open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Godiva

**Godiva**, pe **Godgifu**, a oa, hervez ar vojenn, un itron sakson en , e kêr Coventry.Hervez ur vojenn eus an XIIIvet kantved e vije bet o varc'hegañ en he noazh – gwisket gant he blev hir hepken – dre gêr Coventry evit klemm d'he fried abalamour d'an tailhoù re bonner.

En un doare koshoc'h c'hoazh eus ar vojenn ez eus un den anvet "Peeping Tom" en dije sellet outi o varc'hegañ hag a vije deuet da vout dall.

## Istor
Godiva a oa pried Leofric, kont Mercia. Ur mab o doe, Aelfgar, kont Mercia.
Anv Godiva a gaver en dihelloù, hag en Domesday survey, skrivet e meur a stumm. E hensaozneg e kaver Godgifu pe Godgyfu, hag a dalv "roet gant Doue", da lavarout eo un anv kenstêr gant Dorotea ha Teodora; Godiva a oa ar stumm latinekaet.

## Mojenn
### Oberennoù arzel

File:Claxton - Lady Godiva 1850.jpg|Marshall Claxton: *Lady Godiva* (1850), the Herbert, Coventry
Image:Maidstone 019.jpg|*Lady Godiva* er Maidstone Museum
File:Herbert Backstage Pass cmglee 46.jpg|*Lady Godiva* en Herbert Museum
File:Lady Godiva clock -Broadgate -Coventry-21July2008.jpg|Broadgate Clock, Coventry
Skilwaz

**Skilwazi** (ger benel; unander: **Skilwaz**) a vez graet eus evned ar genadoù *[[Cyanochen]]*, *[[Alopochen]]*, *[[Neochen]]* ha *[[Chloephaga]]*, er c'herentiad *[[Anatidae]]*. Evned etre an Tadorned hag ar Gwazi int.

## Daveoù ha notennoù
Aber-miwl

**Aber-miwl** (*Abermule* eo ar stumm saoznekaet) zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ etre Y Drenewydd ha Trefaldwyn, war lez reter ar stêr Hafren, e kumuniezh Aber-miwl gyda Llandysul.

Anvet eo "Aber-miwl" abalamour d'ar stêr vihan Miwl a dremen drezi hag en em daol en Hafren. E-kichen ar gêriadenn e tremen Kanol Trefaldwyn, a-hed an Hafren.

En trowardroioù emañ dismantroù Kastell Dolforwyn, savet gant Llywelyn ap Gruffudd e 1273.
Dore

**Dore** a c'hall bezañ meur a dra.

## Lec'hioù
###### 
Div stêr zo en anv-se: 
* An Dore, adstêr d'an Allier ;
* An *Dore*, froud hag adstêr d'an Dogne, a ya d'ober ar stêr Dordogne adalek o c'hember; 
* Dore-l'Église, kumun e Puy-de-Dôme ;
* Monts Dore, menezioù
* Le Mont-Dore, kumun

###### 
* Dore, e Yorkshire.
* An Dore (**[[Afon Aur]]** e kembraeg), adstêr d'ar stêr Menoe, 
* Abbey Dore, kêriadenn

## Tud
Un anv-bihan alamanek eo ivez, roet d'ar merc'hed, hag a glot gant Dora e meur a yezh all.

*Dore Hoyer (1911 en Dresden; † 1967 en Berlin) , korollerez.

## Oberennoù
*Castle Dor, romant saoznek gant Daphne du Maurier e 1942 .

## Pennadoù kar
* Dordogne, stêr 
* Dorette
Le Mont-Dore

**Le Mont-Dore** (*Mont Dòr* en okitaneg) zo ur gumun c'hall e Puy-de-Dôme.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Dore (stêr c'hall)

An **Dore** (*Dòra* en okcitaneg) zo ur stêr en Aovergn, adstêr d'an Allier. Redek a ra dre an departamant Puy-de-Dôme a-hed ur 140 km.
Nieuwpoort

**Nieuwpoort** ("porzh nevez" e nederlandeg) zo anv meur a lec'h :

* Nieuwpoort (Zuid-Holland)
* Nieuwpoort (Flandrez)
** eno e c'hoarvezas Emgann Nieuwpoort e 1600
Lys

**Lys** a c'hall bezañ meur a dra :

## Lec'hanvioù
###### 
* *Lys*, anv gallek ar stêr Leie, e Flandrez
* Lys (departamant), un departamant savet er vro da vare an Dispac'h Gall

###### 
* Lys (Layon), un adstêr d'al Layon, e kornôg Bro-C'hall
* Lys (Nièvre), ur gumun e departamant Nièvre
* *Lys* pe Lo Lis en okitaneg, ur gumun e Bearn
* Lys-lez-Lannoy, ur gumun en departamant Nord
* Lys-Saint-Georges, ur gumun en departamant Indre

###### 
* Lys (Dora Baltea), un adstêr d'an Dora Baltea en Italia

## Tud
* Lya Lys (1908–1986), un aktorez ganet en Alamagn ha marvet er Stadoù Unanet

## Gwelet ivez
* Lyss
* Liss
Dore (stêr saoz)

Ar stêr **Dore** (a zo *Afon Aur*, "Stêr Aour", e kembraeg) zo ur stêr hag a red dre Herefordshire, e Bro-Saoz, hag a zo  adstêr d'ar Menoe.

Eieniñ a ra e Cusop Hill, e-harz Menez Du Menoe, tost d'an harzoù etre Kembre ha Bro-Saoz.
Tremen a ra dre gêriadennoù Dorstone, Peterchurch, Vowchurch, Abbey Dore ha Pontrilas, hag aberiñ er Menoe e Llangiwa.
Goude-se ez a ar Menoe da aberiñ er stêr Gwy e kêr Trefynwy.

E gwirionez e c'hoarvez an anv *Dore* eus ar ger kembraek *dŵr*, a zo "dour" e brezhoneg. Fallgomprenet e voe gant an Normaned a oa gallegerien, o deus komprenet *d'or*, pa oa *dŵr*, ha setu ar saonenn lakaet da vezañ ar  *Golden Valley* , an "Draoñienn Aour".

*Dluzhed ha muenned boutin a vev er stêr Dpre.
## Notennoù
Aviel Katolik

An ***Aviel Katolik*** zo ul levr aviel brezhonek eus 1907, gant Biler-Azénor. Liv yezh Treger zo war ar brezhoneg.

## Liamm diavaez
*Skrid enlinenn, war ''Levraoueg niverekaet eskopti Kemper ha Leon''
Loeiz-Vari Biler

**Loeiz-Vari Biler**, ganet e Plourivoù d'an 2 a viz Meurzh 1856, ha marvet e Sant-Brieg d'an 2 a viz Genver 1934, a oa ur beleg hag ur skrivagner brezhoneg. Ober a rae gant an anvioù-pluenn *Azénor* hag *Yvias*. 

## Oberennoù
**Kanaouennoù santel*, 1904
### Troidigezh
**[[Aviel katolik]]*, Sant-Brieg, Moulerez St-Guilherm, 1907
Aberhosan

**Aberhosan** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kumuniezh Cadfarch , e hanternoz kontelezh Powys. 

Emañ er gevred da gêr Machynlleth, nepell diouzh ar stêr Dulas.

Ur monumant zo eno, abaoe 1990, e koun Wynford Vaughan-Thomas, skrivagner ha kazetenner skinwel, marvet e 1987.

## Liamm diavaez
*Skeudennoù eus Aberhosan ha tro-war-dro, el lec'hienn geograph
Betws Cedewain

**Betws Cedewain** (skrivet *Bettws Cedewain* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Powys. Emañ en hanternoz da gêr Y Drenewydd.

Betek 1914 e oa an darn vrasañ eus an douaroù hag an tiez-feurm e dalc'h maner Gregynog.

Gouestlet eo an iliz da sant Beuno. Eus ar  eo an tour hag eus an  an braz eus ar savadur. Dont a ra anv ar gêriadenn eus kantrev Cedewain.

