open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arthur Schnitzler

**Dr. Arthur Schnitzler** (15 a viz Mae 1862, Leopoldstadt (Vienna) - 21 a viz Here 1931, Vienna) a oa ur skrivagner ha dramaour aostrian.

## Buhez
Arthur Schnitzler a oa mab ur medisin-kornailhenn hungariat ha yuzev anavezet, Johann Schnitzler, ha Luise Markbreiter, merc'h ar medisin eus Vienna Philipp Markbreiter. Ganet e oa bet e Praterstrasse 16, Leopoldstadt, Vienna, en Impalaeriezh Aostria-Hungaria. Krog e oa da studiañ medisinerezh e skol-veur Vienna e 1879. E 1885 e voe anvet doktor war ar medisinerezh hag e labouras e Pennospital Vienna (alamaneg: Allgemeines Krankenhaus der Stadt Wien, AKH). A-benn ar fin e paouezas gant al labour medisin evit skrivañ.

Tabut a veze alies war e oberennoù, abalamour ma teskrivent fraezh ar reizhelezh (Sigmund Freud, en ul lizher da Schnitzler, a anzavas *"seblantout a ra din ho peus desket diouzh santadur - evel disoc'h imbroud-spered ho skiantoù avat - pep tra a zo bet ret din dizoloiñ dre labourat tenn war dud all"*) ha ma savent a-enep krenn an enebyuzeviezh, evel e-barzh ar pezh-c'hoari Professor Bernhardi hag ar romant Der Weg ins Freie. Koulskoude, daoust da Schnitzler bezañ bet Yuzev, emañ Professor Bernhardi ha Fräulein Else e-touez an nebeud tudennoù anavezadennet sklaer evel Yuzevien en e skridoù.

Liboudenneg a voe graet eus Schnitzler goude embannadur ar pezh-c'hoari *[[Reigen]]*, m'eo diskouezet ennañ dek tudenn a-raok ha goude ar par, gant ur c'hast en deroù hag en dibenn. Ar wallskouer diwar-benn ar pezh-c'hoari-mañ a voe eztaolet gant gerioù enepyuzev a-grenn; oberennoù Schnitzler a voe meneget evel "fank yuzev" gant Adolf Hitler. Azasaet e voe *[[Reigen]]* en ur film gallek er bloavezhioù 1950 gant ar film-aozer alaman Max Ophüls, dindan an anv *[[La Ronde]]*.

En danevell Fräulein Else e c'hellfe Schnitzler dizarbenn un dezrann eus an tudennoù yuzev gant Otto Weininger, en ur ziskouez reizhelezh an dudenn yuzev yaouank, ur plac'h anezhi. An istor, kontet hervez giz "froud an emskiant", gant ur plac'h yaouank brientinel he-unan, a laka an dudenn da vezañ daoust pe zaoust, hag a dro da fall.

## Oberennoù dibabet
### Pezhioù-c'hoari
* *Anatol* (1893).
* *Liebelei* (1895), a voe azasaet dindan an anv Liebelei gant Max Ophüls
* *Freiwild* (1896)
* *[[Reigen]]* (1897), anvet gwelloc'h evel *[[La Ronde]]*
* *Paracelsus* (1899)
* *Der grüne Kakadu* (1899) 
* *Der einsame Weg* (1903)
* *Zwischenspiel* (1904)
* *Der Ruf des Lebens* (1906)
* *Komtesse Mizzi oder Der Familientag* (1907)
* *Der junge Medardus* (1910)
* *Das weite Land* (1911). 
* *[[Professor Bernhardi]]* (1912)
* *Komödie der Verführung* (1924)

### Romantoù
* *Der Weg ins Freie* (1908)
* *[[Therese]]* (1928)

### Danevelloù
* *Sterben* (1895)
* *Leutnant Gustl* (1900)
* *Berta Garlan* (1900)
* *Der blinde Geronimo und sein Bruder* (1902)
* *Die Weissagung* (1905) 
* *Casanovas Heimfahrt* (1918)
* *Fräulein Else* (1924) 
* *Traumnovelle* (1925/26), azasaet goude-se evel *[[Eyes Wide Shut]]* gant ar film-aozer amerikan Stanley Kubrick)
* *Spiel im Morgengrauen* (1926)
* *Flucht in die Finsternis* (1931)
Borsalino

**Borsalino** zo:
*anv Giuseppe Borsalino, krouer an tog anvet Borsalino
** Borsalino, anv an embregerezh krouet gant Giuseppe Borsalino
*Borsalino, anv an tog feltr graet en embregerezh-se

## Sinema
* *[[Borsalino (film)|Borsalino]]* ur film.
* *[[Borsalino & Co]]* ar film da-heul egile.
Fedora (tog)

Ar **fedora** zo anv un tog feltr graet gant ar gompagnunezh Borsalino en Italia, hag a zo bet brudet dre ar sinema. E broioù zo e vez anvet borsalino, e Breizh-Veur trilby. 

## Fedora ha borsalino
Ne vez ket graet ar c'hemm atav etre fedora ha borsalino: gant ar gompagnunezh Borsalino e vezont graet o-daou, hag en feltr. 
Graet e veze feltr ar fedora gant gloan, e-skoaz hini ar borsalino a veze graet gant krec'hin lapined. 
Hiziv e vezont graet gant meur a zanvez disheñvel, ha kemm zo etreze muioc'h dre o stumm : tric'hornek evit kurunenn ar fedora. 

## Istor
Ganet e oa an anv **fedora** e 1891 abalamour d'ur pezh gallek skrivet gant Victorien Sardou evit Sarah Bernhardt. C'hoariet e voe e SUA e 1889. Sarah a oa ur briñsez Fedora hag a wiske un tog heñvel ouzh ur borsalino. Dont a reas da vout ur c'hiz evit ar merc'hed da gentañ, a-raok bezañ adkemeret gant ar baotred. 

## Er sinema

*E Casablanca hag ar Maltese Falcon (Falc'hun Malta) eo ur fedora a zo war-benn Humphrey Bogart.
 
*En "Dollars Trilogy", an tri western italian graet gant Sergio Leone, e vije ur fedora war benn Clint Eastwood.

*Ar Blues Brothers a wisk pep a fedora er film.
Fedora (Linux)

**Fedora** zo un dasparzh Linux a ra gant ar merour pakadoù RPM.
Deuet eo er-maez stumm 1.0, anvet Fedora Core 1 « Yarrow », e miz Du 2003.
Anvet eo bet ar stummoù *Core*, gant un anv-kod, betek Core 6. Da c'houde, eo bet lesket a-gostez ar ger « Core ».
Deuet eo er-maez stumm 13, « Goddard », e miz Mae 2010.
Fedora (anv-bihan)

**Fedora** zo un anv-bihan italianek, deuet diwar an anv rusek Feodora, hag a zo deuet eus an anv gresianek Teodora. 

## Adstummoù
*Dora, berranv
**Fedoro*, anv-bihan italianek evit ar baotred.
***Fedorino*

## Santez
Santez Dorotea, merzheriet e 320 en Alessandria.

## Tud

*Fedora Barbieri (1920-2003), c'hoariganerez italian, mezzosoprano ha contralto.
*Fedora di Leiningen (1807 – 1872), alamanez 
**Feodora Kathleen Alice Forde*, anv gwir an aktorez saoz Jane Baxter (1909 – 1996)

## Pennad kar
* Fedora
* Dora
Feodora

**Feodora** zo un anv-bihan alamanek, deuet eus ar ruseg. Diouzh ar c'hiz e oa an anv e-touez noblañsed alaman e dibenn an XIXvet kantved. Kar eo d'an anv Teodora, anv div impalaerez en Istor Bizantion. 

