open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pradvael

**Pradvael** (*Préfailles* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Pornizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
*Beg Gweltaz; 
* War lez ar Meurvor Atlantel emañ Pradvael.

## Istor
### 
#### Krouidigezh ar gumun
* Krouet e voe ar gumun e 1908 diwar ul lodenn eus tiriad Plaen-Raez.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 22 waz ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,16 % eus he foblañs e 1911.
#### Kemm [[Arondisamant]]
* 1926: lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Sant-Nazer pa voe diskaret Arondisamant Pembo.
## Monumantoù ha traoù heverk

Préfailles - Bunker de la pointe Saint-Gildas 01.jpg
Préfailles - Bunker de la pointe Saint-Gildas 08.jpg

* Bunkerioù a voe savet er gumun gant an Alamaned e-pad an Eil brezel-bed.

44 Préfailles mam.JPG

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Monumant ar re varv war an aod, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv 1914-1918  ha 1939-1945  er chapel *Sant Weltaz hag Intron-Varia*.

Carrelets port aux gothsP1010106mod.jpg

* Rouedoù-karrezek.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Marvet int e-pad an Eil Brezel-bed. An holl anezhe (pe dost) a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher *RMS Lancastria* eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ

## Pennad kar
* Plaen-Raez.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Pontkastell-Keren

**Pontkastell-Keren** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e su ar vro. Pennlec'h Kanton Pontkastell-Keren eo. 
## Douaroniezh
Ar stêr Brived a dreuz Pontkastell.

## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Castello de Ponte**, XIt; **de Ponti Castelli**, 1096; **Domina de Loqueren dedit prioratui Sancti Martini de Ponte Castri (...)**, 1274; **Pontem Castri**, 1287

## Ardamezioù

* Brizhet e deir greskenn en gul

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Pontkastell-Keren e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Pontkastell-Keren hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
###### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 200 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,13 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 36 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* D'ar 25 a viz Gouere 1944 e kouezhas un nijerez (*[[Avro Lancaster|Lancaster]]* marilhet PA968 ha kodet VN-S) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Pontkastell-Keren; mervel a reas he seizh nijour, douaret e voent e bered ar gumun.
### Darvoudoù-sport a bep seurt
* 4 a viz Gouere 1988 : 1 tennad-hent Tro Bro-C'hall 1988 etre Pontkastell-Keren ha Machikoul ; trec'h eo Steve Bauer (Kanada).
## Brezhoneg
* 20,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* E miz Du 1942 e votas kuzul-kêr Pontkastell evit ma vefe kelennet ar brezhoneg e skolioù publik Breizh-Izel. Gant ar vot-se e diskoueze Pontkastelliz o c'hengred gant al luskad Ar Brezoneg er Skol kaset war-raok gant Yann Fouéré abaoe 1934.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an 18 a viz Meurzh 1923.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

* Nijourion e oant holl. Marvet int e-pad an Eil brezel-bed.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud liammet ouzh ar gumun
* E Pontkastell e oa ganet an dudenn "Antoine Bloyé" tennet eus ar romant anvet dioutañ ha skrivet gant Paul Nizan (1905-1940).
* Ar filmaozer Jacques Demy (1931-1990) zo genedik eus Pontkastell, al levraoueg a zo bet anvet dioutañ.
* Jean-Bernard Vighetti a oa ganet e Pontkastell e 1943. Stourmet en deus evit ar sevenadur poblek hag an douristelezh e Breizh hag e Bro-Redon, savet en deus an *[[Bogue d'or|Dolgenn aour]] ha festival an *Tombées de la Nuit'' e Roazhon. Roet e oa Kolier an Erminig dezhañ e 1999.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Gwelout ivez

* Kumunioù Liger-Atlantel

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn internet ar gumun
* Pontkastell war lec'hienn an IGN
*Istor Pontkastell
## Levrlennadur
## Dave ha notennoù
Jakez II (Bro-Saoz)

**James II**, pe **Jakez II** (Londrez, 14 a viz Here 1633 – Saint-Germain-en-Laye, 16 a viz Gwengolo 1701), a voe Roue Iwerzhon ha Bro-Saoz, ha **Jakez VII roue Bro-Skos** war un dro, adalek 1685 betek 1688. Ur roue katolik e oa, ha diskaret e voe diwar e dron gant an Eil dispac'h saoz kaset en-dro gant ar brotestanted. Repu a gavas e Bro-C'hall.

## E vuhez
Mab trede henañ e oa da Charlez Iañ, ar roue saoz dibennet, ha da Henriette Bro-C'hall (1609-1669), merc’h da Herri IV, roue Bro-C'hall. Kenderv-kompez e oa d’ar roue gall Loeiz XIV, hag ur c’hoar dezhañ, Henriette d'Angleterre, a zimezas gant Philippe de France, dug Orleañs, breur d’ar roue-se.

D’ar 27 a viz Genver 1644 e voe anvet da zug York, an titl a vez roet da eil mab bev ar rouaned saoz.

Anvet e voe da roue war-lerc’h e vreur Charlez II, roue Bro-Saoz, marvet dishêr d’ar 6 a viz C'hwevrer 1685. Kurunennet e voe en abati Westminster d’an 23 a viz Ebrel 1685, hep ober al le evit kurunenn Bro-Skos.

D’ar 24 a viz Du 1659, e Breda, en Izelvroioù, e timezas da Anne Hyde (1637-1671), merc’h da gentañ kont Clarendon, en devo eizh bugel diganti, an danvezioù rouanezed Mary II, hag Ann Iañ.

Pan intañvas e timezas d'an 21 a viz Du 1673 da Maria Modena (1658-1718), priñsez katolik, merc'h da Alfonso III d'Este-Modena, dug Modena, hag en devo c'hwec'h bugel diganti, ha ne vanas nemet daou anezho : Jacques François Édouard Stuart (1688-1766) ha Louise Marie Thérèse Stuart (1692-1712).

## Bro-C'hall
Tec'hel a eure Jakez II, hep stourm, d'an 11 a viz Kerzu 1688, ha diroueet e voe miz goude. Repu a gavas e ti e genderv gall, Loeiz XIV, evel kalzik eus e harperien anvet "**[[Jacobited]]**".