Eus Betws Cedewain e oa ar barzh Lewys Dwnn (war-dro 1568 - 1616).

E 2011 e oa 445 a dud o chom e Betws Cedewain ha 84 a oa kembraegerien (19,3%).

## Notennoù
Seljalandsfoss

**Seljalandsfoss ** zo unan eus brudetañ lammoù-dour Island, 60 metr dezhañ. 

Emañ etre Selfoss ha Skógafoss, e-kichen an Hent 1 a ra an dro da Island.

Kouezhañ a ra an dour eus krec'h ur vri a oa tornaod gwechall. Gallout a reer mont en adreñv d'al lamm-dour.

## Liammoù diavaez

*Seljalandsfoss panoramic virtual tour
Crytek

**Crytek** a zo un embregerezh produiñ c'hoarioù video krouet e 1999 gant tri breur a orin Turkia Cevat, Avni ha Faruk Yerli, e Frankfurt am Main en Alamagn.

An embregerezh a zo brudet mat dre ijin al lusker c'hoari video CryEngine hag an heuliadoù c'hoarioù Far Cry ha Crysis.

D'an 3 a viz C'hwevrer 2009, Crytek a adpren Free Radical Design, ur studio sevel c'hoarioù video saoz brudet evit an heuliad c'hoarioù tenn kentañ sell: TimeSplitters. An embregerezh a vez adanvet Crytek UK. Eost 2009, e Crytek e adkaver 550 implijiad, gant un 60 bennak anezho o labourat war al lusker niverennel CryEngine nemetken. Mae 2011, Crytek en deus 500 implijiad, an hanter anezho o labourat en Alamagn.

Mae 2011, un 50 implij a vez lamet e Crytek Budapest, goude choaz Microsoft, da gas seveniñ ar c'hoari Codename Kingdoms (deuet da vezañ ) da strollad Frankfort. Skour Crytek e Budapest n'eo mui nemet un tregont a dud o labourat ennañ ha labourat a ra dreist-holl war ar sevel c'haorioù video evit an tabletennoù niverennel.
Lockheed F-117 Nighthawk

Al **Lockheed F-117 Nighthawk** a zo un nijerez tagañ c'hougelek amerikan en implij etre 1983 ha 2008. Ken uhel e oa an deknologiezh lakaet da dalvezout enni ma chomas kuzh betek 1988, ha krediñ a reer e voe kammgemeret evit un Nidi tric'hornek meur a wech.

## Liammoù diavaez
Bugeildy

**Bugeildy** (skrivet *Beguildy* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ tost d’an harzoù gant Bro-Saoz, war lez kornôg ar stêr Tefeidiad, er gwalarn da gêr Tref-y-clawdd.

Eus ar  eo an iliz met adkempennet e voe kalzik en . Dismantroù ur voudenn-gastell norman zo e-kichen.

Ouzhpenn kêriadenn Bugeildy, emañ ivez kêriadennoù Llanddewi-yn-Heiob ha Cnwclas er gumuniezh.
 
E 2011 e oa 723 a dud o chom e kumuniezh Bugeildy ha 75 a oa kembraegerien (10,6%).

## Notennoù
Rouantelezh Brycheiniog

**Brycheiniog** a oa ur rouantelezh eus Kembre er Grennamzer, diazezet e traoñienn ar stêr Wysg ha savet, hervez ar vojenn, gant ar roue kozh Brychan.

Er Grennamzer Uhelañ e oa tri c'hantrev e rouantelezh Brycheiniog :
*Pencelli (kantrev) 
*Cantref Selyf
*Tewdos

## Istor
Savet e vije bet rouantelezh Brycheiniog gant ar roue Brychan (war-dro 520), mab d'ur priñs eus Iwerzhon ha da santez Marchell, merc'h da Tewdrig, sant ha roue Gwent ha Glywysing.

Aloubet e voe rouantelezh Brycheiniog gant Normaned renet gant Bernard de Neufmarché e 1093 ha krouet e voe aotrouniezh Brycheiniog en em astenne war ar braz eus ar rouantelezh kozh, war-bouez kornad Blaenllyfni er gevred.

E 1536, pa voe unanet Kembre ouzh Bro-Saoz, e voe krouet Sir Frycheiniog.

## Notennoù
Souc'hoy Su-30

Ar **Souc'hoy Su-30** (ruseg : Сухой Су-30 ; etrebroadel : Sukhoi Su-30 ; anv-kod AFNA: **Flanker-C**) zo un nijerez emgann daoublas ha daougefluskerek rusat savet gant an embregerezh Souc'hoy, en implij abaoe 1990.

## Implijerien
* aerlu Aljeria
* aerlu Angola, abaoe 2013
* aerlu Belarus, abaoe 2012
* aerlu India, abaoe 1996
* aerlu Indonezia
* aerlu Kazakstan
* aerlu Malaysia, abaoe 2007
* aerlu Ouganda, abaoe 2010
* aerlu Rusia
* aervorlu Rusia
* aerlu Republik Pobl Sina
* aerlu Venezuela, abaoe 2006
* aerlu Viêt-Nam

## Liammoù diavaez

*
Capel-y-ffin

**Capel-y-ffin** zo ur gêriadenn eus Kembre, e gevred kontelezh Powys, e kumuniezh Llanigon. Emañ tost d’an harzoù gant Bro-Saoz, er c'hreisteiz da gêr Y Gelli Gandryll ha war lez an Afon Honddu, ouzh tor reter ar Mynydd Du.

*"Chapel an harzoù"* eo ster an anv Capel-y-ffin, abalamour m’eo tost ar gêriadenn da Herefordshire e Bro-Saoz. War harzoù tri eskopti anglikan emañ ivez : hini Hereford, hini Tyddewi ha hini Llandaf. Gouestlet eo ar chapel d’an Itron Varia ha savet e voe e 1762, e-lec’h ur savadur koshoc’h.
Test Bechdel

An **test Bechdel** (), anvet **test Bechdel-Wallace** ivez, zo e bal diskouez an hollvezañs c'hourel en oberennoù sevenadurel a-vremañ, ma vez ankouaet ar maouezed enno alies-mat.

Tri fal zo da dizhout evit tremen an test :
*kaout div vaouez a zo penndudennoù (un anv ganto) ;
*kaout an div vaouez o komz o-div ;
*ma rafent kaoz eus traoù all estreget paotred.

Hervez ar stadegoù ne vefe nemet an hanter eus ar filmoù a dizhfe an holl balioù.
Herve Kerrain

**Herve Kerrain**, ganet d'an 21 a viz Meurzh 1955 e Runan, e Treger, ha marvet d'ar 14 a viz Gwengolo 1998, da 43 bloaz, a oa ur stourmer breizhat hag un troour brezhonek.

## Troidigezhioù
**[[Troioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù]]*, An Here, 1995 (diwar Lewis Carroll)
*(gant Mich Beyer) *Ti ar Bobl*, An Here, 1999, (diwar Louis Guilloux)
Marsel P.-J. Keraveg

**Marsel P.-J. Keraveg** a zo un troour brezhonek.

## Troidigezhioù
**Brezel an Tan* (diwar J.-H. Rosny Henañ), Mouladurioù Hor Yezh, 1996
**Helgvor ar Stêr C'hlas* (diwar J.-H. Rosny Henañ), Mouladurioù Hor Yezh, 1999
Alan Dipode

**Alan Dipode**, bet ganet d'an 13 a viz Meurzh 1955 e Pariz, a zo un treser, skrivagner ha troer brezhonek.
E 1980, d'an oad a 25 bloaz, ez erruas e Montroulez da chom. Diwar atiz Bernez Rouz e krogas da zeskiñ brezhoneg dre Skol Ober e 1983, digant Jean-Claude Miossec en deroù ha digant Ivetig an Dred-Kervella adalek an eil live betek penn.
E 1986, echuet gantañ ar pemp live, e voe difazier d'e dro betek 2000.
 
