open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sivas

**Sivas** zo ur gêr e kreiz Turkia, kêrbenn proviñs Sivas.

War-dro 300.000 annezad zo enni. War ribl ar stêr Kızılırmak emañ.

## Istor
Ur gêr eus bro Pontos e oa Sivas, war ribl ar stêr Halys, ha goude e Kappadokia.

Kêr-benn proviñs Armenia Minor e oa, savet war ul lodenn eus Kappadokia, anvet *Cabira* d'ar c'houlz-se. 

Kresket e voe gant Pompeius, e roas dezhi an anv *Diospolis*.

## Anv
Meur a anv zo bet gant Sivas :
* **Cabira**
* **Diospolis**, dindan Pompeius,
* **Sebaste** (= *Augusta*) roet gant Pythodoris, rouanez ar Pontus, en enor da Aogust, an impalaer roman
Marum

**Marum** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114105932/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/98/013_Marum.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Boerakker, Jonkersvaart, Lucaswolde, Marum, Niebert, Noordwijk, Nuis ha De Wilp.

## Kuzul-kêr
Sed disoc'hoù dilennadeg kuzul-kêr Marum bet d'ar 7 a viz Meurzh 2006, keñveriet gant re dilennadeg 2002. 4743 annezad (62,94 %) a gemeras perzh e votadeg 2006, padal e oa bet 4546 anezho (61,26%) o kemer perzh e 2002.
Menterwolde

**Menterwolde** (distagañ : https://web.archive.org/web/20130114105936/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/73/014_Menterwolde.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Krouet eo bet e 1990 pa voe kendeuzet Meeden, Muntendam hag Oosterbroek. 

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Menterwolde ez eus 15 dileuriad : 
*PvdA : 6 dileuriad
*VVD : 2 zileuriad
*Groep Weijer/Meijer : 2 zileuriad (bet izili eus SP)
*GroenLinks : 2 zileuriad
*Kritisch Menterwolde : 1 dileuriad
*CDA : 1 dileuriad
*ChristenUnie : 1 dileuriad
Winsum

**Winsum** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114110046/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/22/024_Winsum.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar chêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun :Abbeweer, Adorp, Aduarderzijl, Alinghuizen, Allersma, Antum, Arwerd, Baflo, Bellingeweer, Beswerd, Bolshuizen, Dingen, De Raken, De Vennen, Den Andel, Duisterwinkel, Ernstheem, Ezinge, Feerwerd, Garnwerd, Groot Wetsinge, Hammeland, Hardeweer, Harssens, Hekkum, Hiddingezijl, Klein Wetsinge, Krassum, Lutje Marne, Lutke Saaksum, Maarhuizen, Obergum, Oldenzijl, Oostum, Ranum, Rasquert, Saaxumhuizen, Sauwerd, Schapehals, Schaphalsterzijl, Schilligeham, Schifpot, Het Schoor, Suttum, Takkebos, Tijum, Tinallinge, Valkum, Wierum, Wierumerschouw, Wildeveld ha Winsum.

## Istor
E 1057 e voe savet Winsum pa voe kendeuzet teir c'hêriadenn : Obergum (norzh), Winsum (kreiz) and Bellingeweer (su).
E Winsum e kaver div veilh, div iliz kozh, div ganol hag unan eus tavarnioù koshañ an Izelvroioù. An div veilh, anvet "De Ster" ("ar steredenn") ha "De Vriendschap" ("ar vignoniezh"), a voe savet e 1851 hag e 1801. An ti ma kaver an davarn anvet "De Gouden Karper" (Ar Garpenn alaouret") a zo bet implijet evel tavarn abaoe ar  kantved.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Winsum ez eus 15 dileuriad :
* PvdA : 4 dileuriad
* CDA : 3 dileuriad
* VVD : 2 zileuriad
* GroenLinks : 2 zileuriad
* ChristenUnie : 2 zileuriad
* GemeenteBelangen : 2 zileuriad
Miro (meziant)

**Miro** (bet anvet **Democracy Player** pe **DTV** a-raok) a zo ur poellad evit ar skinwel dre internet, diorroet eo gant ar Participatory Culture Foundation. Ar meziant a c'hell pelgargañ videoioù ezotomatikel adalek "chadennoù" diazezet war RSS, ha merañ anezho. Diazezet eo war XULRunner hag ur meziant dieub hag open source.

Kavout a reer Miro war GNU/Linux, Mac OS X ha Windows. Stroller RSS, un arval BitTorrent ha VLC media player (pe Xine dindan GNU/Linux). Miro a zo ul lodenn eus ar savenn Democracy TV Plateform, gant Broadcast Machine ha Video Bomb da skouer.

### Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
WWF

**WWF** a c'hell bezañ evit: 
* **[[World Wide Fund for Nature]],** un ANG (aozadur nann-gouarnamantel) etrevroadel evit gwarez an natur hag an endro, anvet *World Wildlife Fund* en orin (a dalvez, Font Bedel evit ar vuhez gouez), e logo hag e ardamez a zo ur panda. 
* **[[World Wrestling Entertainment|World Wrestling Federation]]**, ur gevread catch, deuet eo da vezañ World Wrestling Entertainment da heul ur prosez.
* **[[Windows Workflow Foundation]],** un deknologiezh *Microsoft*,
Gebze

**Gebze** zo ur gêr e gwalarn Turkia, tost ouzh 300.000 annezad enni.

Eil kêr vrasañ proviñs Kocaeli eo, goude Izmit.
IRC

**IRC** pe ***Internet Relay Chat*** (e brezhoneg "kaozeadeg a-eilek dre Internet") a zo ur protokol daremprediñ ger-ha-ger war Internet. Servij a ra da eskemm e amzer wirion; implijet eo dreist-holl evit kaozeal gant strolladoù implijerien, met implijet e vez ivez evit eskemm etre hiniennoù.
Bez e c'hell ivez servij da eskemm fichennaouegoù. IRC a zo disheñvel diouzh ar gaserezh priml, hag a zo kentoc'h tuet war an darempredriñ hinienn ouzh hinienn.

Echuet e fin miz Eost 1988, IRC a zo deskrivet e-barzh RFC 1459, hag adwelet goude e RFCoù 2810 ha 2813. Krouet eo bet evit erlec'hiañ ar poellad anvet MUT *MultiUser talk* war ur BBS Finland (OuluBox). Oikarinen a zo bet heñchet gant skouer *Bitnet Relay Chat* ar rouedad Bitnet.

E miz Meurzh 2009 e c'helle rouedadoù brasañ IRC liammañ muioc'h evit 500000 implijer en un taol, gant miliadoù a ganolioù disheñvel gant sikour tro-dro 1500 servijer er bed.

Ar protokol daremprediñ-se a zo deskrivet evel ur rouedad stlennegel diazezet war meur a servijer stlennegel kevredet, warno meur a kliant IRC oc'h eskemm drezo. 

IRC a zo ur protokol hag a implij an TCP hag a wechoù an TLS.
Reiderland

**Reiderland** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114105944/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d7/016_Reiderland.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Savet eo bet e 1990 : divodet e voe Finsterwolde ha Bad Nieuweschans ha kendeuzet e voent e Beerta. E 1992 e voe dibabet an anv Reiderland. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Beersterhoogen, Beerta, Booneschans, Drieborg, Ekamp, Finsterwolde, Finsterwolderhamrik, Ganzedijk, Goldhoorn, Hamdijk, Hongerige Wolf, Kostverloren, Kromme-Elleboog, Nieuw-Beerta, Nieuwe Statenzijl, Bad Nieuweschans, Oude Statenzijl, Oudedijk, Oudezijl hag Ulsda.

