Kabal gant an norvegeg

Ar **gabal gant an norvegeg** (norvegeg : *språkstriden*, daneg : *sprogstriden*) a zo ur stourm er sevenadur norvegat hag er politikerezh war divout reizhiadoù skritur an norvegeg. A-c'houde 1536-37 betek 1814 e veze implijet an daneg e Norvegia abalamour d'an unvaniezh roueel etre Norvegia ha Danmark. Da neuze e savas ul lusk enep-impalaerour ha broadelour ma klaskas meur a lenneg brudañ yezh ar bobl en ur glask he finvidikaat, un diglosia a ziorroas (rannyezhoù pemdeziek a-enep yezh ar Stad hag an impalaeriezh), goude kalzik adreizhadurioù gant ar yezh hag he reizhskrivadur.

E Rouantelezh Danmark ha Norvegia e oa an daneg hag an alamaneg ar yezhoù ofisiel. Ar renkad uhel a gomze an daneg-norvegeg (*dansk-norsk*), da lavaret eo an daneg gant un distagadur norvegek ha kemmoù dister, tra ma chome pep pobl lec'hel gant he rannyezh dezhi. Goude an digevrediñ e chomas an *dansk-norsk* evel yezh ofisiel ar vro betek 1885.

Er bloavezhioù 1840 e kantreas ar yezhoniour yaouank norvegat Ivar Aasen (1813-1896) dre ar maezioù da zastum gerioù hag ereadurioù liesseurt. Savet e oa bet gantañ ur yezh norvegek diazezet war ar rannyezhoù ha n'int ket levezonet gant an daneg, kent embann e 1848 hag e 1850 ur yezhadur hag ur geriadur eus yezh ar bobl (Folkespråk). Eñ ha skrivagnerion arall o deus skrivet o zestennoù gant o rannyezh o-unan en amzervezh-se.

Ur yezh c'hermanek eus an norzh eo an norvegeg. Tra ma chome liammet kreñv an daneg-norvegeg ouzh an daneg e teuas war wel komz "werinel" Aasen. An dael norvegat a vennas e vije ofisiel an div reizhiad skrivañ, an eil kement hag eben. Disheñvel eo bet o anvioù betek 1929 pa oa mennet gant an dael envel *[[bokmål]]* ("yezh al levrioù") ar yezh ereet ouzh an daneg, ha *[[nynorsk]]* ("norvegeg nevez") an hini ereet ouzh ar rannyezhoù norvegat.

E deroù an  e savas ul luskad hag a grogas da ziorren ha da vrudañ an *nynorsk*. Ar gouarnamant en deus klasket tostaat an div yezh mes n'eo ket deuet a-benn rak strizh e chomas an daou du. *samnorsk* eo anv ar reizhiad ijinet evit kevrediñ ar *bokmål hag an nynorsk*. Hennezh diwezhañ a chomas dizimplij daoust ma oa savet adstummoù a-yoc'h. Ar stumm anofisiel anvet *riksmål* zo barnet evel tostoc'h d'an daneg eget ar *bokmål*. Hag en tu all emañ an *Høgnorsk* tostoc'h d'ar yezh savet gant Ivar Aasen eget d'an *nynorsk* a vremañ.

## Skouerioù

## Istor
### Kenarroud
Eus an  e teu ar skridoù norvegek "andanek" koshañ, an hini pennañ o vezañ *Konungs skuggsjá*, "Skeud ar roue" en norseg, a oa yezh ar c'houlz-se, dreist-holl e Norvegia hag en Island. Yezhoù Sveden ha Danmark ne oant ket gwall zisheñvel diouzh re Norvegia, an holl a oa gwelet evel an norseg. Daoust ma veze gwelet argemmoù rannvroel er mare-se, eo dianat lakaat harzoù splann etre ar rannyezhoù. An norvegeg hag a oa o c'henel a vez graet "krennnorvegeg" (*mellomnorsk*) anezhi.

Gant ar vosenn zu e 1349 e kouezhas an armerzh hag ar politikerezh norvegat hag ec'h echuas dindan galloud an danmarkiz. An norvegeg a gemmas da neuze, levezonet gant an daneg, o kemer ur geriaoueg nevez.

An norvegeg skrivet a voe dilezet hag an daneg a voe arveret muioc'h-mui. Troidigezh *Kode Magnus* e daneg e 1604 a ziskouez mat ar galloud danat. E 1583 e voe skrivet an diell diwezhañ e krennnorvegeg.