Kenlabouret en deus dreist-holl gant Embannadurioù an Here m'en deus difaziet, maketennet ha skeudennaouet meur a levr evito ; tresadennoù, bannoù-treset hag istorioù evit ar vugale en deus graet er gelaouenn *[[Cholori]]* ; rener ar gazetenn *[[Talabao]]* e oa, m'en deus treset ha savet pennadoù.
Meur a zanevell, a studi hag a varzhoneg diwar e bluenn zo bet embannet er gelaouenn lennegel *[[Al Liamm]]*.

E Brieg emañ o chom bremañ, ha tad eo da Voran Dipode. Koulz Moran, e vreur Riwal hag e c'hoar Nollaig zo bet desavet e brezhoneg ha skoliataet e Skolioù Diwan betek o bachelouriezh.

## Troidigezhioù
* Roparz Hemon, "Yezhadur istorel ar brezhoneg" (e saozneg : *A Historical Morphology and Syntax of Breton*), 2000, Hor Yezh, Plañvour, 
* J. R. R. Tolkien, "An Hobbit, pe eno ha distro" (e saozneg : *The Hobbit, or There and Back Again*), 2001, A.R.D.A., Argenteuil, Bro-C'hall, 
***An Hobbit*, eil embannadur adwelet gant Alan Dipode ha Joshua Tyra, skeudennoù orin gant J. R. R. Tolkien ; Dùn Dèagh : Evertype, 2020 (ISBN 978-1-78201-269-6 golo kalet & ISBN 978-1-78201-268-9 golo gweñv)
* Khalil Gibran, "Ar Profed" (e saozneg : *The Prophet*), skeudennoù orin gant K. Gibran, Evertype, 2021 

## Notennoù
Mandeegezh

Ar **vandeegezh** zo ur relijion gnostek eus Irak, ma azeuler Adam, Abel, Seth, Enos, Noe, Shem, Aram ha Yann ar Badezour. Disteurel a reer Abraham, Moizez ha Jezuz. Dont a ra an anv *manda* eus ur ger arameek hag a dalv kement hag *anaout*, evel ar ger henc'hresianek *gnosis*.

## Istor
Hervez hengoun ar Vandeegerien (rak n'eo ket koshoc'h o dornskridoù eget ar XVIvet kantved) e vefe bet savet o c'humuniezh en-dro da Yann ar Badezour en . Hervez ar skiantourien e oant aet eu kreisteiz Palestina da Mezopotamia er c'hantvedoù kentañ goude JK. Semited int, ha komz a reont mandeeg, ur rannyezh arameek.

A-raok 2003 ha deroù brezel Irak e oa 65 000 mandeeger en Irak, a-hed lezioù ar stêrioù Tigr hag Eufrat ha war-dro ar Chatt-el-Arab, war-lerc'h kember an Tigr hag an Eufrat, ha darn anezho en Iran hag e Khuzestan.

Strewet eo an darn vuiañ bremañ, aet da Iran dreist-holl, hag ivez da Siria, Jordania, ha broioù europat. En Irak eo koazhet o niver ken ez int aet da get koulz lavarout.

## Pennadoù kar
*Mandeeg
Cessna 172

Ar **Cessna 172 Skyhawk** a zo un nijerez skañv ungefluskerek dre viñs pevarflas, savet gant ar c'hevredad amerikan Cessna abaoe 1955. Ar c'harr-nij graet ar muiañ er bed eo.

## Liammoù diavaez
Kalifiezh Abbasid

Ar **C'halifad Abbasid** pe ar **Galifiezh Abbasid** a oa ur c'halifad a renas war un darn vras eus ar bed muzulman eus 750 betek 1258.

Tierniezh an Abbasided a voe diazezet gant As-Saffah, un diskennad da Abbas ibn Abd al-Muttalib, un eontr d'ar profed Mohammed. Kemer a reas ar galloud goude un emgann a-enep an Omeyaded. Fellout a rae d'an Abbasided kaout ur stad a bouezfe muioc'h war ar relijion ha ma vefe roet kement a blas da dud Iran, nevez-troet ouzh an islam, evel d'an Arabed. Goude tri bloavezh brezel e trec'has Abu Muslim war an Omeyaded e 750, en Emgann ar Zab Bras.

Kreizenn ar C'halifad Abbasid e oa Baghdad, ur gêr-benn savet e 762, tra ma oa kreizet impalaeriezh an Omeyaded war Damask ha Siria. En e vog e oa ar sevenadur muzulman, en amzer an Abbasided, en un impalaeriezh bras-divent en em astenne eus an Indus betek Norzhafrika. Un toullad kalifed brudet a voe neuze, evel Al-Mansur pe c'hoazh Harun al-Rashid. D’ar mare-se e voe troet en arabeg e-leizh a skridoù latin ha gresianek eus an Henamzer.

Tamm-ha-tamm avat e voe ret d'ar C'halifad Abbasid stourm ouzh rieien vihan e lec'hioù evel Spagn, hag a rene o bro evel pa vefent dizalc'h, hag ouzh pobloù evel an Durked seldjoukid a oa kreñvoc'h-kreñvañ. En  e voe diskaret ar C'halifad Abbasid gant ar Vongoled, pa voe aloubet Baghdad ganto d'an 10 a viz C'hwevrer 1258. Distrujet e voe kêr ganto ha tec'hout a reas an dud a oa chomet bev da Ejipt.

## Liammoù diavaez

* The Abbasid Caliphate - *Jewish Virtual Library* 
* Abbasid Caliphate - ''Encyclopedia Iranica' '
Castell Caereinion

**Castell Caereinion** (*Castle Caereinion* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ er c’hornôg da gêr Y Trallwng.

Gouestlet eo an iliz da sant Garmon ; eus 1874 eo ar savadur a weler bremañ.

Anvet eo ar gêriadenn diwar ur c’hastell kozh, savet e 1156 gant Madog ap Maredudd e kantrev Caereinion. Kemeret e voe ar c’hastell gant Owain Gwynedd ha distrujet e voe e 1167.

E 2011 e oa 592 a dud o chom e kumuniezh Castell Caereinion ha 86 a oa kembraegerien (15,1%).

## Notennoù
Pijama

Ar **pijama** zo un dilhad-noz a wisker evit kousket. Peurliesañ eo daou dra : bragoù hag un ticheurt, gant milginoù hir pe verr. Evit ar vugale hag ar babigoù e c'hall bezañ en ur pezh. Graet e vez en un danvez dous evel kotoñs, pilou, flanell, seiz.

Warnañ e c'haller lakaat ur sae-gambr pa'z emeur er-maez eus ar gwele.

Ar ger a zeu eus ar perseg pāy-jāma dre an ourdoueg (memes ger).

Ur boas e teuas da vezañ gant ar baotred en Europa ha Norzhamerika da lakaat ur pijama evit kousket adalek ar bloavezhioù 1870. Bremañ a c'hall bezañ lakaet gant an holl : bugale, paotred ha merc'hed.

## Gwelet ivez
* nozvezh pijama
* hiviz-noz

## Daveoù
Bourgneuf

**Bourgneuf** zo un anv-lec'h gallek, *bourk nevez*, pe bourc'h nevez'' e brezhoneg.

#### 
* Bourgneuf-en-Retz, brezhonekaet e Bourc'hnevez-Raez

#### 
* Bourgneuf, e Charente-Maritime,
* Bourgneuf, kumun gwechall en Indre, hiriv e Vicq-sur-Nahon,
* Bourgneuf, e Savoie.

## Pennadoù kar
* Bourgneuf-en-Mauges, e Maine-et-Loire
* Le Bourgneuf e Bourgneuf-de-Loury, kumun gozh e Loiret, staget en 1824 ouzh Loury
* Le Bourgneuf-la-Forêt, e Mayenne
Chapel Itron-Varia Dreminou

**Chapel Itron-Varia Dreminou** a zo ur savadur relijiel bet savet e Ploveur (Penn-ar-Bed, Breizh), adalek an , da zougen enor d'ar Werc'hez Vari. Brasaet e voe er  ha renevezet en .