## Tud
* Feodora zu Leiningen (1807–1873), hanterc'hoar da Victoria, rouanez saoz
* Feodora zu Hohenlohe-Langenburg (1839–1872), priñsez Hohenlohe-Langenburg, ha dugez Sachsen-Meiningen dre zimeziñ
* Feodora von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1874–1910), c'hoar d'an impalaerez alaman Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg, skrivagnerez, diwar hec'h anv e vez gwerzhet boued diwar chokolad betek hiziv an deiz
* Feodora von Sachsen-Meiningen (1879–1945), Priñsez Sachsen-Meiningen ha priñsez Reuß zu Köstritz dre zimeziñ
* Feodora von Sachsen-Meiningen (1890–1972), priñsez eus Sachsen ha dugez veur diwezhañ Sachsen dre zimeziñ
**Feodora Kathleen Alice Forde*, anv gwir an aktorez saoz Jane Baxter (1909 – 1996)
* Feodora zu Solms (intañvez Schenk, addimezet ha deuet da vezañ priñsez Auersperg; 1920–2006), atleterez alaman
* Feo Aladağ (* 1972; pe Feodora Aladag, ganet Schenk), aktorez ha leurennerez aostriat 
### Fedora lakaet da anv-kreiz

* Auguste Viktoria (ivez Victoria) Friederike Luise Feodora Jenny von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1858-1921), gwreg Wilhelms II, impalaerez ha rouanez diwezhañ Prusia
* Margarethe Beatrice Feodora Prusia (1872-1954), landgravez Hessen-Kassel dre zimeziñ
* Marie Melita Leopoldine Viktoria Feodora Alexandra zu Hohenlohe-Langenburg (1899-1967), dugez Schleswig-Holstein dre zimeziñ
* Ursula Margarete Marie Feodora Grabley (1908-1977), aktorez c'hoariva alaman 
* Sibylla Calma Maria Alice Bathildis Feodora von Sachsen-Coburg und Gotha (1908-1972), prinsez-hêrez Sween dre zimeziñ
* Elisabeth Caroline-Mathilde Alexandrine Helena Olga Thyra Feodora Estrid Margarethe Désirée von Dänemark (* 1935), c'hoar d'ar priñs-hêr danat Knut, ha keniterv da Margrethe II. 

## Pennadoù kar
*Fedora
*Dorothea
Priz danevelloù ti-kêr Karaez

**Priz danevelloù ti-kêr Karaez** zo ur priz aozet gant ti-kêr Karaez hag a vez roet bep bloaz abaoe 2010 da-geñver Gouel al Levrioù e Breizh, evit un danevell savet e brezhoneg, diembann pe embannet bloavezh ar gouel.  € eo ar sammad roet d'an hini a c'hounez.

## Roll an danevelloù priziet
* 2023 : *Penn ar Wern* gant Kristian Braz
* 2022 : *Ar vran hag ar valafenn* gant Gaël Briand
* 2021 : *Ar Sushi Disoursi* gant Filip Oillo
* 2020 : *Seul vuioc’h* gant Manon Le Gourrierec
* 2019 : *Begad avel ebet* gant Maï-Ewen
* 2018 : *Feunteun Santez Diboan* gant Kristian Braz
* 2017 : *Mont gant an hentoù* gant Herve ar Gall
* 2016 : *E dorn Doue emaomp* gant Paskal an Intañv
* 2015 : *Ar bromesa* gant Lan Tangi
* 2014 : *Ar Pesk Ruz* gant Delphine Doedens
* 2013 : *Ar C'harnedig Ruz* gant Malo Bouëssel du Bourg
* 2012 : *Rebetiko* gant Kristian ar Braz
* 2011 : *Un nozvezh orañjez-fluo* gant Muriel Morvan
* 2010 : *Ar c'hazh triv liv hag al labous-garzh* gant Riwal Huon

## Liammoù diavaez
*Reolennoù ar priz (2014)
Costanza Sforza

**Costanza Sforza Santa Fiora** (Sora, 1550 – 1617) a oa ur briñsez italian eus an Tiegezh Sforza.

Merc'h e oa da Sforza Iañ Sforza. Merc'h-vihan e oa da Costanza Farnese a oa merc'h d'ar pab Alessandro Farnese.

Dugez Sora e e voe pa zimezas da Giacomo Boncompagni, mab d'ar pab Gregor XIII, markiz Vignola ha dug Sora.
Dollars Trilogy

An **Dollars Trilogy**, pe **Trilogia del dollaro** en italianeg, anavezet ivez evel "The Man with No Name Trilogy", a zo un anv hollek roet d'an tri western italian graet gant Sergio Leone ha c'hoariet gant Clint Eastwood 

*A Fistful of Dollars (1964)
*For a Few Dollars More (1965)
*The Good, the Bad and the Ugly (1966)
Mariño

**Mariño** zo un anv-tiegezh spagnolek pe galizek, hag un anv-lec'h.

## Tud
*Pedro Mariño de Lobeira, konkistador er XVIvet kantved
*Santiago Mariño, emsaver venezuelat

## Lec'hioù
##### 
* Municipio Mariño, en Isla Margarita.
* Municipio Mariño, en stad Sucre.

## Pennad kar
*Marino
Dorotea

**Dorotea** (en italianeg), pe **[[Dorothée]]** (e galleg), pe **Dorothy** e saozneg, zo un anv-bihan a orin gresianek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an henc'hresianeg , evel an anv Theodora, ha savet diwar ar gerioù *doron*, road, prof, ha *theos*, doue; talvezout a ra ivez eta kement ha *roet, profet digant Doue*.

## Adstummoù
**Doroteo* evit ar baotred, ral. 

## Yezhoù all
* *Dorota*, e poloneg, tchekeg, 
* Dorothea, en alamaneg, izelvroeg, latin
* *[[Dorothée]]* e galleg
* *Dorothy* e saozneg
* *Dorotea* en italianeg ha svedeg
* *Dórótea* en islandeg
* * Doroteia* e portugaleg,
* * Dorottya* e hungareg. 

## Tud
### Sentezed
* Santez Dorothea Caesarea, gwerc'hez ha merzherez e Caesarea, e Kapadokia, gant sant Theofilos; santez ar bleunioù.
* Santez Dorotea Alessandria, , lidet d'ar 6 a viz C'hwevrer.
* Sant Doroteus, sklav ha merzher er IVvet kantved; 
* Ar wenvidigez Dorotea da Montau, intañvez, lidet d'ar 25 a viz Mezheven.

### Tud all

* Dorotea Danmark (1430 – 1495), rouanez Danmark ha Norvegia.
**[[Dorotea Gonzaga]]* (1449-1467), merc'h da markiz Mantova, dimezet da Galeazzo Maria Sforza, 
* Dorotea von Sachsen-Lauenburg (1511 – 1571), dimezet da Christian III Danmark e 1525, rouanez Danmark ha Norvegia.
* Dorotea Susanna von Wittelsbach-Simmern (1544 – 1592), merc'h da Federico III del Palatinato, dugez Sachsen-Weimar,
* Dorotea Maria von Sachsen-Weimar (1641 – 1675), merc'h da Wilhelm von Sassonia-Weimar, dugez Sachsen-Zeitz.
* *Fredrika Dorotea Vilhelmina av Baden*, anv svedek ar briñsez alaman Friederike Dorothea von Baden (1781-1826), pried Gustav IV ha rouanez Sveden h

### Dorota

*Dorota Masłowska, skrivagnerez polonek
**Dorota Rabczewska* (1984-), kanerez polonat, anavezet evel Doda.

### Dorothea
**Gwelout ar pennad [[Dorothea]].*

### Dorothée
**Dorothée* (1953), anv-leurenn Frédérique Hoschedé, kanerez c'hallek ha plac'h a skinwel
*Dorothée Gilbert, korollerez c'hall
*Dorothée Letessier (1954), romantourez vreizhat
*Dorothée Olliéric (1966), kelaouaerez veur vreizhat
*Dorothée de Monfreid (1973), skrivagnerez c'hall

### Dorothy
**Gwelout ar pennad [[Dorothy]].*

### Doroteo
* *Doroteo Arango Arámbula*, gwir anv Pancho Villa, dispac'her mec'hikan.
* Doroteo Antioc'heia, arian

## Lennegezh
* Soccorso a Dorotea, levr italianek gant Maria Bellonci 
* Dorothy Gale e levr Frank Baum, "Il meraviglioso mago di Oz".

## Lec'hanvadurezh
* Dorotea kumun e kontelezh Västerbotten e Svezia.
Dorothy

**Dorothy** zo un anv-bihan saoznek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an henc'hresianeg, evel an anv Theodora, ha savet diwar ar gerioù *doron*, road, prof, ha *theos*, doue; talvezout a ra ivez eta kement ha *roet, profet digant Doue*.