Nemet e treuzvevas ar rannyezhoù norvegek gant pobloù ar maezioù, hag ur yezh dre-gomz e chomas, zoken ma savas an daneg-norvegeg e-touesk ar renkadoù uhel. Ar skrivagner norvegat Ludvig Holberg (1684-1754) a voe hini a vroudas an daneg, goude ma oa dalc'het un nebeud stummoù norvegek gantañ.

Ar skrivagnerion norvegat a oa stuc'hellet etre o yezh norvegek komzet hag o yezh skrivet "damzanek". En o zouesk e oa Petter Dass (*c*. 1647-1707), Christian Braunmann Tullin (1728-1765), Johan Nordahl Brun (1745-1816) ha Jens Zetlitz (1761-1821).

An doueoniour Christian Kølle (1736-1814) a implijas ur reizhskrivadur fonemek, al lizherenn *ⱥ* e lec'h "aa", ha kemmoù all en e skridoù, e fin an XVIIIvet kantved.

E 1814 en em zistagas Norvegia diouzh Danmark tra ma krogas Rouantelezh Norge o skrivañ e vonreizh dezhi. Siwazh, re vresk ar Stad ha dav e voe dezhi kevrediñ gant Sveden ha meur a dra a emdroas : 
* daneg e oa ar rannyezh implijet, daoust ma veze gwelet evel norvegeg gant ar bobl, se a oa pouezus a-walc'h evit chom emren e keñver Sveden ;
* tud ar c'hêrioù a gomze daneg-norvegeg, gwelet e veze evel yezh an Norvegiz desket, en tu all d'ar yezh voutin komzet gant al labourerion hag ar gouerion ;
* krediñ a c'helled e oa ar rannyezhoù un esae gant ar bobl da gomz yezh an uhelidi, na ouient ket pe na anzave ket e tiskenne ar rannyezhoù-se eus ur yezh kozh boutin hag a oa an norseg.

### Deroù an
An disparti etre Danmark ha Norvegia a c'hoarvezas en ur marevezh ma savas meur a Stad en Europa. Hervez ar sell romantek war ar vroadelouriezh e c'hallas Norvegia en em ziorren war divout e yezh hag he istor tra ma voe degemeret muioc'h-mui a c'heriaoueg norvegek en oberennoù ar skrivagnerion. Ar skrivagner Henrik Wergeland (1808-[]1845]) a voe unan eus ar re gentañ oc'h ober kement-mañ. Koulskoude e oa dastumadeg ar c'hontadennoù poblek (''[Norske Folkeeventyr*) gant [[Jørgen Moe]] ([[1813]]-[[1882]]) ha [[Peter Christen Asbjørnsen]] ([[1812]]-[[1885]]) hag a grouas ur stil norvegek dibar. Gant-se e savas un enebiezh gant ar virourion, evel [[Johan Sebastian Welhaven]] ([[1807]]-[[1873]]). An dramaour [[Henrik Ibsen]] ([[1828]]-[[1906]]) a oa techet gant al luskadoù broadelour, hogen e daneg e voe e skridoù diwezhañ, da vout klevet mat gant e arvesterien.

E [[1866]] e voe embannet ul levr gant ar beleg danat Andreas Listov ([[1817]]-[[1889]]) ma tastumas 3 000 ger norvegek hag a c'hallfe bout troet e daneg. Daoust ma oa tennet ar gerioù-se eus kounskridoù-beaj ar barzh [[Aasmund Olavsson Vinje]] ([[1818]]-[[1870]], gant an embann-mañ e teuas da vout sklaer ne oa ket danek glan ken an norvegeg skrivet.

=== Adreizhadurioù kentañ ===
E kreiz an XIXvet kantved e voe graet ul labour a-bouez gant daou yezhoniour norvegat hag a levezonas ar [[yezhoniezh]] norvegek betek hiziv an deiz. Al [[Liesyezhegezh|liesyezhour]] [[Ivar Aasen]] a voe diazezour ar yezhoniezh norvegek arnevez, hag en devoa studiet rannyezhoù [[Sunnmøre]], e gêr c'henidik, a-raok mont da studial an holl rannyezhoù norvegek. An hini kentañ e voe hag en devoa displeget emdroadur an norseg d'an norvegeg a-vremañ. Da-c'houde e savas un doare-skrivañ norvegek nevez anvet *landsmål* gantañ, "yezh ar vro". Div bennaenn a oa d'e labour : ar [[morfologiezh]], pa glaskas kavout un doare-skrivañ hag a c'hellje klotañ gant ar braz eus ar rannyezhoù, hag ar [[geriawouriezh|c'heriawouriezh]], pa labouras war skarzhañ kuit ar gerioù danek pe [[alamanek]] kerkent ha ma c'halle, pa gave gerioù norsek heñvelster. E 1885 e voe degemeret al *landsmål* da yezh ofisiel e-kichen an daneg-norvegeg hengounel.

