open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dicaeum agile

***Dicaeum agile*** a zo ur spesad golvaneged bihan-bihan eus ar c'herentiad Dicaeidae.

Anvet e voe *Fringilla Agilis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant an evnoniour breizhveuriat Samuel Tickell (1811-1875).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha sun-bleuñv dreist-holl ha kemer amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia :
* *Dicaeum agile agile*, eus biz Pakistan da gornôg Bangladesh ha kreisteiz India,
* *D. a. atjehense*, e Sumatera,
* *D. a. finschi*, e kornôg Jawa,
* *D. a. modestum*, (Hume, 1875), e mervent Sina, kreiz ha kreisteiz Indez-Sina, Malezia ha Borneo,
* *D. a. obsoletum*, e Timor,
* *D. a. pallescens*, e Bhoutan, biz India, reter Bangladesh,
* *D. a. tinctum*, e kreiz enezennoù Sunda bihanañ,
* *D. a. zeylonicum*, e Sri Lanka.

## Liammoù diavaez
*  ''Dicaeum agile'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dicaeum agile'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lonchura kelaarti

***Lonchura kelaarti*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Estrildidae.

Anvet e voe *Munia kelaarti* (kentanv) da gentañ-penn (e 1863) gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872), da zougen bri d'al loenoniour breizhveuriat Edward Frederick Kelaart (1819-1860).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en India ha Sri-Lanka :
* *Lonchura kelaarti jerdoni*, (Hume, 1874), e mervent India,
* *L. k. kelaarti*, (Jerdon, 1863), e Sri-Lanka,
* *L. k. vernayi*, e reter India.

## Liammoù diavaez
*  ''Lonchura kelaarti'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lonchura kelaarti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
A Study in Scarlet

***A Study in Scarlet*** a zo ur romant polis saoznek gant Arthur Conan Doyle hag a oa bet embannet e-barzh er gelaouenn-c'hodell *[[Beeton's Christmas Annual]]* e miz Du 1887.
Ul levr a zeuas e-maez e miz Gouere 1888 ivez.

Savet e 1886 gant ar skrivagner breizhveuriat e tiskouel an oberenn tudenn an igounier Sherlock Holmes hag e geneil, an doktor John H. Watson, evit ar wech kentañ.
Sofía Bozán

**Sofía "La Negra" Bozán ** a oa anv-micher *María Sofía Isabel Bergero* (1904-1958), ur ganerez hag aktourez arc'hantinat. Brudet e voe evel kanerez tango adal hec'h 20 vloaz. Labourat a reas en Teatro Maipo entre 1934 ha 1954. Lesanvet e oa "El alma del Maipo".

Kregiñ a reas gant he micher arzel er c'hoariva adal 1925 hag er sinema en 1930 er film *Las luces de Buenos Aires* gant Carlos Gardel, ha ken brudet ha ken brudet e oant. Gwelet eo bet en un tregont film, en o zouez 
*Puerto Nuevo* e 1936, *Loco lindo* e 1937, * Muchachas que estudian* e 1939. Kanañ a ra er filmoù tango *Arriba el telón* hag *El patio de la morocha* en 1951.

En 1931 e reas un veaj da Europa, ma kanas en Teatro de la Zarzuela e Madrid hag er Palace en Pariz. brudet eo an tangoioù a milongaoù a gane : evel * Yira yira*, savet gant Enrique Santos Discépolo, *Canillita* pe *Qué querés con ese loro*.

Mervel a reas gant ar c'hrign-bev en 1958, pa ne oa nemet 53 bloaz. Beziet eo e bered ar Chacarita, e Panteon an *Asociación Argentina de Actores*.

Keniterv e oa d'an aktourez Olinda Bozán ha d'he c'hoarezed korollerezed Haydée Bozán hag Elena Bozán.

## Kanerez
En em ginnig a ra en ur milonga evel-hen:

*Yo soy Sofía Bozán<br>
*yo canto porque lo siento
*mi pelo lo peina el viento<br>
*y me gusta el bataclán
*Si quieren verle la hilacha<br>
*A mi estirpe de tanguera
*No me venga con [[guaracha]]s<br>
*A mi me gusta el Gotán*

==Filmoù==
**La Calle del pecado* (1954)
**Campeón à la fuerza* (1950)
**Rodríguez, supernumerario* (1948)
**Elvira Fernández, vendedora de tiendas* (1942)
**Isabelita* (1940) .... Elena
**Carnaval de antaño* (1940)
**Los Muchachos se divierten* (1940)
**Muchachas que estudian* (1939) .... Luisa
**Loco lindo* (1937)
* *Puerto nuevo*     (1936)
**Goal* (1936)
* *The Lights of Buenos Aires'' (1931) .... Elvira del Solar
Loreto

**Loreto** zo un anv-lec'h italianek, skignet dre ar bed.

## Orin
Diwar Loreto (Italia).

## Lec'hioù
###### 
* **[[Loreto (Corrientes)|Loreto]]**, e Corrientes.
* **[[Loreto (Misiones)|Loreto]]**, e Misiones.
* **[[Loreto (Santiago del Estero)|Loreto]]**, e Santiago del Estero.
* **[[Departamant de Loreto|Loreto]]**, e Santiago del Estero.

### 
* **[[Loreto (Beni)|Loreto]]**, e Departamant Beni pennlec'h proviñs Marbán.

###### 
* **[[Loreto (Maranhão)|Loreto]]**, kumun e Maranhão.

###### 
* **[[Loreto (Agusan del Sur)|Loreto]]**, kumun e proviñs Agusan del Sur.
* **[[Loreto (Surigao del Norte)|Loreto]]**, kumun e proviñs Surigao del Norte.

###### 
* **[[Loreto (Italia)|Loreto]]**, kumun e proviñs Ancona e rannvro Marche. Hervez ur vojenn gatolik e oa bet kaset di an ti ma oa ganet Jezuz, e Nazaret, gant an aelez, er bloaz 1294. Diwar an anv-se ez eus bet anvet un toullad mat a lec'hioù all.
* **[[Enezennig Loreto|Loreto]]**, enezennig e Lenn Iseo.

###### 
* **[[Loreto (Baja California Sur)|Loreto]]**, e Baja California Sur.
* **[[Loreto (Zacatecas)|Loreto]]**, e Zacatecas.

### 
* **[[Loreto (Concepción)|Loreto]]**, distrig e departamant Concepción.

###### 
* **[[Rannvro Loreto]]**.
Notre Dame de Lorette

**Notre Dame de Lorette** zo anv gallek meur a lec'h, diwar anv Gwerc'hez Loreto, en Italia.
* Notre Dame de Lorette (bered), ur chapel hag ur vered tro-dro dezhi, en Ablain-Saint-Nazaire, nepell diouzh Arras
* Notre-Dame-de-Lorette (Pariz), un iliz e Pariz

## Pennadoù kar
*Lorette
*Loreto
Lonchura striata

***Lonchura striata*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Estrildidae.

Anvet e voe *Loxia striata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* *Lonchura striata acuticauda*, eus Nepal, hanternoz India ha Bangladesh da hanternoz Indez-Sina,
* *L. s. fumigata*, en Inizi Andaman,
* *L. s. semistriata*, (Hume, 1874), en Inizi Nikobar,
* *L. s. striata*, e kreiz ha kreisteiz India, Sri-Lanka,
* *L. s. subsquamicollis*, eus Malezia da greisteiz Indez-Sina,
* *L. s. swinhoei*, e reter-kreiz ha reter Sina, Taiwan.

