanejo** eo an anvioù roet e Brazil d'un doare sonerezh, eus maezioù an Nordeste, eus ar sertão, er bloavezhioù 1920.

## Poltredoù kanerien


Sergioreis.jpg|Sérgio Reis. 
Renato teixeira.jpg|Renato Teixeira. 
Xororó.jpg|Xororó.
Leonardo (cantor).jpg|Leonardo (kaner). 
Daniel_%28cantor%29.jpg|Daniel.
Zez%C3%A9_Di_Camargo_%26_Luciano.jpg|Zezé di Camargo & Luciano


## Notennoù
Kokochnik

Kokochnik (кокошник e ruseg) a zo ur pennwisk merc'hed a veze douget e Bro-Rusia. Dont a ra ar ger "kokochnik" eus ar ger "kokóch" a dalveze "yar" e henrusianeg. Simbol dilhad hengounel Rusia eo dre vras.

## Istor

Anavezet eo abaoe ar XVIIvet kantved d'an nebeutañ, pa oa bet kavet ar ger "kokochnik" er paperioù evit ur wech kentañ. Met n'ouzer ket pegoulz e oa krouet. Etre an Xvet hag an XIIvet kantved e veze douget seurt pennwiskoù, tost a-walc'h d'ar c'hokochnik a c'holoe an tal hag ar penn.

Douget e veze betek an XXvet kantved, ha betek ar bloavezhioù 1920 e oa ur pezh dilhad eured hengounel. Kokochnik perlez a veze lakaet goude dimeziñ, ha douget gant ar wreg betek ma veze ganet he bugel kentañ, ha goude se e wiske anezhañ nemet evit ar gouelioù. E lec'hioù 'zo e veze douget nemet e-pad tri devezh kentañ an eured. El lec'hioù-se e veze douget pennwiskoù all - mouchouer pe tog, hag ar c'hokochnik ne oa ken nemet ur c'hiz eured.

### Lez an impalaer
Berzet e oa dougen kokochnik d'ar merc'hed eus an noblañs gant an impalaer Pêr Iañ e-tro ar bloavezhioù 1700 pa glaske lakaat anezho da zougen dilhad Europa. Evit-se e oa graet un urzh ispisial. Met lakaet e oa en-dro goude evel lodenn dilhad al lez merc'hed gant an Impalaerez Katelin II. Gant brezelioù Napoleon e save an dedenn evit an dilhad hengounel. Er bloavezhioù 1812-1814 e veze douget "sarafanoù" c'hlaz a ruz e mod "rus". Seurt sarafanoù a veze douget gant an impalaerezed.

Abaoe 1834 e veze douget dilhad al lez nevez, ouzhpennet gant ar c'hokochnik. Seurt dilhad a veze douget gant ar plac'hed-enor betek an dispac'h 1917. Stumm ar c'hokochnik a oa disheñvel diouzh ar pennwiskoù orin, ha tostoc'h ouzh pennwiskoù Azginivelezh Italia.
Ara

**Ara** a c'hall bezañ meur a dra :

## Tud
Un anv-den eo **Ara**.
* Guido Ara (1888-1975), ur melldroader italian
* Masahito Ara (1913-1979), ur skridvarnour japanat
* Seiji Ara (1974-), ur bleiner kirri japanat

## Evned
* *[[Ara (genad)|Ara]]* : ur genad evned eo, e kerentiad ar Psittacidae

## Lec'hioù
Ul lec'hanv eo **Ara** ivez.
* Ara, ur stêr en Aragon
* Ara, ur gêriadenn en Armenia

## Traoù all
* *Ara*: an Aoter (steredeg)
* Ara, ur gazetenn gatalanek
* (849) Ara, un asteroidenn
Psittacus

***Psittacus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ perokeded, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* ar peroked gris Afrika (*Psittacus erithacus*),
* *[[Psittacus timneh]]*
** *P. t. princeps* ha *P. t. timneh*.

Daou (2) isspesad en holl ; o c'havout a reer holl en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Keleier an Naoned

***Keleier an Naoned***, pe ***Keleier Naoned***, gant an istitl "kelaouenn ar vrezhonegerien e bro-Naoned", a oa ur gelaouenn vrezhonek viziek a veze embannet e Naoned etre 1974 ha 1977

Liesskrivet e veze e 1974 ha 1975 ha moullet goude-se adalek miz Genver 1976.

Pennadoù a bep seurt a veze embannet : keleier, eus Naoned hag eus ar bed, studiadennoù, enklaskoù, « kement tra ha ne oa ket lennegezh » evel ma lavare ar re a rae war-dro ar gelaouenn, gant skeudennoù ha tresadennoù. Kalz pennadoù a veze savet gant Bernez an Nail, sinet gant e anv pe gant anvioù-pluenn ; pennadoù gant tud all zo bet ivez, gant Gab ar Moal, Yann-Fañch Jacq, Per Denez, Loeiz Andouard... Jakez Derouet en deroù hag Anna ar Beg da c’houde a oa e penn ar gelaouenn, ha Gwenola ar Beg-Rossinyol a oa merourez. Embannet e voe eus miz Genver 1974 (niverenn 1) betek miz Mae 1977 (niverenn 15).

Paouez a reas da zont er-maez abalamour da ziaesterioù arc'hant dreist-holl : gwall ger e oa lakaat ar gelaouenn da zont er-maez, ha pa vefe bet moullet gant ur mouller emsaver, ha re nebeut a lennerien a oa.
 
## Notennoù ha daveennoù
Levr Nahoum

**Levr Nahoum** a zo unan eus levrioù ar Brofeded en Tanac'h.

Div lodenn a zo e skrid Nahoum: ur salm o tiskouez an Aotrou hag e reizhded (pennad1) hag un diougan war Ninve, ar gêr fallakr a vo distrujet (pennadoù2-3).
## Notennoù ha Davennoù
Psittacus timneh

***Psittacus timneh*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Psittacus timneh princeps*, Alexander, 1909, en Enez Príncipe,
* *P. t. timneh*, Fraser, 1844, eus kreisteiz Ginea da Sierra Leone, Liberia, Mali ha kornôg Aod an Olifant.

