Timbroù fazius

« **Timbroù fazius** » a vez graet eus ar re ma'z eus bet moullet war ar skeudenn ur fazi hep youl an aozer : un dorn dezhañ c’hwec’h biz, ul loen ha n’eus ket anezhañ hervez e neuz, fazi gant bevennoù ur vro pe livioù ur banniel, ur fazi istorel, ur fazi skritur... War an timbroù gouestlet d’an natur (loened ha bleunioù) e vezer boas da gavout fazioù gant an anv latin da skouer.

Ar fazioù-se a sell ouzh ar veizadenn hec’h-unan, met argerzh ar moullañ a zo (bet) kaoz da fazioù niverus ivez : timbroù bet moullet a-dreuz, livioù fall, tresadennoù amsklaer, hag all.

Ur fazi resis a c'hell bezañ en un nebeud degadoù a skouerennoù hepken, ha fazioù anavezet mat zo, evel an timbr embannet e Sveden e 1855 anvet *Treskilling Yellow*, a zo dibar e liv (melen e-lec’h glas). Priziet-bras eo an timbroù fazius gant an dastumerien, gant lod o frizioù meur a vil gwech uheloc'h eget an timbroù reizh eus o seurt.

Ral eo ar fazioù gwirion, rak kontrollet-strizh e vez an timbroù gant ar melestradurezhioù post a-raok o lakaat e gwerzh.

## Ar fazioù anavezetañ
*Fazi talvoud-gwerzh : ur talvoud-gwerzh uhel zo bet merket war un timbr a oa izel e briz sañset.
*Fazi disoñjal : mankout a ra ul lodenn eus tres an timbroù.
*Fazi moullañ : moullet ez eus bet timbroù daoubennek.
*Fazi liv : moullet eo bet an timbr gant al liv(ioù) fall pe war ur paper liv fall.
* Fazi toullañ : mankout a ra toulloù en un tu pe e meur a hini.

## Politikerezh ar melestradurezhioù
Disheñvel eo respontoù ar postoù pa vez kavet ar fazi gant an dud hag ar gazetennerien.
*Chom hep ober tra ha lakaat an timbroù e gwerzh dalc’hmat.
*Tennañ diouzh ar werzh an timbroù fazius hag embann reoù reizhet. Riskl zo avat ma vefe klasket an timbroù direizh gant an dastumerien evit o gwerzhañ en ur priz uheloc’h spontus.
*Kenderc’hel gant ar gwerzhañ timbroù fazius ha moullañ war un dro an hevelep niver a dimbroù reizhet.

## Istor an timbroù fazius pennañ
*1852 Gwiana : kentoc’h evit ar frazenn e latin « Reiñ a reomp hag en eskemm e c’houlennomp » e lenner « Reiñ a reomp hag en eskemm e c’houzañvomp» (*patimus* e lec’h *petimus*).
*1866 Douar-Nevez : war-sav war e bivier a-raok emañ ar reunig (pezh n’hall ket ober).
*1903 Saint Kitts ha Nevis : emañ Kristol Goulm oc’h ober gant lunedoù hirwel. Ijinet e vefe bet ar benveg-se gant an Izelvroad Hans Lippershey e penn-kentañ ar .
*1929 Bro-C’hall : war timbr touristel kentañ ar vro-mañ ne voe treset gant Henry Cheffer nemet an hanter eus gwaregoù estaj uhelañ Pont ar Gard.
*1937 Bro-C’hall : e-lec’h skrivañ « *Le Discours de la méthode* » gant René Descartes ez eo bet moullet « *Discours *'sur** la méthode'' ». Adembannet e voe an timbr ur wech ma oa bet reizhet.
*1944 Bro-C’hall : skrivet « ''1,50 FRANC**S**'' » war unan eus an timbroù moullet er [[SUA|Stadoù-Unanet]] diouzh ar rummad « Arc de Triomphe » (Bolz a enor ).
*1947 [[Monako]] : evit brudañ un diskouezadeg e [[New York]], savet evit kantved timbr kentañ ar Stadoù-Unanet, e voe embannet un timbr o kinnig ar prezidant [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin Roosevelt]] hag e zastumad timbroù-post. C’hwec’h biz zo d’an dorn a zalc’h ar [[piñsetez]]où.

