open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Negidaleg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù negidalek eo an **negidaleg** (*negidal*), komzet gant tro-dro da 100-170 den (diwar 500 den en holl) e C'habarovsk hag e Paulina Osipenko e Rusia (Azia) (1995). 

Div rannyezh ez eus:

* **Nizoveg** (*nizovsk*)
* **Verc'hoveg** (*verkhovsk*)

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma vez dileusket muioc'h-mui gant ar re yaouank hag a ra kentoc'h gant ar ruseg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù toungousek an norzh
* Yezhoù altaek
C'halajeg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù azerbaidjanek eo ar **c'halajeg** (*khalaj*), komzet gant tro-dro da 17.000 den en Proviñs ar C'hreiz en Iran (1968). 

## Keñveriadenn

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar su
* Yezhoù altaek
Mélanie Guyomard

**Mélanie Guyomard** a zo prezidantez ar gevredigezh *[[Kanol an Unaniezh]]* evit lakaat war wel glad Breizh hag unaniezh ar vro en-dro da Ganol Naoned-Brest.

*Miss Breizh eo bet er bloaz 2000. Dre m’he doa kemeret perzh, gant he seizenn “miss”, e manifestadeg an 30 a viz Mezheven 2001 Naoned evit adunaniñ Breizh e oa savet bec’h etrezi hag ar c'h-Comité Miss France.
*“Bretonez ar bloaz” e voe e 2001.

## Liammoù diavaez
Lec’hienn Kanol an Unaniezh
Comedy Central

**Comedy Central** a zo ur chadenn skinwel dre fun. Ar programmoù skignet ganto a denn d'ar fent. Deuet eo da vezañ unan eus ar chadennoù pennan dre ar fun. 

## Istor

Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Ebrel 1991, goude kendeuzadur ar chadennoù Comedy Channel (gant ar strollad Viacom, dre MTV Networks) hag HA! (gant ar strollad Time Warner, dre Home Box Office). E 2003 eo bet adprenet gant Viacom an hanter eus e lodenn digant Time Warner evit 1.225 bilion dolar hag eo deuet neuze da vezañ perc'hennour nemetañ ar chadenn. Graet eo bet Comedy TV (CTV) eus ar chadenn-mañ. Siwazh dezho, ur chadenn eus Kanada en doa miret dija ar gwirioù war an anv-mañ ha ranket o deus kavout un anv all, da lâret eo **Comedy Central**.
A-drugarez da rummadoù-tresadennoù-bev evel South Park eo deuet da vezañ ur chadenn a seller kalz outi. Ouzhpenn 50% eus an amerikaned a c'helle resevout ar chadenn-mañ en o zi e 1998.
E 2004 ar 4 programm pennañ ha sellet ar muiañ er chadenn a oa : South Park, Chappelle's Show, The Daily Show, ha Reno 911!, ur rummad film a gont istor ur c'homiserdi un tammig ispisial.
E 2005 eo bet sinet en-dro ur c'hevrad evit skignañ South Park 3 bloaz ouzhpenn.
Taichichuan

### Istor taichi
**Taichichuan** (sinaeg]: 太極拳; pinyin: Tàijíquán) a reer eus ur gourenerezh (diabarzh) sinaat. Hervez lod e vefe bet krouet gant Chen Wangting e 1641 met lod all a soñj ivez e vefe bet savet gant ur manac’h, Zhang Sanfeng e anv, pa oa war menez Wudang e proviñs Hubei, e Sina. 
Awenet eo bet an taichichuan gant teir elfenn disheñvel : gourenerezh sinaat, prederouriezh tao (yin ha yang) hag ar medisinerezh sinaat. 

### Stummoù taichi
Bremañ e vez pleustret taichichuan e Sina met er bed a-bezh ivez. Meur a stil taichichuan a vez anavezet, met ar stil Chen hag an hini Yang eo ar re vrudetañ .
Gant an daouarn dreist-holl e vez pleustret taichichuan met bez' ez eus eus stummoù taichi gant armoù ivez : kleze, sabrenn, bazh (hir pe verr), gwalenn, aveler zoken …

### Pleustriñ taichi
Trevezet eo gant taichi fiñvoù an natur : koumoul, dour pe loened. Da skouer eo brudet ar stourmoù etre ul labous bras, ar c’haran e anv, hag an naer.
Ret eo d'ar pleustrer taichi bezañ sioul e spered ha pouezus-tre eo tennañ e anal ivez, da lâret eo an "chi", o lakaat e evezh war ur greizenn a-ratozh a zo dindan ar begel.
Goustadik e vez graet taichi (er c'hontrol d’ar gourenerezhioù estren).	

### Pal an taichi
Mestroniañ e gempouez ha kenurzhiañ izili ar c'horf a vez desket gant studierien an taichi dreist-holl.
Tamm-ha-tamm e vefe gwellaet gwevnded an dud dre ober taichi. Sikour a rafe an taichi evit bezañ yac'h e spered ivez.
Tatareg Krimea

Ur yezh altaek eus skourr ar yezhoù turkek ar su eo **tatareg Krimea** (anvet ivez a-wechoù **turkeg Krimea**), komzet gant tro-dro da 460.000 den en holl en Ouzbekistan (189.000 e 1993) hag ivez e Bulgaria (6.000 den e 1990), Kirgizstan, Moldova, Romania (25.000 den e 1982), Turkia (Azia), Ukraina hag er Stadoù-Unanet.

Teir rannyezh zo anezhañ :

* **Krimeeg an norzh** (pe *krimeeg nogaiek*)
* **Krimeeg ar c'hreiz**
* **Krimeeg ar su**

Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek koulz ha gant al lizherenneg latin.

## Un tañva eus ar yezh
### Frazennoù talvoudus

Demat Méraba

Mont a ra? Nasılsıñ(ız)?

Noz vat Geceler hayır

Mar plij Lütfen

Kenavo Sağlíqnen qál

Ya Ebet

Nann Yoq

Trugarez Sağ oluñız

### Goulennoù
Piv? Ne? 

Petra? Kim?

Pelec'h? qadya?

Penaos? Nasıl?

Pegoulz? Ne vaqıt?

