open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montigny-en-Ostrevent

**Montigny-en-Ostrevent** zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall. 
## Istor
### 

* Digoret e voe ar porzh-houarn e 1846 (linenn Douai-Valenciennes).
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau Montmorency Montigny-en-ostrevent.JPG|Kastell Montmorency, .
Eglise Saint-Nicolas Montigny-en-Ostrevent.JPG|Iliz katolik *[[Nikolaz Mira|Sant Nikolaz]]*, 1843.
Chateau Lambrecht Montigny-en-ostrevent.jpg|Kastell Lambrecht, 1853.
Eglise Saint-Charles Montigny-en-ostrevent.JPG|Iliz katolik *Sant Charlez*, 1935.

## Armerzh
## Melestradurezh

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2022

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:6000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:700 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:350 start:0

BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2006 text:2006
  bar:2007 text:07
  bar:2022 text:22
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 707
 bar:1800 from:0 till: 723
 bar:1806 from:0 till: 725
 bar:1821 from:0 till: 841
 bar:1831 from:0 till: 859
 bar:1836 from:0 till: 806
 bar:1841 from:0 till: 850
 bar:1846 from:0 till: 827
 bar:1851 from:0 till: 733
 bar:1856 from:0 till: 729
 bar:1861 from:0 till: 772
 bar:1866 from:0 till: 817
 bar:1872 from:0 till: 840
 bar:1876 from:0 till: 901
 bar:1881 from:0 till: 855
 bar:1886 from:0 till: 836
 bar:1891 from:0 till: 805
 bar:1896 from:0 till: 827
 bar:1901 from:0 till: 849
 bar:1906 from:0 till: 898
 bar:1911 from:0 till: 917
 bar:1921 from:0 till: 812
 bar:1926 from:0 till: 2405
 bar:1931 from:0 till: 2934
 bar:1936 from:0 till: 2565
 bar:1946 from:0 till: 2848
 bar:1954 from:0 till: 3596
 bar:1962 from:0 till: 5657
 bar:1968 from:0 till: 5756
 bar:1975 from:0 till: 5660
 bar:1982 from:0 till: 5489
 bar:1990 from:0 till: 5452
 bar:1999 from:0 till: 4848
 bar:2006 from:0 till: 4793
 bar:2007 from:0 till: 4785
 bar:2022 from:0 till: 4588
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:

• Andonioù : Cassini hag EBSSA
* Etre renabloù 1921 ha 1926 e voe ur c'hresk a 296% er boblañs goude savidigezh karterioù-annez evit ar vengleuzourion hag ur skol.

## Tud
Apelles

**Apelles** zo un anv henc'hresianek en Henamzer:

* Apelles Kos, livour
* Apelles Smyrna, abostol er , diskibl da Paol Tars,
Frau Trude

****** (*An itron Trude* e brezhoneg) zo unan eus berrañ kontadennoù ar vreudeur Grimm, niverenn 43 en o dastumad kontadennoù. Er c'hentañ embannadur avet e oa anvet *Die wunderliche Gasterei*. Hervez klenkadur Aarne-Thompson eo ur gontadenn en doare 334. 

Er gontadenn-mañ e weler an Droug o trec'hiñ war ar bugel. met ar vugale disent a vez kastizet dalc'hmat e kontadennoù ar vreudeur Grimm.

## Levrlennadur
* *Rapunzel ha pemp kontadenn all*, Jacob ha Wilhelm Grimm, troet gant Mark Kerrain, skeudennaouet gant Maël Vérot, Sav-Heol, 2011. ISBN 978-2-9534848-5-4. Gwelout ivez : BNF cb42400085n
* *[[:s:de:Frau Trude|Frau Trude]]* war Wikimammenn en alemaneg.
Grimm

**Grimm ** zo un anv-tiegezh alamanek.

* Friedrich Melchior Grimm (1723-1807), skrivagner gallek alaman.
* Jacob ha Wilhelm Grimm
** Jacob ha Wilhelm Grimm, (1785-1863 ha 1786-1860), yezhourien, ha gwerinonourien, aozerien Kontadennoù Grimm;
* David Davidovitch Grimm, (1864-1941), politikour rus;
* Hans Grimm (1875-1959), skrivagner alaman.
* Alois Grimm (1886-1944), jezuit alaman, krouget gant an Nazied ;

## Yezhouriezh
* Lezenn Grimm diwar-benn « ar c'hentañ kemmadur kensonennek » gant Jacob Grimm.

## Pennad kar
*Grim
Frau Holle

**Frau Holle**, pe *An Itron Holle*, zo unan eus kontadennoù ar vreudeur Grimm, hag a oa en embannadur kentañ e 1812, daskemmet en embannadur 1857. An anv roet d'ar vaouez vojennel a ra an erc'h er broioù alamanek eo.

## Ar gontadenn
Ur plac'hig a vez graet vil dezhi gant he lezvamm ha ne gar nemet he merc'h. Pa gouezh gwerzhid ar plac'h er feunteun eo ken spontet o soñjal e vo krozet ma lamm en dour ar feunteun. Er goueled e kav an itron Holle, ur gozhiadez hir he dent, a zo o chom us d'ar c'houmoul. Labourat a ra ar plac'hig eviti, adober a ra he gwele ha hejañ ar golc'hedoù ma kouezh ar pluñv evel erc'h war an douar. 
Ur pennad goude, setu ar plac'h o c'houlenn distreiñ d'ar gêr, ha goloet eo gant ur glav aour evit he zrugarekaat eus al labour he deus graet.
Pa erru er gêr eo degemeret mat abalamour d'an aour. Fellout a ra d'he lezvamm kas he merc'h ivez da gerc'hat aour. Met ar plac'h lezirek ne ra ket mat he labour, ha displijout a ra da Frau Holle. Peg-du a chomo stag outi abalamour da se.

## Displegadenn gevredigezhel
Er gontadenn e kaver ur gevredigezh a wechall ma timeze ar merc'hed (al lezvamm) d'un den koshoc'h egeto, bet dimezet a-raok hag intañvet, ha pa varve an tad e save bec'h etre ar vugale eus an dimeziñ kentañ ha re an eil.
Disheñvel eo amañ poltred an div hanterc'hoar, unan koant ha kalonek, eben vil ha lezirek.

Enoret eo ar plac'hig kalonek e-skoaz he c'hoar lezirek.




## Doueez

## Efteling
E park diduamant Efteling e vez Frau Holle oc'h ober erc'h.

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Hel (doueez)
Tiriad Antarktika Breizh-Veur

**Tiriad Antarktika Breizh-Veur**, pe **Tiriad Antarktikel Breizhveuriat** (*British Antarctic Territory* (BAT) e saozneg) zo ul lodenn eus Antarktika hag a vez gwelet gant ar Rouantelezh-Unanet evel unan eus an Tiriadoù Tramor Breizh-Veur, a zo 14 anezho.
Dub Inc

**Dub Incorporation** pe **Dub Inc** a zo ur strollad reggae gall savet e 1997 e Saint-Étienne (Loire).

## Istor
Savet e oa bet ar strollad e 1997 . 

## Izili
* Hakim "Bouchkour" Meridja – *Kan, binvioù-stekiñ*
* Aurélien "Komlan" Zohou – *Kan, binvioù-stekiñ*
* Frédéric Peyron – *Touchennaoueg*
* Abdenour "Binour" Khenoussi – *Gitar-boud*
* Jérémie Gregeois – *Gitar kentañ*
* Mathieu Granjon – *Gitar skank*
* Grégory "Zigo" Mavridorakis – *Taboulinoù*
* Idir Derdiche – *Touchennaoueg*

## Pladennoù
### Maksioù
* 1999 : *Dub Incorporation 1.1*
* 2001 : *Version 1.2*
### Studio
* 2003 : *Diversité*
* 2005 : *Dans le décor*
* 2008 : *Afrikya*
* 2010 : *Hors contrôle*
### Live
* 2006 : *Dub Inc live* (CD/DVD)

## Liammoù diavez

* Lec'hienn ofisiel
* www.dubincfans.fr 
* Dub Incorporation war MySpace
* Dub Incorporation war Facebook
Gwerzhid

Ur **werzhid** zo ur benveg, anezhañ ur vazh koad, tevoc'h ul loden anezhi, hag servij da nezañ gloan, pe lin, pe kanab, pe kotoñs.

