open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Ellroy

**James Ellroy** (**Lee Earle Ellroy** e anv gwir) zo ur skrivagner amerikan ganet e Los Angeles d'ar 4 a viz Meurzh 1948.

Levezonet eo e skridoù gant marv e vamm, muntret e 1958.

Kriz ha feuls eo e romantoù a c'hoarvez e Los Angeles a c'heller gwelet evel un dudenn kentoc'h eget ul lec'h en e oberennoù.

E-touez ar re-se emañ *The Black Dahlia* (an dahlia du) pe *Killer on the Road* (muntrer war an hent).

Meur a film (L.A. Confidential, da skouer) zo bet aozet diwar e romantoù.
Pozzuoli

**Pozzuoli** en italianeg, e neapolitaneg: **Pezzulo**, a zo ur gêr eus proviñs Napoli e Campania en Italia .

## Kumunioù stok ouzh '''Pozzuoli'''
* Bacoli, 
* Giugliano in Campania, 
* Naplez, 
* Quarto

## Tud dibar
* Sophia Loren, aktourez

## Kumunioù gevellet
Rannvroioù Chile

Chile zo rannet e 16 rannvro (*región* e spagnoleg) melestret gant un *intendente*, da lavarout eo un doare prefed) anvet gant prezidant Chile.

## Proviñsoù
Rannet eo ar rannvroioù e proviñsoù, ha 53 froviñs zo en holl er vro, melestret gant ur gouarner a vez anvet gant ar prezidant ivez.

Niverennet eo rannvroioù, un tamm evel an departamantoù gall, nemet int urzhiet, war-bouez teir anezho, hervez an douaroniezh, eus an norzh d'ar su.

## Roll ar rannvroioù
Seamus Heaney

**Seamus Heaney** zo ur barzh iwerzhonat ganet e Caisleán Dhásain (*Castledawson*) e Norzhiwerzhon, d'an 13 a viz Ebrel 1939, ha savet nepell alese e Béal Eochaidh (*Bellaghy*), ha marvet d'an 30 a viz Eost 2013 e Dulenn.

Diskouez a ra e oberennoù ur frailh diabarzh, savet diwar e garantez ouzh Iwerzhon hag e garantez ouzh ar sevenadur hag al lennegezh saoznek.

E-touez e zastumadoù emañ *Door into the dark* ("Dor war-zu an teñval") pe *North* ("Hanternoz"). Troet en deus ivez *[[Beowulf]]* diwar an hensaozneg.

Aet e oa priz Nobel al lennegezh gantañ e 1995. Anvet e oa bet da z*Doctor honoris causa* e skol veur A Coruña e Galiza. 

## Liammoù diavaez
* Seamus Heaney graet Doctor honoris causa e Galiza
Dezső Kosztolányi

**Dezső Kosztolányi** zo ur skrivagner, barzh ha kazetenner hungarat ganet e 1885 ha marvet e Budapest e 1936.

E-touez e romantoù emañ *Pacsirta* (Alc'hweder) ma tanevell ennañ an darempredoù etre ur c'houblad kozh hag o merc'h divalav.
Janet Frame

**Janet Frame** zo ur skrivagnerez zelandneveziat ganet e Dunedin e 1924 ha marvet e 2004.

Lent betek re e oa ha dre-se lakaet diaes en he darempredoù gant ar re all. Kaset e voe d'ur bredospital lec'h ma c'houzañvas kalz ha ma voe darbet dezhi bezañ lobotomizet.

En hec'h oberennoù e ro plas d'an dud disheñvel dre o spered, o c'horf pe o doare-bevañ. En o zouez emañ *An angel at my table* (Un ael ouzh taol ganin) a zo bet savet ur film diwarnañ gant Jane Campion.

## Oberoù
* *The Lagoon and other stories*, 1951
* *Owls Do Cry*, 1957
* *Faces in the Water*, 1961
* *The Edge of the Alphabet*, 1962
* *Scented Gardens for the Blind*, 1963
* *Snowman Snowman: Fables and Fantasies*, 1963
* *The Reservoir: Stories and Sketches*, 1963
* *The Adaptable Man*, 1965
* *A State of Siege*, 1966
* *The Reservoir and other stories*, 1966
* *The Pocket Mirror*, 1967
* *The Rainbirds*, 1968 (embannet er Stadoù-Unanet gant an titl *Yellow Flowers in the Antipodean Room*)
* *Mona Minim and the Smell of the Sun*, 1969
* *Intensive Care*, 1970
* *Daughter Buffalo*, 1972
* *Living in the Maniototo*, 1979
* *To The Is-Land*, 1982 (emvuhezskrid, levrenn 1)
* *You Are Now Entering the Human Heart*, 1983
* *An Angel at My Table*, 1984 (emvuhezskrid, levrenn 2)
* *The Envoy from Mirror City*, 1985 (emvuhezskrid, levrenn 3)
* *The Carpathians*, 1988
Timothy Findley

**Timothy Findley** zo ur skrivagner kanadian ganet e Toronto d'an 30 a viz Here 1930.

Skrivet en deus pezhioù-c'hoari ha romantoù kavet enno alies temoù ar follentez hag ar relijion. En o zouez emañ *The pianoman's daughter* (Merc'h den e biano) pe *The last of the crazy people* (An hini diwezhañ eus ar re foll).

Marvet e oa d'an 21 a viz Even 2002.
Benny Barbash

**Benny Barbash** (en hebraeg: *בני ברבש*) zo ur skrivagner israelian ganet e Beer Sheva e 1951.

En e romant kentañ *My first Sony* (Ma Sony kentañ) e teskriv liesseurted ar gevredigezh israelian a-vremañ, gant tudennoù eus an eil pe trede remziad goude ar Shoah.

## Daveoù diavaez
Atersadenn B. Barbash (e galleg)
Ahmet Altan

**Ahmet Altan** a zo ur skrivagner ha kazetenner turk ganet e Ankara e 1950.

E-touez e oberennoù emañ *Kılıç yarası gibi* (Evel ur gouli kleze) pe *Sudaki iz* (Roud war an dour).

Labouret en deus evit meur a gelaouenn pe gazetenn evel Hürriyet, Güneş, Milliyet.

## Oberennoù
* Romantoù
** *Dört Mevsim Sonbahar* (1982)
** *Sudaki İz* (1985)
** *Yanlızlığın Özel Tarihi* (1991)
** *Tehlikeli Masallar* (1996)
** *Kılıç Yarası Gibi* (1998)
** *İsyan Günlerinde Aşk* (2001) 
** *Aldatmak* (2002)
** *En Uzun Gece* (2005)
* Esaeoù
** *Gece Yarısı Şarkıları*
** *İçimizde Bir Yer* 
** *Karanlıkta Sabah Kuşları* 
** *Kristal Denizaltı*
** *Ve Kırar Göğsüne Bastırırken*
Alan Duff

**Alan Duff** zo ur skrivagner ha kazetenner zelandneveziat ganet e Rotorua d'ar 26 a viz Here 1950.

E-touez e oberennoù emañ *Once were warriors* (Ur wech e oa kadourien) pe *What becomes of the broken hearted* (Petra eo deuet da vezañ ar c'halonoù freget). Enno e liv plas ar Vaoried e kevredigezh Zeland Nevez : o liamm gant an hengoun met ivez ar feulster, an alkol, an dilabour.
Iris (doueez)

**Iris** zo un doueez e mojennoù Hellaz kozh, merc'h da dThaomas, ha d'an Okeanidenn Elektra. Kannadez an doueed e oa, ha hini Hera dreist-holl. 

Dezhi e oa da droc'hañ blevenn ar marv d'ar merc'hed a oa darev da vervel, evel ma oa da Hermes lakaat an eneoù da vont e-maez ar c'horfoù. Plac'h a gambr Hera e oa ivez, hag ober a rae he gwele dezhi. 