## Liammoù diavaez
*  ''Lonchura striata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lonchura striata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Evita

**Evita** eo stumm bihanaat an anv-bihan Eva e spagnoleg, hag anv meur a zen ha meur a dra eo ivez.

* Lesanv Eva Perón a oa bet kentañ maouez Arc'hantina, eil gwreg ar prezidant Juan Perón.
* Evita, un abadenn sonerezh ha dañsal gant Tim Rice hag Andrew Lloyd Webber (1978), awenet gant buhez Eva Perón.
* Evita, ur film sonerezh gant Alan Parker (1996), adal an abadenn sonerezh.
* Evita, un albom sonerezh implijet er film 
* Evita Bezuidenhout, Pieter-Dirk Uys eus e anv gwirion fentigellour treuzwisker, brudet evit bezañ “maouez gwenn brudetañ Afrika ar Su”. Dre an dudenn Evita, e tegas ur sell flemmus war kevredigezh Afrika ar Su.
No man's land

***No man's land*** ("douar didud") a vez graet eus un tamm douar dizud pe c'hoantaet gant meur a du enebet met dilaosket dre aon pe dre zic'hallusted d'e zerc'hel. An termenadur a oa bet implijet da gentañ evit termeniñ un tamm douar arzaelet pe un tamm douar dilaosket etre domanioù an aotrouien er Grennamzer. An dalvoudegezh vodern, a chom stag gant ar C'hentañ Brezel-bed evit diskrivañ an douaroù a oa etre ar fozioù-difenn hag a chome hep perc'henn. Skeudenn an no man's land a zo unan spouronus dre an niver a c'holloù soudarded a vez en ur dreuziñ anezhañ e-pad tagadenn an talbenn enebour pe dre an aon da welet soudarded enebourien chomet kuzh betek-en o tont war-wel tost diouzh lec'hioù difenn ar soudarded.

No-man's-land-flanders-field.jpg


## No man's land termenadur
### Termenadur trevour

An termenadur no man's land a zo bet adkemeret er vuhez foran gant ur ster dammheñvel ouzh hini ar bed milourel. Ar pal a zo pe da lakaat war-raok ez eo dizud ul lec'h, pe ez eo dizud ha distrujet. Mamennoù implij an termenadur No man's land a zo lies a-benn neuze: pe dre obererezh ur c'hleñved-red, an dilabour, un hin re ziaes evit Mab-Den, ul lec'h saotret (Tchornobyl), ul lec'h dilaosket.

### En Oklahoma

E stad Oklahoma er Stadoù-Unanet Amerika e vez implijet an termenadur No man's land evel unan eus bed ar Gwir. Talvezout a ra evit diskrivañ un dachenn hag a zo diberc'henn pe a rank chom diberc'henn.
Homeworld (heuliad c'hoarioù video)

**Homeworld** a zo un heuliad c'hoarioù video strategiezh sevenet gant Relic Entertainment hag embannet gant Sierra Studios. Ar c'hentañ tamm a voe embannet d'an 28 a viz Gwengolo 1999 war Windows. 
## Istor
Ur c'hantved a-raok penn kentañ ar c'hoari e oa bet kavet un egor-lestr e dezerzh ar blanedenn Kharak, ouzhpenn-se e oa ur mean kartenn o tiskouez lec'hiadur Kharak hag ur blanedenn all pell er galaksienn anvet "Hiigara"—ti. An dizoloadenn a lakas klanioù ar blanedenn da gendeuziñ ur wech komprenenet ne oant ket a orin eus ar blanedenn Kharak met eus unan all pell. Mennet gant ar mennozh distreiñ d'o blanedenn orin ar c'hlanioù a grogas gant studiañ an egor-lestr ha da sevel ul lestr-egor ramzel e-pad ar c'hant vloaz war-lerc'h. Ur wech echuet al lestr-egor ramzel lesanvet "mothership" hag a c'helle degemer betek 600 000 den etrezek ar blanedenn Hiigara, gant e-penn an traoù ar skiantourezh Karan S'jet.

Ar c'hoari a grog gant beaj ar kentañ ar mothership, testoù a vez graet war al lammoù egor. Ur wech echuet an testoù e-plas adkavout ul lestr-egor harp e vez kavet ganto ur flodad brezel dianav. Ur wech trec'het ar flodad brezel estrañjour e tistroont da Kharak. Ar blanedenn a zo peurzistrujet gant ur flodad estren all. Ne chom mui nemet izili ar flodad da vezañ bev goude un emgann e vez tapet ul lestr enebour ganto. An dreistbeverien a gompren neuze e voe devet ar blanedenn dre ma oa bet savet ganto un teknologiezh lammoù egor ar pezh a oa difennet groñs gant ur feur-emglev disoñjet oadet a 4 000 bloaz etre an Impalaeriezh egor Taiidan (saozneg: *Interstellar Taiidan Empire* hag harluidi Kushan ar blanedenn Kharak.
## C'hoarioù
Tri c'hoari a zo bet savet en heuliad c'hoarioù video Homeworld gant un ouzhpennadur d'an hini kentañ.
Enrique Santos Discépolo

**Enrique Santos Discépolo** a oa ur soner arc'hantinat ha saver tonioù tango.

## Liamm diavaez
*Cambalache (1934)
Maria Bochkareva

**Maria Leontievna Bochkareva** (Rusianeg: **Мари́я Лео́нтьевна Бочкарёва**; Maria Leontievna Bochkaryova) ganet Maria Leontievna Frolkova ha lesanvet **Yashka** e 1889 e proviñs Novgorod hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Mae 1920 a oa ur soudardez rusian a stourmas e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. He a voe mammenn da stummadur Batailhon Maouezed ar Marv, un aozadur milourel digoret d'ar merc'hed nemetken.
## Buhez
Maria Frolkova a voe ganet en ur familh labourerien douar e proviñs Novgorod e 1889. Kuitaet he devoa ar ger d'an oad a 15 vloaz evit dimeziñ gant Afanasy Bochkarev goude-se e yaent da vevañ e Tomsk, e Siberia eno e voent ouvrierien. Eno e krogas ar gwaz da skeiñ warni, Bochkareva a guitaas anezhañ hag he labour. Kavet he devoa ul labour all evel matezh, ne ouie ket siwazh dezhi e oa he implijer un houlier perc'henn war ur fouzhlec'h. Rediet e voe Maria da labourat el lec'h. 

Fiñvet e voe ha kaset d'ur fouzhlec'h e Sretensk, eno Maria a gavas un amourous, ur yuzev anvet Yakov (pe Yankel) Buk.

## Ar soudardez
Kroget eo he hent soudardez en ur emezeliñ e lu an Tsar, gant harp ur c'homandant lec'hel a gave ar mennozh farsus e voe kavet an tu ganti da gaout un aotre ofisiel gant an Tsar Nikolaz II da emezeliñ el lu en desped da vezañ ur vaouez. Rediet e voe dezhi talañ ouzh ar goap, an tagadennoù reizhel a-berzh ar soudarded all. Gounez a raio doujañs pa grogo da gemer perzh en emgannoù drastus. Hervez he skrid-buhez, kemeret he devoa perzh e div dagadenn. He rejimant a glaske tizhout an nerzhioù alaman met a voe riset dre obererezh ar vindrailherezioù. E-pad an div emgann e toullgofas da varv un alaman gant ur gleze-fuzuilh. Stanket en No man's land e-pad eurvezhioù dindan tennoù lies an Alamanted he zeas memestra da adpakañ kamaraded dezhi gloazet evit o adkas er fozioù difenn rusian. Hervez e skrid-buhez he dije savetaet kantadoù a soudarded ar pezh a seblant douetus. Pezh a zo istorel ez eo e voe gloazet don ha tennet diouzh an talbenn evit pareañ. Goulenn a raio distreiñ d'an talbenn goude-se gant he gamaraded a zegemeras anezhi en-dro gant laouenidigezh.

Goude Reveulzi C'hwevrer 1917 , Alexander Kerensky maodiern ar brezel er gouarnamant da c'hortoz a aotreas anezhi da sevel ur batailhon maouezed nemetken anvet Batailhon Maouezed ar Marv savet gant kantadoù a maouezed. Adal ar mare-se ez eo diaesoc'h gouzout sklaer petra a erruas dre ma oa un objed politikel anat ar batailhon maouezed, kement evit ar re a-du gant ar Bolcheviked evit ar re a-enep. Ouzhpenn da-se dre ma oa maouezed e-kreizh ar jeu e voe ur sell diseblant gant an istorourien pe enebet.
### Benelouriezh
Maria Bochkareva a voe kamaladez bras gant Emmeline Pankhurst a lesanve anezhi "The greatest woman of the century".
Gwalldaol an 19 a viz Kerzu 2016 e Berlin

**Gwalldaol an 19 a viz Kerzu 2016 e Berlin** a zo bet ur gwalldaol gant implij ur c'hamion lañset a-enep Marc'had Nedeleg Breitscheidplatz, e Berlin (Alamagn), d'an 19 a viz Kerzu 2016. An dagadenn sponterezh washañ eo da geñver an niver a dud aet da Anaon abaoe tagadenn an Oktoberfest e 1980, gant 13 lazhet.