## Liammoù diavaez
*  ''Psittacus timneh'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psittacus timneh'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Maria Rita

**Maria Rita** zo anv-micher **Maria Rita Mariano**, ur ganerez vrazilian ganet e São Paulo e 1977. 
Merc'h eo d'ar ganerez Elis Regina ha d'ar sonaozer César Camargo Mariano.

## Albomoù
* *[[Maria Rita (albom)|Maria Rita]]* (2003)
* *[[Segundo (album)|Segundo]]* (2005)
* *[[Samba Meu]]* (2007)
* *[[Elo (album)|Elo]]* (2011)
* *[[Redescobrir]]* (2012)
* *[[Coraçao a batucar]]* (2014)
* *O Samba em Mim - Ao Vivo na Lapa* (2016)

## DVDoù

## Liammoù diavaez
* O kanañ *Não Deixe O Samba Morrer* : [ https://www.youtube.com/watch?v=eaKhlTuhVXU].
* O kanañ *Samba meu* : https://www.youtube.com/watch?v=mvBbqiuNOk8
Sukarno

**Sukarno** (6 a viz Mezheven1901&nbsp;– 21 a viz Mezheven 1970) e oa kentañ Prezidant Indonezia, eus 1945 da 1967. Kavout a reer e anv skrivet **Soekarno** ivez, hervez doare-skrivañ kozh an indonezeg.

Ur plas bras en doa Sukarno el luskad evit dizalc'hiezh Indonezia. Unan eus renerien an emsav broadel e oa, en amzer ma oa renet Indonezia gant an Izelvroioù. E-pad e studioù e savas, asambles gant studierien all, ar Partai Nasional Indonesia, e 1927. Meur a vloaz a dremenas en toull-bac'h abalamour d'e oberiantiz politikel ha dieubet e voe gant Japaniz pa voe aloubet broioù gevred Azia ganto e-pad an Eil Brezel-bed.

E dibenn ar brezel, e miz Eost 1945, e voe embannet dizalc’hiezh ar vro gant broadelourien Indonezia, renet gant Sukarno. Klask a reas an Izelvroioù adtapout o beli war ar vro hag e-pad pevar bloaz e voe bec’h etre broadelourien Indonezia hag ar gouarnamant izelvroat, gant emgannoù ha kendivizoù tro-ha-tro. A-benn ar fin e voe anavezet dizalc’hiezh Indonezia gant an Izelvroioù e miz Kerzu 1949.

Dont a reas Sukarno da vezañ Prezidant Indonezia d’an 18 a viz Eost 1945 ha chom a reas e penn ar vro betek ma roas e zilez d’an 12 a viz Meurzh 1967. E-unan e renas ar vro, ha disfiziout a-bep-eil diouzh ar gomunourien, diouzh an arme ha diouzh an islamourien. Gwanet e voe e c’halloud gant darvoudoù an 30 a viz Gwengolo 1965, pa voe lazhet c’hwec’h jeneral eus an arme gant, war a lavarer, iriennourien eus Strollad Komunour Indonezia (PKI) a glaske kemer ar galloud. Respont a reas an arme, renet gant ar jeneral Suharto dre lazhañ ur bern tud, komunourien ha tud kontet da vezañ a-du ganto. Krediñ a reer e voe lahzet etre  hag ur milion a dud. Adalek ar mare-se, daoust ma kendalc’has Sukarno da vezañ prezidant, war baper, e oa an arme a oa e penn ar vro. E zilez a roas Sukarno d’an 12 a viz Meurzh 1967 ha gant Suharto e voe kemeret e lec’h. Chom a reas Sukarno en e di, dindan evezh ar polis, betek e varv.

E verc’h, Megawati Sukarnoputri, a oa bet prezidantez Indonezia etre 2001 ha 2004.

## Notennoù
August von Pelzeln

**August** Pelzel **von Pelzeln**, bet ganet d'an 10 a viz Mae 1825 e Praha (Impalaeriezh Aostria d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 2 a viz Gwengolo 1891 en Oberdöbling (e-kichen Vienna, Aostria-Hungaria d'an ampoent), a oa un evnoniour aostrian.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Attila phoenicurus]]*,
* **C**
: *[[Conopias parvus]]*, *[[Crypturellus erythropus]]*,
* **D**
: *[[Deconychura stictolaema]]*, *[[Dichrozona cincta]]*, *[[Dolospingus fringilloides]]*, *[[Dromococcyx pavoninus]]*,
* **E**
: *[[Elaenia cristata]]*, *[[Elaenia parvirostris|parvirostris]]*, *[[Elaenia ruficeps|ruficeps]]* ha *[[Elaenia spectabilis|spectabilis]]*, *[[Eleothreptus candicans]]*, *[[Epinecrophylla leucophthalma]]*, *[[Euscarthmus rufomarginatus]]*,
* **F**
: *[[Formicivora melanogaster]]*, *[[Frederickena unduliger]]*, *[[Furnarius minor]]*,
* **G** : *[[Gerygone modesta]]*,
* **H**
: *[[Hemitriccus inornatus]]* ha *[[Hemitriccus zosterops|zosterops]]*, *[[Herpsilochmus atricapillus]]*, *[[Herpsilochmus dorsimaculatus|dorsimaculatus]]* ha *[[Herpsilochmus longirostris|longirostris]]*, *[[Heterocercus flavivertex]]*, *[[Hypocnemoides maculicauda]]*,
* **K** : *[[Knipolegus poecilocercus]]*,
* **L** : *[[Lepidocolaptes fuscicapillus]]*,
* **M**
: *[[Microbates collaris]]*, *[[Myiothlypis leucophrys]]*, *[[Myrmelastes leucostigma]]*, *[[Myrmoderus squamosus]]*, *[[Myrmotherula assimilis]]*, *[[Myrmotherula longipennis|longipennis]]* ha *[[Myrmotherula luctuosa|luctuosa]]*,
* **N**
: *[[Neoctantes niger]]*, *[[Neopelma chrysocephalum]]*,
* **O**
: *[[Ochthornis littoralis]]*, *[[Odontorchilus cinereus]]*, *[[Onychorhynchus swainsoni]]*,
* **P**
: *[[Pachysylvia hypoxantha]]*, *[[Phacellodomus ferrugineigula]]*, *[[Philydor erythrocercum]]*, *[[Picumnus aurifrons]]* ha *[[Picumnus fuscus|fuscus]]*, *[[Poecilotriccus latirostris]]* ha *[[Poecilotriccus senex|senex]]*,
* **R** : *[[Rhegmatorhina cristata]]*,
* **S**
: *[[Schistocichla leucostigma]]*, *[[Sclerurus rufigularis]]*, *[[Sicalis citrina]]*, *Sitta krueperi* (pokerig-Krüper), *[[Sporophila melanogaster]]* ha *[[Sporophila melanops|melanops]]*, *[[Synallaxis albilora]]*, *[[Synallaxis frontalis|frontalis]]*, *[[Synallaxis kollari|kollari]]* ha *[[Synallaxis propinqua|propinqua]]*, *[[Syndactyla dimidiata]]*,
* **T**
: *[[Thamnomanes saturninus]]*, *[[Thamnophilus stictocephalus]]* ha *[[Thamnophilus sticturus|sticturus]]*, *Tinamus guttatus* (tinamou jave gwenn), *[[Tolmomyias assimilis]]*, *[[Tyranneutes virescens]]*,
* **X** : *[[Xenicus gilviventris]].