## Yezhoù all
*Dorotea e svedeg
*Dorothea en alamaneg

## Tud

* Dorothy Allison (1949-), romantourez stadunanat
* Dorothy Christy, aktorez stadunanat.
* Dorothy Coburn, aktorez stadunanat.
* Dorothy Crowfoot Hodgkin, kimiourez saoz, priz Nobel ar Gimiezh e 1964.
* Dorothy Dandridge, aktorez stadunanat 
* Dorothy Day, kazetennerez stadunanat.
* Dorothy Faye Dunaway, aktorez stadunanat 
* Dorothy Dunnett, skrivagnerez skos
* Dorothy Gibson, aktorez stadunanat.
* Dorothy Gish, aktorez stadunanat.
* Dorothy Kilgallen, kazetennerez stadunanat.
* Dorothy Lamour, aktorez stadunanat.
* Dorothy Malone, aktorez stadunanat.
* Dorothy McGuire, aktorez stadunanat.
* Dorothy Parker, skrivagnerez stadunanat.
* Dorothy L. Sayers, skrivagnerez saoz
* Dorothy Stratten (1960-1980) gizourez kanadian, lazhet gant he gwaz.
* *Dorothy Jacqueline Keely*, anevezt evel Keely Smith, kanerez stadunanat 

## Filmoù
* *[[Dorothy (film, 1915)|Dorothy]]* gant Van Dyke Brooke en 1915.
* *[[Dorothy (film, 1916)|Dorothy]]* film italian gant Armando Brunero en 1916.

* *[[Dorothy (film, 2008)|Dorothy]]* (*Dorothy Mills*) film iwerzhonat ha gall gant Agnès Merlet en 2008.
Kurzeme

**Kurzeme** zo ur rannvro en arvor Latvia, war lez ar Mor Baltek. Lodenn gornôk Dugelezh Kourland, un dugelezh istorel kozh, e oa.
Dorothe Engelbretsdatter

**Dorothe Engelbretsdotter**, pe **Engelbretsdatter**, a oa ur varzhez norvegek er XVIIvet kantved, hag ar c'hentañ skrivagnerez norvegek anavezet.

## He buhez
Ganet e oa e Bergen d'ar 16 a viz Genver 1634, ha marvet eno ivez d'an 19 a viz C'hwevrer 1716. Merc'h e oa da Engelbret Jørgenssøn, rener skol-veur Bergen ha dean an iliz-veur, ha da Anna Wrangel.

E 1652 e timezas da Ambrosius Hardenbeck, un doueoniour a oa brudet e brezegoù-obidoù, a voe dean an iliz-veur war-lerc'h he zad en 1659. Pemp mab ha peder merc'h o doa bet. 

E 1678 e voe embannet he levr kentañ, *Själens aandelige Sangoffer* ("The Souls Spiritual Offering of Song") embannet e Copenhagen, ul levrad kantikoù ha pezhioù deoliezh, hag a reas berzh kenañ. 
Pedet e voe da zont da Vro-Danmark, ha degemeret e voe el lez. 

E 1683 e varvas he fried. Nav bugel he doa, met seizh anezho a varvas ha daou ac'h eas da goll. He glac'har eo danvez he barzhoneg *Afften Psalme*. 

Lavaret ez eus bet e oa kentañ stourmerez Norge evit gwirioù ar merc'hed a-raok ma oa deuet koulz ar meizad-se zoken. Ar c'hentañ plac'h o c'hounit he bara en he bro gant he fluenn e oa ivez.
Dorothea Viehmann

**Katharina Dorothea Pierson**, anavezet evel **Dorothea Viehmann** (1755–1815), ganet e Rengershausen en Alamagn, zo ur venajerez ha konterez alamanek a gontas kalz koñchennoù d'ar Vreudeur Grimm. An darn vrasañ eus he c'hontadennoù eo a gaver en eil levrenn an daou vreur.

He zad a oa tavarnour e Rengershausen. He zud-kozh a oa Ugunoded a oa divroet da Alamagn dre ma oant heskinet e Bro-C'hall. Aet e oant da chom da g- Kassel (Hessen) goude diskaret ar gwirioù anavezet en Embann Naoned.

E 1777 e timezas Dorothea Pierson d'ar c'hemener Nikolaus Viehmann a varvas e 1787. Goude marvet he fried diganti e vevas gant he seizh bugel diwar gwerzhañ legumaj he liorzh er marc'had.

Kalz eus he c'hontadennoù o deus un doare gallek, moarvat abalamour d'hec'h orin gall. Dre ma kreske ar plac'hig a oa anezhi e klevas kalz istorioù gant an dud a deue da di he zad; an darn vrasañ anezho, a greder, un daou-ugent da vihanañ, a zibunas d'ar vreudeur Grimm goude graet anaoudegezh ganto e 1813 .

Tavarn he zad a c'haller gwelout c'hoazh e Baunatal-Rengershausen.
Labourer-douar

Ul **labourer-douar** zo un den hag a labour an douar. Gerioù all zo e brezhoneg : *menajer, gounideg, merour, peizant*, gant sterioù disheñvelik a-wechoù.

Peurvuiañ ne reer ket an anv a *labourer-douar* eus ur saver-loened. 

Kentañ labour al labourer-douar eo arat an douar gant un arar, goude e ranko hadañ. Pa vo darev an trevad e c'hallo eostiñ.
Bro Gwengamp

**Bro Gwengamp** zo ur vro e departamant Aodoù-an-Arvor. Krouet e oa bet e 2001. 65 kumun zo enni, en em astenn a ra war 1 113 km2 ha 76 126 a dud a oa o chom enni e 2006. Bez’ eo unan eus broioù Breizh distankañ o foblañs.
E Bro Gwengamp emañ ar c’humuniezhioù-kumunioù-mañ :
*Gwengamp Kumuniezh
*Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha
*Kumuniezh kumunioù Bro Bear
*Kumuniezh kumunioù Bro Benac'h
*Kumuniezh kumunioù Bro Boulvriag
*Al Leñv Kumuniezh
*Pontrev Kumuniezh

## Brezhoneg
E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 734 skoliad (8,6 % eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn Bro Gwengamp
*Lec’hienn broioù Breizh – Bro Gwengamp

## Notennoù ha daveennoù
Dorothea von Preußen

**Dorothea Danmark**, pe **Dorothea von Preußen** (1añ a viz Ebrel 1504 e kastell Gottorf – 11 a viz Ebrel 1547 e Königsberg) a oa ur briñsez danat deuet da vout dugez Prusia. 
## He buhez
Merc'h e oa da Frederik Iañ, roue Danmark, ha da Anna von Brandenburg. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe da Albrecht Iañ von Brandenburg-Ansbach, dug Prusia.
Bugale o doe:
Sophie Dorothea Hannover

**Sophie Dorothea von Hannover** pe **Sophie Dorothea von Braunschweig-Lüneburg ** (1687 en Hannover - 1757 en Kastell Monbijou en Berlin), a voe rouanez Prusia entre 1713 ha 1740, rouanez-mamm etre 1740 ha 1757.

Merc'h e oa da *Georg Louis von Braunschweig-Lüneburg*, a voe 
George Iañ, roue Breizh-Veur, ha da Sophie Dorothea von Braunschweig-Lüneburg. Bac'het e voe he mamm ha miret outi gwelet he bugale. Ur breur he doa, ha kas en devoa outi. Hennezh a voe George II, roue Bro-Saoz .

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe d'he c'henderv Friedrich Wilhelm Iañ, roue Prusia, lesanvet *ar roue-soudard*. 
Mamm e oa da Frederig II Prusia.