Ar Stad Islamek a gemenn ez eo an aozadur a-dreñv ar gwalldaol dre an aozadur kelaouiñ Amaq News Agency. En desped d'ar gemennadenn en arabeg hag alamaneg, ar strollad ne zegas prouenn ebet a c'hellfe liammañ sklaer anezhañ gant an dagadenn.

Lakaet e vez war-raok ez eo damheñvel ouzh gwalldaol ar 14 a viz Gouhere 2016 e Nisa lec'h ma oa bet implijet ur c'hamion lañset war arvesterien un tan-arvest ha ma oa bet lazhet 86 a dud ha gloazet 436.

## 19 a viz Kerzu 2016

An dagadenn he doa bet lazhet 12 den ha gloazet 48 a dud. Ar c'hamion implijet a oa bet unan Scania du. Ar polis lec'hel a gemenn e oa deuet ar c'hamion dre Budapester Strasse a-raok tizhout ha chom a-sav dirak ar Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche. Blenier ar c'hamion a oa sañset bezañ bet skampet kuit dre ar Zoologischer Garten Berlin, a-raok bezañ harzet ha kaset d'an toull-bac'h. D'an 20 a aviz Kerzu 2016 e oa anzavet gant ar polis o devoa harzet "an den fall" hag e oa neuze ar sponter gwirion "frank da seveniñ un taol-fall all en ur vezañ armet". An eil den a oa er c'hamion bet adkavet marvet gant ar polis alaman a oa bet lazhet gant ar sponter gant un arm-tan, blenier gwir ar c'hamion a oa-eñ genidik eus Polonia.

An den harzet e-plas blenier wir ar c'hamion a zo ur repuad a orin eus Pakistan.

## 20 a viz Kerzu 2016
Gortozet eo bet an 20 a viz Kerzu 2016 ha prezegenn Angela Merkel a-raok ma vefe embannet gant un doare sklaer e oa ur gwalldaol. Da 3 eur goude merenn goude ar prezegenniñ ez eo aet ar gañsellerez war lec'h ar gwalldaol.

Dieubet eo bet an den harzet d'an 20 a viz Kerzu 2016 dre un diouer a brouennoù a-enep dezhañ.

## Gouzañverien

## Disoc'h politikel

Goude ar gwalldaol, ar gañsellerez Angela Merkel a zo taget drouk gant strolladoù broadelour Alamagn e-penn anezho an Alternative für Deutschland. Rebechet e vez dezhi garv bezañ bet degemeret kement a repuidi er vro. Goude an AFD ez eus bet strolladoù pe tud politikel broadelourien anezho o deus rebechet ivez politikerezh ar repuidi a oa kaset da benn gant Angela Merkel.

Meur a benn Stad pe tud uhel dre ar bed o deus disklêriet gourc'hemennoù a gengañv goude ar gwalldaol.

## Notennoù ha daveennoù
Zoologischer Garten Berlin

Ar **Zoologischer Garten Berlin** eo ar zoo koshañ ha brudetañ en Alamagn. Digoret e oa bet e 1844 hag en em ledañ a ra war 35 hektar. Emañ e Berlin, e karter Tiergarten. Gant war-dro 1500 spesad disheñvel hag 20 500 aneval dalc'het, ez eo ar zoo en deus an dastumadenn ledanañ a spesadoù dre ar bed-holl. 

Ar zoo gant e lennoù-pesked a zesach bep bloaz 3 milion a weladennerien. Bez' eo ar zoo gweladennet ar muiañ en Europa hag an hini brudetañ er bed.
Andrei Gennadyevitch Karlov

**Andrei Gennadyevitch Karlov** (rusianeg:** Андре́й Генна́дьевич Ка́рлов**), ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1954 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Kerzu 2016, a oa un diplomat rusian ha kannader e Turkia hag e Norzh Korea. D'an 19 a viz Kerzu 2016, Karlov a zo bet muntret e Ankara, Turkia gant Mevlüt Mert Altıntaş, un archer turkian.

## Muntr
D'an 19 a viz Kerzu 2016, Andreï Karlov a oa o prezegenniñ en un diskouezadeg e Ankara pa voe tennet div wech warnañ gant un archer. Marvet eo war an hent d'an ospital. An argadour a huchas "Na zisoñjit ket Aleppo, Na zisoñjit ket Siria!" hag "Allahu Akbar" (Doue a zo bras).
Bernard Cazeneuve

**Bernard Cazeneuve**, ganet d'an 2 a viz Even 1963 e Senlis en Oise, zo ur politikour gall, ezel eus ar Strollad Sokialour. Bez eo Kentañ Maodiern Bro-Chall abaoe ar 6 a viz Kerzu 2016.

Kannad ar Manche, maer Cherbourg-Octeville ha prezidant kumuniezh kêrel Cherbourg e oa betek 2012 ; neuze en oa roet e zilez pa oa bet anvet da vinistr e gouarnamant Jean-Marc Ayrault.
Caracol

**Caracol** (*[[maligorn]]* e brezhoneg) zo ur ger portugalek ha spagnolek, hag un anv-lec'h e meur a vro.

## Lec'hioù
###### 
*El Caracol (Belize), ur gêr gozh, savet gant ar bobl vaya

###### 
* Div gumun : 
** Caracol (Mato Grosso do Sul)
** Caracol (Piauí)
* Stêrioù anvet Rio Caracol
* Cascata do Caracol, lamm-dour e Rio Grande do Sul

### Chile
*Cerro Caracol 

### Haiti
* Caracol (Haiti), kumun e biz ar vro

### Mec'hiko

## Pobl
*Ar bobl **Caracol**, diskennidi eneziz Cayman, diazezet er Bay Islands e Honduras.

## Tud
*Manolo Caracol, kaner spagnol
**Caracol*, anv-micher ar ganerez kebekat Carole Facal

## Skingomz ha skinwel
Div chadenn e Kolombia :
*Caracol Radio 
*Caracol Televisión
Cinnyris jugularis

***Cinnyris asiaticus*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Nectariniidae.

Anvet e voe *Certhia jugularis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv dreist-holl ha kemer amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an isspesad warn-ugent anezhañ :
* *Cinnyris jugularis andamanicus*, (Hume, 1873), en Inizi Andaman,
* *C. j. aurora*, e kornôg Filipinez,
* *C. j. buruensis*, e Buru (kreisteiz Inizi Maluku),
* *C. j. clementiae*, e kreisteiz Inizi Maluku (nemet Buru),
* *C. j. flammaxillaris*, e Myanmar, Thailand, kreiz ha kreisteiz Indez-Sina ha hanternoz Malezia,
* *C. j. flavigastra*, en Enezeg Bismarck hag Inizi Salomon,
* *C. j. frenatus*, e hanternoz Inizi Maluku, Ginea Nevez (nemet e hanternoz), Inizi Aru (mervent Ginea Nevez), inizi gevred Ginea Nevez ha biz Aostralia,
* *C. j. idenburgi*, e hanternoz Ginea Nevez,
* *C. j. infrenatus*, en inizi Tukangbesi hag inizi all er-maez da c'hevred Sulawesi,
* *C. j. jugularis*, e Filipinez (nemet hanternoz Luzon hag inizi er c'hornôg hag er mervent),
* *C. j. keiensis*, en Inizi Kai (mervent Ginea Nevez),
* *C. j. klossi*, e kreiz ha kreisteiz Inizi Nikobar,
* *C. j. obscurior*, e hanternoz Luzon (hanternoz Filipinez),
* *C. j. ornatus*, e kreiz ha kreisteiz Malezia, Sumatera, Borneo, Jawa, Bali hag en darn vrasañ eus an enezennoù Sunda bihanañ,
* *C. j. plateni*, e Sulawesi hag e meur a enez tost,
* *C. j. polyclystus*, en Enggano (un enezenn er-maez da gornôg Sumatera),
* *C. j. proselius*, e hanternoz Inizi Nikobar,
* *C. j. rhizophorae*, e kreisteiz ha gevred Sina, Hainan ha hanternoz Viêt Nam,
* *C. j. robustirostris*, e Banggai ha Sula (er-maez da reter Sulawesi),
* *C. j. teysmanni*, en inizi eus Mor Flores,
* *C. j. woodi*, en Enezeg Sulu (mervent Filipinez).