### Raganvioù
Me men

Te sen

Eñ/Hi o

Ni biz

C’hwi siz

Int olar

### Devezhioù ar sizhun
Dilun Bazarertesi

Dimeurzh Salı

Dimerc'her Çarşenbe

Diriaou Cumaaqşamı

Digwener Cuma

Disadorn Cumaertesi

Disul Bazar

### Ar mizioù
Daou stum a gaver, ar re bet tennet diwar ar ruseg hag ar re hengounel.

Miz Genver Yanvar pe Qara qış / İlk ay

Miz C'wevrer Fevral pe Kiçik qış

Miz Meurzh Mart pe Saban (ayı)

Miz Ebrel Eprel pe Çiçek (ayı)

Miz Mae Mayıs pe Qural ay

Miz Mezheven Iyün pe İlk yaz/Yaz ayı

Miz Gouere Iyül pe Oraq ayı/Çille ayı

Miz Eost Avgust pe Arman ayı/Çürük ay

Miz Gwengolo Sentâbr pe Ilk küz 

Miz Here Oktâbr pe Orta küz 

Miz Du Noyabr pe Boş ay

Miz Kerzu Dekabr pe İlk qış

### An niveroù
Unan bir

Daou eki

Tri üç

Pevar dört

Pemp beş

C'hwec'h altı

Seizh yedi

Eizh sekiz

Nav doquz

Dek on

Unnek on bir

Daouzek on eki

Trizek on üç

Pevarzek on dört

Pempzek on beş

C'hwezhek on altı

Seitek on yedi

Tric'hwec'h on sekiz

Naontek on doquz

Ugent yigirmi

Unan-warn'n-ugent yigirmi bir

Tregont otuz

Daou-ha-tregont otuz eki

Daou-ugent qırq

Tri-ha-daou-ugent qırq üç

Hanterkant elli

Tri-ugent altmış

Dek-ha-tri-ugent yetmiş

Pevar-ugent seksen

Dek-ha-pevar-ugent doqsan

Kant yüz

Mil biñ

Kentañ birinci

Eil ekinci

Trede üçünci

Pevare dördünci

Pempvet beşinci

C'hwec'hvet altıncı

Seizhvet yedinci

Eizhvet sekizinci

Naovet doquzıncı

Dekvet onuncı

## Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all

## Daveoù

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek
* Yezhoù altaek
## Levrioù
*  Useinov, S.M., Mireyev, V.A. ha Sahaciyev, A.Yu. 2005. Qırımtatar Tilini Ögreniñiz / Изучайте Крымскотатарский Язык
## Liammoù diavaez
* / Seyran ocanıñ dersleri (Kentelioù)
*  Руководство для обучения крымскотатарскому языку по новому алфавиту (Kentelioù diazez)
*  Türkiyede yaşağanlarğa yardım (Yezhadur)
*  /  Geriadur en-linenn turkeg-tarateg Krimea-saozneg
*  Tatareg Krimea ha turkeg keñveriet
Salareg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù turkek ar su eo ar **salareg** (*salar* pe *sala*), komzet gant tro-dro da 55&nbsp;000 den (diwar 87&nbsp;697 den en holl) e Xunhua Salar ha Hualong Hui e Proviñs Qinghai, Jishishan Proviñs Gansu ha Yining e Xinjiang Sina. 

Div rannyezh ez eus:

* **Djiezieg** (*jiezi*)
* **Mengdaeg** (*mengda*)

Talvezout a ra ar sinaeg da yezh dre skrid.

## Daveoù
 

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek
* Yezhoù altaek
Kachkaeg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù azerbaidjanek eo ar **c'hachkaeg** (*qashqa'i*), komzet gant tro-dro da 923.000 den e Proviñs Fars e mervent Iran (2014).

Tost-tre eo d'an azeri.

## Keñveriadenn

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar su
* Yezhoù altaek
Bannieloù etrebroadel

## Bannieloù aozadurioù etrebroadel

Flag of the Caribbean Community (CARICOM).svg|Kumuniezh Karib (CARICOM)
Flag of the CIS.svg|Kenglad ar Stadoù Dizalc'h
Flag _of_Europe.svg|Kuzul Europa hag Unaniezh Europa
Flag of La Francophonie.svg|Frankofoniezh
Flag of the Red Cross.svg|Kengor Etrebroadel ar Groaz Ruz (KEKR/ICRC)
Flag of the Red Crescent.svg|Kevredigezhioù ar Greskenn Ruz
Red Star of David.svg|Kevredigezh Magen David Adom
Flag of the Red Crystal.svg|Strinkenn Ruz (arouez ar Protokol III)
Flag of the Arab League.svg|Kevre ar Stadoù Arab
Flag of the Nordic Council 2016.svg|Kuzul an Norzh
Flag of NATO.svg|Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (AFNA/NATO)
Olympic flag.svg|Poellgor Olimpek Etrebroadel
Flag of SADC.svg|SADC
Flag of Maghreb.svg|Unaniezh Maghrib Arab (UMA)
OIC_Logo_since_2011.svg|Aozadur ar C'hevelerezh Islamek
Flag of the United Nations.svg|Aozadur ar Broadoù Unanet
Flag of OPEC.svg|Aozadur ar Broioù a Ezporzh Petrol (ABEP/OPEC)
Flag of the African Union.svg|Unaniezh Afrika
Joëlle Aubron

**Joëlle Aubron**, ganet d'ar 26 a viz Mezheven 1959 e Neuilly-sur-Seine, ha marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 2006, a oa ur stourmerez en Action Directe.

Gwreg kleiz eo bet da Yann-Ber Tihernon e fin ar bloavezhioù 70. Harzet eo bet d'an 9 a viz Ebrel 1982, ha kondaonet eo bet da 4 bloavezh toull-bac'h evit bezañ kuzhet armoù.
Dimezet he doa gant Régis Schleicher, ezel ivez eus Action Directe. Ober a rae war-dro ul levrdi anarkour met divizout a reas bezañ dindan kuzh e 1985 pa zivizas Action Directe kreñvaat e oberennoù. En em strollañ a rejont neuze gant ar Fraction Armée Rouge. Kemeret he deus perzh e drouklazh ar jeneral René Audran d'ar 25 a viz Genver 1985, hag en hini Georges Besse d'an 19 a viz Du 1986.
Harzet eo bet gant he c'hamaladed Jean-Marc Rouillan, Nathalie Ménigon ha Georges Cipriani d'ar 21 a viz C'hwevrer 1987 e-barzh un ti-feurm e Vitry-aux-Loges (Loiret). Kondaonet eo bet e 1989 hag e 1994 d'an toull-bac'h he buhez-pad, gant ur prantad surentez a 18 vloaz. Kaset da gentañ da brizon Fleury-Mérogis (Essonne), eo bet da heul, asambles gant Nathalie Ménigon, e toull-bac'h Bapaume (Pas-de-Calais) e miz Here 1999. Dieubet eo bet ar 16 a viz Even 2004 abalamour d'he yec'hed, fall-put, goude bezañ bet operet evit ur c'hrign-bev er c'hlopenn. Gwelet eo bet e 2005 e-barzh ar film **Ni vieux, ni traîtres**, savet gant Pierre Carles. Stourmet he deus betek fin he buhez evit ma vefe dieubet he c'hamaladed a stourm.

