open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galeazzo Ciano di Cortellazzo

**Gian Galeazzo Ciano**, kont Cortellazzo, anavezet evel ar "c'hont Ciano", ganet d'an 18 a viz Meurzh 1903, e Livorno (Italia), ha marvet d'an 11 a viz Genver 1944 e Verona (Italia), a oa ur politikour italian, hag unan eus krouerion ar strollad faskour.

Brudet eo evel maodiern an Aferioù diavaez e gouarnamant Benito Mussolini hag evel mab-kaer d'an diktatour. 

Barnet e voe e Prosez Verona gant ul lez-varn faskour ag ar Republik Sokial Italian ha kondaonet e voe d'ar marv evit trubarderezh uhel. Fuzuilhet e voe e Verona.

## Oberenn skrivet
* Galeazzo Ciano, Diario 1937-1943 - a cura di Renzo De Felice Edizione integrale, Biblioteca Universale Rizzoli, Milano, 2006, ISBN 88-17-11534-7 , (en italianeg) .
* *The Ciano Diaries 1939-1943: The Complete, Unabridged Diaries of Count Galeazzo Ciano, Italian Minister of Foreign Affairs, 1936-1943* (2000) ISBN 1931313741 (e saozneg) .

## Levrlennadur
### E [[galleg]]
* *[https://web.archive.org/web/20070927215445/http://www.histoforum.org/histobiblio/article.php3?id_article=393 Ciano. Un conservateur face à Hitler et Mussolini]* , Editions du Rocher (mars 2007) ISBN 978-2-268-06115-3 .
### En [[italianeg]]
* Giordano Bruno Guerri. *Galeazzo Ciano. Una vita. 1903-1944*.
* Giordano Bruno Guerri. *Fascisti. Gli italiani di Mussolini*.
* Giordano Bruno Guerri. *Un Amore Fascista: Benito, Edda e Galeazzo*
* Barbara Jelavich. *Storia dei Balcani*. 
* Bernd J. Fischer. *Albania at war 1939-1945*. 
* Mario Cervi. *Storia della guerra di Grecia*.
* Renzo De Felice. *Le interpretazioni del fascismo*.
* Mario Donosti. *Mussolini e l'Europa. La politica estera fascista*.
* Duilio Susmel. *Vita sbagliata di Galeazzo Ciano*.
* Rosaria Quartararo. *Roma tra Londra e Berlino. La politica estera fascista dal 1930 al 1940*.
* Orio Vergani. *Ciano, una lunga confessione*, Embannadurioù Longanesi.
### E [[saozneg]]
* H. James Burgwyn. *Italian Foreign Policy in the Interwar Period 1918-1940: 1918-1940* .
* Gerhard L. Weinberg *The foreign policy of Hitler's Germany 1937-1939*.
* Gerhard L. Weinberg. *A World at Arms: A Global History of World War II*.
* Mario Toscano. *The history of treaties and international politics*.
* David Irving. *Hitler's war*.
Kanton Banaleg

**Kanton Banaleg** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
Kanton Banaleg a yae 3 c'humun d'ober anezhañ:

* Kernevel a oa er c'hanton betek 1974 ma voe staget ouzh kumun Rosporden ha laket e Kanton Rosporden neuze.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez
* Roll kantonioù Penn-ar-Bed
Wiki

Alies e vez implijet *Wiki* hepken e-lec'h Wikipedia.

Met e gwirionez, ur **wiki** a zo ur sistem merañ an endalc'h evit sevel lec'hiennoù gant pajennoù Web a c'hell bezañ krouet ha cheñchet gant an implijerien aotreet. Implijet e vez ar wikioù evit aesaat ar c'henskridaozañ. Ijinet eo bet ar wiki gant Ward Cunningham e 1995 evit ul lec'hienn war ar programiñ a voe anvet gantañ ar *Wikiwikiweb*. Dont a ra eus an hawaieg *wiki wiki*, dezhañ ar ster "buan" pe "laosk". E kreiz ar bloavezioù 2000 e teuas ar wikioù da vezañ emsavoc'h-emsavañ ken e vezont staget ouzh e meizad ar Web 2.0.
Hag eñ savet e 2001 eo deuet an holloueziadur Wikipedia ar wiki ma ya ar muiañ a dud da sellet outañ.

## Mont en-dro teknikel
Ar perzh dibar a c'heller kavout er wikioù pa seller ouzh ar sistemoù merañ an endalc'h all eo e c'hell an holl implijerien aotreet kaout ar memes gwirioù. Bez' e c'heller kemmañ traouigoù, ar (poentadur da skouer), koulz ha pajennoù a-bezh hep na vefe direizhet mont en-dro al lec'hienn evit kelo-se.
N'eus nemet ditouroù merañ ar merdeiñ bodet er  staget ouzh ar bajenn n'hallont ket bezañ cheñchet.

## Liammoù diavaez
*  ha  Lec'hienn MediaWiki
Boued

Pep danvezenn a ya da vagañ ar vevien eo ar **boued**. Pa vez maget ur bev e tremen elfennoù en e gorf ken e vez pourchaset dezhañ an energiezh a laka anezhañ da chom bev. Tapet e vez ar boued e meur a doare, eus ar bev bihanañ, plantenn pe loen, betek ar valum divent. Pa vez debret ar vevien gant ar re a zo brasoc'h egeto hag un eiltro, eus ar plankton betek ar breizherien vras evel ar morviled, ar felidae vras, an olifanted hag un nebeud all ez eus ul lezenn hollek, chadenn ar bouetañ a reer eus outi. P'en deus ijinet meur a ostilh evit lazhañ al loened eus peseurt ment e ve emañ an Den e live uhelañ chadenn ar boued.

## Seurtoù boued

* evajoù
* laezh ha boued-laezh, leun a broteinoù, kalsiom, ha vitamin B
* legumaj ha frouezh, leun a vitaminoù pa vezont kriz 
* sukr ha boued sukret
* kig, pesked, vioù, enne proteinoù ha houarn. 

## Gerioù gant boued enno
Gerioù diwar an anv **boued**
* *boued ar groug*, ur gunujenn a zoare 
* bouedad, lodenn eus al laezh kaouledet
* ar *vouedeg*, lec'h ma vez lakaet ar foenn, boued al loened
* *bouedek*, a vez laret eus un dra a vez boued ennañ
* ar *vouedenn*, pezh zo mat da zebriñ, en ur graoñenn peurvuiañ
* boued-gevr, unan eus anvioù ar gwezvoud 
* boued-houidi, pe lemna minor
* boued-laezh
* boued-mir a zo boued lakaet e boestoù pe miret en un doare bennak all
** bouedvirerezh eo an doare da virout ar boued 
* bouedoniezh a vez graet eus skiant ar boued mat, 
* boued-touseg, unan eus anvioù ar c'hebell-touseg
* boueta, ha zo kement ha magañ, zo un anv-verb hag a zo savet gerioù ivez diwarnañ 
** bouetadurezh
** ur bouetaer eo an hini a ro boued
*** an hini a daol boued d'ar pesked pa vez ar re all o pesketa
*** ar bouetaer-saout eo an hini a lakae ar saout da beuriñ en ur zerc'hel anezho war-bouez ur gordenn
** ar bouetaj eo ar boued roet d'al loened, d'ar chatal.

## Mont da welout ivez
* chadenn ar boueta
* died
* gounezerezh
* greanterezh ar boued
* magadur
* keginerezh
Bryneich

**Bryneich**, pe **Berneich**, pe Bernikia (diwar an anv latin Bernicia) a oa ur rouantelezh vrezhon en arvor biz Bro-Saoz, en-dro da gêr Catraeth, he c'hêrbenn. En em astenn a rae an douareier e reter ar Peninoù etre moger Hadrian ha kêr Ebrauc, a zo York bremañ. 

Bryneich zo meneget e barzhonegoù kembraek kozh, e skridoù Nennius , evel *Bryneich* pe *Brynaich*. 
N'ouzer ket mat ha stumm kembraekaet *[[Bernikia]]* e oa, pe un anv kembraek a zo deuet da vout Bernikia war-lerc'h distruj ar rouantelezh vrezhon. Dont a rafe an anv eus ur ger kozh predenek, *Berniccā*, a anavezer ennañ ar wrizienn bre(n) (a gaver er Menez Bre, e Brelevenez/Berlevenez), hag a dalvezfe ‘bro veneziek’.

