open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.bzh

Un astenn domani a live kentañ war an Internet evit kumuniezh ar Vretoned eo **.bzh**, deroet gant an ICANN *(Internet Corporation for Assigned Names and Numbers)* d'an 10 a viz Mae 2013.

## Istor
Er bloaz 2004 e oa bet roet lañs gant Christian Ménard, kannad eus Penn-ar-Bed, d’ar soñj sevel un astenn kenrouedad .bzh. Goude krouidigezh an astenn .cat, an astenn kenrouedad evit kumuniezh yezh ha sevenadur Katalonia, e oa adlañset ar soñj eus un astenn evit Breizh. A drugarez d’ar sinadeg aozet gant lec’hienn Mikael Bodlore-Penlaez Geobreizh.com ez eus bet roet ul lusk kentañ d’ar mennozh. Goude-se o deus votet meur a strollegezh lec’hel mennadoù a-du gant ar raktres. A-unvouezh o deus roet Kuzul-meur Il-ha-Gwilen (14 a viz Ebrel 2006), Kuzul rannvro Breizh (14 a viz Mezheven 2006), Kuzul-meur Penn-ar-Bed (15 a viz Mezheven 2006) o harp da grouidigezh an astenn .bzh.

E 2007 en deus karget Kuzul rannvro Breizh ar gevredigezh Breizh Diawel da gas da benn ur studiadenn greüsted hag ivez aozañ ul luskadeg en-dro d’ar raktres. Goude ar studiadenn-mañ e oa bet krouet ur gevredigezh nevez (d'ar 16 a viz Gouere 2008, David Lesvenan he frezidant kentañ), dindan renerezh ur poellgor sturiañ gant an holl re o doa kemeret perzh e brudañ ar .bzh, evit dougen kinnig Breizh da gaout hec'h astenn kenrouedad.

Karget eo eta ar gevredigezh www.bzh da sevel an teuliad emginnig, dastum an arc’hant ret evit ma vo degemeret an teuliad-se ha brudañ ar .bzh e-mesk kumuniezh ar Vretoned. E 2008 he deus bet ar gevredigezh ur skoazell-arc’hant gant Kuzul rannvro Breizh.

E 2012 he doa tapet ar sinadeg kaout en tu-hont da 20 000 a dud.

D’an 10 a viz Mae 2013 eo bet deroet an astenn-se gant an ICANN.

E 2014 eo bet roet lañs d’ar .bzh. E-pad ar "sav-heol" (*sunrise*), etre an  hag an , ne c’helle nemet perc’henned merkoù gwarezet prenañ o anv domani. E-pad ar "redadeg war an douar" (*landrush*), etre an  hag an , e c’helle rannoù melestradurel, kevredigezhioù hag embregerezhioù hen ober. E miz Kerzu 2014 eo bet digoret d’an holl ar .bzh.

E 2023 e oa tremen 12000 anv domani gant an astenn .bzh.

Diazezet ar .bzh war isframm teknikel an Afnic.

## Gwelet ivez
* Anv domani

## Liammoù diavaez
*    - un astenn kenrouedad evit Breizh
*  Les noms de domaine .bzh deviennent officiels (2014)

## Daveoù
Prokionideged

Ar **prokionideged** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Procyonidae*.

## Genadoù
* *[[Procyon]]*
* *[[Nasua]]*
* *[[Nasuella]]*
* *[[Bassariscus]]*
* *[[Potos]]*
* *[[Bassaricyon]]*

Ar genad *Ailurus* (hini ar panda ruz) a c'hell bezañ renket e-touez ar prokionideged ivez.
Procyon (genad)

***Procyon*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar rakouned.

## Spesadoù
3 spesad rakouned a zo:
* Rakoun (*Procyon lotor*)
* Rakoun debrer-kranked (*Procyon cancrivorus*)
* Rakoun korr (*Procyon pygmaeus*)
Rakoun debrer-kranked

Ar **rakoun debrer-kranked** (*Procyon cancrivorus*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika, eus Costa Rica betek Uruguay hag Arc'hantina.

## Doareoù pennañ
Etre 3 ha 7 kg eo e bouez ha war-dro 60 cm e hirder (gant ul lost 30 cm). Bihanoc'h eo eget ar rakoun.
Oberiant e vez diouzh an noz.

## Boued
Hollzebrer eo.

## Annez
Gouest eo da vevañ en endroioù disheñvel gant ma vez dour, boued ha lec'hioù da guzhat ha neizhiañ.

## Liammoù diavaez
Nasua

***Nasua*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ koatied.

## Spesadoù
2 pe 3 spesad koatied a zo ennañ:
* Koati rous (*Nasua nasua*)
* Koati min gwenn (*Nasua narica*)
* Koati Nelson (*Nasua nelsoni*) (a c'hell bezañ rummataet evel isspesad *Nasua narica*)
Koati min gwenn

Ar **c'hoati min gwenn** (*Nasua narica*) a zo ur bronneg hag a vev en Amerika, eus Arizona betek Kolombia.

## Annez

## Liammoù diavaez
Koati Nelson

**Koati Nelson** (*Nasua nelsoni* pe *Nasua narica nelsoni*) a zo ur bronneg hag a vev war enez Cozumel e Bro-Vec'hiko. A-wechoù e vez lakaet anezhañ da vezañ un isspesad eus Nasua narica (an c'hoati min gwenn).
Koati ar menezioù

**Koati ar menezioù** (*Nasuella olivacea*) a zo ur bronneg hag a vev e Kolombia, Venezuela, Ekwador ha, marteze, Perou. Ar spesad nemetañ eo er genad *Nasuella*.

## Liammoù diavaez
Bassariscus

***Bassariscus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad prokionideged eus Kreiz ha Norzhamerika a zo ennañ:
* *[[Bassariscus astutus]]*
* *[[Bassariscus sumichrasti]]*

## Liammoù diavaez
Olingo

An **olingoed** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Bassaricyon*.

Bevañ a reont e Kreiz ha Suamerika.

## Spesadoù
6 spesad olingoed a zo:
* olingo Allen, *Bassaricyon alleni*
* olingo Beddard, *Bassaricyon beddardi*
* olingo boutin, *Bassaricyon gabbii*
* olingo Harris, *Bassaricyon lasius*
* olinguito, *Bassaricyon neblina*
* olingo Chiriqui, *Bassaricyon pauli*

## Liammoù diavaez
Otariidae

***Otariidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ bronneged mor kigdebrer, evel ar morleoned pe an otaried.

## Genadoù
7 genad zo ennañ :
* *[[Arctocephalus]]*
* *[[Callorhinus]]*
* *[[Eumetopias]]*
* *[[Neophoca]]*
* *[[Otaria]]*
* *[[Phocarctos]]*
* *[[Zalophus]]*
Morleon Steller

**Morleon Steller** (*Eumetopias jubatus*) a zo ur bronneg mor kigdebrer eus ar c'herentiad *Otariidae*. Ar spesad nemetañ eo er genad *Eumetopias*.

## Tiriad

## Liammoù diavaez
Zalophus

***Zalophus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad morleoned a zo ennañ:
* morleon Kalifornia (*Zalophus californianus*)
* morleon Japan (*Zalophus japonicus*), aet da get
* morleon Galapagos (*Zalophus wollebaeki*)
Morleon Kalifornia

**Morleon Kalifornia** (*Zalophus californianus*) a zo ur bronneg mor kigdebrer eus ar c'herentiad *Otariidae* hag a vev war aodoù kornôg Norzhamerika.
Morleon Japan

**Morleon Japan** (*Zalophus japonicus*) a oa ur bronneg mor kigdebrer eus ar c'herentiad *Otariidae* aet da get er bloavezhioù 1950.

Betek 2003 e veze rummataet evel un isspesad da *[[Zalophus californianus]]*.
Morleon Galápagos

**Morleon Galápagos** (*Zalophus wollebaeki*) a zo ur bronneg mor kigdebrer eus ar c'herentiad *Otariidae*, brosezat eus Inizi Galápagos.

