open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olier Souetr

**Olivier-Michel Souvestre**, pe **Olier Souetr**, ganet e Plourin-Montroulez d'an 28 a viz Kerzu 1831, ha marvet e Pariz d'an 30 a viz Kerzu 1896, zo ur skrivagner brezhonek ha gallek.

## E vuhez
Mab e oa da Maurice Souêtre (1796-1854), a oa bet miliner er Moulin de la Pierre, ha d'e bried, Catherine Razer. Pa oa yaouank e plije dezhañ lenn Ar pevar mab Aymon. Kaset e voe da gloerdi bras Kemper. Eno e lennas, dre laer, oberennoù Félicité de Lamennais, ha saouzanet e voe o c'houzout e oa bet kondaonet gant an Iliz. Bloaz goude e reas anaoudegezh gant ur plac'h yaouank a Lokireg, peadra da gas e feiz da get, ha da nac'h mont da veleg. Distreiñ a reas da di e vamm, deuet da vout intañvez, hag eno eo e savas *[[Gwerz Kêr Is|Gwerz ar Roue Gralon ha Ker Is]]*, dediet d'e vamm-gozh, war-dro 1850. E oberenn vrezhonek nemeti e vije.

En 1862, ec'h embannas ar romant gallek *Mikael Cloarek breton*, ma kaver ar werz a-hed 15 pajenn, ha ne reas ket berzh.

Mont a reas a-du gant Kumun Pariz e 1871, ha kemeret en dije perzh en emgannoù a-enep soudarded Republik Versailhez ha gloazet e voe. Goude-se e voe micherour en ur voulerezh. Skrivañ a reas kanaouennoù gallek evit an dispac'herien hag an anarkourien ha berzh a rejont, dreist-holl *La Marianne* a voe troet e meur a yezh. 

Mervel a reas Olier Souetr e Pariz d'an 30 a viz Kerzu 1896.

## Levrlennadur
* *L'Almanach de la Bretagne* gant Bernard Le Nail, Larousse, 2003

## Notennoù
Lokournan

**Lokournan** a zo ur gumun eus Bro-Leon ha pennlec'h kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
* An Aber Ildud a dreuz Lokournan.
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Pierre-Marie Poullaec e anv, ha gant Herve Trévien, kure. 
### 
* 1837 : diwar c’houlenn enseller ar skolioù kentañ-derez e voe kondaonet ar skolaer Guillaume Marcel d'un dell-gastiz evit bezañ digoret ur skol e-maez lezenn ; kelenn a rae brezhoneg d'e skolidi.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz ag ar gumun, eleze 3,29% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe Lokournan d'ar 7 a viz Eost 1944 gant lu ar Stadoù-Unanet.
#### [[Brezel Korea]]
* Mervel a reas milour eus ar gumun e Muchon d’an 1 a viz C'hwevrer 1951.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas  c’hwec’h milour eus ar gumun.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun .

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
	
Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel Bed, tri anezhe d'an 14 a viz Meurzh 1941 pa gouezhas o c'harr-nij (*[[Bristol Blenheim|Blenheim]]* marilhet *V5399* ha kodet *PZ-G*) e Plouarzhel, ar re arall d'ar 4 a viz Ebrel 1941 pa gouezhas o c'harr-nij (*[[Handley Page Hampden|Hampden]]* marilhet *AD738* ha kodet *ZN-?*) e Plouarzhel.

## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1885 : Loeiz Dujardin, gouizieg war danvez Breizh hag ar brezhoneg.
* 1922 : Reun ar Glev, yezhadurour ha geriadurour brezhonek.
* 1959 : Didier Squiban, pianoour.
* 1982 : Nolwenn Leroy, kanerez.
* 1993 : Pauline Coatanea, c'hoarierez mell-dorn .
### Tud marvet eno
* 1969 : Loeiz Dujardin.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar Brezhoneg
* Ur skol Diwan a zo e Lokournan abaoe miz Gwengolo 2008.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 130 skoliad (14,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*  lec'hienn ofisiel ti-kêr Lokournan
* Lokournan war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Riwal

**Sant-Riwal** zo ur gumun e Bro-Gerne e Kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ e Menez Are, er vroig Rouzik.
## Douaroniezh
* E Sant-Riwal emañ andon ar stêr Riwal.
## Brezhoneg

Saint-Rivoal_24_école_publique_bilingue.JPG
Delib_st-rivoal-29nov1982.jpg
Renov-facade-ecole-380c8.jpg

* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1983, an hini gentañ publik .
* E distro-skol 2024 e oa 24 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek..