## Lennegezh
E meur a gontadenn-bobl, evel « Ar Goantenn e Koad ar C'housk », gant Charles Perrault, e vez kaoz eus merc'hed piket gant o gwerzhid. Krediñ a reer e oant gwerzhidoù metal lemm. E gwirionez e oant piket gant ar beg a oa en houarn hag a zo anvet hinkin e brezhoneg. Er gontadenn-se e kousk ar briñsez e-pad kant vloaz goude ar flemmadenn war-lerc'h klevout mallozh ur voudig a lavaras « *e vije flemmet hag e varvje* ».

## Rod-nezañ

War-dro an XIIIvet kantved e dije bet ijinet ar rod-nezañ.


File:1017_-_Keramikos_Museum,_Athens_-_Spindle-whirls,_10th_century_BC_-_Photo_by_Giovanni_Dall'Orto,_Nov_12.jpg|Gwerzhid en Hellaz kozh
File:Woman spinning BM VaseD13.jpg| Maouez o nezañ hervez un oinochoe gwenn,war-dro 490&nbsp;BC, eus Locri, Italia. British Museum, London.
Image:Hunterian Psalter c. 1170 Eve spinning.jpg| Eva oa nezañ, ganti ur werzhid en he dorn: Hunterian Psalter, *ca* 1170 (Glasgow University Library)
File:Ramallah spinner.jpg| Paotr e Ramallah o nezañ gloan
File:PokharaTibetan.JPG| Maouez eus Tibet, repuet en Pokhara, e Nepal


## Levrlennadur
* Scheuermeier P. *Bauernwerk in Italien des italienischen und rätoromanischen Schweiz*, II, Bern 1956
* Wild J. P. *Textile Manufacture in the Northern Roman Provinces*, Cambridge 1970
* Gottschalk R. *Ein spätrömischer Spinnrocken aus Elfenbein*, in *Archäologisches Korrespondenzblatt*, 26, pp. 483-500 1996
* Larsson Lovén L. *The Imagery of Textile making. Gender and Status in the Funerary Iconography of Textile Manufacture in Roman Italy and Gaul*, Göteborg 2002
Louad (disheñvelout)

**Louad** zo un anv brezhonek
**louad* (ha *louaded* el liester), unan eus an anvioù niverus a vez graet eus ur genaoueg, pa vez lavaret *louaderezh* eus e oberoù,
*kumun Louad pe *Loiad*, e kanton Ploermael.

## Notennoù
Tria nomina

D'ar Romaned, e Roma an Henamzer, e oa teir lodenn en anv, pe tri anv, un doare-envel a oa anvet an **tria nomina**, hag a oa a orin etrusk, implijet gant ar batrisianed, ha goude gant ar blebeianed dre ma c'hounezent gwirioù. 

Diazezet eo studi an anvioù-tud roman war an testenioù lennegel hag an enskrivadurioù war ar bezioù.

## An tri anv
Bez e oa ar praenomen, an nomen, hag ar c'h-cognomen.

### Praenomen

Da gentañ e teue ar praenomen a veze berraet pa veze un *nomen* war e lerc'h. D'ur paotr e veze roet praenomen un hendad, pe un anv a glote gant e c'hanedigezh: *Primus* evit ar bugel kentañ, *Lucius* « ganet da c'houloù-deiz » hag a deu eus *lux, lucis* (« gouloù »).

### Nomen
An *[[nomen]]*, a echu en *-us/ius* peurvuiañ, eo an anv-tiegezh, hini ar gens, an tiegezh ledan .

### Nomen

Ar c'h- *[[cognomen]]* — lesanv— a oa un anv personel da gentañ, met a-benn ar fin e veze legadet d'ar vugale, hag e oa anv ur skourr eus ar *gens*. Cicero a oa ul lesanv, eus *cicero*, hag a deu eus *cicer*, « pizenn sizez » (abalamour d'un hendad a oa ouzh e zremm un darouedenn kement hag ur bizenn sisez). Skourr tiegezh tad Neron a oa lesanvet *Ahenobarbus*, « barv arem » (rous eta). Kemmañ ar c'h-*cognomen* a c'halled e-kerzh ar vuhez. Ur jeneral hag a veze trec'h a veze lesanvet diwar anv ar bobl trec'het : 
Scipio Africanus a oa bet trec'h war armeoù Kartada, an impalaer *Claude le Gothique*, a oa bet trec'h war ar C'hoted, *[[Germanicus]]*, trec'h war ar C'hermaned.
Bevin

**Bevin** zo :
* Kig bevin
* un anv-tiegezh saoznek a c'hallfe dont eus distresadur an anv kembraek Bevan.

## Tud
* Elway Bevin (1554–1638) sonaozour saoz, pe kembreat.
* Ernest Bevin, politikour saoz

## Pennadoù kar
*Beavan
*Bevan
*Bevins
Tylwyth Teg

An **Tylwyth Teg**, pe an *dud vadelezhus*, eo anv kembraek ar boudiged anvet ivez *Bendith y Mamau*, da lavarout eo *bennozh ar mammoù*. Betek deroù an  kantved e krede ar bobl e veve an Tylwyth Teg e lec'hioù zo, evel nimfenned Hellaz kozh, pe sidhe iwerzhon. E-touez al lec'hioù-se e oa Llyn y Fan Fach. Kerzhout a rae an Tylwyth Teg a-hed gwenodennoù a oa dañjerus d'an dud ergerzhout drezo.

## Levrlennadur
*Hugh Evans, *Y Tylwyth Teg* (Lerpwl, 1935; pevare embannadur , 1950)
*John Owen Huws *Y Tylwyth Teg* (Gwasg Carreg Gwalch, 1987) ISBN 0-86381-073-X
*Owen Wynne Jones: *Straeon Glasynys*, embannet gant Saunders Lewis (Y Clwb Llyfrau Cymraeg, 1943)
Tro Breizh 2010

**Tro Breizh 2010** (pe **Tour de Bretagne** ez-ofisiel) a zo bet redet eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2010. Evit an eil gwech e voe dibabet kregiñ ar redadeg e Jerzenez.

## Tennadoù

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Tro Breizh 2011

**Tro Breizh 2011** (pe **Tour de Bretagne** ez-ofisiel) a voe aozet eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2011.

## Tennadoù

## Skipailhoù pedet
*  (1): LKT Team Brandenburg.
*  (1): Team Vorarlberg.
*  (3): Wallonie Bruxelles - Crédit Agricole, EFC - Quick Step Cycling Team, Omega Pharma Lotto Davo.
*  (5): Brest Iroise Cyclisme 2000, Saur - Sojasun, Bretagne-Schuller, Team U Nantes Atlantique, Dibabidi marc'h-houarn Breizh.
*  (2): Endura Racing, Skipailh broadel.
*  (1): Skipailh broadel.
*  (5): Roubaix Lille Métropole, Big Mat - Auber93, VC La Pomme Marseille, CC Nogent-sur-Oise, Skipailh an Arme-zouar.
*  (1): Rabobank Continental Team.
*  (1): Joker Merida.
*  (1): Itera - Katusha.
*  (1): Atlas Personal.
*  (1): Kelly Benefit Strategies - Optumhealth.

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Afon Cynfal

Ur stêr (kembraeg : *afon*) e menezioù Meirionnydd e kreisteiz kontelezh Gwynedd eo an **Afon Cynfal**.