Ar yezhoniour [[Knud Knudsen]] (1812-[[1895]]) a labouras war ur [[reizhskrivadur]] nevez, o klask e dostaat d'an daneg-norvegeg gwelet evel "ar gomz pemdeziek gouiziek" (*dannet dagligtale*). Hervezañ, ar renkadoù uhel ha desket mat ne oant ket staget ouzh bro ebet. Ar stumm tennet eus e labour a voe anavezet evel ar [[Bokmål|*riksmål*]], un termen ijinet gant [[Bjørnstjerne Bjørnson]] ([[1832]]-[[1910]]) e [[1899]]. Ar rakger *riks-* a vez arveret da daolenniñ "perc'hennet gant ar bro"; kement ha "yezh ar Stad" e talv *riksmål*.

Goude labour K. Knudsen e voe graet un adreizhadur gant dael Norvegia e [[1862]], hag a voe meulet gant Daniz muioc'h eget gant Norvegiz. Daoust ma oa dister e-keñver an adreizhadurioù a zeuas war e lerc'h e voe ar bazenn gentañ er frammañ ur reizhskrivadur nevez. Da skouer,lamet an *e* mut, ar vogalennoù hir ne vezent ket skrivet gant div vogalenn ken, al lizherenn *k* a voe lakaet e-lec'h *c*, *q* ha *ch* er braz eus ar gerioù, *ph* a voe lamet ha skrivet *f*, ha *x* a droas da *ks*.

Kenderc'hel a reas an adreizhadurioù a-hed an amzer. E [[1892]] e voe roet gant ar Stad ar gwir da zibab evit pep skol petore yezh a vije implijet en o reizhiad deskadurel, ar *riksmål* pe al *landsmål.*

Un adreizhadur nevez a zo bet graet e [[1907]] e-keñver ar yezhadur ouzhpenn d'ar reizhskrivadur. Ar c'hensonennoù kalet karet gant Norvegiz (p, t, k) a gemeras lec'h ar re vlot (b, d, g) arveret gant Daniz) er skritur ; kensonennoù a voe doublet evit talvout d'ur vogalenn berr ; ha displegadurioù yezhel liammet ouzh an neptu a voe azasaet e norvegeg evit ar prezegoù diorroet.

E [[1913]] e voe troet an danevell gentañ eus ar *riksmål* d'an daneg : *Mit navn er Knoph* ("Knof eo ma anv") gant Olaf Bull. Gant an troidigezh-mañ e c'haller lakaat un harz splann etre an norvegeg hag an daneg.

=== An tabutoù kentañ ===
E 1906 e voe krouet gant meur a skrivagner brudet ur gevredigezh anvet <q>&nbsp;Noregs Mållag&nbsp;</q> ("Aozadur norvegat ar yezh") da vroudañ al *landsmål*. En tu arall e voe savet ur strollad da zifenn ar *riksmål*, <q>&nbsp;riksmålsforbundet&nbsp;</q> "Kevredigezh ar *riksmål*". D'ar c'houlz-se e c'houlenned digant ar studierion nevez tremen div arnodenn gant pep yezh, unan e *riksmål* hag unan arall e *landsmål*, evit an *examen artium* — un doare [[bachelouriezh]] rekis evit mont d'ur skol-veur.

E [[1911]] e voe c'hoariet en [[Oslo]] ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] *Tower of Babel* skrivet gant [[Gabriel Scott]] ([[1874]]-[[1958]]) . Kontañ a ra un istor en ur gêr norvegat a voe aloubet gant ar re a ra gant al *landsmål* ha klask a rejont lazhañ an holl re na gomzent pe na skrivent ket o yezh. Ar pezh-c'hoari a echu gant lazhadeg komzerion al *landsmål* ganto o-unan rak n'en em glevent ket war penaos envel o bro : *Noregr*, *Thule*, *Ultima', *Ny-Norig* pe *Nyrig*. El linenn ziwezhañ ez euz ur c'houer hag a lavar : "Ur pezh mat ; ne 'm eus ket kemeret perzh e-barzh !".
Un emgann a c'hoarvezas e-kerzh ar pezh-c'hoari, ha se a lakaas un troc'h mik etre an daou strollad-preder.