## Liammoù diavaez
*  ''Cinnyris jugularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Cinnyris jugularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Breitscheidplatz

**Breitscheidplatz** zo ul leurgêr foran e kreiz-kêr Berlin, en Alamagn. Asambles gant ar boulouard Kurfürstendamm, e ro framm da greiz Berlin ar C'hornôg. 
## Istor
Peurzistrujet e oa bet e-pad an Eil Brezel-bed, dreist-holl e-pad Emgann Berlin.

Eno e voe sevenet gwalldaol an 19 a viz Kerzu 2016.
Alternative für Deutschland

**Alternative für Deutschland** (Brezhoneg: Dazeilad evit Alamagn) berraet en **AFD** a zo ur strollad politikel broadelour, mirour, diskredig d'an unvaniezh europat hag enep Islam a orin eus Alamagn.

Krouet d'ar 6 a viz C'hwevrer 2013, ar strollad a dapas 4,7% eus ar mouezhioù evit dilennadegoù kevredadel 2013, tost e oa bet da dizhout ar 5% rediet evit kaout sezoù er Bundestag. Er bloavezh 2014 ar strollad a dape 7,1% eus ar mouezhioù gant 7 sez war 96 evit an dilennadegoù europat, emezeliñ a reas ar strollad er c'hengevrad European Conservatives and Reformists (ECR) betek ma vefe skarzhet e miz Ebrel 2016. E miz Gwengolo 2016, an AfD a oa deuet a-benn da dapout kannaded e 10 parlamant Stad alaman diwar 16. Ar strollad a zo renet gant Frauke Petry ha Jörg Meuthen.
## Istor
E miz Gwengolo 2012, Alexander Gauland, sekretour stad eus Hessen, Bernd Lucke un ekonomiour ha Konrad Adam, un embanner evit ar Frankfurter Allgemeine Zeitung etre 1979 ha 2000 ha penn rener Die Welt betek 2008, a save ur c'hengevrad politikel e Bad Nauheim. Ar pal a oa enebiñ ouzh politikerezh kevredadel Alamagn da geñver krizenn an takad europat. Ar strollad *Wahlalternative 2013* (Brezhoneg: Dazeilad mouezhierezh 2013) o pennad-stur a voe harpet gant 68 ekonomiour, kazetenner ha patromed bras. An hanter anezho a oa kelennerien brudet hag an tri c'hard anezho a oa diplomet uhel eus skolioù-meur. Ar strollad a embanne sklaer e oa an takad ekonomiel europat un dachenn diasur o lakaat broioù su Europa da vont etrezek hent ar baourentez dre pouezh ar c'hevaezerezh diazezet war ar moneizh euro.

### 2023-2024
A feur ma gresk ar strollad er sontadegoù pe gant an niver a vouezhioù  e vez goulennet muioc'h-mui ma vefe berzet gant al lezenn.

Goude ma vije bet dilennidi o kemer perzh en un emvod war an tem penaos skarzhañ 2 vilion a estrenien eus Alamagn e vez manifestadegoù kreñv o c'houlenn e vefe berzet ar strollad . War ar memes tro e vez betek un 30% a dud en Alamagn reter hag a zo prest votiñ evit an AFD .

## Notennoù ha daveennoù
Marc'had Nedeleg

**Marc'had Nedeleg** anvet ivez **Christkindlmarkt**, **Marché de Noël**, **Christkindlesmarkt**, **Christkindlmarket**, pe **Weihnachtsmarkt**, zo ur marc'had straed liammet ouzh lidoù Nedeleg e-pad peder sizhun an Azvent. Ar marc'hadoù-se a gav o orin en Alamagn met a-benn bremañ a vezont kavet e kalz broioù all. Istor marc'hadoù Nedeleg a grog er Grennamzer e-kostez ar broioù alamanek kement hag e lodennoù eus an Impalaeriezh Santel gant ul lodenn eus reter Bro-C'hall ha bro Suis a-vremañ. Strietzelmarkt Dresden a oa bet dalc'het evit ar wech kentañ e 1434. Marc'had Nedeleg Bautzen (dalc'het evit ar wech kentañ e 1384), hini Frankfurt (testeniet e 1393) ha München (e 1310) hag Augsburg (e 1498) zo koshoc'h c'hoazh. Marchad Kerzu Vienna a oa un doare marc'had Nedeleg met ur foar vras dreist-holl a oa kroget e 1294.

## Poltriji

Restr:ChristmasMarketJena.jpg|Weihnachtsmarkt e Jena
Restr:Pic of Davidsbroen.jpg|Malmö, Sveden, marc'had Nedeleg 2016
Restr:Christkindlesmarkt nuernberg.jpg|Christkindlesmarkt e Nürnberg
Restr:Xmas_tree_Colmar.jpg|E Colmar, 2010
Restr:Christmas market, Strasbourg (5226804625).jpg|Marc'had Nedeleg, e Strasbourg, Elzas
Restr:German Christmas Market in Leeds.jpg|Marchad Nedeleg alaman e Millennium Square, Leeds, Rouantelezh Unanet
Restr:Traditional gingerbread hearts Berlin Xmas 2006.jpg|Gwastilli kalonoù Nedeleg hengounel en Alamagn
Restr:Hyde_Park_Christmas_Market.JPG|Rod Ferris Wheel e Hyde Park 
Restr:Erfurter Weihnachtsmarkt.JPG|Marc'had Nedeleg e Erfurt
Restr:Stuttgart_Christmas_Market.JPG|Marc'had Nedeleg e Stuttgart, Baden-Württemberg
Restr:Baden-Baden-Christkindelsmarkt-244-2013-gje.jpg|Christkindelsmarkt e Baden-Baden, Baden-Württemberg
Restr:Christmas market castle hellbrunn.jpg|Salzburg, Aostria
Restr:Rapperwil - Christkindlimärt IMG 4894 ShiftN.jpg|*Christkindlimärt* e Rapperswil, Suis
Restr:Gamla stans Julmarknad 2009j.jpg|2009 *Julmarknad* ("Marc'had Nedeleg") e Gamla stan, Stockholm
Restr:Wien Rathaus Christkindlmarkt Dez2006B.jpg|Vienna, Aostria
Restr:Striezelmarkt 2009 02368.jpg|The Striezelmarkt e Dresden
Restr:Sternschnuppenmarkt Wiesbaden.jpg| Sternschnuppenmarkt e Wiesbaden, Alamagn
Restr:SibiuChristmasMarket2012Opening.jpg|Marc'had Nedeleg e Sibiu, Roumania
Restr:Zagreb, Jelačićev plac - Božićni sajam 2015.jpg |Marc'had Nedeleg e Zagreb, Kroatia
Restr:Christmas Gendarmenmarkt, Berlin 2006.jpg|Marc'had Nedeleg e Gendarmenmarkt, Berlin
Restr:Candy Shop (4144729004).jpg|Marc'had Nedeleg e Wrocław, Polonia
Restr:Copehagen Christmas market 2015 .jpg|Marc'had Nedeleg e Nytorv, Danmark
Restr:Fields Jule bod.jpg|Marc'had Nedeleg 2016 e Fields, Danmark
Restr:Weltdiabetestag-2008-Berlin-2.jpg|Breitscheidplatz gant iliz ar Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche diouzh noz e 2008
Restr:Frankfurt am Main - Frankfurter Weihnachtsmarkt (2025) 1.jpg|Marc'had Nedeleg e Frankfurt am Main
Banniel Brazil