Marvet eo gant mesastazennoù ur c'hirgn-bev ledet en he empenn.
Meurvor

Ur **meurvor**, ur **mor-bras** pe un **osean** a-wezhioù, zo ur mor bras-kenañ ha n'eus nemet 5 anezho war ar Voul-Douar. Bevennet int gant ar c'hevandirioù war al lodenn vrasañ eus o harzoù hag a zo treset dre emglev an douaroniourien ivez. Ar morioù a zo bet roet pep a anv dezho a c'hall bezañ pe lodennoù eus ar meurvorioù pe morioù enklozet en ur c'hevandir (pe etre daou, evel ar Mor Kreizdouarel). 

## Roll ar meurvorioù
* ar Meurvor Atlantel
* Meurvor Arktika
* ar Meurvor Habask
* Meurvor Indez
* Meurvor ar Su. Gwechall e veze termenet ur meurvor e Su ledred Kelc'h Antarktika, ha *Meurvor Antarktika* a veze graet eus outañ. Abaoe 2000 ez eus bet divizet emañ Meurvor ar Su er su d'an tri c'hevandir en hemisferenn ar su.

## Daveoù ha notennoù
Nom (Henegipt)

Bez' e oa an **Nomoù** (eus ar gresianeg νομοι, *nomoi*, a dalvez *rann, distrig*; *sepat* e demoteg), rannoù melestradurel a veze lodennet Egipt ganto en Henamzer. Ar c'hentañ rann velestradurel a oa ar vevenn a oa daouhanteret Egipt drezi etre Gorre Egipt ha Goueled Egipt. Bep a gêr-benn ha bep a arouez a oa gant an nomoù. Etre eizh nom ha tregont ha daou nom ha daou-ugent zo bet hervez ar mareoù. E-pad ar marevezh ptolemaek ha roman e teuas an nomoù da vezañ rannvroioù melestradurel. 

Meret e veze an nomoù e anv ar Faraon gant gouarnerien a veze graet nomarked anezho. 

Evit doare eo ken kozh rannadur Egipt e nomoù hag ar marevezh rakktierniezh (e-tro an ). E penn-kentañ e oa eus an nomoù-se keodedoù-Stad bet unvanet tamm-ha-tamm. Gant Menes e voe peurechuet unvanidigezh an nomoù.

Ouzhpenn padout a-hed 3000 vloaz eo chomet stabil a-walc'h anvioù, niver, urzh ha gorread an nomoù. Lod, evel Xois en delta, pe Khent e Gorre Egipt a gaver meneget o anv war maen Palermo bet engravet e-pad ar tierniezh. Re all, evel Bubastis, zo bet savet da vare ar Rouantelezh Nevez. Renet o deus ar pep brasañ eus faraoned Egipt war 42 nom.

Ugent nom a oa e Goueled Egipt, kreizennet gant Mimfis, kêr-benn ar Rouantelezh kozh. Heuliañ a ra an niveradur red an Nil; gant nomoù ar reter emañ ar sifroù brasañ.

Daou nom war-ugent a oa e Gorre Egipt. Heuliañ a rae an niveradur anezho red an Nil ivez.

## An Nomarked

E penn pep nom e oa un Nomark. Peuliesañ e vezed *nomark* dre hêrezh met gallout a rae ar faraon envel unan bennak war ar garg. Pa oa kreñv ar galloud kreiz eo ar faraon hollc'halloudus a zibabe an nomarked peurliesañ. Pa veze gwanoc'h ar galloud (e-pad an aloubadegoù pe pa oa brezelioù diabarzh, peurgetket) en em aoze an nomoù o-unan hag e tape ar vibien lec'h o zadoù. Ingal e veze tabutoù etre breudeur evit an hêrezh e-pad ar Marevezh Etre kentañ, mare ma oa gwanaet ar galloud kreiz, dreist-holl etre ar  hag an Tierniezh.

## Treuzvevañs an nomoù

Miret eo bet framm an nomoù a-hed ar marevezh ptolemaek tre betek mare ar Romaned. Dindan beli ar Romaned e veze skoet moneiz gant nomoù zo : ar "pezhioù nomek". Miret o deus an nomoù o fouez melestradurel evel unanenn diazez ar vro betek adframmadur klok ar vurokratelezh dindan ren Diokletian ha Kustentin I.

E -307 eo bet erlec'hiet an nomoù gant pouioù *(pagi)* gouarnet gant ur Pouier *(pagark)*. Ne'z ae ket e roll pelloc'h eget hini un dastumer tailhoù ha pennlusker an armeoù lec'hel. Peurliesañ e oa eus ar baouierien perc'henned pinvidik a oa mestr war ar paou renet ganto dre ar galloud hag an arc'hant.

## [[Goueled Egipt]]

## [[Gorre Egipt]]

## Gwelet ivez
### Pennadoù kar
* Egipt

### Daveennoù
*  Alan K. Bowman (1990) *Egypt After the Pharaohs*, Oxford University Press.

### Liammoù diavaez
*  An nomoù
1915

*Diwar-benn bloavezh *'1915*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

 

#### Breizh

#### Danmark
* 5 a viz Even: ar gwir da votiñ roet d’ar maouezed.

#### Frañs
* 10 a viz Gwengolo: krouet eo ar gazetenn flemmus Le Canard enchaîné. Ur gazetenn sizhuniek eo, dont a ra er-maez bep merc'her.
#### Suis
* 5 a viz Gwengolo: penn-kentañ Kuzuliadeg Zimmerwald.