Skeudennet e vez evel ur goantenn yaouankik, dezhi divaskell skedus liesliv. Hervez ar varzhed eo roud he zroad e oa ar ganevedenn, p'edo o tiskenn eus menez Olympos da gas ur gemennadenn da dud an douar. Se zo kaoz e vez gwelet alies gant ur ganevedenn.
Iris

**Iris** a zo
* anv un doueez eus Hellaz, gwelout Iris (doueez)
* un anv-bihan saoznek
* e meur a yezh, anv bleunioù a zo elestr e brezhoneg
* e meur a yezh, anv un amprevan a denn d'ul leanegan, hag a zo *[[Iris oratoria]]* e latin 

## Anv-bihan
* Iris Shun-Ru Chang, kazetennerez ha skrivagnerez stadunanat a skrivas diwar-benn lazhadeg Nanking (1968-2004), 
* Iris Habib Elmasry, istorourez egiptat (1918-1994), 
* Iris Murdoch, romantourez saoz (1919-1999), 
* Iris Tree (1897–1968).
Elektra (Okeanidenn)

**Maouezed all zo bet anvet [[Elektra]].*
 
**Elektra** (*Ἠλέκτρα* / *Êléktra* e henc'hresianeg) a oa un Okeanidenn, da lavarout eo merc'h da Okeanos, ha d'e c'hoar Tethys. Pried e oa da d-Thaomas, ha mamm da Iris ha d'an Harpied.
Seamus Deane

**Seamus Deane** zo ur barzh ha skrivagner iwerzhonat ganet e Derry e 1940.

En e romant kentañ *Reading in the dark* (Lenn en deñvalijenn) e kont levezon ar sekredoù familh, liammet ouzh ar stourmoù e Norzhiwerzhon, e buhez ur bugel e Derry.
Nuala O'Faolain

**Nuala O'Faolain** a oa ur skrivagnerez iwerzhonat ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1940 ha marvet d'an 9 a viz Mae 2008.

Brud a dapas diwar hec'h eñvorennoù *Are you somebody ?* (Ho anavezet a ran ?) hag *Almost there* (Kazi deuet ganin).

Ouzhpenn d'he labour skrivagnerez e oa ivez kazetennerez ha produerez abadennoù skinwel.

## Oberennoù
* *Best Love, Rosie*, 2009
* *The Story of Chicago May*, 2005
* *Almost There : The Onward Journey of a Dublin Woman*, 2003
* *My Dream of You*, 2001
* *Are You Somebody? The Accidental Memoir of a Dublin Woman*, 1996
Thaomas

**Thaomas** (Θαῦμας, *Thaũmas* e henc'hresianeg), da lavarout eo *an Hini burzhudus*, eus θαῦμα, *thaũma*, « burzhud » pe « marzh »), a oa mab da bPontos (dour ar mor) ha Gaia (an Douar), a zo unan eus an doueed a oa skeudenn marzhoù ar mor.

Pried e oa da Elektra, an Okeanidenn, ha bugale o doe: an Harpied hag Iris, kannadez an doueed.

## Den-marc'h
Un den-marc'h zo bet Thaomas e anv ivez.
Lagavulin

**Lagavulin** (saoznekadur an anv gouezelek *Lag a' Mhuilinn*, "saonenn ar vilin") zo anv ur gêriadennig war an aod e kreisteiz Enez Ìle, en Inizi Gall, e Skos, brudet he wiski, Wiski Lagavulin, evel unan eus ar re wellañ zo er bed.
Jean Giraudoux

**Jean Giraudoux** (*Hyppolite Jean Giraudoux* en ti-kêr), ganet d'an 29 a viz Here 1882 e Bellac, Haute-Vienne ha marvet d'an 31 a viz Genver 1944 e Pariz, a oa ur skrivagner ha diplomat gall. Brudet bras eo bet en e amzer ha c'hoariet e veze c'hoariva *[[La guerre de Troie n'aura pas lieu]]*, *[[La Folle de Chaillot]]*, *[[Électre (Giraudoux)|Électre]]* pe *[[Ondine (Giraudoux)|Ondine]]*. Ministr eo bet. Tamallet ez eus bet dezhañ skridoù enepyuzev el levr *Pleins pouvoirs* e 1939. 

## Oberennoù

### Romantoù ha danevelloù
* *[[Provinciales (Giraudoux)|Provinciales]]*, 1909
* *[[L'École des indifférents]]*, 1911
* *[[Lectures pour une ombre]]*, 1917
* *[[Simon le Pathétique]]*, 1918
* *[[Elpénor]]*, 1919
* *[[Amica America]]*, 1919 
* *[[Adorable Clio]]*, 1920
* *[[Suzanne et le Pacifique]]*, 1921
* *[[Siegfried et le Limousin]]*, 1922, a zegas brud dezhañ. Ed. Grasset, dast. *Les cahiers rouges*, ISBN 2-246-12592-8
* *[[Juliette au pays des hommes]]*, 1924
* *[[Bella (Giraudoux)|Bella]]*, 1926
* *[[Églantine (Giraudoux)|Églantine]]*, 1927
* *[[Aventures de Jérôme Bardini]]*, 1930
* *[[La France sentimentale]]*, 1932
* *[[Combat avec l'ange]]*, 1934
* *[[Choix des élues]]*, 1939
* *[[La Menteuse]]*, dalif 1958

### Oberennoù a bep seurt
* *[[Les Cinq Tentations de La Fontaine]]*, 1938
* *[[Pleins pouvoirs (arnodskrid)|Pleins pouvoirs]]*, 1939
* *[[Littérature]]*, 1941
* *[[Sans pouvoirs]]*
* *[[Visitations]]*, 1947
* *[[Or dans la nuit]]* (dastumad datif e 1969)

### Teatr
* *[[Siegfried (teatr)|Siegfried]]*, 1928
* *[[Amphitryon 38]]*, 1929
* *[[Judith]]*, 1931
* *[[Intermezzo (Giraudoux)|Intermezzo]]*, 1933
* *[[Tessa]]*, 1934
* *[[La guerre de Troie n'aura pas lieu]]*, 1935
* *[[Supplément au voyage de Cook]]*, 1935
* *[[L'Impromptu de Paris]]*, 1937
* *[[Électre (Giraudoux)|Électre]]*, 1937
* *[[Cantique des cantiques (Giraudoux)|Cantique des cantiques]]*, 1938
* *[[Ondine (Giraudoux)|Ondine]]*, 1939
* *[[L'Apollon de Bellac]]*, 1942
* *[[Sodome et Gomorrhe (Giraudoux)|Sodome et Gomorrhe]]*, 1943
* *[[La Folle de Chaillot]]*, 1945
* *[[Pour Lucrèce]]*, 1953

## Levrlennadur
;Unstudiennoù
*Jacques Body, *Jean Giraudoux*, Paris, Gallimard, 2004.
*Natacha Michel, *Giraudoux, le roman essentiel*, Hachette, 1998.
;Pennadoù
*Georges May, « Jean Giraudoux et les États-Unis », *The French review*, vol. XLIX, n°6, mae 1976
*Jean Jolly (ren.), *Dictionnaire des parlementaires français. Notices biographiques de ministres, sénateurs et députés de 1889 à 1940*, gant Giraud, Joseph Irénée à Guyot de Villeneuve, Jean Pierre, Paris, PUF, 1960, p.&nbsp;1840-1841
**Europe* n°841, « Jean Giraudoux », mae 1999

## Mammennoù
*Christian Allègre, « Giraudoux », e-barzh Jean-Claude Polet (ren.), *Auteurs européens du premier XX siècle*, tome 2 : « Cérémonial pour la mort du sphinx, 1940-1958 », Bruxelles, De Boeck Université, 2003, 906 pages, p. 285-298 

## Liammoù diavaez

* http://www.site-magister.com/ondine.htm.
* Lavaredoù
* Lec'hienn Amis de Jean Giraudoux
* https://web.archive.org/web/20120118191941/http://www.amis-auteurs-nicaise.gallimard.fr/html/autgall/01066.htm
* 
* ''Suzanne et le Pacifique''
* 