Savet e voe ar rouantelezh goude ma kuitaas ar Romaned douaroù kreisteiz bro ar Votadini, marteze diwar rannidigezh ur rouantelezh vrasoc'h, renet gant Coel Hen (war-dro 420) met ne badas ket gwall bell. 

Da vare he c'hrouidigezh, dindan roue Garbanion ap Coel e oa Angled o chom er rouantelezh, *foederati* karget gant ar Romaned da zifenn ar vro ouzh ar vorlaeron.

Kemerout a rejont ar galloud e-pad un enkadenn ziabarzh e 547 daoust ma talc'has ar Vrezhoned penn outo e kornioù zo betek ar , er bloavezh 604. Bernikia a voe graet eus ar rouantelezh gant an Angled neuze.

## Listenn rouaned Bryneich
*Garbanion ap Coel : 420
*Dyfnwal Moelmud : 445
*Cyngar ap Dyfnwal : 490 (gallout a rafe bezañ renet war-lerc'h Bran Hen kentoc'h eget en e raok)
*Bran Hen : 500 (gallout a rafe bezañ renet a-raok Cyngar ap Dyfnwal kentoc'h eget war e lerc'h)
*Morgan Bulc : 547
*Coledauc : 580
*Morcant : war-dro 600
Pierre-Yvon Tremel

Ur politikour breizhat e oa **Pierre-Yvon Tremel**.

D'an 9 Eost 1946 e oa ganet e Kawan (Aodoù-an-Arvor) ha marvet e oa e Sant-Nikolaz-an-Hent (Liger-Atlantel) d'an 29 Mezheven 2006.

*Maer Kawan eo bet etre 1971 ha 2006. Eno en deus strivet kalz evit sevel Ti ar vro Treger-Goueloù (bet digoret e 2006).

*Kuzulier-departamant eo bet etre 1979 ha 2002 ha Besprezidant ar C'huzul-departamant eo bet.

*Kannad eo bet etre 1988 ha 1993 a-raok mont da senedour etre 1998 ha 2006.
Caer Baddan

**Caer Baddan** a oa ur rouantelezh vrezhon war-dro 550 er vro a zo en-dro da gêr Bath bremañ. N’ouzer ket penaos e oa anvet hec’h annezidi.

Un darn eus ur rouantelezh unvanet kreizennet en-dro da Gaer Gloui e oa a-raok. Distrujet e voe ar rouantelezh e 577 gant Saozon Wessex en Emgann Deorham hag he roue diwezhañ Ffernfael (an hini nemetañ a anavezer dre e anv) a voe lazhet. Er c'hontrol eus ar pezh zo c'hoarvezet e Caer Ceri ne zalc'has ket ar Saozon ar rannvro diouzhtu met adalek ar  kantved hepken. N'ouzer ket gant piv e voe renet ar vro e-pad ar c'houlzad-se. 

Caer Baddan zo unan eus lec'hioù ma c'hall bezañ bet Emgann Badon.

## Gwelet ivez
*Caer Gloui
*Caer Ceri
Yann-Bêr ar Roc'h

Un embregour breizhat a oa **Yann-Bêr ar Roc'h** (18 Meurzh 1929 en Oriant - 21 Ebrel 2006). Goude bezañ bet sekretour-meur ar strollad E. Leclerc e voe krouet gantañ ar gourstal *« les Ex »* e 1969, bet adanvet Intermarché e 1973, ha goude Ar vousketerien. Prezidant ar strollad dasparzhañ e voe betek 1994. Kengrouet e voe gantañ Ensavadur Lokorn e 1991, ur bodad prederiañ evit diorren armerzh ha sevenadur Breizh.

## Pennadoù kar
* Dasparzherezh bras
* Gourmarc'had
* Hipermarc'had
Caer Guendoleu

**Caer Guendoleu** a oa ur rouantelezh vrezhon en Hanternoz Kozh Enez Vreizh, en hanternoz d'ar stêr Solway. N’ouzer ket pe anv a roe hec’h annezidi dezhi.

Krouet e voe e 505 pa rannas Einion ap Mor, roue Ebrauc, e rouantelezh etre e vibien. Ceidio ap Einion a voe ar roue kentañ anezhi met ne badas ket e dierniezh. E 573 e voe faezhet ha lazhet e vab, Gwenddolew ap Ceidio, gant rouaned Dunoting hag Ebrauc en Emgann Arfderydd.

Goude-se e voe renet rouantelezh an daou vreur gant Urien Rheged, betek 616 - 632, pa voe distrujet war un dro gant Rheged. Ar pezh a chome eus he douareier a voe kemeret gant Ystrad Clud.

## Listenn rouaned Caer Guendoleu (n’eo ket asur ar bloavezhioù)

*Ceidio ap Einion : 505 - 550
*Gwenddolew ap Ceidio : 560 - 573
*Llew ap Cynfarch : 573 - 616 (gant e vreur Arawn ap Cynfarch )
*Arawn ap Cynfarch : 573 - 616 (gant e vreur Llew ap Cynfarch )
*Arawn ap Cynfarch (?) : 616 - 632 (ganta e-unan)
Cynwidion

**Cynwidion** a oa ur rouantelezh vrezhon a zo disklaer he lec’hiadur resis met a liamm an hengoun gant Northampton, Dunstable ha tuchennoù Chiltern. 

Krouet e voe war-dro 530 gant Cynwyd ap Cynfelyn, mab ar roue Cynfelyn ap Arthwys a rene war un darn vras eus ar vro a zo anvet ar Midlands bremañ. Hec’h eil roue Cadrod a gemmas an anv , ma reuas da vezañ **Calchfynedd** war-dro 560.

Rouantelezhioù Sakson Ciltern Saetan hag Iclingas a aloubas Cynwidion etre 610 ha 630.

## Listenn rouaned Cynwidion (n’eo ket peursur an amzeriañ)
*Cynwyd ap Cynfelyn : 530
*Cadrod : 560
*Yspwys Mwyntyrch : 571
*Mynan

## Liammoù diavaez

*Cynwidion
*Celtic Kingdoms of the Midlands
Dunoting

**Dunoting** a oa ur rouantelezh vrezhon er vro a zo bremañ Dent ha Craven. Krouet e voe war-dro 525 pa rannas Pabo Post Prydain e rouantelezhioù etre e vibien. D'e vab Dynod Bwr (pe Dynod Fawr) e roas ur rouantelezh vihan a voe anvet diwar e anv.

## Roue
Dynod Bwr e voe he roue nemetañ eta. Brezel a voe etrezañ ha roue ar vro amezek, rouantelezh angl-ha-saoz Bernikia. Faezhet ha lazhet e voe Dynod Bwr e 595. Da get ez eas e rouantelezh war e lerc’h, staget an douaroù anezhi ouzh Bernikia ha Rheged.
Andrzej Lepper

Ur politikour polonat e oa **Andrzej Zbigniew Lepper**. E penn ar strollad populist Samoobrona (*Emzifenn*) emañ.

Ganet e oa e 1954 e Stowięcino, e-kichen Słupsk (gwalarn Polonia). Mervel a reas d'ar 5 a viz Eost 2011.

Sindikalour evit al labourerien douar eo bet e-pad pell a-raok kregiñ gant ar politikerezh. Bokser eo bet ha rak se n'en deus ket aon da skeiñ ouzh ar re n'int ket a-du gantañ ha se zo kaoz eo bet lakaet en toull-bac'h meur a wezh dija.

Anavezet eo evit bezañ cheñch-dicheñch e vennozhioù p'en deus lavaret e oa a-gleiz e deroù 2005, da c'houde e-kreiz hag a-zehoù e diskar-amzer 2005.

Da vare an dilennadegoù prezidant e 2005 e oa aet da drede gant 15,11% eus ar mouezhioù, goude Donald Tusk (PO) ha Lech Kaczyński (PiS).
Vyatcheslav Molotov

Ur politikour soviedat e oa Vyatcheslav Mic'hhailovitch Skryabin **Molotov** (Вячесла́в Миха́йлович Скря́бин Мо́лотов), bet ganet d'an 9 a viz Meurzh (25 a viz C'hwevrer, deiziadur julian) 1890, marvet d'an 8 a viz Du 1986.