#### Turkia
* 19 a viz C'hwevrer: deroù Emgann an Dardanelloù e-pad ar Brezel bed kentañ.
* 5 a viz Gwengolo: Emgann Kefken war ar Mor Du.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1915|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1915]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1915|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1915]]*
__NOTOC__
Garlann

**Garlann** zo ur gumun e Breizh e Bro-Dreger, e Penn-ar-Bed, e kanton Plouigno.
## Douaroniezh
Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Dourdu.

Kumunioù amezek : Plouezoc'h ; Sant-Yann-ar-Biz ; Lanneur ; Plouigno;  Montroulez.
## Anv
B. Tanguy : *Garlan* e dibenn ar .
;Gerdarzh
*Garv* (rust, meinek) + *lann*.
## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
N'eus ket, evit ar poent.
## Istor
### Tiegezhioù nobl kent 1790
Rascoët (Rozkoad ?) ; Baëssière (Ar Veuzit) ; Kerouchant ; Koad ar Roc'h ; Kermerc'hoù ; Leinkelvez ; Rogustou.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Derrien, person, ha Lazou, kure. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun, eleze 4,09% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 13 a viz C'hwevrer 1942 e kouezhas un nijerez Wellington Ic marilhet Z1076 ha kodet JN-G eus ar *150 Squadron* eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Garlann, mervel a reas he c'hwec'h nijour, n'int ket bet kavet; d'an 13 a viz C'hwevrer 1943 e kouezhas un nijerez Wellington marilhet BK330 ha kodet PI-K eus ar *420 Squadron* eus ar ar Royal Canadian Air Force (aerlu Kanada) e Garlann, mervel a reas he femp nijour, douaret int e bered kumun Gwidel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Garlan (29) Église.JPG|Iliz *Intron-Varia*
Château de Kervezec Garlan 02.JPG|Kastell Kervezeg
Garlan (29) Monument aux morts.JPG|Monumant ar re varv

* Iliz katolik *Intron Varia*
* Chapel sant Huberzh
* Maner Kerangwez
* Kaskell Kervezeg
* Maner Kervolongar
* Maner Kertangi
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
;Ardamezeg ar familhoù

## Lervlennadur
* J.B. Ogée : *Dictionnaire de Bretagne*; 1780. 
* A. Marteville & P. Varin : warlec'hien ha reizherien Ogée; 1843.
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère.* Chasse-Marée. Ar Men. 1990
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
*  Garlann war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Gouenac'h

**Gouenac'h** zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Fouenant, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Saint-Jalmes, person, ha Paugam, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* M=ervel a reas 39 gwaz eus ar gumun, eleze 3,39% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Chapel *Intron Varia a Wir Sikour*.
* Chapel *Sant Kadoù*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Gevelliñ
*Venthon,  (1994)
## Liammoù diavaez

*  Ti-kêr Gouenac'h
## Dave ha notennoù
Gouenoù

**Gouenoù** zo :

* ur gumun eus Bro-Leon. Sellit ouzh Gouenoù (kumun)
* ur sant brezhon en dije diazezet ar gêr eus Bro-Leon. Sellit ouzh Gouenoù (sant)
Goulien

**Goulien** (distagadur: ) a zo ur gumun eus Kerne-Izel, e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e Bro ar C'hab e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
## Anv

* Bernard Tanguy ː **Golthuen** (= **Golchuen**), 1192-1202; **Golchuen**, 1267, C. 1330; **Goulchen**, 1364, 1368, 1426, 1536; **Goulichen**, 1535; **Goulhien**, 1540; **Gouzlien**, 1595; **Goulien**, 1623
* Erwan Vallerie ː **Golthuen** ?, c. 1200; **Golchuen**, 1267; **Goulchen**, 1368; **Goulchien**, 1516; **Goulihen**, **Goulhien**, 1536; **Goulchien**, 1574; **Gouzlien**, 1595; **Goulien**, 1623

**Gerdarzh**

Diwar anv sant Goulven

## Ardamezioù
N'ez eus ket

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Pape, person, ha Trevidic, kure. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 45 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 3,95% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Goulien a voe dalc'het gant an Trede Bagad eus an 10 Kompagnunezh eus ar *Grenadier Regiment 894* alaman en nevezamzer 1944, betek penn-kentañ miz Even (Aloubadeg Normandi).
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun e Viêtnam hag unan e Kambodja.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 11 a viz Mae 1957.
## Monumantoù ha traoù heverk

Goulien (29) Église 14.JPG|Marc'h-bez en iliz katolik Goulien.

* Iliz katolik *Sant Goulven* (XVIvet).
* Chapel sant Laorañs, pe Itron-Varia a Geloù Mat, e Lannouereg (XIVvet, 1655).
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Ouzhpennet e voe un anv d’an 11 a viz Du 2018.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur
* Daniel Bernard, *Cléden-Cap-Sizun : monographie d'une paroisse et d'une commune de la presqu'île du Cap-Sizun*, 1952. (adembannet e 2002)
* René Couffon & Alfred Le Bars : *Nouveau répertoire des églises et chapelles*. Diocèse de Quimper et de Léon. 1988
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
1914

__NOTOC__

*Diwar-benn bloavezh *'1914*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## [[Afrika]]
;
* 18 a viz Kerzu : Emgann Naulila e Su ar vro.
;
* 3 a viz Du : deroù Emgann Tanga etre an Impalaeriezh alaman hag ar Rouantelezh-Unanet.

## [[Amerika]]
### [[Norzhamerika]]
### [[Kreizamerika]]
### [[Suamerika]]

## [[Azia]]
#### [[Reter-Nesañ]]
#### [[Reter-Kreiz]]
#### [[Reter-Pellañ]]
#### [[Iskevandir Indez]]

## [[Europa (kevandir)|Europa]]
;
* 28 a viz Mezheven : an arc'hdug Franz Ferdinand Aostria-Este zo muntret e Sarajevo gant ar Bosniad Gavrilo Princip
* 28 a viz Gouere : deroù ar Brezel-bed kentañ pa zisklêr Aostria-Hungaria ar brezel ouzh Serbia.
;
* 12 a viz Gwengolo : trec'h eo Bro-C'hall hag Impalaeriezh Breizh-Veur e Kentañ emgann ar Marne.
* Nedeleg hag en devezhioù war-lerc'h : treverzioù lec'hel primaozet war talbenn gornôg ar brezel.

