open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spesad

Er vevoniezh e vez implijet an termen **spesad** evit unan eus ar renkoù rummouriel diazez a reer ganto evit sevel renkadurezh ar bevien. Termenet e vez ar spesadoù evel strolladoù ar bevien (plant ha loened) a c'hell gouennañ etrezo ha genel distaoladennoù distag ha strujus. Graet e vez al labour rummata gant daou seurt bevoniourien, al loenoniourien hag al louzawourien (ar re-se evit rummata ar plant).

Dre vras e talvez meur a anv boutin implijet evit loened ha plant anavezet mat evit hini ar spesad (leon, ki-dour), met meur a spesad a ya dindan ar skrev, da skouer.

Ul labour pouezus eo klask peseurt spesadoù distag a c'heller kavout daoust d'an heñvelidigezhioù. Meur a wech e vez kavet daou spesad pa veze kredet e oant unan hepken. Pa vez divizet ez eus ur spesad en e unan e vez savet un anv daoudel, da lavaret eo anv latin ar genad heuliet gant anv latin ar spesad. An daou anv a zo anv skiantel ar bevien.

## Niveroù ar spesadoù

E 2004 e oa bet kinniget niveriñ spesadoù ar vevien er mod-se : http://www.redlist.org/info/tables/table1 

* 287 655 plant, enno :
** 15 000 man
** 13 025 raden
** 980 noazhadeg
** 199,350 divhaddelienneg
** 59 300 unhaddelienneg
* 74 000-120 000 foue; 
* 10 000 kevni 
* 1 250 000 loen, enno :
** 1 190 200 divellkeineg :
*** 950 000 amprevan 
*** 70 000 blotvil
*** 40 000 kresteneg
*** 130 200 seurt all
** 58,808 mellkeineg :
*** 29 300 pesk 
*** 5 743 divanaleg 
*** 8 240 stlejvil 
*** 10 234 evn
*** 5 416 bronneg

Koulskoude e kred meur a vevoniour eo kalz uheloc'h niver ar spesadoù a ya da vezañ renket e-barzh genadoù zo :
* 5-10 milion bakteri; 
* 1,5 milion foue;

## Notennoù
Ruzenn rak-staon divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn rak-staon divouezh** treuzskrivet [ɕ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 182.

## Skouerioù
;*Alamaneg
:Er rannyezhoù komzet er Rheinland e-lec'h ç.
;*Japaneg
:Heñveladur  dirak  pe  >  e-lec'h  ; romanekaet dre *shi* pe raloc'h dre *si*.
;*Kabardeg
:**щ**э , "kant".
;*Koreaneg
:Heñveladur  dirak  >  e-lec'h , da skouer : 시장 (***s'''ijang'') , "ur marc'had".
;*[[Ormourieg]]
:, enebet [[fonem|ez-fonemek]] ouzh  ('''س''') hag ouzh  ('''ش''').
;*[[Poloneg]]
:, skrivet ''ś'' pe ''si'', zo anezhañ ur [[fonem]] enebet ouzh  (skrivet ''s'') hag ouzh  (skrivet ''sz''). E poloneg e kaver ivez ar [[kensonenn dre fic'hal|gensonenn dre fic'hal]]  (skrivet ''ć'' ha ''ci'').
;*[[Sinaeg|Sinaeg mandarinek]]
:Treuzskrivet ''x'' hervez reolennoù ar [[pinyin]]. Kavet e vez ivez ar [[fonenn|son]]-mañ evel unan eus elfennoù ar c'hensonennoù dre fic'hal ''j''  ha ''q'' .
;*[[Ruseg]]
: pe  skrivet '''щ'''.
;*[[Sañskriteg]]
:शत , "kant".
;*[[Svedeg]]
:Talvezout a ra  da fonem en hogozik an holl [[rannyezh]]où estreget rannyezh svedek [[Finland]] ma vez distaget dre fic'hal  ha ma talvez, diouzh an tu all,  da [[alofonenn]] [[Ruzenn staon-gouel divouezh|/ɧ/]]. Enebet e vez [ɕ] ouzh  er rannyezhoù ma vez distaget  evel , da skouer ***kj*'ol*;  ; "brozh".
;*Tibeteg Lhasa
:བཞི་ , "pevar".
;*Yezhoù indezek ha yezhoù dravidek
:Dindan levezon ar sañskriteg (treuzskrivet *ś*), daoust ma vez distaget evel ur ruzenn drek-logigoù divouezh  > .

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn rak-staon
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Ruzenn staon-gouel divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn staon-gouel divouezh** treuzskrivet [ɧ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 175.

Deskrivet e vez alies ar gensonenn gensonenn-mañ evel ur gensonenn kendistaget ma vez distaget ar ruzenn drek-logigoù divouezh () hag ar ruzenn ouel divouezh () war un dro, daosut ha n'emañ ket an holl yezhonourion/ezed a-du gant an deskrivadur-mañ.

Talvezout a ra ar son-mañ da fonem en darn vrasañ eus ar rannyezhoù svedek, skrivet *sje* peurliesañ hervez reolennoù reizhskrivañ ar yezh-se.

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn ouel
* Kensonenn staon
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Kanton Lanyugon

**Kanton Lanyugon** a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Kumunioù
Kanton Lanyugon a yae 6 kumun d'ober anezhañ : 
* Doloù ;
* **[[Lanyugon]]** ;
* Pledeliav ;
* Plened-Yugon ;
* Plestan ;
* Tremaen.