===[[Isspesad]]où===
* *'D** : ''[[Dendrocolaptes certhia|Dendrocolaptes certhia concolor]]'',
* **P*'
: *Percnostola rufifrons minor*, *Psophia leucoptera ochroptera*, *Psophia viridis obscura''.

## Notennoù ha daveennoù
Traversia lyalli

***Traversia lyalli*** a oa ur spesad golvaneged munut eus ar c'herentiad Acanthisittidae.

Anvet e voe *Traversia lyalli* (kentanv) da gentañ-penn (e 1894) gant an evnoniour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937).

E miz Ebrel 1892 e krogas savadur un tour-tan e Stephens, un enezennig lec'hiet e Strizh-mor Cook (etre Enez an Norzh hag Enez ar Su e Zeland-Nevez). Eno e kavas ar strollad labourerien kaset di ur bern laboused, *[[Callaeas cinereus]]*, *[[Philesturnus carunculatus]]*, *[[Turnagra capensis]]* hag evned bihan-bihan all en o zouez. Enaouet e voe an tour-tan d'an 29 a viz Genver 1894 ha lakaet ur skipailh tri diwaller d'ober war e dro. War a seblant e oa bet degaset d'an enezenn ur gazhez reoù vihan warni d'ar c'houlz-se. N'eo ket souezh 'ta ma voe kaset relegoù evned bihan-kenañ, e-kerzh 1894, ganti pe unan eus he bisigoù da di unan eus an diwallerien. A drugarez da zDavid Lyall, un eiler dezhe hag evnoniour amatour war un dro e voe roet ar spesad nevez da vezañ anavezet gant Rotschild : se zo kaoz e toug anv skiantel ar spesad hini Lyall.
Kerkent kavet ha kerkent aet da get koulz lavaret (n'eo ket bet gwelet liv al laboused abaoe 1899), emichañs abalamour ma paotaas ar c'hizhier en enezenn vihan evel ma voe displeget e klozadur un embannadenn skiantel deuet e-maez e 2004.

Hiziv an deiz ne chom nemet ar spesad *[[Xenicus gilviventris]]* er genad *[[Xenicus]]* dre m'eo aet da get reoù *[[Xenicus longipes|longipes]]* ha ***lyalli***.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e veze ar spesad en ezennig Stephens (Zeland-Nevez).

## Liammoù diavaez
*  ''Traversia lyalli'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Traversia lyalli'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lagonosticta nitidula

***Lagonosticta nitidula*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Estrildidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Su, eus Angola da Republik Demokratel Kongo, Zambia, kreisteiz Tanzania, hanternoz Namibia ha hanternoz Zimbabwe.

## Liammoù diavaez
*  ''Lagonosticta nitidula'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lagonosticta nitidula'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lagonosticta

***Lagonosticta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Lagonosticta larvata]]*
** *L. l. *'larvata***, ''nigricollis'' ha ''vinacea'',
* ''[[Lagonosticta nitidula]]'',
* ''[[Lagonosticta rara]]''
** ''L. r. forbesi'' ha ***rara***,
* ''[[Lagonosticta rhodopareia]]'',
** ''L. r. ansorgei'', ''jamesoni'' ha ***rhodopareia***,
* ''[[Lagonosticta rubricata]]''
** ''L. r. congica'', ''haematocephala'', ''landanae'', polionota'' ha ***rubricata***,
* ''[[Lagonosticta rufopicta]]''
** ''L. r. lateritia'' ha ***rufopicta***,
* ''[[Lagonosticta sanguinodorsalis]]'',
* ''[[Lagonosticta senegala]]''
** ''L. s. brunneiceps'', ''rendalli'', ''rhodopsis'', ''ruberrima'', ***senegala**' ha *somaliensis*,
* *[[Lagonosticta umbrinodorsalis]]*,
* *[[Lagonosticta virata]]*.

O c'havout a reer en Afrika, un isspesad warn-ugent (21) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Lost Planet: Extreme Condition

**Lost Planet: Extreme Condition** (ロスト プラネット エクストリーム コンディション *Rosuto Puranetto Ekusutorīmu Kondishon*), berraet e **Lost Planet**, zo ur c'hoari video tennañ d'an trede sell savet hag embannet gant Capcom e 2006 war Xbox 360.

Adkemeret eo bet ar c'hoari war Windows ha PlayStation 3. Adembanet e voe e 2008 hag istitlet *Colonies Edition*, ennañ ouzhpennadurioù d'ar c'hoari orin ha kartennoù evit c'hoari enlinenn da bellgargañ.

## An istor
Ar blanedenn "E.D.N.III" zo bet trevadennet gant Mab-den degadoù a vloavezhioù zo dre ma oa deuet diaes bevañ war an Douar.
Dre forzh klask un doare energiezh kreñv a-benn talañ ouzh an niver brasoc'h-brasañ a dud o vevañ, e kej an drevadennerien gant an Akrids, ur spesad amprevaned genidik eus ar blanedenn.
Cynghordy

**Cynghordy** zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Sir Gaerfyrddin. Emañ hanter-hent etre Llanwrtyd er biz ha Llanymddyfri er mervent. E kumuniezh Llanfair-ar-y-bryn emañ.