**Banniel broadel Brazil** (**Bandeira do Brasil** e portugaleg) zo ur banniel gant ur c'helc'h glas o taolenniñ un oabl gant stered. Ar ger-stur broadel a zo skrivet warnañ "Ordem e Progresso" ("Urzh hag Araokaat"), ar foñs a zo melen ha goude-se gwer. Brazil en doa bet degemeret gant un doare irezh ar banniel-se d'an 19 a viz Du 1889, da gemer plas banniel impalaeriezh Brazil. Savet e oa bet ar banniel gant Raimundo Teixeira Mendes, sikouret gant Miguel Lemos, Manuel Pereira Reis ha Décio Villares.
Rio Caracol

Pemp stêr e Brazil zo anvet Rio Caracol :

* Rio Caracol (Mato Grosso do Sul)
* Rio Caracol (Rio Grande do Sul)
**Lamm-dour ar C'haracol,
* Rio Caracol (Paraná)
* Rio Caracol (Rondônia)
* Rio Caracol (Tocantins)
Loreto (Italia)

**Loreto** zo ur gumun e proviñs Ancona e rannvro Marche. 12 800 a dud zo o chom enni. Brudet eo ar Basilica della Santa Casa, unan eus koshañ lec'hioù-pirc'hirinañ gouestlet d'ar Werc'hez.

## Istor
Hervez ur vojenn gatolik e oa bet kaset di an ti ma oa ganet ar Werc'hez Vari, e Nazaret, gant an aelez, er bloaz 1294. Diwar an anv-se ez eus bet anvet un toullad mat a lec'hioù all.
Ðiện Biên Phủ

**Ðiện Biên Phủ** pe **Diên Biên Phu** a zo un distrikt eus Norzh Viêt Nam e proviñs Dien Biên en Tonkin uhel, e-kreizh ar vro thaï (bro an tai dam, thaï du). Bez eo ivez kêrbenn ar proviñs. Brudet eo bet al lec'h goude Emgann Điện Biên Phủ, trec'h meur ar Việt Minh a-enep an Unvaniezh C'hall ha fin Brezel Indez-Sina d'ar 7 a viz Mae 1954.
## Oberiadur brezel Castor (1953)
* *Pennad spisoc'h*: Oberiadur brezel Castor
Er bloavezhioù 1950, ar gêr a zo brudet evit an trafikerezh opiom o talvezout 500 000 000 lur Gall bep bloaz. Brudetoc'h eo c'hoazh eo evit an tabut brezel a voe evit perc'henniñ al lec'h dre ma oa ur vammenn riz meur d'al luskad Việt Minh.

Ar rann-vro a voe kreñvaet e miz Du 1953 gant nerzhioù lu an Unvaniezh C'hall e-pad brasañ oberiadur harzlammerezh Brezel Indez-Sina (1946-1954) anvet oberiadur brezel Castor. Ar pal a oa troc'hañ linennoù pourveziñ ar Việt Minh ha rediañ o nerzhioù lu da zont e Dien Bien Phu evit ma vefe un emgann gwir, ar C'hallaoued o soñjal dezho e oa an tu nemetañ da drec'hiñ kadoniezhoù brezel ar Brezel kuzh.
## Sez Điện Biên Phủ (1954)
* *Pennad spisoc'h*: Emgann Điện Biên Phủ

E 1954 e voe Emgann Điện Biên Phủ etre ar Việt Minh ( gant e-penn ar jeneral Võ Nguyên Giáp), hag an Unvaniezh C'hall ( gant e-penn ar jeneral Henri Navarre, dazeilad ar jeneral Raoul Salan).

Sez ar gwarnizon a voe ledet war 57 devezh, adal an 13 a viz Meurzh 1954 da 5eur 30 goude merenn betek ar 7 a viz Mae 1954 da 5 eur 30 goude merenn. Al lec'h difenn su "Camp Isabelle" a gendalc'has ar stourm goude an arsav-brezel brezel betek 01:00 mintin. Kroget e oa dija an emvod meur arsav-brezel e Geneva gant Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh Unanet, an Unvaniezh C'hall hag an URSS d'ar 26 a viz Ebrel 1954.

An emgann a voe pouezusoc'h he zisorc'h pelloc'h evit douaroù traoniennoù Điện Biên Phủ. Trec'h Giáp a roas lamm d'an dalc'hidigezh C'hall en Indez Sina hag a voe mammenn da didroc'hañ ar vro etre Su ha Norzh Viet Nam dibabet gant prezegenn Geneva (1954).
Jan Swammerdam

**Jan Swammerdam** (12 C'hwevrer 1637 en Amsterdam – 17 C'hwevrer 1680 en Amsterdam) a oa un naturour, mezeg, bevoniour hag amprevanoniour eus Proviñsoù-Unanet an Izelvroioù, hag a voe unan eus an dud kentañ oc'h implijout ar mikroskop evit studiadennoù bevoniezh.

Apotiker e oa e dad ha dastum a rae kement tra a veze degaset d'an Izelvroioù gant al listri deuet eus Indez. Evel-se e krogas ar paotrig da vezañ sot gant an amprevaned. Adalek 1661 e voe studier e skol-veur Leiden, asambles gant Frederik Ruysch, Reinier de Graaf ha Niels Stensen, ha gant Franciscus Sylvius da gelenner. 

Tremen a reas ur bloavezh e Bro-C'hall, e Saumur hag e Pariz hag eno e reas anaoudegezh gant Melchisédech Thévenot. Ur wech distro da Holland e kenlabouras gant skiantourien all evel Gerardus Leonardus Blasius ha Johannes de Raey.

Gant ur mikroskop (savet moarvat gant e vignon optikour Johan Hudde) e studias hag e tiskrivas treuzfurmadurioù an amprevaned ha diskouez evel-se e oa ar vioù, al larvennoù, ar poupennoù... prantadoù disheñvel e buhez an amprevaned. E 1658 e voe an hini kentañ o tiskrivañ ar c'helloùigoù ruz. Bez' e voe unan eus ar re gentañ oc'h implijout ar mikroskop evit diskejañ korfoù loened, ha dalc'het e voe d'ober gant e deknikoù e-pad meur a gantved.

Hag eñ mezeg, Swammerdam ne reas ket ar vicher-se ha bevañ a reas diwar al leveoù lezet gantañ war-lerc'h e dad. 

Troet-kenañ e oa Swammerdam gant ar relijion gristen. Evitañ e talveze studiañ al loened da ziskouez meurded Doue. E dibenn e vuhez, dindan levezon ar C'hallez Antoinette Bourignon, moarvat, e klaskas deviñ e skridoù, pa gave dezhañ ne dalvezent ket da c'hloar Doue. Mervel a reas e-unan, paour ha klañv, e 1680. Lod eus e studiadennoù a chomas war e lerc'h memes tra ha kendalc'het e voe e labour gant Antoni van Leeuwenhoek.
Cuba libre

**Cuba libre** pe **Cubalibre**, a vez graet eus un died alkoolek kuban hag a vez fardet diwar rom gwenn kozh (40 mL), kola (100 mL) ha skornennoù. Ouzhpennañ sitroñs glas ennañ a c'haller ivez.

Gallout a ra bezañ anvet en un doare disheñvel-mik e broioù 'zo : "Rum and Coke" er Stadoù-Unanet Amerika (SUA) hag e Kanada, "Cuba" e Mec'hiko, "Roncola" e Chile, "Jugo loco" e Paraguay, "Cubata" e Spagn peurgetket.

N'eo ket gwall anat orin ar c'h**Cuba libre** ; evit doare e vije bet krouet gant soudarded stadunanat just war-lerc'h Brezel-dieubiñ Kuba (1895-1898) a enebas an *Ejército Libertador Cubano* ouzh nerzhioù Rouantelezh Spagn.

