Agrippina ar Yaouankañ

* *Meur a Agrippina zo, sellit ouzh [[Agrippina]].*

**Julia Agrippina**, pe *Agrippina minor*, pe **Agrippina ar Yaouankañ**, ganet d'ar 6 a viz Du 15 en Ara Ubiorum ha lazhet en he c'henkiz e-kichen Baiae (Baia hiziv) war urzh he mab Neron entre an 19 hag an 23 a viz Meurzh 59, a oa merc'h d'ar jeneral roman Germanicus ha d'e bried Agrippina an Henañ (*Agrippina maior*), c'hoar d'an impalaer roman Caligula, a renas eus 37 betek 41, pevare pried an impalaer Claudius a renas eus 41 da 54, ha mamm Neron, impalaer eus 54 da 68.

## He buhez
### He gouenn
He zad a oa jeneral en Germania inferior. Merc'h-vihan e oa da zaou jeneral a vrezelias ivez e Germania: Marcus Vipsanius Agrippa (pe *Agrippa*) ha da Nero Claudius Drusus (pe *Drusus* ). Diskennadez e oa d'an impalaer Augustus, a renas eus 27 kent JK a-raok JK betek 14 goude JK, gournizez ha merc'h-vihan adverc'het Tiberius, impalaer eus 14 da 37.

### He bugaleaj
Ganet e oa e Germania. Pa oa marvet Augustus e 14 ez eas he mamm da repuiñ pellik diouzh arme he gwaz gant he zri bugel, da Drier, gant aon rak an emsavadegoù a c'halle c'hoarvezout goude embann Tiberius da impalaer nevez: suroc'h e oa an traoù a bro an d-Trevired. Koulskoude e kreder eo en *Ara Ubiorum*, a zeuy da vout Köln, an hini e voe ganet, rak en 50, dindan an impalaer Claudius, he fried, e vo anvet *Colonia Claudia Ara Agrippinensium*, skrivet *CCAA* en enor da Glaudius ha diwar intrudu Agrippina, ma veze graet *Agrippinenses* eus an annezidi.
Er bloaz 17 e voe galvet Germanicus da Roma ma voe aozet e drec'hlid d'ar 26 a viz Mae. Hervez an istorour Tacitus, *Bravaet e oa an arvest [arvest an trec'hlid] gant kened Germanicus hag e garr, ha warnañ e bemp bugel*. Karget e voe Germanicus d'ober un enselladenn er Reter, moarvat evit e bellaat diouzh e armeoù, hag abalamour da warizi hag aon Tiberius. Chomet e oa Agrippine e Roma e keit-se. En Antioc'heia e varvas Germanicus e miz Here 19, kontammet, a greder, war urzh Tiberius.
Diwar neuze e voe hejet-dihejet Agrippina an Henañ hag he bugale entre gwarizioù personel hag aferioù ar stad. Da vare irienn Sejanus e voe difennet, gant Tiberius, ouzh intañvez Germanicus addimeziñ. 
Goude marv Drusus, mab Tiberius, e washaas imor an impalaer, ha gwazh a se e voe da vugale Germanicus : bac'het e voe an daou henañ Nero Iulius Caesar ha Drusus Iulius Caesar, ha harluet o mamm Agrippina an Henañ. O-zri o devoe ur marv euzhus hep adkavout o frankiz. 
 
En 28 e oa Agrippina ar Yaouankañ en he 13 pe 14 vloaz, ha dimeziñ a reas da Cneius Domitius Ahenobarbus, pried dibabet dezhi gant Tiberius : 
:*Tiberius koulskoude, goude reiñ, ha hi aze, e verc'h-vihan Agrippina, merc'h da Germanicus, da g-Cn. Domitius, a c'hourc'hemennas ma vije lidet an eured e Kêr (Roma). Gant Domitius en devoa dibabet, ouzhpenn ur ouenn gozh, ur gwad tost da hini ar g-Caesared; rak gallout a rae fougeal e oa gourvab da Octavia, ha drezi, Augustus evel goureontr.

En [[32]] e voe dilennet [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (konsul en 32)|Cneius Domitius Ahenobarbus]] da [[konsul roman|fonsul]].