Rummataet e c'hell bezañ ivez evel un isspesad da *[[Zalophus californianus]]*.
Arctocephalus

***Arctocephalus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
8 spesad otaried zo ennañ :
* otarienn Antarktika (*Arctocephalus gazella*)
* otarienn Guadalupe (*Arctocephalus townsendi*)
* otarienn Juan Fernandez (*Arctocephalus philippii*)
* otarienn Galapagos (*Arctocephalus galapagoensis*)
* otarienn ar C'hab (*Arctocephalus pusillus*)
* otarienn Zeland Nevez (*Arctocephalus forsteri*)
* otarienn Isantarktika (*Arctocephalus tropicalis*)
* otarienn Suamerika (*Arctocephalus australis*)
Phocidae

***Phocidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an olifanted-mor hag ar reuniged. 

## Genadoù

Olifanted-mor :
* *[[Mirounga]]*

Reuniged :
* *[[Monachus]]*
* *[[Ommatophoca]]*
* *[[Lobodon]]*
* *[[Hydrurga]]*
* *[[Leptonychotes]]*
* *[[Erignathus]]*
* *[[Cystophora]]*
* *[[Phoca]]*
* *[[Pusa]]*
* *[[Pagophilus]]*
* *[[Histriophoca]]*
* *[[Halichoerus]]*
Sivet-palmez Afrika

**Sivet-palmez Afrika** (*Nandinia binotata*) a zo ur bronneg kigdebrer bihan.

## Doareoù pennañ
Berr eo e bavioù ha bihan e zivskouarn. Tennañ a ra e gorf da hini ur c'hazh. Keit eo e lost hag e gorf. Pouezañ a ra etre 1.70 ha 2.10 kg. Debriñ a ra evned, vioù, krignerien, amprevaned ha frouezh. 

## Annez
Bevañ a ra e koadegoù reter Afrika. Un aneval-noz eo hag e-unanig e vev.

Daoust dezhañ bezañ heñvel a-walc'h ouzh ar siveted all e vez renket en e gerentiad m'emañ an ezel nemetañ : *Nandiniidae*.

## Liammoù diavaez
*Sivet-palmez Afrika war Animal Diversity Web
Kazheged

Ar **c'hazheged** eo ar bronneged kigdebrer a ya d'ober ar c'herentiad *Felidae*.

## Genadoù
Iskerentiad *[[Felinae]]*
* *[[Felis]]*
* *[[Prionailurus]]*
* *[[Puma (genad)|Puma]]*
* *[[Lynx]]*
* *[[Leopardus]]*
* *[[Leptailurus]]*
* *[[Caracal]]*
* *[[Profelis]]*
* *[[Catopuma]]*
* *[[Pardofelis]]*

Iskerentiad *[[Pantherinae]]*
* *[[Neofelis]]*
* *[[Panthera]]*
* *[[Loupard an erc'h|Uncia]]*

Iskerentiad *[[Acinonychinae]]*
* *[[Gwepard|Acinonyx]]*
Felis

***Felis*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad kazheged zo ennañ :
* kazh-gwern (*Felis chaus*)
* kazh-traezh (*Felis margarita*)
* kazh pavioù du (*Felis nigripes*)
* kazh gouez (*Felis silvestris*), meur a isspesad dezhañ, en o zouez ar c'hazh

## Liammoù diavaez
Kazh-gwern

Ar **c'hazh-gwern**, pe **kazh ar janglenn**, (*Felis chaus*) zo ur bronneg a vev en Egipt hag en Azia (eus Turkia hag ar C'haokaz betek gevred ar c'hevandir).

## Doareoù pennañ
Bihan eo (70 cm e hirder) ha berr a-walc'h e lost (war-dro 30 cm). An aliesañ eo melen-gell pe ruz-gell e vlevenn. Begek eo e zivskouarn, evel re al liñs.

En em vagañ a ra diwar krignerien hag evned. Ar re a vev e-kichen an dour a c'hell neuial ha pesketa.

## Annez
Bevañ a ra er savanennoù hag er c'hoadegoù trovanel sec'h betek 2.500 m uhelder. E rannvroioù 'zo e tosta ouzh lec'hioù annezet gant an dud ha mont e tiez dilezet zoken.

P'emañ ar pared o c'houlenn parez e c'hellont harzhal evel chas. 

## Isspesadoù

* *Felis chaus chaus*
* *Felis chaus affinis*
* *Felis chaus fulvidina*
* *Felis chaus kelaarti*
* *Felis chaus kutas*
* *Felis chaus nilotica*
* *Felis chaus prateri*

## Liammoù diavaez

kazh-gwern
Kazh-traezh

Ar **c'hazh-traezh** (*Felis margarita*) zo ur bronneg bihan (50 cm gant ul lost 30 cm) hag a vev e dezerzhioù Norzhafrika, Arabia ha kreiz Azia.

Bevañ a ra er rannvroioù a zo re sec'h ha re domm evit kazh an dezerzh evel ar Sahara, dezerzh Arabia ha dezerzhioù Iran ha Pakistan.

Ur penn bras gant divskouarn hir ha begek en deus. Melen eo e vlevenn gant roudennoù hogozik diwelus. Du eo penn e lost hag e bavioù zo goloet gant blev hir a warez anezhañ diouzh tommder an traezh.

Un aneval-noz eo. Kuzhat a ra dindan ar reier diouzh an deiz. Diouzh an noz e tebr krignerien, glazarded hag amprevaned. Etre daou ha pevar c'hazhig a c'han ar parezed goude daou viz dougen. Bras int goude 1 bloavezh ha gallout a reont bevañ 14 vloaz.

## Rummatadur
Pevar isspesad a zo:
* *Felis margarita margarita*, Sahara
* *Felis margarita harrisoni*, Arabia
* *Felis margarita thinobia*, Iran
* *Felis margarita scheffeli*, Pakistan

## Liammoù diavaez

kazh-traezh
David Fernández Ortiz

**David Fernández Ortiz**, bet ganet d'ar 24 a viz Mezheven 1970 en Igualada, e proviñs Barcelona, a zo un aktour ha fentour spagnol.

## Rodolfo Chikilicuatre
E 2008 e krou an dudenn **Rodolfo Chikilicuatre** ha gant an dudenn-se e c'hounez en abadenn *Salvemos Eurovisión*. Mont a ra neuze da ganañ, en anv Bro Spagn, e Kenstrivadeg eurovision ar c'han 2008 e Belgrad (Serbia). Kanañ a reas *[[Baila el Chiki-chiki]]*, ur ganaouenn hag a broduo tabuterezh da-geñver ul lodenn eus ar c'homzoù e-lec'h ma vez meneget anvioù tud vrudet (José Luis Zapatero, Hugo Chávez, Juan Carlos). D'ar 24 a viz Mae, e-pad ar gourfenn, ec'h echuo er c'hwezekvet plas, gant pemp poent ha hanter-kant, a-live gant Albania.

## Gwelet ivez
*Bro Spagn e Kenstrivadeg ar ganaouenn Eurovision
*Kenstrivadeg eurovision ar c'han
*Kenstrivadeg eurovision ar c'han 2008
*Baila el Chiki-chiki

## Liammoù diavaez

*Poltriji all
*Lec'hienn ofisiel (e Kastilhaneg)
*Lec'hienn an TVE evit an Eurovision  (e Kastilhaneg)
*Tres Bro Spagn en Eurovision
*Lec'hienn at Tumblr
*Poltriji at the Flickr account of El Terrat producing company
*Lec'hienn Buenafuente (e Kastilhaneg)
*Lec'hienn LaSexta (e Kastilhaneg)
Kazh pavioù du

Ar **c'hazh pavioù du** (*Felis nigripes*) zo ur bronneg bihan a vev e Suafrika, Namibia, Angola, Botswana ha Zimbabwe.