Kerkent ha 1385 e voe roet *induljañsoù* gant an eneppab Klemañs VII (1342-1394) da-heul ar brezelioù a oa o paouez drastañ an dugelezh : adsavet e voe nev ha penn ar chapel. Er XVIvet kantved eo e kemeras he neuz da vat, bet toullet ur presnestr-meur-gwer flammek dezhi ha kemmet an nor-dal gostez peurgetket. Adc'hraet e voe ar c'hoadajoù e 1665 : kuzhet eo ar framm gant lambrusk. Meur a renevezadenn a voe kaset da benn e-kerzh an XIXvet kantved ; chom a ra roudoù lieslivadur evel testoù eus an adkempenn graet e 1890. Rummet monumant istorel e oa bet d'an 2 a viz Kerzu 1926. Dalc'het e voe gant al labourioù reneveziñ en , oc'h ober war-dro ar mogerioù hag an to ; cheñchet e voe ar gwerennoù-livet entre 1957 ha 1967. E 2012 e voe kaset da benn dreserezhioù bras da greñvaat ar framm, ar mogerioù, ar sablerioù hag an to.

Da goulz emsavadeg ar Bonedoù ruz e talc'has ar chapel ur perzh pouezus-kenañ e red an darvoudoù kriz a c'hoarvezas er Vro-Vigoudenn : enni ec'h en em vode emsavidi ar c'horn-bro. D'an 2 a viz Gouere 1675 e voe peurechuet ha sinet enni ar C'hod Kouer savet gant dileuridi eus pevarzek parrez ar C'hab Kaval : taolennet eo bet kement-se gant ar skrivagner bigouter Yann Bijer en e romant *[[Torrebenn !]]* (embannet e dibenn miz Gouere 2011).

## Notennoù ha daveennoù
Auguste René Marie Dubourg

**Auguste René Dubourg** (diwezhatoc'h **Auguste René Marie Dubourg**), bet ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1842 e Logivi-Plougraz hag aet d'an Anaon d'an 22 a viz Gwengolo 1921 e Roazhon, a oa un den a iliz breizhat. 

Eskob Moulins (1893-1906), arc'heskob Roazhon, Dol ha Sant Maloù (1906-1921) ha kardinal (1916-1921) e voe.

## Levrlennadur
*  *Auguste-René-Marie Dubourg (1842-1921), Enfant de Loguivy-Plougras, Cardinal de l'Eglise romaine*, Louis Dudoret, 2006
Julius

**Julius** zo un anv paotr, e latin hag en alamaneg.

## Tud
E latin :
* Caius Julius Caesar, politikour ha jeneral
* Caius Julius Hyginus (e 67 kent JK – 17), skrivagner latin
En alamaneg :
*Julius Leber (1891-1945), rezistant elzasat
* Julius du Mont (1881-1956), pianoour ha mestrc'hoarier echedoù gall ha saoz
*Julius Pokorny‎ (1887-1970), yezhour war ar yezhoù keltiek 
*Julius Schaub (1898 - 1967), eil-a-gamp Adolf Hitler
*Julius Streicher (1885-1946), sterner an NSDAP
*Julius Nyerere (1922-1999), kentañ prezidant Tanzania
Jim Baker's Blue Jay Yarn

**Jim Baker's Blue Jay Yarn** zo ur gontadenn gant Mark Twain, a voe embannet en 1880 el levr A Tramp Abroad, diwar-benn beaj un Amerikan en Europa. "Jim Baker's Blue Jay Yarn" zo ur seurt fablenn ma kont an oberour troioù ur gegin c'hlas distagellet .

## Liamm diavaez
*Ar gontadenn lennet https://www.youtube.com/watch?v=50VItlxupTQ
Castell-paen

**Castell-paen** (*Painscastle* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ tost d’an harzoù gant Bro-Saoz, hanter-hent etre Llanfair-ym-Muallt hag Y Gelli Gandryll.

Dont a ra anv ar gêriadenn diwar ur c'hastell kozh, savet gant un aotrou norman Pain Fitz John, e deroù an . Kemeret e voe ar c’hastell meur a wech gant Kembreizh Saozn, a-bep-eil, en  ha  kantved. E-pad ar c’hantvedoù-se e voe devet gant Kembreiz Llywelyn ap Iorwerth hag adsavet gant ar roue Herri III e 1231, adtapet digant ar Saozon gant Llywelyn ap Gruffudd e 1265, hag adkemeret gant Saozon adarre.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Painscastle Castle el lec'hienn Castles of Wales
Mikoyan-Gourevitch MiG-21

Ar **Mikoyan-Gourevitch MiG-21** (e rusianeg: Микоян и Гуревич МиГ-21; anv-kod AFNA: *Fishbed*) a zo un nijerez emgann dreistsonek soviedat en implij abaoe 1960. Ar c'harr-nij brezel dreistsonek graet ar muiañ an hini eo (war-dro 11 000 skouerenn), ha tost da 60 bro o deus prenet skouerennoù anezhañ, hag e 2015 e oa c'hoazh 18 bro hag a rae gantañ.

## Liammoù diavaez
Jordan

**Jordan** zo un anv-lec'h hag un anv-den alamanek, saoznek hag okitanek.

## Yezhoù all
* Jordanus e latin
*Giordano, en italianeg
*Jourdain, e galleg
*Jorda e katalaneg

## Stêr
Ar Jordan pe Jourdan, e Palestina, eo ar stêr lec'h ma voe badizet Jezuz-Krist hervez ar Bibl.

## Lec'hioù
* Jordan (Indiana)
* Jordan (Iowa)
* Jordan (Kentucky)
* Jordan (Minnesota)
* Jordan (Minneapolis)
* Jordan (Montana)
* Jordan (New York)
* Jordan (Karolina an Norzh)
* Jordan (Oregon)
* Jordan (Wisconsin)
* West Jordan, ur gêr en Utah 

## Tud
*Jordan Fantosme (marvet e 1185), barzh hag istorian norman
*Jordan von Sachsen (1190-1230), dominikan alaman 
*Robert Jordan (1948-2007), skrivagner fantasy stadunanat
*Michael Jordan (ganet e 1963), basketour stadunanat
*Jordan Bardella, prezidant ar Rassemblement National
*Jordan Jegat (ganet e 1999), marc'hhouarnour breton
Gourin (Alberta)

**Gourin**, a zo ur gêriadenn e munisapaliezh-rannvro Wood Buffalo en Alberta (Kanada). Savet e voe e penn kentañ an  (1914) gant tud eus korn-bro Gourin e Breizh. Seitek den ha peder familh e oant («Uillac», «Duigou», «Cospérec» ha «Le Rouzic»).

## Liammoù diavaez
*Istor ar familh Ulliac en Alberta (pdf) 
*Pennad Ouest-France diwar-benn 100 vloaz Gourin Alberta
Alopochen sirabensis

***Alopochen sirabensis*** a zo ur spesad evned, aet da get, hag en dije bevet e-pad amzer c'heologel an holosen.

Deskrivet e voe gant an henzenoniour breizhveuriat Charles William Andrews (1866-1924) goude ma voe kavet eskern fosil en Antsirabe, unan eus kêrioù douaroù uhel Madagaskar.

Kar nes eo d'ar skilwaz Egipt (*Alopochen aegyptiaca*) ha, gouez da skiantourien 'zo, bez' e vije un isspesad da *[[Alopochen mauritiana]]* (aet da get ivez).

## Annez
Brosezat e oa e Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Alopochen sirabensis'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Solomana Kante

**Solomana Kante** pe **Souleymane Kante** (1922-1987) a oa ur skrivagner eus Ginea en deus ijinet ar skritur nkoek, ul lizherenneg evit ar yezhoù mandingek komzet e kornôg Afrika. "N'Ko", anv ar skritur, a dalvez "me a lavar" er yezhoù-se.