## Kuzul-kêr
Reiderland a zo unan eus ar peder c'humun izelvroat ma kaver kuzulierien a zo ezel eus ur strollad komunour (an teir c'humun all o vezañ : Heiloo, Scheemda ha Lemsterland). Da-geñver dilennadeg 2002 e teuas Nieuwe Communistische Partij-NCPN da vezañ strollad politikel pouezusañ Reiderland (44% eus ar mouezhioù, 5 kuzulier diwar 13).

Da-geñver dilennadeg 2006 e kollas NCPN 3 dileuriad, hag e tapas kaout 18,3% eus ar mouezhioù. E kuzul-kêr Reiderland ez eus 13 dileuriad :
* PvdA : 5 dileuriad
* GemeenteBelangen : 3 dileuriad
* SP : 3 dileuriad
* NCPN : 2 zileuriad

## Reiderland
**Reiderland** a zo ivez anv un takad en Izelvroioù hag en Alamagn en em gavas dindan dour (en holl 33 c'hêriadenn hag ur gêr) e 1277 pa voe savet pleg-mor Dollart. Lod brasañ an takad a zo bet lakaet da bolder abaoe.

## Dazont
A-benn ar 1añ a viz Genver 2010 e vo kendeuzet Reiderland, Scheemda ha Winschoten e kumun Oldambt. Winschoten eo a vo lakaet da bennlec'h.
Sack (strollad)

**Sack** a zo ur strollad sonerien eus Dulenn. Pemp ezel a zo er strollad hag o deus lakaet embann teir fladenn : You Are What You Eat, Butterfly Effect hag Adventura Majestica. A-raok dibab an anv Sack e oa anvet Lord John White ar strollad. Hervezo e sonont evel "ar Pixies gant ur c'haner heñvel ouzh Frank Sinatra".
O fladenn vihan gentañ, *What Did The Christians Ever Do For Us?* he zitl, a voe lakaet da *single* ar sizhun en NME koulz hag er Melody Maker. Sonet o deus e penn-kentañ sonadegoù Morrissey da-geñver div droiad en Europa, er Rouantelezh-Unanet, en Iwerzhon hag er Stadoù-Unanet. 
Tonioù savet gant sack a gaver war ar bladenn "Songs to Save Your Life" aozet gant Morrissey diwar c'houlenn kazetennerien NME, hag ivez er film "Carrie 2: The Rage".

## Izili
***Martin McCann**: kan
***John Brereton **: gitar
***Tony Brereton**: taboulinoù, kan
***Derek Lee**: gitar boud

## Pladennoù
* *You Are What You Eat* (1994) lemon records
* *Butterfly Effect* (1997) dirt records
* *Adventura Majestica* (2001) jetset junta

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Inizi Friz ar Reter

**Inizi Friz ar Reter** (*Eastfryske eilannen* e frizeg, *Ostfriesische Inseln* en alamaneg) zo un heuliad enezennoù e Mor an Hanternoz, a-hed aodoù gwalarn Alamagn. Emaint etre 5 ha 10 kilometr diouzh an douar-bras, hag en em astenn a reont etre aber ar stêr Ems er c'hornôg ha hini ar stêr Jade er reter. E stad Saks-Izel emaint.

Seizh enezenn zo annezet :
*Borkum (Boarkum)
*Juist (Júst)
*Norderney (Nordeneach)
*Baltrum
*Langeoog (Langerëach)
*Spiekeroog (Spikereach)
*Wangerooge (Wangereach)

Enez Borkum eo an hini vrasañ anezho. 

Un nebeud enezennoùigoù didud zo ivez :
*Kachelotplate
*Lütje Hörn
*Memmert
*Minsener Oog
*Mellum 
*Großer Knechtsand
*Memmert 
*Mellum
Unan anezho, Lütje Hörn, e-kichen Borkum, zo en arvar da vezañ beuzet gant ar mor. E 2003 e oa bet embannet gant melestradurezh aodoù Alamagn e c'haller ober un enezenn hiviziken eus Kachelotplate, ur reuzeulenn-draezh zo dirak genoù ar stêr Ems, dre ma ne vez ket goloet ken gant al lanv.

## Gwelit ivez
*Inizi Friz
Andreo ar Merser

**Andreo ar Merser** (*André Le Mercier* e marilh an ti-kêr) a zo ganet e 1923 e Sant-Ke-Perroz en Aodoù an Arvor ha marvet d'an 31 a viz Kerzu 2018 e Brest.

## Deskadurezh
Unan eus ar re gentañ eo bet o kelenn ar brezhoneg er bloavezhioù 1950 e Groñvel, a-raok dont da vezañ kuzulier pedagogel en Akademiezh Roazhon e 1976. Kenlabouret en deus gant Al Liamm, e deroù ar gelaouenn-se (1947).

Pell eo bet er PCF, evel e gamaraded yaouankoc'h Jean Le Dû, Yves Le Berre ha Fañch Broudic, evelte en deus dibabet ar falc'huneg hag enebet ruz ouzh ar peurunvan en deskadurezh-Stad hag ouzh Kuzul ar Brezhoneg en diavaez.

Paouezet e voe gant brezel ar skritur en deskadurezh pa'z eas war e leve.

## Embanner
Rener ar gelaouenn Brud Nevez eo bet pell amzer, ha prezidant Emgleo Breiz ivez, etre 1987 ha 2002. Laosket en deus e lec'h gant Fañch Broudig. Anvet eo bet da brezidant-a-enor Emgleo Breiz. E 2009 e oa bet embannet gant Emgleo Breiz, war e anv, *"Ar Geriadur"*, ur geriadur divyezhek brezhoneg-galleg ha galleg-brezhoneg, hag a oa, e gwirionez, un adembannadur eus Geriadur Garnier (1986) renet gant Pêr-Jakez Heliaz.

## Oberennoù
* *Les Orthographes du breton*. Brest : Emgleo Breiz - Brud Nevez.
* *Précis de prononciation du breton*. Brest : Ar Skol vrezoneg, 1988
* *1789 hag ar brezoneg*. 1989. Brud Nevez, 1990. – Div levrenn, 283 p. ha 292 p. Dastumad testennoù brezhonek eus ar Dispac'h Gall.
* *Précis de grammaire bretonne*. Brest : Emgleo Breiz - Ar Skol vrezoneg, 1997 (rééd.), 171p.
* *Révolte des Bonnets Rouges (1675).* Brud Nevez. 1998.
**Ar geriadur*, Emgleo Breiz (2009). 1 250 pajenn ha 50 000 ger.

## Notennoù
Jakeza al Lae

**Jakeza al Lae**, ganet d'an 8 a viz Gouhere 1967, zo bet kelennerez c'hallek e Skolaj Diwan Plijidi, kanerez vrezhonek, ha troourez vrezhonek.

## Pladennoù
Ur bladenn he deus graet ma kan gwerzioù kozh. a-hend-all he deus kanet e meur a bladenn gant tud all. 

## Troidigezh
*Pouchkin, *An Damez Pikez*, Skol Vreizh 2009. Troet diwar ar galleg (Troidigezh Roparz Hemon a oa bet graet diwar ar saozneg).
Skolaj Diwan Plijidi

**Skolaj Diwan Plijidi** zo ur skolaj e Plijidi, er c'hreisteiz da Wengamp , e Treger, savet e 1995. Ur skolaj war ar maez gant 190 (2024-2025) skoliad ennañ, ur skolaj ma'z eo ar brezhoneg yezh ar vuhez. Ur skolaj laik eo, prevez, kevrataet gant an Deskadurezh-Stad. Labourioù 'zo bet eno e miz C'hwevrer 2025.

## Lec'hienn internet
Lec'hienn ar skolaj

## Rouedadoù sokial
Instagram : https://www.instagram.com/skolaj_diwan_plijidi/
Tric'horn

Un **tric'horn** zo ur stumm mentoniezh plaen : tri foent (ar begoù) ha tri zroc'had (an tuioù) a ya d'e ober, en ur grouiñ tri c'horn.