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor
 
## Liamm diavaez
* Glad kanton  Lanyugon
Kanton Matignon

**Kanton Matignon** a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Kumunioù
Kanton Matignon a yae 10 kumun d'ober anezhañ : 
* Ar Vezvid
* Frehel
* Henant-Bihan
* Henant-Sal
* **[[Matignon]]**
* Pleboull
* Plevenon
* Ruskad
* Sant-Denwal
* Sant-Kast-ar-Gwildoù
* Sant-Postan

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor

## Liamm diavaez
* Glad kanton Matignon
Roll ar Pennoù Stad e 110

Pennoù Stad ar bloaz 109 - Darvoudoù ar bloaz 110 - Pennoù Stad ar bloaz 111 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

****[[Kush]]** - Teqerideamani I, Roue Kush (90-114)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Han) - An, Impalaer Sina (106-125)
***[[Korea]]** - Teir rouantelezh Korea
****[[Silla]]** - Jima, Roue Silla (80–112)
****[[Baekje]]**- Giru, Roue Baekje (77–128)
****[[Goguryeo]]** - Taejo, Roue Goguryeo (53–146)

## Europa

***[[Iberia ar C'haokaz]]** - Amazasp, Roue Iberia ar C'haokaz (106-116)
***[[Impalaeriezh Roman]]** - Trajanus, Impalaer Roman (98-117)

## Reter-kreiz

**[[Osroene]]** - Abgar Vii bar Ezad - Roue Osroene (109-116)
***[[Parthia]]** - Brezel diabarzh -
*#Vologases III, Roue Parthia (105-147)
*#Osroes I, Roue Parthia (105-129)
Roll rouaned Northumbria

**[[Rouantelezh Northumbria|Northumbria]]** a oa ur rouantelezh angl e norzh bro-Saoz. Furmet e oa bet gant Aethelfrith Northumbria dre unaniñ Bernikia ha Deira war-dro 604. Goude-se e chomas unanet da vat an div rouantelezh nemet e-pad prantadoù berr. 

Goude marv ar roue Edwin Northumbria e voe freuz er vro hag aloubet e voe, etre 633 ha 634 gant Cadwallon ap Cadfan eus Gwynedd. Ne voe adunvanet nemet goude faezhidigezh ha marv Cadwallon war an dachenn emgann e 634.

Etre 644 ha 664 e voe disrannet Northumberland en-dro ha renet Deira gant rouaned dizalc'h. E 651 e voe lazhet Oswine Deira gant Oswiu Northumbria a lakaas Aethelwald Deira en e lec'h. Hemañ ne chomas ket feal d'e roue hag en em glevet a reas gant Penda, roue Mercia. Hervez Bede e voe heñchet Penda gant Aethelwald e-pad aloubadeg Northumbria. En em dennañ a reas pa gejas nerzhioù Mercia gant re Northumbria da-geñver Emgann Winwaed. Da-heul faezhidigezh Mercia e kollas Aethelwald ar galloud hag e teuas Alchfrith, mab Oswiu da vezañ roue en e lec'h. 

E 670, Aelfwine, breur Ecgfrith Northumbria a oa chomet dihêr, a yeas da roue Deira. A-benn neuze e veze graet gant an titl-se evit envel ur pennhêr marteze a-walc'h. Lazhet e oa bet Aelfwine en emgann a-enep da Mercia e 679 ha ne voe mui roue dizalc'h ebet ken evit Deira betek mare ar Vikinged.

Setu aze dindan **rolloù** rouaned Bernikia, Deira, ha Northumbria. Notit mat eo pell a vezañ asur an holl zeiziadoù roet aze, dreist-holl evit ar mareoù koshañ.

Ur mare zo bet e oa kemm-digemm ar skritur, e diabarzh an hevelep testenn zoken. Adstummoù zo eus an anvioù zo dindan. En o zouez emañ an dibab d'ober kentoc'h gant þ ha ð ('th' kalet ha blot).

Graet e veze gant an arouezenn '7' evit ar pezh a oa '&' e skridoù Angl-ha-Saoz ar mare. Gallout a reer merzout implij stummoù skrivañ nevez degemeret hiziv an deiz, evel, peurgetket, al lizherennoù munud hag al lizherennoù 'W' ha 'U'. Pa veze heuliet W gant U e veze skrivet dre-vras 'VV' (ar pezh a veze implijet evit 'W' e-unan). 

### Roll rouaned Bernika

### Roll rouaned Deira

### Roll rouaned Northumbria

## Isrouaned sujet da rouantelezh York

## Deira sujet ouzh rouantelezh York

Ar renerien-mañ a oa ealdormen ha goude earl e Bernikia. Bamburgh a oa o c'herbenn.
Vera Cruz

**Vera Cruz** (*Ar Gwir Groaz*), a zo un anv-lec'h anavezet dre ar bed spagnek ha portugalek. 

## Orin
Dont a a ra an anv eus kroaz Jezuz, a vije bet kavet er bloaz 326 gant an impalaerez Flavia Iulia Helena, mamm an impalaer Kustentin Iañ, ha goude roet ha skignet a dammoù. 

Un anv Veracruz zo ivez.

#### 

*Vera Cruz (BA), e stad Bahia 
*Vera Cruz do Oeste (PR) 
*Vera Cruz (RN) 
*Vera Cruz (RS) 
*Vera Cruz (SP), e stad São Paolo 

**Gwelout [[listenn kumunioù Brazil renket hervez urzh al lizherenneg]].*

#### 
**La Vraie-Croix*, a zo Langroez e brezhoneg.

#### 
*Sellout ouzh Veracruz.

#### 
*Vera Cruz - parrez e kumun Aveiro
*Vera Cruz - parrez e kumun Portel

#### 

#### 
* Vera Cruz (Indiana), en Indiana.
*Vera Cruz, Pennsylvania: ur gêr e stad Pennsylvania, SUA.

## Traoù all
*Ar film *[[Vera Cruz (film)|Vera Cruz]]*, sevenet e 1954 gant Robert Aldrich (gant Burt Lancaster ha Gary Cooper), a c'hoarvez e kêr Veracruz e Mec'hiko.

## Pennadoù kar
* Veracruz
* Santa Cruz
* Santa Vera Cruz
* Cofradía de la Santa Vera Cruz
* Porto Vera Cruz, e * [[Rio Grande do Sul]] *.
Dino Buzzati

**Dino Buzzati** a zo ganet d'ar 16 a viz Here 1906 e San Pellegrino e-kichen Belluno e norzh rannvro Venezia en Italia. Marvet eo d'an 28 a viz Genver 1972 e Milano. Kazetenner ha skrivagner e oa, unan eus pennoberennoù Buzzati eo *Il deserto dei Tartari* (Dezerzh an Tartared) bet skrivet e 1940 hag a zo brudet mat.