## Gerdarzh
Un anv den e vije Cynfal, da dostaat ouzh Cynan e kembraeg, ouzh Konvael ha Konan e brezhoneg.

## Red
Redek a ra a-hed 10 km eus harzoù ar Migneint da gemberiñ gant ar stêr Dwyryd.

## Lennegezh
Kaoz zo anezhi e meur a gontadenn-bobl. 

### Llech Gronw
Mont a reer da welout *Llech Gronw* pe *Llech Ronwy*, pezhioù sklentennoù hir ha toull e-kichen Llety Nest tost d'ar Bont Newydd. Hervez ar vojenn ez eo ar maen a voe lakaet gant Gronw Pebr (pe : Gronwy Pefr), unan eus harozed ar Mabinogi, etre eñ ha goaf Lleu Llaw Gyffes. Serc'heg e oa da Vlodeuwedd ha mennout a reas Lleu Llaw Gyffes kas an dorzh dezhañ pa oa bet o kousket gant e vestrez. Teurel a reas e c'hoaf dezhañ, ha treuzet e voe ar garreg ha korf Gronw ivez ; setu an istor a lenner e *[[Math fab Mathonwy]]*, pevare skourr ar Mabinogi.

Nepell alese emañ *Bryn Cyfergyr* (*Bryn Cyfergyd* hiziv), meneget ivez er pevare skourr.
Mjöllnir

**Mjöllnir** (pe **Mjǫllnir** pe **Mjölner**) eo morzhol Thor, doue ar gurun e mojennoù Skandinavia. Er mojennoù-se eo deskrivet Mjöllnir evel un arm spontus, gouest da gompezañ ar menezioù. Kontañ a reer e oa bet krouet Mjöllnir gant daou gorrigan, Brokkr ha Sindri, evit an doue Thor, war urzh Loki. Barrek e oa ar morzhol-se da flastrañ pep tra, da vrasaat ha da vihanaat evel ma kare, kenkoulz ha da zistreiñ e dorn Thorn war-lerc'h ma oa bet stlapet gant hennezh.
Inizi Turks ha Caicos

An **Inizi Turks ha Caicos** (*Turks and Caicos Islands* e saozneg, berraet e **TCI**), zo inizi er Mor Karib, er gevred da Inizi Bahamas, hag en hanternoz da Haiti, hag un Tiriad Breizhveuriat Tramor. Un tregont enezenn zo anezho, ha 497 km² en holl. Cockburn Town, e Grand Turk Island, eo ar gêr-benn.

## Istor
Dizoloet e voe an inizi en 1512 gant Juan Ponce de León. E 1681 e teuas trevadennerien eus Bermuda hag e voe staget ouzh ar gurunenn saoz. 

Lod eus ar Bahamas e oant betek 1848, goude e voent staget ouzh Jamaika betek 1962, ouzh ar Bahamas adarre betek 1973, ha neuze e teujont da vout un Tiriad Breizhveuriat Tramor.

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Kanienn Cheddar

**Kanienn Cheddar** (*Cheddar Gorge* e saozneg) zo ur ganienn e Menezioù Mendip, e Bro-Saoz, e Somerset, nepell diouzh bourk Cheddar, ma vez graet Keuz Cheddar, brudet e Breizh-Veur.
Gabriel Lannuzel

**Gabriel Lannuzel**, ganet e 1888, zo ur soudard breizhat, skrivet e anv war monumant ar re varv e kumun Milizag, e Bro-Leon, e-kichen Brest hag a vije bet lazhet er brezel-bed kentañ e 1916. 

## Bloavezh e varv
Marvet e vije e 1914 hervez enskrivadur ar monumant, e 1916 hervez an testeni sinet gant Georges Clemenceau e 1919, hag embannet un eilskrid anezhañ, warnañ siell dihelloù an arme c'hall hag ar bloavezh 2005, e Le Télégramme ar merc'her 10 a viz Du 2010.

Hervez e fichenn, e Servij dielloù an Arme c'hall, eo bet marvet d’ar 25 a viz Here 1916, e Pargny-lès-Reims (Marne), diwar c'hloazioù brezel.

Koulskoude, hervez ar pemdezieg gallek, e vije deuet en-dro da gostez Brest e-pad an eil brezel-bed, ha gantañ lifre an arme alaman. Deuet e vije gant e lifre da gemenn d'an tavarnour Adolphe Pelleau, e brezhoneg, edo ar Gestapo o klask war e lerc'h, ha gallet en dije tec'hel a-raok.

Diskennidi an den-se, koulz ha re an tavarnour, o deus dinac'het an displegadur-se. Hervezo n'en deus ket ranket an tavarnour kuitaat e ostaleri rak ar Gestapo, ha n'o deus-i biskoazh klevet anv eus an istor-se. Hervezo e vije bet ijinet an istor gant ur sekretour ti-kêr kozh a studie istor ar vro.

Marvet e vije Gabriel Lannuzel war-dro 1975 pe 1976 en Alamagn.

## Notennoù
Cynfal

Un anv den eo an anv kembraek **Cynfal**, a vez tostaet eus an anv brezhonek Konvael. Kar eo d'an anvioù Cynan, Cynfawr. 

An anv-se a gaver e lec'hanvioù zo :
*An Afon Cynfal, ur stêr en hanternoz Kembre
* Cynfal (Corwen), ur geriadenn e Sir Ddinbych
Sainte Ursule

**Sainte Ursule** a zo anv meur a vaouez ha meur a dra. 

## Sentezed
Bez' ez eo anv gallek div santez
* Santez Ursula, santez vrezhon, genidik eus Kerne-Veur, enoret e Köln, en Alamagn;
* **[[Santez Ursula Ledochowska]]** santez eus Aostria, a orin polonat, en XXvet kantved.

## Lec'h
*anv ur gumun e Kebek, en Mauricie, **[[Sainte-Ursule]]**. 

## Pennadoù kar
*Ursula
*Santa Ursula, anv meur a lec'h
*Santez Ursula, anv meur a santez
Ursula (santez)

**Santez Ursula**, pe **Ursula Colonia**, pe **Ursula Köln**, zo ur santez vrezhon, hervez ar vojenn, daoust d'hec'h anv latin, hag a dalv kement hag *arzhezig*, a zo lidet d'an 21 a viz Here. Stag eo hec'h anv eus mojenn an *unnek mil [[gwerc'hez]]*. 

## Yezhoù all
* Sainte Ursule, e galleg
* Sant'Orsola en italianeg

## Ar vojenn
Priñsez e oa, merc'h da Donaut, roue Dumnonia (Dyfnaint). Mont a reas da Vreizh da glask danvez he fried Konan Meriadeg, gant 11 000 gwerc'hez, he mitizhien. Ur mell korventenn a c'hoarvezas ha treizhañ a reas en un ober un devezh. Pan erruas war aod Galia e tivizas mont da berc'herinañ e-lec'h mont da zimeziñ, hag he mitizhien d'he heul. Mont a reas da Roma, gant he c'hoskor. Eno e reas d'ar pab Cyriacus (dianav evel pab), ha da Sulpicius, eskob Ravenna, dont d'he heul. Eus Roma ez ejont da g-Köln, da Alamagn, a oa etre daouarn an Huned. Dibennet e voe ar mitizhien ha merzheriet Ursula, a voe lazhet a saezhadoù gant Attila. Kement-se a vije bet c'hoarvezet e 383.

## Buhez
Ur buhezskrid latin a voe savet er Grennamzer, hag a voe troet e kembraeg er XVvet kantved gant ar barzh Huw Pennant eus Sir y Fflint, breur Thomas Pennant, abad Dinas Basing. Emañ ar skrid en dornskrid *[[dornskridoù Llansteffan|Llansteffan]] 34*.