Graet e vez "izoskelel" pe "keitgarek" eus un tric'horn hag en deus, da nebeutañ, daou du ez eo heñvel o hirder an eil ouzh egile.

Graet e vez "keittuek" eus un tric'horn hag a zo heñvel hirder e dri zu an eil ouzh egile.

## Pennad kar
* Tog-tric'hornek, anvet tric'horn ivez a-wechoù.
Taqwacore

An **Taqwacore** a zo ul luskad sevenadurel "underground" hag a vesk sonerezh ha sevenadur punk ha relijion muzulman, pe hengounoù ha temoù liammet ouzh ar bed muzulman hag an Islam. Awenet eo bet al luskad gant romant Michael Muhammad Knight, The Taqwacores.

## Orin al luskad

## Strolladoù

**Er Stadoù-Unanet**

The Kominas

Al-Thawra

Vote Hezbollah

Sarmust

**E Kanada**

Secret Trial Five

**E Pakistan**

Dead Bhuttos
Tog tric'hornek

Un **tog tric'hornek** pe un **tog tric'horn** zo un tog dezhañ tri fleg e danvez an erien zo damheñvel ouzh kerniel hag a zo bet diouzh ar c'hiz en Europa an XVIIIvet kantved, betek bezañ arouez ar c'hantved. 

## Istor
War-dro 1690 e oa kroget soudarded war varc'h an Dispac'h saoz da zougen togoù tric'hornek. Togoù gant erienoù ledan o doa, hag a gouezhe pa vezent gleb, ma ne welent netra, pezh a veze dañjerus. Neuze o doa savet erien o zog ha staget anezhañ ouzh an tog kement ha ken bihan ma roe an neuz d'an tog da gaout tri c'horn. 

Ne oant ket ar re gentañ o sevel erien o zog. Kemend-all a veze graet gant mouskederien armeoù Europa a save un tu eus an erien a-raok dibenn an XVIIIvet kantved, pe an tu a-raok, pe un tu war ar c'hostez. 

Ar soudarded eta a reas brud an tog tric'hornek. met ne voe ket graet un degemer kaer dezhañ en holl vroioù.

## Spagn
E Spagn, e 1766, e fellas d'ar ministr Leopoldo de Gregorio, markiz Esquilache, rediañ ar wazed da wiskañ pep a dog tric'hornek evit ma vije dilezet ar *[[sombrero]] redondo* hag ar gapenn vras a roe tu da guzhat an dremm. Emsavadeg a voe a-enep dezhañ ma rankas ar roue kas e vinistr kuit ha tennañ e lezenn. 

Togoù tric'hornek a vez c'hoazh gant ar Guardia Civil.

## Notennoù

## Pennadoù kar
*El Sombrero de Tres Picos , gant Manuel de Falla.
*Tog daougornek 

## Poltredoù

File:|Poltred anezhañ e-unan gant al livour saoz Thomas Gainsborough e 1754.
File:Norsk dragon 1700-tallet.jpg|
File:Antoine Pesne hofdame ; Prinzessin Amalia von Preussen als Amazone.jpg|Anna Amalie, priñsez Prus (1723-1787) livet gant Antoine Pesne. C'hoar e oa da roue Prus, Friedrich II .
Image:Peter the Great Reenactor.jpg|Un den gwisket hervez giz lez an tsar Pêr Veur.


## Liammoù diavaez
*Istor tog-daougornek ar Guardia Civil spagnol
Secret Trial Five

**Secret Trial Five** a zo ur strollad Punk rock kanadian, savet e Vancouver e 2006 gant peder flac'h ha liammet ouzh al luskad Taqwacore. Anv ar strollad a teu eus ur strollad pemp muzulman yaouank bac'het evit "sponterezh" e Kanada hep ma vefe karg ebet a-enep dezho. 
En diskar-amzer 2007 en deus kemeret ar strollad perzh en Taqwatour a-gevret gant The Kominas, Al-Thawra, Vote Hezbollah ha Diacritical.

## Liammoù diavaez
*Secret Trial Five
Dead Rabinz

**Dead Rabinz** a zo ur strollad hardcore punk eus Tel Aviv e Bro Israel. Ar pozioù e ruseg hag e hebraeg a zo engouestlet.
Savet eo bet ar strollad er bloavezh 2000 gant Tolstiy ha Nasok, daou bunk eus norzh ar vro.
The Kominas

**The Kominas** a zo ur strollad Taqwacore eus Boston.

## Pladennoù

Wild Nights in Guantanamo Bay (2008)
Vote Hezbollah

**Vote Hezbollah** a zo ur strollad Taqwacore bet savet e 2004. Krouidigezh ar strollad a zo bet awenet gant lennadenn romant Michael Muhammad Knight The Taqwacores.
Al-Thawra

**Al-Thawra** ("An dispac'h" en arabeg) a zo ur strollad Taqwacore eus Chicago. Sonerezh ar strollad a zo doom-crust.
Kemeret en deus ar strollad perzh en Taqwatour dre ar Stadoù-Unanet en diskar-amzer 2007.
Geriadur Garnier

**Geriadur Garnier** zo ur geriadur brezhonek embannet e 1986 e falc'huneg gant an ti-embann gall Garnier. Renet e oa an embannadur gant Per-Jakez Heliaz, ha kalz skouerioù a oa tapet eus levrioù Jules Gros.

Adembannet eo bet gant un anv all, *Ar Geriadur*, war anv Andreo ar Merser, gant Emgleo Breiz e 2009, gant nebeut-kaer a cheñchamantoù, hep meneg eus anvioù Per Jakez Helias na Jules Gros, na kennebeut all eus ar re all a oa war roll ar genskriverien.

## Geriadur Garnier ha Geriadur Andreo ar Merser
Daoust ma kaver rik-ha-rik koulz lavaret kement a zo e-barzh embannadur Garnier e-barzh hini Emgleo Breiz ha nebeut a draoù ouzhpenn, e lavar Andreo ar Merser: *«Sikouret em boa da sevel ar Garnier ha tud all o devoa graet ivez. Neuze em boa dalc'het soñj eus traoù zo. Met james n'hon eus klasket kopiañ anezhañ. Disheñvel eo* Ar geriadur *war veur a boent. Da gentañ eo kalz tevoc'h, kalz muioc'h a c'herioù hag a skouerioù a zo e-barzh. E-keñver spered, e c'helljen lavaret marteze eo heñvel tamm-pe-damm. Met e-keñver labour, n'en deus netra da welet.»*

## Notennoù
Crass

**Crass** a zo ur strollad sonerien saoz a ra sonerezh punk, bet krouet e 1977. Ledet en eus al luskad anarkour-punk, ha lakaet war wel al liammoù etre al luskad punk hag ar preder diveliour.

## Izili

* Steve Ignorant : kan
* Eve Libertine : kan
* Joy De Vivre : kan
* N. A. Palmer : gitar
* Phil Free : gitar
* Pete Wright : gitar boud ha kan
* Penny Rimbaud : taboulinoù ha kan ("Yes sir I will: Track 2")
* Gee Vaucher : skeudennoù, piano ha skingomz 
* Mick Duffield : filmoù
* John Loder (1946 - 2005) : ijinour war ar son ha krouer Southern Studios, gwelet a-wechoù evel 9vet ezel Crass
* Steve Herman (? - 1989) a guitaas Crass ur pennadig goude o sonadeg kentañ.