Hag evit mont pelloc'h gant-se, an eskob Eivind Berggrav (1884-1959), an istorour Halvdan Koht 1873-1965) hag ar c'helenner war ar yezhoù skandinavek Didrik Arup Seip (1884-1963) a savas un trede kevredigezh anvet &nbsp;Østlandsk&nbsp; ("Reter") evit broudañ rannyezh Norvegia ar Reter el *landsmål*, rak soñjal a rae dezho a oa diazezet ar reizhiad savet gant Ivar Aasen war rannyezhoù ar c'hornôg kentoc'h.

### Adreizhadur 1917 hag an dilerc'h
E 1917 e voe embannet an daou reizhskrivadur ofisiel gant an dael norvegat. Ar standard evit ar *riksmål *a oa un emdroadur eus adreizhadur 1907, daoust ma oa degemeret traoùigoù eus ar rannyezhoù ouzhpenn, mes gant al *landsmål* e voe skarzhet kuit kalzik troiennoù hag a oa lakaet da ereet betek re ouzh ar c'hornôg ha re bell diouzh rannyezhoù ar reter.

Gant ar *riksmål* ez eus bet tabutoù ivez etre ar "virourion" hag ar re "radikal". Ur reizhskrivadur nevez, ar *samnorsk* ("an *norsk* nemetañ"), a voe savet evit klask unvaniñ an daou strollad.

E 1921 e voe graet an dibab gant ar skolioù : 2 000 anezho a grogas da gelenn al *landsmål* evel yezh-vamm skrivet, 2 550 arall a savas a-du gant ar *riksmål* "radikal", ha 1 450 a gelennas ar *riksmål* klasel. Nebeut amzer kentoc'h e oa bet divizet gant pennoù ar Stad kinnig ur *referendum* el leve lec'hel gant pep kêr, pezh a lakaas dizemglev e pep kêr tra ma chome ur gudenn anavet gant ar ouizieion. E kêr Eidsvoll da skouer e voe dic'hopret ar banker Gudbrand Bræk goude bezañ harpet ar *samnorsk*.

### Anvioù-lec'h nevez
Adalek an XIXvet kantved e krogas ul lec'hanvadurezh nevez e Norvegia, en ur glask diskouez penaos e oa anvet gant an dud. E 1917 e voe adanvet 188 kumun, an holl rannvro o devoa bet anvioù nevez e 1918, ha heñvel a c'hoarvezas gant ar c'hêrioù a-hed ar bloavezhioù 1920 ; da skouer, ar gêr-benn gozh Kristiania a voe adanvet Oslo, tra ma troas Fredrikshald da Halden. Kemmoù arall ne voent ket degemeret ken mat : da skouer, tud Sandviken ne voent ket plijet gant Sandvika, an anv nevez, na ne blijas Fornebu e-lec'h Fornebo. An tabut feulsañ a c'hoarvezas e Trondheim, hag a oa anavezet evel Trondhjem betek-henn, mes Nidaros e oa an anv er Grennamzer. Goude ma voe divizet gant an dael adenvel ar gêr *Nidaros* hep goulenn digant an annezidi e voe kavet un diskoulm dre virout an anv gant ar skritur : *Trondheim*.

### Afer Grimstad hag ar yezh komzet er skolioù
E 1911, e voe goulennet digant pep skol kelenn gant ar yezh hag ar skritur a oa bet dibabet gant o rannvro. Kêr Kristiansund, hag a rae gant al *landnorsk*, a savas a-enep he rannvro hag he devoa dibabet ar *riksmål*. Ar c'helenner Knut Grimstad a nac'has asantiñ da c'houlenn ar Stad o lavaret ne vije ket dibabet petore yezh a vije omplijet e Kristiansund, na gant ar Stad, na gant an distrig. Un harp a gavas dre adc'hervel ar kelc'h-lizher 1878, a zisklêrie e tleje pep skol kelenn d'ar vugale gant ar yezh tostañ d'o yezh-vamm. Mes an "norvegeg" eo ar yezh-vamm hervez tud an dael, ur ger ledan ha displann d'ar c'houlz-se.