## Lec'hioù

* Iliz-veur Santez Ursula, e Köln en Alamagn.
* En Iliz Llangwyryfon e Sir Ceredigion, e Kembre, eo enoret ar gwerc'hezed. 
* An Inizi Gwerc'h zo bet anvet gant Kristof Kolomb abalamour da Ursula hag he gwerc'hezed.

## Arz
Poltredet eo bet gant un toullad arzourien brudet: Memmling, Holbein, Rubens.

File:Sant'Orsola.jpg|Poltredet gant Benozzo Gozzoli
File:Hans Holbein d. J. 012.jpg|Poltred, marteze diwar zorn Hans Holbein ar Yaouankañ, war-dro 1523. Mirdi Karlsruhe.
File:'The Martyrdom of Saint Ursula and the Eleven Thousand Maidens', oil on panel painting by Peter Paul Rubens.jpg|He merzherinti, hervez Rubens
Skeudenn:WLANL - efraa - heilige ursula met reisgenoten.jpg| 


## Levrlennadur
* Oskar Schade: *Die Sage von der Heiligen Ursula und den elftausend Jungfrauen: Ein Beitrag zur Sagenforschung*. 3. Auflage. Rümpler, Hannover 1854 (Digitalisat)
*http://br.wikisource.org/wiki/Buhez_ar_Sent/1913/Ursula

## Pennadoù kar
* Iliz Santez Ursula
* Santa Ursula

## Liammoù diavaez
Tro Breizh 2008

**Tro Breizh 2008** (pe **Tour de Bretagne** ez-ofisiel) a zo bet redet eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2008.

## Tennadoù

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Gob

Ur **c'hob**, pe ur **c'hobed** zo ul lestr bihan, pe endalc'her, ma lakaer died enni da evañ. 

Gobedoù plastik goloet a roer d'ar vugale vihan evit mirout outo a skuilhañ warno.

## Pennad kar
*gwerenn
Sant'Orsola

**Sant'Orsola** zo un anv italianek, hini ur santez ha hini meur a lec'h.

* **Sant'Orsola**, pe Santez Ursula, ar santez end-eeun,
* Sant'Orsola Terme, kumun e proviñs Trento
* Sant'Orsola, bered Palermo
* Monastero di Sant'Orsola, manati e Firenze
* Policlinico Sant'Orsola-Malpighi, klinikenn e Bologna
Gwerenn (lestr)

Ur **werenn** zo ul lestr graet en gwer peurvuiañ ma lakaer died, pe evaj da evañ ouzh taol peurvuiañ. 

Kemm a vez etre ar gwer hervez o stumm, o ment, o zevder, pe hervez pezh a lakaer e-barzh. Darn zo hir ha moan, re all kofek, darn o devez un troad, re all n'o devez ket. Brasoc'h e vez ar gwer bier, bihanoc'h ar re ma lakaer gwin, ha bihanoc'h c'hoazh ar re ma lakaer diedoù kreñv peurvuiañ.

## Gwer bier
Meur a seurt zo anezho ivez. Darn o devez un troad hag a zo kofek ha ledan. Kement-se a zo ivez hervez pegement a lakaer e-barzh: 0,25 pe 0,33 cl peurvuiañ. En ostalerioù e vez merket endalc'h ar gwer war ar bier alies. 

Gwer brasoc'h, pintoù, zo e Breizh-Veur. 


Ouzhpenn gwer zo da evañ bier : listri metal ha pri zo ivez. E Breizh-Veur e vez graet *tankard* eus ul lestr gant ur skouarn, e pri, metal a-wechoù, e lêr pe koad zoken gwechall. 
 

Restr:MaryRose-wooden tankard1.JPG|Un *tankard* e koad, bet kavet war ar vag saoz *[[Mary Rose]]*, eus ar XVIvet kantved.
Restr:Pewter Tankard.jpg|*Tankard* metal (plomm ha staen), dañjerus evit ar yec'hed.
Restr:Pint Glass (Pub).svg|Ur pint ordinal (56,8 cl)
Restr:Humpen.jpg|Un *Humpen* pe *stein* alaman, e pri, 50cl
Restr:Beerstein.jpg|Ur *stein* e pri-gwenn
Restr:Duvelglass.JPG|Ar gwer bier a servij ivez d'ober bruderezh
Restr:Drink augustiner beergarden.jpg|Ur *Maß* alaman ul litrad ennañ


## Gwer gwin

## Gwer bihan
Ar gwer bihan zo graet da servij hini kreñv ha da vuzuliañ.

## Pennadoù kar
* gob
* kib
* kalir

## Skeudennoù

Restr:Cognac glass - tulip shaped.JPG|Banne 
Restr:AinoAalto lasi.jpg|Gwerenn treset gant Aino Aalto


## Liammoù diavaez
* Tud zo a zastum gwer bihan: http://www.shotglass.org/
Köln

**Köln** (distaget ), e rannyezh Köln: *Kölle* () a zo ur gêr eus kornaoueg Alamagn, war ribl ar Roen. Ar pevare brasañ kêr eus ar vro eo-hi war-lerc'h Berlin, Hamburg ha München. Kêr vrasañ Nordrhein-Westfalen eo ivez. Ur milion a dud a zo o vevañ enni.

## Anv

### Impalaeriezh roman uhelañ
* **Oppidum Ubiorum** (Tacitus, *[[Annales]]*, I, 36 & XII, 27)
* **Ara Ubiorum** (Tacitus, *Annales*, I, 39)
* **Colonia Agrippinensis** (Suetonius, Tacitus, Plinus; mein-bonn IIvet & IIIvet)
* **Ara** ː enskrivadur eus amzer ar Flavii
* **Cl(audia) Ara** ː enskrivadur IIvet kantved
* **CCAA** (*Colonia Claudia Ara Agrippinensis*) ː enskivadurioù adalek eil hanter IIvet kantved
* **Colonia Agrippina** (''Itin. Ant'')
* **Aggripina** (*CIL* XIII, 8283; ''Itin. Ant''; ''Taolen Peutinger'')
* **Col(onia) Claud(ia) Aug(usta) Agrippinensium** (*CIL*, IX, 1584, da vare Severus Alexander)
* **Col(onia)** ː maen-bonn lev eus 251/253

### Impalaeriezh roman izellañ

* **CCAA (Valeria)na Galliena** (CIL XIII, 8261)
* **CCAA, Col(onia) Cl(audia) Agrip(pinensium), CA** (pezhioù moneiz Postumus)
* **Agripina** (Sid. App, *Carm.* VII, 115)
* **Agrippina** (Ammianus; Impalaer Julianus; Athanasius; Eutropius; Aurelius Victor; *[[Historia Augusta|Hist. Aug]]*.; Codex Theodosianus, XI, 3, 1, e 319; XI, 11,1, e 365; Salvianus)
* **Colonia Agrippina** (Ammianus, XV, 8, 19; Codex Theodosianus, II, 19, 3; IV, 10, 1, e 332)
* **Civitas Agrippinensium** (*[[Notitia Galliarum|Not. Gall]]*.; sened-iliz 346)

### Krennamzer

* **Agripina Colonia** (Venancius Fortunatus, *Carm*. III, 14, 3)
* **Agripina** (Gregor Teurgn, *Vit. Patr*, VI, 2) pe ***Agrepina*** (*HF*, II, 9)
* **Agrippensis Colonia** (Gregor Teurgn, *HF*, II,9)
* **Agrippensis Civitas, que nunc Colonia dicitur** (Gregor Teurgn, *HF*, II,40)
* **Colonia** (kroniken Fredegarius, 58, 75, 85; Gregor Teurgn, *HF*, VI, 24; senedoù iliz 614 ha 626/627; pezhioù moneizh)

## Ardamezioù

## Istor

### Henamzer
Köln a zo bet da gentañ, adalek 50, un drevadenn roman staliet et bro Velgia. Goude se eo bet savet kêrbenn Germania Izellañ (Inferior).