## E varv
Mervel a reas Jakez II e kastell Saint-Germain-en-Laye ; beziet e voe en iliz ar barrez-se.

## Notennoù
Divroadeg iwerzhonat da Vreizh

An divroadeg iwerzhonat a grog e Breizh er 17vet kantved, goude dilestr Oliver Cromwell e Dulenn evit sujañ Iwerzhon dindan ar banniel saoz. Kemeret e voe an douaroù evit reiñ anezhe d'ar Saozon. Kalz a Iwerzhoniz a oa deuet paour-tre gant an dra-se hag int a c'houzañve gant an naonegezh. Neuze, kalz a dud a soñje kuitaat Iwerzhon da vont d'an douar-bras. War-dro 35 000 e-pad ar 17vet kantved.
Gant an niver-se, ret eo adlakaat 19 000 soudard Iwerzhonat a servije en armeoù ar broioù all (katolik dre vras) ha 1 000 soudard iwerzhonat bep bloaz e-pad an 18vet kantved.

## Anvioù gant orin iwerzhonat e Breizh
Ar roud eus an divroadeg iwerzhonad en deus adkavet e Breizh gant fichennoù marv, badeziant, aktoù sivil en tiez-kêr ha kumunioù disheñvel.
Kavet e vez anvioù gouezeleg evel Ó Súilleabhain, [O suileva:n] e skritur fonetik skrivet dre ar Vretoned Souillevan (Mur), Soulvan (Noal-Pondi) hag anvioù all Suibhne deus kontelezh Korkig, su Iwerzhon, skrivet Sign e Sant-Wenn, Souhignie er Gemene.

Tout an anvioù a veze diskrivet gant ar veleien vreizhat met gant ur mod brezhoneg dre-vras rak an Iwerzhoniz a oa deuet er mare-se a gomze iwerzhoneg.

Adkavout a reer ivez an anv Mac Carty skrivet Carty, Cartier ha memes Carré.
E-barzh Kaieroù bras Henbont ez eus anvioù e-giz Oridan pe Ohé, gant orin iwerzhonad.
Un anv interestus zo Thomas de Voqueldafadri, marteze e vefe ur familh nobl eus kontelezh Laois.
Kavout a reer un anv gwregel ivez, e-giz se e Loudieg / Lodaog, ur person en e treuzskrivadur Ny an Neisse er bloavezh 1638.
O studiañ an anvioù iwerzhonad e ouzer war-dro 70% etreze zo deuet eus su an Iwerzhon, kontelezh K/Cork dre resis. Ul lodenn all eus Kerry, hag e kaver ivez anvioù eus Kreiz an Iwerzhon.
An Iwerzhoniz pinvidik a yae e kerioù-porzh evel Sant Maloù ha Naoned met an tu-kreñv eus an divroadeg a chome e kreiz Breizh.
Diwar 1690 e kave nebeutoc'h a nebeutañ anvioù iwerzhonad, pe dimezet o deus ar merc'hed ha kollet o deus o anv, pe soñjer an Iwerzhoned o deus enrollet en arme Jakez II a Vro-Saoz.

Pezh a zo iskis ez eo peurviañ an anvioù iwerzhonad ne skrivont nemet ur wezh.

Koulskoude chom a ra kalz labour evit kompren an divroadeg-se.

## Evit mont pelloc'h
*Alain Le Noac'h, Éamon Ó Ciosáin. *Immigrés irlandais au XVIIe siècle en Bretagne - du Centre-Bretagne à l'embouchure du Blavet*, Emb. Skol-Uhel ar Vro, Du 2006, 86 p.
*Alain Le Noac'h, Éamon Ó Ciosáin. *Immigrés irlandais au XVIIe siècle en Bretagne (levrenn II) - Du Centre-Bretagne à Lannion*, Skol-Uhel ar vro, 2009
*Alain Le Noac'h, Éamon Ó Ciosáin. *Immigrés irlandais au XVIIe siècle en Bretagne (levrenn III) - Nantes, paroisse Saint-Nicolas*, Skol-Uhel ar vro, 2015, 105 p.
Kroazieg

**Kroazieg** zo ur gumun a Vreizh e Kanton Pontkastell-Keren, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* Lec'hiet etre Erv Breizh ha Briwer emañ er c'hroashent etre daou ahel : Donez - ar Roc'h-Bernez ha Pontkastell-Keren - Sant-Yoasin.

## Anv
* Erwan Vallerie ː **Croazac**, 1095; **Croachac**, 1099, 1104; **Croysiac**, 1287; **Croyssac**, 1287; **Croazac**, 1104; **Croçzac**, 1330; **Croçzac**, XVvet; **Croarzac**, fin XV*vet*; **Croissac**, 1630

## Ardamezioù
*Palefarzhet : ouzh 1, leun a erminoù; ouzh 2, en gul e gammell peuliet en aour; ouzh au 3, en geot e dol-maen en argant; ouzh 4, gwezboellek etre aour ha glazur.*

Aozer ː Kuzul ar Gumun gant an Ao. Olivier Cruau. Kuzul ar Gumun, 20 Gwengolo 1990; Enrollet d'an 11 Mezheven 1990

## Istor
* Adalek ar ragistor e oa bet annezet Kroazieg ha roudennoù eus nevezoadvezh ar maen a chom war dachenn ar gumun. Roman eo orin anv ar gumun, avat.
* E-pad ar Grennamzer e oa ar barrez un darn eus beskontelezh Donez. Daou greñvlec'h a oa war he zachenn : **Kastell ar C'horn** ha **Kastell Lorieux**. Distrujet e voent e-pad ar brezelioù relijion.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Kroazieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pontkastell-Keren hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,50 % eus he foblañs e 1911.
## Brezhoneg
* 21,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Crossac bois-hoel 04.jpg

* Peulvan Koad Hoel.

Dolmen de la Barbière, Crossac 01.jpg

* Liac'hven La Barbière.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Augustin Picot de Bellebat, selaouer ouzh kambr ar C'hontoù Breizh e 1678.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh

## Liammoù diavaez
Kroazieg war Geobreizh

## Levrlennadur

## Daveoù ha notennoù
Santez-Anna-ar-Brived

**Santez-Anna-ar-Brived** (*Santez-Anna* pe *Santez-Anna-Kambon* gwechall) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Pontkastell-Keren, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Brived emañ Santez-Anna.
## Istor
### 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe kumun Santez-Anna-Kambon e 1875 diwar ul lodenn eus tiriad Kambon ha lakaet e voe e Kanton Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 91 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,55 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 22 a viz C'hwevrer 1955 hervez plakennoù ar re varv.
#### Kemm kanton
* E 1980 e voe lakaet Santez-Anna e Kanton Pontkastell-Keren.