### He bugale
Pevarzek bugel he doe: 
* *Friedrich Ludwig* (1707–1708), marvet da ur bloaz
* Wilhelmine (1709–1758) - dimezet d'ar markgrav Friedrich von Brandenburg-Bayreuth
* *Friedrich Wilhelm* (1710–1711)
* Friedrich II (1712–1786) - dimezet e 1733 da Elisabeth Christine von Braunschweig-Bevern (1715–1797)
* *Charlotte* (1713–1714)
* Friederike Luise (1714–1784) - dimezet da Karl Wilhelm Friedrich von Brandenburg-Ansbach
* Philippine Charlotte (1716–1801) - 1733 dimezet d'an dug Karl Iañ von Braunschweig
* Karl (1717–1719)
* Sophie Dorothee Marie (1719–1765) - dimezet da Friedrich Wilhelm von Schwedt
* Luise Ulrike (1720–1782) - dimezet da Adolf Fredrik, Roue Sveden 
* August Wilhelm (1722–1758) - dimezet da Luise Amalie von Braunschweig-Wolfenbüttel (1722–1780), 
* Anna Amalie (1723–1787) - dizimez
* Heinrich (1726–1802) - dimezet da Wilhelmine von Hessen-Kassel (1726-1808)
* Ferdinand (1730–1813) - dimezet da Luise (1738–1820),

Restr:1709 Sophie Wilhelmine.JPG|Sophie Wilhelmine (1709-1758) 
File:Friederike Louise von Brandenburg-Ansbach.jpg|Friederike Luise von Preußen (1714-1784)
Restr:Princess philippine charlotte of prussia.jpg|Philippine Charlotte, dugez Braunschweig-Wolfenbüttel (1716-1801)
Restr:Luise Ulrika of Prussia by Antoine Pesne- 1744 ca.jpg| Luise Ulrike
File:Antoine Pesne hofdame ; Prinzessin Amalia von Preussen als Amazone.jpg|Anna Amalie


## Notennoù
Dorothea Danmark (1520-1580)

**Dorothea Danmark**, pe **Dorothea af Oldenburg** e daneg (1520-1580) a oa ur briñsez eus Danmark, deuet da vout Dilennerez Pfalz.

Merc'h e oa da Christian II, roue Danmark. Dimezet e voe da Friedrich II von der Pfalz, Dilenner Pfalz.

## Pennadoù kar
*Dorothea Danmark
*Dorothea
Dorothea von Montau

**Dorothea von Montau** (1347–1394), zo ur benedourez alaman eus ar . Anvet eo bet da santez gant an Iliz katolik.

## Lennegezh
Kontet eo he buhez gant he fried er romant *Der Butt* e 1979 gant Günter Grass.
Dorothea von Brandenburg-Kulmbach

**Dorothea Brandenburg-Kulmbach** (1430-1495), a oa ur briñsez eus Brandenburg, rouanez Danmark, Norge ha Sveden, dugez Schleswig ha Holstein ha kontez Oldenburg.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas.
* da Christoffer III, roue Danmark;
* da Christian Iañ, roue Danmark.
**Olaf (1450–1451),
**Knud (1451–1455), 
**Hans Iañ Danmark (1455–1513), roue Danmark, Norge ha Sveden;
**Margrete (1456–1486), dimezet e 1469 da James III, roue Skos; 
**Frederik (1471–1533), roue Danmark, Norge ha Sveden.
Dorothea von Brandenburg

**Dorothea von Brandenburg** zo anv meur a briñsez :

* Dorothea von Brandenburg (1420–1491), dugez Mecklenburg,
* Dorothea von Brandenburg-Kulmbach (1430–1495), rouanez Danmark, Norvegia ha Sveden, dugez Schleswig ha Holstein, kontez Oldenburg,
* Dorothea von Brandenburg (1446–1519), dugez Sachsen-Lauenburg
* Dorothea von Brandenburg (1471–1520), abadez abati Bamberg

## Pennadoù kar
*Dorothea 
*Brandenburg
Dorothea von Sachsen

**Dorothea von Sachsen** zo anv meur a briñsez eus Sachsen :

## XVIvet kantved
* Dorothea von Sachsen-Lauenburg-Ratzeburg (1511-1571), priñsez alaman ha rouanez Danmark ;
* Dorothea von Sachsen (1563–1587), dugez Braunschweig-Wolfenbüttel

## XVIIvet kantved
* Dorothea Sophie von Sachsen-Altenburg (1587–1645), abadez Abati Quedlinburg
* Dorothea von Sachsen (1591–1617), abadez Abati Quedlinburg
* Dorothea von Sachsen-Altenburg (1601–1675), dugez Sachsen-Eisenach
* Dorothea Maria von Sachsen-Weimar (1641–1675), priñsez Sachsen-Weimar, dugez Sekundogeniturfürstentums Sachsen-Zeitz

## XVIIvet kantved
* Dorothea Wilhelmine von Sachsen-Zeitz (1691–1743), priñsez Sachsen-Zeitz, Landgräfin von Hessen-Kassel
Abati Quedlinburg

**Abati Quedlinburg** zo un abati impalaeriezh chaloniezed e Quedlinburg, e Sachsen-Anhalt, en Alamagn.

## Istor

Diazezet e voe en 936 gant an impalaer Otto Iañ war c'houlenn e vamm, ar rouanez Matilda Ringelheim, anvet da santez diwezhatoc'h, pa felle dezhi enoriñ eñvor he zad Herri an Evnetaer. 

Madoù a-leizh a voe roet dezhi, hag ur statud arbennik: hollc'halloudek e oa an abadez war douaroù an abati, stag ouzh an impalaer war-eeun, ha perzh a gemere an abadez e dieta an impalaeriezh. 

E-touez an abadezed e c'haller menegiñ Matilda Quedlinburg, c'hoar d'an impalaer Otto II.

Ar gontez Aurora von Königsmarck a voe provostez an abati e penn kentañ an .

Sofia Albertina Sveden a voe diwezhañ priñsez-abadez Quedlinburg. E 1803 e voe staget ouzh Prusia.
Dorothea Sophie von Sachsen-Altenburg

**Dorothea Sophie von Sachsen-Altenburg** (1587–1645) a oa ur briñsez hag a voe abadez Abati Quedlinburg.
Dorothea von Brandenburg (1420–1491)

**Dorothea van Hohenzollern** (Cadolzburg, 1420 - 1491) a oa merc'h da Frederik I Brandenburg hag Elisabeth Beieren-Landshut. Dimeziñ a eure e 1434 gant Heinrich IV Mecklenburg-Schwerin.

## He bugale
*Johan VI (-1474)
*Albrecht VI (1438-1483)
*Magnus II (1441–1503),
*Balthasar (1451–1507), dug Mecklenburg
*Katharina (1442–1451/52)
*Anna (1447–1464)
*Elisabeth (1449–1506), abadez Ribnitz.
Aline

**Aline** zo un anv-bihan gallek.

## Yezhoù all
*Alina en italianeg ha kastilhaneg

## Tud

*Aline Calixto, kanerez vrazilian
*Aline Campos, dougerez-dilhad vrazilian
*Aline Dilbeek, santez
*Aline Duval, aktorez c'hall
*Aline Gleoneg, troourez ha skrivagnerez vrezhonek
*Aline MacMahon (1899-1991), aktorez stadunanat
*Aline Sitoe Diatta (1920-1944), harozez senegalat

### Alinne
*Alinne Moraes, dougerez-dilhad vrazilian

## Lennegezh
**[[Aline (Ramuz)|Aline]]*, romant gant Charles Ferdinand Ramuz.

## Chobiz
*Ar ganaouenn Aline, gant ar c'haner gall Christophe.

## Lec'hanvadurezh SUA
* Aline (Georgia)
* Aline (Oklahoma)
* Aline (Pennsylvania)

## Steredoniezh
* An asteroidenn (266) Aline

## Pennad kar
*Alina
Priz Hans Christian Andersen

Ar **Priz Hans Christian Andersen** zo ur priz lennegel etrebroadel a vez roet bep daou vloaz, abaoe 1956, gant an International Board on Books for Young People (pe IBBY ). Lavaret e vez anezhañ eo ar priz Nobel al lennegezh bihan. 

Anvet eo ar priz diwar ar skrivagner danek Hans Christian Andersen, hag ur vedalenn aour a vez roet d'al loreidi gant Rouanez Danmark, Margrethe II.