Saloninus, mab an impalaer Gallienus a zo bet drouklazhet eno gant Postumus er bloaz 260.

Postumus e reas e gêrbenn diganti.

Victorinus a zo bet drouklazhet eno er bloaz 270.

Goude bet diskaret an impalaeriezh galian, daou ofiser, Proculus ha Bonosus, emsavet a-enep Probus, e oa lazhet an eil war-lerc'h egile e-kichen Köln.

Er bloaz 310, ur pont a zo bet savet war urzh Kustentin, hag ar castellum *Divitia* (Deutz) evit difenn ar pont en tu all d'ar stêr.

War dro 509, Sigebert, roue ar Vranked ar Rhin, e oa lazhet gant e vab Chloderic, diwar atiz Klovis, roue ar Vranked Salian.

Chloderic e oa drouklazhet d'e zro gant tud kaset gant Klovis, hag e oa war an dro anvet roue Franked ar Rhin.

### Mojenn santez Ursula

## Monumantoù ha traoù heverk
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

* Nancy Gauthier, Hansgerd Hellenkemper : *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XII. Province ecclésiastique de Cologne (Germania Secunda)*. De Boccard. 2002

## Notennoù ha daveoù
Iliz Santez Ursula (Köln)

**Iliz Santez Ursula** zo un iliz e Köln, savet en ur vered roman ma vije bet beziet an *unnek mil [[gwerc'hez]]* a zo anv anezho e mojenn Santez Ursula.
Liv ar c'hroc'hen den

**Liv ar c'hroc'hen den** a zo roet gant ar melanin hag a zo produet e kelligoù zo anvet melanozit. 
An diforc'hioù etre ar c'hroc'henoù teñval ha sklaer a deu dreist-holl eus melanozom ar melanozit hag a zasparzh ar melanin etrezk kelligoù all ar c'hroc'hen, ar c'heratinozit a-benn gwareziñ anezho diouzh gwallefedoù skinoù UV an Heol. Seul vrasoc'h eo ar melanozom, seul vuioc'h a velanin enno, seul deñvaloc'h eo ar c'hroc'hen.
Marsel Gwilhou

**Marsel Gwilhou**, ganet e 1930 e ti feurm Kermorvan e Larruen, ha marvet d'an 11 a viz Even 2024, a oa kaner ha konter. 

## E vuhez
**Marsel Gwilhou** a zo ganet en ti feurm e-lec'h e veze komzet brezhoneg nemetken. Da zek vloaz e oa aet d'ar skol evit ar wech kentañ. Deskiñ a reas galleg en ur ober tri mi eno ha paouez a reas gant ar skol da 15 vloaz. Goude-se e tistroas d'ar feurm.

E 1957 e krogas da gontañ ha da ganañ, e Bro Fañch da gentañ, ha goude er broioù e-kichen.

Ober a reas un droig e *Kazetenn ar vro blinn* (sikouret en doa da grouiñ RKB) e 1978 gant Jean-Yves Richard ha René Richard. Karget e oa da grouiñ kasedigoù amzerel enrollet warno kontadennoù pe kanaouenoù eus ar vro. Kelenn a reas da meur a zen kanañ, en o zouez Yann-Fañch Kemener, Erik Marchand, Annie Ebrel pe Claudine Flohic, ha gwelet e veze alies er festoù noz.

Meur a bladenn en deus graet ivez.

## Enrolladurioù
### Pladennoù
;*Un devezh 'ba Kerc'h Morvan* (2004)
#Zant Nikolas
#Tiens bon bon la bouteille
#Pa basan 'barzh ar ger-mañ
#Penherez ar miliner
#Kontadenn ar boulañjer
#Ar merer paour
#Barzh ar gêr a lost ar c'hoat
#Ar merer paour
#Ar merc'hetaer
#Krouer an neñv hag an douar
#Kontadenn Yann a voen deuz ar Geodet
#Tristat e' ma vlanedenn
#Me 'zo deit amañ henoez
#Ar butun
#Extra

## Filmoù
*  *Marsel Paotr Plaen*, Bastian Gwilhou, France 3 Bretagne, 2011
* *Marsel Gwilhouz, ur skouarn da selaou*, Jérémy Véron ha Yann Simon, Connaissance et sauvegarde du patrimoine, 2010
## Liammoù diavaez
* Tud Sant Serves kanet gant Marsel Gwilhou

## Daveennoù
Marin Mersenne

**Marin Mersenne**, ganet en Oizé, Sarthe, d'an 8 a viz Gwengolo 1588, marvet e Pariz d'ar 1 a viz Gwengolo 1648, a oa ul lean gall eus urzh ar Vinimed, ul lenneg, ur matematikour hag ur prederour. Gantañ a voe savet lezennoù kentañ an akoustik a voe staget e anv outo e-pad pell ; d'ar memes koulz ha Galileo Galilei e tiazezas lezenn lamm ar c'horfoù er goullo. Lavaret a rae De Waard diwar e benn e oa sekretour lenneien Europa e amzer.

## Notennoù
Broioù balt

Graet e vez **broioù balt** (esteg : *Baltimaad*, *Balti riigid*; latveg : *Baltijas valstis* ; lituaneg : *Baltijos valstybės* ; ruseg : Прибалтика *Pribaltika*) eus teir Stad er reter d'ar Mor Balt : Estonia, Latvia ha Lituania.

O-zeir emaint en Unaniezh Europa hag en Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel.
Tro Breizh 2006

**Tro Breizh 2006** a zo bet redet eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2006. Ar bloaz-se e voe cheñchet anv ar redadeg: *Tour de Bretagne* a erlec'h *Ruban Granitier Breton*, an anv implijet abaoe he c'hrouidigezh.

## Tennadoù

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Ruskeg

**Ruskeg** a zo
*un anv deuet diwar an anv-gwan ruskek, eus an anv rusk
*un anv-lec’h, Ruskeg, e Lokeored, e Menez Are
*un anv-tiegezh, *du Ruskeg*, anv un tiegezh en noblañs, liammet pe gant ar Ruskeg-se pe gant unan all
**Henri du Rusquec , geriadurour
**Henri-Marie de L'Estang du Rusquec, barzh ha saver kantikoù
Henri de L'Estang du Rusquec

**Henri de l'Estang du Rusquec**, anavet dindan an anv **Henri du Rusquec** (Trelevenez, 12 a viz Du 1822 – Sibirill, 21 a viz Meurzh 1906) a oa ur geriadurour breizhat eus Bro-Leon. Ur geriadur galleg-brezhoneg hag unan brezhoneg-galleg en deus savet.

## Oberennoù
*  *Dictionnaire français-breton*, 7 levrenn, 1883-1886.
*  *Nouveau Dictionnaire pratique et étymologique du dialecte de Léon, avec les variantes diverses, dans les dialectes de Vannes, Tréguier et Cornouailles*, 1895. 

## Pennad kar
*Ruskeg

## Notennoù
Galileo

**Galileo** zo un anv-bihan italianek, deuet eus an anv galileo, a vez lavaret eus tud Galilea, ha diwar-se, eus ar Gristenien.

## Tud

***[[Galileo Ferraris]]** - ijinour italian

*Galileo Beghi, politikour italian.
*Galileo Bonaiuti (1370 ca. – 1450 ca.), mezeg, eus Firenze 
*Galileo Chini, livour ha tisavour italian.
*Galileo Ferraris (1847 – 1897), ijinour ha senedour.
*Galileo Galilei (1564 – 1642), fizikour italian, eus Pisa, tad ar skiant vodern. A-wechoù evez lavaret Galileo anezhañ, hepmui, evel ma lavarer Leonardo eus al livour brudet. 