## Pladennoù
Pladennoù bras (LP)
* The Feeding of the 5000 (LP, 1978, Small Wonder Records) [UK Indie -#1]
* The Feeding of the 5000 - Second Sitting (LP, 1980, Reissue on Crass Records 621984, with the missing track "Asylum" reinstated) [UK Indie – #11]
* Stations Of The Crass (521984, double LP, 1979) [UK Indie – #1]
* Penis Envy (321984/1, LP, 1981) [UK Indie – #1]
* Christ - The Album (BOLLOX2U2, double LP, 1982) [UK Indie – #1]
* Yes Sir, I Will (121984/2, LP, 1983) [UK Indie – #1]
* Acts Of Love (1984/4, LP and book, 1985. Poems of Penny Rimbaud set to classical music, sung by Eve Libertine and Steve Ignorant. The book is illustrated with paintings by Gee Vaucher)
* Best Before 1984 (CATNO5, double LP compilation, 1986) [UK Indie – #7]

## Notennoù
Michael Muhammad Knight

**Michael Muhammad Knight** (ganet e 1977) a zo ur romantour amerikan. E oberenn gentañ *[[The Taqwacores]]* a zeskriv buhez ur gumuniezh punked vuzulman yaouank e kêr Buffalo er Stadoù-Unanet. Awenet en deus al luskad sonerezhel taqwacore.
Tromsø

**Tromsø** zo ur gêr e hanternoz Norvegia, e kontelezh Troms. E miz Genver 2007 e oa 64 495 a annezidi.

## Istor
Lakaet e voe da gêr, ent ofisiel, e 1794. Met un iliz a oa savet eno war-dro 1250. E-kreiz an  ne oa c'hoazh nemet 1400 den o chom e Tromsø. Kresket eo kalz abaoe fin an . E-pad an Eil Brezel-bed e voe sez gouarnamant Norvegia e Tromsø e-pad ur pennadig.

## Douaroniezh

Ur porzh-mor eo Tromsø, ur porzh-pesketa dreist-holl. Savet e voe da gentañ war un enezennig anvet Tromsøya, met en em astenn a ra bremañ war an douar-bras ivez.
Ur skol-veur zo e kêr, enni 6000 studier. Digoret e oa bet e 1972 ha dont a ra tud eus ar bed a-bezh da studiañ enni ar voroniezh hag an hinouriezh.

Dre m'emañ Tromsø en hanternoz d'ar C'helc'h arktek e pad an noz dibaouez etre an 22 a viz Du hag an 20 a viz Genver : e-keit-se ne sav ket an heol. A-hend-all e pad an deiz dibaoouez etre an 21 a viz Mae hag an 23 a viz Gouere, hep n'afe an heol da guzh. Met dre m'emañ dourioù klouar ar Gulf Stream o tremen dirak an aod, ne vez ket re yen e-pad ar goañv : etre 4° ha 5° C e vez gwrezverkoù ar goañv, well-wazh, ha etre 10° ha 11° C e-pad an hañv.



## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Tromsø gant dek kêr e broioù all : 

* Kemi, Finland (1940)
* Luleå, Sveden (1950)
* Ringkøbing, Danmark (1950)
* Grimsby, Bro-Saoz (1961)
* Pune, India (1966)
* Anchorage, Stadoù Unanet Amerika (1969)
* Zagreb, Kroatia (1971)
* Mourmansk, Rusia (1972)
* Quetzaltenango, Guatemala (1999)
* Gaza, Palestina (2001)
* Nadym, Rusia (2008)
Scheemda

**Scheemda** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114105946/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c4/017_Scheemda.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun: Heiligerlee, Midwolda, Nieuw-Scheemda, Nieuwolda, Oostwold, Scheemda, ’t Waar ha Westerlee.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Scheemda ez eus 15 dileuriad :

{| BORDER="0"
|-----
|

## Dazont

A-benn ar 1añ a viz Genver 2010 e vo kendeuzet Reiderland, Scheemda ha Winschoten e kumun Oldambt. Winschoten eo a vo lakaet da bennlec'h.
Vlagtwedde

**Vlagtwedde** (distagañ : https://web.archive.org/web/20130114110040/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/022_Vlagtwedde.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun: Abeltjeshuis, Bakovensmee, Barnflair, Borgertange, Borgerveld, Bourtange, Burgemeester Beinsdorp, De Bruil, Ellersinghuizen, Hanetange, Harpel, Hasseberg, Hebrecht, 't Heem, Jipsingboermussel, Jipsingboertange, Jipsinghuizen, Lammerweg, Laude, Lauderbeetse, Laudermarke, Lauderzwarteveen, Leemdobben, Maten, Munnekemoer, Over de Dijk, Overdiep, Pallert, Plaggenborg, Poldert, Renneborg, Rhederveld, Rijsdam, Roelage, 't Schot, Sellingen, Sellingerbeetse, Sellingerzwarteveen, Slegge, Stakenborg, Stobben, Ter Apel, Ter Apelkanaal, Ter Borg, Ter Haar, Ter Walslage, Ter Wisch, Veele, Veerste Veldhuis, Vlagtwedde, Vlagtwedder-Barlage, Vlagtwedder-Veldhuis, Weende, Weenderveld, Weite, Wessingtange, Wollingboermarke, Wollinghuizen, Zandberg ha Zuidveld.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Vlagtwedde ez eus 17 dileuriad : 
*PvdA : 6 dileuriad
*GemeenteBelangen : 4 dileuriad
*CDA : 3 dileuriad
*VVD : 2 zileuriad
*GroenLinks : 1 dileuriad
*ChristenUnie : 1 dileuriad
Manisa

**Manisa** zo ur gêr e kornôg Turkia, kêrbenn proviñs Manisa. 

War-dro 275.000 annezad zo enni.

## Istor
En henamzer e oa *Magnesia ad Sipylum* anv kêr, distreset tamm-ha-tamm e **Manisa**. 

Er XIVvet kantved e oa kêrbenn beylik ar Saruhanoğulları (*Mibien Saruhan*).

## Lec'h mojennel
War tor menez Spil (*Spil Dağı*) emañ ar roc'h o leñvañ (*Ağlayan kaya*) : hervez ar vojenn eo Niobe, merc'h Tantal, troet e maen gant Zeus goude lazhadeg he bugale gant Apollon hag Artemis.
Tog Panama

Un **tog Panama**, anvet *sombrero Panamá* e spagnoleg, pe **jipijapa** (hervez ar spagnoleg), zo un tog ha ne vez ket graet e Panamá met en Ecuador, e Cuenca, e kanton Montecristi.
Dispac'h saoz

Pa gomzer eus **Dispac'h saoz** e komzer :
*pe eus ar **[[Kentañ dispac'h saoz|C'hentañ dispac'h saoz]]** (1641 - 1649) pa voe diskaret ar roue Charlez Iañ.
*pe eus an **[[Eil dispac'h saoz]]** (1688 - 1689) pa voe diskarez ar roue Jakez II.
Eil dispac'h saoz

Gant an **Eil dispac'h saoz** (1688 - 1689), pe *The Glorious Revolution* e saozneg, e voe diskaret ar roue saoz Jakez II e miz Du 1688. Kemeret e oa bet e blas gant e verc'h Mari II hag he gwaz a orin izelvroeek, niz Jakez, Willem Hendrik van Oranje. An daou a oa bet o ren ar vro evel kenrenerien eus Bro-Saoz, Bro-Skos, hag Iwerzhon betek marv Mari e 1694, ha troet e oa neuze William d'ur roue e-unan. Ar Jacobitouriezh, ul luskad politikel hag a oa o klask adkadoriañ Jakez pe e ziskennidi eus an   Tierniezh Stuart, a oa kendalc'het betek fin an . Evit lod istorourien, e oa bet an aloubadeg ziwezhañ eus Bro-Saoz.