Grimstad a rankas goulenn digarez mes betek ar Parlamant ez eas ar gudenn e 1912. Gant gouarnamant Wollert Konow dindan levezon Edvard Appoloniussen Liljedahl, ministr an Deskadurezh hag an Iliz, e voe diskoulmet ar gudenn : Liljedahl a oa a-du gant al *landsmål*, ha distaget en doa er Parlamant ur brezegenn en e rannyezh-vamm eus Sogn. Goude bezañ difennet Grimstad e voe dismegañset gant e genseurted. A-benn ar fin ez eas an trec'h gant Grimstad hag e savas ar fulor e difennourion ar *riksmål.*

Ur c'habal enep a zegouezhas e 1923 e Bergen goude ma voe divizet ne vije graet nemet gant ar *riksmål* en holl skolioù kêr. Penn holl skolioù ar rannvro, Olav Andreas Eftestøl (1863-1930), a chomas difiñv gant e zibab hag ar *riksmål* a voe degemeret dre nerzh e pep skol, daoust ma'z eas bloavezhioù hebiou a-raok ma vije degemeret ar samieg hag ar c'hveneg.

### Strollad al Labour hag adreizhadurioù 1938

Strollad al Labour e Norvegia a yeas war greñvaat adalek 1917, hag ur politikour eus ar strollad-se, Halvdan Koht, a voe galvet da verañ savenn yezhel ar strollad.

Koht a zeuas da vout brudet a-walc'h dre stourm evit yezhoù minorel Norvegia. E 1921 ez embannas e enklaskoù frammet evit kas e vennozhioù politikel war-raok.
Peogwir e venne gounez speredoù e genlabourerion e wele e oa un interest kreñv gant ar pobl hag o rannyezh dezho (*folkemålet*). Skrivañ a reas e oa &nbsp;ar gad evit yezh ar bobl an tu sevenadurel e lusk al labourerion&nbsp;. E-se e vroudas ar strollad da glask komz ur yezh kenaozet diazezet war ar skritur norvegek hollek *samnorsk*.

Goude ma oa bet adanvet an div yezh e 1929 (ar *riksmål* a droas d'ar *bokmål* hag al *landsmål d'an nynorsk) gant an dael, e voe dilennet Koht da benn strollad ha da brezeger al labourerion e-keñver kudenn ar yezhoù.*

Reizhskrivadur 1938, kinniget gant Johan Nygaardsvold (1879-1952), a lakaas un torr e-keñver ar reizhadurioù a-raok.
:; bokmål
:* Ar stumm implijet e bed ar re zesket (*dannet dagligtale*) a gollas e statud skoueriek evit ar* bokmål*. Koulskoude e chomas unan eus meur a levezon.
:* Daou stumm a voe kinniget hag aotreet : ar stumm kentañ hag an eil, hag aliet e veze ober gant ar stumm kentañ, ar stumm "radikalañ".
:* Stummoù hag a veze kavet er *riksmål*/*bokmål* a voe lamet da neuze. Da skouer, distagadur an diftongennoù a zeuas da vout ret ; ha da lod gerioù benel e voe ouzhpennet ar gourfennger *-a* e-lec'h *-en*.
:;nynorsk
;* Vogalennoù-diazez "ledan" a voe kavet gwelloc'h eget re "strizh", da skouer : *mellom* ("etre") kentoc'h eget *millom*.
:* Ar gourfennger *-i* a voe lakaet e-lec'h *-a* peurliesañ, rak gwelet e veze evel ur stumm idiosinkratek eus Norvegia ar C'hornôg.

Ar reizhadur-mañ a glaskas tostaat an eil yezh d'eben. Degemeret fall e voe an darvoud gant ul lodenn vras eus ar emsavourion a bep tu, dreist-holl gant aduidi ar *riksmål* hag a gredas e oa argaset o yezh goude ma voe torret an norm (*dannet dagligtale*) savet a-raok. Aduidi al *landsmål* ne oant ket laouen naket gant meur a gemm.

### [[Eil Brezel-bed]]
Dalc'hidigezh Norvegia gant an nazied etre 1940 ha 1945 a skubas tabut ar yezh er-maez eus al leurenn bolitikel vedel. Gouarnamant Vidkun Quisling a nullas reizhadur 1938 a-raok ober kemmoù dezhañ e-unan a voe skarzhet kuit gant ar gouarnamant nevez goude an dieubidigezh, evel tost da gement tra a oa bet graet gant V. Quisling.

### An dieubidigezh ha kabaloù nevez
Disoc'hoù ar brezel a lakaas an *nynorsk* da zigreskiñ. Ar penn-herr a oa gantañ a-drugarez da Strollad al Labourerion a voe kollet, tra ma steuzias holl dielloù Noregs Mållag e 1944. Ur sontadeg graet e 1946 a ziskouezas e oa 79% eus Norvegiz a-unan evit ma vefe graet gant ar *samnorsk*, e-se e voe marzelaet *landsmål* pelloc'h c'hoazh.