## [[Okeania]]

## [[Armerzh]]

## [[Arz]]où

## [[Politikerezh]]

## [[Skiant]]où

## [[Sport]]où

## [[Relijion]]où
* 3 a viz Gwengolo : dilennet eo ar c'hardinal italian Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa da bab an Iliz katolik roman dindan an anv Benead XV.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1914|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù 1914|Marvioù]]
* 9 a viz Genver : Louise Michel, e Marselha.
Morlenn

Ur **vorlenn** a zo ul ledennad vor damgloz, met digor war ar mor bras.  Pa'z eo ar morlennoù ur goudor evit al listri e vezont lec'hioù mat evit staliañ ur porzh-mor pe veur a hini. Ur roll politikel hag armerzhel bras o devez. E morlennoù bras hag hogos serret e veze lakaet al listri-brezel da eoriañ evit o gwareziñ diouzh tagadennoù ar morluioù estren.
Pa vez strizh ha hir ar ganol-vor a sko war ar mor bras e vez graet ur mulgul anezhi.

## Stêrioù heñvel haz disheñvel
Ober a reer ivez gant ar gerioù *lenn-vor*, *[[mor-bihan]]* ha *kambr-vor*.

Ar vorlenn ne c'hall ket bezañ droukvesket gant an aber hag a zo bihanoc'h, na gant ar bae hag a vez digoroc'h. Ar pleg-mor zo kalz brasoc'h.

## E Breizh

E Breizh, morlenn Vrest ha morlenn an Oriant a zo porzhioù-brezel kozh (abaoe an Henamzer evit Brest hag abaoe 350 vloaz evit an Oriant). 

Digor awalac'h war ar mor bras e vez ar morlennoù peurliesañ, met ret eo tremen dre ur mulgul evit mont etre morlenn Vrest  hag ar Meurvor Atlantel. 

## Bro-C'hall
Kalz morlennoù a zo pe zo bet implijet gant Bro-C'hall evit gwareziñ he morlu pe listri-kenwerzh, a-wechoù artifisiel. Ouzhpenn re Vreizh e c'haller menegiñ morlenn Boulogne-sur-Mer, morlenn Cherbourg, morlenn Marsilha, morlenn Agay (e Saint-Raphaël), morlenn Toulon, morlenn Ieras, morlenn Bourdel, morlenn Vilafranca, morlenn Sant-Pêr (Sant-Pêr-ha-Mikelon), morlenn Saint-Pierre (Martinik), morlenn Nouméa (Kaledonia-Nevez), morlenn Chiconi (Mayotte), morlenn Benzart (Tunizia), morlenn Mers el-Kebir (Aljeria).
## E lec'h all
Kalz morlennoù er bed zo anvet "bae" (Fremantle, Rio de Janeiro, San Diego, San Francisco, Sydney) dre levezon ar yezh lec'hel.
## Skeudennoù

Singapore from above.jpg|Morlenn Singapour
Volvo Ocean Race 2012 in Lorient - Groupama 4 in the roadstead of Lorient.JPG|"Volvo Ocean Race" 2012 e morlenn An Oriant
Rade de Brest.jpg|Foñs morlenn Brest eus Landevenneg
HMS Harald Hårfagre or HMS Tordenskiold at the roadstead of Trondhjem (1906).jpg|HNoMS *Harald Hårfagre* pe *Tordenskiold* e morlenn Trondheim, Norvegia, 1906
Saint-Mandrier-sur-Mer.JPG|Morlenn Toulon.
Larmor-Plage et la rade de Lorient..jpg|Gwel a-zioc'h morlenn An Oriant eus ar Mervent.
Rade de Bordeaux avec le pont transbordeur.jpg|Morlenn Bourdel, tro 1914.

## Gwelout ivez
* kanol-vor
* fjord
* loc'h
Gourlizon

**Gourlizon** a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
* War lez Stêr Waien emañ Gourlizon.
## Broig
* Daoust m'emañ ar gumun e Kumuniezh kumunioù Gorre ar Vro Vigoudenn emañ Gourlizon e Bro ar C'hlaziked ha neket er Vro-Vigoudenn.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Bozec, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz eus ar gumun, eleze 5,74% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* D'ar 24 a viz Gwengolo 2019 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ganet eno
* 1862 : Ernest de Chamaillard, livour

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
* Gourlizon war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Gwengad

**Gwengad** a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e Kanton Kemper-1, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* War lez ar Stêr Deir emañ Gwengad.
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Les Guengat**, 1203; **Guengat**, 1368; **Guengart**, 1516; **Guengat**, 1527; **Guenegat**, 1529; **Guengat**, 1536; **Guenegat**, 1560; **Gueueget**, 1630; **Guenegat**, 1654

## Ardamezioù
*En glazur e dri pav dehoù en argant.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Gorjeu, person, ha Louboutin, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 67 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,46% eus he foblañs e 1911,  abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel  .

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Fiakr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* Jean-Marie Déguignet, skrivagner eus Breizh, 19 a viz Gouere 1834.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  lec'hienn diwar-benn ar gumun
* Gwengad war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Tchoulimeg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù ouralanek eo an **tchoulimeg** (*chulym*, anvet ivez *tatareg Chulym* pe *tatareg Melets* ), komzet tro-dro d'at Stêr Chulym e norzh ar Menezioù Altay e Rusia (Azia). 

Div rannyezh ez eus:

* **Tchoulimeg izelañ**
* **Tchoulimeg ar c'hreiz**

Ken tost eo d'ar choreg ma vezont renket o-div evel ur yezh hepken alies a-walc'h daoust ha ma vezont renket evel yezhoù disheñvel gant ar gouarnamant. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar c'hornôg
* Yezhoù altaek
Bachkireg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù ouralanek eo ar **bachkireg** (*Башҡорт теле Bašqort tele*), komzet gant ouzhpenn ur milion a dud en holl e Bachkortostan, e Rusia (Europa), Ouzbekistan, Kazac'hstan, Kirgizstan, Tadjikistan, Turkmenistan hag Ukraina.

Teir rannyezh zo : bachkireg ar menezioù (*kuvakan*), bachkireg ar stepennoù (*yurmaty*) ha bachkireg ar c'hornôg (*burzhan*).

## Skritur ha distagadur
E 1923 e oa bet diorroet un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg arabek, bet kemeret he flas gant al lizherenneg latin e 1930. Adalek 1938 betek bremañ c'hoazh ec'h implijer al lizherenneg kirillek evit skrivañ ar bachkireg, ouzhpennet ur re lizherennoù evit sonioù na vezont ket kavet e ruseg.