## Daveoù ha notennoù
Priz Femina Esae

**Ar priz Femina Esae** a voe krouet e 1999. Gantañ e vez loreet un arnodskrid bep bloaz.

## Loreidi
* 2011 : Laure Murat *L'Homme qui se prenait pour Napoléon : Pour une histoire politique de la folie* (Gallimard)
* 2010 : Jean-Didier Vincent *Élisée Reclus : géographe, anarchiste, écologiste* (Robert Laffont)
* 2009 : Michelle Perrot, *Histoire de chambres*
* 2008 : Denis Podalydès, *Voix off*
* 2007 : Gilles Lapouge, *L'Encre du voyageur*
* 2006 : Claude Arnaud, *Qui dit je en nous ? : Une histoire subjective de l'identité*
* 2005 : Thérèse Delpech, *L'ensauvagement* 
* 2004 : Roger Kempf, *L'indiscrétion des frères* 
* 2003 : Jean Hatzfeld, *Une saison de machettes*
* 2001 : Elvire de Brissac, *Ô dix-neuvième !*
* 1999 : Michel del Castillo, *Colette, une certaine France*

## Liammoù diabarzh
*Priz Femina
*Priz Femina Estrenvro
Priz Femina Estrenvro

**Ar priz Femina Estrenvro** a voe krouet e 1985. Gantañ e vez loreet un oberenn lennegel ha n'eo ket gall.

## Loreidis
* 1985 : John Maxwell Coetzee, *Michael K, sa vie, son temps* 
* 1986 : Torgny Lindgren, *Bethsabée*
* 1987 : Susan Minot, *Mouflets*
* 1988 : Amos Oz, *La Boîte noire*
* 1989 : Alison Lurie, *La Vérité sur Lorin Jones*
* 1990 : Vergilio Ferreira, *Matin perdu*
* 1991 : David Malouf, *Ce vaste monde*
* 1992 : Julian Barnes, *Love, etc...*
* 1993 : Ian McEwan, *L'Enfant volé*
* 1994 : Rose Tremain, *Royaume interdit*
* 1995 : Jeroen Brouwers, *Rouge décanté*
* 1996 : Javier Marias, *Demain dans la bataille, pense à moi* 
* 1997 : Jia Pingwa, *La Capitale déchue* 
* 1998 : Antonio Muñoz Molina, *Pleine Lune*
* 1999 : Hitonari Tsuji, *Le Bouddha blanc* 
* 2000 : Jamaïca Kincaid, *Mon frère*
* 2001 : Keith Ridgway, *Mauvaise pente*
* 2002 : Erri De Luca, *Montedidio*
* 2003 : Magda Szabó, *La Porte*
* 2004 : Hugo Hamilton, *Sang impur* 
* 2005 : Joyce Carol Oates, *Les Chutes*
* 2006 : Nuala O'Faolain, *L'Histoire de Chicago May*
* 2007 : Edward St Aubyn, *Goût de la mère*
* 2008 : Sandro Veronesi, *Chaos calme*
* 2009 : Matthias Zschokke, *Maurice à la poule*

## Liammoù diabarzh
* Priz Femina
* Priz Femina Esae
Jean Hatzfeld

**Jean Hatzfeld** zo ur c'hazetenner ha skrivagner gall ganet e Madagaskar e 1949.

E-pad meur a vloaz en deus foetet bro lec'h ma oa brezel : Liban, Irak, Yougoslavia...

E 1994 eo bet e Rwanda evit studiañ ar gouennlazh a rae e reuz er vro etre Tutsied ha Hutued.

Diwar e atersadennoù en deus savet meur a esae evel *Dans le nu de la vie*, gant testeni Tutsied chomet bev dre guzhat er geunioù, pe *Une saison de machettes* gant, ar wech-mañ, testeni ar vuntrerien.

Loreet eo bet e labour gant ar priz Femina Esae e 2004 hag ar priz Médicis e 2007.
Isabel Allende

**Isabel Allende** zo ur skrivagnerez chilean ganet d'an 2 a viz Eost 1942 e Perou, nizez d'ar prezidant Salvador Allende.

Skrivañ a reas pezhioù-c'hoari ha labourat evit kazetennoù hag abadennoù skinwel betek ma voe rediet da dec'hel kuit diouzh Chile pa voe lazhet hec'h eontr ha lakaet e plas diktatouriezh Augusto Pinochet.

E Venezuela ma kavas repu e krogas da skrivañ romantoù evel *La casa de los espiritus* (Ti an tasmantoù) a zegasas brud dezhi kerkent hag embannet.

Pa 'c'h eas Augusto Pinochet diouzh penn ar stad e c'hellas distreiñ da Chile. Emañ o vevañ er Stadoù Unanet bremañ, e San Francisco.

## Oberennoù
* *La casa de los siete espejos* (1975)
* *La casa de los espíritus* (1982)
* *La gorda de porcelana* (1984) 
* *De amor y de sombra* (1984)
* *Eva Luna* (1987).
* *Cuentos de Eva Luna* (1989)
* *El plan infinito* (1991)
* *Paula* (1994)
* *Afrodita* (1997)
* *Hija de la fortuna* (1999)
* *Retrato en sepia* (2000)
* *La ciudad de las bestias* (2002)
* *Mi país inventado* (2003)
* *El reino del dragón de oro* (2003)
* *El bosque de los pigmeos* (2004)
* *El Zorro: Comienza la leyenda* (2005)
* *Inés del alma mía* (2006)
* *La suma de los días* (2007)
* *La Isla bajo el mar* (2009)
Italo Calvino

**Italo Calvino** zo ur skrivagner ha kazetenner italian ganet d'ar 15 a viz Here 1923 ha marvet d'an 19 a viz Gwengolo 1985.

Lakaet e voe da gemer perzh er yaouankizoù faskour e 1940 met nebeut goude ec'h emezelas ouzh ar strollad komunour a chomas ennañ betek 1957.

Labourat a reas evit meur a gazetenn evel La Repubblica pe Il corriere della sera.

E-touez e romantoù brudetañ emañ an drilogiezh *Il visconte dimezzato* (Ar beskont daouhanteret. Troidigezh diwar an italianeg gant Serj Richard. Mouladurioù Hor Yezh. Miz Gouere 2016), *Il barone rampante* (Ar baron pinter) hag *Il cavaliere inesistente* (Ar marc'heg na oa ket anezhañ).

## Oberennoù
* *[[Il sentiero dei nidi di ragno]]* (1947)
* *[[Ultimo viene il corvo]]* (1949)
* *[[I giovani del Po]] (1951)
* *Taccuini di viaggio in URSS di Italo Calvino (1951)
* *[[Il visconte dimezzato]]* (1952). E brezhoneg : *Ar beskont daouhanteret*, troet gant Serj Richard. Mouladurioù Hor Yezh. Miz Gouere 2016. 
* *[[L'entrata in guerra]]* (1954)
* *[[Fiabe italiane]]* (1956)
* Libretto per *[[La panchina]]*, opera di Sergio Liberovici (1956)
* *[[La gran bonaccia delle Antille]] (1957)
* *Il barone rampante* (1957). E brezhoneg: *Ar baron pintet,* troet gant Serj Richard. Mouladurioù Hor Yezh. Miz Here 2019.
* *Racconti (1958)
* *[[Il cavaliere inesistente]]* (1959). E brezhoneg: *Ar marc'heg na oa ket anezhañ,* troet gant Serj Ricchard. Mouladurioù Hor Yezh. Miz Du 2020.
* *[[I nostri antenati]] (1960)
* *Marcovaldo ovvero Le stagioni in città* (1963)
* *La giornata di uno scrutatore* (1963)
* *La speculazione edilizia* (1963)
* *Le cosmicomiche* (1965)
* *La nuvola di smog* (1965)
* *La formica argentina (1965)
* *[[Appunti sulla narrativa come processo combinatorio]] (1967)
* *Ti con zero (1968)
* *[[La memoria del mondo e altre storie cosmicomiche]] (1968)
* *Il castello dei destini incrociati* (1969)
* *Gli amori difficili* (1970)
* *Orlando furioso di Ludovico Ariosto raccontato da Italo Calvino (1970)
* *[[Le città invisibili]]* (1972)
* *[[La taverna dei destini incrociati]]* (1973)
* *[[Autobiografia di uno spettatore]]* (1974)
* *[[Se una notte d'inverno un viaggiatore]]* (1979)
* *[[Una pietra sopra|Una pietra sopra. Discorsi di letteratura e società]] (1980)
* Libretto per *La Vera Storia*, opera di [[Luciano Berio]] (1982)
* *Palomar* (1983)
* *Collezione di sabbia* (1984)
* *Cosmicomiche vecchie e nuove (1984)

Embannadurioù dalif:
* *[[Sotto il sole giaguaro]]* (1988)
* *[[Lezioni americane|Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio]]* (1988)
* *[[Sulla fiaba]]* (1988)
* *[[La strada di san Giovanni]]* (1990)
* *[[Perché leggere i classici]]* (1991)
* *[[Prima che tu dica "pronto"]]* (1993)
* *[[Eremita a Parigi]]* (1994)
Wiski Lagavulin

**Wiski Lagavulin**, pe **Lagavulin Single Malt** (e saozneg), zo ur wiski single malt graet e Lagavulin (saoznekadur an anv-lec'h gouezelek *Lag a' Mhuilinn* "saonenn ar vilin"), ur gêriadennig en Enez Ìle, en Inizi Gall, e Skos. 