## Brezhoneg
* 28,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Santez Anna*, 1695.
* Plakennoù ar re varv ouzh an iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennad kar
* Kambon.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Plougonwaz

**Plougonwaz** a oa ur gumun eus Breizh, e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.

## Ardamezioù

## Douaroniezh

Plouguenast - Pont sur le Lié - AD22 - 16FI4289.jpg|Ar pont dreist d'al Lié.

* war lez ar stêr Lié emañ Plougonwaz.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 115 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,87% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 8 a viz Meurzh 1943 e kouezhas ur c'harr-nij *[[B-17]]F* (marilhet 41-24514 ha kodet BO-R) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e Plougonwaz; lazhet e voe un nijour, eizh milour a voe tapet gant an Alamaned, an dekvet hini a zeuas a-benn da achap.
* Kemeret e voe 30 000 Lur en ti-post, gant daou ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 20 a viz Mae 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas ugent den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard.
## Brezhoneg
* 14,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de la Touche-Brandineuf à Plouguenast.JPG|Ar maner.

* Maner "La Touche-Brandineuf", dibenn ar .

Plouguenast (22) Église du Vieux-Bourg 03.JPG|An iliz katolik.
Plouguenast (22) Église du Vieux-Bourg 04.JPG|Ar groaz.

* Iliz katolik *Sant Pêr* (1835-1853) er Vourc'h Kozh ha kroaz ar vered e kloz an iliz.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* 1883 : Dom Alexis (Mathurin Presse e anv gwir), manac'h kisterkiat, adsaver Abati Boken e Plened-Yugon.
* 1926 : Lucien Rault, kampion breizhat ar redek a-dreuz maezioù.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Plougonwaz war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Santez-Rouanez-Breizh

**Santez-Rouanez-Breizh** a zo ur gumun a Vreizh e gevred ar vro e Kanton Pontkastell-Keren, e Liger-Atlantel.
## Douaroniezh
## Istor
* Sant-Kado oa he anv betek 1680.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Santez-Rouanez-Breizh e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pontkastell-Keren hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 1,21% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun  hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
* 21,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Ste-reine-bretagne karlane 01.jpg

* Liac'hven Karlane.
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* E Santez-Rouanez-Breizh e oa ganet ar barzh René-Guy Cadou d'ar 15 a viz C'hwevrer 1920.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Sant-Yoasin

**Sant-Yoasin** (*Saint-Joachim* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Pontkastell-Keren, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Gerdarzh
* Diwar un adstumm d'an anv Joakim. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Yoasin e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Mouster-al-Loc'h hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. Lakaet e voe e Kanton Pontkastell-Keren e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 156 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,73% eus he foblañs e 1911.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun  hervez plakennoù ar re varv en iliz katolik.
#### Film
* E Sant-Yoasin e oa bet troet ar film *[[La Brière]]* gant ar filmaozour gall Léon Poirier adalek miz Meurzh betek miz Mezheven 1924.
## Brezhoneg
* 42,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* E-kerzh ar bloavezhioù 1930 e votas kuzul-kêr Sant-Yoasin ur gouestl evit kelenn ar brezhoneg er skolioù, diwar atiz al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES).

## Monumantoù ha traoù heverk
* Mirdi ar wreg nevez.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*Mirdi ar wreg nevez
Kontelezh An Dún

**Kontelezh An Dún** (*Contae an Dúin* en iwerzhoneg ha *County Down* e saozneg) zo ur gontelezh e biz Iwerzhon. Dún Pádraig (*Downpatrick*) eo kêr-benn ar gontelezh ha Beannchar (*Bangor*) ar gêr vrasañ enni. 
516&nbsp;000 a dud a oa o chom enni e deroù 2007. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Kontelezh Fear Manach

**Kontelezh Fear Manach** (*Contae Fhear Manach* en iwerzhoneg ha *County Fermanagh* e saozneg) zo ur gontelezh e hanternoz Iwerzhon. Inis Ceithleann (*Enniskillen*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
54&nbsp;033 a dud a oa o chom enni e 1996. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Agave

**Marteze emoc'h o klask [[Agaue]]*.

An anv ** Agave** (eus ar ger henc'hresianek *Agavos*, "nobl" o "bamus") a zo roet d'ur rumm plantoù debrus eus ar spesad Agavaceae hag anavezet ivez evel * agave, pita, maguey, cabuya, fique, [[mezcal]]* a gaver stank e dezerzhioù hanternoz Mec'hiko (Chihuaha, hag all).
Jason

**Jason** zo un anv-bihan saoznek, a orin gresianek, roet d'ar baotred.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv gresianek Iason, haroz mojenn ar maoutken aour.

## Adstummoù
**Jayson, Jaeson, Jaison, Jacyn.
**Berrstumm: *Jay, Jace*.

Kar e seblant bezañ an anv * Jacin*, roet d'ar merc'hed, deuet e gwirionez eus an anv portugalek-spagnolek [[Jacinta]], pe [[Jacinda]], deuet eus an anv gresianek [[Hyacinth]] .

==Tud==
*[[Jason Kirene]], prederour, 
*[[Jason Tarsos]], abostol, meneget e anv en [[Oberoù an Ebestel]], 
*[[Jason Lee]], aktour stadunanat
* [[Jason Statham]], aktour saoz
* [[Jason Bateman]], aktour stadunanat

==Lennegezh==
**Jason Compson'' er romant saoznek The Sound and the Fury gant William Faulkner.

## Lec'hanvioù
*Jason (Norzhkarolina), e SUA.
*Inizi Jason, en Enezeg Maloù.
Faeton

Ar **Faetoned** (unander : **Faeton**) eo ar spesad evned-mor eus an urzhiad Phaethontiformes, ennañ ur c'herentiad hepken (Phaethontidae) hag ur genad hepken (*Phaethon*). Moranvet int *evned an trovanoù* e meur a yezh.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Phaethon aethereus]]*
** *P. a. aethereus*, *P. a. indicus* ha *P. a. mesonauta*,
* *[[Phaethon lepturus]]*
** *P. l. ascensionis*, *P. l. catesbyi*, *P. l. dorotheae*, *P. l. europae*, *P. l. fulvus* ha *P. l. lepturus*,
* *[[Phaethon rubricauda]]*
** *P. r. melanorhynchos*, *P. r. roseotinctus*, *P. r. rubricauda* ha *P. r. westralis*.