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Quéméneur e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 32 waz ag ar gumun d'ar brezel.
### Kumun
* Darn eus kumun Brasparzh eo bet Sant-Riwal betek 1925; abaoe m'eo deuet da gumun en em gav lein ar menez anavezet e galleg e-giz *Mont-Saint-Michel-de-Brasparts* da wir e Sant-Riwal.
## Monumantoù ha traoù heverk

Maison_cornec.jpg|Ti ar C'horneg
Mont Saint-Michel de Brasparts1.jpg|Chapel Sant Mikael e lein Menez Mikael
Saint-Rivoal_1_L'église_paroissiale.JPG|Iliz katolik *Sant-Riwal*
Saint-Rivoal_13_Monument_aux_morts.JPG|Monumant ar re varv, bet savet e 1920


## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an etrekumuniezh
* Sant-Riwal war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Vig

**Sant-Vig** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kraozon, departamant Penn-ar-Bed e kornôg Breizh.
## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Sant-Vig, Yves Gourmelin ha Jean Conan, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Hir e anv, ha Le Hars, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53  gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,44% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 30 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 8 a viz Gwenholon 1944 e kouezhas un nijerez P-51D (marilhet 44-13562 ha kodet AJ-Y, 354 FG, 356 FS) eus aerlu ar Stadoù-Unanet e Sant-Vig marteze; he leviour a c'hellas adkavout e genvroidi.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv (Brezel-bed kentañ), luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (Eil brezel-bed) luc’hskeudenn.
## Douaroniezh
A-hed Bae Douarnenez, er Porzhe, eo lec'hiet Sant-Vig.
*Aod Pentraezh.
**Traezhennoù**
* Traezhenn  Pentraezh, al lev-draezh.
* Traezhenn **Kameros**,  a nij ar volc'haskellerien lec'hel a-us dezhi.
*
* Antiklinal en un tornaod a-hed an draezhenn **Kameros.**
* Sant-Vig : Ur vlolc'haskell e-kichen Pentraezh e lec’hienn  **Kameros**.
*
* Ur banell evit kemenn d’ar volc'haskellerien e lec’hienn **Kameros**.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet ar gumun
*Perig Herbert, sonaozour ha yezhour, a dremene e vakañsoù eno.
* Ar varzhez  Anne-José  Lemonnier.
* Anne Peron  (1908-2002) skolaerez ha barzhez.

## Taolennoù
* Henry Moret : *An     eost dirak kloc’hdi Sant-Vig* (eoullivadur war lien, hep bloaziad, 60 ×  74&nbsp;cm, dastumad prevez).

## Liammoù diavaez

* Sant-Vig war lec'hienn Geobreizh
* Ti an douristed
War raktresoù all Wikimedia :
* Sant-Vig, e Wikimedia Commons
* Lec’hienn ofisiel Ofis an touristerezh ar stêr-Aon hag ar Porzhe [diell]
* *Menegoù ambilh*  : Fichennaoueg lezennel etrebroadel galloudel • Levraoueg vroadel Frañs (roadennoù) • Gemeinsame Normdatei

## Dave ha notennoù
Sant-Pabu

**Sant-Pabu** a zo ur gumun eus arvor Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
* War lez kleiz an Aber Benniged emañ Sant-Pabu.


Saint-Pabu 29 Topo.png|
Paysage (Saint-Pabu) (2).jpg|
359 Saint-Pabu Entrée de l'Aber Benoît.jpg|
363 Saint-Pabu Plage de Corn ar Gazel.jpg|
361 Saint-Pabu Entrée de l'Aber Benoît.jpg|
360 Saint-Pabu Plage de Kervigorn.jpg|
20 St pabu et aber benoit.jpg|

## Brezhoneg
* D'ar 14 a viz Genver 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ur c'hure, Tanguy Jacob e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54  gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,93% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
*Lazhet e voe un eilmestr ag ar gumun d’an 3 a viz Gouhere 1940 pa voe distrujet al lestr hobregonet Bretagne gant Morlu Breizh-Veur e Mers-el-Kebir en Aljeria.
* D'ar 15 a viz C'hwevrer 1941 e kouezhas un nijerez Beaufort marilhet W6493 ha kodet MW-G eus *217th Squadron* ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Sant-Pabu; lazhet e voe he fevar nijour, beziet int e bered kumun Lanniliz.
* D'an 12 a viz Eost 1944 en em zaskoras ar soudarded alaman a oa e Sant-Pabu d'an Amerikaned e Kroaz ar Pellenn.
## Monumantoù ha traoù heverk

Monument_aux_morts_-_Saint-Pabu-29_2.jpg

* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Pabu war lec'hienn Geobreizh
* Ti an Douristed
* Saint-pabu.bzh

## Notennoù ha daveoù
1652

*Diwar-benn bloavezh *'1652*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1652|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1652]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1652|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1652]]*

__NOTOC__
Angus Young

**Angus McKinnon Young**, bet ganet d'an 31 a viz Meurzh 1955 e Glasc'ho (Bro-Skos), eo gitarour solo ar strollad hard rock aostralian AC/DC.