## Oberennoù

### Romantoù
**[[Bàrnabo delle montagne]]*, 1933
**[[Il segreto del Bosco Vecchio]]*, 1935
**[[Il deserto dei Tartari]]*, 1940
**Il grande ritratto*, 1960
**Un amore*, 1963

### Kontadennoù
**I sette messaggeri*, 1942
**Paura alla Scala*, 1949
**Il crollo della Baliverna*, 1957
**Esperimento di magia*, 1958
*Sessanta racconti, premio Strega nel 1958
**Egregio signore, Siamo spiacenti di...* (skeudennoù gant Siné), 1960 (goude dindan an titl *Siamo spiacenti di*), 1975
**Il colombre*, 1966
**La boutique del mistero*, 1968
**Le notti difficili*, 1971
**180 racconti*, 1982
**Il meglio dei racconti*, 1989
**Lo strano Natale di Mr. Scrooge e altre storie*, 1990
** mi chiamo Dino Buzzati*, 1988

### Pezhioù-c'hoari
**Piccola passeggiata*, 1942.
**La rivolta contro i poveri*, 1946
**Un caso clinico*, 1953
**Drammatica fine di un noto musicista*, 1955
**Sola in casa*, 1958
**Una ragazza arrivò...*, 1959
**Le finestre*, 1959
**L'orologio*, 1959
**Un verme al ministero*, 1960
**I suggeritori*, 1960
**Il mantello*, 1960
**L'uomo che andrà in America*, 1962
**L'aumento*, 1962
**La colonna infame*, 1962
**Spogliarello*, 1964
**La telefonista*, 1964
**La famosa invasione degli orsi in Sicilia*, embannet gant Gianni Colla, 1965
**La fine del borghese*, 1966

### Barzhonegoù
**Il capitano Pic e altre poesie*, 1965
**Scusi, da che parte per Piazza del Duomo?*, 1965
**Tre colpi alla porta*, 1965
**Due poemetti*, 1967

### Levrioù sonerezh
**Ferrovia sopraelevata*, 1955
**Procedura penale*, 1959
**Il mantello*, 1960
**Battono alla porta*,1963
**Era proibito*, 1963

### Oberennoù all
**La famosa invasione degli orsi in Sicilia*, 1945
**In quel preciso momento*, 1950, 1955 ha 1963
**Le storie dipinte*, embannet gant Mario Oriani e Adriano Ravegnani, 1958
**Poema a fumetti*, 1969
**[[I miracoli di Val Morel]]*, 1971
**Cronache terrestri, servizi giornalistici*, embannet gant Domenico Porzio, 1972
**Congedo a ciglio asciutto di Buzzati, inediti*, embannet gant Guido Piovene, 1974
**I misteri d'Italia*, Milano 1978
**Dino Buzzati al Giro d'Italia*, embannet gant Claudio Marabini, 1981
**Lettere a Brambilla*, embannet gant Luciano Simonelli, 1985
**Le montagne di vetro*, embannet gant Enrico Camanni, 1990
**Bestiario*, 1991
**La mia Belluno*, a cura della Comunità Montana Bellunese - Assessorato alla cultura, 1992
**Il buttafuoco*, 1992
**La "nera" di Dino Buzzati*, embannet gant Lorenzo Viganò, 2 vol., Oscar Mondadori, Milano, 2002
Kanton Medrigneg

**Kanton Medrigneg** a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Kumunioù
Kanton Medrigneg a yae 9 c'humun d'ober anezhañ : 
* Gouvene ;
* Ilifav ;
* Lanreunan ;
* Loskoed-ar-Mozon ;
* **[[Medrigneg]]** ;
* Merelieg ;
* Sant-Laoueneg ;
* Sant-Vran ;
* Tremorae.

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor

## Liamm diavaez
* Glad kanton Medrigneg
Kanton Plangoed

**Kanton Plangoed** zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 18 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Plangoed a yae 8 kumun d'ober anezhañ : 
* Boursaout ;
* Kersaout ;
* Krehen ;
* Landebiav ;
* Langenan ;
* **[[Plangoed]]** ;
* Pleven ;
* Pludunoù ;
* Sant-Loheñvel.

### Abaoe 2015
Kanton Plangoed a ya 18 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Plangoed]]** ;
* Boursaout ;
* Kersaout ;
* Krehen ;
* Landebiav ;
* Langadiarn ;
* Langenan ;
* Lannandeg ;
* Plelann-Vihan ;
* Pleven ;
* Ploareg ;
* Pludunoù ;
* Sant-Loheñvel ;
* Sant-Maodez ;
* Sant-Melar ;
* Sant-Mikael-Plelann ;
* Sant-Yagu-an-Enez ;
* Trebêran.

## Istor

## Daveoù


## Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Kanton Plouvalae

**Kanton Plouvalae** a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Kumunioù
Kanton Plouvalae a yae 8 kumun d'ober anezhañ : 
* Ar Genkiz-Yuzhael ;
* Langorlae ;
* Lanseeg ;
* Plelin-Tregavoù ;
* **[[Plouvalae]]** ;
* Sant-Yagu-an-Enez ;
* Tregon-Poudour ;
* Tremereg.

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor

## Liamm diavaez
* Glad kanton Plouvalae
Valladolid

**Valladolid** zo ur gêr eus Spagn, ha kêr-benn Kastilha ha León ha proviñs Valladolid.

## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Sant-Yagu-an-Enez

** Sant-Yagu-an-Enez ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plouvalae e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

Plage-du-Rougeret-Saint-Jacut-dla-Mer-by-Rundvald.JPG|Traezhenn "Le Rougeret".