## Filmoù
****[[Galileo Galilei (film)|Galileo Galilei]]*** - film e 1909 gant Arturo Ambrosio ha Luigi Maggi.
****[[Galileo (film 1969)|Galileo]]*** - film e 1969 renet gant Liliana Cavani.
****[[Galileo (film 1975)|Galileo]]*** - film e 1975 renet gant 
Joseph Losey.
Ska punk

Ar sonerezh ***ska punk*** zo sonerezh *[[punk]]* kejet gant *[[ska]]*

Peurvuiañ e vez mesket dre seniñ an diskan en doare *punk* hag ar peurrest en doare *ska*, pe ar c'hontrol. Strolladoù *ska punk* a son kanaouennoù a zo penn-da-benn gant al lusk *ska*, pe c'hoazh penn-da-benn gant al lusk *punk*.

## Istor
Mesket e voe evit ar wech kentañ ar *ska* hag ar *punk* e-pad al luskad Two-Tone e dibenn ar bloavezhioù 1970 gant strolladoù evel The Specials, The Selecter ha The Beat.
E penn kentañ ar bloavezhioù 1980 e krogas ar sonerezh-se da vezañ anavezet en Europa, dre ar strollad Madness, met er bloavezhioù 1990 hepken e krogas da vezañ brudet er Stadoù-Unanet dre Fishbone (krouet e 1979) ha, dreist-holl, Operation Ivy (1987).

## Strolladoù
* Against All Authority (Stadoù-Unanet)
* Citizen Fish (Rouantelezh-Unanet)
* Culture Shock (Rouantelezh Unanet)
* Distemper (Rusia)
* 8°6 Crew (Bro-C'hall)
* Fiskal Bazar (Breizh)
* Inner Terrestrials (Rouantelezh-Unanet)
* Leftöver Crack (Stadoù-Unanet)
* Les Betteraves (Bro-C'hall)
* Les Skalopes (Bro-C'hall)
* Rancid (Stadoù-Unanet)
* Skambomambo (Polonia)

## Notennoù
Costa

**Costa** zo un ger latin hag a dalv kement hag aod pe an arvor. Kavet e vez er yezhoù latin eta, en anvioù-tiegezh portugalek hag italianek da skouer, koulz hag el lec'hanvadurezh.

## Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh stank eo Costa er broioù portugalek : Costa Gomes, Gomes da Costa.
### Tud
* António Costa (1961-), politikour portugalat
* Gal Costa (1945-2022), kanerez vrazilian
* Lorenzo Costa il Vecchio (1460-1535), livour italian
** e vab Ippolito Costa (1506-1561), livour italian
*** e vab-bihan Lorenzo Costa il Giovane (1537-1583), livour italian
* Nanda Costa (pe Fernanda Costa Campos Cotote) ( g. e 1986), aktourez vrazilian
* Nikka Costa (pe Domenica Costa, 1972-), kanerez aostralian-stadunanat
### Lesanv
* Costa-Gavras, lesanv Konstantínos Gavrás, filmaozer gresian.

## Lec'hanvadurezh
### 
* Costa de Araujo, kêriadenn e proviñs Mendoza
* La Costa, "partido" e proviñs Buenos Aires
* La Costa, kêriadenn e departamant Santa Rosa, e proviñs Mendoza.
### 
Bro e Kreizamerika.
### 
* Costa, rannvro istorel war aod ar meurvor Habask
### 
*Costa de' Nobili, kumun
* Costa Serina, kumun
* Costa Volpino, kumun
* Costa Vescovato, kumun
* Costa di Mezzate, kumun
* Costa Valle Imagna, kumun
* Costa Masnaga, kumun
### 
*A Costa - kumun
### 
* Costa, rannvro douraoniel war aod ar meurvor Habask
### 
* Costa, parrez kumun Guimarães, e distrig Braga ha rannvro an Norzh
### 
* Costa, kêriadenn e kumun Serravalle.

## A bep seurt
Ar ger latin *costae* a dalv kement ha kostezenn. Alese, en amprevanoniezh : 
* costa, anv unan eus gwazhennoù eskell an amprevaned hervez ar reizhiad Comstock-Needham.
Rodrigues Alves

**Rodrigues Alves** zo un anv-tud portugalek, savet diwar an anvioù-tiegezh Rodrigues hag Alves.

## Tud
* Ângela Rodrigues Alves, kazetennerez vraziliat
* Francisco de Paula Rodrigues Alves, pempet prezidant Brazil, etre 1902 ha 1906.
* Francisco Rodrigues Alves, diazezer kumun Vassouras.

## Lec'hioù
* Rodrigues Alves - kumun en Acre.

## Pennad kar
*Anvioù-tiegezh portugalek
Charlotte-Rose de Caumont de La Force

**Charlotte-Rose de Caumont de La Force**, ganet en Guyenne en 1650 ha marvet en 1724, a oa ur romantourez c'hallek. Merc'h-vihan e oa da Jacques Nompar de Caumont, ha merc'h da François de Caumont La Force, markiz Castelmoron, ha da Marguerite de Viçose.

## He buhez
Kelennet e voe gant ar vatematikourez Marie Crous. Protestantez e oa, met treiñ a reas ouzh ar gatoligiezh e 1686, ma voe pansionet gant ar roue Loeiz XIV gant mil skoed. Dimezell e oa gant Madame de Guise, ha brudet e voe he spered hag he c'hoantiz el lez. 
Brudet e voe he c'harantezioù ivez, gant ar c'homediañcher Baron ha gant mab ar prezidant de Brion. En 1697 (47 vloaz e oa) e oa kement a drouz abalamour da se ma voe kaset da abati Gercy-en-Brie dindan boan da goll he fañsion. Eno e skrivas hec'h eñvorennoù, ar *Pensées chrétiennes de défunte de Mlle de La Force*.

Skrivañ a reas romantoù istorel ma kaved istorioù karantez, skrivet en un doare plijus. 

Perzh a gemeras, war un dro gant Henriette-Julie de Murat, Marie-Catherine d'Aulnoy, Marie-Jeanne L'Héritier de Villandon ha Charles Perrault, en doug d'ar c'hontadennoù er XVIIvet kantved. 

Romantoù a skrivas hag a voe diouzh ar c'hiz en Europa a-bezh en XVIIIvet kantved.

Perzh a gemeras en Akademiezh ar Ricovrati e Padova , en Italia.

## Oberennoù
-Romantoù istorel:
*l’Histoire secrète de Marie de Bourgogne (1694, 2 vol. in-12), 
*l’Histoire secrète des amours de Henri IV, roi de Castille (1695), 
*l’Histoire de Marguerite de Valois, reine de Navarre (1696),
*Gustave Vasa, histoire de Suède (Lyon, 1698, 2 vol. in-12) ; 
*Histoire secrète de Catherine de Bourbon, duchesse, de Bar (Nancy, 1703, in-12), adembannet meur a wech gant titloù disheñvel 
-Kontadennoù:
* *Les Contes des Contes* (1698) 
* *Les Contes des Fées*.

## Levrlennadur
* *Contes de Mademoiselle Lhéritier, Mademoiselle Bernard, Mademoiselle de la Force, Madame Durand, Madame d'Auneuil*, Éd. Raymonde Robert, Honoré Champion, Collection Sources classiques, 2005 ISBN 9782745309808
Mannheim

**Mannheim** zo ur gêr e stad Baden-Württemberg en Alamagn. Poblet eo gant 311 969 a dud (Kerzu 2009), hag hi eo an eil kêr vrasañ e Baden-Württemberg goude Stuttgart. Emañ Mannheim e kember ar stêrioù Neckar ha Roen. En tu all d'ar Roen emañ kêr Ludwigshafen, ur gêr vras all. 