Krouet e voe ar skritur-se gant Solomana Kante e 1949, evel ur respont d'ar pezh a veze lennet ha klevet alies d'an ampoent, d'ar gredenn ne oa ket gouest tud Afrika da lenn ha da skrivañ. A-raok taol-arnod Soloman Kante ne oa anavezet en e vro nemet doareoù-skrivañ ar galleg hag an arabeg. Implijet e voe ar skritur nkoek da gentañ e Kankan, e Ginea ; goude-se en em ledas er broioù all ma vez komzet yezhoù mandingek e kornôg Afrika.

## Levrlennadur
*Conrad, David C. (2001). "Reconstructing Oral Tradition: Souleymane Kanté’s Approach to Writing Mande History". *Mande Studies* 3, 147-200.
*Kaba, Diaka Laye (1992). "Souleymane Kanté: l’inventeur de l’alphabet N’ko". *L’Educateur: Trimestriel Pédagogique des Enseignants de Guinée* 11-12, 33
*Kanté, Bourama (1996). "Souvenir de Kanté Souleymane". *Somoya Sila: Journal Culturel de l'Association ICRA-N'KO* 19.
*Kanté, Souleymane (1961). "Alphabet de la langue N’ko: ‘N’ko sebesun’." In *Méthode pratique d’écriture N’ko*. Kankan, adembannet gant Mamady Keita (1995), Siguiri.
*Vydrine, Valentin (2001). "Lettres de Souleymane Kanté et Maurice Houis". *Mande Studies* 3, 133-146.
Fresney

**Fresney** zo un anv-lec'h gallek, eus Normandi, deuet eus ar ger latin *fraxinetum*.

## Lec'hioù
* Fresney, en Eure, 
* Fresney-le-Puceux, 
* Fresney-le-Vieux, 
* Saint-Germain-de-Fresney,

## Pennadoù kar
* Freinet
* Fresnes
* Fresnoy
* Fresnay
Beauf

***Beauf*** (distaget: ) a zo ur ger gallek, deuet diwar berradur "beau-frère" (breur-kaer), brudet gant Cabu, evit ober anv eus unan bennak, stereotip an den dizesk, diseven, displed, dichek ha spered berr, ha lorc'h ennañ o vezañ evel-se. Disprizout a ra ar merc'hed ha gouennelour eo, ha barrek e vez da reiñ diouzhtu barnadennoù ha soñjezonoù sonn war traoù kemplezh eus ar gevredigezh, hep klask studiañ an afer, met kavout a ra dezhañ eo diazezet e soñjoù war ar "skiant vat", kaset war-raok gant rakvarnioù strizh.

Ar "Beauf" kentañ treset gant Cabu a oa un den kofek ha mourraouek, lonker pastis ha bier. Adalek ar bloavezhioù 1990 e tresas Cabu *Le Nouveau Beauf*, yaouankoc'h ha muioc'h diouzh "spered kêr", gant ur c'hatogan, prest atav da brenañ traoù diouzh ar c'hiz.

## A bep seurt
**Mon beauf’*, kanaouenn gant Renaud (1981).
**[[Le Beauf]]*, film savet gant Yves Amoureux, c'hoariet gant Gérard Jugnot (2009).

## Liammoù diavaez
*Pajenn gouestlet d'ar Beauf "mod kozh"
*Skeudenn ur "Beauf mod nevez" gant Cabu

## Notennoù ha daveennoù
Sněžka

**Sněžka** (*Sněžka*, e tchekeg, *Śnieżka*, e poloneg, *Schneekoppe* en alamaneg),  metr uhelder dezhañ, eo ar menez uhelañ e Tchekia hag e menezieg Krkonoše. Emañ war an harzoù etre Silezia, e Polonia, ha Bohemia, e Tchekia.

Bez’ eo ar gern ma vez ar muiañ a dud er menezioù Krkonoše. Gallout a reer mont di adalek Karpacz e Polonia ha Pec pod Sněžkou e Tchekia. E-pad ar goañv e vez kalz tud o tont di da skiañ.
Cegidfa

**Cegidfa** (*Guilsfield* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e biz kontelezh Powys. Emañ en hanternoz da gêr Y Trallwng.

Kresket buan eo poblañs ar gêriadenn e dibenn an . Eus war-dro 1300 eo al lodennoù koshañ eus an iliz, gouestlet gant sant Aelhaearn.

E 2001 e oa  a dud o chom e kumuniezh Cegidfa. E 2011 e oa  a annezidi ha 264 anezho a oa kembraegerien (15,7%).

## Notennoù
Fresnay

**Fresnay**, **Fresnaie**, ha **La Fresnaie** zo anvioù-lec'hioù gallek.

## Gerdarzh
Eus al latin *Fraxinus*, Onn.

## Lec'hioù
* Faux-Fresnay, e Marne ;
* Fresnay, en Aube ;
* Fresnay-en-Retz, e Loire-Atlantique ;
* Fresnay-l'Évêque,en Eure-et-Loir ;
* Fresnay-le-Comte,en Eure-et-Loir ;
* Fresnay-le-Gilmert, en Eure-et-Loir ;
* Fresnay-le-Long, e Seine-Maritime ;
* Fresnay-le-Samson, en Orne ;
* Fresnay-sur-Sarthe, e Sarthe ;
* La Fresnaie-Fayel, en Orne ;
* Château de Fresnay, e Mayenne ;
* La Bruyère-Fresnay, e Vimoutiers en Orne.

## Tud
*Pierre Fresnay, aktor

## Pennadoù kar
*Fresney
*Fresnoy
*Fresnes
Tachyeres brachypterus

***Tachyeres brachypterus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Anatidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar gresteneg, dreist-holl, hag a dap o splujañ er bazoù.

## Annez
Brosezat eo en Inizi Maloù ma plij an aodoù kerreg hag ar baeoù goudor dezhañ.

## Liamm diavaez
*  ''Tachyeres brachypterus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
García Iañ

**García Iañ** zo anv meur a roue.

* **[[García Iañ León]]**, war-dro 870—914, kentañ roue León (910 - 914);
* **[[García Iañ Galíndez]]**, *el Malo* (?—833), kont Aragon (820-833);
* **[[García Galiza]]** pe *García II* (1042—1090), roue Galiza (div wech : etre 1065 ha 1071, hag etre 1072 ha 1073);
* **[[García Fernández]]**, *paotr an daouan gwenn* (Burgos 938 — Córdoba 995). kont Kastilha hag Álava adal 970 betek 995.
* **[[García Íñiguez Pamplona]]** (c. 805—870), Roue Pamplona, rejant adal 842.
* **[[García Sánchez Iañ Pamplona]]**, roue Pamplona ha kont Aragón entre 925 ha 970.

## Pennad kar
* García
Tachyeres leucocephalus

***Tachyeres leucocephalus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Anatidae.

## Doareoù pennañ
N'eo ket gouest da nijal. Anavezadus eo ar par en abeg d'e benn gwenn.

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e kreisteiz Arc'hantina (proviñsoù Chubut ha Santa Cruz) ma plij an aodoù kerreg dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Tachyeres pteneres

***Tachyeres pteneres*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Anas pteneres* (kentañ) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798).

## Doareoù pennañ

Ar spesad a zo gris e bluñv (gwenn reoù e gof koulskoude), melen e bavioù hag orañjez e bigos.

N'eo ket gouest da nijal.

## Boued
Bevañ a ra, dreist-holl, diwar vlotviled, kresteneged ha pesked bihan hag a bak er mor.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e kreisteiz Chile ha kreisteiz Arc'hantina ma vez graet "pato vapor austral" anezhañ e spagnoleg. Plijout a ra an aodoù karreg dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Tachyeres pteneres'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tachyeres pteneres'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cemais (Powys)

**Cemais** (skrivet ivez *Cemmaes* e saozneg) zo ur geriadenn vihan eus Kembre, e gwalarn kontelezh Powys, e Sir Drefaldwyn kozh. Emañ war lez ar stêr Dyfi, er biz da gêr Machynlleth, war an hent etre Glantwymyn hag Aberangell.

## Notennoù
Ceri

**Ceri** (skrivet *Kerry* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kornôg kontelezh Powys. *Llanfihangel yng Ngheri* e oa anv kozh ar gêriadenn. Emañ er gevred da Y Drenewydd, e-kichen ar stêr Miwl.