Daou briz zo e gwirionez:
* hini an oberourien
* ar skeudennaouerien

## Al loreidi

 

:1956 - Eleanor Farjeon (Rouantelezh-Unanet) 
:1958 - Astrid Lindgren (Sveden) 
:1960 - Erich Kästner (Alamagn) 
:1962 - Meindert DeJong (SUA) 
:1964 - René Guillot (Bro-C'hall) 
:1966 - Tove Jansson (Finland) 
:1968 - James Krüss (Alamagn), José Maria Sanchez-Silva (Spagn)
:1970 - Gianni Rodari (Italia) 
:1972 - Scott O'Dell (SUA) 
:1974 - Maria Gripe (Sveden) 
:1976 - Cecil Bødker (Danmark) 
:1978 - Paula Fox (SUA) 
:1980 - Bohumil Říha (Tchekoslovakia) 
:1982 - Lygia Bojunga Nunes (Brazil) 
:1984 - Christine Nöstlinger (Aostria) 
:1986 - Patricia Wrightson (Aostralia) 
:1988 - Annie M.G. Schmidt (Izelvroioù) 
:1990 - Tormod Haugen (Norvegia) 
:1992 - Virginia Hamilton (USA) 
:1994 - Michio Mado (Japan) 
:1996 - Uri Orlev (Israel) 
:1998 - Katherine Paterson (USA) 
:2000 - Ana Maria Machado (Brazil) 
:2002 - Aidan Chambers (Rouantelezh-Unanet) 
:2004 - Martin Waddell (Iwerzhon)
:2006 - Margaret Mahy (Zeland-Nevez)
:2008 - Jürg Schubiger (Suis)
:2010 - David Almond (Rouantelezh-Unanet) 
:2012 - María Teresa Andruetto (Arc'hantina)
:2014 - Nahoko Uehashi (Japan)
:2016 - Cao Wenxuan (Republik Pobl Sina)
:2018 - Eiko Kadono (Japan)
:2020 - Jacqueline Woodson (USA)

### Skeudennaouiñ
Ur priz Hans Christian Andersen a vez roet ivez d'ar skeudennaouerien abaoe 1966.
:1966 - Alois Carigiet (Suis) 
:1968 - Jiří Trnka (Tchkoslovakia) 
:1970 - Maurice Sendak (SUA) 
:1972 - Ib Spang Olsen (Danmark) 
:1974 - Farshid Mesghali (Iran) 
:1976 - Tatjana Mawrina (URSS) 
:1978 - Svend Otto S. (Danmark) 
:1980 - Suekichi Akaba (Japan) 
:1982 - Zbigniew Rychlicki (Pologn) 
:1984 - Mitsumasa Anno (Japan) 
:1986 - Robert Ingpen (Aostralia) 
:1988 - Dusan Kállay (Tchekoslovakia) 
:1990 - Lisbeth Zwerger (Aostria) 
:1992 - Kvĕta Pacovská (Tchekia) 
:1994 - Jörg Müller (Suis) 
:1996 - Klaus Ensikat (Alamagn) 
:1998 - Tomi Ungerer (Bro-C'hall) 
:2000 - Anthony Browne (Rouantelezh-Unanet) 
:2002 - Quentin Blake (Rouantelezh-Unanet) 
:2004 - Max Velthuijs (Izelvroioù)
:2006 - Wolf Erlbruch (Alamagn)
:2008 - Roberto Innocenti (Italia)
:2010 - Jutta Bauer (Alamagn)
:2012 - Peter Sís (Republik Tchek)
:2014 - Roger Mello (Brazil)
:2016 - Rotraut Susanne Berner (Alamagn)
:2018 - Igor Olyenikov (Rusia)
:2020 - Albertine Zullo (Suis) 

## Pennadoù kar
*Priz kounaat Astrid Lindgren‎
*Priz Nobel

## Liammoù diavaez
* International Board on Books for Young People
* Hans Christian Andersen Award Exhibit, Northwestern University Library
Goulven Jacq

**Goulven Jacq** a oa skrivagner brezhonek, ganet e Plougastell e 1913, ha marvet e Kiberen d’an 18 a viz Genver 1993. Ganet e oa bet en ur familh paour eus Plougastell ha chomet e oa paour a-hed e vuhez. E vugaleaj a gont en e levr eñvorennoù “Pinvidigezh ar Paour”.

## Goulven Jacq e-pad an Eil Brezel-bed
Er Vezen Perrot e oa bet e dibenn an Eil Brezel-bed gant ar renk a SS-Oberscharführer (gant al lesanv “Maout”). Gloazet e voe en dorn memes d'ar mare ma varvas Auguste le Deuff lesanvet Verdier, lazhet gant ur paotr eus ar strouezheg a guzhas ur bistolenn en e vered pa voe harzet ha pa dennas warno. 

## Goulven Jacq goude ar brezel
War-lerc’h ar brezel en doa kavet repu e Spagn, e kamp Miranda de Ebro. Goude e oa aet da chom da Vrazil hag e São Paulo e oa chomet e-pad 8 vloaz. Eno en doa savet ur gelaouenn vrezhonek anvet *An Trede Diskuliadur* ma tisplege kredennoù ar speredourien eus Brazil.

## An distro da Vreizh
Ur wech distroet da Vreizh en doa graet e annez e Sant-Brieg ha graet en doa skol vrezhoneg en Oaled Abherve. Bloavezhioù diwezhañ e vuhez en doa tremenet e Kiberen. Desket en doa mat meur a yezh ha pa oa marvet e laboure war ur geriadur brezhoneg-nederlandeg, ur yezh en doa desket e kamp Miranda de Ebro.

## Oberennoù
**[[Pinvidigezh ar paour]]*, Al Liamm, 1977 (((Priz Langleiz]])
**Ar Wastell*, embannet en Al Liamm, niv.204 ; Eil priz Per Trepos, roet gant France Régions 3, a oa bet roet da C’houlven Jacq evit ar gontadenn-se e 1980
**E gwinieg an tad*, niv. 137 Hor Yezh, 1981
**E bro ar richer c’hlas* gant Francisco Cândido Xavier, lakaet e brezhoneg gant Goulven Jacq, Hor Yezh, 1983
*dornskrid diembann ur geriadur nederlandeg ; gant e zanvez eo bet savet geriadur Jan Deloof (https://web.archive.org/web/20090627053753/http://users.telenet.be/jandeloof/)

## Levrlennadur
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du mouvement breton, Yorann embanner (432 pajenn), miz Du 2013 ( ISBN 978-2-916579-59-7)
Sarah (Arc'hantina)

**Sarah** zo ur bourk hag ur gumun en Arc'hantina, e Proviñs La Pampa, e departamant Chapaleufú.

## Poblañs
163 a dud e 2001. 

## Liamm diavaez
* Coord.geográficas e imágenes NASA, Google
La Godinette

**La Godinette** zo ur strollad sonerezh Breizh bet savet e 1977 e Breizh-Uhel. Kinnig a ra ar strollad ur renabl ledan kenañ lec'h vez kavet tost holl dañsou Breizh a-bezh. Holl izili ar strollad zo kustum da seniñ ivez o unan-penn. An arvest *Le Canal de Nantes à Brest* a ginnig musik Breizh da zañsal abaoe 2004.

## Izili
* Christian Anneix: Binioù kozh ha kan
* Jean Baron: Bombard, beuz, kan
* Hélène Brunet: Gitar
* Pierrick Lemou: Violoñs
* Yann-Fañch Perroches: Akordeoñs

## Bet er strollad
* Franck Le Bloas: Bouzouki, gitar
* Patrick Lefebvre: Akordeoñs
* Jean-Yves Roux: Mandolin, biolin
* Michel Thephaine: Piano

## Istor ar Strollad

Krouet eo bet ar Godinette (Ar Godinette a zo ur ganaouenn a zo Bro Gallo hag un anv un digor-kalon.) gant ar c'houblad sonerien Jean Baron ha Christian Anneix, heuliet goude gant Pierrick Lemou hag Patrick Lefèvre. Kanañ a reont kanaouennoù boas a c'heller klevout er festoù-noz, da skouer: laride, hanter-dro, gavotenn Loudieg... 
Met klask a reont lakaat an dud da zañsal traoù nevesoc'h evel an dans keff, gavotenn pourlet, gavotenn izel bro leon... C'hoant o deus ne chomfe 
ket an dud da straniñ. 

Yann-Fañch Perroches eo brezhoneger nemetañ ar strollad.

Ar c'hoktel godinette, ijinet gant Simone Morand evit ar gouel "La Gallésie en fête", a zo bet anvet diwarno. 