## E vuhez
**Angus Young**, bidoc'hig e diegezh, en devoa kuitaet Bro-Skos asambles gant e dud evit dont d'en em staliañ en Aostralia e 1963, nepell diouzh Sydney. Gwell e voe dezhañ ar rock evit ar studioù, ha da 15 vloaz e tilezas ar skol. Krouiñ a reas e strollad kentañ, *Tantrum*, a-raok sevel ar strollad AC/DC asambles gant e vreur Malcolm Young. Seniñ a ra gant ur Gibson SG 1968, hag eñ gwisket, abaoe ar penn-kentañ, evel ur skoliad war al leurenn. Abaoe 1980 ez eo dimezet gant Ellen van Lochem, un Izelvroadez, ha bevañ a ra ganti en Izelvroioù.

## Liammoù liesseurt
* Highway to AC/DC
An Dre-Nevez

**An Dre-Nevez** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
* Ar gumun, lec’hiet war bladenn Leon, etre Menez Are er c’hreisteiz ha Mor Breizh en hanternoz, a oa ul lodenn eus eskopti kozh Leon.
* Er gevred da Landivizio ha da Landerne, ar c’hêrioù tostañ dezhi, emañ an Dre Nevez. Tro-dro dezhi emañ kumunioù Sizun er mervent, Kommanna er gevred, Lambaol-Gwimilio en hanternoz ha Lokmelar. E 170 metr a uhelder eo ar vourc’h hag etre 144 ha 202 vetr a uhelder eo lec'hioù all ar gumun. Ar stêr Peñzez zo dourredenn bennañ ar gumun. N’emañ ket kumun an Dre Nevez e Park Arvorig met tost-kenañ anezhañ emañ, en hanternoz.

### Kumunioù amezek

## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 70 gwaz eus ar gumun, eleze 5,04% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur c’hrennard eus ar gumun e miz Even 1955.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Sauveur 2 église.JPG|An iliz katolik.

* Ilia katolik *ar Salver*, . 
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
*1889 : Jos-Pêr ar Braz, emsaver ha skrivagner brezhonek.
*1896 : Fañch Elies (*Abeozen* e anv-pluenn), yezhoniour ha skrivagner brezhonek

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* an Dre-Nevez war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Segal

**Sant-Segal** a zo ur gumun eus Bro-Gerne, e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* Kemberiñ ha ra ar Stêr Aon hag an Doufin etre Sant-Segal ha Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h.
## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Sant-Segal, Jacques Cossé, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Quiniquidec e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz eus ar gumun, eleze 2,89% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Brezhoneg
* D'ar 24 a viz Here 2014 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 17 a viz Du 2014 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
## Monumantoù ha traoù heverk

 Segal Saint-Sebastien.jpg

* Chapel *Sant Sebastian*, , .

Monument_aux_morts_-_Saint-Ségal-29.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Savet e voe e 1922. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Segal war lec'hienn Geobreizh
* Kevredigezh an Treizh

## Dave ha notennoù
Sant-Servez-Landivizio

**Sant-Servez** — ent-hir **Sant-Servez-Landivizio** evit he dishañvalout diouzh Sant-Servez en Aodoù-an-Arvor — a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum; un dell-gastiz a 250 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz ag ar gumun, eleze 4,02% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Servais_(29)_Monument_aux_morts.JPG

* Monumant ar re varv *DA VUGALE SANT-SERVEZ MARO EVIT AR VRO*, luc’hskeudennoù .
* Iliz katolik ''Sant Servez''.
* Kloz-iliz.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* 1824 : Yan Dargent, livour.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*Sant-Servez war lec'hienn Geobreizh
*http://kergranit.free.fr/Textes/Saint-Servais.htm
*Strollad sport Sant-Servez Sant-Derc'hen
*Yan d'Argent

## Notennoù ha daveoù
Banniel Tamil Eelam

Diazezet eo banniel Tamil Eelam war arouez Tigred dieubiñ Tamil Eelam. Lakaet eo bet da vanniel broadel Tamil Eelam e 1990.

## Arouezelezh
Diskouez a ra an tigr frankiz ar vro diazezet war hengounioù brezeliñ (*Veera marapuhal*) an Damiled.
Pevar liv a zo gant ar banniel-se. Pep hini a dalvez un dra bennak:
*Ar **melen** a ziskouez youl an Damiled d'en em ren dizalc'h, reizhded hag uhelded spered o stourm.
*Ar **ruz** a ziskouez ar stourm evit ar frankiz, ar youl da gas d'an traoñ an droukziforc'h etre ar c'hastaoù, ar renkadoù, ar baotred hag ar merc'hed, hag ar stourm evit ar justis sokial.
*An **du** a ziskouez an hent diaes war hent ar frankiz, ar youl da vont war-du ar pal.
*Ar **gwenn** a ziskouez ar c'hlanded hag an onestiz a rank diskouez an Damiled hag o renerien.