Er reter emañ Coedwig Crychan. Dre un hent bihan e c'haller mont betek Tirabad e Powys.

Un ti-gar zo er gêriadenn, war al linenn "Calon Cymru" a gas eus Llanelli da greiz Bro-Saoz.
Acanthisittidae

**Acanthisittidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1872 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez ae tri genad golvaneged bihan d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Acanthisitta]]* - Lafresnaye, 1842 (1 spesad),
* *[[Xenicus]]* - G.R.Gray, 1855 (2 spesad, 1 aet da get en o zouez),
* *[[Traversia]]* - Rothschild, 1894 (1 spesad, aet da get).

Emañ (Edo) brosezat an holl e Zeland-Nevez.

Bez' e oa eus daou c'henad all gwechall-gozh hag a zo anavezet en abeg d'o c'harrekaennoù :
* *[[Dendroscansor]]* - Millener & Worthy, 1991 (1 spesad (†)),
* *[[Pachyplichas]]* - Millener, 1988 (2 spesad (†)).

## Notennoù ha daveennoù
Xenicus

***Xenicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ golvaneged bihan o ment, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ne chom nemet ur spesad d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Xenicus gilviventris]]*,
* (†) *[[Xenicus longipes]]* (aet da get)
** *X. l. *'longipes**', *stokesii* ha *variabilis*.

O c'havout a reer holl e Zeland-Nevez.

## Rummatadur
Aet e oa ar spesad *Xenicus lyalli* d'ober ar genad *[[Traversia]]* (ar spesad nemetañ *[[Traversia lyalli]]* ennañ).

## Notennoù ha daveennoù
Euschistospiza

***Euschistospiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1943 gant an evnoniour alaman Hans Edmund Wolters (1915-1991).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Euschistospiza dybowskii]]*,
* *[[Euschistospiza cinereovinacea]]*
** *E. c. *'cinereovinacea**' ha *graueri*.

O c'havout a reer en Afrika issahara, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Dyffryn Ceidrych

**Dyffryn Ceidrych** zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin. Emañ e reter ar gontelezh, nepell diouzh Llangadog, en torgennoù a zo war ribl su ar stêr Tywi, war harzoù ar Mynydd Du ha Park Broadel Bannau Brycheiniog.
Esgair (Sir Gaerfyrddin)

**Esgair** zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e kornôg ar gontelezh, en hanternoz da gêr Caerfyrddin. Tremen a ra ar stêr Duad, unan eus adstêrioù ar Gwili, hebiou ar gêriadenn. 

E kumuniezh Cynwyl Elfed emañ.
Felin-gwm

**Felin-gwm**, pe **Felingwm**, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Rannet eo e div lodenn : Felin-gwm Uchaf ha Felin-gwm Isaf. Emañ en hanternoz da Nantgaredig, e kumuniezh Llanegwad.

## Notennoù
Acanthisitta chloris

***Acanthisitta chloris*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad an Acanthisittidae.

Anvet e voe *Sitta chloris* da gentañ-penn (e 1787) gant an naturour svedat Anders Sparrman (1748-1820) : ar spesad nemetañ er genad *Acanthisitta* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Ur spesad amprevanetaer an hini eo hag a vev diwar gontron hag amprevaned bihan all.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an daou isspesad anezhañ e Zeland-Nevez :
* *Acanthisitta chloris chloris*, en inizi ar Su, Rakiura ha Whenua Hou,
* *A. c. granti*, en inizi an Norzh, Aotea ha Hauturu.

Graet e vez "tītipounamu" anezhañ e maorieg.

## Liammoù diavaez
*  ''Acanthisitta chloris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Acanthisitta chloris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Badalona

**Badalona** (distaget [bəðəˈɫonə] e katalaneg) zo ur gêr eus Katalonia, e komark ar Barcelonès, war lez kleiz aber ar stêr Besòs. An trede pobletañ kêr eo, war-lerc'h Barcelona ha L'Hospitalet de Llobregat.
Un lâche

***Un lâche*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor
Da gentañ e oa bet embannet e *[[Le Gaulois]]* ar 27 a viz Genver 1884. Goude e voe adembannet en dastumad *[[Contes du jour et de la nuit]]* en 1885.

## An danevell

## Notennoù
Sistr per

Ar **sistr per** (pe *chistr per*) a zo un died alkoolek fardet gant chug per.

## Kenderc'h
Brudet e oa Klegereg evit ar sistr per graet eno gant per gouez anvet *per boreign*. Skrivet e oa e levr-bloaz departamant ar Mor-Bihan e 1845: « Kalz sistr ha sistr per a vez graet e Klegereg ». *"Bro chistr per"* a veze graet eus korn-bro Klegereg.

Graet e vez sistr per e Breizh, e Normandi, e kornôg Bro-Saoz (*perry*), e kreisteiz Kembre, e Sveden hag e broioù all c'hoazh.

Hiziv an deiz e vez graet sistr per AOG (AOP) e Domfront e Normandi.

## Daveoù
Ke (sant)

**Sant Ke** a vefe ur manac'h brezhon eus an Hen Ogledd. Roud a gaver anezhañ e Kembre, e Kernev-Veur hag e Breizh.

Roet en defe e anv da ziv barrez anvet Sant-Ke e Breizh : Sant-Ke-Perroz, e Treger, ha Sant-Ke-Porzh-Olued, e Goueloù ; kenkoulz ha da Sen Ke e Kernev-Veur.