## Yezhadur
### Perzhioù hollek
Evel en holl yezhoù turkek eo ar bachkireg.
* Yezh daspegel, reizh-tre he yezhadur
* Jener yezhadurel ebet
* Ger-mell ebet
* Digemm eo an anv-gwan, lakaet dirak an anv
* Implij al lerc'hennoù

### An anv-kadarn
### Al liester
Al lostger **–QV2r** (Q = л/д/t/dh; V = a/ә) eo merk al liester. Kemmañ a ra e stumm resis hervez reolennoù an hesonerezh vogalennek hag an hesonerezh kensonennel/sandhi
;Hesonerezh vogalennek
: a, ы, е, у > а
: ү, е, э > ә
;Hensonnerezh kensonnel
* Echuet gant а, ә, ы, е, о, ө, я > л, d.s.
: бала**лар**
: уҡыусы**лар**
: кафе**лар**
: кеше**ләр**
* Echuet gant > л, м, н, ң, з, ж > д, d.s.
: урам**дар**
: гараж**дар**
: кейем**дәр**
: күл**дәр**
* Zchuet gant б, в, г, д, к, ҡ, п, с, ҫ, т, ф, х, һ, ц, ч, ш, щ > т
: китап**тар**
: таш**тар**
: ҡалаҡ**тар**
: эш**тәр**
: еләк**тәр**
* Echuet gant ҙ, й, р, у, ү, и, ю > ҙ
: ҡыҙ**ҙар**
: тау**ҙар**
: айыу**ҙар**
: күҙ**ҙәр**

## Un tañva eus ar yezh (bachkireg)

### An niveroù

## Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar c'hornôg
* Yezhoù altaek
## Liammoù diavaez
*   Pajenn diwar-benn ar bachkireg, gant kentelioù
*  Kentelioù
*  Yezhadur klok
*  Yezhadur berr
*  Listenn swadesh
Koutchaneg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù turkek rik eo ar **c'houtchaneg** (*quchani*), anvet ivez **turkeg c'horosanek**, komzet gant tro-dro da 400.000 den e norzh Proviñs C'horosan (*Khorosan*) e biz Iran (1977). 

Teir rannyezh ez eus:

* **Koutchaneg ar c'hornôg**
* **Koutchaneg an norzh**
* **Koutchaneg ar su**

Disheñvel eo diouzh ar rannyezh persek anvet *c'horosaneg*' (*khorosani*) komzet e C'horosan. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar su
* Yezhoù altaek
Turkeg gagaozek balkanek

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù turkek rik eo an **turkeg gagaozek balkanek** pe **turkeg balkanek**, komzet gant tro-dro da 331.000 den en holl e Turkia (Europa) (327.000 den e 1993), Gres ha kornôg Makedonia. 

Seizh rannyezh ez eus:

* **Gajoleg** (*gajol*)
* **Gerlovoeg** (*gerlovo*)
* **Karamanlieg** (*karamanli*)
* **Keuzeulbacheg** (*kyzylbash*)
* **Sourgoutcheg** (*surguch*)
* **Tozloukeg** (*tozluk*)
* **Touroukeg** (*yuruk* pe *gonyar*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar su
* Yezhoù altaek
Gwerliskin

**Gwerliskin** a zo ur gumun eus Bro Dreger e kanton Plouigno, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

Bep miz Eost e vez dalc'het "Kampionad ar bed bannañ peulvan" er gumun, ha kement-mañ abaoe 2001.
## Douaroniezh
* Eieniñ a ra ar stêr Yar e Gwerliskin.
* Kumunioù amezek : Bodsorc'hel ; Plegad-Moezan ; Plounerin; Plougraz
## Anv
* J.B. Ogée, 1780 : **Guerlequin / Querlesquen**.

* Bernard Tanguy (1990) : **Guirlisquin***, c. 330;* **Guirlisten***, 1371;* **Guerlisquin***, 1425, 1444, 1453;* **Guerlisquin, Guerlisquen***, 1430;* **Guernlisquin***, 1481;* **Guerlisquin***, 1512, 1682.* Talvoudegezh *: gwern +  Lesquin / Lesquen,* pe *Glisquin,* anv den

* Hervé Abalain (2000) : "**Guirlisquin** *vers 1330,* **Guernliquin** *en 1481.* Talvoudegezh : *Gwern Heskin*

## Ardamez
*En aour, e dreustell en gul.*

Diforc'h ardamez familh Charuel

## Istor

### Breuriezhioù

Adal ar Grennamzer e voe rannet Gwerliskin etre peder breuriezh : bourg ; Kerivoal, tostik da Sant-Ener ; ar Fanet, e-kichen chapel Sant-Tegoneg ; Penn-ar-c'hoad, e-tal Sant-Vaodez. Ouzhpenn e oa meur a genvreudeuriezh e Gwerliskin : hini a Sakramant, savet a-raok 1625, kenvreudeuriezh ar Rozera (savet e kerzu 1643), hini an Tiegezh Santel (savet e 1715}}). Re all a voe savet diwezhatoc'h c'hoazh : hini ar marv mat e 1866, ha hini ar Galon Sakr e 1879.

### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Perennes, person, ha Le Foll, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 106 gwaz eus ar gumun, eleze 5,68% eus he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun en ospital d'ar 16 a viz C'hwevrer 1947 e Cantho e Kochin-Sina er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
### Iliz Sant Tenenan

Guerlesquin (29) Église Saint-Ténénan 01.JPG| An iliz katolik
Guerlesquin. Bannière Sainte Triphine.jpg|Banniel Santez Trifina.
Guerlesquin. Bannière Saint Trémeur.jpg|Banniel Sant Tremeur.

* Iliz katolik *Sant Tenenan*.
### Prezidial

### Feunteun kreiz-kêr
Guerlesquin. Fontaine.jpg|

### Monumant ar Re Varv
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 12 skoliad.
### Ya d'ar Brezhoneg
* D'an 21 a viz Kerzu 2012 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
*Familh Charuel.
*Prosper Proux, skrivagner brezhonek.
*Charles Rolland, skrivagner brezhonek.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Gwerliskin war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn ar gumun
* Gwerliskin war lec'hienn Park an Arvorig.