## Levrlennadur
* Feliks Ivanovitch Tchouev, *Conversations avec Molotov: 140 entretiens avec le bras droit de Staline*, Embannadurioù Albin Michel,Pariz, 1995, ISBN/ISSN/EAN : 2-226-07650-6.
Caer Ceri

**Caer Ceri** zo anv ur rouantelezh vrezhon lec’hiet war-dro ar gêr a zo Cirencester hec'h anv hiziv (ha *Corinum* e mare ar Romaned). N’ouzer ket penaos e oa anvet gant hec’h annezidi.

Krouet e voe rouantelezh **Caer Ceri** war-dro 550. Un darn eus ur rouantelezh unvanet kreizennet en-dro da Gaer Gloui e oa a-raok. Distrujet e voe rouantelezh Caer Ceri e 577 gant Saozon Wessex da-heul emgann Deorham hag he roue diwezhañ Cyndyddan (an hini nemetañ a anavezer e anv) a voe lazhet eno. Ar Hwicceed a stagas ar vro ouzh o rouantelezh.

## Gwelet ivez
*Caer Gloui
*Caer Baddan
Julius du Mont

**Julius du Mont** a zo bet ganet d'ar 15 a viz Kerzu 1881 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 7 a viz Imbril 1956 en Hastings (Bro-Saoz).

Pianoour, kelennour piano, mestrc'hoarier, kazetennour, penngazetennour ha skrivagner echedoù gall ha saoz.

Studiet e voe sonerezh gantañ en Alamagn, e Frankfurt hag en Heidelberg. Dont a reas da vout pianoour sonadegoù. P'edo yaouank c'hoazh e tivroas da Vro-Saoz, lec'h ma reas berzh evel kelennour piano.

Penngazetennour *[[British Chess Magazine]]* adalek 1940 betek 1949.

## Oberennoù skrivet

*Julius du Mont, *Chess Openings Illustrated*
** *I Centre Counter Defence*, 1919 ;
** *II Centre and Danish Gambit*, 1920 ;
*Julius du Mont,*The Elements of Chess*, 1925 ;
* Julius du Mont, *R.P. Michell A Master of British Chess* ;
* Julius du Mont, *The Basis of Combination of Chess*, Londrez, 1938 ;
* Julius du Mont, *200 Miniature Games of Chess*, Londrez, 1941 ;
* Julius du Mont, *More Miniature Games*, 1953 ;
* Dr. Savielly Tartakower ha Julius du Mont, *500 Master Games of Chess* (Open Games, Semi-open Games and Closed Games Complete in One Volume), Dover Publications, June 1, 1975, ISBN 0-486-23208-5. (bet embannet a-raok e div levrenn gant G. Bell & Sons, 1952) ;
*Julius du Mont,*100 Master Games of Chess*, 1954 ;
* Julius du Mont, *Les bases de la combinaison aux échecs*, Embannadurioù Payot, Pariz, 1970.

## Troidigezhioù
*Edward Lasker, *Chess Strategy*.
*Aleksandr Alec'hin: div levrenn eus *My Best Games of Chess* (an hini gentañ a-gevred gant M. E. Goldstein).
Emgann Eylau

D'an 8 a viz C'hwevrer 1807 e oa bet **emgann Eylau**, etre arme an impalaer gall Napoleon diouzh un tu, hag armeoù Rusia ha Prusia en tu all, e-kichen al lec'h anvet gwechall *Preußisch Eylau* (bremañ: Bagrationovsk) e hanternoz Prusia ar Reter. Trec'h e voe lu Napoleon Bonaparte hogen bras e voe niver e soudarded lazhet ha gloazet.
Ploermael Kumuniezh

**Ploermael Kumuniezh** a zo anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Ploermael - Kalon Breizh eo. 

## Istor
Krouet eo bet ar gumuniezh e 1996 dindan anv *Kumuniezh kumunioù Ploermael*. Cheñchet e voe e anv e 2012.

D'ar 1añ a viz Genver 2017 eo bet ebarzhet Josilin Kumuniezh, kumuniezh kumunioù ar Porc'hoed ha kumuniezh kumunioù Maoron-Breselien.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Ploermael a ya 30 kumun d’ober anezhi:

# Brennieg
# ar C'hrav-Sant-Laorañs
# an Drinded-Porc'hoed
# Evriged
# Gilieg
# Gourhael
# Govelioù-Lannoez
# ar Groez-Helean
# Gwegon
# Gwiler-Porc'hoed
# Helean
# Josilin
# Kempenieg
# Konkored
# Krugell
# Lantilieg
# Louad
# Maoron
# Menieg
# Mousterdelav
#Mozhon
# Neant
# **[[Ploermael]]** (sez)
# Sant-Brieg-Maoron
# Sant-Leri
# Sant-Maloù-an-Teir-Feunteun
# Sant-Servant-an-Oud
# Talbont
# Traoñ-an-Oud
# Trec'horanteg


## Prezidanted
* Abaoe 2014: Patrick Le Diffon (Les Républicains), maer Ploermael. Addilennet e oa bet e 2017
* 2008-2014: Béatrice Le Marre (PS), maerez Ploermael.
* 1996-2008: Paul Anselin (UMP), maer Ploermael.

## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 145 skoliad er c'hlasoù divyezhek (3,9 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Ploermael Kumuniezh

## Notennoù
Rouantelezh Bleaz

Ur rouantelezh vrezhon e oa **rouantelezh Bleaz**, e Galia, en-dro da gêr Blois, da lavarout eo tostik kement ha tachennad an departamant Loir-et-Cher hiriv, ha padout a reas tostik d'ur c'hantved, adal 410 betek 491. N'ouzer ket nemeur a dra anezhi, met savet e voe diwar obererezh Riothamus e gwalarn Galia.

Hervez Kronik Anjev e voe aloubet kêr gant un tiern brezhon, *[[Iuomadus]]* e anv, er bloaz 410, ha trec'h e voe war *Boso* a oa "konsul" Chartrez. Un anv germanek eo Boso, ma c'haller krediñ e oa ur pennbrezel pe un ofiser roman a orin german.

Krediñ a rae Léon Fleuriot e c'hellje soudarded vrezhon Iomadus bezañ bet degaset eus Breizh-Veur e 407 gant Kustentin evit gounid an impalaeriezh.

E Blois (hag en un darn eus traoñienn al Liger war a seblant) e chomas ar Vrezhoned betek 491, pa voe kemeret kêr gant Hlodwig.

## Daveoù

*Léon Fleuriot. *Les Origines de la Bretagne*. Paris : Payot, 1980, ISBN 2-228-12711-6
Ceres (korrblanedenn)

**Ceres**, anvadur etrebroadel *(1) Ceres* (diwar al latin Cerēs; arouez: ) a zo ur gorrblanedenn, an hini gentañ bet dizoloet. Dizoloet e oa bet d'ar c'hentañ a viz Genver 1801 gant Giuseppe Piazzi.
Dont a ra hec'h anv eus ar vitologiezh roman, hini an doueez Keres.

E-pad ur pennadig e oa bet lakaet war roll ar planedennoù ha dilamet da c'houde. Betek ar 24 a viz Eost 2006 eo bet lakaet war roll an asteroidennoù, an hini vrasañ anezho. Er gourizad asteroidennoù emañ-hi.

Lakaet e vez an niver 1 dirak an anv hervez an doare arnevez da niverenniñ an asteroidennoù.

E deroù ar bloaz 2015 e voe studiet a-dost gant ar sontenn amerikan *[[Dawn (sontenn)|Dawn]]* a dremenas hebiou dezhi.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Kardinal

**Kardinal** zo un titl roet gant ar pab d'un den a iliz, hag a dalv kement ha “kuzulier”. Ar “Skolaj sakr” pe “Kevredad sakr” a vez graet eus an holl gardinaled. Pa vezont kouviet gant ar pab da zivizout diwar-benn aferioù an Iliz katolik roman ha war he c'hredennoù e vez anvet ar vodadeg ar C'hoñsistor (e latin *consistorium*).
Arabat kemmeskañ Koñsistor ha Sened-Meur, a lavaret eo ur bodad hollvedel an Iliz, gant holl eskibien an Iliz katolik.