* War aod Mor Breizh emañ Sant-Yagu.
## Istor
* Dont a ra anv ar barrez eus hini ar sant brezhon Yagu.
*Sant-Yagu-an-Enez* a vez graet eus ar gumun e brezhoneg, ha neket *Sant-Yagu-ar-Mor* e-giz ar galleg, rak e-pad pell e oa un enezenn anezhi. Staget e voe-hi tamm-ha-tamm ouzh an douar-bras, gant an traezh berniet a bep tu d'ar roudour, e bae an Argenon ha hini Beaussais. E-pad pell e reas Santyaguiz *l'Isle* (an Enez) eus o c'humun, hag el lec'hanvadurezh e chom roudoù eus ar mare-se, da skouer *le Chef de l'Isle*, ar gêriadenn e penn pellañ ar gourenez.
Eviti da vezañ enkelc'hiet gant eskopti Sant-Maloù e oa stag ouzh eskopti Dol 
*Landoag, pe Landouar (?) e oa anv ar barrez a-raok donedigezh an daou vreur Yagu ha Gwezhenneg, menec'h a Vro-Gembre, a ziazezas ur manati eno er  kantved.
*878 : devet ar manati gant an Normaned
*1008 : adsavet an abati
*1790 : savet ur gumun anvet *Isle-Jacut* ha goude Port-Jacut.
*1873 : anvet * Saint-Jacut-de-la-Mer*.
### 
* E penn kentañ an  kantved e oa Sant-Yagu ur porzh pesketaerezh a-bouez, evit ar brizhilli dreist-holl. E 1930 e oa an eil porzh brasañ e departamant Aodoù-an-Hanternoz. 
Diwar ar mor e veve tud ar gumun, ha daoust dezho bezañ o chom en ur c'hourenez e oa dishañval-mat o zemz-spered diouzh hini tud an trowardroioù. Lod kontadennoù dastumet er c'horn-bro gant Paul Sébillot zo enno fentigelloù diwar-goust Santyaguiz.
* En deiz a hiziv ez eo Sant-Yagu ul lec'h touristel, perc'hennet muioc'h-mui gant tud eus an diavaez, e-kreiz Aod an Emrodez. Beg ar Cheved, traezhenn ar Rougerais hag an Enez Vihan eo al lec'hioù muiañ-gweladennet.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 41 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,66 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 20 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ul letanant eus ar gumun d’an 18 a viz Even 1949 e Boun Xa Cay er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 15,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Jacut-de-la-Mer - Église - AD22 - 16FI5578.jpg|An iliz katolik kozh.
Saint Jacut-de-la-Mer.JPG|An tour-iliz.
Ancienne abbaye de Saint-Jacut-de-la-Mer.jpg|An abati.

* An iliz katolik kozh.
* Iliz katolik *Sant Yagu*.
* An abati.
* Monumant ar re varv dirak ar vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an 8 a viz Du 1925.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tregon-Poudour

**Tregon-Poudour **(*Trégon* e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Plouvalae e departamant Aodoù-an-Arvor.

Kendeuzet e oa bet gant Ar Genkiz-Yuzhael ha Plouvalae d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Bosez-Poudour.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,91 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
## Brezhoneg
* 3,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Trégon - Hautière.jpg|An alez-toet.
Tregon Dolmen (68846255).jpeg|An daol-vaen.

* Alez-toet « La Hautière ».
* Taol-vaen "La Ville-Tinguy".

Trégon - Château de Beaussais - AD22 - 16FI6375.jpg|Kastell "Beaussais".
Trégon - Château de la Ville-Guérif - AD22 - 16FI6377.jpg|Kastell "La Ville-Guérif".
Trégon - Manoir de la Metterie - AD22 - 16FI6376.jpg|Maner "La Metterie".

* Daou gastell hag ur maner.

* Iliz katolik *Sant Petrog*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost . E 1921 e voe dioueliet.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs 1962-2006

### Tud

## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Tremereg

** Tremereg ** (*Tréméreuc* e galleg) zo ur gumun e Breizh e Kanton Plouvalae e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

## Anv
;Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie (1995) : *Tremaruc*, 1139 ; *Tremereuc*, 1163 ; *Tremorich* ?, 1183 ; *Tresmesroc*, 1241 ; *Tremereuc*, *Tremerouc*, 1277 ; *Tremerreuc*, 1352 ; *Tremerrouc*, 1371 ; *Tremerenc*, *Tremereuc*, .

## [[Ardamezouriezh]]

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: nac'het e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 14 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,56 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* 800 soudard eus lu SUA a voe lazhet e **Tremereg** e miz Eost 1944 en emgannoù ouzh ar soudarded alaman.
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 10,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Tréméreuc - Église Saint-Laurent 02.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Laorañs*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. 
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Brezhoneg
* E-kerzh ar bloavezhioù 1930 e votas kuzul-kêr Tremereg ur gouestl evit kelenn ar brezhoneg er skolioù, diwar atiz al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES).
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
*  Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*  Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Botswana

**Botswana** (bro ar bobl Swana) a zo ur vro e su kevandir Afrika, harzoù dezhi gant Namibia er c’hornôg hag en norzh, gant Zambia en norzh, gant Suafrika er su, ha gant Zimbabwe er biz. Gaborone eo ar gêr-benn. Gwechall e oa dindan gwarezveli ar Rouantelezh Unanet, hag anvet e oa **[[Bechuanaland]]**, betek 1966, ar bloavezh ma teuas da vezañ dizalc’h.

Liammoù armerzhel strizh a-walc’h he deus Botswana gant Suafrika, ha pinvidik eo e gondon (diamantoù).

Botswana a zo unan eus ar stadoù stabilañ a zo en Afrika. Un demokratelezh eo, hag hervez an aozadurioù etrebroadel e vez doujet da wirioù mab-den eno.

## Hinad

Berr-berr eo koulzad ar glaveier ha hanter grin eo an hinad. Daoust da se, abalamour da uhelder keñverel ar vro, ha d'al ledred, emañ an hinad da vezañ renket e-touez an hinadoù istrovanel. Er pep brasañ eus ar bloaz n'hall ket ar redoù-avel gleb tizhout ar vro. Ar c'houlz-amzer krin a bad eus miz Ebrel da Here er su ha betek miz Du en norzh (koulskoude e ra muioc'h a c'hlav dre eno). Digor eo ar rann su d'an avelioù yen er goañv, eus miz Mae da fin miz Eost, gant ur gwrezvark krenn a 14&nbsp;°C. Tomm e vez an hañv dre holl gant gwrezvrek krenn a 26&nbsp;°C. Heoliet eo ar vro a-hed ar bloaz, ha muioc'h c'hoazh er goañv. Avelek ha poultrennek e vez e-pad ar c'houlz-amzer krin.