## Levrlennadur
**Sant Ké, Sant Kleder, Sant Peran, Sant Rumon, Sant Fili*, savet hag embannet gant Minihi Levenez, 1989.
* Charles Henderson, *Four Saints of the Fal: St Gluvias, St. Kea, St. Fili, St Rumon* (1929)
Mailh-tenner

**Mailh-tenner** a vez graet eus un den barrek war an tennañ a-bell gant ur fuzuilh-resisted. Daou zoare anezho a vez kavet : 

* An **[[tenner-resisted]]** ( *designated marksman*, gwechall *sharpshooter*) a zo perzh eus ur gevrenn droadegiezh en arme. E rol eo dastum titouroù, kelaouiñ penn e gevrenn war hec'h endro, ha distruj dafar pe neptuiñ enebourien betek war-dro 600 metr a-drugarez d'ur fuzuilh-resisted. Tennerien-resisted a zo ivez er strolladoù surentez evit gwareziñ pennoù-bras, evezhiañ lec'hioù kizidik evel ar c'hreizennoù nukleel pe talañ ouzh sponterien pe skraperezhioù gouestlidi.
* An **tenner ar gwellañ** pe **[[sniper]]** a labour en arme en ur skipailh bihan (daou pe tri den), asambles gant un arseller a sikour anezhañ da zielfennañ an endro ha da reizhañ e dennoù. Implijout a ra ur fuzuilh-resisted dezhañ ur c'halibr kalz kreñvoc'h evit hini an tenner-resisted (.50 BMG da skouer) evit gellet tennañ pizh pelloc'h evit 600 metr.

## Daveennoù
Parmoptila

***Parmoptila*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1859 gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Parmoptila jamesoni]]*,
* *[[Parmoptila rubrifrons]]*,
* *[[Parmoptila woodhousei]]*
** *P. w. ansorgei* ha ***woodhousei***.

O c'havout a reer en Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Borinquen

**Borinquen** zo anv meur a lec'h hag a denn da enez Puerto Rico.

***Borinquen** (pe *Borikén, Boriquén, Boruquén*), unan eus anvioù Puerto Rico, ur ger hag a deufe eus yezh pobl an *[[Tainos]]*, a veve eno da vare Kristol Goulm, hag a gaver en anv meur a ganaouenn : *Canto a Borinquen*, kanet gant meur a ganer, en enor d'ar vro ; *Borinquen Tiene Montuno*, gant Ismael Miranda. Eus an anv e teu an anvioù-gwan *[[boricua]]*, *borinqueño*, ha *borincano*, implijet ivez da envel broiz, hag a gaver en anvioù lazoù ha kanaouennoù zo.
## Lazoù
* Ar *Sexteto Borinquen*,
* An *Descarga Boricua*.
## Kanaouennoù
* *El Buen Borincano*, savet gant Rafael Hernández Marín (1892-1965).
* *Lamento borincano*, savet gant Rafael Hernández Marín (ha kanet gant tud a-leizh evel Xiomara Alfaro‎, Caetano Veloso ...)
* *Fiesta Boricua*, pladenn gant Ismael Rivera (1931-1987), kaner lesanvet *el Brujo de Borinquen* (sorser Borinquen). 
* *El son borincano*, gant ar c'haner perouat César Vega.

## Lec'hioù
*Borinquen, kêriadenn en Aguadilla, e Puerto Rico.
*Borinquen, kêriadenn en Caguas, e Puerto Rico.

## Notennoù
Nigrita (genad)

***Nigrita*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Nigrita bicolor]]*
** *N. b. *'bicolor***, ''brunnescens'' ha ''saturator'',
* ''[[Nigrita canicapillus]]''
** ''N. c. angolensis'', ''candidus'', ***canicapillus***, ''diabolicus'', ''emiliae'' ha ''schistaceus'',
* ''[[Nigrita fusconotus]]''
** ''N. f. '''fusconotus*** hag *uropygialis*,
* *[[Nigrita luteifrons]]*
** *N. l. alexanderi* ha ***luteifrons***.

O c'havout a reer en Afrika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Skraperezh gouestlidi

**Skareperezh gouestlidi** pe **skraperezh mac'hiaded** a reer eus un obererezh graet evit derc'hel tud a-enep o bolontez (gouestlidi) evit goulenn un dra bennak en eskemm ouzh ar ouestlidi (arc'hant, un hent evit tec'hout, goulennoù politikel hag all).

Abaoe pell zo e reer skrapadennoù gouestlidi ; gant an amzer ez eo kemmet o zalvoudegezh hag o statud.

Er bloavezhioù 1920 e voe graet ar skrapadennoù gouestlidi kentañ gant ur sell a-vremañ, gant Aozadur reveulzier diabarzh Makedonia evit arc'hantaouiñ o stourm ha degas ur sell etrebroadel war o abegoù.

## Talañ
Unvezioù arbennik polis pe lu a vez implijet evit talañ ouzh ar skraperezh gouestlidi.

;Polis
* FBI *[[Hostage Rescue Team]] (HRT)* : unvezh an FBI arbennikaet dreist-holl war an talañ ouzh ar skraperezh mac'hiaded
* SWAT *(Special Weapons And Tactics)*
;Lu
* *[[United States Navy SEALs]] (Sea, Air, Land Teams)*

;Lu
* *[[Spetsnaz]]* : e Rusia e vez implijet muioc'h-mui soudarded an nerzhioù arbennik *Spetsnaz*.
* Strollad Alpha (*Spetsgruppa "A"*, ur rann eus an FSB)

;Lu

* GIGN *(Groupe d'Intervention de la Gendarmerie Nationale)*
;Polis
* GIPN *(Groupe d'Intervention de la Police Nationale)*
* RAID *(Recherche, Assistance, Intervention, Dissuasion)*

## Pennadoù kar
* Gouestlad
Jefferson Davis

**Jefferson Finis Davis** (3 a viz Even 1808 – 6 a viz Kerzu 1889) a oa ur politikour], un ofiser hag un istorour stadunanat. 

Bez' e voe dileuriad ha senedour evit ar Mississippi. Anavezet eo dreist-holl evit bezañ bet prezidant Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. 

Kemeret en doa e karg steuñv brezel ar Stadoù Kengevreet met ne zeuas ket a-benn da gavout ur strategiezh a c'hellje trec'hiñ Stadoù an unaniezh, a oa niverusoc'h ha gant un nerzh greantel kalz brasoc'h.