## Istor
E 1816 e voe savet pep a strilherezh e Lagavulin gant John Jonston hag Archibald Campbell. Unan anezho, met pehini n'ouzer ket, a deuas da vezañ strilherezh nemetañ Lagavulin. 

## Blaz ar wiski
Brudet eo ar wiski evel unan eus ar re wellañ zo er bed, met anaoudeien zo a gav kenkoulz, pe gwelloc'h, dourennoù al labouradegoù amezek. 

Ur wiski blazus, kreñv, ha mogedet eo, hogen c'hwek ouzh ar staon. 
Kavet e vez Lagavulin 16 vloaz dreist-holl, 43%. A-hend-all ez eus ivez wiski 12 vloaz, ha re 25 ha 30 vloaz. 
Ur strilhadenn nevez 21 bloaz a ra berzh bremañ.

Graet eo gant ar gompagnunezh White Horse Distillers, perc'hennet gant United Distillers & Vintners, a zo dalc'het gant Diageo plc.

## Skeudennoù

Skeudenn:Lagavulin Destillery.jpg|Strilherezh Lagavulin
Skeudenn:Lagavulin Single Islay Malt Whisky 16 years old.jpg|Ur voutailhad 16 vloaz, yac'h ha nerzhus


## Pennadoù kar
*Wiski Ìle

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Lagavulin on Islay Whisky Society
Diageo

**Diageo** eo ar brasañ kompagnunezh a ra war-dro gwerzhañ boeson, pe evajoù alkoolek (bier, gwin pe wiski), er bed. E Londrez emañ diazezet.
Perc'hennañ a ra kompagnunezhioù e kalz broioù : Alamagn, Breizh-Veur, Bro-C'hall, Iwerzhon, Japan, Kanada, Mec'hiko ha SUA. 

## Istor
Krouet e oa bet Diageo en 1997, diwar gendeuziñ daou embregerezh saoz : GrandMet ha Guinness PLC. Goude-se e oa kroget Diageo da werzhañ ar skourroù na oant ket e-barzh marc'had an alkool. Gwerzhet eo bet Burger King, Géant Vert, Old El Paso, ar skorn Häagen-Dazs, hag a deue holl eus GrandMet.

## Evajoù
* Bier (graet en Iwerzhon dreist-holl) : Guinness, Smithwick's, Red Stripe, Harp Lager, Kilkenny, Kaliber (hep alkool)
* Wiski
** Wiski Bro-Skos : Johnnie Walker, Justerini & Brooks (J&B), Bell's, Black & White, Vat 69, Oban, Talisker, Lagavulin, Glen Ord, Glenkinchie, Dalwhinnie, Cragganmore, Bushmills.
** Wiski Iwerzhon : Bushmills
* Baijiu : Shui Jing Fang
* Vodka : Smirnoff (*Smirnov* e Rusia), Cîroc, Silent Sam, Popov, Ketel One 
* Gin : Gordon's, Tanqueray, Gilbey's, Booth's
* Rum : Captain Morgan, Bundaberg, Pampero, Myers'
* Bourbon : Bulleit
* wiski Kanada : Crown Royal, Seagram's
* Tennessee whiskey : George Dickel
* Tequila : Don Julio, José Cuervo
* Schnapps : Black Haus, Goldschlager, Rumple Minze
* Mixed drinks : Archers, Pimm's, TGI Friday's
* Liqueur : Baileys, Sheridans, Yukon Jack, Godiva's
* Gwin (graet e California dreist-holl) : Sterling Vineyards, Piat d'Or, Barton & Guestier, Beaulieu Vineyard, Blossom Hill, Canoe Ridge Vineyard, Acacia, Chalone, Provenance, ha Rosenblum.
Etgar Keret

**Etgar Keret** (en hebraeg: אתגר קרת) zo ur skrivagner ha filmaozer israelian ganet e Tel Aviv e 1967.

Bannoù-treset ha danevelloù, a-wechoù berr-kenañ (*Missing Kissinger*), a ya d'ober lodenn vrasañ e oberennoù.
Dany Laferrière

**Dany Laferrière** zo ur skrivagner haitian ganet e Port-au-Prince d'an 13 a viz Ebrel 1953 hag o chom e Montreal abaoe 1976.

En ul lodenn vat eus e romantoù (*Le charme des après-midi sans fin*, *Comment faire l'amour avec un nègre sans se fatiguer*) e kont e vugaleaj en Haiti.
António Lobo Antunes

**Antonio Lobo Antunes** zo ur skrivagner portugalat ganet e Lisbon e 1942.

Goude e studioù e medisinerezh ha bredvezegiezh ec'h eas d'ober e goñje en Angola etre 1971 ha 1973. Eno e kavas awen evit e 3 romant kentañ, en o zouez an hini brudetañ : *Os cus de Judas* (Revr Judaz).

Melkoni a ren en e oberennoù a vez livet enno, didruez, kudennoù darempredoù e koubladoù pe familhoù. 

## Oberennoù
### E romantoù
* *Memória de Elefante* (1979) - Eñvor Olifant - 
* *Os Cus de Judas* (1979) The Judas Kiss/South of Nowhere
* *Conhecimento do Inferno* (1980) - Anaout an Ifern 
* *Explicação dos Pássaros* (1981) An Explanation of the Birds
* *Fado Alexandrino* (1983) 
* *Auto dos Danados* (1985) - Ober ar Re Daonet
* *As Naus* (1988) The Return of the Caravels
* *Tratado das Paixões da Alma* (1990) Treatise of the Soul's Passions
* *A Ordem Natural das Coisas* (1992) - Urzh Naturel an Traoù
* *A Morte de Carlos Gardel* (1994) - Marv Carlos Gardel
* *Manual dos Inquisidores* (1996) The Inquisitors' Manual
* *O Esplendor de Portugal* (1997) - Splannnder Portugal 
* *Exortação aos Crocodilos* (1999) Exhortation to the Crocodiles 
* *Não Entres Tão Depressa Nessa Noite Escura* (2000) Don't Go So Fast Into That Dark Night
* *Que Farei Quando Tudo Arde?* (2001) What Can I Do When Everything's on Fire?
* *Boa Tarde às Coisas Aqui em Baixo* (2003) Good Evening to the Things From Here Below
* *Eu Hei-de Amar uma Pedra* (2004) I Shall Love a Stone
* *Ontem Não te vi em Babilónia* (2006) - Dec'h n'em boa ket da welet e Babilon
* *O Meu Nome é Legião* (2007) - Ma anv zo Lejion

### Oberennoù all
Boris Vian

**Boris Vian** a oa ur barzh, skrivagner ha soner gall ganet d'an 10 a viz Meurzh 1920 e Ville-d'Avray (Seine-et-Oise) ha marvet d'an 23 a viz Even 1959 e Pariz. Goude studioù evit bezañ ijinour e stagas gant ur vuhez arzel liesseurt ha pinvidik.

## Sonerezh
Soner trompilh e oa e kluboù Saint-Germain-des-Prés. Savet en deus meur a ganaouenn evel *Le déserteur*, *La java des bombes atomiques* pe *La Complainte du progrès*.

## Levrioù
Dindan al lesanv **Vernon Sullivan** e skrivas 3 romant (*J'irai cracher sur vos tombes*, *Les morts ont tous la même peau*, *Et on tuera tous les affreux*) hag a zreveze ar romantoù du amerikan. Romantoù all (*L'écume des jours*, *L'arrache cœur*...) ha pezhioù-c'hoari a skrivas dindan e wir anv a ziskouez splann e ijin barzhel.