## Rannoù melestradurel
Rannet eo Botswana e 9 distrig.

* Central
* Ghanzi
* Kgalagadi
* Kgatleng
* Kweneng
* North-East
* Ngamiland
* South-East
* Southern

Ouzhpenn d'an distrigoù-se ez eus distrigoù-kêr meret gant kuzulioù-kêr : Gaborone, Francistown, Lobatse, Selebi-Phikwe.

## Liammoù diavaez

* Botswana History Pages
Sant-Maodez

** Sant-Maodez ** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plelann-Vihan e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas unnek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez ar plakennoù en iliz katolik, da lavaret eo 3,04% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. N'eus anv ebet ouzh monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez ar plakennoù en iliz katolik. N'eus anv ebet ouzh monumant ar re varv.
## Brezhoneg
* 16,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Maudez - Château de Thaumatz - AD22 - 16FI5690.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell "Thaumatz".

Saint-Maudez-Croix-monumentale-Calvaire-des-Templiers-face-nord-ouest-byRundvald.jpg |Kroaz ar vered hag an iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Maodez*.
* Kroaz ar vered.

Saint-Maudez (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Distrig Syangja

**Distrig Syangja** (Nepaleg स्याङ्जा जिल्ला ) a zo unan eus 75 distrig Nepal. Un darn eus takad melestradurel Gandaki eo.
Sant-Melar

** Sant-Melar** (pe **Sant-Melar-ar-C'hoad**; *Saint-Méloir-des-Bois* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plelann-Vihan e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv

* Erwan Vallerie (1995) : **Ecclesia sancti Melorii** ? 1130; **Ecclesia sancti Melori**,  1139; **Sanctus Melocus** ?, **Sanctus Melorius** ?, XIVè; **Sancto Melorio prope Bourseult**, 1516.            

Dont a ra an anv *Saint-Méloir* (e galleg) ha *Sant-Melar* (e brezhoneg) deus anv ar priñs Melar.

Testeniekaet evel *Locum Meloci* pe *Locum Melori* e 1163.

## Ardamezioù
"*Skejet*; *ouzh 1 en gul, e maen-bon miliad en argant kizellet warnan gerioù "Victorino iavonio" gant  penn-lizherennoù en sabel ; ouzh 2, en aour  ur wezenn-ivin diframmet en geot; ur wifrell en gul bevennet ouzh           dehoù en argant balirant war ar skej ha karget gant pemp rodig-kentr en aour; e gab en erminoù"*

## Istor
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 22 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez ur blakenn en iliz katolik , da lavaret eo 6,26% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. N'eus anv ebet ouzh monumant ar re varv.
### 
* Eil brezel-bed: d'an 31 a viz Here 1943 e kouezhas un nijerez eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*), ur *[[North American P-51 Mustang|Mustang]]I*, marilhet FD554 ha kodet QC-? e Sant-Melar; mervel a reas he nijour [Norvegia|norvegian].
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel. Mervel a reas ur vaouez bet harzhet er gumun e kamp-bac'h Ravensbrück e 1945, diskleriet e oa bet evit bout bet roet bod da tud eus ar Rezistañs.
## Brezhoneg
* 21,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Méloir-des-Bois (22) Borne milliaire.jpg|Ar bonn.
Eglise de Saint-Méloir-des-Bois.png|An iliz katolik.
Saintm.jpg|Monumant ar re varv.

* Ar bonn miler.
* Iliz katolik *Sant Melar*.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Sant-Mikael-Plelann

** Sant-Mikael-Plelann ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plelann-Vihan e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 20 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez plakennoù an iliz katolik, da lavaret eo 4,30% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. N’eus anv ebet ouzh monumant ar re varv; mervel a reas daou soudard eus ar gumun e Belgia e penn-kentañ ar brezel, unan a voe lazhet d’an 21 a viz Eost 1914 en Arsimont, en 71vet Rujumant Troadegiezh e oa, egile a yeas diwar wel d’an 22 a viz Eost 1914 en Ethe, er  101vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 6 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez *[[Dornier 217|Dornier 217 M-1]]* kodet *6N+ED* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e Sant-Mikael-Plelann gant pevar nijour en he bourzh; un nijour, gloazet-kenañ, a varvas d'ar 15 a viz Eost 1944, douaret e voe e Marigny, departamant Manche (Bro-C'hall); an tri nijour all, daou anezhe bet gloazet, a voe dastumet ha kaset d'ur c'hamp prizonidi-vrezel.
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. N’eus anv ebet ouzh monumant ar re varv.
## Brezhoneg
* 13,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Michel-de-Plelan-Eglise-Saint-Michel-nord-ouest-byRundvald.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Mikael*.

Saint-Michel-de-Plelan-Monument-aux-Morts-byRundvald.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv el leurgêr, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Trebêran

** Trebêran ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plelann-Vihan e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 23 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,48 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
## Brezhoneg
* 10,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Trébédan (22) Église Saint-Germain 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Jermen*.

Château du Chalonge, Trebedan, Cotes d'armor 20201010 153217.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell "Chalonge".

Trébédan (22) Monument aux morts.JPG

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn  ha kartenn-bost .
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** (15 a viz C'hwevrer 1564 – 8 a viz Genver 1642) a oa ur fizikour hag ur steredoniour italian en  kantved a c'hoarias ur perzh bras en Dispac'h skiantel. Krouet gantañ diazezoù ar skiantoù mekanikel. Dizoloet en doa peder loarenn vrasañ ar blanedenn Yaou ha brudet en doa teoriennoù Nicolaus Copernicus. Sevel a reas an Ofis santel a-enep dezhañ ha rediet e voe da zilezel e dezenn. Tremen a reas fin e vuhez bac'het en e di.