1st United States Volunteer Cavalry a oa ur rejimant — "Rough Riders" al lesanv anezhañ — hag a oa bet kaset gant SUA da reiñ dorn d'al lu kuban. Eno en devoa kemeret perzh en emgannoù Las Guásimas (24 a viz Mezheven 1898), Torgennoù San Juan (1añ a viz Gouere) hag e Seziz Santiago (3-16 a viz Gouere), Theodore Roosevelt en e renkoù. Hervez kont en dije ar c'habiten stadunanat Russell mesket rom Bacardí gant Coca-Cola hag eñ ha kinnig evañ "¡Por Cuba Libre!" (Evit Kuba dieub !). Kement-se a vije c'hoarvezet e miz Eost 1900 en un davarn eus La Habana, kêr-benn Kuba.

## Notennoù ha daveennoù
Stadion

Ur **stadion**, **sportva**, **stad** zo un dachenn ma vez graet kevezadegoù sport a bep seurt, aozet c'hoariadegoù, ha ma c'haller degemer arvesterien.

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Điện Biên Phủ

**Emgann Diên Biên Phu** pe **Chiến dịch Điện Biên Phủ** e vietnameg a oa bet un emgann hag ur sez hir e-pad Kentañ brezel Indez-Sina. An emgann a badas etre an 13 a viz Meurzh 1954 betek ar 7 a viz Mae 1954 oc'h enebiñ nerzhioù lu an Unvaniezh C'hall ha re Republik Demokratel Viêt Nam, en Tonkin, proviñs Dien Biên e norzh ar Viet Nam a-vremañ. Pal nerzhioù an Unvaniezh C'hall a oa troc'hañ linennoù pourveziñ  Arme Pobl Vietnam ha rediañ o nerzhioù lu da zont e Dien Bien Phu evit ma vefe un emgann gwir, dre ma soñje ar C'hallaoued e oa an tu nemetañ da drec'hiñ kadoniezhoù brezel ar Brezel kuzh dre un harp-tan kalz fonnusoc'h. 

Arme Pobl Vietnam a zeuas a-benn da zezougen kalz kanolioù (e-leizh a ganolioù enep kirri-nij). Fiñvet o devoa an armoù ponner-se dre tachennoù diaes betek penn ar menezioù a enkelc'hie an dachenn-emgann. ur wech lakaet e-plas ar c'hanolioù evit ul lod e mougevioù e oa stanket ar c'hallaoued gant tennoù kanolierezh, ar c'hirri-nij tennet warno hag ouzhpenn-se un diaester spontus d'un enep tenn d'ar c'hanolioù enebour.

Sez ar gwarnizon a badas 57 devezh, adal an 13 a viz Meurzh 1954 da 5eur 30 goude merenn betek ar 7 a viz Mae 1954 da 5 eur 30 goude merenn. Al lec'h difenn su "Camp Isabelle" a gendalc'has ar stourm goude an arsav-brezel betek 01:00 mintin. Kroget e oa dija an emvod meur arsav-brezel e Geneva gant Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh Unanet, an Unvaniezh C'hall hag an URSS d'ar 26 a viz Ebrel 1954.

An emgann a voe pouezusoc'h e zisoc'h pelloc'h evit douaroù traoniennoù Điện Biên Phủ. Trec'h Giáp a roas lamm d'an dalc'hidigezh C'hall en Indez-Sina hag a voe orin an troc'h etre Su ha Norzh Viet Nam dibabet gant Feur-emglevioù Geneva.

## Liammoù diavaez
#### Lec'hiennoù ofisiel
* Dien Bien Phu lec'hienn
* Lec'hienn kañv d'an emgannerien
#### Poltriji ha dezrevelloù eus an emgann
*  ECPAD: Emgann Dien Bien Phu
Revolución Libertadora

**Revolución Libertadora** zo un anv a vez roet da zaou marevezh e div vro disheñvel eus Suamerika :
* ar **[[Revolución Libertadora (Venezuela)|Revolución Libertadora (1901-1903)]]**, brezel-diabarzh en Venezuela, entre 1901 ha 1903.
* ar **[[Revolución Libertadora (Arc'hantina)|Revolución Libertadora (1955-1958)]]**, diktadouriezh an arme en Arc'hantina, a ziskaras Gouarnamant Juan Domingo Perón.
Revolución Libertadora (Arc'hantina)

[thumb|[Eduardo Lonardi ha Pedro Eugenio Aramburu, kentañ hag eil renerien ar Revolución Libertadora.]]

Ar **Revolución Libertadora** eo an anv kemeret gant an diktatouriezh a renas goude diskar ar prezidant Juan Domingo Perón en Arc'hantina. 

E penn an dispac'h soudardel-se e oa ar jeneraled: 
*Eduardo Lonardi
*Pedro Aramburu
*Isaac Rojas
Ganto e voe difennet betek menegiñ ha distagañ anvioù Perón hag e bried Eva Perón a voe kuzhet he c'horf balzamet en Italia gant ar galloud. 

## Liamm diavaez
* La revolución fusiladora, en Dailymotion
Gwalldaol ar 14 a viz Gouhere 2016 e Nisa

**Gwalldaol ar 14 a viz Gouhere 2016 e Nisa** a oa bet ur gwalldaol islamour kaset da benn gant ur c'hamion, e Nisa (Alpes-Maritimes, Bro-C'hall) e-pad nozvezh ar 14 a viz Gouhere 2016 war ar promenade des Anglais.

Mohamed Lahouaiej-Bouhlel, un Tunizian o vevañ e kêr Nisa, a vlenias ur c'hamion ponner war an hentig e-pad daou kilometrad o flastrañ ar muiañ a arvesterien bodet evit gwelet an tan-arvest. Fin an dagadenn a voe dre ur fuzuilhadeg etre ar sponter hag ar polis C'hall, Lahouaiej-Bouhlel a vo lazhet. An dagadenn a lazhas 86 a dud (bilañs d'an 19 a viz Eost 2016) ha 434 gloazet. Ar gwalldaol a oa bet atebeget gant ar Stad Islamek d'ar 16 a viz Gouhere.
Bombezadeg Hải Phòng

**Bombezadeg Hải Phòng**, pe *L'incident de Haiphong* a vez graet eus bombezadeg porzh kêr Hải Phòng gant teir bag-brezel eus ar morlu gall d'an 23 a viz Du 1946.

Ur 6 000 den bennak a vije bet lazhet, trevourien an darn vrasañ anezho. Hervez istorourien Viêt Nam e vefe tost da 20 000 den hag a oa bet lazhet, enno tud ar gêriadenn hag an dud a guitae kêr ha ne oant ket annezidi al lec'h. Tabut a sav hiziv an deiz c'hoazh e-keñver an niver a reuzidi, lod o lavarout ne oant nemet war-dro 300.

Dre ar vombezadeg-se e voe roet nerzh ha harp d'ar Việt Minh evit kregiñ gant argadennoù lec'hel a voe mammenn da Emgann Hanoi d'an 19 a viz Kerzu 1946, a voulc'has Brezel Indez-Sina (1946-1954).

## Bombezadeg ar morlu
Tabut zo evit gouzout peseurt bigi o devoa bombezet Hải Phòng. Tri lestr eus ar *Marine nationale* a voe.

Ar morreder *[[Suffren (morreder gall)|Suffren]]* a vefe bet ar vag pennañ er vombezadeg, harpet gant ar vag ambrouger (ez aviso) *[[Chevreuil (ambrouger gall)|Chevreuil]]* hag *[[Émile Bertin (morreder gall)|Émile Bertin]]*.

Kaoz a vez a-wechoù eus al lestr-ambroug *[[Savorgnan de Brazza (ambrouger gall)|Savorgnan de Brazza]]*.
 