## Liammoù diavaez
* Diwar-benn banniel Tamil Eelam
Sant-Tonan

**Sant-Tonan** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person met n'en doa ket graet e-giz ma oa dleet.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 25 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,86% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Dieubet e voe Sant-Tonan d'ar 7 a viz Eost 1944 gant "Combat Command A" ar *6th Armored Division* eus lu SUA.
* D'ar 25 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-47 (marilhet 42-26792 ha kodet 4P-?, 406 FG, 513 FS) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e Penn ar Genkiz, e leviour a voe adkavet gant e genvroidi.

## Monumantoù ha traoù heverk

Monument_aux_Morts_-_St_Thonan-29.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn .
* An iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Tonan war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Lannurvan

**Lannurvan** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Ollivier, kure Lannurvan, ha Rochongar, kure Trevarn.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 32 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,15% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur gward republikan eus ar gumun d’ar 30 a viz Even 1949 e Muong Riec er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
*Maner Kerzaoulaz
*Maner Kreac'h Balbe
*Maner Beuzidou
*Kanndi Kreac'h Balbe
*Kanndi Kergrenn
*Kanndi Kleuz Bras
*Milin Gwern ar C'hoadig
*Chapel Trevarn
## Douaroniezh
* War lez Richer Zaoulaz emañ ar gumun.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
*Pierre Désiré de Goësbriand (1784-1853) 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lannurvan war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Bon Scott

**Bon Scott**, (e gwir anv Ronald Belford Scott), a oa ur c'haner aostralian a orin eus Bro-Skos bet ganet d'an 19 a viz Gouere 1946.
Krog e oa da seniñ gant ar strolladoù The Spektors, The Valentines, Fraternity, betek ma teuas da ganañ er strollad AC/DC en Eost 1974. An 19 a viz C'hwevrer 1980, e-unan en e garr-tan e varvas mouget gant e zislonk. Evet en doa betek re an noz-se.

Bernie Bonvoisin, kaner ar strollad Trust ha mignon bras dezhañ en deus savet ur ganaouenn en e enor (*Ton dernier acte*) a gaver er bladenn *Marche ou crève* deuet er-maez e 1981.
Santoz

353_Saint-Thois.jpg|Kreiz ar vourc'h.

**Santoz** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ er vroig Dardoup.
## Douaroniezh

158_Canal_de_Nantes_à_Brest_L'écluse_de_Nénez_Lennon.jpg
157_Maison_éclusière_de_Nénez_Lennon.jpg

* War lez ar Stêr Aon emañ Santoz.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Sanctus**, XIt; **Sanctoes**, c. 1330; **Sainctoes**, 1368; **Saintoes**, 1494; **Sanctoes**, 1516, 1574; **Sanctois**, 1599; **Sanctoes**, 1709; **Saintois**, 1731.

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Hervé e anv, ha Cojean, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun, eleze 3,85% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Chapel *Intron-Varia ar Roc'h*, pe an *Aelez* ; brudet e oa ar feunteun evit reiñ laezh d'ar magerezed. An delwenn a zo er chapel a sav da 1521 : "Itron-Varia mamm (a) c'hras, mamm (a) drugarez", eme an destenn latin.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* "**Rouanez Santoz**": Marie-Jeanne Riou, itron Floc'hlay, a oa bet ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1905, merc'h d'ur gwiader war blasenn an iliz. Dilennet e oa e-giz "Rouanez ar Menezioù Du" e 1925 (giz Dardoup ganti) ha da-heul dimezell a enor da Rouanez Bro-Gerne. Ha chomet dezhi lesanv "ar rouanez". Mont a ra kuit betek ar Stadoù-Unanet etre 1929 ha 1934. Deuet en-dro e tigoras an ostaleri "*Café des Sports*", a zeuas da vezañ anavezet pell en tu all da barrez Santoz, peogwir e ouie-hi kanañ pe lakaat da dreiñ ar piano "emsoner" evit ar pratikoù. Mervel a reas d'ar 27 a viz Here 1995.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Sant-Tegoneg

**Sant-Tegoneg** a oa ur gumun eus Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Penn kanton e oa betek 2015. *Santegonegiz* ha *Santegonegadezed* a vez lâret eus an annezidi.
Bodet e voe gant Logeginer-Sant-Tegoneg d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Sant-Tegoneg-Logeginer.
## Douaroniezh
* War lez ar Peñzez emañ ar gumun.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 22 a viz Meurzh 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 2 oa bet roet d'ar gumun.
### Deskadurezh
* E distro-skol 2022 e oa 87 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (25,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Sevenadur
* Ur seurt rimadell zo ma ranker lavarout, buanañ ma c'haller : *Santegonegadez on ha ne zisantegonegadezin ket ken na vo disantegonegadezet an holl santegonegadezed*.
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Abjean, person, ha Tanguy, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 130 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,10% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel Bed]]
* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 23 a viz Genver 1943 e kouezhas un nijerez (*[[Short Stirling|Stirling]]* marilhet *R9248* ha kodet *AA-H*) e Sant-Tegoneg.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Monumant Sant Tegoneg.jpg |Monumant ar re varv e Sant-Tegoneg.