## Liammoù diavaez
Galsan Tschinag

**Galsan Tschinag**, bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1944 e Mongolia, zo ur skrivagner mongol.

Goude studioù en Oulan Bator (kêr-benn Mongolia) ec'h a da Leipzig evit studiañ an alamaneg a raio gantañ evit skrivañ e romantoù.

En e oberennoù e teskriv hengoun ha buhez an Douvined, unan eus pobloù Mongolia. En o zouez emañ *[[Die graue Erde]]* (*Ar bed gris* e brezhoneg) ma liv ennañ bugaleaj ur chaman.
Johanna Sinisalo

**Johanna Sinisalo** zo ur skrivagnerez finlandat ganet e 1958 e hanternoz Finland.

Skrivañ a ra evit ar skinwel goude bezañ bet o labourat e bed ar bruderezh hag ar c'hazetennerezh.

En he romant kentañ *Ennen päivänlaskua ei voi* (Morse kent ar c'huzh-heol) e vesk ar mojennoù hengounel hag ar vuhez a-vremañ e Finland o kontañ istor ur paotr a ro bod d'un troll.
Caleb Carr

**Caleb Carr** zo ur skrivagner amerikan ganet e Manhattan e 1955.

Skrivet en deus romantoù du ma tielfenn enno psikologiezh e dudennoù, evel *The alienist* pe *The angel of darkness* (Ael an deñvalijenn).
John Cheever

**John Cheever** zo ur skrivagner amerikan ganet er Massachusetts e 1912 ha marvet e New York e 1982.

Skrivet en deus 4 romant hag ouzhpenn 100 danevell ma liv enno gant ironiezh metoù bourc'hizien stadunanat.
Angel Falls

**E [[saozneg]] e vez graet *Angel Falls* ivez eus lamm-dour [[Salto Ángel]], an hini uhelañ er bed, e [[Venezuela]].*
**Angel Falls** zo ul lamm-dour 27 m a uhelder e Maine, e SUA, er gwalarn da Houghton, war ar stêrig Mountain Brook er White Mountains e Franklin County, an hini uhelañ er stad-se, a lavarer, pe ken uhel ha Moxie Falls, met Katahdin Falls, e Maine, zo uheloc'h gant 216m Dont a ra an anv Angel Falls eus doare al lamm-dour, dre ma kreder gwelout un ael eus lec'hioù zo..

## Liammoù diavaez
*Angel Falls Hike Report
*Angel Falls at "Maine Through the Lens"
*Angel Falls hiking recollection

## Notennoù
Tennessee Williams

**Tennessee Williams** (*Thomas Lanier Williams III* ; Columbus (Mississippi),  – New York, ) a oa un dramaour, ur senarioour , ur romantour hag ur barzh stadunanat.

Diaes e voe e yaouankiz abalamour d'e dad a oa ur mezvier feuls. E c'hoar Rose Isabelle a voe lobotomizet, ar pezh a levezonas kalz buhez arzel Tennessee Williams hag a roas he fersonelezh da veur a dudenn en e skridoù.

Savet en deus danevelloù ha pezhioù-c'hoari a vez alies dodenn ar follentez pe an dud kollet enno.

E-touez e senariooù brudetañ emañ *A Streetcar Named Desire* (*Un trammgarr anvet C'hoantad") ha*Cat on a Hot Tin Roof* (Kazh war un doenn houarn-gwenn tomm-gor").

Meur a film a voe savet diwar e oberennoù gant [[Elia Kazan]] ha [[Joseph Mankiewicz]] a-douez re all.

==Oberennoù==
===Pezhioù-c'hoari===

;Pezhioù-c'hoari en un arvest

===Romantoù===
**The Roman Spring of Mrs. Stone* (1950)
**Moise and the World of Reason*   (1975)
===Senariooù evit ar [[sinema]] hag ar [[skinwel]]===

===Istorioù berr===

===Barzhonegoù===
**In the Winter of Cities* (1956)
**Androgyne, Mon Amour* (1977)
**The Collected Poems of Tennessee Williams* (2002)
===Nann-faltazi===
**Memoirs* (1975) 
**New Selected Essays: Where I Live* (2009)

===Filmoù savet diwar e oberennoù===
*1961 *Summer and Smoke * gant Laurence Harvey hag Geraldine Page
*1962 *Sweet Bird of Youth* gant Paul Newman hag Elizabeth Taylor
*1964 *Night of the Iguana* gant Richard Burton hag Ava Gardner
*1974 *The Migrants* gant Cloris Leachman hag Brad Sullivan
*1990 *Orpheus Descending* gant Kevin Anderson hag Vanessa Redgrave
*2001 *The Yellow Bird* gant James Coburn hag Faye Dunaway

===Troidigezhioù d'ar c'hembraeg ===
**Pethe brau* gant [[Emyr Edwards]], diwar *The Glass Menagerie*, 1992 ; Llandysul : Gomer 
**Cab chwant* gant Emyr Edwards, diwar *A Streetcar Named Desire*, 1992 ; Aberystwyth : Canolfan Astudiaethau Addysg 
===Troidigezhioù d'ar brezhoneg ===
**Tramgarr ar C'hoantoù* gant [[Serj Richard]], diwar *A streetcar named Desire'', Here 2025, Mouladurrioù Hor Yezh.

## Liammoù diavaez
*

## Notennoù
Annie Proulx

**Annie Proulx** zo ur skrivagnerez amerikan ganet e 1935.

Meur a briz, en o zouez ar priz Pulitzer, he deus bet evit he romantoù ha danevelloù.

Diwar unan eus he danevelloù (*Brokeback Mountain*) ez eus bet savet ur film gant Ang Lee e 2005.
Priz Pulitzer

Ar **Priz Pulitzer** zo ur priz amerikan krouet gant Joseph Pulitzer ha roet e 1917 evit ar wech kentañ.

21 rann a vez priziet bep bloaz, en o zouez 14 er c'hazetennerezh, 6 el lennegezh (Romant, Barzhoniezh, Pezh-c'hoari, Istor ar Stadoù-Unanet, Buhezskrid, Esae) hag 1 er sonerezh.

## Priz Pulitzer, rann Romant

## Liammoù diavaez
*  An holl brizioù Pulitzer
Priz Goncourt al liseidi

**Priz Goncourt al liseidi** zo ur priz lennegel gall krouet e 1988 gant ar stal FNAC ha rektorelezh Roazhon.

Al liseidi a ya d'ober ar juri a zibab un oberenn e-touez ar re war ar stern evit ar priz Goncourt.

## Skrivagnerien enepyuzev
Tud zo a sav o mouezh da lavarout n'eo ket dereat kuzhat ouzh al liseidi e vez roet ur priz anvet Goncourt diwar anv skrivagnerien a zo bet e-touesk ar gwashañ skrivagnerien enepyuzev zo bet biskoazh e galleg. Ne vezont ket klevet nemeur.