French heavy cruiser Suffren in Hampton Roads on 15 October 1931.jpg|Ar morreder *Suffren* e 1931
Emile-Bertin.jpg|Ar morreder lijer Émile Bertin

;An niver a dennoù hervez pep bag
* *Savorgnan de Brazza* : 348 tenn O.E.A. 138&nbsp;mm
* *Dumont d'Urville* : 206 tenn O.E.A. 138&nbsp;mm
* *Chevreuil* : 297 tenn O.E.A. 102&nbsp;mm
* *Suffren* : 69 tenn O.E.A. 203&nbsp;mm

D'an 23 a viz Du 1946 da 9 eur, un ultimatum tri c'hard eur a zo roet d'ar vietnamiz a-raok un dagadenn dre zouar eus Haïphong. An dagadenn a vez enebet, ar c'horonal Debès, war urzhioù ar jeneral Valluy hag en devoa urzhiet dezhañ « de donner une dure leçon à ceux qui nous ont traitreusement attaqués », a c'houlenn gant ar morlu bombeziñ porzh. Tri bag brezel, ar Chevreuil, Savorgnan de Brazza ha Dumont d'Urville, a zistruj tiez gant obuzennoù 138 ha 152.

Henri Martin, a oa war bourzh ar vag Chevreuil, a embann e oa bet ar Suffren o kemer perzh ivez, betek-henn n'eus prouenn anat ebet o tougen e gaozioù.

An tennoù a vez kaset ivez gant ar vartoloded war trevourien a oa o terc'hout rak an emgann, marteze mat e vefe bet kredet e oant stourmerien o tagañ hervez Paul Mus. Karterioù sinaiz ha vietnamiz porzh a zo peurzistrujet.

## Notennoù ha daveennoù
Brezel-dieubiñ Kuba

**Brezel-dieubiñ Kuba** (e spagnoleg **La Guerra de Independencia de Cuba** pe **Guerra de 1895**) eo anv ar brezel etre Spagn ha Kuba, unan eus ar brezelioù diwezhañ en Amerika a-enep Rouantelezh Spagn.

Kregiñ a eure d'ar 24 a viz C'hwevrer 1895 pa en em savas 35 kumun, er Grito de Oriente (anavezet a-raok evel ar Grito de Baire) hag echuiñ en 1898 pa godianas ar armeoù spagnol dirak moned war-raok an arme stadunanat, skoret gant ar * mambises* (arme dizalc'hourien Kuba).
Le Conte de Richeut

**Le Conte de Richeut** zo ur varzhoneg c'hallek eus ar Grennamzer a vije bet savet en XIIvet kantved.
Kontañ a ra istor ur c'hast hag a ro da grediñ d'hec'h holl serc'heien gozh int tad d'he mab, Samson pe Sansonnet.

Richeut a gont d'e vab penaos en em zerc'hel gant ar maouezed : *« l’essentiel, c’est d’user de beaucoup de douceur en paroles et d’une grande cruauté dans les actes ; il faut beaucoup promettre et ne jamais donner »* (ar pep kentañ eo mont dre gaer dre gomz, hadre heg en oberoù; prometiñ kalz a ranker ha chom hep reiñ morse).

Miret eo an dornskrid er *Bibliothèque de la bourgeoisie* e Bern e Suis.

## Levrlennadur
* Joseph Bedier, *Le Fabliau de Richeut*, 1891.
* Philippe Vernay, *Richeut*, skrid gallek ha notennoù. Romanica Helvetica, vol. 103. Éditions Francke, Bern 1988. 149 p.
Gwalldaol an 18 a viz Kerzu 2016 e Karak

**Gwalldaol an 18 a viz Kerzu 2016 e Karak** a zo bet ur gwalldaol e Karak (Jordania), d'an 18 a viz Kerzu 2016. Dek den a voe lazhet gant ar spontourion: seizh poliser, daou sivil jordanian hag un douristez deut eus an Douar-Nevez (Kanada) da welet he mab, hemañ o vout e-mesk ar 34 den gloazet. Gant ar Stad Islamek e voe sammet atebegezh ar gwalldaol.
## Notennoù ha daveennoù
Sent Bertran de Comenge

**Sent Bertran de Comenge** zo ur gumun en Okitania, en departamant Garona-Uhel.
## Istor
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

Sent Bertran de Comenge045.jpg 

* Rivinoù roman.

Sent Bertran de Comenge006.jpg|Bolz. ‎
Sent Bertran de Comenge005.jpg|Un aoter. ‎ 
Sent Bertran de Comenge004.jpg|Tour-kloc'hdi. ‎ 
Sent Bertran de Comenge010.jpg|Relegouer. ‎
Sent Bertran de Comenge009.jpg 
Sent Bertran de Comenge007.jpg|Ograoù ha kadoer-prezeg.
Sent Bertran de Comenge016.jpg|Delwenn Sant B.J. Labre.
Sent Bertran de Comenge015.jpg|Bez Hugues de Castillon.
Sent Bertran de Comenge012.jpg|Liorzh ar c'hloastr.

* An iliz-veur.

Sent Bertran de Comenge022.jpg|

* Monumant ar re varv.
## Mirdi

SentBertrandeComenge001.jpg|Ar savadur.
Sent Bertran de Comenge003.jpg|Delwennoù. ‎ 

* Mirdi hendraouriezh roman.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012
## Melestradurezh

Sent Bertran de Comenge017.jpg|Ar maerdi.

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveennoù
Enora

**Enora** zo un anv-bihan brezhonek.

## Yezhoù all
**Honorée*, e galleg.

## Tud
*Santez Enora, pried Sant Eflamm,
*Enora Malagré (ganet e 1980 e Montroulez), animatourez skingomz ha skinwel,
*Enora Latuillière (ganet e 1982 e Chamonix), biatletourez c'hall,
*Enora Ollivier, kazetennerez,
*Énora Villard (ganet e 1993 e Ais de Provença), c'hoarierez squash gall

## Traoù all
**[[Enora (TES)]]*, dastumad kanaouennoù brezhonek evit bugale, gant un enrolladur, embannet gant TES e 1998.
** *Enora*, kanaouenn bugale gant Mark Kerrain, a glever e dastumad TES.
**Enora Andresson*, un dudenn e-barzh romantoù ar skrivagner saoz Graham Hurley.
Chan Chan

***Chan Chan*** zo ur ganaouenn savet e 1987 gant ar c'haner ha gitarour kuban Compay Segundo (1907-2003). Daou zen zo meneget enni, 'Juanica' ha 'Chan Chan'. Adkanet eo bet gant kalz a dud, brudet eo bet gant ar film *[[Buena Vista Social Club (film)|Buena Vista Social Club]]*, gant Eliades Ochoa hag Ibrahim Ferrer.

## An diskan
Buanoc'h e vez kanet an diskan eget ar peurrest. Setu ar c'homzoù orin: 

Tostik eo ar pevar lec'h meneget er ganaouenn : Alto Cedro, Marcané, Cueto ha Mayarí (meur a ganaouenn all diwar-benn Mayarí zo brudet) e Proviñs Holguín, gwechall en Proviñs Oriente Cuba.

Alies e vez meneget lec'hanvioù e kanaouennoù Cuba, evel en *[[Alto Songo]]* e 1952, pe Guantánamo, *[[Cienfuegos Tiene Ya Su Guaguancó]]* ha kant all.

## Yezhoù all
* Kanet e gresianeg gant Pantelis Thalassinos, er bladenn *Compay Son con pasion*, e-pad ma kan e spagnoleg ar strollad Grupo Compay Segundo.

## Notennoù ha daveennoù
Buhez H.S. Jezuz-Krist

**Buhez H.S. Jezuz-Krist, hervez ar pevar aviel laket en unan** zo ul levr relijion e brezhoneg gant Yann-Vari Ugen, a oa person Plougastell-Daoulaz neuze. Embannet e voe e kêr An Oriant e 1930.

## Levrlennadur
**Buhez H.* [hor] *S.* [Salver] *Jezuz-Krist, hervez ar pevar aviel laket en unan*, "gant an Aotrou Uguen, chaloni a enor, Person Plougastel-Daoulas, ha da heul kenteliou gant an Tad Eujen". An Oriant, Kenteliou sant Fransez, 1930, XV-756 p.