* Monumant ar re varv, *MARO VIT AR VRO*, a-dreñv d'an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Ar *Roc'h Toull* : mougev ma'z eus bet kavet mein-kailhastr ragistorel ha ma vev ur spesad logod-dall rouez (Frigribell vras).
* Maner Penfao.
* Kastell Kelenneg.

Saint-Thégonnec_(29)_Château_de_Penhoat_08.JPG

* Kastell Penc'hoad, -.

Bretagne Finistere SThegonnec1 tango7174.jpg|An iliz katolik.
4178.St.Thegonnec-Umfriedeter Pfarrbezirk-Triumphpforte & zweistöckiges Beinhaus(1676-1682) & Kavalerienberg-Kirche Notre Dame St.Thegonnec(16.-18.Jh.)EH.JPG|Porzh-bered hag iliz katolik.
Bretagne Finistere SThegonnec3 tango7174.jpg|Keur an iliz-parrez.

* Iliz katolik *Intron Varia*, gouestlet da Sant Tegoneg ivez, .
* Kalvar Luzeg (1864).
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

	
Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel Bed d'an 23 a viz Genver 1943 pa gouezhas o c'harr-nij (*[[Short Stirling|Stirling]]* marilhet *R9248* ha kodet *AA-H*) e Sant-Tegoneg.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Sebastian ar Balp

**(Se)bastian ar Balp** a oa bet e penn Emsavadeg ar Bonedoù ruz.

Ganet e oa bet e 1639 e Kerglof (Kernev). Mab e oa da vilinerien. Graet en doa studioù war ar Gwir e Naoned evit dont da vezañ noter real.

Dimeziñ a reas gant Anna Riou e 1662. Mont a reas da di e wreg da chom, e Magoarem (Kerglof). Tri bugel o deus bet : Mari (°1664), Glaoda (°1667), hag Herrietig (°†1675). Goude-se e oant aet da c'h-Garzh ar Groaz da chom.

Drouklazhet e voe e-kerzh nozvezh an 2 d’an 3 a viz Gwengolo 1675, noz kent an emsavadeg vras raktreset, e kastell an Timeur e Poullaouen, gant breur markiz al lec'h, Claude de Percin de Montgaillard.

Interet e oa bet en iliz Kerglof.

Prosez a voe graet da gorf Sebastian ar Balp. Dizouaret e voe, dizempret ha lakaet war ziskouez dirak kastell an Timeur.

Lavaret e veze e oa e benn marv hag e eskern e chapel Sant Drezouarn e Kerglof. Laeret eo bet ar penn-se e 1995.

## Skeudenn ar Balp en amzer a-vremañ
Bev-mat eo chomet skeudenn (Se)bastian ar Balp e bro Poc'hêr. E anv zo bet roet da salioù sokiosevenadurel pe da straedoù ar vro. Chom a ra arouez ar werin a sav a-enep ar re c'halloudek ha difenner gwirioù Breizh a-enep ar jakobinelezh ha gwask ar Stad C'hall. Setu perak e vez graet dave dezhañ a vare dre vare gant an Emsav.

*Gwerz ar Balp, sonenn savet gant Kerlann.
**BALB* (Breuriezh Al Levrioù Brezhoneg), un aozadur savet evit gwerzhañ levrioù brezhonek goude ar brezel.
*E 2006 e klask Prefed Penn-ar-Bed mirout na vije skeudenn Sebastian ar Balp war panell vrudañ kêr g-Karaez war-hed an hent bras.
(Ur skeudenn eus ar banell-se).

## Levrlennadur
*Armand Puillandre, *[https://web.archive.org/web/20110416082658/http://servijer.net/mediaoueg/Sebastien-le-Balp Sébastien Le Balp, Bonnets rouges et Papier timbré]*, Kan an Douar, Keltia Graphic, 1996.
Bernie Bonvoisin

**Bernie Bonvoisin** a zo ur c'haner, ur sevener hag un oberour gall bet ganet d'an 9 a viz Gouere 1956.

Brudet eo bet a-drugarez d'ar strollad hard rock Trust.
Politikel tre oa ar pozioù. An temoù a denne dreist holl eus ar gwaskerezh, ar polis, an diktatouriezh (soviedel pe reoù Su Amerika...), ha sevel a raent a-enep d'ar vourc'hizien.
Tost tre oa Bernie Bonvoisin ouzh kaner AC/DC Bon Scott, ha savet en deus ur ganaouenn en enor e vignon pa varvas e 1981 tro Londrez (*Ton Dernier Acte* a gaver er bladenn "Marche ou Crève").
Dilezet en deus e vicher kaner evit dont da vezañ sevener filmoù gant e film kentañ *[[Les Démons de Jésus]]*.