## Roll al loreidi

* 1988 : Érik Orsenna evit *L’Exposition coloniale*
* 1989 : Jean Vautrin evit *Un grand pas vers le Bon Dieu*
* 1990 : Françoise Lefèvre evit *Le Petit Prince cannibale*
* 1991 : Pierre Combescot evit *Les Filles du Calvaire*
* 1992 : Eduardo Manet evit *L’Île du lézard vert*
* 1993 : Anne Wiazemsky evit *Canines*
* 1994 : Claude Pujade-Renaud evit *Belle-mère*
* 1995 : Andreï Makine evit *Le Testament français*
* 1996 : Nancy Huston evit *Instruments des ténèbres*
* 1997 : Jean-Pierre Milovanoff evit *Le Maître des paons*
* 1998 : Luc Lang evit *Mille six cents ventres*
* 1999 : Jean-Marie Laclavetine evit *Première ligne*
* 2000 : Ahmadou Kourouma evit *Allah n’est pas obligé*
* 2001 : Shan Sa evit *La Joueuse de go*
* 2002 : Laurent Gaudé evit *La Mort du roi Tsongor*
* 2003 : Yann Apperry evit *Farrago*
* 2004 : Philippe Grimbert evit *Un secret*
* 2005 : Sylvie Germain evit *Magnus*
* 2006 : Léonora Miano evit *Contours du jour qui vient*
* 2007 : Philippe Claudel evit *Le Rapport de Brodeck*
* 2008 : Catherine Cusset evit *Un brillant avenir*
* 2009 : Jean-Michel Guenassia evit *Le Club des incorrigibles optimistes*
* 2010 : Mathias Enard evit *Parle-leur de batailles, de rois et d'éléphants* 
* 2011 : Carole Martinez evit *Du Domaine des Murmures*
* 2012 : Joël Dcker evit *La Verité sur l’affaire Harry Quebert*
* 2013 : Sorj Chalandon evit *Le Quatrième Mur*
* 2014 : David Foenkinos evit *Charlotte*
* 2015 : Delphine de Vigan evit *D'après une histoire vraie*
* 2016 : Gaël Faye evit *Petit Pays*
Léonora Miano

**Léonora Miano** zo ur skrivagnerez kamerounat ganet e Douala e 1973, hag o chom e Bro-C'hall abaoe 1991.

Tapout a reas brud gant he romant kentañ *L'intérieur de la nuit* a zeskriv krizder ar brezelioù diabarzh en Afrika.

Aet eo priz Goncourt al liseidi ganti e 2007 gant *Contours du jour qui vient*.
Laurent Gaudé

**Laurent Gaudé** zo ur skrivagner gall ganet d'ar 6 a viz Gouere 1972.

Goude bezañ skrivet pezhioù-c'hoari e stagas gant romantoù a reas berzh buan.

E skridoù zo romantoù-deskoni a c'hoarvez en un aergelc'h mojennel.

Gounezet en deus priz Goncourt al liseidi e 2002 gant *La mort du roi Tsongor* hag ar priz Goncourt e 2004 gant *Le soleil des Scorta*.

## Oberennoù
C'hoariva
**Combats de possédés*, Actes Sud, 1999 
**Onysos le furieux*, Actes Sud, 2000
**Pluie de cendres*, Actes Sud, 2001
**Cendres sur les mains*, Actes Sud, 2002
**Le Tigre bleu de l'Euphrate*, Actes Sud, 2002
**Salina*, Actes Sud, 2003
**Médée Kali*, Actes Sud, 2003
**Les Sacrifiées*, Actes Sud, 2004
**Sofia Douleur*, Actes Sud, 2008
**Sodome, ma douce*, Actes Sud, 2009
**Mille orphelins* ha *Les Enfants Fleuve*, Actes Sud, 2011

Romantoù
**Cris*, Actes Sud, 2001
**[[La Mort du roi Tsongor]]*, Actes Sud, 2002, Priz Goncourt al liseidi 2002
**[[Le Soleil des Scorta]]*, Actes Sud, 2004, Priz Goncourt 2004
**Eldorado*, Actes Sud, 2006
**La Porte des Enfers*, Actes Sud, 2008
**Ouragan*, Actes Sud, 2010

Danevelloù
**Sang négrier*, 2006
**Dans la nuit Mozambique*, 2007
**Voyage en terres inconnues*, Magnard, 2008
**Les Oliviers du Négus*, Actes Sud, 2011
Proviñs Napoli

**Proviñs Napoli**, pe **Proviñs Naplez**, a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Campania, ha Napoli eo he c'hêrbenn. Hiriv eo deuet da vout Meurgêr Napoli. 

## Kêrioù pennañ Proviñs Napoli
Claude Pujade-Renaud

**Claude Pujade-Renaud** zo ur skrivagnerez c'hall ganet e 1932.

Goude bezañ bet dañsourez e stagas gant ar skrivañ hag embann he romant kentañ e 1978.

Meur a briz he deus bet evit hec'h oberoù, en o zouez priz Goncourt al liseidi evit *Belle-mère*.

En hec'h oberennoù e vesk alies Claude Pujade-Renaud istorioù hag Istor (*Chers disparus*, *Le jardin forteresse*, *La nuit la neige*).

## Oberennoù
;Romantoù
* 1978 : *La Ventriloque*
* 1988 : *La Danse océane*
* 1992 : *Martha ou le Mensonge du mouvement*
* 1994 : *Belle mère*
* 1996 : *La Nuit la neige*
* 1997 : *Le Sas de l'absence*
* 1999 : *Platon était malade*
* 2004 : *Le Jardin forteresse*
* 2006 : *Chers Disparus*
* 2007 : *Le Désert de la grâce*

;Danevelloù
* 1985 : *Les Enfants des autres*
* 1989 : *Un si joli petit livre*
* 1991 : *Vous êtes toute seule ?*
* 1993 : *La Chatière*
* 2001 : *Au Lecteur précoce*
* 2007 : *Sous les mets les mots*

;Barzhonegoù
* 2000 : *Celles qui savaient*
* 2003 : *Instants incertitudes*
* 2008 : *Transhumance des tombes*

;Esaeoù
* 1974 : *Expression corporelle langage du silence*
* 1976 : *Danse et narcissisme en éducation*
* 1983 : *Le Corps de l'enseignant dans la classe*
* 1983 : *Le Corps de l'élève dans la classe*
* 1986 : *L'École dans la littérature*

;Gant Daniel Zimmermann
* 1995 : *Les Écritures mêlées*
* 2000 : *Les Otages de Gutenberg* (evit ar yaouankiz)
* 2000 : *Atomes crochus* (evit ar yaouankiz)
* 2000 : *Septuor*
* 2004 : *Duel. Correspondance 1973-1993*
* 2004 : *Championne à Olympie* (evit ar yaouankiz)

;Romant a-stroll
* 1995 : *L'Affaire Grimaudi*, (gant Alain Absire, Jean-Claude Bologne, Michel Host, Dominique Noguez, Martin Winckler, Daniel Zimmermann)
Voivodina

Voivodina (Војводина e serbeg, *Vojvodina* e kroateg hag e slovakeg, *Vajdaság* en hungareg, *Voivodina* e roumaneg, *Войводина* e rusineg) zo ur rannvro emren e hanternoz Serbia. En em astenn a ra war 21 506 km² ha bevennoù he deus gant Hungaria en hanternoz, gant Kroatia er c'hornôg, gant Roumania er reter, ha gant Bosnia ha Herzegovina er mervent. Treuzet eo Voivodina gant ar stêrioù Danav, Tisza ha Sava.
Novi Sad eo kêr-benn ar rannvro emren.

Annezet eo ar rannvro-se gant e-leizh a bobloù. C'hwec'h yezh ofisiel zo (serbeg, hungareg, slovakeg, roumaneg, kroateg, ruusineg) ha 26 pobl disheñvel zo anavezet ent-ofisiel. Serbed eo al lodenn vrasañ eus an dud (66%) ha Hungariz eo ar vinorelezh vrasañ (13%).
Tiramisu

An **tiramisu** zo un dibenn-pred a-orin eus norzh Italia. Dont a ra e anv eus ar veneteg *Tirame su* (Adsav ac'hanon).

Fardet e vez gant mascarpone, vioù, gwispid, kafe ha sukr. Alies e vez ouzhpennet alkol evel ar marsala. Diwar ar rekipe hengounel ez eus bet ijinet meur a diramisu : gant chokolad pe gant frouezh ruz da skouer.

En Italia e vez debret dreist-holl e-pad ar goañv rak enerjetek eo ha, dre ma 'z eus ennañ vioù ha mascarpone na vezont ket poazhet, ne c'hell ket padout en tommder.

## Istor

Meur a vartezeadenn zo evit displegañ orin an tiramisu.

Hervez an orin koshañ e vefe bet debret gant Cosimo de' Medici e Toskana er XVIvet kantved ha degaset ar rekipe gantañ da Firenze ha Venezia.

Evit pezh a sell eus an orin nevesañ e vefe bet krouet an tiramisu er bloavezhioù 1960 hepken, e Treviso.
Alison Lurie

**Alison Lurie** zo ur skrivagnerez amerikan ganet e Chicago e 1926.

En hec'h oberennoù e tielfenn gant ironiezh ar metoù kefredel er Stadoù-Unanet.