Pa varv ur pab e vez dilennet unan all gant an holl gardinaled dindan 80 vloaz, hag ar re-se ne c'hellont ket mont kuit eus al lec'h er Vatikan a-raok disoc'h an dilennadeg. Ar sened-kardinaled e vez graet eus ar bodad-se (e latin *conclave*, da lavaret eo *prennet war alc'hwez*). Gwisket e vez ar gardinaled evit al lidoù meur gant ur soutanenn, ur roked hag un tog ruz.

## Sellet ivez
* Roll ar senedoù-meur anavezet gant an Iliz katolik roman
Kazh pesketaer

Ar **c'hazh pesketaer** (*Prionailurus viverrinus* pe *Felis viverrina*) zo ur c'hazh krenn e vent eus Azia. Gell-louet gant brizhelloù du eo e vlevenn ha plat eo e fri. Variant eo e vent. En India e c'hell bezañ 80 cm (hep al lost) tra ma n'eo nemet 65 cm en Indonezia.

E geunioù-mor ha war ribloù ar stêrioù e vev dreist-holl hag, er c'hontrol eus an darn vrasañ eus ar c'hizhier, e neuñv mat-tre.

Pesked a zebr dreist-holl zoken ma hemolc'h grilhed-dour, raned hag anevaled-douar bihan ivez (evned ha logod dreist-holl). Krediñ a raed en doa palvezoù etre e vizied met diskouezet ez eus bet gant enklaskoù nevez e oa e bavioù heñvel ouzh re ar c'hizhier arall.

Daou isspesad a zo:
**Prionailurus viverrinus viverrinus* pe *Felis viverrina vivverina*, India, Gevred Azia, Sumatra
**Prionailurus viverrinus risophores* pe *Felis viverrina risophores*, Java, Bali

## Gwelet ivez

## Liammoù diavaez
*ARKive - Skeudennoù eus ar c'hazh pesketaer
* Ar c'hazh pesketaer
Victorinus

**Marcus Piav(v)onius Victorinus** a oa un impalaer eus an Impalaeriezh c'halian etre 268 ha 270 pe 271 goude ren berr Marcus Aurelius Marius.

Eus ur familh pinvidik e teue ha soudard e oa e-pad ren Postumus. An titl a d-"tribunus praetorianorum" a oa gantañ e 266/267 ha konsul e voe asambles gant Postumus e 268 pe 267. Goude marv Marcus e voe anvet Victorinus da impalaer gant e soudarded en Augusta Trevorum ( a zo hiriv Trier en Alamagn). Anavezet e voe da impalaer gant proviñsoù Galia hag Enez Vreizh,  met  gant re Spagn ne voe ket hag ar re-se a chomas en Impalaeriezh roman.

Ret e voe dezhañ adkemerout Augustodunum Haeduorum ( a zo Autun hiriv), pa felle d'ar gêr-se mont en-dro e-barzh an Impalaeriezh roman. E-pad seizh miz e voe sezizet ar gêr ha *peurbeliet* ?  goude ma voe kemeret.

E 270 pe 271 e voe muntret Victorinus gant Attitianus, un ofiser en defe *debochet* e wreg. Mamm Victorinus, Victoria, a zalc'has ar galloud un tammig goude e varv hag urzh a roas evit ma vije lakaet da  zoueez. Hi a baeas al lu evit ma vefe choazet Tetricus de vont war-lerc'h e vab.

Unan eus an Tregont Mac'homer e ra anezhañ an Historia Augusta. Hervez ar skrid-se en doa ur mab, Victorinus ar Yaouankañ, a voe lakaet da impalaer war e lerc'h met hennezh  a voe muntret hogozik diouzhtu.
Domitianus (impalaer galian)

**Domitianus** (latin : *Imperator Caesar Domitianvs Pivs Felix Avgvstvs*) a oa ur jeneral roman hag en em embannas impalaer an Impalaeriezh c'halian war-dro ar bloaz 271. Hogozik netra a anavezer diwar e benn, hag e "ren" ne badas nemet un nebeud deizvezhioù.

Nemet daou bezh moneiz hon eus anezhañ. Unan a voe bet kavet en un teñzor e Bro-Saoz, ar pezh a brou n'eo ket un drevezerezh. Warnañ e c'heller lenn *CONCORDIA MILITUM*, un arnodenn gant Domitianus da lakaas da grediñ e harpe al lu anezhañ.
Linnuin

Ur rouantelezh vrezhon e oa **Linnuin**, er vro a zo bremañ Lincolnshire, etre ar stêrioù Wash ha Humber. 

Ne ouzer netra diwar-benn hec'h istor pe he rouaned. Distrujet e voe war-dro 480 gant an Angled a grouas rouantelezh Lindsey en he lec'h.
Laelianus

Laelianus a oa un alouber roman a enebas ouzh Postumus.

En em embann impalaer a reas Laelianus e Mainz e miz c'hwevrer pe e miz meurzh 268. Nebeut traoù a anavezer diwar-benn e vuehz kent e emsavadenn met krediñ a reer e oa unan eus jeneraled Postumus, marteze al *[[legatus]]* eus Germania Superior pe kpennlu al Legio XXII Primigenia. Un arvar bras a oa-eñv evit Postumus abalamour an div lejion a c'hourc'hemenne (Primigenia e Mainz and VIII Augusta e Strasbourg). Ne badas nemet un nebeud mizioù e emsavadenn, avat. Lahet e voe gant e soudarded pe gant re Postumus goude seziz e gêrbenn.

Marvus e voe ar brezel da Bostumus ivez rak e soudarded a lazhas anezhañ peogwir eñ-doa nac'het outo ar gwir da skrapañ ar gêr.

An hevelep nomen hag ur familh veur eus bro-Spagn, an *Ulpii* a oa gant Laelianus hag unan eus hec'h izili a c'hell bezañ bet. An dra-mañ a c'hellfe displegañ perak ez eas Spagn en-dro e-barzh an Impalaeriezh roman goude e varvelezh.

Unan eus an Trede Mac'homer a ra an Historia Augusta anezhañ.

## Gwelet ivez
Impalaeriezh c'halian
Mervent

Unan eus an eizh avel eo ar **Mervent**. Etre ar Su hag ar C'hornôg emañ lec'hiet. A-dal d'ar biz emañ.
844

*Diwar-benn bloavezh *'844*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
*Serj II a ya da bab
*Da roue Gwynedd ez a Rhodri Mawr
*Loeiz II a zo kurunennet Impalaer Santel Roman German
*Lakaat a ra ar Vikinged an arigrap war Dorestad

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 844|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 843]]*

## [[:Rummad:Marvioù 844|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 844]]*
__NOTOC__
Cyndyddan Caer Ceri

Roue diwezhañ Caer Ceri e oa **Cyndyddan**. Trec'het e voe gant Ceawlin Wessex en Emgann Deorham e 577. Mervel a reas en emgann. Ne ouzer netra all diwar e benn.
Lenn Konstanz

**Lenn Konstanz** (*Bodensee* en alamaneg) eo an trede lenn vrasañ e Kreiz Europa goude Lenn Geneva ha Lenn Balaton.
En-dro dezhi emañ ar broioù-mañ : Alamagn (*[[länder]]* Bavaria ha Baden-Württemberg), Suis (Kanton Sankt-Gallen ha kanton Thurgau), hag Aostria (stad kevredet Vorarlberg).