Gant ar *bokmål* ez eus bet tabutoù ivez, dre brezegennoù ar barzh Arnulf Øverland (1889-1968) hag a vroudas ar *riksmålsforbundet* a-enep ar *bokmål* ha reizhadur 1938. E 1951 e voe savet ur c'habaladeg gant kerent ar skolioù en Oslo da enebiñ ouzh ar *samnorsk* (*foreldreaksjonen mot samnorsk*, "emsav ar gerent enep ar *samnorsk*").

E 1951 e voe savet an *Norsk språknemnd*, adanvet *Norsk språkråd* ("Kuzul an norvegeg") diwezhatoc'h. Ar *riksmålsforeningen* a chomas a-enep ar mennozh e tleje ar yezh klotañ gant "yezh ar bobl". Ar C'huzul a voe dileuriet gant 30 ezel, 15 evit pep yezh. Hogen ar braz anezho a skoras ar *samnorsk*.

E 1952, an Øverland hag ar riksmålsforbundet a embannas "ar roll glas" hag a erbede ur reizhskrivadur mirouroc'h eget hini reizhadurioù 1938. Al levr-mañ a stalias ar standard gwir kentañ evit ar *riksmål* e-tal ar *bokmål*. E heuliañ a reas div gazetenn bennañ ar gêr-benn, an *Aftenposten* hag ar *Morgenbladet*.

E 1952 ivez e tremenas c'hoazh ur reizhadur bihan : divizet e voe kontañ an niveroù brasoc'h eget 20 dre gregiñ gant an degadoù kentoc'h eget an unanennoù, evel ma vez graet e saozneg (21 = *twenty-one* "ugent-unan") ha n'eo ket evel e daneg pe en alamaneg, pe e brezhoneg zoken : "unan-warn-ugent".

### Krec'h ar c'habal ha reizhadur 1959
Arnulf Øverland, unan eus pennoù luskad ar *riksmål*, ne lakae ket al *landsmål* da enebourez pennañ. Gervel a reas al lusk *nynorsk* da vont a-gevret gant ar *riksmål* evit enebiñ ouzh ar *samnorsk* — daoust ma oa meur a unan el lusk *riksmål* ha ne felle ket dezho kevreañ gant luskad ebet, dreist-holl ar re "radikalañ", an *nynorsk* en o zouesk.

Un evezh aketus a voe lakaet war ar c'hempouez etre ar *bokmål* hag an *nynorsk* gant ar *Norsk rikskringkasting* (NRK), ar skingomz foran sturiet gant ar Stad. Betek-henn e oa tost a-walc'h an dael d'ar strollad micherour norvegat hag a vrude an *nynorsk* muioc'h eget ar re arall. Neuze e voe dav d'an NRK enlakaat an div yezh kement-ha-kement. Hervez o muzulioù e oa tremen 80% a *vokmål* tra ma veze 20% a *nynorsk*. Koulskoude ne oa ket laouen difennourion ar *riksmål* rak merzout a rejont e veze graet e nynorsk gant programoù brudetañ ar chadenn (er c'heleier da 7 eur noz, da skouer), tra ma oa ar *bokmål* re strizh o heuliañ reizhadurioù 1938.

Da neuze e voe dibabet gant ar meteorologour Sigurd Smebye kinnig an amzer e *riksmål* hengounel strizh. An darvoud-se a yeas betek ar Parlamant, ma tisklêrias ar ministr o doa an holl dud ar gwir d'ober gant o rannyezh e-unan war ar gwagennoù. Hogen, nac'het e voe da Smebye mont da labourat war ar skinwel ;sevel klemm enep NRK a reas, ha gounez ar prosez.

En hevelep mare, bruderion er skingomzoù evit ar vugale a savas klemm rak kemmet e oa bet o skridoù eus ar *riksmål* d'ar *bokmål-1938*, da skouer : *Dukken lå i sengen sin på gulvet* a oa bet troet e *Dokka lå i senga si på golvet)*. Gant reizhadurioù 1959 e voe diskoulmet an traou war a seblant, an holl dud e NRk a c'halle arverañ o yezh dezho.