En desped da vezañ katolik, Jakez a oa bet kurunet e miz C'hwevrer 1685 gant harp an darn eus katoliked Iwerzhon ha betek an darn eus ar brotestanted eus Bro-Saoz ha Bro-Skos. Siwazh e zoareoù d'ober politikel a oa bet o terriñ goustadik al luskoù harpañ hag en devoa bet e-penn kentañ.
Kırıkkale

**Kırıkkale** zo ur gêr e kreiz Turkia, kêr-benn proviñs Kırıkkale. War-dro 230.000 annezad zo o vevañ enni.
Amalie von Preußen

**Anna Amalie Prusia**, en alamaneg *Anna Amalie von Preußen*, ganet d'an 9 a viz Du 1723, marvet d'an 30 a viz Meurzh 1787, a oa ur briñsez hag ur sonaozourez alaman, eus Rouantelezh Prusia. 

## He buhez

Merc'h yaouankañ Frederig Gwilherm Iañ  Prusia ha Sophie Dorothea von Hannover e oa, hag unan eus o dek bugel chomet bev. 
C'hoar e oa eta da Frederig II Prusia. Abadez Quedlinburg e oa ivez. 

Brudet e oa he c'hoantiz, he douster, he deoliezh, koulz hag hec'h ampartiz da sevel sonerezh. Klasket e voe war he lerc'h gant kannad Sveden da zimeziñ gant ar roue Adolf Fredrik. Met primoc'h e voe he c'hoar Luise Ulrika a euredas dezhañ e 1744. E-kerzh an eured-se eo en em gavas gant un ofiser yaouank, ar baron Friedrich von der Trenck a dommas he c'halon. 

Kement-se ne blijas ket d'he breur roue. Bac'het e voe ar paotr. Tec'hel a c'hallas avat ha repu a gavas en Aostria hag en Rusia. Dimeziñ a reas ha 14 bugel en doe. N'hallas ket adkavout ar briñsez nemet goude marv ar roue en 1786. E-keit-se e oa chomet ar briñsez dizimez;
378

*Diwar-benn ar bloavezh *'378*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun

## Darvoudoù

### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornog ː Valentinian II ha Flavius Gratianus
* Impalaer ar Reter ː Flavius Julius Valens
* Koñsuled : Valens Aug. VI & Valentinianus II Aug. II 

* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern.
* Savet eo Theodosius Iañ da *magister equitum* gant Gratianus. 
* Trec'h eo Theodosius war ar Wizigoted e fin ar bloaz.

*  11 a viz Mezheven : mont a ra  an impalaer Valens  da ober brezelouzh ar C'hoted; 
* 9 a viz Eost: Emgann Adrianopolis (378) : trec'h eo an armead Goted war hini ar Romaned, ha lazhet eo impalaer ar reter Flavius Julius Valens.

### Afrika

### Azia

## Relijionoù
* Sul Fask ː 6 Ebrel
* Pab ː Damasus Iañ

## Arzoù ha lizhiri
## Skiantoù ha politikerezh
## Armerzh
## A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 378|Ganedigezhioù 378]]

## [[:Rummad:Marvioù 378|Marvioù 378]]
* Flavius Julius Valens, impalaer ar Reter, d'an 9 a viz Eost

__NOTOC__
Mametz

Anv div gumun c'hall eo **Mametz**:
* Mametz, e Pas-de-Calais
* Mametz, e Somme
**Emgann koad Mametz e 1916.
Salsa

*Salsa a dalvez saourenn pe lipig e kastilhaneg. 
*Anv un doare sonerezh eus Kreizamerika hag a zo deuet da vout un dañs ivez.
Emgann koad Mametz

**Emgann koad [[Mametz (Somme)|Mametz]]** (*Brwydr Coed Mametz* e kembraeg) a zo un emgann e-pad Kentañ Emgann ar Somme, etre ar 7 hag an 12 a viz Gouhere 1916, m'en em gannas taer soudarded Kembre.

## Monumant
Ur monumant zo bet savet dezhe, ma weler Y Ddraig Goch, an aerouant ruz, a zo arouez Kembre.
Mametz (Somme)

**Mametz** a zo ur gumun eus departamant ar Somme (Bro-C'hall).

## Istor
### 
* Brezel-bed kentañ: Emgann koad Mametz e 1916. 
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
 
ImageSize = width:250 height:200 
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 
TimeAxis = orientation:horizontal 
AlignBars = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy 
Period = from:1960 till:2010 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData = 
  bar:300 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:200 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:100 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData = 
  layer:front    
  points:(48,105)(84,105) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 150 1968: 150
  points:(84,105)(100,119)    color:blue    width:2 #1975: 174
  points:(100,119)(128,127)   color:blue    width:2 #1982: 188
  points:(128,127)(160,120)   color:blue    width:2 #1990: 177
  points:(160,120)(196,113)   color:blue    width:2 #1999: 165
  
 

## Liammoù diavaez
## Tud dibar
## Dave ha notennoù
Y Ddraig Goch

**Y Ddraig Goch** (*an [[aerouant]] ruz*) eo arouez Kembre, a weler war banniel Kembre.

## Pennad kar
*aerouant gwenn
Lur

**Lur** a c'hall bezañ meur a dra:

*Un unanenn dolz eo al **[[lur (unanenn dolz)|lur]]**, rannet e 12 pe 16 oñs peurliesañ. Graet e oa gantañ e meur a vro, tuet eo da vezañ erlec'hiet avat gant ar c'hilogramm.

*Eus an unanenn dolz e teu anv un unanenn voneiz diazezet war ul lur arc'hant. Ur bern lurioù a zo er bed (al lur sterling er Rouantelezh-Unanet da skouer). Pleg eo ar vrezhonegerien d'ober gant ar ger-mañ evit komz eus un unanenn voneiz all, ar *franc*. Ur bern moneizoù a c'hall bezañ ul lur e brezhoneg eta. Evit gouzout muioc'h, kit da welout ar pennad **[[Lur (moneiz)]]**.
Bayezid Iañ

**Bayezid I**, (e turkeg otomanek بايزيد الأول), lesanvet **Yıldırım** (*ar foeltr*), a voe pevare sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe e 1360 en Edirne ha marvet e 1403.

Mab e oa da Murat I ha Gülçiçek Hatun.

Tremen a reas e vugaleaj e palez Bursa, asambles gant e vreudeur. Goude-se ec'h eas da brefed e Kütahya.

## Ren
E 1389, goude marv Murat I, e savas beylikoù 'zo eus Anatolia a-enep d'an Otomaned.
Bayezid hag a oa o vrezeliñ er Balkanioù d'ar mare-se, a yeas da stourm ouzh an emsavidi ha trec'hiñ a reas ar meuriadoù Aydınoğulları, Saruhanoğulları, Germiyanoğulları, Menteşeoğulları hag Hamidoğulları e 1390. E 1391 e stagas tachennoù Mibien Karaman (Karamanoğulları) ouzh e impalaeriezh.

Goude e drec'hioù en Anatolia e tivizas Bayezid gronnañ ha lakaat seziz war Bizantion. Ar wech kentañ e voe d'an Otomaned klask aloubiñ kêrbenn an impalaeriezh Vizantat ha seizh miz e padas ar seziz. Dilezet e voe pa erruas ul lu hungariat, renet gant ar roue Sigismund, e tiriadoù an Durked (1392).

Goude bezañ trec'het ha staget Salonik hag he zrowardroioù ouzh an impalaeriezh otoman (1394) e lakaas seziz en-dro war Bizantion (1395). Evit an eil gwech e voe ret dezhañ dilezel e vennozh aloubiñ ar gêr vras pa teuas Kroazidi d'he difenn.

## Sevenadur
Mehmet Iañ

**Mehmet I**, (e turkeg otomanek چلبی محمد) a voe pempvet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe war-dro 1382 ha marvet d'ar 26 a viz Mae 1421 en Edirne.

Mab e oa da Bayezid I ha Devlet Hatun.

## Ren

## Sevenadur
Murat II

**Murat II**, (e turkeg otomanek مراد ثانى) a voe c'hwec'hvet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe e 1404 en Amasya ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 1451 en Edirne.