*1951 [[Korea ar Su]] : embannet e voe 44 zimbr evit trugarekaat an 21 a vroioù bet o kemer perzh e kengevredad [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] o vrezeliñ e Korea. Meneget eo [[Italia]] ha koulskoude ne gemeras ket perzh er brezel ha ne oa ket ezel eus an A.B.U. d’ar c’houlz-se. Ha banniel ar rouantelezh (echu e 1946) eo an hini skeudennaouet war an timbr.
*1956 [[Republik Demokratel Alamagn]] : skrid-sonerezh [[Franz Schubert]] dibabet war un timbr en enor da [[Robert Schumann]]. Adembannet e voe goude bezañ bet reizhet.


*1958 [[Unaniezh Soviedel|URSS]] : emvod-meur diwar-benn ar pellgehenterezh. Un nebeud bannieloù war an timbr, en o zouez hini [[Tchekoslovakia]] a zo war an tu fall.

*1961 Italia : tennet ez eus bet ur rannvro, azgoulennet gant [[Brazil]], diouzh kartenn [[Perou]] war un timbr embannet da vare beaj ar prezidant [[Giovanni Gronchi]] d’ar vro-se.
*1962 [[Belgia]] : fazi war monogramm ar rouanez [[Louise d'Orléans (1812-1850)|Loouise-Marie]] (ML e-lec'h un L labouret). Adembannet eo bet an timbr reizhet.
*1964 Bro-C’hall : evit lidañ 50 deiz-ha-bloaz emgann ar Marne e voe embannet un timbr warnañ soudarded o tougen ur fuzuilh war o skoaz kleiz, pezh a zo difennet gant reolennoù an arme.
*1978 pe 1979 [[Kameroun]]: beaj ar Prezidant gall [[Valéry Giscard d'Estaing]]. Ur fazi e lec'hiadur ar steredenn velen war banniel [[Kameroun]]. Adkempennet eo bet an timbroù.
*1989 Stadoù-Unanet Amerika : war timbr-lidañ eil kantved an [[Dispac'h Gall]], warnañ [[alegorienn]]où Frankiz, Kevatalded ha Breudeuriezh, livioù broadel banniel Bro-C'hall zo war an tu fall (ruz, gwenn, glas).
*1993 [[Urzh aotrouniezh Malta]] : un timbr 5 scudi a zeskriv [[Kanada]] evel ur republik ("''Repubblica**"). Pa voe anavezet ar fazi e voe tennet ar moulladur ha devet d'ar 16 a viz Meurzh 1993 ; 9 069 skouerenn a oa bet gwerzhet dija.
*1993 Bro-C’hall : war an timbr « 50 deiz-ha-bloaz dieubidigezh Korsika » ez eo deuet lenn Biguglia da vezañ ur bae digor d’ar mor.
*2005 Bro-C'hall : un timbr "Bloavezh ar c'hilhog" evit lidañ ar bloaz nevez e Sina, un dalvoudegezh-gwerzh e lenner "Lizherenn 20 G" e-lec'h " 20 g” evit 20 gram.

## Levrlennadur
Puilh eo ar pennadoù a-zivout an timbroù fazius er c’helaouennoù gouestlet d’an dimbrouriezh, o kontañ istor kuzh an timbroù brudet-tre, pe o kinnig kenstrivadegoù d’al lennerien dezho da gavout fazi an tresour pe an engravour.
*  Jean-Pierre Mangin (1999 : *Guide mondial des timbres erronés – Errors on stamps*, 734 fajenn, Yvert et Tellier, 2000