Bevañ a ra er savanennoù hag en damzezerzhioù. Ral eo e dezerzh Kahalari avat. Gant ur pouez keidat 1,6 kg eo ar spesad kazh bihanañ er bed. War-dro 1,3 kg e pouez ar parezed tra ma vez ar pared un tamm brasoc'h gant 1,9 kg. Etre 36 ha 52 cm eo e hirder gant ul lost 13-20 cm. Bras-tre eo e benn e-keñver ar peurrest eus e gorf. A-liv gant ar c'hanell eo e vlevenn gant ur roudenn zu a-dreñv e zivskoaz ha kelc'hiennoù war e bavioù hag e lost. Du eo penn e bavioù.

Digenvez e vev hag oberiant eo diouzh an noz. Abalamour da se ne vez ket gwelet alies. Diouzh an deiz e kuzh e douarennoù, e krugelloù merien-gwenn kleuz pe dindan ar struzh.

En em vagañ a ra diwar krignerien bihan hag evned dreist-holl, a-wechoù diwar amprevaned ha kevnid (1% eus o bevañs). Ambac'h eo ha kuzhat a ra pa vez direnket. En em zifenn a ra gant kalon pa vez enket.

Graet e vez *Miershooptier* anezhañ (Tigr Anthill) abalamour d'e galonegezh. Hervez mojennoù ar Saned int loened kalonek-kenañ a c'hell lazhañ jirafenned zoken dre droc'hañ o gwazhienn-c'houzoug.

Etre unan ha pevar c'holen a vez ganet (daou hepken ar peurliesañ) bewech. Pemp mizvezh e chomont gant o mamm. Daou dorad a c'hell bezañ ganet gant ur barez bep bloaz. Tachenn chase ar parezed zo bihanoc'h (war-dro 10 km²) eget hini ar pared (war-dro 29 km²).

Daou isspesad a anavezer : *Felis nigripes nigripes* ha *Felis nigripes thomasi*.

## Levrlennadur
* Wozencraft, W. C. (2005). In : Wilson, D. E., & Reeder, D. M. : *Mammal Species of the World*, Johns Hopkins University Press, 2006 .

## Liammoù diavaez
* ''Felis nigripes'' @ IUCN Red List of Threatened Species
*Ar c'hazh pavioù du
*Ar c'hazh pavioù du
*bigcats.com

## Daveoù
Kazh gouez

Ar **c'hazh gouez** (*Felis silvestris*) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika hag Eurazia.

Studiadennoù war an DDN a ziskouezfe ez eus pemp pe c'hwec'h isspesad d'ar c'hazh gouez, en o zouez ar c'hazh doñv :
* *Felis silvestris silvestris*,
* kazh gouez Afrika, *Felis silvestris lybica*,
* kazh doñv, *Felis silvestris catus*,
* *Felis silvestris cafra*,
* kazh ar stepennoù, *Felis silvestris ornata*,
* *Felis silvestris bieti*.
Kazh penn plat

Ar **c'hazh penn plat** (*Prionailurus planiceps* pe *Felis planiceps* pe *Ictailurus planiceps*) a zo ur c'hazh bihan (45 cm) eus gevred Azia. Gell-du eo e greoñ gant un nebeud brizhelloù du war e c'houzoug hag e bavioù berr. Ront eo e zivskouarn. E benn a zo disheñvel-tre ouzh hini ar c'hizhier arall. Plat eo gant ur fri hir. Ar c'hazh penn plat zo unan eus an tri c'hazh n'int ket gouest da guzhat o skilfoù (an daou arall eo ar c'hazh-ki ha kazh Irimote).

Er c'hoadegoù glavek e vev, e-kichen an dour. Un aneval-noz eo ha debriñ a ra raned, pesked ha grilh-dour.

En arvar bras eo ar c'hazh penn plat hag e 1985 e kredjod e oa aet da get. Adkavet e voe e 1991. Ne vev nemet en un nebeud lec'hioù e Sumatra ha Malaysia. N'eo ket hemolc'het, met en arvar emañ en abeg da distrujadeg ha dibezhiadeg e annez. Krediñ a reer ez eus war-dro 10.000 kazh plaen o fenn er bed, disrannet e poblañsoù bihan nebeutoc'h eget 1.000 hinienn enno.

Gwarezet eo e-barzh an holl vroioù eus ar rannved ha meneget eo e stagadenn I ar CITES.

## Liammoù diavaez

Ar c'hazh penn plat
Puma (genad)

***Puma*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

2 spesad kazheged eus Amerika zo ennañ :
* ar puma (*Puma concolor*)
* ar jagwarundi (*Puma yagouaroundi*)
Jagwarundi

Ar **jagwarundi** (*Puma yagouaroundi* pe *Herpailurus yagouaroundi*) a zo ur bronneg krenn e vent a vev e Kreizamerika hag en Amerika ar Su. 65 cm eo hirder e gorf ha 45 cm hini e lost. Berr eo e bavioù. Divskouarn berr ha ront en deus ha liv e vlevenn a c'hell mont eus gris da c'hell-du hervez an hiniennoù. Studiadennoù diwar e c'henoù o deus diskouezet eo ar jagwarundi kar d'ar puma.

Er strouezhegoù ha tost eus an dour e vev dreist-holl, met un nebeud loened zo er c'hoadegoù trovanel ivez. Un aneval noz pe peuznoz eo. Chaseal a ra war an douar zoken m'eo ampart da bignat er gwez. Debriñ a ra pesked, bronneged bihan ha stlejviled.

Goude bezañ douget he re vihan e-pad 70 devezh, e c'han ar barez etre unan ha pevar c'hazhig. En o oad gour e vezont goude daou vloaz.

## Isspesadoù

* *Herpailurus yaguarondi armeghinoi*, Arc'hantina ar c'hornôg
* *[[Herpailurus yaguarondi cacomitli]]*, Su Teksas ha reter Mec'hiko
* *Herpailurus yaguarondi eyra*, Brazil, Paraguay ha Arc'hantina
* *Herpailurus yaguarondi fossata*, Kreisteiz Mec'hiko ha Honduras
* *Herpailurus yaguarondi melantho*, Perou ha Brazil
* *Herpailurus yaguarondi panamensis*, Nicaragua hag Ecuador
* *Herpailurus yaguarondi tolteca*, Arizona ha kornôg Mec'hiko
* *Herpailurus yaguarondi yagouaroundi*, Guyana hag Amazonia

## Liammoù diavaez

Jagwarundi

Jagwarundi
Viverridae

***Viverridae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar c'hizhier-banal, ar binturong, al linsanged hag an darn vrasañ eus ar siveted.

## Genadoù
* *[[Arctictis]]*
* *[[Arctogalidia]]*
* *[[Macrogalidia]]*
* *[[Paguma]]*
* *[[Paradoxurus]]*
* *[[Chrotogale]]*
* *[[Cynogale]]*
* *[[Diplogale]]*
* *[[Hemigalus]]*
* *[[Prionodon]]*
* *[[Civettictis]]*
* *[[Genetta]]*
* *[[Poiana]]*
* *[[Viverra]]*
* *[[Viverricula]]*
Sivet-palmez roudennek

Ar **sivet-palmez roudennek** (*Hemigalus derbyanus*) a zo ur bronneg hag a vev e gevred Azia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Hemigalus*.
Sivet-palmez Sulawesi

**Sivet-palmez Sulawesi** (*Macrogalidia musschenbroekii*) a zo ur bronneg brosezat en enez Sulawesi (Indonezia). Ar spesad nemetañ eo er genad *Macrogalidia*.
Paradoxurus

***Paradoxurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 3 spesad siveted hag a vev en Azia.

* Sivet-palmez boutin (*Paradoxurus hermaphroditus*)
* Sivet-palmez Jerdon (*Paradoxurus jerdoni*)
* Sivet-palmez Sri Lanka (*Paradoxurus zeylonensis*)
Sivet-dourgi

Ar **sivet-dourgi** (*Cynogale bennettii*) a zo ur bronneg hag a vev e Thailand, Malaysia, Indonezia ha Brunei. Ar spesad nemetañ eo er genad *Cynogale*.
Sivet-palmez Hose

**Sivet-palmez Hose** (*Diplogale hosei*) a zo ur bronneg brosezat en enez Borneo. Ar spesad nemetañ eo er genad *Diplogale*.
Prionodon

***Prionodon*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

An daou spesad linsanged eus Azia a zo ennañ:
* al linsang brizh, *Prionodon pardicolor*;
* al linsang roudennek, *Prionodon linsang*.