E-kichen ar gêriadenn e kaver dismantroù ur voudenn-gastell, savet war-dro 1130, hag a oa pennlec'h kombod Ceri. Damheñvel e oa harzoù ar c'hombod kozh-se ouzh harzoù ar gumuniezh bremañ. Da sant Mihangel eo gouestlet an iliz, adsavet e 1179.

Ur ouenn deñved anavezet e Kembre, "deñved Bryniau Ceri" (*Kerry Hill*), zo o tont eus ar c'horn-bro-se.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Ceri ha 259 a oa kembraegerien (12,9%).

## Notennoù
Énigmes de l'histoire

***Énigmes de l'histoire*** (*Luziadelloù an istor*) a zo ur stirad skinwel gallek hag a voe skignet war RTF Télévision adalek miz Mae 1956 betek miz Eost 1957.

Savet e veze ar senarioioù gant an daou istorour gall André Castelot (1911-2004) hag Alain Decaux (1925-) a-raok o fiziañ e Stellio Lorenzi (1921-1990) da vezañ sevenet gantañ.

Un nebeud pennadoù, troet e gwenn ha du, a voe skignet eus an 22 a viz Mae 1956 d'ar 24 a viz Eost 1957 ; erlec'hiet e voe gant ur stirad all — *[[La caméra explore le temps]]* — adalek ar 14 a viz Gwengolo da-heul. 

## Ar pennadoù
# 22 a viz Mae 1956 : *Le Secret de [[Mayerling]]* (*Sekred Mayerling*),
# 12 a viz Mezheven : *L'[[Loeiz XVII (Bro-C'hall)|Énigme du Temple]]* (*Luziadell tour an Templ*),
# 10 a viz Gouere : *Le Mystère de la Mary Céleste*,
# 8 a viz Genver 1957 : *L'homme au masque de fer* (*An den e vask houarn*),
# 16 a viz Meurzh : *La Double Mort du tsar [[Aleksandr Iañ (Rusia)|Alexandre Ier]]*,
# 16 a viz Ebrel : *L'Énigme de Marie-Stella* (*Luziadell Marie-Stella*),
# 11 a viz Mae : *[[Anna Anderson|L'Inconnue de Berlin : Anastasie]]*,
# 13 a viz Eost : *[[D'Eon|Le Chevalier d'Éon]]* (*Ar marc'heg d'Eon*),
# 24 a viz Eost : *Un nommé [[Karl Wilhelm Naundorff|Charles Naundorf]]* (*Un den anvet Charles Naundorf*).

## An danvez
Kinnig a rae an aozerien d'ar bellarvesterien abadennoù ma veze adsavet luziadelloù liammet ouzh un dudenn istorel.

## Liamm diavaez
* An abadenn gentañ (''Le secret de Mayerling'') war ina.fr.

## Notennoù ha daveennoù
Fars

Ar **fars** zo ur meskaj kig ha plant a vez lakaet en ur meuz all a-raok e lakaat da boazhañ.

*Farsañ* ur meuz a reer pa lakaer fars ennañ.

Meskañ kig silzig, pe kig bevin drailhet, pe legumaj hepken, ognon, kignen, pe chalotez, ha minvig eo an doare anavezetañ d'ober fars.

## Notennoù
Y Clas-ar-Wy

**Y Clas-ar-Wy** (*Glasbury* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e gevred kontelezh Powys.

Emañ war lez ar stêr Gwy, a-geñver da Aberllynfi, hag er mervent da Y Gelli Gandryll. Eno e c'haller treuziñ ar stêr Gwy, nepell diouzh al lec'h m'emañ ar stêr Llynfi o kejañ ganti, e-barzh Park Broadel Bannau Brycheiniog.

E 2011 e oa 994 a dud o chom e kumuniezh Y Clas-ar-Wy.

## Notennoù
Cleirwy

**Cleirwy** pe **Cleiro** (*Clyro* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ tost d'an harzoù gant Bro-Saoz, er gwalarn da Y Gelli Gandryll hag er reter da Aberhonddu.

John Wesley, diazezer ar vetodegezh, a voe o chom hag o prezegenniñ e Cleirwy alies. Anavezet eo ar gêriadenn ivez abalamour da Francis Kilvert a voe person enni er bloavezhioù 1870 hag a gontas e vuhez war ar maez en e skridoù.

E 2011 e oa 781 a dud o chom e Cleirwy ha 67 a oa kembraegerien (8,8%).

## Notennoù
Tez

An **tez** zo ur muzul hirder kozh, kement ha c'hwec'h troatad, war-dro ur metr ha daou santimetr ha pevar-ugent (1,82 m) .

Brasoc'h eget ar walenn e oa an tez. 
Implijet e veze e bro-C'hall ha portugal, ma vezze laret *toesa* ([tuˈezɐ]), hag en Amerika, e Louiziana c'hall ha Kebek, hag e Brazil. 

En 1793 e voe echuet gant ar muzuloù kozh er stad c'hall, ha kemeret ar metr en o lec'h.
Roland

*Ur pennad [[Roland (anv)]] zo ivez.*

**Roland** e galleg, **Hruodland** e frankeg (Trier, 736 – Orreaga, 15 a viz Eost 778), lesanvet *Roland le preux*, a oa ur brezelour frank en arme an impalaer Karl Veur hag unan eus harozed Danvez Bro-C'hall hag ar *[[Chanson de Roland]]*.
Hervez ar vojenn e oa e niz ar gouarnour karget da zifenn Marz Breizh diouzh ar Vretoned.
Fars-sac'h

Ar **fars-sac'h** eo ar fars a zebrer er meuz anvet kig-ha-fars.

Graet gant un toaz aozet gant laezh, vioù ha bleud gwinizh (*fars gwenn*) pe bleud gwinizh-du (*fars du*), ha poazhet er sac'h-fars. Servijet e vez troc'het a jelkennoù, pe *bruzunet*, asambles gant ar c'hig hag al legumaj.
Despina Khatun

**Theodora Megale Komnene** (gresianeg : Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή *Theodora Megali Komnini*), anavezet ivez evel **Despina Khatun** (perseg : **دسپینا خاتون‎‎**) eus an titl gresian *Despoina*, hag eus ar mongoleg *Khatun*, daou c'her hag a dalv kement hag "itron", "priñsez", marvet e 1478, a oa ur briñsez kristen merc'h da Yann IV (1403–1458/60), impalaer Trabzon adalek 1429 betek e varv.

E 1458 e timezas Theodora da Uzun Hasan (1423–1478), rener ar c'hevread sunnit galloudus Aq Qoyunlu ("Denved Gwenn") ; mamm e voe da Halima (Martha he anv kristen), a voe mamm d'ar c'hentañ roue safavid, Shah Ismail Iañ (1487–1524).

Yann IV a roas e verc'h gant ma vije laosket da ober lidoù he relijion reizhkredennek, un diviz a voe asantet dezhañ gant Uzun Hasan. Brudet e oa kened Despina Khatun e-touez maouezi Gres.
Anna Anderson

**Anastasia Manahan**, **Franziska Schanzkowska** diouzh hec'h anv gwir, a oa deuet er bed d'ar 16 a viz Kerzu 1896 e Borowy Las (e Rouantelezh Prusia, Impalaeriezh alaman d'ar c'houlz-se) hag aet da Anaon d'an 12 a viz C'hwevrer 1984 e Charlottesville (Virginia) (SUA).

Anavezetoc'h evel **Anna Anderson** e klaskas tremen da Zugez Veur Anastasia, pedervet c'hoar da Nikolaz II Rusia, bet fuzuilhet gant ar volcheviked, a-gevret gant he familh a-bezh e Yekaterinbourg, d'ar 17 a viz Gouere 1918.