Trizek (13) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Keiz-Raez

**Keiz-Raez** (*Cheix-en-Retz * e galleg) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, er c'hreisteiz d'al Liger.

## Douaroniezh
* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Acheno.
## Dezougen
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Chayx*, 1450 ; *Chazy*, 1452 ; *Chayz*, 1452.
## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
*En geot e wifrell gommek en argant, heuliet ouzh dehoù gant ur chapel en aour, ouzh kleiz gant ur blokad rezin skoret ha deliennet ivez en aour.*
*Aozer ː Kuzul ar Gumunn & Pierre Fréor.
*Degemeret d'ar 
Arouez ar stêr eo ar wifrell gommek hervez Froger & Pressensé.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Keiz-Raez e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pentelloù hag e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,26% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun e 1944 hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 23 a viz Genver 1957 e Tunizia hervez monumant ar re varv .
#### Kemmoù melestradurel
* 1926: lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Sant-Nazer pa voe diskaret Arondisamant Pembo.
* 1976: lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Naoned.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Brewenn pa voe diskaret Kanton Pentelloù e 2014.

## Monumantoù ha traoù heverk

Cheix-en-Retz_44_pierre_tremblante_02.jpg

* Maen *Sant Varzhin*.

Cheix-en-Retz 44 église.jpg

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez
* Keiz-Raez war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Ar Menez (Liger-Atantel)

**Ar Menez** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e Bro-Raez, er c'hreisteiz d'al Liger.
## Istor
### 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe ar gumun e 1877 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Sant-Yann-ar-Granneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 68 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,18 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwezek den abalamour d'ar brezel.
#### Arondisamantoù
* 1926: lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Sant-Nazer pa voe diskaret Arondisamant Pembo.
* 1976: lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Naoned.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn. 
* Kastell Aux, 1767, luc’hskeudenn.
* Maner Port-Joly, 1905-1907, luc’hskeudenn.
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, 1864-1869, luc’hskeudennoù. 
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ

## Pennad kar
* Sant-Yann-ar-Granneg.
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
*Ar Menez war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Ma c'helljen-me kanañ laouen

**Ma c'helljen-me kanañ laouen** a zo ur pezh-c'hoari savet ha c'hoariet gant Strollad ar Vro Bagan, ur strollad c'hoariva renet gant Goulc'han Kervella.

C'hoariet e oa bet meur a wezh er bloavezhioù 1970 ha berzh bras en doa graet neuze. Adc'hoariet eo bet e 2006.

## Levrlennadur
* Strollad ar Vro Bagan, *Ma c'helljen-me kanañ laouen*, Al Liamm, Ar Baol-Skoubleg, trede trimiziad, 1977.
Gwagenn TV

**Gwagenn TV** a zo anv ur gevredigezh hag a glask kinnig abadennoù sizhuniek e brezhoneg war ar genrouedad. Klask a ra reiñ ar gaoz da vrezhonegerien yaouank, reoù Breizh-Uhel hag an harlu.

## Liammoù diavaez
*Al lec'hienn
Taranis

**Taranis** e oa unan eus doueoù pennañ ar Gelted. Mestr an oabl hag ar c'hurun e oa, hag ar ger *taran* a dalv kement ha kurun. Diskouezet e vez alies gant luc'hed hag ur rod.

Braouac'hus hag uhelek eo. Ober a ra Taranis aon gant e daranoù hag e luc'hed spontus. Hep ger ebet ez atahin drastoù gant ar foeltr hag al liñvadegoù, met, er memes amzer, e tegas ar glav mat a vag an douar hag a laka an eostoù da ziwan. Taranis a vez skeudennet evel un den kreñv, barvek hag o terc'hel ur rod vras (gwelet Chaodouron Gundestrup, Bro-Danmark). 

Aroueziañ rod an amzer a ra moarvat, hag an amzer o tremen.
Gwelet e vez war ur marc'h, o c'haoliata ur ramz gant ul lost naer evit reiñ da c'houzout e vestroni. Kar e seblant bezañ dre-se da Yaou a oa trec'h war ar ramzed. C'hoant en deveze Taranis e vije aberzhet tud : serriñ a raed aberzhed e-barzh kaouedoù koad ha lakaat a raed tan enno, pe e kinniged pennoù troc'het dezhañ. Kavet e vez tresoù eus e azeuladur e Galia, Alamagn, Hungaria, er Balkanoù hag e Breizh-Veur.

## E Breizh

## E skeudennoù

Testeniet eo e veze kehelet en Arvorig: e Breizh e veze enoret war Menez-Dol, a oa anvet *Lechteren* hervez un dornskid kozh.

Lidet e veze ivez en Enez Vreizh, Renania, Dalmatia, Provañs hag Aovergn, hag ivez Hungaria. A-raok an aloubadeg roman e oa krog tud Galia, levezonet ma oant gant o amezeien moarvat, da skeudenniñ o doueed: delwennoù hag aoterioù a voe savet, ha pouezusoc'h e teuas al lec'hioù kehelañ da vezañ.

Seizh aoter zo bet kavet en Europa hag a oa gouestlet d'an doue Taranis, hag an holl a oa warne enskrivadurioù e henc'hresianeg pe latin. menegiñ a ranker kaoter Gundestrup (200 pe 100 kent JK), kavet e Danmark, ma weler skeudenn Taranis.

Peurvuiañ e veze gwelet evel un den en e vent, barvek ha korfek.
Maastricht

**Maastricht** (skrivet *Maestricht* gwechall, *Mestreech* e limbourgeg) zo kêr-benn proviñs Limburg, en Izelvroioù. Emañ war ribl kleiz ar stêr Meuse (*Maas* e nederlandeg), ha kêr vrasañ su an Izelvroioù eo. E 2011 e oa 121 050 a dud o chom enni.