Gant loenoniourien 'zo e vez rummataet *Prionodon* er c'herentiad *Prionodontidae* m'emañ ar genad nemetañ.
Sivet Afrika

**Sivet Afrika** (*Civettictis civetta*) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Civettictis*.

Bevañ a ra er savanennoù hag er c'hoadeier. Ral eo el lec'hioù krin, nemet a-hed stêrioù 'zo er rannvroioù sec'h (evel e Niger, Mali pe Tchad).

## Doareoù pennañ
Brasañ spesad viverrideged Afrika eo ar sivet-mañ, ouzhpenn 1 m e hirder ha 15 kg a bouez ennañ.

Tennañ a ra e fas ouzh hini ar rakoun. Ur moue a red a-hed e livenn-gein hag a sav a-bik pa vez fromet pe chalet al loen.

## Gouennañ
Ar barez a c'hell genel reoù vihan div pe deir gwech ar bloaz, goude un dougen daou viz. Etre 1 ha 4 c'holen blevek a ya d'ober pep torad.

Goude bezañ denet o mamm e-pad 6 sizhun e c'hell ar siveted bihan debriñ boued solut pourchaset dezhe. Gouest int d'en em vagañ o-unan adalek o eil miz. Un hollzebrer eo sivet Afrika ha debriñ a ra frouezh, gagnoù, krignerien, amprevaned, vioù, stlejviled, hag evned.

## Emzalc'h
Oberiant eo sivet Afrika diouzh an noz dreist-holl. Kousket a ra er geot stank pe er brousgwez. Un neizh a vez graet gant ar barez p'emañ gant he reoù vihan.
Sivet-palmez Owston

**Sivet-palmez Owston** (*Chrotogale owstoni*) a zo ur bronneg hag a vev e Sina, Laos ha Viêt-Nam. Ar spesad nemetañ eo er genad *Chrotogale*.

## Annez
Mo Hayder

**Beatrice Clare Dunkel** (2 a viz Genver 1962, Epping, Essex, Bro-Saoz - 27 a viz Gouere 2021), bet ganet **Clare Damaris Bastin**, a oa ur skrivagnerez saoz, **Mo Hayder** he anv-pluenn.

Goude ur yaouankiz dirollet lec'h ma oa ur *model* noazh evit ar wask saoz hag un aktourez dindan an anv **Candy Davis**, ez eas da Japan da labourat da 25 bloaz.
E 1998 e krogas da zedennañ an embannerien dre he romantoù polis du ha feuls o aergelc'h. He levr kentañ ha brudetañ, *Birdman*, gant an enseller Jack Caffery da benndudenn, a voe embannet e miz Kerzu 1999 ha berzh bras a reas diouzhtu. E 2000 e voe heuliet gant *The Treatment*. E 2012 e voe roet dezhi un *Edgard award*, ur priz lennegel stadunanat.

## Oberennoù
* *Tokyo*, 2004 (embannet gant an titl *The Devil of Nankin* er Stadoù-Unanet)
* *Pig Island*, 2006
* *Hanging Hill*, 2011
;Enselladennoù Jack Caffery
* *Birdman*, 2000
* *The Treatment*, 2002
* *Ritual*, 2008
* *Skin*, 2009
* *Gone*, 2010

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Sivet-palmez boutin

Ar **sivet-palmez boutin** (*Paradoxurus hermaphroditus*) a zo ur bronneg hag a vev er c'hoadegi trovanel en India ha gevred Azia.

## Emzalc'h
Oberiant eo diouzh an noz ha mont a ra da guzhat er gwez a-raok tarzh-an-deiz.

En em vagañ a ra diwar frouezh dreist-holl, hag diwar stlejviled, vioù hag amprevaned ivez.

Gallout a ra debriñ frouezh ar c'hafe. An had, tremenet dre benvegad koazhañ ar sivet-palmez, a vez dastumet gant an den hag implijet en un evaj priziet.

## Orin an anv skiantel
Dont a ra anv ar spesad, *hermaphroditus*, eus gwagrennoù-c'hwezh a denn d'un divgell lec'hiet dindan lost ar par koulz ha dindan hini ar barez.
Kazh-banal boutin

Ar **c'hazh-banal boutin** (*Genetta genetta*) a zo ur bronneg hag a vev en Europa, Afrika hag er Reter-Nesañ.

## Isspesadoù
Un tregont isspesad bennak a zo, met breud a zo war lod anezho. E-touez an isspesadoù-se emañ :
* *Genetta genetta afra* (Afrika an Norzh) ;
* *Genetta genetta balearica* (Mallorca, Inizi Balearez) ;
* *Genetta genetta felina* (Afrika) ;
* *Genetta genetta genetta* ;
* *Genetta genetta granti* (mervent Arabia) ;
* *Genetta genetta hintoni* ;
* *Genetta genetta isabelae* (Spagn, Eivissa) ;
* *Genetta genetta pulchra;
* *Genetta genetta pyrenaica* ([[Pireneoù]]) ;
* *Genetta genetta rhodanica* ;
* *Genetta genetta terraesanctae* (Israel) ;
* *Genetta genetta senegalensis'' (Spagn) .

## Annez
En Europa n'eo ket ul loen a-orin met degaset e oa bet gant ar Romaned pe gant ar Vaoured evit difenn an trevadoù, met en em c'hraet eo diouzh ar vro, ha kavet e vez e mervent ar c'hevandir betek Bro-Naoned en norzh.
Poiana

***Poiana*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

An daou spesad linsanged eus Afrika a zo ennañ:
* linsang Afrika, *Poiana richardsonii*;
* linsang Leighton, *Poiana leightoni*.
Hyaenidae

***Hyaenidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar bleizi-broc'hed hag ar protel.

## Spesadoù
* genad *[[Hyaena]]*
** bleiz-broc'h gell (*Hyaena brunnea*)
** bleiz-broc'h roudennek (*Hyaena hyaena*)
* genad *Crocuta*
** bleiz-broc'h brizh (*Crocuta crocuta*)
* genad *Proteles*
** protel (*Proteles cristata*)
Bleiz-broc'h gell

Ar **bleiz-broc'h gell** (liester : **bleizi-broc'h gell**) a zo ur bronneg kigdebrer, *Hyaena brunnea* (pe *Parahyaena brunnea*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al loen en Afrika ar Su.

## Liamm diavaez
* ''Hyaena brunnea'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Bleiz-broc'h roudennek

Ar **bleiz-broc'h roudennek** (*Hyaena hyaena*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia hag en Afrika.
Gwendal (sonerien)

**Gwendal** zo ur strollad sonerien c'hall, ganet en 1972 e Pariz, euz al lanv sonerezhel keltiek (folk, folk-rock, jazz-rock) awenet gant sonerezh Iwerzhon ha sonerezh Breizh. 10 album embannet, saluded atao gant an dud a vicher hag ar selaouerien, Priz Akademiezh Charles-Cros evit *Glen River*, kantenn aour e bro-Spagn.

## Istor
Krouet e oa bet ar strollad e 1972 gant Youenn Le Berre (fleüt, bombard) ha Jean-Marie Renard (gitar). War-lerc'h e teuas Bruno Barré (biolin), Patrice Grupallo (toserezh, amndolin) ha Roger Schaub (gitar boud) da enrollañ er strollad. O anv kentañ ne oa ket *Gwendal* an hini e oa met *Soporific string band*. Dre ma oa mare ar pop keltiek diouzh ar c'hiz e voe choazet un anv breizhekoc'h gant o zi-embann.

War o fladenn gentañ *Irish Jig* (1974) e klever levezon sonerezh Iwerzhon, met dija e klever bommoù jazzy oc'h ober o hent. Daoust da levezon ar pop-folk keltiek en e vog er mare-se ez eo kentoc'h levezon Ian Anderson pe Rahsaan Roland Kirk a santer war ar mod en deus Youenn Le Berre da seniñ.