## Liamm diavaez
*Skrid enlinenn, e ''Levraoueg niverekaet eskopti Kemper ha Leon''
Frère Denise

**Frère Denise** pe * Dit de frère Denise le cordelier*, zo ur fabliau gallek gant ar barzh gall Rutebeuf (1230-1285).

## Liammoù
* Skrid orin e galleg kozh e WikiSource 
* Embannadur 1756 e Gallica, adal ar bajenn 122 betek 139 (en galleg kozh)
* E galleg a vremañ ''Fabliaux ou contes: fables et romans du XIIe et du XIIIe siècle'', Volume 3, embannet gant Legrand d'Aussy e-ti Jules Renouard e Pariz, 1829.
Ar Pevar Aviel lakeat en unan

**Ar Pevar Aviel lakeat en unan** zo ul levr brezhonek gant Yann-Frañsez ar C'haer, kure e Gwiglann, embannet e Brest e 1904.
**Ar Pevar Aviel lakeat en unan*, gant "J.F. Caër, kure e Guiclan", gant aotradur an Aotrou Dubillard Eskob Kemper ha Leon, Brest, Moullerez rue ar C'hastell, 1904, XIII-367 p. 

## Liamm diavaez
*Skrid enlinenn, e ''Levraoueg niverekaet eskopti Kemper ha Leon''
* Wikimammenn
War roudou sant Paol

**War roudou sant Paol, Servicher an Aviel** zo ul levr divyezhek diwar-benn Paol Tars, ha diwar-benn an hent en deus graet, embannet gant ti embann Minihi Levenez e 2009.
An destenn c'hallek zo bet skrivet gant Alain Marchadour, beleg breizhat ha biblour, ginidik eus Plabenneg, ha person bazilikenn Sant-Pêr-da-gan-ar-C'hilhog (*Saint-Pierre-en-Gallicante*) e Jeruzalem. 
An droidigezh e brezhoneg zo bet graet gant Job an Irien, beleg breizhat. 

## Ar pezh a zo el levr
Ennañ e kaver :
*Ar farizead deuet da vezañ diskib da Jezuz
*Bugaleaj Paol
*An distro war hent Damaz
*« Aviel Paol »
*Ar pennad hir ha talvouduz e Antioch
*Eus ar Juzevien d’ar broadoù
*« Pêr ha Paol, daou jeant ar feiz »
*Bec’h e Antioch
*Kenlabourerien evit ar mision
*Paol, an Abostol hag e vreudeur juzev
*War al lec’h gant e lizhiri
*Ur bersonelez dudius
*Beajoù misioner sant Paol hervez Oberoù an Ebestel

El levr-mañ e kaver ivez ur pennad diwar-benn « An abostol sant Paol e ilizou Penn-ar-Bed », skrivet gant Y.-P. Castel (p. 60-95).

## Notennoù

## Gwelet ivez
*Paol Tars 
*Lizheroù Paol 
*Testamant Nevez
Pedro, Dug Coimbra

**Pedro** (9 a viz Kerzu 1392 – 20 a viz Mae 1449), infant Portugal, kentañ Dug Coimbra, a oa ur priñs eus Tierniezh Avis, mab da João Iañ, roue Portugal, ha d'e bried Philippa of Lancaster. Entre 1439 ha 1448 e voe rejant Portugal evit e niz Afonso V.

Desket mat e voe en un amzer ma ne veze skoliet an dud uhel nemeur. En em glevout mat a rae gant e vreudeur Duarte Iañ ha João.

Beajiñ a eure en estrenvro, ma voe lesanvet "Infante das Sete partidas" ("infant ar seizh rannvro"). Gant an impalaer Sigismund Hungaria e voe anvet da Dug Treviso, ha da varc'heg Urzh an Ere-loer gant e eontr Herri IV (Bro-Saoz).

En 1415, e kemeras perzh gant e dad en aloubadeg Ceuta, hag anvet e voe da varc'heg en deiz war-lerc'h ma voe kemeret kêr, er voskeenn nevez kristenaet. Unan eus duged kentañ Portugal e voe.

Pa varvas e vreur Duarte Iañ en 1438, e voe anvet e vab Afonso da roue, met peogwir e oa bihanik e voe anvet e vamm intañvez, Leonor Aragon (rouanez Portugal), da rejantez hervez youl ar roue kozh. Nemet ne oa ket gwallgaret ar rejantez, ha skoazell ebet n'he devoa nemet hini Afonso, kont Barcelos, bastard da João Iañ. Bloaz goude e tivizas ar c'h-Cortes tennañ ar rejañs digant ar rouanez d'he reiñ da Pedro. Klask a reas Pedro digreskiñ galloud an tiegezhioù uhel, a oa evel rouantelezhioù er rouantelezh end-eeun, ha kreskiñ galloud ar roue diwar o c'houst.

Ar c'hont Alfonso de Barcelos, enebour personel Pedro, a oa deuet da vout eontr muiañ karet ar roue, ma c'hallas kreskiñ e c'halloud er vro. En 1442 e roas ar roue da Afonso an titl a dug Bragança. Gant an titl-se hag an douaroù stag outañ e teuas da vout galloudusañ den Portugal hag unan eus pinvidikañ tud Europa. Evit kreñvaat e bouez evel rejant e timezas Pedro e verc'h Isabel d'ar roue Alfonso V en 1445.

D'an 9 a viz Mezheven 1448 e teuas ar roue en oad da ren ervat, ma rankas Pedro daskor e c'halloud da Alfonso V. D'ar 15 a viz Gwengolo er bloaz-se e voe diskaret gant Alfonso V an holl lezennoù savet e-pad ar rejañs. Un toullad bloavezhioù goude, e tisklêrias ar roue, gant skoazell dug Bragança, brezel da Bedro.

Trec'het e voe dug Coimbra en emgann Alfarrobeira ha lazhet en emgann, d'an 20 a viz Mae 1449.
Emgann Alfarrobeira

**Emgann Alfarrobeira** a c'hoarvezas e Portugal d'an 20 a viz Mae 1449, tostik d'al lec'h anvet Alfarrobeira, en Vialonga, nepell diouzh Alverca do Ribatejo. Trec'h e voe arme ar roue yaouank Afonso V war hini e eontr Pedro, Dug Coimbra ha lazhet an dug en emgann. 

## An abegoù
Goude marv Fernando I, e 1383, e tegouezhas ar galloud gant e bried, ar rouanez Leonor, kasaet gant ar bobl, hag he merc'h, Beatris, dimezet da Juan Iañ Kastilha. Lezvreur Fernando, João, Mestr Urzh Avis, a emsavas a-enep ar rouanez hag he mab-kaer, roue Kastilha, hag a voe trec'h war an estrenien en emgann Aljubarrota. Ha setu João Iañ hag e harper feal, ar c'honestabl Nuno Álvares Pereira, da harozed vroadel.

Ar roue João I en devoa ur bastard, Afonso, hag ur verc'h, Beatris, a-raok dimeziñ d'ar briñsez saoz Philippa of Lancaster, merc'h da John of Gaunt. Meur a vugel o doe: ur mab, marvet bihanik; ur verc'h, Isabella, deuet da vout dugez Bourgogn ha Flandrez, pemp mab savet ha maget gant koun eus an emgann. Ar c'hoshañ anezho, Duarte, a oa da vezañ roue, Pedro, Henrique, lesanvet "ar Merdeer"), galloudus ha brudet gant ar brezelioù kaset enep ar Vuzulmaned e Norzhafrika; João ha Fernando, ar yaouankañ, marvet a-raok emgann Alfarrobeira.

Dek vloaz e vevas Pedro en estrenvro. Goude marv an tad, João Iañ, ha hini e vreur Duarte Iañ, e tegouezhas ar gurunenn gant ar mabig Afonso V, nemet, pa oa re vihan, e voe roet ar rejañs d'e vamm, Leonor Aragon, un estrenez adarre. Dalc'het e oa bet soñj eus 1383 hag eus ar brezel diabarzh,

E deroù 1448, kuzuliet gant e eontr, ar bastard Afonso, Dug Bragança, gant Kont Ourém ha gant arc'heskob Lisboa, e tivizas ar roue yaouank tennañ gouarnamant ar rouantelezh digant e eontr Pedro, dug Coimbra, ha rejant. Hennezh neuze a oa en em dennet eus al lez da chom en e zouar e Coimbra.