## Inizi
Dek enezenn zo el lenn, ouzhpenn 2 000 m2 dindano. 
* Enez Reichenau eo ar vrasañ, stag ouzh kumun Reichenau, warni un abati gozh hag a zo bet lakaet war roll ar Glad Bedel gant an UNESCO. Brudet eo he frouezh ha legumaj;
* Enez Lindau, er reter d'al lenn, eo an eil vrasañ.
* Enez Mainau eo an trede, perc'hennet gant an tiegezh Bernadotte, warni liorzhoù ha tier-gwer, ha parkoù loened;
* Div enezenn all (Triboldingerbohl, 13 ha, ha Mittler oder Langbohl, 3 ha) n'int ket digor d'ar foran.
Kliment Vorochilov

**Kliment Ieremovitch Vorochilov** (e ruseg: Климент Ефремович Ворошилов) a zo bet ganet d'an 23 a viz Genver 1881 ha marvet d'an 2 a viz Kerzu 1969. Politikour ha milour soviedat e oa.
Ffernfael

Unan eus an tri roue brezhon trec'het ha lazhet gant Ceawlin eus Wessex e-pad Emgann Deorham e oa **Ffernfael**. War rouantelezh Caer Baddan e rene. Netra muioc'h n'anavezer diwar-e-benn.
Lenn Geneva

**Lenn Geneva** pe **Lenn Leman** (*Lac Léman* e galleg; *Lèman* e frankoprovañseg; *Genfersee* en alamaneg), zo ul lenn etre Suis ha Bro-C'hall, an eil brasañ lenn e Kreiz Europa.

## Liammoù diavaez
Emgann Deorham

E 577 e c'hoarvezas **Emgann Deorham**, e-kichen ar gêriadenn anvet Dyrham hiziv moarvat, e kreisteiz ar Gloucestershire. Enebiñ a reas ar roue saoz Ceawlin Wessex ouzh rouaned teir rouantelezh vrezhon eus traoñienn an Hafren: Caer Ceri, Caer Baddan ha Caer Gloui. N'eus diskrivadur ebet eus an emgann ha n'anavezer anezhañ nemet dre un arroudenn verr er *[[kronik Angl-ha-Saoz|C'hronik Angl-ha-Saoz]]*.

Un trec'h saoz bras e voe. Goude an emgann e kemeras Ceawlin Wessex teir c'hêr: Cirencester (Corinium) a oa ur gêr-benn proviñs moarvat dindan an impalaeriezh roman, Gloucester (Glevum) a oa ur c'hreñvlec'h roman kozh ha Bath (Aquae Sulis), ur gêr kouronkoù kozh. Kalz dismantroù kenkizioù zo bet kavet tost d'ar c'hêrioù-se, ar pezh a dalvez e oa ur rannvro binvidik ha sevenaet. He c'holl a voe ur gwall daol evit ar Vrezhoned.

## Pouez istorel
Lenn a reer alies e voe biskoazh pouezusoc'h an trec'h saoz rak a-drugarez dezhañ e c'hellas rouantelezh Wessex tizhout Mor Iwerzhon ha disrannañ Brezhoned ar c'hreisteiz diouzh ar pezh a yelo da vezañ Bro-Gembre. Ne harpas ket an darempredoù etre an div rannvro, avat, rak er  e oa dalc'het c'hoazh rouantelezh Glastenning gant tierned Dogfeiling. Evit gwir ez eo ouzh rouantelezh Hwicce e voe staget darnioù an tiernegezhioù faezhet, neket ouzh hini Wessex. Ha daoust ma oa aloubet diouzhtu rannvro Cirencester gant rouantelezh Wessex ne berc'hennas Bath ha Gloucester nemet bloavezhioù diwezhatoc'h.

Efed pouezusañ an emgann a oa, war a seblant, e roe an tu da Saozon Wessex da bellaat kêriadennoù brezhon traoñienn an Hafren, tra ma teue kalz diaesoc'h d'hec'h enebourien argasiñ kreiz o zachenn.

## Daveoù
*The Age of Arthur*, John Morris, Phoenx Press, Londrez, 2004, ISBN 1842124773
Caer Gwynntguig

Ur rouantelezh vrezhon gozh e oa **Caer Gwynntguig**. Lec'hiet edo er pezh a zo mervent bro-Saoz, war-dro Winchester, bremañ. N'ouzer nemet nebeut-kaer a draoù diwar he fenn. Distrujet e voe war-dro 519 gant ar penn-brezel sakson Cerdic a savas rouantelezh Wessex en e lec'h.

## Listenn rouaned Caer Gwynntguig (martezeüs)
*Elaf: war-dro 440
*Nudd: war-dro 508
*Einion: dianav. Koll a reas e rouantelezh war-dro 519
Rhegin

Ur rouantelezh vrezhon e kreisteiz Preden e oa **Rhegin**. En em astenn a rae war vord Mor Breizh e reter Enez Wight, e tachennad poblad kozh ar Regini

Hogozik netra a anavezer diwar-benn ar rouantelezh-se. Abred ez eo aet da get, moarvat. Hervez ar c'hronik angl-ha-saoz eo enni e tilestras ar pennvrezelour sakson Ælle e 477, en ul lec'h anvet *[[Cymenes ora]]*. Stourm a reas ouzh ar Vrezhoned en Emgann Mearcredes burne e 485, hag e 491 e kemeras *Anderida* (Pevensey hiziv). War he zro e savas-eñ ar rouantelezh Sussex.
Wels

**Wels** (*Ovilava* e norikeg), diazezet gant meuriadoù keltieger e-kerzh oadvezh La Tène, eo eil kêr vrasañ Stad kevredet Aostria-Uhel, Aostria.
Lec'hiet eo war riblennoù ar stêr Draun e kreiz Aostria-Uhel. 

## Tud vrudet
* Christoph Ransmayr, skrivagner
* Julius Wagner-Jauregg, medisin

## Gevelliñ
* Straubing, 
* Chichigalpa, 
* Tábor,
Villach

**Villach** (LFE: [ˈfɪlax] ; sloveneg : **Beljak**), meneget evit ar wech kentañ en un dornskrid eus 878, eo eil gêr vrasañ Karintia, Aostria. Lec'hiet eo war gember an Drava hag ar Gail, tost ouzh harzhoù Aostria gant Italia ha Slovenia. Div wech, e 1348 hag e 1690, e voe distrujet Villach gant krenoù-douar. Aloubet gant Napoleone Buonaparte e 1809, e tistroas e dalc'h Aostria e 1813.

## Tud vrudet
* Werner Kofler, skrivagner
* Paul Watzlawick, prederour
* Konrad Paul Liessmann, prederour ha kelenner

## Gevelliñ
*Bamberg, 
*Udine, 
*Suresnes, 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Edward Lasker

**Edward Lasker** a zo bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1885 e Kempen (en Alamagn d'ar c'houlz-se, e Polonia bremañ) ha marvet d'ar 25 a viz Meurzh 1981 e New York (SUA).

Mestrc'hoarier echedoù ha c'hoarier go eus SUA.

Mestr etrebroadel echedoù (FIDE) e oa.

## Oberennoù skrivet

* Edward Lasker, ''Chess Strategy'', 2vet emb.,1915;
* Edward Lasker, ''Chess and Checkers: the Way to Mastership'', 1918
* Edward Lasker, *Go and Go-Moku*, 1934 (2vet emb. 1960);
* Edward Lasker, *The Adventure of Chess*, 1949 (2nd ed. 1959), ISBN 048620510;
* Edward Lasker, *Chess Secrets I Learned from the Masters*(1951, 1969), ISBN 0486222667;
* Edward Lasker, *Chess for Fun and Chess for Blood*, 1942 (2vet emb.), ISBN 0486201465.

## Liammoù diavaez

* Kenneth Stubbs' Illustrations for Edward Lasker's ''Chess Secrets I Learned from the Masters''
Tregothnan

**Tregothnan Estate**, a zo e-kichen Truro e Kernev-Veur, a zo maner ar familh Boscawen ha sez Aotrouniezh Falmouth. Ar c'hastell orin a voe savet en amzer ar Blantageneted ha gwastet e-pad Brezel Diabarzh Saoz. Savet e voe an hini nevez e 1652 gant William Wilkins, tisavour an National Gallery e Londrez

Brudet eo Tregothnan abalamour d'e *liorzh votanel*. N'eo ket digor d'an dud met gweladenniñ al liorzh a c'heller.

N'eus ket pell 'zo ez eur krog da c'hounit te el liorzh.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Gwgan ap Meurig

Ar roue dieub diwezhañ Seisyllwg e oa **Gwgan Ap Meurig**. E zarempredoù gant Arthen n'int ket sklaer - ne oa ket e vab, sur a-walc'h- ha posupl eo e oa ur roue arall o ren war Seisyllwg etrezo.