Mab e oa da Mehmet I hag Emine Hatun.

## Ren

## Sevenadur
Mehmet II

**Mehmet II**, (e turkeg otomanek محمد الثانى), lesanvet **Fatih Sultan Mehmet** (*Sultan Mehmet an trec'hour*), a voe seizhvet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe d'an 30 a viz Meurzh 1432 ha marvet d'an 3 a viz Mae 1481.

Mab e oa da Murat II ha Hüma Hatun.

## Ren

## Sevenadur
Bayezid II

**Bayezid II**, (e turkeg otomanek بايزيد ثانى) a voe 8vet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe d'an 3 a viz Kerzu 1447 e Dimetoka ha marvet d'ar 26 a viz Mae 1512.

Mab e oa da Mehmet II ha Sitti Mûkrime Hatun.

## Ren

## Sevenadur

## Notennoù
Kütahya

**Kütahya** zo ur gêr e kornôg Turkia, kêrbenn proviñs Kütahya. 

War-dro 200.000 annezad zo enni.
Mikronezia

:::*Evit ar stad, gwelet [[Stadoù Kevreet Mikronezia]]*

**Mikronezia** (“an inizi bihan", eus ar gerioù henc'hresianek *mikros* (μικρός), hag a dalvez *bihan*, ha *nesos* (νῆσος), hag a dalvez *enez*) a zo unan eus an teir rann vras a ya d'ober Oseania e-maez eus Aostralia ha Tasmania (an div all eo Melanezia ha Polinezia). E Mikronezia emañ ar stadoù hag an tiriadoù-mañ:

*Stadoù Kevreet Mikronezia
*Inizi Marshall
*Kiribati
*Nauru
*Palau
*Guam (perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet)
*Mariana an Norzh (ur c'henglad eus ar Stadoù-Unanet)
*Enez Wake (perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet).
Dilhad-gwele

An **dilhad-gwele**, a gomprener a-wechoù evel dilhad an dud da gousket, pe dilhad-noz, hag a-wechoù all evel pezh a lakaer da wiskañ ur gwele. 

## War ar gwele
Neuze e reer anv eus kement-tra a lakaer war ur gwele evit ma c'hallo an den kousket e-barzh.
*Pennwele
*Goubenner
*Toagenn
*Matarasenn
*"Liñser" pe liñsel
*Pallenn
*Plueg
**Plueg-penn
**Plueg-treid

### Liamm diavaez
LitMatelas.com
Charlene

Un anv saoznek eus SUA eo **Charlene**. 

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv Carleene, deuet eus an anv gallek Caroline, diwar gemmeskañ gant Charles. 

## Yezhoù all
Degouezhet eo an anv evel *Charlène* e galleg, diwar fallzistagadur an anv stadunanat, pe ar fall droidigezh anezhañ, e filmoù skinwel ar bloavezhioù 1980 o deus pinvidikaet an anvioù-bihan gallek (Brandon, Sue Ellen, Steve...). Diwar-se e vez skrivet *Charlaine, Charlenne* bremañ ivez, hag a-wechoù Charline.

## Tud

### Lennegezh
*Charlene Keeler, skrivagnerez stadunanat
*Charlene Spretnak, skrivagnerez stadunanat.

### A bep seurt
* Charlene, pe Charlene Marilynn D'Angelo, kanerez eus Kalifornia 
* Charlene, pe Charlène de Lange, kanerez eus an Izelvroioù
* Charlene & Natasha, kanerien eus Malta
* Charlene de Carvalho-Heineken, merc'h pinvidik
* Charlene Wittstock, neuierez suafrikan, bremañ pried Alberzh II Monako ha priñsez kenseurt.
* Charlene Choi, kanerez eus Hong Kong

### Evel ''Charlène''
*Charlène Jean, treserez c'hall
*Charlène Neufcœur, neuierez c'hall

## Kanaouennoù
* *Charlene* gant Anthony Hamilton
* *Charlene (I'm Right Behind You)*, gant Stephen And The Colberts

## Pennadoù kar
*Caroline
Ubuntu

**Ubuntu** (distaget /uːˈbuːntuː/, oubountou) a zo ur reizhiad korvoiñ frank diazezet war Debian, un dasparzh GNU Linux. Digoust eo hag open-source. Unan eus dasparzhoù Linux ar re implijetañ er bed eo a drugarez d'e aested da staliañ, da implij, hag e stabilded. An anv Ubuntu a zeu eus ar mennozh Su-Afrikan Ubuntu (« Denegezh dre ar re all »). Kaset eo ar raktres a-benn gant Canonical Ltd., un embregerezh Su-Afrikan, en he fenn Mark Shuttleworth.

## Liammoù diavaez

Sellit skeudennoù Ubuntu e brezhoneg war lec'hienn Meskach

Sellit c'hoazh Brenux
Manac'h (boutailh)

Ur **manac'h** zo ur voutailh ma lakaer dour tomm hag a stouver goude, hag a servij da dommañ ur gwele pa vez yen, e-pad ar goañv dreist-holl, pe da dommañ ul lodenn bennak eus ar c'horf. 

Gwechall e oant boutailhoù graet gant pri peurvuiañ, pe boestoù houarn a-wechoù. Hiriv e vezont graet e kaoutchoug kentoc'h.

Yutanpo.jpg|Ur *yutanpo*, ur manac'hjapanat e dir
Wärmflasche1.jpg|Manac'hoù a vremañ
Breka

**Breka** (pe **Breage** e saozneg, pe **Breaca** pe **Bray**) zo anv ur santez eus Kernev-Veur war-dro ar  pe  kantved. Enoret eo en Eglosvreg (*Breage* e saozneg) e distrig Helston. 

## Orin
Hervez lod e vije ul leanez iwerzhonat dianav, hervez lod all e vije merc'h d'ar roue Geraint of Dumnonia.

## Liamm diavaez
* http://www.earlybritishkingdoms.com/bios/breacdm.html
John Leland

**John Leland** a oa ur beajour hag istorour saoz eus ar . Deskiñ a reas latin ha henc'hresianeg, ha yezhoù all evel ar galleg. 

E 1710, e voe embannet, gant Thomas Hearne en Oxford,* The Itinerary of John Leland, Antiquary* e nav levrenn.
Çorlu

**Çorlu** zo ur gêr e gwalarn Turkia, e proviñs Tekirdağ. Kêr vrasañ Trakia eo gant 200.000 annezad enni.
Ger-mell strizh

Ar **ger-mell strizh** zo ur ger-mell hag a vez implijet dirak un anv-kadarn pa vez gouvezet eus petra e vezer o kaozeal, pa greder n'haller ket faziañ war an dra pe an den e vezer o komz anezhañ.

Lavaret e vo *an den moal*, e-lec'h *un den moal* pa ouzer mat eus piv ez eus kaoz.

Pa seller ouzh ur skeudenn e lavaror da gentañ e weler *un den moal, ur chaseour, ur c'hi du* (da skouer). Goude-se e vo lavaret *an den moal, ar chaseour, ar c'hi du* anezho peogwir ec'h anavezer anezho, ha pa'z eo anat n'haller ket faziañ. 

## Troiennoù hep ger-mell strizh
E troiennoù zo n'implijer ger-mell ebet e yezhoù zo, pa gaver ar ger-mell strizh e troiennoù kevatal e yezhoù all a-wechoù, e galleg alies peurgetket.
E brezhoneg ne vo ket lakaet ger-mell ebet, na strizh nag amstrizh en troiennoù-mañ :
*gant ar verb *ober* : *ober skol, kafe, tan*,
*gant ar verb *kaout*: *kaout amzer da lenn, c'hoant da zañsal, ezhomm da gousket, plijadur o skeiñ, poan o kompren, tro da frikota, digarez da veajiñ*.