Da genderc'hel...

### Gwendal ha Bro-Spagn

## Pladennoù

* 1974 : *Irish Jig*
* 1976 : *Joe can't reel*
* 1977 : *À vos désirs* - *Rainy day*
* 1977 : *4*
* 1981 : *En Concert*
* 1983 : *Locomo*
* 1985 : *Danse la musique*
* 1989 : *Glen river*
* 1995 : *Pan Ha Diskan*
* 2005 : *War Raog*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar strollad
Bleiz-broc'h

Ar **bleizi-broc'hed** zo bronneged eus ar c'herentiad *[[Hyaenidae]]*, asambles gant ar protel.

## Doareoù pennañ
Heverk eo kerzhed ar bleizi-broc'hed dre m'eo hiroc'h o favioù a-raok eget o favioù a-dreñv.

## Spesadoù
3 spesad bleizi-broc'hed zo :
* ar bleiz-broc'h roudennek (*Hyaena hyaena*)
* ar bleiz-broc'h gell (*Hyaena brunnea*)
* ar bleiz-broc'h brizh (*Crocuta crocuta *)
Sivet bihan India

**Sivet bihan India** (*Viverricula indica*) a zo ur bronneg hag a vev e su ha gevred India. Ar spesad nemetañ eo er genad *Viverricula*.
Viverra

***Viverra*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 4 spesad siveted eus India ha gevred Azia.

## Spesadoù
* *[[Viverra civettina]]*
* *[[Viverra megaspila]]*
* *[[Viverra tangalunga]]*
* *[[Viverra zibetha]]*
Mibinell lost gwalennek

Ar **vibinell lost gwalennek** (*Galidia elegans*) zo ur bronneg kigdebrer bihan eus kerentiad an *[[Eupleridae]]* a vev e koadegoù gleb Madagaskar hepken.

Un aneval bihan eo. Muzuliañ a ra etre 32 ha 38 cm ha pouezañ a ra etre 700 ha 900 g. Hir ha moan eo he c'horf ha ront eo he fenn gant ur fri begek. Ruz teñval eo he blevenn ha du he favioù. Blevek eo he lost gant gwalennoù du ha gwenn.

Gwevn-tre eo hag ampart eo da bignat er gwez. Diouzh an deiz e vez oberiant dreist-holl.

Debriñ a ra bronneged bihan, divellkeineged, pesked ha vioù dreist-holl met gallout a ra en em vagañ diwar amprevaned ha frouezh ivez.

En arvar emañ en abeg da zistrujadur ar c'hoadegoù lec'h ma vev. 

Ar spesad nemetañ eo er genad *Galidia*.

## Liammoù diavaez

Ar vibinell lost gwalennek war Animal Diversisty Web
Mibinell roudennoù ledan

Ar **vibinell roudennoù ledan** (*Galidictis fasciata*) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad an *[[Eupleridae]]*.

He c'havout a reer e koadegoù reter Madagaskar. Anavezout a reer daou isspesad *G. f. striata* ha *G. F. fasciata* disheñvelaet dre stumm o lost ha niver o roudennoù.

Un aneval-noz eo. Hemolc'hiñ a ra krignerien bihan. Bevañ a ra e koubladoù. Ur c'holen a vez ganet bep bloaz.

## Liammoù diavaez

ar vibinell roudennoù ledan war Lioncrusher.com
Mibinell Grandidier

**Mibinell Grandidier** (*Galidictis grandidieri*) a zo ur bronneg kigdebrer bihan hag a vev e rannvroioù sec'h mervent Madagaskar. Ezel eo eus kerentiad an *[[Eupleridae]]*. Pouezañ a ra etre 500 ha 600 g. Gell-sklaer pe c'hris gant eizh roudenn du war he c'hostezioù hag he c'hein eo he blevenn. Un aneval-noz pe serr-noz eo. Debriñ a ra krignerien bihan ha glazarded. E koubladoù e vevont. Ur c'holen a vez ganet bep hañv.

## Liammoù diavaez
Mibinell Grandidier war Lioncrusher.com
Mibinell roudennoù strizh

Ar **vibinell roudennoù strizh** (*Mungotictis decemlineata*) zo ur bronneg kigdebrer bihan eus kerentiad an *[[Eupleridae]]*. Bevañ a ra e savanennoù kornôg ha mervent Madagaskar.

Muzuliañ a ra etre 25 ha 35 cm gant ul lost 23 - 37 cm ha pouezañ a ra etre 600 ha 700 g. He blevenn zo gell-sklaer gant roudennoù sklaer war he c'hostezioù. Hemolc'hiñ a ra anevaled bihan, amprevaned dreist-holl hag ivez vioù pe glazarded.

Ar vibinell roudennoù strizh a vev e bagadoù bihan 10 hinienn. Un aneval-deiz eo hag er gwez e vev ar peurliesañ. Gouennañ a ra etre miz Kerzu ha miz Ebrel. Genel a ra ar parezed ur c'holen hepken bep bloaz.

## Liammoù diavaez

ar vibinell roudennoù strizh war Lioncrusher.com
Mibinell lost gell

Ar **vibinell lost gell** (*Salanoia concolor*) zo ur bronneg bihan kigdebrer a vev e koadegoù glaviek biz Madagaskar. Ezel eo da gerentiad an *[[Eupleridae]]*.

Muzuliañ a ra etre 25 ha 30 cm gant ul lost 20-25 cm. Gell eo he blevenn, berr ha ront he divskouarn ha begek he fri.

Un aneval deiz eo. Debriñ a ra amprevaned dreist-holl met gallout a ra tapout krignerien pe raned a-wechoù ivez. En hec'h-unan e vev peurliesañ, met koubladoù a c'heller gwelet ivez.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Salanoia*.
Herpestidae

***Herpestidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar surikat ha mibinelled.

## Genadoù
14 genad a ya d'ober ar c'herentiad-mañ: 
* *[[Atilax]]*
* *[[Bdeogale]]*
* *[[Crossarchus]]*
* *[[Cynictis]]*
* *[[Dologale]]*
* *[[Galerella]]*
* *[[Helogale]]*
* *[[Herpestes]]*
* *[[Ichneumia]]*
* *[[Liberiictis]]*
* *[[Mungos]]*
* *[[Paracynictis]]*
* *[[Rhynchogale]]*
* *[[Suricata]]*
Mibinell ar geunioù

**Mibinell ar geunioù** (*Atilax paludinosus*) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Atilax*.
Mibinell velen

Ar **vibinell velen** (*Cynictis penicillata*) a zo ur bronneg hag a vev e su Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Cynictis*.

## Morfologiezh

* A 500 da 800g eo e bouez
* A 30 da 40sm eo e vent
* Muzuliañ a ra e lost a 20 da 30sm
* Melen-orangez eo e livioù
Elephantidae

***Elephantidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.

An hini nemetañ eo en urzhiad *[[Proboscidea]]* gant spesadoù bev hiziv an deiz: an olifanted.

## Genadoù
* *[[Loxodonta]]*
** olifant Afrika (*Loxodonta africana*)
** olifant-ar-c'hoadoù (*Loxodonta cyclotis*)
* *[[Elephas]]*
** olifant Azia (*Elephas maximus*)
* *[[Mammuthus]]*
** mammout, meur a spesad, an holl anezho aet da get 
* *[[Stegodon]]*
** stegodoned, meur a spesad, an holl anezho aet da get
Proboscidea

***Proboscidea*** a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an olifanted.

## Kerentiadoù
Ne chom nemet ur c'herentiad gant spesadoù bev hiziv an deiz: *[[Elephantidae]]*.

E-touez ar c'herentiadoù aet da get emañ *[[Mammutidae]]* (ar mastodonted) pe *[[Gomphotheriidae]]*.
Tubulidentata

***Tubulidentata*** a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ ur c'herentiad hepken: *Orycteropodidae*.

An hoc'h-douar eo ar spesad bev nemetañ ennañ hiziv an deiz. 