## Bugaleaj
Galileo a oa bet ganet e Pisa d'ar 15 a viz C'hwevrer 1564, mab da Vincenzo Galilei ha Giulia Ammannati, hini henañ ar seizh bugel.

Abaoe ma oa bihan en doa ur c'houestoni labour-dorn bras hag ur skiant evezhierezh eus ar c'hentañ. Bugel e c'hoarie sevel maketennoù ar mekanikoù en doa bet gwelet.

Enskrivet e voe gant e dad e skol-veur Pisa e lec'h ma heulias kentelioù medisinerezh. N'en deus ket bet e skrid-testeni dre ma n'echuas ket e studioù.

## E anv
Al lesanv Galilei a zo deuet a-ziwar anv unan eus e hendadoù, Galileo Bonaiuti, ur medisin, kelenner skol-veur ha politikour en devoa bevet e Firenze etre 1370 ha 1450. An diskenidi o devoa cheñchet o anv familh Bonaiuti (pe Buonaiuti) da Galilei evit enoriñ anezhañ e fin ar .

Galileo Bonaiuti a oa bet beziet e bazilikenn Santa Croce e Firenze, ha 200 vloaz war-lerc'h e oa beziet Galileo Galilei er memes iliz.

Boaz a oa e-kreiz ar  da eñvel er familhoù eus Toskana ar mab henañ o adkemer anv e zud. Galileo Galilei a c'hellfe neuze bezañ bet anvet evel-se n'eo ket ret dre anv e hendad Galileo Bonaiuti.

## Dizoloadenn e c'halvedigezh:
E 1583 e krogas Galileo da vezañ kelennet war ar matematik gant Ostilio Ricci. N'eo ket anavezet mat an den-se, met gouzout a rae liammañ an damkanoù hag an taolioù arnod pleustrek, ar pezh a oa ral er mare-se.

Da 19 vloaz, en iliz-veur Pisa, e verz ul lamp hag a oa o vrañsigellat, en deus bet ar menoz da lakaat an horolaj evit muzuliañ an amzer. Hogen n'eo nemet e fin e vuhez, e 1638, e embannas ul levr e lec'h ma tisplegas e zizoloadenn.

Dedennet gant ar pezh en deus graet Euklides, Galileo a chom a-sav gant ar medisinerezh evit mont war ar matematik. Pa oa c'hoazh studier e tizoloas lezenn an izokronism hag an horolajoù, prantad kentañ eus ar pezh a vo dizoloadenn ur skiant nevez : ar mekanikerezh. E-pad e vuhez a-bezh e nac'has Galileo en em welet evel ur c'helenner e-giz ar re all, setu perak en do a-hed e vuhez ur bern enebourien.

## Liammoù diavaez
* Galileo Galilei 
* Levraoueg Galileo
Gwilde-Gwengalon

** Gwilde-Gwengalon **a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dinan e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 32 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,45 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur marichal-lojeiz eus ar gumun d’an 13 a viz Ebrel 1950 en ospital  e Cholon e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'ar 7 a viz Genver 1959 en Aljer.
## Brezhoneg
* 12,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Vildé-Guingalan, église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

Ecole-vilde-guingalan.jpg|An ti-skol.


## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Gwynfor Evans

**Gwynfor Evans** (pe *Gwynfor Richard Evans*, e anv en e hed) a oa ur politikour kembreat, e penn Plaid Cymru. Ganet e oa bet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1912 en Y Barri ha marvet d'an 21 a viz Ebrel 2005 e Pencarreg. Unan eus politikourien bouezusañ Kembre eo bet en . Prezidant ar strollad Plaid Cymru e voe etre 1945 ha 1981, hag an hini kentañ eo bet o c'hounit ur sez kannad e Ti ar C'humunioù, e Londrez, en anv Plaid Cymru, e 1966. Skrivet en deus ivez meur a levr a denn da istor pe da bolitikerezh Kembre. 

## Oberennoù
**Aros mae* (1971), O Chom Emañ
**Wales Can Win* (1973), Kembre a c'hall Gounit
**Land of my Fathers* (1974), Bro ma Zadoù
**National Future For Wales* (1975), un dazont broadel evit Kembre 
**Diwedd Pyrdeindod* (1981), Diwezh ar Vreizhveuradelezh
**Bywyd Cymro* (1982), Buhez ur C'hembread
**Seiri Cenedl* (1986), Saverien ar Vro
**Pe Bai Cymru'n Rhydd* (1989), Ma vefe dieub Kembre
**The Fight for Welsh Freedom* {2000), Ar stourm evit Frankiz Kembre
**Cymru o Hud* (2001), Hud Kembre

### Levrlennadur
*Rhys Evans, *Gwynfor Rhag Pob Brad* (2005)
**Gwynfor Evans*, Ar Vro 38, Gouere-Eost 1966, p. 59
**Gwynfor Evans parle à Ar Vro*, Ar Vro 39-40, Kerzu 1966, p. 1
**Gwynfor Evans e Breizh*, niverenn e-maez koumanant, Hor Yezh, 1986, 200p.
Pludunoù

** Pludunoù ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plangoed e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv

* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Pludunou**, 1330; **Pluduno**, 1441
* Bernard Tanguy (1992) : **Eccl. de Pludunou**, v. 1330; **par. de Pledunou**, 1341; **Pluduno**, 1350, 1423, 1426;
* Erwan Vallerie (1995) : **Pludunou**, 1330; **Pledunou**, 1341; **Pluduno**, 1423, 1516; **Pleduno**, 1630; 

Gerdarzh ː Diwar anv ur sant. En hen-vrezhoneg *Tut(g)nou.* 

## Ardamezioù
N'ez eus ket, evit ar poent

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,51% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas tri soudard eus ar gumun hag unan all a yeas diwar wel e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, lazhet e voe unan eus an 2vet Rujumant Troadegiezh e Tamines,  unan eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh e Châtelet, unan a varvas pa oa bet prizoniet e Gelbressée, er 45vet Rujumant Troadegiezh e oa, hag unan eus ar 47vet Rujumant Troadegiezh a yeas diwar wel e Falisolle.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hag ur soudard el lu gall a oa o terc’hel Aostria e 1945.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ul letanant eus ar gumun d’an 19 a viz Du 1949 e Bien Hoa e Kochinsina er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 10,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de Boisfeuillet (Pluduno, Côtes-d'Armor).jpg|Ar maner.
Pluduno_Château_de_Monchoix.jpg|Ar c'hastell.