## Oberennoù
* 1881: *The Rise and Fall of the Confederate Government* (2 levr) (ISBN 0306804182)
* 1889: *A Short History of the Confederate States of America*, embannet gant Balefor Company Publishers, New York (skrid-buhez)

## Levrlennadur
* Collins, Donald E. (2005). *The Death and Resurrection of Jefferson Davis*. Lanham, embanner Rowman & Littlefield Publishers. (ISBN 9780742543041). 
* Cooper, William J. (2000). *Jefferson Davis, American*. embannadur New York: Alfred A. Knopf. (ISBN 9780307772640). 
* Cooper, William J. (2008). *Jefferson Davis and the Civil War Era*. embannadur Baton Rouge: Louisiana State University Press. (ISBN 9780807153116). 
* Thomas, Emory M. (1979). *The Confederate Nation, 1861–1865*. embannadur New York: Harper & Row. (ISBN 9780062069467). 

## Liammoù diavaez
* Jefferson Davis war Findagrave.com
* Jefferson Davis war Gutenberg.org
3rd Tennessee Infantry Regiment

Ar **3rd Tennessee Infantry Regiment** a oa ur rejimant troadegiezh eus Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Enrolet dindan an anv **3rd Vaughn's Tennessee Infantry Regiment**, anvet a-wechoù **3rd Confederate Infantry** pe lesanvet **Vaughn's 3rd**. Kavet e vez raloc'h an anvioù **3rd Tennessee Cavalry Regiment** ha **3rd Tennessee Mounted Infantry Regiment**.

E-penn kentañ Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, Vaughn a savas kentañ rejimant Kengevreet Tennessee. A-raok ma vefe kuitaetan Unaniezh gant Stad Tennessee, e-penn kentañ 1861 Vaughn en devoa bodet div unvez soudarded eus Monroe County. Ar soudarded a oa diaz ar 3rd Tennessee Infantry Regiment. D'an 29 a viz Mae 1861, Vaughn a oa dilennet da goronal.
## Aozadur ar rejimant
Ar rejimant a oa aozet e meur a skour:
* 3rd Regiment, Tennessee Mounted Infantry (Lillard's adal anv ar c'habiten Newton J. Lillard)
### Pennoù meur
* Kabiten J J Reese, pignet da letanant-koronal d'an 29 a viz Mae 1861.
* Kabiten John C Vaughn, deuet da vezañ koronal d'an 29 a viz Mae 1861.
* Major G w Morgan lakaet da vajor d'an 29 a viz Mae 1861
### Is rannoù

Kompagnunezh A

kompagnunezh B

kompagnunezh Ch

kompagnunezh C'h

kompagnunezh E

kompagnunezh F

kompagnunezh G

kompagnunezh I

kompagnunezh K (1)

kompagnunezh K (2)

## Istor ar rejimant
Anavezet eo ar rejimant dreist-holl dre obererezh ar c'horonal bet dilennet gant ar soudarded John C. Vaughn.

Savet e Knoxville, Tennessee, d'an 29 a viz Mae 1861; degemeret e servij e lu Stadoù Kengevreet Amerika d'ar 6 a viz Even 1861 e Lynchburg. An trede rejimant a voe eus an Tennessee da vezañ degemeret e lu ar su.

19 a viz Even 1861 e voe kentañ emgann ar rejimant gant ar c'horonel John C. Vaughn e penn, un trec'h e vezo o welet distruj ur pont-tren war linenn-tren Baltimore hag Ohio e New Creek, Virginia. Tapet e voe ivez daou pezh kanol gant ar rejimant.

D'an 21 a viz Gouhere 1861 e adkaver ar rejimant e-pad emgann Manassas

Adurzhiet e voe d'ar 14 a viz Mae 1862.
## Ambrougadeg Jefferson Davis
Goude kodianidigezh ar jeneral Lee e Appomatox e Ebrel 1865, fiñval a raio ar rejimant dre urzh e Norzh Carolina, betek Charlotte. Eno e voe roet dezho ar c'hefridi da ambrougañ prezidant Stadoù Kengevreet Amerika Jefferson Davis.

Kodianañ a raio e Washington, Georgia, d'an 9 a viz Mae 1865.

## Liammoù diavaez
* Ar 3rd regiment war tngenweb.org
* Ar 3rd Regiment war Firstbullrun.co.uk

## Levrlennadur
* Larry Gordon, [''The Last Confederate General: John C. Vaughn and His East Tennessee Cavalry''](https://books.google.fr/books?id=PNaEL5yFcqoC&pg=PA69&lpg=PA69&dq=3rd+(Vaughan%27s)+Tennessee+Infantry&source=bl&ots=e22T63TPrF&sig=HNbGVTeZFinlHlCBHcp54XwkPUA&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiK0eHixZjLAhXJbBoKHVAqAFAQ6AEIWzAI#v=onepage&q=3rd%20(Vaughan's)%20Tennessee%20Infantry&f=false), embanner Zenith Press (272 pajenn), 15 a viz Meurzh 2009  
## Notennoù ha daveennoù
Mobile Inshore Undersea Warfare

Ar **Mobile Inshore Undersea Warfare Unit** berraet e **MIUWU** a zo ul lod eus an United States Navy, un nerzh surentez gant ar pal da zifenn soudarded an Navy en estren-vro pe war-vor hag ar bazennoù. Implijet int da zifenn ar bazennoù, ar bigi pe al lec'hioù dilestrañ. Unvezioù ar mobile inshore undersea warfare a zo dafaret gant radarioù-fiñv, sonar ha binviji kehentiñ staliet war karbedoù fiñv.