## Daveoù ha notennoù
Gwiler-Kerne

**Gwiler-Kerne**, ent-berr **Gwiler** er vro, a zo ur gumun eus kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
* Stêr Waien a dreuz Gwiler.
## Broig
Daoust m'emañ ar gumun e Kumuniezh kumunioù Gorre ar Vro Vigoudenn emañ Gwiler e Bro giz Douarnenez evit a sell ar c'hiz kozh evit ar c'hoefoù, ha neket er Vro-Vigoudenn. A-raok e heulie ar merc'hed giz Bro ar C'hlaziked, ha setu ma veze graet "Borledenned" eus ar merc'hed-se (da lavaret eo merc'hed giz Kemper), gant tud Douarnenez, ha neket "Pennoù-sardin". Evit un darnig evelkent e oa er Vro-Vigoudenn.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Rochedreux, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 50 gwaz eus ar gumun, eleze 6,29% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Gwelegouarc'h

**Gwelegouarc'h** a zo ur gumun eus Bro-Gwened e kanton Kemperle, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
* War lez ar stêrioù Ele ha Skorf emañ Gwelegouarc'h.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Guennec, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Merval a reas 62 waz eus ar gumun, eleze 4,86% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. En o mesk e oa tri gwaz fuzuilhet gant an Alamaned d’an  3 a viz Gouhere 1944 .
## Monumantoù ha traoù heverk

Guilligomarc'h Saint Meven.JPG|An iliz katolik.
Guilligomarc'h chapelle Saint Eloi.JPG|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Meven*.
* Chapel *Sant Eler*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 

 

 

## Tud
## Brezhoneg
* Votet eo bet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr Gwelegouarc'h d'ar 16 a viz Mezheven 2017. 
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
*  Gwelegouarc'h war lec'hienn Geobreizh
* Glad Gwelegouarc'h

## Dave ha notennoù
Ar Gelveneg

**Ar Gelveneg** zo ur gumun er Vro Vigoudenn e kanton Pont-'n-Abad, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## Douaroniezh
## Ardamezioù

## Istor

* Krouet eo bet ar gumun er bloaz 1880, ha chomet eo ar C'huzul en tu kleiz betek 1995. Da gentañ ar strollad "radikal" a zo bet e penn etre 1880 ha 1935 ; war-lerc'h eo deuet ar gomunourien betek ar bloaz 1977 ha goude-se eo bet dilennet ar Strollad Sokialour Gall, chomet e penn an ti-kêr betek 1995. Evel-just etre an hañv 1940 ha hini 1944 e oa bet aloubet ar gumun gant an Trede Reich, ha lakaet ur maer a-du ganto er penn.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 161 gwaz eus ar gumun, eleze 3,64% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas 32 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz Ebrel 1953 en Haiphong en Tonkin er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
*Maner kergozh ; porzh-mor ; mirdi ar peskerezh ; beg Men-Meur ; an aod-wenn ; tachenn-kampiñ ; Goudor ar Vartoloded ; *Centre des Loisirs et de la Culture*; kreizenn liesvedia.
*Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijour er Royal Air Force e oa an Eil Letanant J. C. S. Hendry ; mervel a reas d'ar 6 a viz Gouere 1918 e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.

## Emdroadur ar boblañs

## Brezhoneg
D'ar 4 a viz C'hwevrer 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Gevelliñ
*Sévrier, 

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ar gumun

## Dave ha notennoù
Gwimilio

**Gwimilio** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
* War lez ar Peñzez emañ ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Richou e anv, hag ar c'hure Nédélec.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 62 waz eus ar gumun, eleze 4,24% eus he foblañs e 1911,  abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bretagne Finistere Guimiliau1 tango7174.jpg|An iliz katolik hag ar c'hloz-iliz.

* Iliz katolik *Sant Milio* hag ar c'hloz-iliz.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* 1851 : Jakez Mari Gwilhoù, beleg ha skrivagner brezhonek.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Gwimilio war lec'hienn Geobreizh
* Bretagne sacrée
* Info Bretagne

## Dave ha notennoù
Gwiseni

**Gwiseni** zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Emañ e Bro-Bagan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum; un dell-gastiz a 7 000 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 107 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 3,96% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 47 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas seizh milour eus ar gumun.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.
## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 12 a viz Gouere 2010 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Klasoù divyezhek a zo er skol brevez eno abaoe 1990. 
* Ur skolaj Diwan a zo ivez abaoe miz Gwengolo 2006. E 2011 e veze degemeret 110 bugel eus ar 6vet d'an trede klas.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 33 skoliad er c'hlasoù divyezhek kentañ derez (24,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell al Lez.
* Maner ar C'hurnig.
* Maner Kerwezenneg.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Iliz katolik *Sant Sezni*.
* Chapel Brendaouez.
* Kroaz ar Gall, Kroaz an Aod, Kroaz ar Stivell, Kroaz Toull, Kroaz Kerespern, Kroaz Mil Gwern, Kroaz Kervaro, Kroaz Poultousog.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
*1842 : Théodore Pilven le Sévellec, skrivagner ha troour.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Gwiseni war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn ti an douristed
* Klub handball Gwiseni
* Lec'hienn etrekumuniezh bro Lesneven hag Aod ar Mojennoù

## Dave ha notennoù
Hañveg

**Hañveg** a zo ur gumun eus Bro Gerne e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Hamuc**, XIt; **Hanffuet**, 1368; **Hanffvec**, **Haffvet**, 1368; **Havec**, **Havet**, 1371; **Haffvec**, 1516; 1536

## Ardamezioù
## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Hañveg, Madagascar ha Mathieu Lequil, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz .
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Bourillon, person ha daou gure, Rolland ha Saliou; graet e voe al le gant Marchand, beleg.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 135 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,71% eus he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 26 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 26 a viz Gwengolo 1942 e kouezhas ur c'harr-nij Spitfire IX (marilhet BS447 ha kodet FC-L) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) en Hañveg; e sturier a zeuas a-benn da achap ha da zistreiñ da Vreizh-Veur.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas pemp milour eus ar gumun er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Dismantroù ur chapel e Lanvoe.
### Monumant ar re varv

Hanvec Le monument aux morts.JPG|
Hanvec_Monument_aux_morts-01.JPG|
Hanvec_Monuments_aux_morts-05.jpg|
Hanvec_Monument_aux_morts-02.JPG|
Hanvec_Monument_aux_morts-03.JPG|
Hanvec_Monument_aux_morts-04.JPG|Tu kornôk.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1811 : Yann-Vari ar Skourr, barzh brezhonek.
* 1899 : Herve ar Menn, soner, embanner, dastumer tonioù.
* 1955 : Christian Gourkuñv, c'hoarier mell-droad ha gourdoner.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Pennad kar
* Lanvoe.
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
*  Hañveg war lec'hienn Geobreizh
*InfoBretagne

## Daveoù ha notennoù
Henvig

**Henvig** a zo ur gumun eus Bro-Leon, e kanton Montroulez hag e departamant Penn-ar-Bed e Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Prigent, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 57 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 3,84% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Henvic_4_La_vieille_église_avant_1900.jpg|A-raok 1900.
Henvic La vieille église 1.jpg|

* An iliz katolik kozh.