## Douaroniezh
## Anv
**Krennamzer uhel**

* **Urbs Treiectinsis**
* **Treiectum** (596)
* **Civitas Treiectum** (*sened iliz Pariz*, 614)
* **Traiectum** (669/670)
* **Tiecto, Trecto, Triectu, Triecvo** (pezhioù moneiz VIIvet)
* **Oppidum Treiectinse** (VIIIvet)
* **Oppidum Treiiectense**
* **Triiecto**
* **Traioecto Castrum**
* **Trega** (bedonier Ravenna, IV, 26)

**Gerdarzh**

* Dont a ra an anv eus al latin : e *Mosae Traiectum*, pe *Traiectum ad Mosam* (tremen war ar Meuse), e oa bet savet ur pont gant ar Romaned da vare an impalaer Aogust.

## Ardamezioù
## Istor
Daoust d’ar roudoù roman splann-se ez eus tabut etre Maastricht ha Nijmegen da c’houzout pehini eo « ar gêr goshañ en Izelvroioù ». Tud Nijmegen a lavar e voe anavezet gwirioù d’o c’hêr gant ar Romaned, tra ma ne voe anavezet gwirioù Maastricht evel kêr nemet er Grennamzer. Sur eur koulskoude e oa annezet Maastricht, a-raok donedigezh ar Romaned, gant Kelted (Eburones).

Maastricht he deus kemeret plas Tongeren war dro ar VIvet kantved. Adalek 535, anvet eo an eskob Domitianus, lec'hiet e Maastricht ː *episcopus ecclesiae Tongrorum quod et Traiecto*.

Er Grennamzer, e oa renet Maastricht war un dro gant dug Brabant ha gant Priñs-Eskob Liège.

Chom a reas an traoù e-giz-se betek aloubidigezh ar C’hallaoued e 1794, goude ur seziz hag a badas 45 deiz. Goude-se, Maastricht a voe pennlec’h departamant ar Meuse-Inférieure, betek 1814.

War-lerc’h faezhidigezh Napoleon, en em gavas Maastricht e Rouantelezh Unanet an Izelvroioù e 1815. Goude an disparti etre Belgia hag an Izelvroioù e voe resisaet an harzoù etre an div vro e 1839 gant Emglev Londrez : Maastricht ha reter Limbourg, daoust dezho bezañ tostoc’h da Velgia e pep keñver, a voe lakaet en Izelvroioù. Abalamour m’emañ pell diouzh kreiz an Izelvroioù, en ur vroig paket etre Belgia hag Alamagn, eo chomet distag a-walc’h Maastricht diouzh ar peurrest eus an Izelvroioù, a-fet spered ha sevenadur.

Maastricht he deus roet hec’h anv d’ar feur-emglev war Unaniezh Europa, a voe sinet eno d’ar 7 a viz C'hwevrer 1992.

## Kêrioù gevellet
*  Liège, Belgia
*  Koblenz, Alamagn

## Liammoù diavaez

* ti-kêr Maastricht (e nederlandeg)
* ti-kêr Maastricht (e saozneg)
* Burev an Touristerezh e nederlandeg, saozneg, galleg pe alamaneg
* Universiteit Maastricht (e nederlandeg hag e saozneg)
* Wikimaas Wiki diwar-benn Maastricht

## Levrlennadur

* Nancy Gauthier, Régis de la Haye, Hansgerd Hellenkemper, Titus Panhuysen, Marie-Thérèse Raept-Charlier, Alain Vanderhoeven : *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XII. Province ecclésiastique de Cologne (Germania Secunda)*. De Boccard. 2002

## Notennoù ha daveoù
Kentauros

**Kentauros** (Κένταυρος / *Kéntauros* e henc'hresianeg) a vez meneget e anv a-wechoù evel mab da Iksion ha Nefele.

Brudet eo da vezañ bet tad d'an dud-varc'h, a voe ganet war-lerc'h dezhañ embarañ gant kezeg Magnesia. 

Koulskoude int kontet da vezañ bugale Iksion ha Nefele hervez oberourien zo, ha na reont anv ebet eus Kentauros.
Pere Verdaguer

**Pere Verdaguer i Juanola** (Banyoles, Katalonia, 09/04/1929 - Perpinyà, 01/02/2017), zo ur skrivagner katalanek eus Katalonia an Norzh.

Savet en deus ar "Grup Rossellonès d’Estudis Catalans" (1960) ha goude-se ar skol-veur hañv "Universitat Catalana d’Estiu" e Prada (1969) hag e voe sekretour anezhi.

## Oberennoù
Yezh:
* *El català al Rosselló: occitanismes, gal·licismes,rossellonismes* (1974) 
* *Diccionari del rossellonès* (2002)

Lennegezh:
* *Poesia rossellonesa del segle XX* (1968)
* *Fabulistes rossellonesos* (1973)
* *Lectures escollides rosselloneses* (1979)
* *Histoire de la littérature catalane* (1981)

SF:

* *El cronomòbil* (1966)
* *El mirall de protozous* (1969)
* *La vedellada de Míster Bigmoney* (1975)
* *Nadina bis* (1982)
* *L'altra ribera* (1983)
* *Àxon* (1985)
* *Arc de Sant Martí* (1992) 

Danevelloù:
* *Les lletres de l'oncle Enric i els missatges de l'extraterrestre*(1978) 
* *Cartes a la Roser* (1982)
* *La història del pollastre que ponia* (1983) 
* *Quaranta-sis quilos d'aigua* (1983) 
* *La dent de coral* (1985) 
* *La gosseta de Sírius* (1986) 

A bep seurt:
* *Catalunya francesa* (1969)
* *El Rosselló avui* (1969)
* *Cours de langue catalane* (1974)
* *Defensa del Rosselló català* (1974)
* *Le catalan et le français comparés* (1976)
* *Abrégé de grammaire catalane* (1976)
* *Entre llengua i literatura* (1993)
* *Diccionari de renecs i paraulotes* (1999)
* *Caram això me mira!* (avec Josep Ribas, 2004)

## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*''Succès de l’hommage à Pere Verdaguer à l’université'' - La Semaine du Roussillon 06/12/2016
Gwez (kumun)

**Gwez** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Eveum**, 1287; **Vayum**, XIVvet.

## Ardamezioù

* *En gul, e greskenn en erminoù leinet gant ur groazigan en aour*.
* Degemeret gant ar Gumun an 9 Ebrel 1967. Enrollet an 13 Mae 1970
* Diforc'h diwar ardamezioù ar familh de Vay, nobl abaoe ar bloaz 1377   

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gwez e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Nozieg hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
* Distrujoù bras a voe er gumun abalamour d'an emgannoù etre ar Republikaned hag ar Vonarkourion.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 102 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,10 % eus he foblañs e 1911.
### Kerrigon
* 1958 pe 1959: krouet e voe kumun Kerrigon diwar ul lodenn eus tiriad Gwez.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel  hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Nozieg e 2014.