Ar *samnorsk* a voe brudet evit na rediañ da voullañ meur a zoare disheñvel eus levrioù-skol ha klask kompeziñ an traoù etre ar re "radikal", ar "virelourion" hag ar re "gerreizh". Kensonennoù doubl a voe arveret da dalv eo berr ar vogalenn ; an "h" mut a steuzias ; ar stummoù "radikal" e *bokmål* a vo' lakaet da stummoù pennañ ; tra ma vez arveret meur a stummoù gant an *nynorsk* e gwirionez.

Evit doare, an esae diwezhañ e oa reizhadurioù 1959 a-raok ma voe dilezet ar *samnorsk* tamm-ha-tamm. Dibolitikaet eo bet ar c'hudennoù yezh gant Strollad al Labourion Norvegat dre o fiziout en arbennigerion war ar yezhoù.

### Mare ar peoc'h
E miz Genver 1964 e voe un emvod renet gant ministr an deskadurezh Helge Sivertsen ha gant ar c'helenner Hans Vogt da gadoriad ; "poellgor Vogt" ha "poellgor ar peoc'h yezhoniel" (*språkfredskomitéen*) a voe graet anezhañ. Ar pal a oa sioulaat an arvell etre al luskadoù ha klask diorren un aerglec'h a zoujañs etrezo. E 1966 e voe embannet disoc'hoù labouar ar poellgor :
* an *nynorsk* a oa war zigresk, war-du 20% eus an holl skolioù ;
* an norvegeg skrivet a levezone mui-ouzh-mui yezh Norvegiz, tre m'edo an diforc'hioù etre ar rannyezhoù o vont da get ;
* daoust d'an tabutoù e oa anat e oa aet an *nynorsk* hag ar *bokmål* tostoc'h an eil d'eben a-hed an 50 vloaziad diwezhañ ;
* arabat e oa dilezel pe zilezel ar yezh implijet el lennegezh norvegat (gant ar *riksmål* e rae ar skrivagnerion bennañ).

A-c'houde-se en em glevas al luskadoù liesseurt evit klask pinvidikaat o yezh o-unan, hag an *norsk språknemnd* ("Kuzul an norvegeg") a droas da *norsk språkråd* heñvelster, gant an atebegezh pinvidikaat ar yezh hep gourlakaat reizhadurioù strizh ken.

### Skoazelloù nevez evit an ''nynorsk'' er [[bloavezhioù 1960]] ha [[bloavezhioù 1970|70]]
Al luskad enep-sevenadurel norvegat ha diorren an Tu-Kleiz Nevez a soñje en em zistagañ diouzh an dael virour e-keñver ar yezh a-douez dodennoù arall. Er skol-veur e veze broudet ar studierion da "gomz en o rannyezh, skrivañ e *nynorsk*", tra ma veze arveret stummoù radikal eus ar *bokmål* gant ar sokialourion an tu-kleiz er c'hêrioù.

An tabut kentañ a-zivout emezelañ Norvegia en UE, hag a gasas da *referendum* 1972, a zegasas sterioù nevez da sevenadur ha rannyezhoù tud ar maezioù. Luskad an *nynorsk* a yeas war-raok en-dro dre lakaat ar maezioù hag o rannyezhoù muioc'h e kreiz ar politikerezh norvegat.

E 1973, *Norsk språkråd* a c'hourc'hemennas d'ar gelennerion paouez da zifaziañ ar studierion a rae gant ar *riksmål* mirour en o labourioù, peogwir e veze graet ingal gant ar stummoù-se.

### Finvezh ar ''samnorsk''
E 1981 e voe anzavet ez-ofisiel gourc'hemenn 1973 gant ar Parlamant dre ar pezh a voe anvet *liberaliseringsvedtaket*, "disentez ar frankizekadur". War-bouez un nebeud "gerioù-arouez" evel (*riksmål*) *nu* kentoc'h eget (*bokmål*) *nâ* "bremañ", *efter* kentoc'h eget *etter* "goude", *sne* kentoc'h eget *snø* "erc'h" ha *sprog* kentoc'h eget *språk *"yezh", e voe peurzegemeret ar stummoù *riksmål* hengounel gant ar *bokmål* a-vremañ, petra bennak ma voe miret an holl benngefioù.