Beuziñ a reas Gwgan ap Meurig e 872. Evel ma ne leze hêr ebet war e lerc'h e tremenas e rouantelezh da Rhodri Mawr en doa euredet e c'hoar Angharad ferch Meurig. Hemañ a roas anezhi d'e vab, Cadell ap Rhodrill, evel un isrouantelezh da c'houde.
Dornbirn

**Dornbirn** (alemaneg : **Dorebire**) eo kêr vrasañ ha kreizenn c'hreanterezhel hag ekonomikel Stad kevredet Vorarlberg en Aostria. Lec'hiet eo e traoñienn ar Roen e gwalarn ar rannvro.

## Monumantoù heverk

Roteshaus.jpg|*Rotes Haus* ("Ti Tuz")
Dornbirn asv2022-10 img07 Karren-Seilbahn Blick von der Bergstation.jpg|Iliz Sant-Leopold


## Gevelliñ
*,  : Schlettstadt
* : Kecskemét

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel
Emgann Friedland

**Emgann Friedland** zo un emgann e Prusia a voe gounezet gant lu  an impalaer gall Napoleone Buonaparte war arme Rusia d'ar 14 Mezheven 1807. 

Bras e voe skoazell ar jeneral Claude-Victor Perrin, ma voe anvet da marichal an Impalaerezh goude.
Wiener Neustadt

**Wiener Neustadt** (hungareg: *Bécsi Újváros*, latin: *Civitas Nova Viennensis*) a zo ur gêr e gevred Aostria-Izel. Diazezet e voe e 1194 gant an dug Leopold V Babenberg, eus Tiegezh Babenberg, gant an arc'hant en doa tennet eus e brizoniad Richarzh Kalon-Leon, roue Bro-Saoz, evit e zieubiñ. 

Etre 1487 ha 1490 e oa Wiener Neustadt perzh eus Hungaria. E 1786 e voe distrujet gant ur c'hren-douar hag adsavet en doare barok. 

E 1944 e voe distrujet adarre, gant bombezennoù saoz hag amerikan ar wezh-mañ. E fin an Eil Brezel-bed ne chomas nemet 18 ti en o sav diwar an 3 000 a oa bet.

## Tud vrudet
* Frederig II Babenberg, dug
* Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel, eus an Tiegezh Habsbourg, impalaer, kentañ pried Anna Vreizh
* Maria Anna Aostria (1634-1696)
* Leonor Portugal (impalaerez)
* Ferdinand Porsche, ijinour
* Michael Haneke, leurenner

## Gevelliñ
*Monheim am Rhein  
*Desenzano del Garda 
*Sopron 
* Ningbo 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel kêr Wiener Neustadt
Steyr

**Steyr**, lec'hiet e reter Aostria-Uhel war gember an Enns hag ar Steyr, a zo ur gêr pouezus hec'h istor. Diazezet e voe gant trevadennourien eus Bavaria er , ha chom a reas eil kêr binvidikañ Aostria (war-lerc'h Vienna) betek ar . Koll a reas he zalvoudegezh e-kerzh ar Brezel Tregont Vloaz (1618-1648) ma voe drastet meur a wezh. Abaoe an  ez eo Steyr ur greizenn greanterezh (kirri, armoù ar strollad Steyr Arms).

## Tud vrudet
* Marlen Haushofer, skrivagnerez
* Erich Hackl, skrivagner

## Gevelliñ
* Betlehem, 
* Eisenerz, 
* Kettering, 
* Plauen, 
* San Benedetto del Tronto, 

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel kêr Steyr
Republik Kiprenez

**Republik Kiprenez** (*Κυπριακή Δημοκρατία* e gresianeg ha *Kıbrıs Cumhuriyeti* e turkeg) eo ar stad dezhi ar riegezh, hervez ar gwir etrebroadel, war Kiprenez (gresianeg *Κύπρος* ; turkeg *Kıbrıs*) hag a zo un enezenn e reter ar Mor Kreizdouar, 75&nbsp;km er-maez da aod su Turkia. 850&nbsp;000 a dud bennak a zo o chom enni, Gresianed evit ar braz anezho (78 %), ar re all a zo Turked, en o zouez 100&nbsp;000 degaset betek enno gant gouarnamant Turkia.

Ur Stad dizalc'h eo abaoe 1960. Met abaoe 1974 emañ lodenn viz an enez e dalc'h arme Turkia. Rannet eo eta an enez e div lodenn gant ul linenn (al *linenn c'hlas*) hag a dremen ivez dre ar gêr-benn. Er rann-se ez eus bet savet gant gouarnamant Ankara ur **[[Republik Turk Kiprenez an Norzh]]** ha n'eo anzavet gant bro all ebet estreget Turkia. An darn vrasañ eus annezidi ar rann-se a zo Turked, a-orin eus an enez pe bet degaset eus an douar bras gant gouarnamant Ankara.
N'eus nemet Republik Kiprenez a zo degemeret gant ar gumuniezh etrebroadel ha kement-se evit an enez a-bezh. En Unaniezh Europa emañ ivez abaoe ar c'hentañ a viz Mae 2004. An darn vrasañ eus an dud eus al lodenn kontrollet gant ar gouarnamant a zo gresianegerien anezho.

E kreisteiz an enez ez eus daou vonn dalc'het gant arme ar Rouantelezh-Unanet (Akrotiri ha Dhekelia). Lezennoù Kiprenez ne dalvezont ket en div lodenn-se.
Kiprenez

**Kiprenez** (gresianeg *Κύπρος* ; turkeg *Kıbrıs*) a zo un enezenn e reter ar Mor Kreizdouar, 75&nbsp;km er-maez da aod su Turkia.
He gorread a zo 9 251 km². Mar seller hepken ouzh an douaroniezh emañ Kiprenez en Azia, met degemeret eo ar vro evel ur vro eus Europa evit abegoù istorel, sevenadurel ha politikel.

E 1571 e voe staget an enez ouzh an impalaeriezh Otoman hag e chomas turk betek 1878, pa voe lakaet dindan dalc'h Breizh-Veur. Adalek 1931 e savas Kiprianed a-enep Breizh-Veur ha goulenn an *Enosis*, da lâret eo ar stagañ ouzh Gres. E 1960 e voe disklêriet ar Republik, gant an arc'heskob Makarios en he fenn. Met e 1964 e voe ret d'an ABU kas un nerzh e karg a zerc'hel ar peoc'h abalamour d'an dizemglev etre Gresianed (war-dro 82% eus poblañs an enez) ha Turked (18%). E miz Gouere 1974 e voe distroadet prezidant Kiprenez en un taol-Stad aozet gant renad koronaled Bro-C'hres, soñj gante kas an *Enosis* da benn. Un nebeud devezhioù goude ec'h aloubas Turkia norzh an enez ha derc'hel 36% eus gorread Kiprenez. Kalz a dud a voe rediet neuze da zilojañ, ar C'hresianed o vont da lodenn su an enez hag an Durked d'al lodenn norzh. E 1983 e tisklêrias al lodenn norzh he dizalc'hiezh (gant an anv Republik Turk Kiprenez an Norzh) met ne voe anzavet nemet gant Turkia.

Hervez ar gwir etrebroadel emañ an enezenn e dalc'h **[[Republik Kiprenez]]**, met e gwirionez n'eus nemet al lodenn su hag a zo e dalc'h ar republik-se. Ouzhpenn d'an div lodenn norzh ha su ez eus daou dakad soudardel dalc'het gant Breizh-Veur.
Melanotaenia praecox

Ar **Melanotaenia praecox** pe **Velano neon** a zo ur pesk dour dous eus kerentiad ar Melanotaeniae. E gavout a reer e diaz ar Mamberamo e Ginea Nevez. Dizoloet e voe evit ar wech gentañ e Dabra hag Iritoi, div gêriadenn war-vord plaenenn ar Mamberamo met boutinoc'h int moarvat. Diaes eo ar rannvro da dizhout, goloet gant ur c'hoadeg stank ha liñvet a-blaen, ar pezh a zispleg perak e tiskenn tout ar pesked a gaver er c'henwerzh eus 12 penn tapet gant Heiko Bleher en un adstêr eus an Uge e 1993. Deuet eo da vezañ ur pesk akwariom boutin a-walc'h.