## Brezhoneg
* 8,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Vay menhir Drouetterie.jpg|Ar peulvan.
Vay église.jpg|An iliz katolik.

* Peulvan *La Drouetterie*, 
* Maner *La Cineraye*, ‑ kantved,
* Ar maerdi, bet savet e 1790,
* Iliz katolik *Sant-Pêr*, dibenn an  kantved,

Chapelle St Germain en bordure de l'ancien prieuré (Vay).jpg
Baie intérieure à encadrement de grès ferrugineux de la Chapelle St Germain (Vay).jpg

* Chapel *Sant Jermen*, - kantved,
* Ar prioldi, e-tal ar chapel.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an  6 a viz C'hwevrer 1921.
* Monumant ar re varv en iliz katolik, 1914-1918, luc’hskeudenn  ha plakenn 1939-1945, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Jean de Vay, selaouer ouzh ar C'hontoù e 1458
* Pierre de Vay, pennprokulor ouzh ar C'hontoù e 1477 

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Pennad kar
* Kerrigon.
## Daveennoù ha notennoù
Kergaval

**Kergaval** a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv
Stumm ebet kavet

## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent

## Istor
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 39 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
### 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe ar gumun e 1958 pe e 1959 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Puñsel.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Nozieg e 2014.

## Brezhoneg
* 6,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Chevallerais fontaine NDBN.jpg|Ar fetan.
La Chevallerais église.jpg|An iliz katolik.

* Feunteun *Itron-Varia Keloù Mat*.
* Iliz katolik *Itron-Varia Keloù Mat*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Meslestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù
## Gevelliñ
## Pennad kar
* Puñsel.

## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

## Daveoù ha notennoù
Kerrigon

**Kerrigon** (*La Grigonnais* an anv ofisiel) zo ur gumun e Breizh e kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 56 gwaz eus Kerrigon abalamour d'ar brezel.

#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe ar gumun e 1958 pe e 1959 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Gwez.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret kanton Nozieg e 2014.
## Brezhoneg
* 15,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* Savet e oa bet an anv "Kerrigon" gant tud Servij ar brezhoneg, e Skol-Uhel ar Vro, e 1995, evit treiñ an anv gallek "La Grigonnais". Hervez an ti-kêr avat e teufe an anv "La Grigonnais" eus un anv keltiek "Gourguenez".

## Monumantoù ha traoù heverk
* Peulvanoù er vourc'h.
* Lodennoù eus ur maner.
* Kroazioù.
* Iliz katolik *Sant Viktor*, 1859-1876.
* Monumant ar re varv.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Jean-Baptiste Malo (1899 e Kerrigon - 1954 e proviñs Hà Tĩnh, Viêt Nam), misioner e Sina ha Laos, merzher, gwenvidikaet e 2016.

## Gevelliñ
## Pennad kar
* Gwez. 
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*Noms de lieux bretons du Pays nantais : diwar-benn an anv La Grigonnais/Gourguenez
Puñsel

**Puñsel** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv
* Hervez Dauzat & Rostaing ː **Puceol**, 1243.

## Ardamezioù
*"En gul e feunteun en argant heuliet gant div henvouc'hal en aour, an eil ouzh dehoù, eben ouzh kleiz; e gab brizhet".* 

Aozer ː Ao. Michel Pressensé

Degemeret gant ar gumun d'an 21 Gwengolo 1995 

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Puñsel e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Nozieg hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,28 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kergaval
* 1949: krouet e voe kumun Kergaval diwar ul lodenn eus tiriad Puñsel.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Nozieg e 2014.
## Brezhoneg
* 8,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* Savet eo bet anv brezhonek ar gumun, diwar an anv gallek "Puceul", gant Servij ar Brezhoneg e Skol-Uhel ar Vro.

## Monumantoù ha traoù heverk

Puceul église.jpg|An iliz katolik.
Croix de la Fontaine.JPG|Kroaz ar Feunteun.

* Iliz katolik *Sant Viktor*.
* Kroaz Feunteun *Sant Clair*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

### Tud ganet e Puñsel
* Michel-Sidrac Dugué de Boisbriant (1638-1688), ofiser en arme c'hall, komandant ha gouarnour enez Montreal.
* Julien Fruneau (1827-1892), perzhiad Kumun Pariz.

### Tud liammet ouzh Puñsel
* ar zoologourien Marie-Charlotte Saint Girons (1923-1995) hag Hubert Saint Girons (1926-2000) o doa staliet o zerrariomoù e park o zi e Bohallard, ur gêriadenn eus Puñsel.

## Gevelliñ
## Pennad kar
* Kergaval.
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Daveoù ha notennoù
Saverieg

**Saverieg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Saffré Isac.jpg|Ribloù an Izar.

* War lez ar stêr Izar emañ Saverieg.
## Anv

* Dauzat & Rostaing ː **Safriacum**, 1123

**Gerdarzh**

Diwar un anv-den galian *Safr-*, diwar *Safronius*, *Safernius*

## Ardamezioù
*En glazur e deir kroazigan bleuñvellek en aour; e gab en aour*
diwar d'Hozier, 1696
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Saverieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Nozieg hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 152 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,31% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]

Skeudenn:Saffré maquis-monument.jpg|Monumant e koun ar strouezheg.

* Distrujet e voe Strouezheg Saverieg e miz Even 1944 gant an Alamaned hag ar Vilisianed c'hall.

### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Nozieg e 2014.

## Brezhoneg
* 8,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saffré château.JPG

* Ar c’hastell, XIXvet kantved

Vue d'ensemble de l'église de Saffré.jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*, bet savet e 1857 e plas an iliz a-gent, XIVvet kantved, luc’hskeudennoù.
* Maner La Bottinière, XV-XVIIvet kantved.

Le Manoir du MontNoël à Saffré.jpg

* Maner Le Mont-Noël, 1583.

Tourelle du Manoir du Bois-Allard (Bourg de Saffré).jpg

* Maner Bois-Allard.
* An templ protestant, XVIIvet kantved.
* Ar presbital, XVIIIvet kantved.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn. 