## Genadoù
* *Orycteropus*
* *Amphiorycteropus*, aet da get
* *Myorycteropus*, aet da get
* *Leptorycteropus*, aet da get
Hoc'h-douar

An **hoc'h-douar**, pe **orikterop**, (*Orycteropus afer*) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika issahara.

Ar spesad nemetañ eo en urzhiad *[[Tubulidentata]]*.

## Doareoù pennañ

1.60 m eo e hirder gant ul lost 50 cm. Etre 40 ha 65 kg eo e bouez.
Hir eo e voj hag e zivskouarn, begek e lost, gell ha rouez e vlevenn. Turiañ a ra an douar gant skilfoù kreñv e bavioù a-raok ha toullañ garidennoù 10 metrad. Gant e bavioù a-dreñv e skarzh an douar er-maez.

Ober a ra gant e c'hwesha evit diskoachañ ar merien hag ar merien-gwenn en em vag diwarno. Debriñ a ra togoù-touseg ha frouezh ivez.

Ur c'holen nemetken a vez ganet goude un dougen 7 miz. E rakdent hag e zent-lagad a gouezh pa vez yaouank c'hoazh ha ne chom nemet ar c'hildent gant al loen en e oad gour.
Daman (loen)

An **damaned** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Procaviidae* hag an urzhiad *Hyracoidea*.

Bevañ a reont en Afrika hag er Reter-Kreiz.

## Spesadoù
4 pe 5 spesad damaned a zo:
* genad *Procavia*
** daman ar C'hab, *Procavia capensis*
* genad *Heterohyrax*
** daman Bruce, *Heterohyrax brucei*
* genad *Dendrohyrax*
** daman-gwez ar c'hreisteiz, *Dendrohyrax arboreus*
** daman-gwez ar c'hornôg, *Dendrohyrax dorsalis*
** daman-gwez ar reter, *Dendrohyrax validus* (evit skiantourien 'zo eo ar memes spesad ha *Dendrohyrax arboreus*)
Sirenia

***Sirenia*** a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an dugong hag an ejened-mor.

## Kerentiadoù
Hiziv an deiz e chom spesadoù e daou gerentiad:
* *[[Dugongidae]]*
* *[[Trichechidae]]*
Artiodaktiled

An **artiodaktiled** eo ar bronneged a ya d'ober an urzhiad *Artiodactyla*.

## Kerentiadoù
10 kerentiad gant spesadoù bev hieiv an deiz a zo ennañ:
* *[[Suidae]]*
* *[[Tayassuidae]]*
* *[[Camelidae]]*
* *[[Hippopotamidae]]*
* *[[Tragulidae]]*
* *[[Moschidae]]*
* *[[Cervidae]]*
* *[[Antilocapridae]]*
* *[[Giraffidae]]*
* *[[Bovidae]]*
Babirousa

Ar **babirousaed** zo bronneged kar d'ar moc'h hag a ya d'ober ar genad *Babyrousa*.

Dont a ra o anv eus ar malayeg hag e sinifi *Moc'h-karv*.

## Spesadoù
3 spesad babirousaed zo (pe ur spesad hag isspesadoù):
* babirousa blevek, *Babyrousa babyrussa*
* babirousa Sulawesi, *Babyrousa celebensis*
* babirousa Togian, *Babyrousa togeanensis*
Babirousa blevek

Ar **babirousa blevek** (*Babyrousa babyrussa*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged.

Bevañ a ra en Indonezia.
Hoc'h meur ar c'hoadeier

**Hoc'h meur ar c'hoadeier**, pe **Hiloker**, (*Hylochoerus meinertzhageni*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged. Ar spesad nemetañ eo er genad *Hylochoerus*.

Bevañ a ra e kornôg ha kreiz Afrika.
Fakoker

Ar **fakoker** (*Phacochoerus africanus*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged. 

Bevañ a ra en Afrika.
Phacochoerus

***Phacochoerus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
Ur spesad pe zaou a zo ennañ, hervez ar rummatadurioù:
* ar fakoker, pe fakoker boutin, *Phacochoerus africanus*
* fakoker an dezerzh, *Phacochoerus aethiopicus*
Fakoker an dezerzh

**Fakoker an dezerzh** (*Phacochoerus aethiopicus*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged. 

Bevañ a ra e reter Afrika (Somalia, Kenya hag Etiopia). An isspesad a veve e Suafrika a zo aet da get.

## Doareoù pennañ
War-dro 1 m eo e hirder ha gell teñval pe deñvaloc'h e gorf goloet amañ-ahont gant reun. Brasoc'h eo ar par eget ar barez. Brasoc'h eo ar gwenaennoù e divjod ar par ivez. Koulz ar par hag ar barez a zo dezho ur moue hag a red a-hed o c'hilpenn.

Ar re vihan a denn d'al loened gour nemet n'o deus stilhon ebet ha munut eo o gwenaennoù. Ar stilhonoù (dent-lagad hir anezho) a zeu war-wel pa dizhont o oad gour.

## Lec'h annez
Bevañ a ra er savanennoù hag el lec'hioù krin. Gwelloc'h eo e c'halloudegezh da dalañ ouzh ar sec'hor eget hini ar fakoker boutin.

## Gouennañ
Da vare ar gouennañ e troazh ingal ar barez (10 gwech muioc'h eget ar par). C'hwezh an troazh a vez klevet eus pell gant ar par hag a c'hell gouzout evel-se e peseurt stad emañ ar barez a-fet gouennañ. 

An aliesañ e klot mare ar gouennañ gant fin ar c'houlz-amzer gleb (war-dro miz Ebrel) ha ganet e vez ar re vihan (2 pe 3 bep bloaz) etre miz Eost ha miz Kerzu. D'an oad a deir sizhun ec'h a kuit an hini bihan eus an douarenn evit en em vagañ diwar geot met dizonet e vez da vat da 6 miz hepken.

Fakoker an dezerzh a dizhfe e oad gour un tammig abretoc'h eget ar fakoker boutin, kent 18 miz eta.

## Emzalc'h
Toullañ a ra un douarenn, pe laerezh unan (diwar-goust loened all evel an hoc'h-douar), a servij da ziwall diouzh ar preizhataerien. P'emañ e dañjer ec'h a enni, e lost da gentañ, hag e talc'h penn ouzh an enebour gant e stilhonoù. 

Implijout a ra betek 10 douarenn zisheñvel war e diriad (war-dro 3 km²) ha gwiriañ dalc'hmat ez eus unan nepell m'emañ en arvar.

Ar parezed hag o re vihan a vev a-stroll, gant pared a-wechoù, hag ec'h eont da heul ar barez vrasañ ha koshañ.

Ul loen oberiant diouzh an deiz eo. En deizioù tomm e tremen an darn vrasañ eus e amzer en disheol. Pe vez freskoc'h e vez o peuriñ pe o turiañ a-benn diskoachañ gwrizioù ha torzhelloù.

## Boued
Geotdebrer eo fakoker an dezerzh hag en abeg d'e endro kriz n'eo ket ken figus hag ar fakoker boutin. En em vagañ a ra diwar geot, brousgwez hag, a-wechoù, frouezh hag amprevaned. Turiañ a ra an douar gant e stilhonoù hag e voj evit kavout torzhelloù, korzennoù-gwrizienn ha bulb. 

## Preizhata
E breizhataerien pennañ eo al leon, al loupard, ar c'hazh-ki hag ar bleiz-broc'h.
Hoc'h-gouez korr

An **hoc'h-gouez korr** (*Porcula salvania* pe *Sus salvanius*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev en India ha Bhoutan.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Porcula*.
Hoc'heged

An **hoc'heged** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Suidae*. Ennañ emañ ar moc'h hag al loened kar dezho.

## Genadoù
5 pe 6 genad hoc'heged zo :
* *[[Babyrousa]]*
* *[[Hylochoerus]]*
* *[[Phacochoerus]]*
* *[[Porcula]]* (n'emañ ket en holl rummatadurioù)
* *[[Potamochoerus]]*
* *[[Sus]]*

## Evezhiadenn
Graet e vez *hoc'hed* eus un nebeud loened n'emaint ket er c'herentiad *Suidae*, evel an hoc'h-dreinek pe an hoc'h-douar da skouer.
Hoc'h-dreinek

An **hoc'hed-dreinek**,, pe **heureuchined-reunek**, pe **heureuchined-daredek**, zo krignerien goloet o c'horf gant reun ha drein hir.