Ar Mobile Inshore Undersea Warfare a zo bet ipmlijet e meur a vrezel:
* Brezel Vietnam
*Oberiadur brezel Enduring Freedom, (Afghanistan) (abaoe ar 7 a viz Here 2001, kenderc'hel a ra)
*Oberiadur brezel Iraqi Freedom, (Irak) (Meurzh betek miz Mae 2003)
## Aozadur

### Strollad unan (Group One) (Kornôg)

MIUWU 101 - Seattle WA

MIUWU 102 - Spokane WA

MIUWU 103 - San Francisco CA

MIUWU 104 - San Jose CA

MIUWU 105 - Long Beach CA

MIUWU 106 - San Diego CA

MIUWU 108 - Corpus Christi TX

MIUWU 109 - Dallas TX

MIUWU 110 - Portland OR

MIUWU 112 - St. Louis MO

MIUWU 113 - Oklahoma City OK

MIUWU 114 - Whitman AFB MO

### Strollad daou Group Two (Reter)

MIUWU 201 - Perrysburg OH

MIUWU 202 - Newport RI

MIUWU 203 - Bronx NY

MIUWU 204 - Fort Dix NJ

MIUWU 205 - Charleston SC

MIUWU 206 - Norfolk VA

MIUWU 207 - Jacksonville FL

MIUWU 208 - Hialeah FL

MIUWU 210 - Fort McHenry MD

MIUWU 211 - Charlotte NC

MIUWU 212 - Gulfport MS

MIUWU 214 - Buffalo NY
## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Nesocharis

***Nesocharis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1903 gant an evnoniour saoz Boyd Alexander (1873-1910).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Nesocharis ansorgei]]*,
* *[[Nesocharis shelleyi]]*
** *N. s. bansoensis* ha ***shelleyi***.

Daou (2) isspesad en holl ; o c'havout a reer holl en Afrika.

## Rummatadur
Dilec'hiet eo bet ar spesad *capistrata* er genad *[[Delacourella]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Pytilia

***Pytilia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pytilia afra]]*,
* *[[Pytilia hypogrammica]]*,
* *[[Pytilia lineata]]*,
* *[[Pytilia melba]]*
** *P. m. belli*, *citerior*, *grotei*, *hygrophila*, *jessei*, ***melba***, *percivali* ha *soudanensis*,
* *[[Pytilia phoenicoptera]]*
** *P. p. emini* ha ***phoenicoptera***.

O c'havout a reer holl en Afrika, dek (10) isspesad dezhe.

## Notennoù ha daveennoù
Levr Sefania

**Levr Sefania** a zo unan eus levrioù ar Brofeded en Tanac'h.

Prezegenniñ a reas Sefania war-dro ar bloavezhioù 640-620 kent JK. Brudet eo al levr evit e daolennadur eus "devezh an Aotrou" (Se **1**,14-18). Gervel a ra ar Yuzevien d'an distro davet Doue ha d'ar binijenn, diouganañ a ra enep ar broadoù nes hag Ashour . D'an diwezh e lez ar profed skleuriñ esper un dazont a eurvad evit Mer'ch Sion ha nemorant Israel (Se **3**).

## Daveoù
Yoshia

**Yoshia** pe **Josias** a oa, hervez ar Bibl, roue Rouantelezh Yehouda etre 640 ha 609 kent JK. Brudet eo evit un adaozadur relijiel bras goude ma vefe bet kavet levr al Lezenn ha bezañ goulennet ali ar profedez Houlda

## Daveoù
Hostage Rescue Team

An **FBI Hostage Rescue Team** berraet e **HRT** a zo un unvez enep-sponterezh ha dieubiñ mac'hiaded, ur skourr eo d'an US Federal Bureau of Investigation (FBI).

An HRT a zo gourdonet evit sikour ar geodedourien Amerikan pe a vroioù kamalad dindan ur Skraperezh mac'hiaded‎ gant nerzhioù enebour, sponterien pe torfedourien.

An Hostage Rescue Team a zo bet krouet e 1982 gant Danny Coulson, ez skoazeller eiler rener an FBI, anzavet e oa bet da vezañ mat da servij e miz Here.

50 gwazour a oa e-penn kentañ met uhelaet eo bet an niver a-benn bremañ da 90. Ar c'hefridioù fiziet a zo reoù arvarus ha diaes da verañ. E doare ar SWAT met a-live broadel ez eo HRT.

Staliet ez eo e Akademiezh an FBI e Quantico Marine Corps Base, e Stafford County, Virginia.

## Istor
E 1983 e voe krouet an HRT, betek-hen ne oa ket un unvez sivil enep-sponterezh. C'hoarioù-olimpek Los Angeles 1984 a oa kaset war-raok setu penaos e voe anat e vanke un unvez en doare-se. Ne oa ket ar c'hoant gant gournamant ar Stadoù-Unanet da welet ur grizenn wadus evel hini Munich e 1972 a welas 11 sportour izraelian lazhadeget gant sponterien goude ur skraperezh mac'hiaded.

Dre lezenn, an nerzh milourel ne c'hell bezañ implijet war tiriad ar Stadoù-unanet nemet dre urzh ar prezidant pe ar parlamant. Setu penaos e voe soñjet e doareoù stourm all. Setu petra a voe mammenn da grouidigezh an Hostage Rescue Team.

Hiziv-an-deiz ez eo ledanoc'h tachenn implij an HRT n'eo ket mui nemetken a-enep ar skraperezh mac'hiaded, bremañ e vez ivez an harzadennoù risklus, ambrougañ uhelidi ha raloc'h un implij war tachennoù-brezel a-benn harpañ an nerzhioù lu.

## Liammoù diavaez
* An HRT war lec'hienn ofisiel an FBI
## Notennoù ha daveennoù
Spermophaga

***Spermophaga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Spermophaga haematina]]*
** *S. h. *'haematina***, ''pustulata'' ha ''togoensis'',
* ''[[Spermophaga poliogenys]]'',
* ''[[Spermophaga ruficapilla]]''
** ''S. r. cana'' ha ***ruficapilla**'.

O c'havout a reer en Afrika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Levr Daniel

**Levr [[Daniel (Bibl)|Daniel]]** (Da) a zo unan eus levrioù an Tanac'h, renket er Skridoù, an trede lodenn etre Levr Ester ha Levr Ezra Er Bibl katolik e kaver anezhañ renket e-touez ar levrioù profedek etre hini Yehezkel ha hini Hoshea, kentañ levr ar profeded “vihan”.

Div vammenn a zo, hini an Tanac’h, lod en hebraeg, lod en arameeg hag an hini c’hresianek gaat lodennoù ouzhpenn.

Div droidigezh e gresianeg a gaver : hini ar Seikont ha hini Deodosion. Dibabet o deus troerien An Tour-Tan treiñ ar stumm diwezhañ e brezhoeg peogwir ez eo tostoc’h, a lavarer, d’ar skridoù semitek.