## Pladennoù

*Pladennoù Trust a-bezh
*1986 *Couleur Passion*
*1988 *En avoir ou pas*
*1993 *Étreinte dangereuse*

## Filmoù

**[[Hiver 54 - L'Abbé Pierre]]* (Komedian)
**[[La Haine]]* (Komedian) 
**[[Les Démons de Jésus]]* (Sevener)
**[[Les Grandes Bouches]]* (Sevener)
**[[Blanche (film, 2002)|Blanche]]* (Sevener)

## Levrioù

**Vous êtes faites de peines étranges*

## Liammoù liesseurt

*  Lec'hienn ofisiel Trust
Trust (strollad)

**Trust** a zo ur strollad hard rock gall, bet krouet e 1977. Ar strollad rock gall nemetañ eo sur a-walc'h en deus bet graet kement a-berzh en tu-hont eus harzoù Bro-C'hall.

## Istor
Krouet eo bet ar strollad tro dro d'ar c'haner Bernie Bonvoisin ha d'ar gitarour Norbert Krief (graet Nono anezhañ). Niverus eo bet ar sonerien hag o deus kemeret perzh er strollad. Mennegomp en o-zouez David Jacob (Gitar boud) hag Yves Brusco (Gitar ha Gitar Boud). Un dek bennak a daboulinerien o deus sonet ganto, en o-zouez Nicko McBrain, tabouliner Iron Maiden adalek 1983

Politikel tre eo ar pozioù. An temoù a denn dreist holl eus ar gwaskerezh, ar polis, an diktatouriezh (soviedel pe reoù Suamerika...), ha sevel a raent a-enep d'ar vourc'hizien.
Brud bras o deus bet en ur seniñ e penn-kentañ ar strollad AC/DC. O fladenn *Répression*, deuet er-maez e 1980 a chomo an hini brudetañ a-drugarez d'ar ganaouenn *Antisocial*

An disparti kentañ a c'hoarvezhas e 1985. Norbert Krief a yeas da seniñ gant Johnny Hallyday, ha Bernie Bonvoisin a broduas neuze e bladennoù solo dezhañ.
Adsavet eo bet ar strollad evit ar wezh kentañ e 1988, a-raok dispartiañ a-nevez. Savet eo bet en-dro e 1996 betek 2000 hep kavout startijenn ar penn kentañ.

Bernie Bonvoisin a zo bremañ ur sevener filmoù, ha savet en deus tri film : Les Démons de Jésus (1997), Les grandes bouches (1999) ha Blanche (2002).

## Pladennoù
* 1977 Prends pas ton flingue / Paris by night (single)
* 1979 Trust I
** L'élite / Toujours pas une tune (single)
* 1980 Repression
** Fatalité / Passe (single)
* 1980 Représsion (*Répression* troet e saozneg)
** Antisocial / Sects (Promo single)
* 1981 Marche ou crève
* 1982 Savage (*Marche ou crève* troet e saozneg)
* 1983 Trust IV (idéal)
** Idéal / Toutes barricades(single)
* 1984 Man's trap (*Trust IV* troet e saozneg)
* 1984 Rock'n'Roll
** Serre les poings / ? (single)
* 1988 Paris by night - Live
* 1988 En attendant...(brouillard en novembre, Noël en décembre)
** Petit papa noël / Paint it black (single)
* 1992 Live (Troiad Répression dans l'Hexagone eus 1980)
* 1992 Prends pas ton flingue
* 1992 Antisocial (Doare '80, '92 et live)
* 1993 The backsides
* 1996 Europe et haines
** On lèche, on lâche, on lynche / Ça vient, ça meurt (single)
* 1997 A live (troiad Insurrection dans l'Hexagone)
* 1997 Anti best of
* 2000 Ni dieu ni maître
* 2000 Still A-live (Troiad Insurrection dans l'Hexagone)
* 2001 Tribute to Trust

## Videoioù
*A-live (dvd ha kasedig an droiad Insurrection dans l'Hexagone e 1997)

## Liammoù liesseurt
* Lec'hienn ofisiel
* Forom ofisiel
1671

*Diwar-benn bloavezh *'1671*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1671|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1671]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1671|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1671]]*

__NOTOC__
Urien

**Urien** a zo un anv brezhonek kozh, anv-bihan en Enez Vreizh ha Kembre, deuet da vout anv-tiegezh e Breizh.

## En [[Enez Vreizh]]
*Urien Rheged, roue brezhon en Hanternoz kozh, er VIvet kantved, war-dro 550-590.

#### 
*Un anv-bihan kozh eo a gaver en anvioù-lec'hioù: *[[Lannurien]]*, Sant-Turian ha marteze Plurien.
*Un anv-tiegezh a Vro-Leon, savet diwar an anv-gwaz-se. Anaout a reer Jean-Yves Urien, kelenner yezhoniezh e skol-veur Roazhon.