Aet eo ar priz Pulitzer ganti evit *Foreign affairs* (Darempredoù estren) e 1987 ha priz Femina Estrenvro evit *The truth about Lorin Jones* (Ar wirionez diwar-benn Lorin Jones) e 1989.
David Malouf

**David Malouf** zo ur skrivagner aostralian ganet e 1934.

Skrivet en deus barzhonegoù ha romantoù, en o zouez *An imaginary life* (Ur vuhez ijinet) ma kont ennañ buhez Ovidius harluet war aod ar Mor Du gant an impalaer Aogust.

Aet eo ar priz Femina Estrenvro gantañ evit *The graet world* (Ar bed divent) : istor daou soudard aostralian bac'het gant ar Japaniz e-pad an eil brezel bed.
Katherine Mansfield

**Katherine Mansfield**, hec'h anv gwir Katherine Beauchamp, zo ur skrivagnerez zelandneveziat ganet e Wellington d'ar 14 a viz Here 1888.

Skrivet he deus danevelloù (*The garden party*) ha barzhonegoù. Bet eo o kantreal en Italia, Suis, Bro-C'hall lec'h m'eo marvet e Fontainebleau d'an 9 a viz Genver 1923 gant an dorzhellegezh.
Ralf König

**Ralf König** zo un treser alaman ganet d'an 8 a viz Eost 1960.

En e vannoù-treset e liv ar metoù heñvelreviat gant fent ha teneridigezh. Ne ra ket diouer ivez an ironiezh war ar boazioù heñvelreviat na war ikonoù ar metoù gay evel Marianne Rosenberg, Abba pe Bette Midler.

E-touez e oberennoù emañ *Konrad und Paul* pe *Kondom des Grauens* (Ar stevell lazhus).

Aet eo gantañ priz ar senario e 2005 e Festival Etrebroadel Bannoù-Treset Angoulême evit *Wie die Karnickel* (Evel lapined).
Lammoù-dour an Iguazú

**Lammoù-dour an Iguazu ** (pe **Iguassu**, pe **Iguaçu**), anavezet e portugaleg evel *Cataratas do Iguaçu*, hag e spagnoleg evel **Cataratas del Iguazú**, a zo lammoù-dour war ar Stêr Iguazu a ra an harzoù etre stad Paraná e Brazil ha proviñs Misiones en Arc'hantina. Adal al lammoù-dour e komzer eus *Iguazu Izel* pe Uhel. 

## Douaroniezh

N'eo ket ul lamm-dour met 275 a zo, a-hed 2.7 km eus red ar stêr Iguazu. 

### Garganta
Unan anezho, anvet *Garganta del Diablo* pe *Garganta do Diabol* (*Korzailhenn an Diaoul*, e brezhoneg), zo dezhañ stumm un U, 82 metrad uhelder, 150 metrad ledander, ha 700 metrad hed. An hini souezhusañ eo, ha hennezh a verk an harz etre Arc'hantina (80%) ha Brazil (20%). 

## Monet di

Mont a c'haller d'al lammoù-dour adalek div gêr a bep tu dezho: 
* Foz do Iguaçu e Paraná, Brazil
* Puerto Iguazú, en Misiones, Arc'hantina,
* hag ivez adalek Ciudad del Este e Paraguay, en tu all d'ar stêr Parana dirak Foz do Iguaçu. 

## Lammoù-dour an Iguazu hag ar re all
Troad relativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad relativel** (saoz.: *relative case*) evit komz eus un droad a dalvez da stagañ un anv-kadarn ouzh un elfenn yezhadurel all evit sevel un islavarenn stag.

## An droad relativel hag an droad c'henitivel

Disheñvel eo an droad relativel diouzh an droad c'henitivel rak daoust ha ma c'hell talvezout ivez ar genitivel da liammañ un anv-kadarn ouzh unan all, n'eo ket hemañ nag hec'h arc'whel nemetañ nag hec'h arc'hwel pennnañ. Diouzh an tu all avat, daoust ha ma c'hell talvezout an droad relativel da stagañ anvioù an eil re ouzh ar re all, ne dalvez ket da verkañ ul liamm perc'penniezh, arc'hwel pennañ an droad c'henitivel.

## Yezhoù skouer

Ral a wezh e kaver yezhoù implijet gante un droad relativel rik, en o zouez un nebeud yezhoù kaokazek, ar yezhoù mic'hel-sokek (*mixe–zoque*) hag ar youpikeg (ur yezh eskimoek, da skouer:

* E youpikeg

: *Angute.m nera.a neqa*
: "den"-RELATIVEL "debr"-3de GOUR.3de GOUR "pesk"
: "Emañ an den o tebriñ ar pesk"

## Mammennoù:
Blake, Barry J. (1994: 151) *Case* (*Cambridge Textbooks in Linguistics*), Cambridge: Cambridge University Press
Linda McCartney

**Linda McCartney** — ganet **Linda Eastman**, d'ar 24 a viz Gwengolo 1941 e Scarsdale, Stad New York - marvet d'ar 17 a viz Ebrel 1998 — a oa ul luc'hskeudennerez amerikan.

## Buhezskrid
Linda McCartney a gasas he yaouankiz e New York, en ur familh alvokaded afer.

Dont a reas da vezañ luc'hskeudennerez a-vicher, arbennik e oa war dachenn ar sonerezh rock. Evel-se e teuas a-benn da gejañ gant Paul McCartney, dre luc'hskeudenniñ ar Beatles e 1967. Dimeziñ a rejont d'an 12 a viz Meurzh 1969 e Londrez hag o devoe tri bugel : Stella, Mary ha James. Ur merc'h anvet Heather he doa bet diouzh he c'hentañ dimeziñ.

Kemer a reas perzh er strollad Wings bet krouet ganti, Paul ha Denny Laine e 1971 .
D'Eon

**Charles Geneviève Louis Auguste, marc’heg d’Eon**, zo bet ganet e Tonnerre e 1728.

Goude studioù er skolaj Mazarin e Pariz, e tapas un doktorelezh war ar Gwir, hag e skrivas un nebeud esaeoù, evel un *essai historique sur les différentes situations financières de la France sous le règne de Louis XIV*.

Kejañ a reas gant ar priñs Conti a rene war servijoù kuzh Loeiz XV. Gantañ e voe kaset d’Eon da Rusia e 1755 evit seveniñ e gefridi kentañ e diplomatiezh : kejañ gant an impalaerez Elesbed Iañ evit sinañ un emglev etre Rusia ha Bro-C’hall. Kas a reas e labour da benn vat hag e chomas 4 bloaz e Rusia evel sekretour kannati. Eno en doe tro evit ar wech kentañ da wiskañ dilhad merc’hed e-korf ar festoù dic’hizet aozet e lez an impalaerez.

Pa zistroas da Vro-C’hall e 1761 e servijas en arme e-pad kampagnoù diwezhañ ar brezel 7 vloaz lec’h ma tapas brud evit e gadarniezh.

E fin ar brezel e voe kaset da Londrez evit skoazellañ ar c’hannad, an dug de Nivernais, a-benn marc’hata ar peoc’h.

D’Eon hag a gave dezhañ e oa da vont da gannad, a voe feuket bras pa voe kaset ur c’hannad nevez, ar c’hont de Guerchy, da Londrez. Tabut a savas etrezo ha, goude bezañ graet kazeg o klask skarzhañ de Guerchy, en em gavas d’Eon en ur blegenn fall. Diwar-se e oa ken arvarus evitañ distreiñ da Bariz ma voe ret dezhañ chom e Londrez.

D’ar mare-se eo e krogas d’Eon da lakaat ar vrud da redek e oa ur vaouez anezhañ.

Strafuilh a savas diwar ar vrud-se, kement ma voe kaset kannaded gant Loeiz XV evit kaout penn d’an afer ha ma voe aozet klaoustreoù e Bro-Saoz diwar-benn e reizh. Ul lez-varn zoken a embannas e oa d’Eon ur vaouez, hep na vefe ar marc’heg war al lec’h, na degaset prouenn ebet.

E 1777 e voe aotreet d’Eon da zistreiñ da Vro-C’hall gant Loeiz XVI, gant urzh da chom gwisket evel plac’h.