## Livadur

An hevelep korf krenndev en-deus ar melano neon hag izili arall eus e gerentiad, gant ul liv glaz-skedus heñvel a-walc'h ouzh hini ar baracheirodoned. Stuc'hennoù ar piri a zo ruz tra ma'z eo orañjez re ar barezed, d'an nebeutañ e-touez diskennidi ar pesked tapet gant Bleher. Liesseurtoc'h a c'hell bezañ o liv en natur. Ur pesk bihan eo. Ral eo evitañ tizhout muioc'h eget 8 cm. Ul linenn damruz a zo war benn a piri pa vezont o rutiñ.

## Annez

N'ouzer ket ha boutin (pe ral) eo ar *melanotaenia praecox* en natur. An dourioù ma voe kavet a zo bazek met gallout a ra tremen gant dour trenk aes a-walc'h, war a seblant. A wrez a zlefe bezañ etre 24° C ha 28°C.

Evel gant un darn vras eus ar pesked akwariom eo posupl o-deus en em plantet anevaled adlaosket e rannvedoù trovanel arall.

## Emzalc'h ha gouennadur

Ur pesk-moudenn peoc'hek eo zoken ma c'hell ar piri bezañ argasus etrezo pe gant melanotaeniae heñvel a-walc'h o ferzhioù (*Chilaterina Bleheri*, da skouer, e biri o deus ul linenn ruz war o fenn ivez). En natur e tebront amprevaned vihan dreist holl met tout ar seutoù boued a zegemeront.

Aliet e vez o mirout e strolladoù bras a-walc'h (muioc'h eget 6 penn), rak aonik e c'hellont bezañ pa vezont en o-unan.

Dozviñ a ra ar barezed un nebeud vioù er struj bemdez pa vez boued a-walc'h. Debret e vez ar vioù hag ar munuch gant ar re vras, avat, hag aliañ a reer d'o zennañ kuit eus an akwariom da zont a-benn d'o zesevel.

## Kleñvdedoù

Gwevn eo ar melanotaenia praecox met evel darn vrasañ an izili eus e familh eo kizidig ouzh ar mikobakteriosis, anvet ivez *langis ar pesked*. Ar c'hleñved a c'hell bezañ tapet gant an dud ivez, ha, daoust ma n'eo ket marvus, ez eo diaes tre da bareañ.

## Liammoù diavaez

* Melanotaenie Praecox
* pennad diwar-benn melanotaenia praecox
* Melanotaenia praecox war Aquabase.org
Cadell ap Rhodri

**Cadell ap Rhodri** a oa ur mab da Rhodri Mawr. Rouantelezh Seisyllwg a roas e dad dezhañ met n'eo ket sklaer pegen emren e oa. Peuraloubiñ a reas Dyfed, a roas d'e vab yaouankañ Hywel Dda. 

Mervel a reas e 909 hag e vab henañ Clydog ap Cadell a voe roue war e lerc'h. Lazhet e voe Clydog e 920 avat, hag e vreur Hywel an hini a voe roue neuze hag a unvanas an div rouantelezh da grouiñ Deheubarth.
Kêrioù-penn istorel Sina

Ar frazenn **"Peder C'hêr-benn Gozh Sina"** () a zave da Nanjing, Beijing, Luyoang ha Xi'an.

Goude ar bloavezhioù 1920 e voe dizoloet e oa bet kêrioù arall a oa kêrioù-penn ivez, ha Kaifeng, Hangzhou ha Anyang a voe ouzhpennet el listenn. Diwar neuze e komzer kentoc'h a-zivout **Seizh Kêr-benn Gozh Sina**.

Un eizhvet kêr, Zhengzhou, a voe ouzhpennet e 2004 gant Kevredigezh ar C'hêrioù-penn Kozh goude enklaskadegoù arkeologek.
Tetricus I

**Caius Pius Esuvius Tetricus** a oa impalaer diwezhañ an impalaeriezh c'halian. Ren a reas goude muntr Victorinus etre 270/ 271 ha 273.

## Buhez

En ur familh nobl e voe ganet **Tetricus** hag e oa dezhañ titl *praeses provinciae* (gouarner proviñsel) Aquitania pa varvas Victorinus. Victoria, mamm Victorinus, a baeas al lu evit ma embanno Tetricus impalaer e-kichen Burdigala (Bourdel, Frañs). Anavezet e voe gant Galia ha Preden. Goude e gurunidigezh e tiarbennas meuriadoù germanek o-doa graet o mat gant marv Victorinus, da aloubiñ an impalaeriezh.

E gêr-benn e lakaas e *Augusta Trevirorum* (Trier hiziv) ha envel a reas e vab Tetricus II Caesar. N'arnodas ket da vrasaat an impalaeriezh, estreget war-du ar mervent, ma adaloubas Aquitania he-doa en em adstrollet ouzh an Impalaeriezh roman.

Goude e drec'hioù er reter e aloubas Aurelian Galia e 273. Tetricus en em rentas gant e vab goude un emgann e-kichen Châlons-sur-Marne. Posupl eo n'en-deus ket arnodet da zerc'hel en un doare sirius hag e oa e faezhidigezh efed ur c'henvreutaerezh. An dra-se a zisplegfe ar pezh a raio Aurelian dezhañ ha d'e vab.

War a seblant o dispartas Aurelian e-pad e drec'h-lid, met o buhezioù a espernas. Titl *corrector Lucaniae et Bruttiorum* (gouarner div broviñs e Italia) a roas-eñ dezhañ zoken. N'anavezer ket pegoulz e varvas.

Unan eus an Tregont Mac'homer a ra an Historia Augusta anezhañ.
Dortrig

**Dortrig** eo an anv a vez graet eus ur rouantelezh vrezhon vartezeüs lec'hiet e kontelezh Dorset hiziv-an-deiz, tro-dro da g*Caer Dunac* (Dorchester hiziv) pe Wareham. Ne ouzer netra diwar he fenn ha n'eo ket sur e vije bet anezhi.

Ha pa vije bet anezhi ne badas ket pell Dortrig. Peuraloubet e voe ar rannvro er c'hwec'hvet kantved gant ar Saksoned a savas rouantelezh Wessex enni.

## Gwelet ivez
*Rouantelezhioù brezhon
*Caer Gwynntguig
*Wessex
Pär Lagerkvist

**Pär Fabian Lagerkvist** a oa ur skrivagner svedek en doa tapet Priz Nobel al lennegezh e 1951. Ganet e oa bet d’an 23 a viz Mae 1891 e Växjö ha marvet e oa d’an 11 a viz Gouere 1974. 

## E skridoù

* *Bödeln* (1933)
* *Mannen utan själ* (drama, 1936)
* *Dvärgen* (1944)
* *Barrabas* (romant, 1950)
* *Sibyllan* (romant, 1956)
* *Pilgrim på havet* (romant, 1962)
* *Mariamne* (romant, 1967)

## Liammoù diavaez
* Pär Lagerkvist war al lec’hienn Nobelprize.org
* Pegasos
Tetricus II

*Tetricus II* a oa, gant e dad Tetricus Iañ, impalaer diwezhañ an Impalaeriezh c'halian. Graet e voe Caesar anezhañ gant e dad e 273. E 274 e voe gwelet evel prizoniad e trec'hlid Aurelian. Ouzhpenn-se, ne ouzer hogozik netra diwar e benn. Ar munudoù a roas an Historia Augusta a-zivout e vuhez zo faltazius, kazi-sur.
Clydog ap Cadell

**Clydog ap Cadell** a voe roue Seisyllwg etre 909 ha 920. Mab Cadell ap Rhodri ha mab-bihan Rhodri Mawr e oa. Hervez an Annales Cambriae e voe lazhet e 920 met n'ouzer na penaos pe perak.

Goude e varv e voe unvanet gant e vreur Hywel Dda rouantelezh Seisyllwg gant Dyfed da grouiñ Deheubarth.
Leoben

**Leoben** ( ; distagadur stirianek ) zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel, Stad kevredet Stiria, Aostria, sez ur skol-veur (*Montanuniversität Leoben*) ha kreizenn ar mengleuzerezh hag ar greanterezh-dir en Aostria. War ribloù ar Mur eo lec'hiet.