## Pladennoù
* «Fest Noz» graet e 1994.
* «Le canal de Nantes de a Brest» Graet e 2004.
* «Jeunes Filles et conscrits» Graet e 2004.
* « Be New Club: Musiques Et Chants Traditionnels De Basse Et De Haute-Bretagne» (DVD)
Mendaza

**Mendaza** zo ur gumun e kornôg Nafarroa, en Euskal Herria, e Merindad Lizarra, en komark Lizarraldea. 67 km zo ac'hano da gêr Iruñea. 

## Rannoù
Peder rann-gumun zo: Acedo, Asarta, Mendaza hag Ubago.

## Poblañs
E 2013 e oa 320 a dud o chom enni.

## Istor
*Emgann Mendaza e-pad Kentañ brezel ar garlouriezh, e 1834, er parkeier entre Mendaza hag Asarta. 

## Monumantoù

* Dervenn Mendaza zo un dervenn *[[Quercus Ilex]]* hag a zo 1 200 vloaz, ha gant se unan eus re goshañ Ledenez Iberia.
Sarah Siddons

**Sarah Siddons** (1755 - 1831) a oa un aktorez saoz ha hini vrudetañ hec'h amzer.

## He buhez
Ganet e oa **Sarah Kemble** en Aberhonddu, e Sir Frycheiniog, e Kembre. Merc'h e oa da Roger Kemble (1721– 1802), un aktor a rene ur gompagnunezh bale-bro ma oa tud eus e diegezh, evel he mamm, Sarah "Sally" Ward (1735–1807). Daouzek bugel all a voe war-lerc'h Sarah, o merc'h henañ.

E 1773, da 18 vloaz, e timezas Sarah da William Siddons, un aktor, en desped d'he zud a felle dezho he dimeziñ d'un noblañs. Kaset e voe Siddons e-maez ar gompagnunezh ha Sarah ac'h eas d'e heul.

E 1774 e reas berzh evel *Belvidera* er pezh *[[Venice Preserved]]*, skrivet gant Thomas Otway, ma voe taolet evezh outi gant an aktor meur David Garrick. Ha setu eñ da gas unan bennas d'he gwelout o c'hoari * Calista*er pezh *Fair Penitent* skrivet gant Thomas Rowe. Goude se e voe kemeret da c'hoari e C'hoariva Drury Lane. Tamm skiant ebet n'he devoa prenet. Se zo kaoz, etre traoù all, ne voe ket graet un degemer mat dezhi pa grogas da c'hoari *Portia* er pezh *[[The Merchant of Venice]]* pe e pezhioù all. Digant rener c'hoariva Drury Lane he devoe ul lizher o kemenn ne oa ket ezhomm anezhi ken. Neuze e voe, emezi, *harluet eus Drury Lane evel ur genstrivadez didalvez evit klod ha berzh* (*banished from Drury Lane as a worthless candidate for fame and fortune*).

E 1777 ez eas da c'hoari dre ar vro. E-pad c'hwec'h vloaz e labouras e kompagnunezhioù a bep seurt, e York ha Bath. Brud a deuas dezhi.

Mrs Siddons a guitaas ar vicher e 1812, met dont a reas en-dro meur a wech c'hoazh goude. Da ziwezhañ e voe d'an 9 a viz Mezheven 1819 evel *Lady Randolph* er pezh *[[Douglas (pezh-c'hoari)|Douglas]]* gant John Home.

## Bugale
Seizh bugel he doe, pemp a varvas. Dispartiañ a reas diouzh he fried William Siddons.

## Poltred Reynolds

Joshua Reynolds en deus livet he foltred anvet , "Mrs. Siddons as the Tragic Muse," e 1784.
E 1950, Joseph Mankiewicz a implijas ar poltred en e film *[[All About Eve]]*. 

## Hiziv
En Aberhonddu, kêr he c'havell, ez eus un ostaleri anvet *Sarah Siddons*, hag ur marc'h-du war an hent-houarn a zo ivez en hec'h anv.

He c'hoar, Ann Hatton, a oa romantourez brudet en hec'h amzer.

## Pennad kar
* Mary Wollstonecraft
Kengor Europa

Organ erounit Unaniezh Europa eo **Kengor Europa**, pe **Komision Europa**. Atebek eo war ar ginnig lezennoù, al lakaat divizoù e pleustr, ar c'hretaat eus feurioù-emglev an Unaniezh ha war lakaat an Unaniezh da vont en-dro bemdez. E Brusel emañ staliet.

Mont a ra en-dro ar C'hengor evel ur gouarnamant, ennañ 28 komiser. Ur c'homiser a zo evit pep stad ezel, daoust d'ar gomiserien dileuriañ interestoù Unaniezh Europa ha n'eo ket re o stad-i. Unan eus an 28 komiser eo prezidant ar C'hengor, anvet gant ar C'huzul europat.

Pemp bloaz eo al leuriadur. Setu roll ar c'hengorioù adalek hini Jacques Delors :
*1985-1995 : Jacques Delors
*1995-1999 : Jacques Santer
*1999-2004 : Romano Prodi
*2004-2009 : José Manuel Barroso I
*2009-2014 : Barroso II
*2014-2019 : Jean-Claude Juncker
*2019-2024 : Ursula von der Leyen I
*adalek ar  a viz Kerzu 2024 : Ursula von der Leyen II

## Notennoù ha daveoù
Sulawesi

**Sulawesi** (anvet **Celebes** gwechall e yezhoù Europa) zo unan eus enezennoù brasañ Indonezia. Emañ etre Borneo er c'hornôg, an inizi Maluku er reter hag inizi Timor ha Flores er su. An unnekvet enezenn vrasañ eo er bed, gant ur gorread a 174 600 km². Enni ez eus war-dro 15 milion a dud o chom ha rannet eo e c'hwec'h proviñs e-keñver melestradurezh.

Er c'hreisteiz emañ Makassar (anvet Ujung Pandang gwechall), kêr-benn an enezenn. Ur porzh bras e oa Makassar evit tud an Izelvroioù en amzer ma oa enezeg Indonezia en impalaeriezh trevadennel ar vro-se. Dre ar porzh-se e tremene spisoù an inizi Maluku a-raok bezañ kaset da Europa.

Ouzhpenn an tri c'hard eus annezidi Sulawesi zo muzulmiz. Kristenien zo ivez, e kornioù zo. Bougieg eo ar yezh a vez komzet ar muiañ met meur a yezh all eus ar memes kerentiad zo ivez.

War dachenn ar vevoniezh eo pinvidik-kenañ an enez, gant spesadoù plant ha loened eus tolead Aostralazia. Diwar ar 127 spesad bronneged a gaver e Sulawesi ez eus 79 na vezont kavet e lec'h all ebet er bed. Eizh park natur zo bet savet, en arvor dreist-holl.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2010

Ar 97 **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** (pe **Tour de France** ez-ofisiel) a zo bet redet eus an 3 betek ar 25 a viz Gouere 2010 gant ASO (*Amaury Sport Organisation*). Evit ar pempvet gwech e oa bet dibabet kregiñ ar redadeg en Izelvroioù, ha Rotterdam da gêr loc'hañ. Dirummet eo bet ar gounezer, Alberto Contador, abalamour d'an doperezh, ha lakaet Andy Schleck da c'hounezer,

## Skipailhoù pedet
* : Team Milram
* : Omega Pharma-Lotto, Quick Step (*[[Jérôme Pineau]]*)
* : Team Sky
* : Team Saxo Bank
* : Euskaltel-Euskadi
* : AG2R La Mondiale (*[[David Le Lay]]*), BBox Bouygues Telecom (*[[Anthony Charteau]]*, *[[Cyril Gautier]]*, *[[Sébastien Turgot]]*), Cofidis, La Française des Jeux (*[[Christophe Le Mével]], [[Benoît Vaugrenard]]*). 
* : Lampre-Farnese Vini, Liquigas-Doimo
* : Rabobank
* : Astana
* : Team Katusha
* : Caisse d'Épargne, Footon-Servetto 
* : Cervélo TestTeam
* : BMC Racing Team, Garmin-Transitions, Team HTC-Columbia, Team RadioShack

*En italik, anvioù ar varc'hhouarnerien eus Breizh o deus kemeret perzh er redadeg.*

## Tennadoù

## Renkadurioù

### Renkadur hollek
*Notenn a-bouez* — Lezet hon eus amañ an disoc'hoù kentañ. Met dirummet eo bet ar gounezer abalamour d'an doperezh, hag aet ar maout eta gant Andy Schleck.