Monument du Maquis de Saffré (commune de Saffré).jpg

* Monumant e koun ar strouezheg.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

Saffré mairie.jpg|Ar maerdi.

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur

* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Penn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **penn** (saoz: *head*) evit komz eus ar morfem hag a dalvez da dermeniñ rummad kevreadurezhel ur ger kevrennek pe ar ger hag a dalvez da dermeniñ doare ar rannfrazenn pe sintagm (d.s., rannfrazenn anv, rannfrazenn verb...) ma vez kaver enni, da skouer:

:Ger kevrennek
::"*Dourgi*"
::[**DOUR**spizer(**GI**)penn (anv)]ger kevrennek (anv)
::**Penn** = anv-kadarn: "ki"

:Rannfrazenn anv
::"*Un ti bihan"*
::{[**UN**ger-mell (**TI**)penn (anv)] **BIHAN**'renadenn}sintagm-anv
::**Penn** = anv-kadarn: "(un) ti"

:Rannfrazenn verb
::"*Me a gan*"
::[(**ME**)Raganv-gour {(**A**)rannig-verb **GAN**}penn: verb]sintagm-verb
::
::**Penn** = verb: "kanañ"

## Gwelet ivez
* Rannfrazenn verb
* Rannfrazenn anv
* Renadur ar penn
Renadur ar penn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **renadur ar penn** (saoz. : ''head directionality'') evit komz eus un arventenn gevreadurezhel (soaz. ''syntactic parameter'' hervez lec'h ar penn e-keñver renadennoù pe elfennoù all ur ger kevrennek pe ur frazenn, da skouer lec'h an anv en ur frazenn anv e-kenver an anvioù-gwan.

Disrannet e vez ar yezhoù evel-hen etre an daou rummad-mañ, en ur c'hoût e tenn da duadoù nemetken kentoc'h evit da dalvoudoù peurvoudek, dal lâret eo e c'hell ur yezh en em derc'hel peurliesañ evel ur yezh eus ur rummad met a-wezhoù en em derc'hel evel ur yezh eus ur rumamd all evel ma c'hoarvez a-wezhoù gant an anvioù-gwan o tennañ da ventoù ("bras", "bihan"), da livioù, h.a. :
* **Yezhoù gante ar penn el lec'h diwezhañ** (saoz. *head final*) : mont a ra ar penn da heul elfennoù all ar frazenn liammet outañ evel e japaneg hag en euskareg ; da skouer, en euskareg :
:*autobus-*'geltoki***
: ("'''arsav''' kirri-tan")
:Penn = ''geltoki'' ("arsav")
:''Bilboko '''elizbarrutia***
:("**eskopti** Bilbo")
:Penn = *Bilbo* (genitivel)
* **Yezhoù gante ar penn el lec'h kentañ** (saoz. *head initial*): mont a ra ar penn a-raok elfennoù all ar frazenn liammet outañ evel e
brezhoneg hag er yezhoù romanek, da skouer e galleg:
:***arrêt''' de bus''
: ("'''arsav''' kirri-tan")
:Penn = ''arrêt'' ("arsav")
:***Le chat** que j'ai vu''
: ("**ar c'hazh** am eus gwelet")
:Penn = ''le chat'' ("ar c'hazh")
Great e vez ivez "***yezhoù diorroet a-dehoù***" (saoz. [[:en:Branching (linguistics)|''right-branching'']]) eus ar yezhoù gante ar penn el lec'h kentañ dre m'en en diorren ar renadennoù a-dehoùd'ar penn ha "***yezhoù diorroet a-gleiz***" (saoz. [[:en:Branching (linguistics)|''left-branching'']]) eus ar re gante ar penn el lec'h diwezhañ dre m'en en diorren ar renadennoù a-gleiz d'ar penn, da skouer e saozneg :
;diorroadur a-gleiz: frazenn anv
::**anv**, d.s. ***woman***
::ger mell + **anv**, d.s. ''the **woman***
::ger mell + anv-gwan + '''anv''', d.s, ''the tall '''woman***
::(ger mell + anv genitivel) + **anv**, d.s. *the woman's *'eyes***
::(ger mell + anv-gwan + anv genitivel) + '''anv''', d.s. ''the tall woman's '''eyes***

## Gwelit ivez
* Penn (yezhoniezh)
Sparta

## Kêrioù

E Bro-C'hres
* Sparta eo anv ur geoded c'hresian en Henamzer hag ur gêr eus Bro-C'hres hiziv an deiz

Er Stadoù Unanet :
* **[[Sparta (Kentucky)|Sparta]]** er C'hentucky ;
* **[[Sparta (Illinois)|Sparta]]** en Illinois ;
* **[[Sparta (Michigan)|Sparta]]** er Michigan ;
* **[[Sparta (Tennessee)|Sparta]]** en Tennessee.

## Sport

* **[[Sparta Praga]]**, klub melldroad tchekat ;
* **[[HC Sparta Praga]]**, klub hockey tchekat ;
* **[[Sparta Rotterdam]]**, klub melldroad eus an Izelvroioù.

## A bep seurt

* Er vitologiezh c'hresian, **[[Sparta (mitologiezh)|Sparta]]** eo ar rouanez he deus roet hec'h anv da Sparta (kêr) ;
* ***[[Sparta (strollad)|Sparta]]*** eo anv ur strollad rock/goude-hardcore savet e 2001 gant izili eus At the drive-in.
Sparta (kêr)

**Sparta** (Doreg: Σπάρτα Spárta, Atteg: Σπάρτη Spártē) eo anv ur geoded e su Bro-C'hres. En Henamzer e oa ur geoded c'hresian e Lakonia a oa annezet gant Gresianed, a orin dorian a-hervez. Hiriv e kaver en he lec'h ur gêr vodern, enni 18184 annezad (2001). Emañ war glann ar stêr Eurotas, e kompezenn Lakonia, etre ar menez Taigetos hag ar menez Parnon. Kêrbenn Lakonia e oa hag unan eus ar c'heodedoù galloudusañ a oa e Henc'hres, gant Aten ha Thebai.