### Kêr
Dirak ar ger *[[kêr]]* ne vez ket lakaet ar ger-mell strizh peurvuiañ :
**Mont e kêr, ober tro kêr*.
Met lavaret e vo :
**Ar gêr-mañ*. Gwelout: an diskouezañ.
Veendam

**Veendam** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114110015/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0d/021_Veendam.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Bareveld, Borgercompagnie, Kibbelgaarn, Korte Akkers, Numero Dertien, Ommelanderwijk, Tripscompagnie, Veendam, Wildervank, Wildervanksterdallen ha Zuidwending.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Veendam ez eus 21 dileuriad :
* PvdA : 10 dileuriad
* GemeenteBelangen : 5 dileuriad
* VVD : 2 zileuriad
* CDA : 2 zileuriad
* ChristenUnie : 1 dileuriad
* GroenLinks : 1 dileuriad

## Tufd vrudet bet ganet e Veendam
* Hendrik de Cock (1801-1842), ministr
* Linda Moes (1971), neuier
* Peter Windt (1973), c'hoarier hockey 
* Renate Groenewold (1976), skater
* Henk Grol (1986), Judoka

## Gevellerezh
* Gniezno, 
* Kelowna,  

## Sportoù
* BV Veendam - Skipailh mell-droad
* Flash Veendam - Skipailh volley-ball
Zuidhorn

**Zuidhorn** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114110049/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ef/025_Zuidhorn.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. E 1990 e voe kresket ar gumun, pa voe kendeuzet gant Oldehove, Grijpskerk hag Aduard. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Aalsum, Aduard, Balmahuizen, Barnwerd, Briltil, De Kampen, De Poffert, De Ruigewaard, Den Ham, Den Horn, Diepswal, Electra, Englum, Fransum, Frytum, Gaaikemadijk, Gaaikemaweer, Gaarkeuken, Grijpskerk, Heereburen, Hoekje, Hoogemeeden, Humsterland, Ikum, Kenwerd, Kommerzijl, Korhorn, Lagemeeden, Lammerburen, Lauwerzijl, Niehove, Nieuwklap, Niezijl, Noorderburen, Noordhorn, Noordhornerga, Noordhornertolhek, Okswerd, Oldehove, Pama, Pieterzijl, Ruigezand, Saaksum, Selwerd, Spanjaardsdijk, Steentil, Visvliet, Wierumerschouw ha Zuidhorn.

## Transportoù
Daou di-gar a zo : Zuidhorn ha Grijpskerk ma c'haller tapout an tren da vont da Groningen ha da Leeuwarden.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Zuidhorn ez eus 17 dileuriad :
*CDA : 4 dileuriad
*PvdA : 4 dileuriad
*ChristenUnie : 4 dileuriad
*GroenLinks : 3 dileuriad
*VVD : 2 zileuriad

## Dasparzh ar boblañs (sifroù miz Genver 2008)
Fest

**Fest** zo ur ger brezhonek, alamanek, danek, norvegek ha svedek a gaver e meur a anv:
*fest-noz
*fest an hoc'h
*fest al leur nevez
*Hellfest
*Oktoberfest

E brezhoneg eo un *abadenn blijadur*.
Youenn Kervalan

**Youenn Kervalan** eo anv-pluenn Ronan an Henaff (pe *Ronan an Henañ*), ur skrivagner brezhoneg eus Lokorn.

## Romantoù
Ur romant *Dremmoù [[Arrasate]]* zo bet embannet e 2009 gant embannadurioù Al Lanv : ur Vreizhadez yaouank eus Lokorn a zibab pellaat diouzh he bro. E Bourdel e ra ar studierez anaoudegezh gant ur studier euskarat... Padal ur romant politikel eo *Dremmoù Arrasate* kentoc'h eget ur romant karantez, un digarez da lakaat ar gaoz war c'houlennoù o sevel e-touez stourmerien Bro-Euskadi : dizalc'hidigezh pe emrenerezh, stourm armet kuzh pe stourm politikel digor ? An istor karantez a gas da brederiañ war un dro diwar-benn peseurt tu e c'hellfe mont ur stourm Breton. 

Liammoù Breizh-Euskal Herria a zo danvez boutin a-walc'h e lennegezh Breizh. War ar memes danvez dre vras, ez eus bet embannet ur romant e galleg gant Pierre-Emmanuel Marais : *Ne m'appelle pas Lola* (emb. Yoran Embanner 2009).

Deuet eo e eil romant er-maez e 2013, e ti Al Lanv adarre : *Ar Waremm Vras* (316 pajenn). Savet eo al levr en-dro da vuhez Gaid Bozeg, labourerez-douar e tiegezh ar Waremm Vras, e parrez Plogoneg : penaos e oa bet heskinet e skol ar seurezed en abeg d'ar brezhoneg, penaos he doa bevet ul lazhadeg ha palforsadeg spontus kaset da benn er Waremm Vras gant ur skouadron soudarded alaman e 1943, chomet-hi mut war-lerc'h ar gwall daol-se, ha penaos a-benn ar fin e teu skleurenn an esper en-dro pa c'hoarvez dezhi klevout bugaligoù eus skol Diwan o vont e brezhoneg gant ar varc'hadourez madigoù. An danevell-vuhez a ro tro d'ar skrivagner da livañ gant hiraezh an diskar eus al labour-douar a wechall, eus ar sevenadurezh hag ar yezh a yae da heul. "*Petra an diaoul a oa c'hoarvezet er vro-mañ evit d'an dud nac'hañ an hêrezh-se, cheñch yezh ha mont da heul ar c'hiz, gallegañ evel tud-kêr ?*" (p. 240).

Nevez a-walc'h el lennegezh vrezhonek eo an doare da zisklêriañ euzhennoù an arme nazi (a-hervez, diwar eñvorennoù chomet bev er c'horn-bro) ha da veuliñ taolioù kaer ar Rezistanted.

## Skridoù
**Dremmoù Arrasate*, Embannadurioù al Lanv, 2009, , romant
**Ar Waremm Vras*, Embannadurioù al Lanv, 2013, , romant

Youenn Kervalan en deus embannet traoù evit ar yaouankiz ivez: 
**Burzhud Koad an Dug* (An Here, 1987), 
**Telo, Poullig ar Stered* (An Here, 1999). 
Kontadennoù skrivet gantañ a oa bet troet pe en oksitaneg (*Lo Nadal dels chòts*, Institut d'estudis occitans, 1987) pe e korseg (*U miraculu di Natalé*, Scola corsa, 1987).

Barzhonegoù a zeu gantañ ouzhpenn (peurvuiañ er gelaouenn Al Lanv).
Oñs

An **oñs** zo ur muzul da bouezañ a veze implijet e Breizh ha Bro-C'hall a-raok ma voe ofisielaet ar reizhiad vetrek e 1794. Graet e vez ganti c'hoazh e lod broioù evel e Stadoù-Unanet Amerika.

Mont a rae etre 12 ha 16 oñs d'ober ul lur bouez ; 16 oñs a 30,594 g a oa e lur Pariz, a oa 489,504 g neuze.

Graet e vez ivez gant an oñs troy (*ozt* he arouez) evit pouezañ ar metaloù prizius evel an aour.

## Notennnoù
Fest an hoc'h

Betek kreiz an  e veze graet **fest an [[hoc'h]]** war ar maez e tiegezhioù Breizh-Izel ma veze maget moc'h, ur wech ar bloaz. Lazhet e veze ul loen, pedet e veze kerent hag amezeien da zebriñ silzig ha gwadigennoù, hag int-i a rae heñvel pa veze deuet o zro. 