#### 
*Urien Wiliam (1929-2006), skrivagner kembraek
De Excidio Britanniæ

**De excidio Britanniae** (**A-zivout Diskar Breizh** ) a zo ur sarmon skrivet gant ar manac'h brezhon Gweltaz (war-dro 500 – 570) ma tamall ennañ o oberoù da dud uhel e amzer. Ennañ e kaver un istor berr eus Enez Vreizh goude disparti ar Romaned e 410.

## Teir darn an oberenn
Teir darn zo en oberenn.
 
*En hini gentañ e tispleg ar perag eus e oberenn ha danevellañ a ra istor Breizh adalek an aloudabeg roman betek e amzer. Meuleudi a gan d'ar *Roman [[Ambrosius Aurelianus]]* a gasas ar Vrezhoned d'an emgann. 

*En eil e tamall o buhez hag o oberoù d'ar rouaned a rene en Enez d'ar mare-se : Constantine eus Dumnonia, Aurelius Caninus, Vortiporius eus an Demetae, Cuneglasus eus ul lec'h a anvas *Ker an Arzh* (marteze - Dinarth e Llandrillo-yn-Rhôs e-kichen Llandudno), ha Maelgwn, marteze Maelgwn Gwynedd(480 ? - † 547 ?). An holl anezho zo meneget evel tud c'harv, divarrek ha pec'herien.

*En trede darn ez a en-dro gant e glemmoù, ar wech-mañ a-enep ar veleien. Ne veneg anv ebet avat.

E livadur eus Breizh evel ur vro gwasket gant an aloudabegoù, ar breinadur hag ar brezel diabarzh, a voe degemeret gant an istourien e-pad un amzer hir peogwir e klote brav gant ar pezh a greded diwar-benn diskar an impalaeriezh roman ha peogwir e tisplege perak e komzed ur yezh saoznek e Bro-Saoz hiziv kentoc'h eget ur yezh romanek evel en darn vrasañ eus ar broioù deuet diwar-lerc'h an impalaeriezh roman en Europa ar c'hornôg. 

An istourourien a-vremañ a vez evezhiekoc'h avat. Pal Gweltaz na oa ket ober ul levr istor met flatrañ emzalc'h an noblañs vrezhon. Gwirheñvel eo en deus lezet a-gostez kalz traoù ha ne gave ket talvoudus, ha daoust ma chom un oberenn eus ar re hollbouezus evit kompren darvoudoù deroù ar  kantved e tleer he c'hemer gant evezh.

En *De excidio Britanniae* e lar Gweltaz ez eo ganet e bloaz Emgann Badon, lakaet gant an Annales Cambriae e 570. Annaloù Tigernach a laka e varv e 569, avat.

## Levezon
*Ar manac'h saoz Beda (672/673 – 26 a viz Mae 735) a implijas **De excidio Britanniae** da skrivañ e *Historia ecclesiastica*. 
*E fin ar marevezh hensaoznek e reas Alcuin gant oberenn Gweltaz evel ur patrom da livañ aloudabeg ar Vikinged.

## Goulenn
Anv zo eus Vortigern el levr, hini ebet eus ar roue Arzhur.
Kement-se a laka lod da lavarout ne oa ket eus mojenn Arzhur.

## Daveoù
* *Saint Gildas. De Excidio Britanniae. Décadence de la Bretagne*. Skrid gallek gant Christiane M. J. Kerboul-Vilhon. 1996. Editions du Pontic. 44 880 Sautron.
* *Gildas le Sage. Vies et oeuvres*. Skrid gallek gant Christiane M. J. Kerboul-Vilhon. 1997 Editions du Pontic. 44 880 Sautron. Rakskrid a bouez gant Gwenael Le Duc, kelenner e Skol-Veur Breizh-Uhel diwar-benn an oberour. 
* *Buhez Gweltaz*, gant Caradoc Llancarfan, e saozneg. 
* *Les Royaumes brittoniques au Très Haut Moyen-Age*, Christian Y. M. Kerboul. 1997 Editions du Pontic - Coop Breizh.

## Liammoù diavaez
* ''De Excidio Britanniae'' troet gant John Allen Giles.

* ''De excidio Britonum'' 1-37 e latin, displegoù e saozneg
Sanctuary

**[[Sanctuary]]** a c'hall bezañ evit :
* Sanctuary (strollad).
* Sanctuary (DS9), un abadenn eus eil koulzad *[[Star Trek: Deep Space Nine]]*.
* Sanctuary (manga) gant Buronson.
* Sanctuary (romant) gant William Faulkner.
* Sanctuary Records, ur stal pladennoù saoz.
* Sanctuary (ton) gant Iron Maiden.
* Sanctuary (ton Utada) gant Utada Hikaru; implijet da ton tramor evit Kingdom Hearts II
* Deroù albom solo Simon Webbe.
29