Meneget eo ar gêr evit ar wech kentañ e 766 e-barzh ar *Codex Laureshamensis*, gant an anv "Mannenheim". Distrujet e voe kêr e 1622 e-pad ar Brezel Tregont Vloaz, hag adarre e 1689 e-pad Brezel an Nav Bloaz, gant ar soudarded c'hall. En  e roas bod da sonaozourien glasel bodet er pezh a anver "Skol Mannheim". E Mannheim e voe ijinet e geflusker kentañ gant Carl Benz, e 1886. Distrujet e voe ul lodenn vat eus kêr gant bombezadegoù an Eil Brezel Bed.

## Tud vrudet
* Albert Speer
* Steffi Graf

## Notennoù
Bouvignies

**Bouvignies** a zo un anv-lec'h gallek.

* e Belgia, Bouvignies, ur rann eus kumun Ath;
* e Bro-C'hall, Bouvignies en departamant gall Norzh (departamant).

Kar eo an anv da hini Bouvines, ur gumun c'hall nepell.
Bayreuth

**Bayreuth** (distaget [baɪˈʁɔʏt] en alamaneg) zo ur gêr e hanternoz Bavaria, war ribl ur vrec'h d'ar stêr Main. Enni ez eus 72 576 a dud o chom (2009).

Brudet eo kêr Bayreuth dre m'eo bet ar sonaozour Richard Wagner o vevañ enni adalek 1872 ha betek e varv e 1883. Ti Wagner (*Wahnfried*) a voe savet gant harp ar roue Loeiz II Bavaria ha bremañ eo deuet da vezañ ur mirdi gouestlet da Wagner. Ur sonaozour all, Franz Liszt, a varvas e Bayreuth ivez.

En hanternoz ar gêr emañ ar *[[Festspielhaus]]*, ur c'hoariva savet a-ratozh evit leurennañ oberennoù Wagner. Bep bloaz e vez aozet eno Festival Bayreuth zo gouestlet da c'hoariganoù ar sonaozour alaman-se.

Anavezet eo Bayreuth ivez abalamour d'he skol-veur (*Universität Bayreuth*), zo arbennikaet er studioù war an armerzh hag an endro.

## Gevellet gant
* Annecy, 
* Rudolstadt, Thüringen, 
* La Spezia, 

## Liammoù diavaez

* Skol-veur Bayreuth
* Ti-kêr Bayreuth
Villaines

**Villaines** zo un anv-lec'h gallek ha hini meur a gumun c'hall:

* Villaines-en-Duesmois, e Côte-d'Or
* Villaines-la-Carelle, e Sarthe
* Villaines-la-Gonais, e Sarthe
* Villaines-la-Juhel, e Mayenne
* Villaines-les-Prévôtes, e Côte-d'Or
* Villaines-les-Rochers, e Indre-et-Loire
* Villaines-sous-Bois, e Val-d'Oise
* Villaines-sous-Lucé, e Sarthe
* Villaines-sous-Malicorne, e Sarthe

## Pennadoù kar
* Villennes-sur-Seine, en Yvelines
* Vaux-Villaine, en Ardennes
Poitou-Charentes

**Poitou-Charentes** a oa unan eus an 22 rannvro a oa e Bro-C'hall betek 2015. Savet e oa diwar an departamantoù krouet e 1790 diwar freuz proviñsoù gall Poatev, Aunis, Saintonge hag Angoumois. Poitiers a oa ar pennlec'h. 

## Departamant
Pevar departamant a oa enni:
*Charente 
*Charente-Maritime 
*Deux-Sèvres 
*Vienne.
Rannvroioù Bro-C'hall

Abaoe ar 1 a viz Genver 2016 e vez rannet Bro-C'hall etre 18 rannvro : 13 a oa er vro-benn ha 5 tramor.

Diwar bodañ departamantoù kalz koshoc'h egeto ez eo bet savet ar rannvroioù.

## Roll ar rannvroioù
D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe staliet aozadur nevez ar rannvroioù hervez an divizoù bet kemeret gant ar gouarnamant gall e 2015.

## Rannvroioù kent ar 01/01/2016
22 rannvro a oa en Europa, 5 rannvro tramor a oa ouzhpenn.

## Notennoù
Aung San Suu Kyi

**Aung San Suu Kyi** (birmaneg: ; distaget: [àuɴ sʰáɴ sṵ tɕì), bet ganet d'an 19 a viz Mezheven 1945 e Yangon, a zo ur bolitikourez eus Myanmar. Brudet eo evit he stourm difeuls a-enep ar gouarnamant diktatour renet gant an arme en he bro. Bet he deus Priz Nobel ar Peoc'h e 1991.

Seizh bloavezh-pad eo bet dalc'het en he zi hep gallout dont er-maez, ha kement-se war urzh ar gouarnamant, goude ma vije bet gounezet ar votadegoù e 1990 gant ar C'hevre broadel evit an demokratelezh ma oa-hi ar sekretourez veur. Torret e oa bet ar votadegoù-se gant ar gouarnamant milourel.

Aotreet eo bet da zont ha da vont d'an 13 a viz Du 2010.

Un taol-stad zo bet kaset da benn gant an arme d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2021. Bac'het eo bet hi, ministrez an aferioù estren , hag ar prezidant Win Myint.
Tamal

Un ** tamal**, pe **tamales** el liester (diwar ar ger nàhuatl, *tamalli*) zo ur meuz kreizamerikan rakspagnol abaoe ur 5000 bloaz, graet diwar bleud ed-Turki, pe yod fav-ruz, pe ur meskaj meur a vleud, poazhet gant eoul pe vloneg, soubenn legumaj, hag a-wechoù ivez kig pe frouezh. Kement-se a vez paket e delioù pe ed-Turki, pe bananez, poazhet dre vurezh. Debret e vez tamales e Mec'hiko, hag ivez e Perou, Bolivia, Kolombia, hag Arc'hantina zoken.

## Notennoù
Tamall

Un **tamall** a zo un diskleriadur graet gant un den, an tamaller, diwar-benn un droug, pe un torfed bennak, graet gant un den all, an tamallad.
Dre gomz pe dre skrid e vez graet an tamalloù. Alies e vez dirak ul lez-varn. Neuze e c'hall an tamallad en em zifenn hervez reolennoù ar gwir.
Mario Vargas Llosa

**Mario Vargas Llosa** (distaget ), bet ganet Jorge Mario Pedro Vargas Llosa d'an  en Arequipa e Perou hag aet d'an anaon d'an  en Lima e Perou, a oa ur skrivagner perouat brudet evit e romantoù, e varzhonegoù hag e arnodskridoù politikel. Ouzhpenn d'e vroadelezh perouat e tapas an hini spagnat e 1993.
E 1994 e voe ezel eus ar *Real Academia Española*. Loread priz Nobel al lennegezh 2010 eo, hag ezel eus an *[[Académie française]]* abaoe ar 25 a viz Du 2021.

Evel un toullad skrivagnerien latino-amerikan all, Mario Vargas Llosa en deus kemeret perzh e bed ar politikerezh a-hed e vuhez. Aet eo e gostezenn bolitikel eus ar gomunouriezh betek ar frankizouriezh. En deroù e save a-du gant gouarnamant dispac'hel Fidel Castro, met buan e voe dipitet. E 1990 e oa aet war ar renk evit an dilennadegoù prezidantel peruvian, e penn ur c'hengevreadur eus ar c'hreiz-dehou, ar *Frente Democrático (FREDEMO)*.