* Maner "Boisfeuillet", .
* Kastell "Monchoix", .

Pluduno_église.jpg|An iliz katolik.
Croix monolithe Pluduno 1.png|Ar groaz.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Kroaz *Ville Échet*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2020

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Sant-Loheñvel

**Sant-Loheñvel** (*Saint-Lormel* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plangoed e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv
* Sancto Lormello en 1516, 
* Saint Lormel en 1709.
## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,90% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911;  unan anezhe a voe lazhet e Jemeppe-sur-Sambre e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, soudard e oa en 48vet Rujumant Troadegiezh; lazhet e voe unan all e Boezinge  e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudard e oaen 79vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 9 a viz Meurzh 1945 e kouezhas un nijerez *[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] LFIX*, marilhet MJ623 ha kodet DL-?, eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Sant-Loheñvel; he nijour a voe gloazet.
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 12,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Ancienne eglise St Lormel 2.png|*Sant Loheñvel*.
Saint-Lormel église.jpg|*Sant Luner*.

* Iliz katolik *Sant Lormel*.
* Iliz katolik *Sant Luner*, 1864.

Saint-Lormel château 2.jpg|Ar c'hastell.
Saint-Lormel Château de l'Argentaye chapelle.jpg|Ar chapel.

* Kastell "L'Argentaye".

Stele-FFI-Aime-Poulain-Gerard-Lemire-Saint-Lormel-VieuxBourg-22BZH-byRundvald.jpg|Monumant ar Rezistanted.

* Monumant an daou rezistant eus ar gumun bet lazhet eno d'ar 4 a viz Eost 1944.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
## Notennoù ha daveoù
Tremorae

**Tremorae** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
Medrigneg er c'hornôg ha Sant-Meven er reter eo ar c'humunioù amezek. 

Ar Meu, ar Grehedan har ar Bourien eo ar stêrioù a gaver er gumun.

## Dezougen

War al linenn hent-houarn Sant-Meven Loudieg, serret, emañ Tremorae.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Dufresne e anv, hag ur c'hure, Dreux.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
Mervel a reas 82 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,62 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Kemeret e voe 2 000 Lur en ti-post, gant nav ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ an 2 a viz Even 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Lazhet e voe ur vaouez nann-soudard bet ganet er gumun e Maizet gant ur vombezadeg e-pad Emgann Normandi, d'an 30 Even 1944.
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, hervez monumant ar re varv. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
Mervel a reas ur serjant eus ar gumun  d’ar 4 a viz  Ebrel 1949 e Phuong Hiep er Viêtnam. 
#### [[Brezel Aljeria]]
Mervel a reas daou soudard.
## Brezhoneg
* 10,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*, adsavet e 1838 ha 1945. Chom a ra un nebeut elfennoù kozh evel an horolaj-heol eus 1691 en dalbenn kreisteiz.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost . 
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
* tremorel.bzh, lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveoù
Sant-Laoueneg

**Sant-Laoueneg** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Medrigneg e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Sant-Laoueneg.
## Ardamezioù
* N'eus ket, nag ardamezioù.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) : **Sanctus Leonocus**, XIVt; **Saint           Louennec** ?, 1453; **Sancto Leonoco**, 1516; **S. Lanneus**, 1630.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,02% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe un ofisour d’an 22 a viz Eost 1914 e Maissin e Belgia, penn-batailhon e oa en 19vet Rujumant Troadegiezh.

## Brezhoneg
* 8,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Launeuc - Château de La Hardehouinais - AD22 - 16FI5678.jpg|Ar c'hastell.
Château de La Bruyère (Saint-Launeuc).jpg|ar Vrugeg.

* Kastelloù "La Hardehouinaye" hag ar Vrugeg.

Église saint leonore à saint launeuc 03 - wiki takes 22 - pradigue.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Leonor*.

If séculaire à Saint-Launeuc.jpg|An ivinenn.
Calvaire a Saint Launeuc 02 - wiki takes 22 - pradigue.jpg|Ar c'halvar.

* Un ivinenn hag ur c'halvar e-tal an iliz katolik.

Chapelle Notre-Dame de Bon Secours (Saint-Launeuc).jpg|Ar chapel.

* Chapel *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
* Jili Breizh, breur an dug Frañsez Iañ, drouklazhet e kastell La Hardouinaye en noz etre ar 24 hag ar 25 Ebrel 1450, mouget etre div vatarasenn, war urzh Artur de Montauban, muiañ karet Frañsez. 
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* J.-B. : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne*; 1779; 
* A. MARTEVILLE ha P. VARIN, gwirierien ha reizherien Ogée. 1843.
* Régis de SAINT-JOUAN : *Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor. Sant-Brieg. 1990
* Bernard TANGUY : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor.* Chasse-Marée -  ArMen, 1992
* Jean-Yves LE MOING : *Les noms de lieux bretons de Haute Bretagne*. Coop Breizh. 1990

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Sant-Vran

Vue village saint-vran - wiki takes 22 - pradigue.jpg

**Sant-Vran** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Medrigneg e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Sant-Vran.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 81 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,28 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; en o mesk e oa ur rezistant bet fuzuilhet d'an 9 a viz Gouhere 1944 e Pleuloc'h gant an Alamaned hag un den nann-soudard bet lazhet d'an 3 a viz Eost 1944 gant an Alamaned ivez e Sant-Vran.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe  ur penngorporal eus ar gumun d’ar 6 a viz Ebrel 1950 e Bo Thao e Kochinsina er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d'an 3 a viz Here 1956 en El-Ghicha.
## Brezhoneg
* 12,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir de Perfaux - Saint Vran.jpg|Ar peulvan.