## Notennoù ha daveennoù
Dónall Ó Conaill

**Dónall Ó Conaill** (*Daniel O'Connell* e saozneg), ganet e Cathair Saidhbhín (Iwerzhon) d'ar 6 a viz Eost 1775 ha marvet e Genova (Rouantelezh Sardigna) d'ar 15 a viz Mae 1847, lesanvet "an Dieuber" pe "an Digaezher", a zo ur politiker hag ur brogarour iwerzhonat a gasas war-raok ur stourm difeuls evit digaezhañ ar gatoliked en Iwerzhon, hag a-enep an akta a unaniezh etre Iwerzhon hag ar Rouantelezh-Unanet.

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
De Magere Compagnie

**Korporaalschap van kapitein Reinier Reael**, anavezet ivez evel **De Magere Compagnie** ("ar gompagnunezh treut") zo un daolenn vras gant al livour izelvroat Frans Hals, hogen peurechuet gant e genvroad Pieter Codde, ma weler ur Schutterij, da lavarout eo ur bagad armet, karget da zifenn kêr.
Emgann Allt a' Bhonnaich

**Emgann Allt a' Bhonnaich** (*Blàr Allt a' Bhonnaich* e gouezeleg; *Battle of Bannockburn* e saozneg) a zo un emgann bras hag a c'hoarvezas e-kichen Sruighlea e Bro-Skos d'ar 24 a viz Mezheven 1314 ma voe faezhet armead ar roue saoz Edouarzh II gant armead ar Skosiz kaset gant Raibeart Brus. Gant an trec'h-se e voe gounezet da vat dizalc'hiezh Bro-Skos.
Cnwclas

**Cnwclas** (skrivet *Knucklas* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Bugeildy, tost da harzoù Bro-Saoz, er gwalarn da Tref-y-clawdd.

Ganet e voe ar prezeger puritan Vavasor Powell e Cnwclas e 1617.
Phineas Taylor Barnum

**Phineas Taylor Barnum** (Bethel, Connecticut, 5 a viz Gouhere 1810 - Bridgeport, Connecticut, 7 a viz Ebrel 1891) a oa un embreger ha politikour amerikan, diazezer ar *"Barnum & Bailey circus"*, gant e vignon James Anthony Bailey.
Peter Pan

**Peter Pan** zo un dudenn krouet gant ar skrivagner skosat James Matthew Barrie (1860-1937). E 1902 e teuas Peter Pan war wel, en un danevell evit an oadourien, *The Little White Bird* ("Al labousig gwenn").

Meur a oberenn zo bet embannet, meur a wech hag e meur a stumm, abaoe an amzer-se, en o zouez romantoù, pezhioù-c'hoari ha meur a film, evel unan gant Walt Disney da skouer.
Kontañ a reer enno troioù-kaer ur paotrig ha ne fell ket dezhañ dont da vezañ bras, ne fell ket dezhañ kreskiñ. Evit se e tec'h diouzh ar bed gwirion da vont, diwar nij, d'un enezenn faltazi anvet *Neverland* '"Douar ar Biken"). Eno e kav morlaeron, ur voudig, Indianed... Un deiz e kav ur plac'hig, Wendy, hag he breudeur, ha divizout a ra diskouez e ved dezho. 

Berzh bras a reas istorioù Peter Pan, ken eo deuet da vezañ anavezet, n'eo ket hepken evel un dudenn faltazi, met evel un doare bezañ eus ar bed modern ha roet he deus an dudenn he anv d'ur c’hleñved bred, ma nac'h an den sammañ ar c'hargoù a aparchant ouzh an dud vras, ouzh an oadourien : sindrom Peter Pan a reer eus ar c'hleñved-se. 

## Liammoù diavaez
* Testenn al levr ''Peter Pan or The Boy Who Would Not Grow Up''
Crai

**Crai** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e mervent kontelezh Powys. Emañ war lez reter an Afon Crai, er c’hreisteiz da Bontsenni.

E traoñienn ar stêr emañ Mirlenn Crai, savet evit kas dour da gêr Abertawe.

E 2011 e oa 241 a dud o chom e kumuniezh Crai ha 76 anezho a oa kembraegerien (32,3%).

## Notennoù
Craig-y-nos

**Craig-y-nos** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Emañ en hanternoz da Abercraf e traoñienn an Tawe.

Redek a ra ar stêr Tawe hebiou ar geriadenn, en draoñienn etre torgennoù Carreg Goch ha Bryn Bugeiliaid, e tolead Fforest Fawr. Nepell diouzh ar gêriadenn emañ mougevioù brudet Dan yr Ogof. 

Brudet eo Craig-y-nos abalamour ma voe ar ganerez opera Adelina Patti (1843-1919) o chom eno. E 1878 e voe prenet gant "Rouanez ar C'han" un doare kastell, savet e 1842 diwar skouer kestell Bro-Skos. Eno e tiskuizhe ar ganerez goude he zroiadoù dre ar bed, en Europa hag en Amerika. Liorzhoù kaer a voe savet tro-dro d'ar c'hastell, hag ur c'hoariva prevez a voe savet ennañ ivez abalamour d'ar ganerez da ginnig arvestoù prevez eno.

## Liamm diavaez
*Istor Craig-y-nos e lec'hienn Powys Digital History Project
Raibeart Brus

**Raibeart Brus** pe **Raibeart I** ("Roperzh ar C'hentañ" e brezhoneg; *Robert (the) Bruce* e saozneg; *Robert de Brus* pe *Robert de Bruys* er skridoù kozh), ganet d'an 11 a viz Gouhere 1274 en ul lec'h diasur (marteze en ur c'hastell e Cill Osailt), ha marvet d'ar 7 a viz Mezheven 1329 e Càrdainn Ros, a oa Roue Skos adalek 1306 betek e varv. Brudet eo evit bezañ unan eus ar renerien a zegasas dieubidigezh Bro-Skos ha lakaet eo da vezañ unan eus harozed vroadel ar vro. Eñ eo a c'hounezas Emgann Allt a' Bhonnaich (*Bannockburn*) e-kichen Sruighlea e 1314 ma voe faezhet arme ar Saozon.

## Liammoù diavaez
Ariane (fuzeenn)

**Ariane** a zo ur c'herentiad bannerioù sivil hag europat evit loarelloù. Roet e voe lañs d'ar raktres gant Ajañs Europa an Egor er bloaz 1973. Ur berzh teknikel ha kenwerzhel eo gant c’hwec’h banner disheñvel.

## Istor
* Ariane 1 (1979-1986)
* Ariane 2 (1986-1989)
* Ariane 3 (1984-1988)
* Ariane 4 (1988-2003)
* Ariane 5 (1996-2023)
* Ariane 6 (abaoe 2024)

## Daveoù
Brehant

**Brehant** a zo anv div gumun e Breizh:
*Brehant-Loudieg, e departamant ar Mor-Bihan
*Brehant-Monkontour, e departamant Aodoù-an-Arvor
Cwm-twrch

Ur gêriadenn vihan, nepell diouzh Brycheiniog eo **Cwm-twrch** (pe **Cwmtwrch**). E kreisteiz Powys emañ, e kroazhent teir c'hontelezh, nemet darnoù anezhi zo e Castell-nedd Port Talbot ha Sir Gaerfyrddin. Div rann zo enni : **Cwm-twrch Isaf** ha **Cwm-twrch Uchaf**.

E krec'h Cwm Tawe emañ Cwm-twrch, ur 15 miltir en hanternoz da gêr Abertawe. Drezi e tremen an Afon Twrch pa ziskenn eus ar Mynydd Du hag ar Fforest Fawr.

Ur feunteun, a vefe burzhudus, zo er gêriadenn. C'hwez fall zo ganti, abalamour d'ar soufr zo enni.

## Lennegezh
Krediñ a reer e teu an anv "twrch" eus Twrch Trwyth, al loen emañ ar roue Arzhur o chaseal e kreisteiz Kembre er marvailh *[[Culhwch ac Olwen]]*, unan eus pevar skourr ar Mabinogi. Met "twrch" a gaver stank el lec'hanvioù.