123_Manoir_de_Trogriffon.jpg

* Maner Trogriffon.

Henvic_Monument_aux_morts_7.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù , « Maro evit ar vro ».

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* 1936 : Alexis Gourvenneg, sindikader al labour-douar

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
* Henvig war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
An Ospital

**An Ospital**, pe **An Ospital-Kamfroud**, zo ur gumun e Kerne e Kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h, e departamant Penn-ar-Bed hag e Bro-Gernev, e kornôg Breizh.
Emañ ar gumun e Park natur an Arvorig.

## Istor
### [[Krennamzer]]
* Un ospital a oa dindan abati Landevenneg. En  e oa dindan Urzh Sant Yann Jeruzalem.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, François Crenn.
### 
;Brezel-bed kentañ
* 70 gwaz ag ar gumun, da lavarout eo 5,65% ag he foblañs e 1911, a varvas abalamour d'ar brezel. 
;Eil Brezel-bed
* 21 den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
* D'ar 7 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez Beaufort marilhet *N1154* ha kodet *MW-B* eus *217 Squadron* aerlu ar Rouantelezh-Unanet en Ospital; lazhet e voe he fevar nijer, beziet int e bered ar gumun ; ur yoc'h a dud a gemeras perzh en obidoù.
;Brezelioù didrevadennañ
*Brezel Indez-Sina : 3 milour eus ar gumun a varvas.
*Brezel Aljeria : 4 milour eus ar gumun a varvas.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Itron-Varia Geloù Mat*, 
* Monumant ar re varv ; dioueliet e voe d’ar 16 a viz Gouhere 1921. 
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijerion e oa an holl. Marvet int d'ar 7 a viz Kerzu 1940 e-kerzh an Eil Brezel Bed pa gouezhas o c'harr-nij. (*Beaufort I*) en Ospital

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1921 : Charlez ar Gall, stourmer sevenadur Breizh.
## Gevelliñ
*Lannfyek,  (1993)

## Liammoù diavaez

*  lhopital-camfrout.fr, lec'hienn ofisiel ar gumun
*  an Ospital war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Gwimaeg

**Gwimaeg** a zo ur gumun e Breizh, e Bro-Dreger, e Penn-ar-Bed, e kanton Plouigno.

## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh emañ Gwimaeg.
Kumunioù amezek : Lokireg, Lanneur, Sant-Yann-ar-Biz.

## Anv
* Erwan Vallerie ː *Vicus Maioci*,  ; *Gumet, Guitmace, Vimahec*, 1330 ; *Ploemaec*, *c.* 1330 ; *Guicmeac*,  ; *Guicmack*, 1636.
* Hervez mammennoù all : parrez sant Maeg eo, ha *Ploemaeec* e oa an anv betek ar XIV kantved.
## Ardamezioù
* *Rannet : ouzh 1 en argant e gleze en gul, beg ouzh kab ; ouzh 2 en gul e lestr goueliet en argant.*

## Istor
* Tudet eo ar c'hornad abaoe oadvezh ar maen, hervez a weler gant un toullad peulvanoù. Ur blouev e oa da gentañ, ha « Ploemaec » e oa betek ar , pa ne chomas nemet Gwimaeg ken. Lanneur ha Lokireg zo bet krouet diwar he c'houst.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Breton, person, ha L'Hermitte, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz eus ar gumun, eleze 2,72% eus he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas triwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Maroko]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 5 a viz Here 1955 e Fes .
#### Kreizenn nukleel
* E Beg an Fri e oa bet kaoz gant EDF da sevel ur greizenn nukleel e dibenn ar bloavezhioù 1970. A-benn ar fin e voe dilezet ar raktres ha dibabet Plougoñ.
## Monumantoù ha traoù heverk
### [[Ragistor]]

Gwimaeg (29) Gouele Sant Yann 01.JPG|Gouele Sant Yann
Gwimaeg (29) Gouele Sant Yann 02.JPG|Gouele Sant Yann

### Savadurioù relijiel katolik

Guimaëc (29) Église 04.JPG|An iliz ha Maen ar Rannoù (dirak).
Gwimaeg (29) Chapel Itron Varia Joaou 03.JPG|Chapel Itron Varia Joaou
Gwimaeg (29) Chapel Krist 03.JPG|Feunteun, kalvar ha chapel Krist

### Traoù all

541_Guimaëc_Bourg.jpg|Monumant ar re varv.
546_Guimaëc_Bourg.jpg|Div blakenn en iliz katolik."1914-1918 Maro Evid Ar Vro - O Jesus Trugarezuz roit dezo ar vuez Peurbaduz".

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù en iliz katolik.
* Brudet eo an davarn-levrdi *Café Caplan*. 

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
*D’an 22 a viz Kerzu 2004 e voe votet ar garta *[[Ya d'ar brezhoneg]]* gant kuzul-kêr ar gumun.
*D'ar 16 a viz C'hwevrer 2008 e voe roet d'ar gumun al label *Ya d'ar brezhoneg* live 2.

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

### Tud vrudet ganet eno
• Jean Coatanlem, morlaer (tro-dro 1455)

## Gevelliñ
A-gevret gant Lokireg : Droim Seanbhó,  (2003)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Gwiproñvel

**Gwiproñvel** (distaget ) a oa ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

Kendeuzet e oa bet gant Milizag d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Milizag-Gwiproñvel.

## Douaroniezh

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant François Loscun, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz eus ar gumun, eleze 4,90% eus he foblañs e 1911 .
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur gwaz ag ar gumun d'an 23 a viz Gwengolo 1940 abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, bet savet er vered goude ar Brezel-bed kentañ, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Gwiproñvel war lec'hienn Geobreizh
*InfoBretagne

## Daveoù ha notennoù