Rannet eo kêr etre an arondisamantoù Donawitz, Seegraben, Göss, Waasenvorstadt, Leitendorf, Josefee, Lerchenfeld, Judendorf ha Hinterberg.

## Monumantoù heverk
*Manati Göss (1020)
**Zollturm* (1280)
*Ti-kêr kozh (1485)
Leoben A toll tower.jpg|Ar *Zollturm* ("Tour ar gwir-treizh")

## Gevelliñ
* : Xuzhou (1994)

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel kêr
Feldkirch (Aostria)

**Feldkirch**, diazezet gant ar Reted a-raok aloubadeg o bro gant ar Romaned hag anvet *Clunia* ganto, a zo ur gêr e kornôg stad kevredet Vorarlberg, Aostria. Lec'hiet eo e traoñienn ar Roen war bevenn Liechtenstein. Rannet eo kêr e 7 arondisamant: Feldkirch, Levis, Altenstadt, Gisingen, Nofels, Tosters ha Tisis.

## Monumantoù heverk
Feldkirch Schattenburg1.jpg|Ar *Schattenburg*, kastell tiegezh Moñforzh ()
* *Iliz Sant Nikolaz* (1287)
* *Katzenturm* ("Tour ar c'hizhier", ~1500)

## Gevelliñ
* : Sigmaringen

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel kêr Feldkirch
Feldkirch

**Feldkirch** zo un anv-lec'h alamanek:

*Feldkirch (Aostria)
*Feldkirch (Elzas)

## Pennadoù kar
* Feldkirche
* Feldkirchen
* Feldenkirchen
* Veldtkirch
Traun

{| 

**Traun**, lec'hiet e-kichen Linz, Aostria-Uhel, a zo unan eus kêriòu yaouankañ Aostria. E 1973 ez eo bet lakaet da geoded. Rannet eo e pevar arondisamant: Traun, St. Martin, St. Dionysen hag Oedt.
Kazh sinaat an dezerzh

Ar **c'hazh sinat an dezerzh** (*Felis bieti*), anvet *kazh sinat ar menezioù* ivez, a zo ur c'hazh gouez bihan eus kornôg Sina. Unan eus an izili nebeutañ anavezet eus ar gerentiad *felis* eo. Estreget evit liv e greoñ eo-eñv a-walc'h ouzh ar c'hazh gouez europeat. Muzuliañ a ra war-dro 80 cm gant ul lost a 35 cm. Liv an traezh a zo gant o c'hreoñ estreget war o c'hof ma'z eo gwenn. Kelc'hiennoù du a zo war e c'haroù hag e lost.

Ar c'hazh sinat an dezerzh a gaver e proviñsoù Tibet, Qinghai, Gansu ha Sichuan. Daoust d'e anv e vev e koadegoù sklaer hag e strouezh dreist holl. Ral eo da gejañ gantañ en ur dezerzh gwir.

Anevaled-noz ez int ha krignerien ha evned a zebront. Gwarezet ez int e Sina met en arvar ez int memes tra peogwir e ampoezonner e breizh bennañ : ar pika.

Bez ez eus tri ispesad:

* Felis b. bieti er reter
* Felis b. chutuchta er c'hornôg
* Felis b. vellerosa er c'hornôg ivez

## Liammoù diavaez

Kazh sinat an dezerzh
Bro Kornôg Kreiz-Breizh

**Bro Kornôg Kreiz-Breizh** a zo anezhi ur vro hervez lezenn Voynet, enni 108 kumun eus dek kumuniezh kumunioù e departamantoù Aodoù-an-Arvor, Penn-ar-Bed hag ar Mor-Bihan:

* En Aodoù-an-Arvor :
** Kumuniezh kumunioù Kallag-Argoad
** Kumuniezh kumunioù Kreiz Breizh
* E Penn-ar-Bed :
** Kumuniezh kumunioù Bro Pleiben
** Kumuniezh kumunioù Menez Are
** Kumuniezh kumunioù Kerne-Uhel
** Poc'hêr Kumuniezh
** Kumuniezh kumunioù ar Yeun Elez
* Er Mor-Bihan : 
** Roue Morvan Kumuniezh

## Prezidant
*Daniel Caillarec, eilmaer Motrev ha besprezidant Poc'hêr Kumuniezh, abaoe miz Gouhere 2014.

## Brezhoneg
E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 652 skoliad (11,4% eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Bro Kornôg Kreiz Breizh

## Notennoù
Leonding

Tachenn **Leonding** (), lec'hiet etre Linz, Traun ha Wilhering, zo bet poblet abaoe an Neolitik. Hiziv an deiz ez eo ur rakkêr eus Linz, kêr-benn Aostria-Uhel.

Leonding Stadtplatz Weihnachten.jpg|Kreiz-kêr Leonding d'an Nedeleg

## Tud vrudet
* Adolf Hitler, diktatour, bet o chom eno gant e dud
* Gertrud Fussenegger, skrivagnerez
* Gerhard Haderer, tresour

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel kêr Leonding
Oberwart

**Oberwart'' ([[hungareg]] : **Felsőőr** ; [[kroateg Burgenland]] : **Gornja Borta'''), bet diazezet en , zo ur gêr deiryezhek e Su Stad kevredet Burgenland, enAostria. 73% eus ar boblañs a gomz alamaneg, 17.5% hungareg ha 9% kroateg Burgenland. Ul lise teiryezhek zo eno.

## Monumantoù heverk
Oberwart04v.jpg|Iliz katolik (1463)
* Iliz kalvinat (1771)
* Bered yuzevek

## Gevelliñ
* : Szombathely
 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
*    Lise teiryezhek
Kab ar Spi Mat

Ur c'hab war aodoù su Suafrika eo **Kab ar Spi Mat** e penn *Ledenez ar C'hab*. *Cape of Good Hope* eo an anv saoznek.

## Istor
Ar c'hentañ Europat a dizhas ar c'hab-se e voe ar Portugalad Bartolomeu Dias e 1487. Anvet e voe gantañ *Kab ar C'horventennoù*, a voe adanvet **Kab ar Spi mat** da-c'houde gant ar roue João II, peogwir e oa an nor etre ar Meurvor Atlantel ha Meurvor Indez, hag e oa goanag da dizhout an Indez. 

Krouet eo bet diwar stagadur un enezennig roc'hellek d'an aod. E 1497 e korntroias Vasco da Gama ar c'hab pa skoas war-du an Indez dre an hent dianavezet-se. Nepell diouzh al lec'h emañ Kêr-ar-C'hab, ur gêr veur, kêr-benn proviñs Kornôg ar C'hab.

Koll e vuhez a reas Bartolomeu Dias en ur peñse tost dezhañ e 1502 war-lerc'h ur gorventenn. 

## Hollandiz
Dont a reas ar marc'hadour Jan van Riebeeck da sevel un tamm trevadenn d'ar 6 a viz Ebrel 1652, a zeuas da vout Kêr ar C'hab.
Rouantelezh Ar Pek

**Ar Pek** eo an anv a reer eus ar rouantelezh vrezhon lec'hiet e Peninoù ar Su, er pezh a zo hiziv bann ar Peak. Krouet e voe, war a seblant, pa voe rannet e rouantelezh gant Pabo Post Prydain, roue ar Peninoù, etre e zaou vab e 525. Degemer a reas Sawyl Penuchel ar Su tra ma voe roet ar pezh a yelo da rouantelezh Dunoting d'e vreur.

N'anavezer ket penaoz e voe anvet ar rouantelezh gant hec'h annezidi, met marteze e oa Ar Pek rak ar strollad sakson a zalc'has he zachenn lavare bout Pecset, pe Saksoned ar Pek.

Ne badas ket hir rouantelezh ar Pek. He feuraloubiñ a reas Angled Bernikia war-dro 590 ha ret e voe da Sawyl Penuchel tec'hout da Gembre

## Tud vrudet ganet e Rouantelezh Ar Pek
*Sant Madoc Ailither
*Sant Asaph

## Pennad kar
*Dunoting