## Notennoù
Crinifer zonurus

***Crinifer zonurus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Musophagidae.

Anvet e voe *Chizaerhis zonurus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant an naturour alaman Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell (1794-1884).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez
Bevañ a ra e takadoù 'zo eus Afrika issahara : Tchad ha kornôg Soudan ; eus Eritrea hag Etiopia da viz Republik Demokratel Kongo ha gwalarn Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Crinifer zonurus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Crinifer zonurus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Corythaixoides personatus

***Corythaixoides personatus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Musophagidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Corythaixoides personatus leopoldi* : eus kreisteiz Ouganda da Rwanda, Burundi, mervent Kenya, Malawi ha Zambia,
* *Corythaixoides personatus personatus* : Rift Valley (Etiopia).

## Notennoù ha daveennoù
Defynnog

**Defynnog** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz kontelezh Powys, e Sir Frycheiniog kozh. E kumuniezh Maescar emañ, un tammig er c'hreisteiz da Bontsenni.

Er c'hreisteiz d'ar gêriadenn emañ ar Fforest Fawr, a zo e-kreiz Park Broadel Bannau Brycheiniog. Er reter dezhi emañ Cefn Llechid, un dorgenn 400 metr uhelder. Tremen a ra ar stêr Senni dre ar gêriadenn ha redek war-zu ar stêr Wysg, e-kichen Pontsenni.

Gouesetlet eo an iliz-parrez da sant Cynog, unan eus mibien Brychan, roue rouantelezh Brycheiniog. Lidet e vez gouel sant Cynog d'an eil yaou a viz Here. Ur maen-sav gant ur groaz keltiek zo er vered ; warni ez eus enskrivadurioù latin hag Ogham met ne gomprener ket anezho.
Dolanog

**Dolanog** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e hanternoz kontelezh Powys, er gwalarn da Llanfair Caereinion. Emañ war lez ar stêr Efyrnwy e-harz torgenn Allt Dolanog. Ul lamm-dour, anvet "Rhaeadr Dolanog" zo eno.

Roudoù eus ur c'hreñvlec'h kozh zo e krec'h Allt Dolanog. Hebiou ar gêriadenn, en hanternoz dezhi, e tremen Hent Glyndŵr, un hent bale anvet evel-se en enor da Owain Glyndŵr.
Corythaixoides concolor

***Corythaixoides concolor*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Musophagidae.

## Doareoù pennañ
Al labous a zo louet a-grenn ar pluñv anezhañ.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, ha diwar vleuñv, broñsoù, delioù, melc'hwed-krogennek ha merien-gwenn ivez.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
* *Corythaixoides concolor bechuanae* : eus kreisteiz ha gevred Angola da viz Namibia, Botswana, mervent Zambia, Zimbabwe ha biz Suafrika,
* *Corythaixoides concolor concolor* : eus kreisteiz Malawi ha hanternoz Mozambik da Eswatini ha reter Suafrika,
* *Corythaixoides concolor molybdophanes* : eus biz Angola da reter Republik Demokratel Kongo, Zambia, kreisteiz Tanzania ha hanternoz Mozambik,
* *Corythaixoides concolor pallidiceps* : eus kornôg Angola da greisteiz Namibia ha kornôg Botswana.

## Notennoù ha daveennoù
Bro Kreiz-Breizh

**Bro Kreiz-Breizh** (*Pays Centre Bretagne* e galleg) a zo ur vro hervez al lezenn Voynet, enni kumuniezhioù kumunioù KEDIKEL, ar Menez ha Koad Alan hag ar Menez, e gevred departamant Aodoù-an-Arvor. En holl ez eus 49 c'humun abaoe ar 1añ a viz Genver 2014, ha 49 637 a dud (e 2011). Emañ ar sez e Loudieg.

## Pennadoù kar
*Kreiz Breizh

## Brezhoneg
E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 67 skoliad (1,5 % eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Senni

250px|thumb |Cwm Senni
250px|thumb |Eienenn ar Senni
Ur stêr vihan eus Powys, e reter Kembre, eo ar **Senni**, 11&nbsp;km hed dezhi. Eieniñ a ra e Blaen Senni, en uhelennoù ar Fforest Fawr, e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, nepell diouzh Fan Nedd, Fan Gyhirych ha Fan Fraith, er c'hreisteiz da Heol Senni hag er reter d'an hent pras A4067. Redek a ra etrezek an hanternoz, dre Heol Senni ha Defynnog, ha dont a ra Nant Treweryn da gejañ ganti, hag alese ec'h a d'en em deurel er stêr Wysg e Pontsenni.
Nicolas Benezet

**Nicolas Benezet**, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1991 e Montpelhièr (Hérault, Bro-C'hall), a zo ur c'hoarier mell-droad gall.

C'hoari a ra evel askeller kleiz pe dehou, e kleub War-raok Gwengamp abaoe 2015 (o tont eus Stade Malherbe Caen Calvados Basse-Normandie). Mab da Vichel Benezet eo, bet hemañ eilgourdoner Nîmes Olympique ha hini Paris FC. Plijout a ra ar mangaioù da Nicolas Benezet. Kampion Bro-C'hall Ligue 2 e voe gant Nîmes Olympique.

## Stadegoù
Setu stadegoù Nicolas Benezetː

## Liamm diavaez
* '''Nicolas Benezet''' war lec'hienn ''L'Équipe.fr''.
Far Cry

**Ur bajenn disheñvelout [[Far_Cry_(disheñvelout)|Far Cry]] zo ivez*.

**Far Cry** a zo ur c'hoari video tenn kentañ sell sevenet gant ar studio c'hoarioù video alaman Crytek hag embannet gant Ubisoft Montreal d'an 23 a viz Meurzh 2004 war ar sistem Microsoft Windows. Ar c'hoari gentañ a vezo en heuliad Far Cry, gwerzhet e vezo 730 000 gopeinn eus ar c'hoari e pevar miz. 

Ar burutellañ eus ar c'hoari a zo bet mat. Adal ar c'hoari-se e vezo savet un heuliad, lod c'hoarioù o c'hoarvezout goude lod all a-raok istor ar c'hoari gentañ. 
## Istor
Jack Carver en deus savet un embregerezh gwelladenniñ morioù su ar Meurvor Habask. Paeet eo bet gant ur vaouez anvet Valerie Constantine evit kas anezhi etrezek un enezenn kollet e-kostez Mikronezia.
Sifaka Tattersall

Ar **sifaka Tattersall** a zo ur primat, brosezat e biz Madagaskar, *Propithecus tattersalli* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv ar paleoantropologiour stadunanat Ian Tattersall (1945-) en devoa gwelet ar spesad lemureged-se evit ar wech kentañ e 1974.

## Annez

Kavout al loen a c'haller en un dachenn vihan e hanternoz Madagaskar ma vez graet "akomba malandy" anezhañ ent lec'hel.

## Notennoù ha daveennoù
Sifaka Verreaux

Ar **sifaka Verreaux** a zo ur primat, brosezat e mervent Madagaskar, *Propithecus verreauxi* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv ar skiantour (evnoniour ha louzawour) gall Jules Verreaux (1807-1873).

## Annez

Bevañ a ra al loen e kornôg ha kreisteiz Madagaskar.

## Notennoù ha daveennoù
Sifaka talgenet

Ar **sifaka talgenet** a zo ur primat, *Propithecus diadema* an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Brosezat eo al loen e reter Madagaskar.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Sifaka Decken

Ar **sifaka Decken** a zo ur primat, *Propithecus deckenii* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an aotrou baron Karl Klaus von der Decken (1833-1865), an ergerzher alaman a voe an Europad kentañ o klask krapañ war menez Kilimanjaro e 1862.

## Annez hag isspesadoù

Daou isspesad zo dezhañ — *Propithecus deckenii coronatus* ha *Propithecus deckenii deckenii* — hag int-i brosezat e gwalarn Madagaskar.

## Notennoù ha daveennoù
Sifaka kabellek

Ar **sifaka kabellek** a zo ur primat, *Propithecus coronatus* an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Brosezat eo al loen e gwalarn Madagaskar.

## Notennoù ha daveennoù