Daou gerentiad hoc'hed-dreinek zo :
* *[[Hystricidae]]*, er Bed Kozh ;
* *[[Erethizontidae]]*, er Bed Nevez.


IndPorcupine.jpg|Heureuchin-daredek
Stekelvarken Aiguilles Porc-épic.jpg|Drein pe dared un heureuchin-daredek

## Notennoù ha daveennoù
Potamoker

Ar **potamokered** eo ar bronneged kar d'ar moc'h a ya d'ober ar genad *Potamochoerus*.

## Spesadoù
2 spesad potamokered a zo:
* potamoker ar stêrioù, *Potamochoerus larvatus*
* potamoker ruz, *Potamochoerus porcus*
Potamoker ar stêrioù

**Potamoker ar stêrioù** (*Potamochoerus larvatus*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev en Afrika.
Potamoker ruz

Ar **potamoker ruz** (*Potamochoerus porcus*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev e kreiz ha kornôg Afrika.

## Annez
Sus

***Sus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar moc'h ha loened kar dezho.

## Sus
9 spesad a zo er genad-mañ:
* Hoc'h-gouez barvek Palawan, *Sus ahoenobarbus*
* Hoc'h-gouez barvek, *Sus barbatus*
* Hoc'h-gouez Vietnam, *Sus bucculentus*
* Hoc'h-gouez Visayas, *Sus cebifrons*
* Hoc'h-gouez Sulawesi, *Sus celebensis*
* Hoc'h-gouez Oliver, *Sus oliveri*
* Hoc'h-gouez Filipinez, *Sus philippensis*
* Hoc'h-gouez, *Sus scrofa*
** pemoc'h, *Sus scrofa domesticus*
* Hoc'h-gouez Java, *Sus verrucosus*
Hoc'h-gouez barvek

An **hoc'h-gouez barvek** (*Sus barbatus*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev en Indonezia, Malaysia, Brunei ha Filipinez.
Hoc'h-gouez Visayas

**Hoc'h-gouez Visayas** (*Sus cebifrons*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged, brosezat en inizi Visayas (Filipinez).
Pekari Chaco

**Pekari Chaco** (*Catagonus wagneri*) a zo ur bronneg karnek hag a vev e kreiz Suamerika (Arc'hantina, Bolivia ha Paraguay). Ar spesad nemetañ eo er genad *Catagonus*.

## Doareoù pennañ
Tennañ a ra d'ar pemoc'h, gant ur moj kalet ha reun gell-gris. Etre 30 ha 50 kg eo e bouez. Hiroc'h eo e zivskouarn, e lost hag e voj eget re ar pekaried all.

Azas eo e gorf ouzh an endro : sinusoù diorroet mat evit talañ ouzh ar sec'hor hag ar poultrennoù, treid bihan evit fiñval aezet e-touez plant dreinek.

## Gouennañ
Ganet e vez ar re vihan etre miz Gwengolo ha miz Kerzu dreist-holl. Gouest int da redek un nebeud eurvezhioù goude o ganedigezh.

## Emzalc'h
Bevañ a ra e tropadoù betek 10 pekari enno. Oberiant eo diouzh an deiz ha dreist-holl diouzh ar beure. Kouronkañ a ra er fank hag er poultr.

Un dourenn laezhheñvel ha c'hwezh ganti a vez ezveret gant gwagrennoù war kein ar pekari. Strewet e vez en ur frotañ ouzh plant evit merkañ an tiriad.

## Boued
En em vagañ a ra diwar kaktuz dreist-holl : Diskar a ra ar plant gant e voj ha frotañ anezho ouzh an douar evit tennañ an drein diwarno. Gallout a ra ivez dizreinañ ar c'haktuz gant e zent ha tufañ anezho goude.

## Annez
Bevañ a ra ar pekari-mañ en endroioù diziraezus pe diaes mont enno, e takadoù sec'h ha tomm ar Gran Chaco.
Pekari

Ar **pekaried** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Tayassuidae.

Bevañ a reont en Amerika.

## Spesadoù
* genad *Tayassu*
** pekari gweuzek, *Tayassu pecari*
* genad *Catagonus*
** pekari Chaco, *Catagonus wagneri*
* genad *Pecari*
** pekari meur, *Pecari maximus*
** pekari kolierek, *Pecari tajacu*
Claus von Stauffenberg

**Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg** (15 a viz Du 1907 e Jettingen - 21 a viz Gouere 1944 e Berlin) a oa un ofisour en arme alaman (Wehrmacht) hag ur brientin katolik roman. Prientiñ a reas irienn an 20 a viz Gouhere 1944 a-enep Adolf Hitler hag e c'halloud. Kemer a reas perzh enni. Gant Henning von Tresckow ha Hans Oster ha Ulrich von Hassell e voe unan eus pennoù an Harzerezh alaman. Amkan Stauffenberg a oa diskar ar galloud nazi ha kemer reolerezh ar vro gant harp ar Wehrmacht.

## Yaouankiz
Stauffenberg a oa trede faotr ur familh a gonte pevar hini (ar re all: Berthold, Alexander ha Konrad, hag a varvas e 1907). An tad Alfred Schenk Graf von Stauffenberg oa Oberhofmarschall diwezhañ Rouantelezh Württemberg. E vamm oa Caroline Schenk Gräfin von Stauffenberg, ganet Gräfin von Üxküll-Gyllenband.
Gwanako

Ar **gwanako** (*Lama guanicoe*) a zo ur bronneg gouez hag a vev e Suamerika (Chile, Arc'hantina, Paraguay, Bolivia ha Perou).
Pekari meur

Ar **pekari meur** (*Pecari maximus*) a zo ur bronneg hag a vev e Brazil. Tabut a zo c'hoazh etre loenoniourien evit renkañ anezhañ evel ur spesad da vat, pe un isspesad d'ar pekari kolierek. Dizoloet eo bet er bloaz 2000 hepken.
Heavy metal

An **Heavy metal** (alies berraet dre an anv **metal**) zo un doare rock en deus emdroet e dibenn ar bloavezhioù 1960 ha derou ar bloavezioù 1970, e Bro-Saoz hag er Stadoù-Unanet pergen. Gwriziennet er blues-rock er rock bredanadel, ar strolladoù a grouas an heavy metal a ziorroas ur son pounner ha tev, a naoue dre distortion amplaet kenan, soloioù gitar padusoc'h, taboulinoù lakaet en araok, ar pezh a roe un hollad trouzus-bras. Pozioù hag abadennoù an Heavy metal a zo dre-vras kenstaget gant ar gourelezh hag an tourc'heta.

Ar strolladoù heavy metal kentañ, peurgetket Led Zeppelin, Black Sabbath ha Deep Purple, a dennas bandennedoù ledan a arvesterion, daoust ma oant burutellet start, ur blegenn boutin en doare-sonerezh-mañ. E kreiz ar bloavezhioù 70, Judas Priest a lakas an doare da emdreiñ dre lemel e levezonoù blues ; Motörhead a silas levezonoù punk rock hag a greskas tizh o sonerezh. Strolladoù ar wagenn Nevez a Heavy Metal Breizhveurek, evel Iron Maiden, a heulias un hent heñvel. A-raok dibenn an dekvloaziad en doa an Heavy Metal tennet ur moriad a faned anvet evel "metalheadoù" pe "headbangers".