### Renkadurioù all

#### Renkadur dre boentoù

#### Renkadur ar menez

#### Renkadur ar re yaouank

#### Renkadur dre skipailh

## Emdroadur ar renkadurioù

## Pennad kar
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn

## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel
Sarah Biffen

**Sarah Biffen** (1784 - 1850) a oa ul livourez saoz hag a oa ganet hep brec'h ebet. 94 cm a uhelder e oa. 

## He buhez
Ganet e oa Sarah Biffen e miz Here 1784 e ti menajerien en East Quantoxhead, Somerset, hep brec'h ebet, ha gant tammoù divhar . Daoust d'he sioù e teskas lenn ha skrivañ gant he genoù. Gwriat a rae, hag ober gant nadoz ha sizailh. Da 12 vloaz e voe fiziet en un den anvet Mr. Dukes, da zeskiñ ur vicher. Hennezh a c'houneze arc'hant o tiskouez anezhi er foarioù dre bevar c'horn Bro-Saoz. Hervez a veze kontet eo Dukes a zeskas dezhi livañ evit sachañ muioc'h a weladennerien. En amzer-se e rae diskouezadegoù taolennoù, hag e werzhe anezho, hag e lakae an dud da baeañ da zont d'he gwelout o wriat, o livañ hag o tresañ. 
Tresañ a rae an natur, livañ poltredoù bihan war an olifant, ha gwerzhañ a rae hec'h oberennoù e tri gine pep hini. Meulet e veze hec'h ampartiz ha chomet ez eus lod eus he zaolennoù bihan .
Saartje

**Saartje** (ral eo *Saartjie*) zo un anv-bihan izelvroek roet d'ar merc'hed, diwar Saar, deuet eus Sarah.

## Tud
*Saartjie Baartman, sklavez en XIXvet kantved,
*Saartje Burgerhart, anv-pluenn anavezet evel Cri Stellweg, pe Margaretha Hendrika Stellweg ( 1922 - 2006) , skrivagnerez izelvroek 
*Saartje Vandendriessche, kanerez izelvroek.

## Lennegezh
*Saartje Tadema, levr bugale izelvroek gant Thea Beckman.

## Pennad kar
*Sarah
*Sara
Saara

**Saara** a c'hall bezañ meur a dra :

*un anv-lec'h en Alamagn
** Saara, en Altenburger Land, e Thüringen
** Saara, e Greiz, e Thüringen

*un anv-bihan finnek

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
*Saar
*Sara
Selestin IV

**Selestin IV** (e latin: *Coelestinus IV*), **Goffredo Castiglioni** e anv-tiegezh, ganet e Milano ha marvet d'an  e Viterbo, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Amersfoort

**Amersfoort** zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Utrecht e-kreiz ar vro. E 2008 e oa annezet gant 143 235 a dud.

Emañ war ribl ar stêr Eem (anvet *Amer* gwechall). Tiez kozh a weler e-leizh e kreiz kêr. Brudet eo zoo Amersfoort ivez.
Inosant IV

**Inosant IV** (e latin: *Innocentius IV*), **Sinibaldo Fieschi dei Conti di Lavagna** e anv-tiegezh, ganet tro 1180 ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar . Bodet en deus kentañ sened-iliz Lyon e 1245.
Gregor IX

**Gregor IX** (e latin: *Gregorius IX*), **Ugolino di Conti** e anv-tiegezh, ganet e-tro 1145 ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
 
* Er builh *Vox in Rama* (1233) e lakaas ar c'hizhier da « servijourion an diaoul » ; krog e voe brezel an Iliz a-enep ar sorserezh.
Inosant III

**Inosant III** (e latin: *Innocentius III*), **Lothario dei Conti di Segni** e anv-tiegezh, ganet d'an  e Gavignano ha marvet d'ar  e Perugia, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an . Bodet en deus pevare sened-iliz Lateran e 1215.
Klemañs III

**Klemañs III** (e latin: *Clemens III*), **Paolo Scolari** e anv-tiegezh, ganet e Roma ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Urban III

**Urban III** (e latin: *Urbanus III*), **Uberto Crivelli** e anv-tiegezh, ganet tro 1120 e Milano ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Aleksandr III (pab)

**Aleksandr III** (latin : *Alexander Tertius*), **Rolando Bandinelli** e anv-tiegezh, ganet e-tro 1105 e Siena ha marvet d'an , a voe dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar . Gantañ e voe kengalvet Trede sened-iliz Lateran e 1179.
Adrian IV

**Adrian IV** (e latin: *Hadrianus IV*), **Nicholas Breakspear** e anv-tiegezh, ganet tro 1100 e Abbots Langley ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar . Pab saoz nemetañ, roet en deus Iwerzhon da Herri II, Roue Bro-Saoz.
Anastaz IV

**Anastaz IV** (e latin: *Anastasius IV*), **Corrado Demetri della Suburra** e anv-tiegezh, ganet tro 1073 e Roma ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Ujan III

**Ujan III** (e latin: *Eugenius III*), **Pietro Bernardo dei Paganelli** e anv-tiegezh, ganet e Pisa ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Selestin II

**Selestin II** (e latin : *Caelestinus II*), ganet **Guido Guelfuccio de Castello** e Città di Castello (Proviñs Perugia, en Umbria) war-dro 1080-1090 ha marvet d'an  e Roma, a oa bet dilennet da 165 pab an Iliz katolik roman d'ar .
Inosant II

**Inosant II** (e latin: *Innocentius II*), **Gregorio Papareschi** e anv-tiegezh, ganet e Roma ha marvet d'ar 24 a viz Gwengolo 1143, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar. Bodet en deus eil sened-iliz Lateran e 1139.
Kallistus II

**Kallistus II** (e latin: *Callistus II*), **Gui de Bourgogne** e anv-tiegezh, ganet e 1050 e Quingey (Bourgogn, en departamant Doubs bremañ) ha marvet d'an , a oa un arc'heskob dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Breur e oa da Remont Bourgogn, kont dimezet da Urraca Iañ León, merc'h da Alfonso VI (*c.* 1047-1109), roue León ha roue Kastilha.

Arc'heskob Vienna e oa, pa voe dilennet da bab e 1119, en abati Cluny.
Bodet en deus sened-iliz kentañ Lateran e 1123.
Krouiñ a reas un arc'heskobiezh e Santiago de Compostela, kêr-benn kontelezh Galiza. War-dro 1140-1160 en dije skrivet *[[Codex Calixtinus]]* evit reiñ brud da geheliñ an abostol Jakez ar Major, hag ar pirc'hirinerezh en Europa.
Solo Avengers

**Solo Avengers**, ha diwezhatoc'h **Avengers Spotlight**, a oa ur c'homic a veze embannet gant Marvel Comics.

Un isrummad eus *[[Avengers (comic)|Avengers]]* e oa. Embannet e voe evit ar wech kentañ e miz Kerzu 1987 gant an titl *Solo Avengers*. E miz Eost 1989 (niverenn 21) e teuas da vezañ *Avengers Spotlight*. Paouezet e voe e miz Genver 1991 (niverenn 40).
Peurliesañ e veze daou istor er gelaouenn, an eil diazezet war Hawkeye hag egile war ur gourharoz ezel eus Avengers ha n'en doa kelaouenn ebet gouestlet dezhañ.

Diwar an niverenn 35 e voe kinniget un istor hir nemetken ennañ, war-bouez en niverenn 36 (dibenn un istor diwar-benn Hawkeye a oa sañset bezañ embannet en niverenn 35, met ne oa ket peurecheu pa oa deuet ar gelaouenn er-maez).
Avengers Academy

**Avengers Academy** a zo ur c'homic hag a vez embannet gant Marvel Comics abaoe miz Even 2010. Ul lodenn eus "Heroic Age" eo, da-heul dibenn "Siege". Ar c'homic a gemer plas **. Skrivet eo ar senario gant Christos Gage ha treset eo gant Mike McKone.