* *Skaotañ an tor* a veze graet ha goude e veze graet anduilh gant ar stripoù naetaet.
Delfzijl

**Delfzijl** (distagañ : https://web.archive.org/web/20130114105852/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/004_Delfzijl.ogg) a zo ur gêr hag ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. War ribl kleiz aber ar stêr Ems, tost ouzh harzoù Alamagn. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun :
Bierum, Biessum, Borgsweer, Delfzijl, Farmsum, Godlinze, Holwierde, Krewerd, Losdorp, Meedhuizen, Spijk, Termunten, Termunterzijl, Uitwierde, Wagenborgen, Weiwerd, Woldendorp.

## Greanterezh
A-fet talvoudegezh ez eo Delfzijl pempvet porzh an Izelvroioù hag enni e kaver un embregerezh aluminiom perc'hennet gant Aluminium Delfzijl. E 2004 e voe produet 112 400 tonennad aluminioù dourennek. Kalz embregerezhioù kimiezh a gaver ivez e Delfzijl, hag eil lec'h ezporzhiañ danvezioù kimiek eo en Izelvroioù goude Rotterdam.

## Darvoudoù
Bep pemp bloaz e vez aozet Delfsail, an darvoud brasañ en Izelvroioù evit a sell ouzh ar bageal. Bep bloaz e vez aozet "Pinksterfeesten" e Delfzijl.

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr Delfzijl ez eus 21 dileuriad : 
* PvdA : 9 dileuriad
* ChristenUnie : 4 dileuriad
* CDA : 3 dileuriad
* VVD : 2 zileuriad
* Lijst Stulp : 2 zileuriad
* PvhN : 1 dileuriad

### Gevellerezh
* Aubenas 
* Cesenatico 
* Schwarzenbek 
* Sierre 
* Zelzate 
* Shūnan 

## Liamm diavaez
*
Nasjonalgalleriet

**Nasjonalgalleriet** zo ur mirdi en Oslo, e Norge.
E-touesk an oberennoù war ziskouez eno emañ *[[Skrik]]* (*Ar Garm*, 1893) gant Edvard Munch, hag unan eus emboltredoù Vincent van Gogh.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
Skrik

**Skrik** (*Ar Garm*, 1893 ha ?1910) eo taolenn vrudetañ al livour norgeat Edvard Munch ma weler un den o huchal gant an anken. En diadreñv e weler kêr Oslo, diwar lein torgenn Ekeberg. 

Pevar doare a zo eus an daolenn, daou e Mirdi Munch (ul livadur, ?1910, hag ur pastel), unan (ul livadur eus 1893) e Mirdi broadel Oslo hag unan, ur pastel, perc'hennet gant un den prevez.

## Doareoù an oberenn

Skrik 1893.jpg|1893, kentañ doare, PastelMirdi Munch, Oslo
The Scream.jpg|1893, eil doareTempera ha kreion war gartoñsMirdi broadel Oslo
Munch The Scream lithography.png|1895Koadengravadur
The Scream Pastel.jpg|1895Pastel war gartoñsPrenet US$ 120 milion e 2012
Edvard Munch - The Scream - Google Art Project.jpg|1910Tempera war gartoñsLaeret er Mirdi Munch e 2004, adkavet e 2007


## Liamm diavaez
*  Gwelet an daolenn (doare 1910) e Mirdi Munch
* Gwelet eil doare 1893 war-eeun

## Notennoù ha daveennoù
Franck Thilliez

**Franck Thilliez** zo ur skrivagner gall ganet e 1973 en Annecy.

En un ober un nebeud bloavezhioù eo deuet da vezañ brudet evit e romantoù polis, du ha skrijus.

## Oberennoù
* *Train d'enfer pour ange rouge*, 2003
* *La Chambre des Morts*, 2005
* *Deuils de miel*, 2006
* *La Forêt des Ombres*, 2006
* *La Mémoire Fantôme*, 2007
* *L'Anneau de Moebius*, 2008
* *Fractures*, 2009
* *Le Syndrome [E]*, 2010
* *[Gataca]*, 2011
* *Vertige*, 2011

## Lec'hienn ofisiel
Franck Thilliez
Gary Jennings

**Gary Jennings** a oa ur skrivagner amerikan ganet e Buena Vista, Virginia, d'an 20 a viz Gwengolo 1928.

Goude bezañ bet o labourat er bruderezh e tivizas gouestlañ e holl amzer d'ar skrivañ. Evit-se e tivroas da vMec'hiko ma oa gwelloc'h marc'had ar vuhez ha kroget da skrivañ romantoù evit ar vugale.

E-pad an daouzek vloaz ma chomas e Kreizamerika e teskas kastilhaneg hag e tapas gouiziegezh war istor an Azteked. Neuze e skrivas e romant brudetañ *Aztec* ma tezrevell ennañ sevenadur pobloù kreizamerikan e fin ar XVvet kantved ha penn kentañ ar XVIvet kantved, a-raok hag e-pad aloubidigezh ar vro gant Hernán Cortés hag ar Spagnoled.

Mervel a reas Jennings d'an 13 a viz C'hwevrer 1999.

## Lec'hienn ofisiel
Gary Jennings (e saozneg)
Lomme

**Lomme** a zo ur gumun gozh eus departamant Norzh e Bro-C'hall, kevredet gant Lille abaoe 2000. Pennlec'h Kanton Lomme eo.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh

## Emdroadur ar boblañs 1793-1999


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:30000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800 
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 1782
  bar:1800 from:0 till: 1757
  bar:1806 from:0 till: 1747
  bar:1821 from:0 till: 1767
  bar:1831 from:0 till: 2067
  bar:1836 from:0 till: 2181
  bar:1841 from:0 till: 2309
  bar:1846 from:0 till: 2480
  bar:1851 from:0 till: 2421
  bar:1856 from:0 till: 2465
  bar:1861 from:0 till: 2952
  bar:1866 from:0 till: 3596
  bar:1872 from:0 till: 3870
  bar:1876 from:0 till: 4099
  bar:1881 from:0 till: 4364
  bar:1886 from:0 till: 4836
  bar:1891 from:0 till: 5245
  bar:1896 from:0 till: 5677
  bar:1901 from:0 till: 7065
  bar:1906 from:0 till: 8993
  bar:1911 from:0 till: 10761
  bar:1921 from:0 till: 11321
  bar:1926 from:0 till: 18288
  bar:1931 from:0 till: 20684
  bar:1936 from:0 till: 21583
  bar:1946 from:0 till: 18469
  bar:1954 from:0 till: 23488
  bar:1962 from:0 till: 27650
  bar:1968 from:0 till: 29315
  bar:1975 from:0 till: 29262
  bar:1982 from:0 till: 28281
  bar:1990 from:0 till: 26549
  bar:1999 from:0 till: 27940
  


## Melestradurezh
* Maer dileuriad : Roger Vicot (abaoe 2004)

## Tud
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun Lomme

## Notennoù ha daveoù
Avenida Paulista

An **Avenida Paulista** zo un hir a vali e kêr São Paulo, e Brazil, eus an Rua da Consolação betek ar Praça Osvaldo Cruz. Digoret e voe d'an 8 a viz Kerzu 1891, ha deuet eo da vout kreiz arc'hantañ kêr.

## Liammoù diavaez

*  Avenida Paulista
Corrientes (proviñs)

**Corrientes** zo unan eus proviñsoù Arc'hantina, e biz pellañ ar vro, war lez kleiz ar stêr Paraná, ha kêr Corrientes ar gêr-benn anezhi. 

## Pennad kar
*Corrientes
Corrientes

**Corrientes** zo un anv-lec'h spagnolek en Arc'hantina.

## 
* Corrientes (proviñs), ur broviñs e biz ar vro
** Corrientes (kêr), kêr-benn Proviñs Corrientes
* Avenida Corrientes e Buenos Aires

## Pennad kar
* Río Corriente, ur stêr er broviñs arc'hantinat
* Cabo Corrientes, anv meur a veg-douar
* Rio Corrientes, anv stêr