Er bloavezioù 1980, e teuas ar glam metal da vout un nerzh kenwerzhel pennañ, gant strolladoù e-giz Mötley Crüe pergen. Al leurennoù underground a broduas doareoù eizhoc'h hag argadusoc'h : an thrash metal a zeuas da vout brudet gant strolladoù evel Metallica pa chomas doareoù all, an death metal pe ar black metal da skouer, en anadennoù a 'n underground. Abaoe kreiz ar bloavezioù 1990, doareoù e-giz an nevez metal, levezonet gant doareoù all e-giz ar funk, ar rap pe raloc'h, ar reggae hag ar metalcore, meskaj a vetal eizhañ gant punk hardcore, o deus astennet termenadurezh an doare-mañ

## Arouezenn
An Heavy Metal a zo peurvuiañ arouezet gant sonioù gitar disgwiet, a gant ritmoù youlek, sonioù gitar boud ha batri, hag ur c'han nerzhus. Is-doaroù ar metal a pouezh muioc'h pe nebeutoc'h war ar poentoù-se. Ar strolladoù "skouer" a zo savet gant ur soner tamboulinoù, ur soner gitar boud, ur soner gitar, hag ur c'haner, a zo bet get ur benveger. An touchennaouegoù a zo a-wechoù implijet evit kreñvat leuniadur ar son.

## Notennoù
Hippopotamidae

***Hippopotamidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet daou spesad dourvarc'hed hiziv an deiz, an daou anezho en arvar bras pe vrasoc'h da vont da get. 

## Spesadoù
* *[[Hippopotamus]]*
** an dourvarc'h, *Hippopotamus amphibius*
* *[[Choeropsis]]*
** an dourvarc'h korr, *Choeropsis liberiensis*
Camelidae

***Camelidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 genad gant spesadoù bev hiziv an deiz a zo ennañ:
* *Lama*
** Lama, *Lama glama*
** Gwanako, *Lama guanicoe*
* *Vicugna*
** Vigogn, *Vicugna vicugna*
** Alpaka, *Vicugna pacos*
* *Camelus*
** Dremedal, *Camelus dromedarius*
** Kañval, *Camelus bactrianus*
Pekari kolierek

Ar **pekari kolierek** (*Pecari tajacu*) a zo ur bronneg hag a vev en Amerika, eus ar Stadoù-Unanet betek Arc'hantina.
Tragulidae

***Tragulidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ 'z eus daskirierien bihan hag a vev en Afrika pe en Azia.

## Spesadoù
* genad *[[Hyemoschus]]*
** *[[Hyemoschus aquaticus]]*
* genad *[[Moschiola]]*
** *[[Moschiola indica]]*
** *[[Moschiola kathygre]]*
** *[[Moschiola meminna]]*
* genad *[[Tragulus]]*
** *[[Tragulus javanicus]]*
** *[[Tragulus kanchil]]*
** *[[Tragulus napu]]*
** *[[Tragulus nigricans]]*
** *[[Tragulus versicolor]]*
** *[[Tragulus williamsoni]]*
Karv-musk

Ar **c'hirvi-musk** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Moschidae* hag ar genad nemetañ ennañ *Moschus*.

Bevañ a reont en Azia.

## Spesadoù

7 spesad kirvi-musk a zo:
* karv-musk Anhui, *Moschus anhuiensis*
* karv-musk korr, *Moschus berezovskii*
* karv-musk Himalaya, *Moschus chrysogaster*
* karv-musk Kachmir, *Moschus cupreus*
* karv-musk du, *Moschus fuscus*
* karv-musk kof gwenn, *Moschus leucogaster*
* karv-musk Sibiria, *Moschus moschiferus*
Karveged

Ar **c'harveged** eo ar bronneged daskirier a ya d'ober ar c'herentiad *Cervidae*, en o zouez ar c'hirvi, an elaned pe ar yourc'hed.

## Genadoù
* Iskerentiad *Muntiacinae*
** *[[Muntiacus]]*
** *[[Elaphodus]]*
* Iskerentiad *Cervinae*
** *[[Cervus]]*
** *[[Axis]]*
** *[[Elaphurus]]*
** *[[Dama]]*
** *[[Megaloceros]]*, aet da get
* Iskerentiad *Hydropotinae*
** *[[Hydropotes]]*
* Iskerentiad *Capreolinae*
** *[[Odocoileus]]*
** *[[Blastocerus]]*
** *[[Ozotoceros]]*
** *[[Mazama]]*
** *[[Pudu]]*
** *[[Hippocamelus]]*
** *[[Capreolus]]*
** *[[Rangifer]]*
** *[[Alces]]*
** *[[Cervalces]]*, aet da get
Karv kuch

Ar **c'harv kuch** (*Elaphodus cephalophus*) a zo ur c'harv bihan hag a vev e Sina ha Myanmar. Ar spesad nemetañ eo er genad *Elaphodus*.

## Doareoù pennañ
Tennañ a ra ar c'harv kuch d'ar muntjak. Etre 17 ha 50 kg eo e bouez, 110 ha 160 cm e hirder (gant ul lost etre 7 ha 16 cm), ha war-dro 60 cm e vent (live e skoaz).

Gris-teñval pe gell eo e vlevenn ha gwenn e gof, e lapennoù, beg e zivskouarn ha dindan e lost. Dont a ra e anv eus ar guchenn vlev war e dal hag a c'hell kuzhat kerniel bihan ar par.

N'eus rakdant ebet en e veg met dent-lagad hir heñvel ouzh stilhonoù. 

Pa vez ganet ar menn-karv ez eus div renkennad pikoù war e gein a bep tu d'e livenn-gein. Steuziañ a reont kuit gant an amzer.

## Gouennañ
Gouennañ a ra e fin an diskar-amzer ha penn kentañ ar goañv ha ganet e vez ur menn pe zaou en hañv goude un dougen 180 deiz.

Dont a ra d'e oad gour etre 1.5 ha 2 vloaz.

## Emzalc'h
An aliesañ e vev ar c'harv-kuch en e-unan hag a-wechoù a-goubladoù. Harzhal a ra pa vez nec'het a-benn kelaouiñ ar c'hirvi all.

Oberiant eo dreist-holl e fin an deiz ha diouzh an noz.

## Boued
En em vagañ a ra diwar delioù, briñsennoù, frouezh ha geot.

## Annez
Bevañ a ra e rannvroioù koadek, etre 300 ha 4600 metr a-us live ar mor.
Demm Persia

**Demm Persia** (*Dama mesopotamica* pe *Dama dama mesopotamica*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Iran.
Poudou

Ar **poudoued** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Pudu*.

Ar c'hirvi bihanañ int pa n'int ket brasoc'h eget gedon. Bevañ a reont e Suamerika.

## Spesadoù
2 spesad poudoued a zo, an daou en arvar da vont da get:
* poudou an hanternoz, *Pudu mephistophiles*;
* poudou ar c'hreisteiz, *Pudu puda*.
Poudou an hanternoz

**Poudou an hanternoz** (*Pudu mephistophiles*) a zo ur c'harv bihan hag a vev e Suamerika (Perou, Ekwador ha Kolombia).
Poudou ar c'hreisteiz

**Poudou ar c'hreisteiz** (*Pudu puda*) a zo ur c'harv bihan hag a vev e Suamerika (Chile hag Arc'hantina).
Capreolus

***Capreolus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad a zo ennañ:
* ar yourc'h, *Capreolus capreolus*
* yourc'h Sibiria, *Capreolus pygargus*
Axis

***Axis*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad karveged a zo ennañ:
* karv brizh, *Axis axis*
* karv Calamian, *Axis calamianensis*
* karv Bawean, *Axis kuhlii*
* karv-hoc'h, *Axis porcinus*
Muntjak

Ar **muntjaked** eo ar bronneged daskirier a ya d'ober ar genad *Muntiacus*.

## Spesadoù
* muntjak melen Borneo, *Muntiacus atherodes*
* muntjak du, *Muntiacus crinifrons*
* muntjak Fea, *Muntiacus feae*
* muntjak Gongshan, *Muntiacus gongshanensis*
* muntjak Sumatra, *Muntiacus montanus*
* muntjak India, *Muntiacus muntjak*
* muntjak Putao, *Muntiacus putaoensis*
* muntjak Reeves, *Muntiacus reevesi*
* muntjak Roosevelt, *Muntiacus rooseveltorum*
* muntjak Truong Son, *Muntiacus truongsonensis*
* muntjak meur, *Muntiacus vuquangensis*