Distreiñ a reas da Londrez e 1785 lec’h ma krakvevas pa voe tennet e leve digantañ goude an dispac’h gall.
Eno e oa o chom e ti un intañvez, Mrs Cole, hag a voe an hini a naetaas e gorf goude e varv d’an 21 a viz Mae 1810. N’eo nemet d’ar mare-se ma tizoloas an itron gozh e oa bet o chom e-pad bloavezhioù er memes ti gant ur gwaz.

Ur c’horfskejadur a voe graet en deizioù goude ha testeniekaet e oa ur gwaz eus ar marc’heg d’Eon.

D'Eon a voe douaret e Londrez, da lavaret eo e kêrbenn ar... Middlesex.
Halo (heuliad c'hoarioù video)

**Halo** zo ur frañchiz c'hoarioù video skiant-faltazi milourel ha first-person shooter sevenet gant 343 Industries, ur skourr eus Xbox Game Studios. 
## An heuliad Halo
**Halo** a zo ur c'hoari video tenn brudet mat. Dre berzh an hini gentañ ez eo bet sevenet un heuliad c'hoarioù video war e lerc'h :
* 2002 : **' war [[Xbox]] 
:gant [[Bungie Software]]
* [[2003]] : ''[[Halo]]'' war [[Macintosh|Mac]] ha [[Microsoft Windows|Windows]]
:gant MacSoft evit [[Macintosh|Mac]], ha [[Gearbox Software]] evit ar stumm [[Microsoft Windows|Windows]].
* ''[[Halo Custom Edition]]'' war [[Microsoft Windows|Windows]]
:gant [[Gearbox Software]], stumm liesc'hoarier standalone Halo.
* [[2003]] : ''[[Halo]]'' war Mac
:gant [[MacSoft]].
* [[2004]] : ''[[Halo 2]]'' war [[Xbox]] ha [[Microsoft Windows|Windows]] ([[2007]])
:gant [[Bungie Software]]
* [[2007]] : ''[[Halo 3]]'' war [[Xbox 360]]
:gant [[Bungie Software]].
* [[2009]] : ''[[Halo Wars]]'' war [[Xbox 360]]
:gant [[Ensemble Studios]].
* [[2009]] : [[Halo 3: ODST]]'' war [[Xbox 360]]
:gant [[Bungie Software]]
* O vezañ diorroet : **' war Xbox 360 (raktreset evit 2010)
:gant Bungie Software

## Tro-dro da Halo
* Sevenet ez eus bet ur film adal ar c'hoari video anvet Halo 4 - Forward Unto Dawn embannet ez eo bet en 2012 gant un arc'hantaouiñ a 8.500.500 Dollar Us.
* Romantoù ha bandennoù-treset a zo bet savet adal ar c'hoarioù video.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Halo
* Halopedia
Kastell Neuschwanstein

Kastell **Neuschwanstein** (disaget [nɔʏˈʃvaːnʃtaɪ̯n] en alamaneg) zo ur c'hastell eus an , e kumun Schwangau, e Bavaria. Savet e oa bet gant Loeiz II, roue Bavaria, etre 1869 ha 1886. Bez' eo unan eus ar savadurioù gweladennet gant ar muiañ a dud en Alamagn. Abaoe marv ar roue Loeiz II, e 1886, eo digor ar c'hastell d'ar weladennerien. Abaoe an amzer-se ez eus bet tremen 50 milion a dud o tont da weladenniñ ar c'hastell, unan eus ar re vravañ zo en Alamagn. Perc'hennet eo gant stad Bavaria.
Gao Xingjian

**Gao Xingjian** (sinaeg: 高行健; pinyin: Gāo Xíngjiàn) zo ur skrivagner ganet e Ganzhou, Sina, d'ar 4 a viz Genver 1940.

Skrivet en deus danevelloù, pezhioù-c'hoari ha romantoù (*Menez an Ene*, troet diwar 灵山, *língshān*, lakaet e brezhoneg gant Yann-Varc'h Thorel).

Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 2000.

Gao Xingjian zo o chom e Bro-C'hall abaoe 1988.
Günter Grass

**Günter Grass** zo ur skrivagner alaman ganet e Danzig d'ar 16 a viz Here 1927, ha marvet e Lübeck d'an 13 a viz Ebrel 2015.

E oberenn vrudetañ eo *Die Blechtrommel* (An daboulin).

E 1999 en deus bet priz Nobel al lennegezh.
Wisława Szymborska

**Wisława Szymborska** (Maria Wisława Anna Szymborska) (distaget [vʲisˈwava ʃɨmˈbɔrska] e poloneg) zo ur varzhez polonat ganet e-kichen Poznań d'an 2 a viz Gouere 1923 ha marvet e Kraków d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2012.

Kroget he doa da skrivañ barzhonegoù e 1945.

Priz Nobel al lennegezh a oa bet roet dezhi e 1996.
Kenzaburō Ōe

**Kenzaburō Ōe** (e japaneg: 大江 健三郎) zo ur skrivagner japanat ganet e 1935.

Skrivet en deus danevelloù ha romantoù. Buruteller lennegel eo ivez.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1994.
Derek Walcott

**Derek Walcott** zo ur skrivagner saoznek ganet e Santez-Lusia e 1930 ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh 2017.

Skrivet en deus barzhonegoù, *In a green night* (En un noz c'hlas), ha pezhioù-c'hoari.

Aet eo priz Nobel al lennegezh gantañ e 1992.

## E oberennoù
Octavio Paz

**Octavio Paz** zo ur barzh mec'hikan ganet e Kêr-Vec'hiko e 1914, ha marvet er memes kêr d'an 19 a viz Ebrel 1998.

Stourmet en deus enep d'ar faskouriezh ha graet anaoudegezh gant Louis Aragon ha Pablo Neruda da vare brezel diabarzh Spagn.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1990.
Camilo José Cela

**Camilo José Cela** zo ur skrivagner galizat spagnolek, ganet d'an 11 a viz Mae 1916 en parrez Iria Flavia, e kumun Padrón.

Da vare brezel diabarzh Spagn e savas a-du gant ar jeneral Franco.

Skrivañ a reas romantoù ha karnedoù beajoù. E romant kentañ, *La familia de Pascual Duarte* (Familh Pascual Duarte), a voe berzet e 1942.

Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 1989. En 1995 en deus bet ar Priz Cervantes, illurañ priz al lennegezh spagnolek. 
 
Marvet eo e Madrid d'ar 17 a viz Genver 2002 da 85 bloaz. E ziwezhañ komzoù a voe: "¡Viva Iria Flavia!".
Wole Soyinka

**Wole Soyinka** zo ur skrivagner nigerian ganet e Abeokuta d'an 13 a viz Gouere 1934.

Skrivet en deus barzhonegoù, danevelloù, esaeoù ha pezhioù-c'hoari.

Brud en deus gounezet ivez gant e stourm evit gwirioù mab-den.

An Afrikan kentañ eo a voe roet dezhañ priz Nobel al lennegezh e 1986.
Iosif Brodskiy

**Iosif Brodskiy** (e ruseg: Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский; *Iosif Alyeksandrovitch Brodskiy*) a oa ur barzh rusian ganet e Leningrad d'ar 24 a viz Mae 1940.

Harzet ha kondaonet e 1964 e voe dieubet e 1966 ha skarzhet diouzh e vro e 1972. Bod a gavas e Vienna ha, goude-se, er Stadoù-Unanet ma voe roet dezhañ ar vroadelezh stadunanat e 1977.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1987.

Marvet eo e New York e 1996.
Capri

***[[Capri (kumun)]]** a zo ur gumun ag Italia e Proviñs Napoli
***[[Enez Capri]]** a zo un enezenn e pleg-mor Napoli en Italia 
***[[Capri Leone]]** a zo ur gumun ag Italia e Proviñs Messina
***[[Ford Capri]]** ur c'harr-tan
Jaroslav Seifert

**Jaroslav Seifert** zo ur barzh ha kazetenner tchek ganet e Žižkov e 1901 ha marvet e 1986.

E-touez e oberennoù emañ *Město v slzách* (Kêr o ouelañ) pe *Deštník z Piccadilly* (Disglavier Piccadilly).

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1984.