## Levrlennadur
### Faltazi
* *Los jefes*, 1959 
* *La ciudad y los perros*, 1963 (*[[Ar gêr hag ar chas]]*, 1966), priz Biblioteca Breve
* *La casa verde*, 1965 priz Rómulo Gallegos
* *Los cachorros*, 1967 
* *Conversación en La Catedral*, 1969 
* *Pantaleón y las visitadoras*, 1973 
* *La tía Julia y el escribidor*, 1977 
* *La guerra del fin del mundo*, 1981 
* *Historia de Mayta*, 1984 
* *¿Quién mató a Palomino Molero?*, 1986 
* *El hablador*, 1987 
* *Elogio de la madrastra*, 1988 
* *Lituma en los Andes*, 1993 priz Planeta
* *Los cuadernos de don Rigoberto*, 1997 
* *[[La Fiesta del chivo]]*, 2000 
* *El paraíso en la otra esquina*, 2003 
* *Travesuras de la niña mala*, 2006 
* *Ma parente d'Arequipa*, octobre 2009 (L'Herne)
* *Comment j'ai vaincu ma peur de l'avion*, octobre 2009 (L'Herne)
* *El sueño del celta*, miz Du 2010, awenet gant buhez Roger Casement

### C'hoariva
* *Kathie y el hipopótamo*, 1983 (*Kathie hag an dourvarc'h*)
* *La Chunga*, 1988
* *El loco de los balcones*, 1993

### [[Emvuhezskrid]]
* *El pez en el agua*, 1993

### Skridarnodoù
* *La orgía perpetua: Flaubert y "Madame Bovary"*, 1975 
* *El lenguaje de la pasión*, 2001 
* *Un demi-siècle avec Borges*, L'Herne, coll. « Essais Philosophie », 2004 et Carnets, 2010
* *Dictionnaire amoureux de l’Amérique latine*, Plon, 2005
* *[[Diccionario del amante de Amércia Latina]]*, Paidos, 2006
* *La tentación de lo imposible*, 2004 (*La tentation de l'impossible. Victor Hugo et Les Misérables*, 2008)
* *El viaje a la ficción, ensayo sobre [[Juan Carlos Onetti]] *, (2008) (*Voyage vers la fiction : Le Monde de Juan Carlos Onetti*), Gallimard, 2009

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Mario Vargas Llosa
*  Buhezskrid Mario Vargas Llosa
*  ''Bibliopoche''

## Gwelet ivez
* Lennegezh spagnolek

## Notennoù
Bruille-lez-Marchiennes

**Bruille-lez-Marchiennes** a zo ur gumun e departamant Nord e Bro-C'hall.

## Kumunioù amezek

## Monumantoù ha traoù heverk

Monument aux morts de la Seconde Guerre mondiale de Bruille-lez-Marchiennes.jpg|Monumant ar re varv.
Église Saint-Samson de Bruille-lez-Marchiennes.jpg|Iliz katolik *Sant [[Samzun (Dol)|Samzun]]*, 1577-1886.


## Melestradurezh

## Emdroadur ar boblañs 1793-2023

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize  = width:1000 height:350
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:1400
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2006 text:2006
  bar:2008 text:08
  bar:2013 text:13
  bar:2018 text:18
  bar:2023 text:23
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 510
 bar:1800 from:0 till: 503
 bar:1806 from:0 till: 531
 bar:1821 from:0 till: 606
 bar:1831 from:0 till: 665
 bar:1836 from:0 till: 679
 bar:1841 from:0 till: 683
 bar:1846 from:0 till: 720
 bar:1851 from:0 till: 762
 bar:1856 from:0 till: 815
 bar:1861 from:0 till: 851
 bar:1866 from:0 till: 905
 bar:1872 from:0 till: 973
 bar:1876 from:0 till: 1058
 bar:1881 from:0 till: 1051
 bar:1886 from:0 till: 1070
 bar:1891 from:0 till: 1120
 bar:1896 from:0 till: 1144
 bar:1901 from:0 till: 1194
 bar:1906 from:0 till: 1356
 bar:1911 from:0 till: 1256
 bar:1921 from:0 till: 1152
 bar:1926 from:0 till: 1197
 bar:1931 from:0 till: 1217
 bar:1936 from:0 till: 1243
 bar:1946 from:0 till: 1193
 bar:1954 from:0 till: 1129
 bar:1962 from:0 till: 1067
 bar:1968 from:0 till: 1092
 bar:1975 from:0 till: 1034
 bar:1982 from:0 till: 1041
 bar:1990 from:0 till: 1129
 bar:1999 from:0 till: 1213
 bar:2006 from:0 till: 1302
 bar:2008 from:0 till: 1330
 bar:2013 from:0 till: 1322
 bar:2018 from:0 till: 1365
 bar:2023 from:0 till: 1340
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:

* Mammenn : Cassini hag EBSSA.
Priz Cervantes

Ur priz lennegel eo ar **priz Miguel de Cervantes** (e kastilhaneg : ***Premio Miguel de Cervantes***), roet e vez bep bloaz abaoe 1976 gant ministrerezh spagnol ar Sevenadur d'ur skrivagner kastilhanek evit hollad e oberennoù , diwar kinnigoù akademiezhioù ar c'hastilhaneg. Al loread a resev 125 000 euro. Gopradenn lennegel wellañ al lennegezh spagnolek eo. Anvet eo bet ar priz en enor da Miguel de Cervantes, skrivagner *[[Don Quijote de la Mancha]]*.

## Roll al loreidi
* 2023 Luis Mateo Díez ()
* 2022 Rafael Cadenas ()
* 2021 Cristina Peri Rossi ()
* 2020 Francisco Brines ()
* 2019 Joan Margarit ()
* 2018 Ida Vitale ()
* 2017 Sergio Ramírez ()
* 2016 Eduardo Mendoza ()
* 2015 Fernando del Paso ()
* 2014 Juan Goytisolo ()
* 2013 Elena Poniatowska ()
* 2012 José Manuel Caballero Bonald ()
* 2011 Nicanor Parra ()
* 2010 Ana María Matute ()
* 2009 José Emilio Pacheco ()
* 2008 Juan Marsé ()
* 2007 Juan Gelman ()
* 2006 Antonio Gamoneda ()
* 2005 Sergio Pitol ()
* 2004 Rafael Sánchez Ferlosio ()
* 2003 Gonzalo Rojas ()
* 2002 José Jiménez Lozano ()
* 2001 Álvaro Mutis ()
* 2000 Francisco Umbral ()
* 1999 Jorge Edwards ()
* 1998 José Hierro ()
* 1997 Guillermo Cabrera Infante ()
* 1996 José García Nieto ()
* 1995 Camilo José Cela ()
* 1994 Mario Vargas Llosa ()
* 1993 Miguel Delibes ()
* 1992 Dulce María Loynaz ()
* 1991 Francisco Ayala ()
* 1990 Adolfo Bioy Casares ()
* 1989 Augusto Roa Bastos ()
* 1988 María Zambrano ()
* 1987 Carlos Fuentes (, ganet er Panama)
* 1986 Antonio Buero Vallejo ()
* 1985 Gonzalo Torrente Ballester ()
* 1984 Ernesto Sábato ()
* 1983 Rafael Alberti ()
* 1982 Luis Rosales ()
* 1981 Octavio Paz ()
* 1980 Juan Carlos Onetti ()
* 1979 Jorge Luis Borges () ha Gerardo Diego ()
* 1978 Dámaso Alonso ()
* 1977 Alejo Carpentier ()
* 1976 Jorge Guillén ()

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Corbin Bleu

**Corbin Bleu Reivers**, ganet d'an 21 C'hwevrer 1989 e Brooklyn, New York, a zo ur c'haner hag ur muzikour amerikan.

## Albomoù
* 2006-High School Musical Soundtrack
* 2007-Another Side
* 2007-Jump In! Soundtrack
* 2007-High School Musical 2 Soundtrack
* 2007-Disneymania 5
* 2007-Disney Channel Holiday
* 2008-High School Musical 3: Senior Year soundtrack
* 2008-Radio Disney Jams 10
* 2008-Minutemen Soundtrack
* 2009-Hannah Montana 3
* 2009-Disney Channel Playlist
* 2009-Speed of Light

## Daveoù



## Liammoù diavaez

www.corbin-b.com