D'an  e voe dilezet ent-ofisiel ar yezh-unvanerez hag a oa ar *samnorsk* dre ur gemennadenn digant Ministrerezh ar Sevenadur hag an Iliz. Ur c'henemglev dre vras a oa pennabeg an disentez-se : arabat e oa d'ar gouarnamant berzañ stummoù a veze arveret hag a veze diazezet-start el lennegezh norvegat.

kadarnaet e voe kement-se diwezhatoc'h dre "adreizhadurioù 2005", a skarzhas an eilstummoù er *bokmål*. Ar stummoù-se a oa reizhskrivadurioù liesseurt degemeret gant al lennourion dre vras met berzet gant aozerion al levrioù-skol hag ar pennadurezhioù ofisiel. Dre gemmoù 2005 e oa kevatal statud an holl yezhoù, ha degemeret e oa ar braz eus stummoù disheñvel ar *riksmål*.

## An disparti etre ar c'hêrioù hag ar maezioù
Neptu eo ar braz eus kuzulioù kêrioù brasañ Norvegia a-vremañ e-keñver petore yezh a vez implijet ganto hiziv-an-deiz. Meur a ger vras avat a zivizas arverañ ar *bokmål* ent-ofisiel, ha nebeut-tre a gêrioù brasoc'h ne reont nemet gant *nynorsk*.

## Dazont an norvegeg
Dilezel ar *samnorsk* a voe un tonkad du evit daou rummad yezhoniourion a-vicher pe get e Norvegia, ha gwech an amzer e troas trumm d'ur gudenn bolitikel disrannus. Dre lezel *bokmål* da vout *bokmål* (pe *eiksmål*) ha *nynorsk* da vout *nynorsk* ez aotreas ar gouarnamant norvegiat pep pennaenn da emdreiñ en hec'h unan.

A-feur ma voe donoc'h-donañ an darempredoù etre Norvegia hag armerzh ha bedvroadelezh Europa e teuas anatoc'h-anatañ ar c'hemmoù en norvegeg skrivet koulz hag er yezh komzet. Ur yoc'h a c'heriennoù saoznek zo bet degemeret en norvegeg, ha lod tud a zo chalet-bras gant kement-se.

E 2004, Kuzul Norvegiat ar Yezh a embannas ur reizhskrivadur norvegek evit 25 ger saoznek ; da skouer, erbedet e voe skrivañ *beiken* evit *bacon*. Kenderc'hel gant ur c'hiz kozh e oa e gwirionez, pa oa bet divizet a-gozh dija skrivañ *stasjon* evit *station*, hag all. Buan avat e voe diskaret ar "adreizhadur *beiken*", ha *beiken* a voe unan eus ar reizhskrivadurioù nevez na voent ket degemeret. 

A-c'houde fin ar rouantelezh Danmark ha Norvegia e 1814 eo techet Norvegiz da arverañ geriennoù svedek ha d'o "norvegekaat". Ha daoust ma wanaas ar boaz-se goude divodadur an unvaniezh etre Norvegia ha Sveden e 1905 e kendalc'h da levezoniñ ar yezhoniezh norvegek. Kreskiñ en-dro zoken a ra al levezon-se abaoe fin an Eil Brezel-bed, hervez ar yezhoniour Finn-Erik Vinje.

ur gudenn nevez zo savet : paotoc'h-paotañ eo ar fazioù yezhadur ha yezh er c'hazetennoù hag ar media dre vras, ha dre-se e metoù ar studierion hag er boblañs dre vras. Lod yezhoniourion a c'houlenn ma vije taolet muioc'h a evezh. Programmoù evel *Typisk Norsk* ha *Språkteigen* a glask kizidikaat an dud ouzh an norvegeg ; al lizheregour Sylfest Lomheim, a voe rener *Språkrådet* a labour evit lakaat ar c'hudennoù-se war wel.

## Levrlennadur
* Petter Wilhelm Schjerven (ed): *Typisk Norsk* Oslo NRK/Dinamo forlag. ISBN&nbsp;
* Egil Børre Johnsen (ed): *Vårt eget språk* Aschehoug 
* Oddmund Løkensgard Hoel: Nasjonalisme i norsk målstrid 1848-1865 Oslo 1996 Noregs Forskingsråd 

* Fintoft Knut (1970): *Acoustical Analysis and Perception of Tonemes in Some Norwegian Dialects* (Universitetsforl)
* Haugen Einar Ingvald (1948): *Norwegian dialect studies since 1930* (University of Illinois)
* Husby Olaf (2008)*: An Introduction to Norwegian Dialects* (Tapir Academic Press)

## Liammoù diavaez
* ''Språkrådet''
* Noregs mållag
* riksmålsforbundet
* ''Landslaget for språklig samling''
*  Ar pennad-mañ e ''norsk bokmål''
*  Ar pennad-mañ e ''norsk nynorsk''

## Notennoù