## Liammoù gant comics all
Kregiñ a ra en *Avengers Academy* #3 en em veskañ a ra gant *[[Thunderbolts (comics)|Thunderbolts]]* #147 hag ec'h echu en*Avengers Academy* #4.

## Studierien
* Veil (Madeline Berry) 
* Striker
* Reptil (Humberto Lopez)
* Mettle (Ken Mack)
* Finesse
* Hazmat (Jennifer Takeda)

## Kelennerien
* Henry Pym
* Tigra
* Quicksilver
* Justice
* Speedball

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Avengers Academy e lec'hienn comics.org
* Avengers Academy e lec'hienn Comic Book DB
Borneo

**Borneo** zo un enezenn vras e gevred Azia. Gant ur gorread a 743 330 km² ez eo-hi an trede enezenn vrasañ er bed. Al lodenn vrasañ eus an enezenn zo en Indonezia, ha Kalimantan a vez graet anezhi alies. Hogen en Indonezia e talvez an anv "Kalimantan" da envel an enezenn a-bezh. Al lodenn norzh eus an enezenn zo rannet etre Malaysia (stadoù Sabah ha Sarawak) ha rouantelezh Brunei. 

En-dro da Vorneo emañ Mor Su Sina en norzh hag er gwalarn, Mor Sulu er biz, Mor Sulawesi er reter ha Mor Java er su. Er c'hornôg da enez Borneo emañ Ledenez Malaya hag enez Sumatera, er su emañ enez Java (pe Jawa) hag er reter Sulawesi. E Sabah emañ ar menez uhelañ, menez Kinabalu, zo dezhañ 4 095 m a uhelder. 

Pinvidik eo natur Borneo ha niverus eo ar spesadoù plant ha loened : 221 spesad bronneged, 420 spesad evned, 3 000 spesad gwez... Gwechall e oa goloet an enezenn a-berzh pe dost gant koadegi trovanel, met war-gil eo aet ar gorreadoù dindan wez er bloavezhioù diwezhañ.
Saar

**Saar** zo : 
*un anv-bihan nederlandek, diwar Sarah ; diwarnañ eo bet savet Saartje ;
*ar stêr Saar e Bro-C'hall hag en Alamagn.

## Lec'hanvadurezh
Ouzhpenn ar stêr alaman: 
*Saarland, ur stad en Alamagn
*Saar (protektorad), protektorad gall (1947&ndash;1956)
*Saar (Kevre ar Broadoù), un tiriad gouarnet gant Kevre ar Broadoù (1920&ndash;1935)
*Sarre (departamant), un departamant gall (1798&ndash;1814)
*Saar, Bahrein, kêr e Bahrein
*Žďár e Moravia, pe *Žďár nad Sázavou*, anvet Saar en amzer impalaerien Aostria .

## Tud
*Saar Boerlage, politikourez nederlandat
*Saar Boubacar (1951-), melldroader senegalat
*Saar Ganor, hendraour israelat 
*Saar Klein (1967-), filmaozour stadunanat

### Anv-tiegezh
Un anv stankik en Estonia eo :
*Ain Saar (1968-), emsaver estoniat
*Ants Saar (1920–1989), skrivagner estonek 
*Evar Saar (1969-), skrivagner estonek 
*Ferdinand von Saar (1833–1906), skrivagner aostrian 
*Indrek Saar (1973-), aktor ha politikour estoniat
*Janne Saar (1986-), kaner estoniat
*Johann Jacob Saar (1625–1664), ergerzhour alaman
*Juhan Saar (1929–2007), skrivagner estonek 
*Jüri Saar (1946-), politikour estoniat
*Jüri Saar, prederour estoniat 

*Mikk Saar (1980-), kaner estoniat
*Olivia Saar (1931-), skrivagnerez ha barzhez estonek 
*Tõnu Saar (1944-), aktor estoniat 
*Triina Saare (1913–2002), skrivagner estonek 
*Veera Saar (1912–2004), skrivagner estonek 

## Gwelet ivez
*Zahar
Sant-Martin

**Sant-Martin** zo un anv-lec'h brezhonek, diwar anv ar sant Martinus, eskob Teurgn, e Bro-C'hall. 

## Adstumm
*Sant-Varzhin

## Lec'hioù
*Sant-Martin-war-ar-Maez, kumun e Bro-Leon, a-stok ouzh Montroulez

*Enez Sant-Martin, en Antilhez, rannet etre Bro-C'hall hag an Izelvroioù
** Saint-Martin (Antilhez), al lodenn a zo er Stad C'hall
** Sint Maarten (stad), ur stad emren eus Rouantelezh an Izelvroioù 

## Pennadoù kar
* Marzhin
* Saint-Martin
* St. Martin's
* San Martín
* Sankt Martin
* St Martin-in-the-Fields
Martinus

**Martinus** zo un anv-bihan latin a vez kavet en Izelvroioù, hag a glot gant Martin pe Marzin, pe Marzhin, e brezhoneg.

## Yezhoù all
* Maarten ivez e nederlandeg.
* Martin e galleg, saozneg ha kalz yezhoù all.
* *Martín* e spagnoleg.
** Diwar an anv-se e teu an anv-tiegezh Martinez.
* *Martino*, en italianeg.
** Diwar an anv-se e teu an anv-tiegezh Martini.

## Tud
### Henamzer
* Flavius Martinus, ofiser roman en Enez Vreizh

### Sant
* Martinus Teurgn, eskob Teurgn

### Tud all
* Martinus Arle, beleg hag enebour ar gwrac'hed hag an diaoul 
* Martinus Beijerinck, bevoniour izelvroat
* Martinus Bosselaar, melldroader izelvroat
* Martinus Brandal, ijinour norvegiat
* Martinus Dom, abad en abati Westmalle
* Martinus Fabri, sonaozour izelvroat eus dibenn ar XIV kantved, 
* Martinus Gosia, gwiraour italian, unan eus Pevar Doktor Bologna
* Martinus Mosvidus, oberour hag embanner ar c'hentañ levr e lituaneg 
* Martinus Nijhoff, barzh nederlandek
* Martinus Polonus, beleg hag istorour
* Martinus Rørbye, livour danat
* Martinus Sieveking, sonaozour izelvroat ha pianoour
* Martinus Theunis Steyn, politikour suafrikan
* Martinus Thomsen, skrivagner danek

## Pennad kar
* Martin
* Martino
Sant-Varzhin

**Sant-Varzhin** zo un anv-lec'h brezhonek.

## Gerdarzh
Savet eo diwa ran anv Marzhin, anv brezhonek sant Martinus Teurgn. 

## Lec'hioù
* Sant-Varzhin-Korle 
* Sant-Varzhin-an-Oud, kumun er Morbihan, tost ouzh Redon, e kanton Gazilieg, war lez ar stêr Oud.

## Pennadoù kar
*Saint-Martin
*Saint Martin
*Sant-Martin
Ann

**Ann** zo un anv-bihan saoznek.

## Tud

*Ann Bancroft, ergerzhourez ar pennoù-ahel (Anne Bancroft zo un aktorez stadunanat) 
*Ann Bonny, morlaerez iwerzhonat
*Ann Coulter (g. e 1961), rendaelourez politikel ha stourmerez mirour
*Ann Griffiths (1776–1805), barzhez kembraek ha saverez meulganoù kristen
*Ann Radcliffe, skrivagnerez saoznek
*Ann Wilson, kanerez stadunanat gant he c'hoar

### Eil anv-bihan
*Carol Ann Duffy (g. e 1955), barzhez saoznek
*LeAnn Rimes, kanerez stadunanat
*Lesley-Ann Brandt (G. e 1981), aktourez suafrikan

### Anv-arzourez
*Keren Ann, kanerez israelat ha gall
*Julia Ann, aktourez pornofrafek stadunanat
* Madelyn Ann, kanerez vreizhat

## Lec'hanvadurezh
*Ann Arbor (Michigan), e SUA.

## Kanaouenn
* *Barbara Ann*, ur ganaouenn savet gant an amerikan Fred Fassert ha kanet gant The Beach Boys en o albom *Beach Boys' Party!*

## Pennadoù kar
*Anne
*Anna
*An