* Peulvan "Perfaux".

Église de saint-vran 01 - wiki takes 22 - pradigue.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Vran*.

Vue générale monument aux morts saint vran -wiki takes 22 - pradigue.jpg|Ar monumant.
Mortier saint-vran 01 -wiki takes 22 - pradigue.jpg|Ar mortez.

* Monumant ar re varv gant ur mortez,e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ti-kêr
## Notennoù ha daveoù
Roll ar Pennoù Stad e 173

Pennoù Stad ar bloaz 172 - Darvoudoù ar bloaz 173 - Pennoù Stad ar bloaz 174 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

****[[Kush]]** - Amanikhalika, Roue Kush (170-175)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Han) - Ling, Impalaer Sina 168-189)
***[[Korea]]** - Teir rouantelezh Korea
****[[Silla]]** - Adalla, Roue Silla (154–184)
****[[Baekje]]**- Chogo, Roue Baekje (166–214)
****[[Goguryeo]]** - Sindae, Roue Goguryeo (165–179)

## Europa

***[[Iberia ar C'haokaz]]** - Pharsman III, Roue Iberia ar C'haokaz (145-185)
***[[Impalaeriezh Roman]]** - Marcus Aurelius, Impalaer Roman (161-180)

## Reter-kreiz

**[[Osroene]]** -Abgar VIII - Roue Osroene (167-177)
***[[Parthia]]** - Vologases IV - Roue Parthia (147-191)
Greanterezh

Ar **greanterezh**, pe **industriezh**, eo an darn eus an armerzh a ra war-dro oberiañ madoù. Dindan e furm a-vremañ e oa deraouet ar greanterezh er bloavezhioù 1800, harpet gant an araokadenn deknikel. Kendalc'het eo da ziorren betek hiziv. Kalz broioù araokaet ha broioù damaraokaet, evel Sina pe India zo bras pouez ar greanterezh enno.
Chilatherina lorentzii

**Chilatherina lorentzii** a zo ur spesad a besk eus kerentiad ar Melanotaeniidae. Fall tre eo anavezet hag e stêrioù Sermowai ha Tawarin e norzh Pappoua ar C'hornaoueg hag e Puive Creek e Pappoua Ginea-Nevez e vez kavvet hepken.

## Liammoù diavez

*Chilaherina Lorentzi
*Chilatherina Lorentzi war Fishbase
Rannvroioù ha Pobloù Kengred

Ar c'hevread Rannvroioù ha pobloù kengred a zo ur c'hevre a strolladoù rannvroelour pe broadelour eus ar c'hreiz pe eus an tu-kleiz oberiant war dachenn ar Republik C'hall.

## Izili

E-barzh **Rannvroioù ha pobloù kengred** ez eus 10 ezel.

Ar RPFC a oa bet un ezel eus 1994 da 1999
Ar C'hevread Savoazian, en doa gounezet ur sez a sellour a oa bet kaset kuit e 2004.
Frankiz Breizh a zo aet da get e 2008

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Vojvodjanski Prokret

**Vojvodjanski Prokret** a zo ur strollad politikel emrennour a striv da c'hounid un emrenerezh brasoc'h evit proviñs Voivodina, e Serbia. Krouet e oa bet e 1998 dre unvaniezh meur a aozadur lec'hel. Kemeret en deus perzh e dilennadegoù 2000 en un doare dizalc'h pe asambles gant an eneberezh demokratel ha gounezet en doa daou sez e parlamant ar broviñs.

Abaoe 2005 eo teuzet e-barzh Strollad Voivodina en deus bodet meur a strollad a-du gant an emrenerezh pe an dizalc'hiezh.
Ruskad (kumun)

:*Evit sterioù all, gwelit [[Ruskad]]*

** Ruskad ** zo ur gumun e Breizh e kanton Matignon, e departamant Aodoù-an-Arvor (*Ruca* er yezh ofisiel nemeti).
## Douaroniezh
## Anv
* Bernard Tanguy (1992) ː *Ruscha*, *Rucha*,  ; *Rucha*, 1209 ; *Ruscha*, *Rusca*, 1232 ; *Ruscha*, *Rucha*, 1233 ; *Ruscha*, *Rusca*, 1257 ; *Ruca*, war dro 1330.
* Erwan Vallerie (1995) : *Ruska*, *Rucha*, 1187 ; *Rusca*, 1232 ; *Ruca*, 1516 ; *Rues*, 1516 ; *Ruës*, 1731.
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 26 gwaz abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,65 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 11,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Ruca 2012.jpg|An iliz katolik.
Ruca_chapelle_1.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Chapel *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv e-tal mont-tre ar vered nevez; dioueliet e voe d’ar 7 a viz Du 2021; luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Notennoù ha daveoù
Sant-Denwal

** Sant-Denwal ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Matignon e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 23 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,32 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou anezhe e Belgia e penn kentañ ar brezel, unan a voe lazhet  d’an 22 a viz Eost 1914 e Châtelet, en 25vet Rujumant Troadegiezh, egile a varvas d’an 30 a viz Eost 1914 e Gembloux, soudard e oa er memes rujumant.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 4,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Guyomarais.JPG|Ar c'hastell.

* Kastell "La Guyomarais".

Mémorial du marquis de la Rouërie.jpg

* Bez ha maen-koun Markiz ar Roueri.

SAINT DENOUAL.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Stevan*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud bet marvet eno
* Armand Tuffin ar Roueri, brogarour breton, 30 a viz Genver 1793.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kensonenn gweuz-drekstaon dre serriñ divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-drekstaon dre serriñ divouezh treuzskrivet [k͡p] hervez reolennoù al LFE.

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar gensonenn drekstaon dre serriñ divouezh ([k]) hag ar gensonenn diweuz dre serriñ divouezh ([p]).

Implijet e vez stank ar son-mañ er yezhoù komzet e kornôg hag e kreiz Afrika.

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn gweuz-drekstaon
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn dre serriñ
* Kensonenn divouezh