Haroz al levr Daniel a zo ur Yuzev yaouank bet forbannet e Babilon, un den gouiziek hag ampart anezhañ war ar skiantoù kevrinek, deuet en abeg da se da vezañ brudet e bro Galdea. N’heller ket lavarout e vefe istorek an holl darvoudoù danevellet el levr. Ar pezh a fell d’an aozer eo diskouez emañ hollc’halloud an Aotrou o ren, diouzh e c’hrad, tud ha darvoudoù zoken pa seblant an nerzhioù-enep kaout an trec’h. Emañ pobl Yehouda en harlu ha kalz a zo en arvar da vezañ digalonekaet…

Levr an esperañs a c’heller ober eus Levr Daniel n’eo ket hepken diwar istor Daniel met dre ar gweledigezhioù lakaet gant an oberour war gont e haroz hag a servij dezhañ moarvat da zeskrivañ ar mareoù a reuzioù dirollet war ar Yuzevien dindan heskinerezh ar vistri hellenek da vare Antioc'hos IV Epifan (175-164 kent JK). El levr e kaver meneg adsav ar re bet lakaet da varv abalamour d’o feiz d’ar vuhez. (Da, 12,1-3).

El lodenn c’hresianek e kaver teir zestenn :

*Pedenn Azaria ha kantik an tri faotr yaouank a c’heller stagañ ez eeun war-lerc’h Da 3, 23. Ar bedenn a zo da gentañ kofezadur ar pec’hedoù ha da c’houde galvadenn da drugarez an Aotrou war e bobl wasket. Ar c’hantik a zo ur meulgan da Zoue, krouer an hollved, evit holl e grouadurioù, hag ivez ur c’han a drugarez peogwir en deus dieubet e servijourien diouzh ar flammoù-tan.
*Istor Souzanna a vez lakaet peurvuiañ goude pennad 12 an destenn hebraek. Diskouez a ra Ragevezh-Doue o wareziñ a neb a lak ennañ e fiziañs peogwir eo bet diframmet gant Daniel en deus diskouezet d’an holl he dinammded, diouzh daouarn barnerien fallakr.
*Danevelloù Bel hag an Aerouant a gaver goude istor Souzanna, a zo enep an idolouriezh. Distrujet en deus Daniel idoloù rak dic’halloud int. Fuloret eo ar bobl ha kondaonet eo Daniel da vezañ taolet e foz al leoned gant roue Babilon. Kas a ra Doue e ael d’e ziwall ha d’e zieubiñ hag anzav a ra ar roue e-unan « n’eus ket doueed all estregetañ ». (Da 14, 40)

## Liamm diavaez
* Ar Bibl katolik e brezhoneg (Levr Daniel)

## Daveoù
Daniel (Bibl)

**Daniel** a zo haroz Levr Daniel unan eus levrioù an Tanac'h, renket er Skridoù, an trede lodenn, etre Levr Ester ha Levr Ezra. Er Bibl katolik e kaver anezhañ renket e-touez ar levrioù profedek etre hini Yehezkel ha hini Hoshea, kentañ levr ar profeded "vihan". Skrivet e voe Levr Daniel e-kerzh prantad heskinerezh Antioc'hos IV Epifan (175-164 kent JK) evit reiñ kalon d'ar Yuzevien.
Kroaz Breiz

***Kroaz Breiz*** a oa ur gelaouenn vrezhonek kristen a zeuas er-maez etre Mae 1948 ha Genver 1951.

Pa voe savet *Kroaz Breiz* e oa an aotrou Yann-Frañsez Falc'hun, kelenner e Kloerdi Bras Kemper a oa rener, betek an niv. 30, hag an aotrou Laorañs Bleunven a rae war-dro ar c’houmanantoù. Sammet e voe ar renerezh gant an aotrou Bleunven adalek an niverenn 31-32 (Du-Kerzu 1950), tra ma teue Visant Seite da vezañ merour ha d’ober war-dro ar c’houmanantoù.

Ur gelaouenn viziek e oa, met meur a wech e teuas niverennoù doubl er-maez, evit daou viz. E brezhoneg penn-da-benn e oa ar pennadoù : testennoù relijiel, kontadennoù, rentaoù-kont eus gouelioù ar Bleun-Brug, kanaouennoù, gerioù-kroaz ivez. Embannoù bruderezh a oa er pajennoù kentañ hag er pajennoù diwezhañ, e galleg ar braz anezho.

Ar re a save pennadoù a oa beleien an darn vrasañ anezho. En o zouez e c’haller menegiñ Saig ar Go, Paotr Treoure, Laorañs Bleunven, Pêr Yann Nedeleg, Yann-Frañsez Falc'hun, Yann Tranvouez, Jozef Seite, H. Greff, Pêr Guichou, Kerlann ivez. Un nebeud skridoù koshoc’h a oa ivez, savet gant tud aet da anaon evel Absulio pe Spern Gwenn.

E miz Genver 1951 e oa bet kemennet d’al lennerien e oa cheñchet anv ar gelaouenn hag a zeue da vezañ Bleun Brug.

## Liamm diavaez
*Dastumad diglok eus Kroaz Breiz (niv. 17--33) - lec'hienn Eskopti Kemper ha Leon
*Dastumad klok eus Kroaz Breiz (1--51) - Levraoueg Niverel Breizhek hag Europeat

## Notennoù
Hypargos

***Hypargos*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Hypargos margaritatus]]*,
* *[[Hypargos niveoguttatus]]*
** *H. n. macrospilotus* ha ***niveoguttatus***.

O c'havout a reer holl en Afrika issahara, daou (2) isspesad dezhe.

## Notennoù ha daveennoù
El Clan

***El Clan*** a zo ur film arc'hantinat-spagnol savet gant ar filmaozer Pablo Trapero ha deuet er-maez e 2015.

## Ranniata
* Guillermo Francella : Arquímedes Puccio
* Peter Lanzani : Alejandro Puccio
* Lili Popovich : Epifanía Puccio
* Giselle Motta : Silvia Puccio
* Franco Masini : Guillermo Puccio
* Gastón Cocchiarale : Maguila Puccio
* Antonia Bengoechea : Adriana Puccio
* Stefanía Koessl : Mónica

## Liammoù diavaez
* El Clan pajenn *[[Allociné]]*