## Istor Sparta
E-pad ar marevezh arkaek ez eo Sparta ar c'hentañ keoded c'hresian da ziwan. E deroù ar  kantved kent J.-K. e teu da vezañ kampionez Bro-C'hres dirak ar Bersed e-pad ar Brezelioù medek. Dont a ra tamm-ha-tamm da vezañ kevezerez Aten hag e stourm pell outi e-kerzh Brezel ar Peloponnesos (-431--404). He zrec'h, e -404, a ro dezhi an hegemoniezh e Bro-C'hres. « Peoc'h ar Roue » e -387 a reas eus Sparta tredeog ar bed gresian. E -376 avat e kasas Aten he morlu d'ar strad hag a lakas un termen evel se d'he hegemoniezh war vor. E -371, Ateniz ha Lakedemoniz a anavezas o c'hengevredadoù kenetrezo, hag a savas a-gevred a-enep ar c'hengevredad beotian. Spartaiz, sur da vezañ didrec'hus, a zisklerias ar brezel da Dhebai. Met trec'het e oa arme Sparta en emgann Leuktres, e -371, e lec'h ma kollas 400 eus he 2000 *[[homoioi]]*. Biskoazh ne gavas Sparta he nerzh diagent penn-da-benn goude ar c'holl-se.

Adalek neuze e klaskas Sparta derc'hel ar Peloponnesos d'an nebeutañ met Thebai a ziskaras e vestroni war an hiloted. Dieubet e oa Messena ivez evit gwanaat anezhi. Emgann Mantinea, e -362, a roas he zu da sparta da sevel he c'hein o tistrujañ hegemoniezh thebai met ne badas ket pell. Kregiñ a reas Makedonia da gemer perzh e stourmoù ar c'heodedoù gresian d'ar c'houlz-se ha kaset e voe Sparta d'ar memes renk hag ar re all gant Fulup II a zeuas da vezañ o mestr dezho-holl.

En III kantved kent J.-K., an diaesterioù degaset gant e reizhiad sokio-politikel ha gant digresk e boblañs *homoioi* a zegasas adreizhadennoù zo en he bonreizh. Kevrediñ a ra gant Roma a-enep Kevre Etolia. Ret eo dezhi ivez stourm a-enep ar C'hevre akean. En diwezh ez eo lonket evel ar c'heodedoù all gant an Impalaeriezh roman e -146. Rivinet e voe Sparta da viken gant an aloubadegoù bras.

## Rouanez Sparta
E-touez Rouaned Sparta e c'haller menegiñ Leonidas a harzas ar Bersed en Termopiloù.
Trefieg

**Trefieg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Le Don (rivière) aux environs de la Fleuriais (Treffieux).jpg|Ar stêr nepell diouzh La Fleuriais.
Le Barrage de la Fleuriais à Treffieux.jpg|Bardell La Fleuriais.

* War lez ar stêr Don emañ Trefieg.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Treffieuc**, 1475; **Trefieux**, 1630; **Treffieuc**, 1731, 1779.  

## Ardamezioù

* *En gul e greskenn en erminoù leinet gant ur groazigan en aour.*
* Ardamezioù familh de Vay

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Trefieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe Trefieg e Kanton Izeg hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant hag e 1801 e Kanton Nozieg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel,da lavaret eo 3,41% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Nozieg e 2014.
## Brezhoneg
* 10,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir de la Bazinais (Treffieux).JPG

* Peulvan La Bazinais.

Château de Bégly.JPG
Treffieux - Château de la Baiglie.png

* Kastell Bégly, bet savet war-dro 1820.

Chapelle privée de la Fleuriais (Treffieux).jpg|Ar chapel.
Ruines_du_Moulin_de_la_Fleuriais_(Treffieux).jpg|Ar velin, rivinet.

* Maner La Fleuriais, XIXvet kantved, e  chapel , XVIvet kantved hag e velin,  XVvet kantved.
* Melin-avel La Clé-des-Bois,  XIXvet kantved .

Treffieux église.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Gregor*,  bet savet war-dro 1880 e plas an iliz a-gent, luc’hskeudennoù
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an [21 a viz Here]] 1923.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
* Jean Trovalet, baraer, ezel ag ar Rezistañs.

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Gevelliñ
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Mouster-al-Loc'h

**Mouster-al-Loc'h**, (*Montoir-de-Bretagne* e galleg, *Montoér* e gallaoueg) a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Pennlec'h Kanton Mouster-al-Loc'h, bet dilamet e 2015, e oa. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Mouster-al-Loc'h e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Mouster-al-Loc'h hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet e Kanton Sant-Nazer.
### 
#### Kumunioù nevez krouet diwar lodennoù eus Mouster-al-Loc'h
* 1913: Trinieg;
* 1925: Sant-Maloù-Gwersac'h.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Etre 157 ha 160 gwaz ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e 1,46% eus ar boblañs e 1911.
* Ur milour bet ganet e Mouster-al-Loc'h a voe fuzuilhet gant al lu gall e 1916.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 25 a viz Gouere 1944 e kouezhas un nijerez (*[[Avro Lancaster|Avro Lancaster III]]* marilhet LM643 ha kodet PG-E) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Mouster-al-Loc'h; mervel a reas he seizh nijour, unan anezhe a voe douaret e bered ar gumun, unan all e Pornizh hag ar re all e bered ar Baol-Skoubleg.
#### Kemm kanton
* Lakaet e voe ar gumun da benn Kanton Mouster-al-Loc'h pa voe adsavet e 1973.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Nazer-2 pa voe diskaret Kanton Mouster-al-Loc'h e 2014.
## Brezhoneg
* 22,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijour e oa. Marvet eo d'ar 25 a viz Gouere 1944 pa gouezhas e garr-nij (*[[Avro Lancaster|Lancaster III]]* marilhet *LM643* ha kodet *PG-E*) e kumun Mouster-al-Loc'h, e-pad an Eil Brezel-bed.
## Douaroniezh
* Ar stêr Brived a gember gant al Liger etre Sant-Nazer ha Mouster-al-Loc'h.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

## Melestradurezh
## Tud
* Armand Théophile Juin, 25 bloaz, ganet e Mouster-al-Loc'h, soudard er 64vet Rujumant Troadegiezh, fuzuilhet e Sainte-Menehould gant al lu gall d'ar 5 a viz Mezheven 1916 e-pad ar Brezel-bed kentañ evit bout *«en em ravoltet»*.
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Trinieg. 
* Sant-Maloù-Gwersac'h.
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*Mouster-al-Loc'h war al lec'hienn Geobreizh