=== Mamm Neron ===
En [[Antium]] d'ar 15 a viz Kerzu 37, da c'houloù-deiz,, e wilioudas Agrippina, hag e c'hanas ur mab, Lucius Domitius Ahenobarbus, a vo anavezet evel [[Neron]]. N'he doe bugel all ebet. <br />
Hervez an istorourien roman e kouske [[Caligula]] gant e deir c'hoar, ha ne oa ket nec'het ouzh o reiñ d'e vignoned [[katamit]]. E deroù e ren e veze enoret c'hoarezed an impalaer el lez met en [[39]] e voe tamallet dezho bout avoultr hag irienniñ gant [[Marcus Aemilius Lepidus (lakaet d'ar marv en 39)|Marcus Aemilius Lepidus]]. Kondaonet e voe Agrippina hag he c'hoar [[Julia Livilla]] d'an harlu d'an inizi ([[Îles Pontines]]), 
ken na voe anvet [[Claudius]] da impalaer en [[41]].

War urzh Claudius, e tistroas Agrippina ha Livilla da Roma. Met tamallet e voe dezhi bout serc'h da Seneca ha harluet adarre Goude marv he fried kentañ ec'h addimezas Agrippina da g-[[Caius Sallustius Crispus Passienus]], un den pinvidik-mor hag a voe konsul div wech. En 47 e varvas-eñ, ma voe brud e oa bet kontammet gant Agrippina.

Pa varvas [[Messalina]] en 48, e fellas da g-Claudius addimeziñ, ha meur a zanvez-pried a voe kinniget dezhañ: [[Ælia Pætina]], a oa harpet gant [[Narcisse (affranchi)|Narcisse]], [[Lollia Paulina]] harpet gant [[Calliste (affranchi)|Calliste]] hag Agrippina skoazellet gant [[Pallas (affranchi)|Pallas]]. Gant Agrippina ez eas ar maout, pe an impalaer, ha kuzh e voe o darempred da gentañ abalamour ma oa aon e vefe kaoz eus [[gwadorged]], rak eontr da Agrippina e oa Claudius. Ofisielaet e voe an dimeziñ e [[49]] dre widre. [[Vitellius]] a lakaas [[Sened Roma]] da votiñ ur mennad a embanne e oa ret d'an impalaer addimeziñ. Kenkent e hastas Claudius ober hervez c'hoant ar Sened hag ar bobl. Met gourc'hemenn a reas ivez ober aberzhoù abalamour da zistreiñ konnar an doueoù da-heul ar gwadorged, (« *pezh a reas d'an holl c'hoarzhin * », a skriv [[Tacitus]]).
 Agrippina a c'houlennas ma teuje en-dro [[Seneca]], bet kelenner da [[Neron]], eus e harlu, ha plegañ a reas Claudius d'he c'hoant. Dont a reas-hi a-benn da zimeziñ he mab da g-[[Claudia Octavia]], merc'h he gwaz. En [[53]] e voe lidet an eured, met ne voe ket kaset da benn-vat.

Dre he levezon war an impalaer hag hec'h itrikoù e teuas Agrippina a-benn da bellaat he c'hvezerezed, ar re goshañ (Lollia Paulina, [[Domitia Lepida Minor|Domitia Lepida]]) evel ar re nevesañ (Calpurnia), ma c'hallas teurel he c'hrabanoù war madoù un toullad pinvideien (Statilius Taurus).

Goude e voe serc'h d'un den disklavet, [[Pallas (disklavet)|Pallas]], a oa pinvidik-mor ha kuzulier gant Claudius.


== He marv ==
E nevezamzer ar bloaz 59 e tivizas Neron he lazhañ hag aozañ an traoù da reiñ da grediñ e vije ur peñse. Kazeg a reas gant e dro, ma rankas reiñ urzh d'e warded mont d'he c'hlezeata.

D'an ofiser deuet d'he lazhañ he dije lavaret *Ventrem feri*« Sko em c'hof. ».

== 
 Gwezenn gerentiezh ==


== Kerentiezh ==
Agrippina ar Yaouankañ a oa anezhi 
* kentañ merc'h ha pevare bugel [[Germanicus]] hag [[Agrippina ar Henañ]],
* ur c'hourverc'h d'an impalaer [[Augustus]] a-berzh he mamm ha d'an impalaerez[[Livia]] a-berzh he zad,
* gourverc'h [[Marcus Antonius]],
* ur c'hoar d'an impalaer [[Caligula]],


== Levrlennadur ==
* [[Suetonius]], *Buhez an Daouzek Caesar*, Levrenn VI : Neron.
* [[Tacitus]], *Annales*
* Jean-Michel Croisille : *59. Néron a tué Agrippine*. La mémoire des Siècles. [[Éditions Complexe]] 1994. ISBN 2-87027-506-4.
*  Anthony A. Barrett, *Agrippina. Sex, Power and Politics in the Early Empire'', Routeledge 2005, ISBN 0-415-20867-X.

## Notennoù


## Pennadoù kar

* Caligula
* Neron
* Claudius Iañ
* Messalina
* Britannicus
* Impalaerezed Roma