782 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 29 goude ganedigezh J.-K.
----

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : C(aius) Fufius Geminus & L(ucius) Rubellius Geminus 
* Keneliet eo Sejan d'ar c'halloud prokonsul gant Tiber.
* Preizhet eo kêr Sofia gant ar Romaned.
* Jezuz badezet gant Yann ar Badezour. (gwelet 27)
* Dibennet eo Yann ar Badezour gant Herod Antipas, marteze diwar froudennoù Salome met kentoc'h evit abegoù politikel.
* Harluet eo Agrippina an Henañ war enez Pandataria ha prizoniet eo he mibien (war-bouez Kaligula) gant Sejan.
* Harluet eo Neron Kaezar e Ponza.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

### [[India]]
* Satakarni II a ren war impalaeriezh Andhra (29-85).

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 29|Ganedigezhioù 29]]

## [[:Rummad:Marvioù 29|Marvioù 29]]
* Livia, gwreg Caesar Augustus ha mamm Tiber an impalaer roman o ren.
* Yann Vadezour, profed kristen ha Mandean

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 29
30

783 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0030 PC (goude ganedigezh J.-K.)
----

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Statud kentañ Palmyra.
* Krouet Tournai (Doornik) e Belgia gant ar Romaned.
* Troet fablennoù Aisopos ha savet re nevez gant Phaedrus.
* Bloaz m'eo bet kroazstaget Jezuz Nazaret, moarvat, e Jeruzalem war urzh Pontius Pilatus, gouarnour roman Jude (e-lec'h 3 Ebrel 33 diouzh an deiziad hengounel).
* Deroù pabelezh Sant Pêr moarvat, (fin e 64).

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

### [[Sina]]
* Eus an dekvedenn eus an trevadoù hag eus ar gounidoù eo lakaet an tailhoù d'un dregontvedenn.

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur
* Stil kinkladurel el livadur roman. Sterniet eo an dresadenn greiz gant elfennoù savouriezhel (30 - 50).
* Skrivañ a ra Velleius Paterculus istor hollek ar broioù anavezet en Henamzer

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 30|Ganedigezhioù 30]]
* 8 Du : Nerva, impalaer roman eus 96 da 98, e Narmia, en Ombria (Italia). († 25 Genver 98).
*Quintus Petillius Cerialis, breur-kaer Vespazian

## [[:Rummad:Marvioù 30|Marvioù 30]]
* Jezuz Nazaret (deiziad diasur).
* E Jeruzalem, Shammai an Henañ (-50 - 30), doktor yuzev farizian, bet savet skol Bet Shammai gantañ, enebet ouzh Hillel dre e ruster en doare da zisklêriañ al Lezenn.
*7 Ebrel - diouzh ar mamennoù e vije en em lazhet Judaz Iskariot, diskibl Jezuz, just un tammig a-raok marv e gelenner.
*7 Ebrel/Gwener-ar-Groaz - Jezuz Nazaret (bet ganet e-tro -4) - deiziad degemeret gant an darn vrasañ eus ar skiantourien a-vremañ (deiziad hengounel : 33)
*Yann ar Badezour (hervez http://www.catholic-forum.com/saints/year0030.htm)

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 30
31

784 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0031 PC (goude ganedigezh J.-K.)
----

## Darvoudoù
### '''[[Impalaeriezh roman]]'''
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : Tiberius Claudius Nero Caesar V & L(ucius) Aelius Seianus.
** 18 Here : Sejanus, dizoloet e irienn, zo lakaet d'ar marv dre an tag e toull-bac'h Tullianum. Drouklazhet eo e diegezh a-bezh ivez. Prefed nemetañ ar Pretordi e oa bet abaoe ar bloaz 15. Flatret e voe da Diber gant Antonia c'hoar-gaer an impalaer. 
* Distro Tiber da Roma eus Capri.
* Lakaet eo Naevius Sutorius Macro e penn ar Gward pretorian goude marv Sejan.
* Embannet ul lezenn roman a laka un harz d'an enporzhiañ trazoù prizius eus India.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Sina]]

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 31|Ganedigezhioù 31]]
* Musonius Rufus, prederour latin.

## [[:Rummad:Marvioù 31|Marvioù 31]]
* 18 Here - Sejan, politikour roman (lakaet d'ar marv)
* Marcus Velleius Paterculus, istorour roman (marteze a-walc'h lazhet evel keneil da Sejan)
* Livilla, nizez ha merc'h-kaer an Impalaer Tiber (lakaet da vervel gant an naon abalamour d'ar perzh a gemeras en irienn evit diskar Tiber eus e garg gant he serc'h Sejan)
* Sant Stefan, bet diagon kentañ kumuniezh kristen Jeruzalem zo labezet goude bezañ diouganet distruj an Templ. Aprouet eo labezadeg sant Stefan gant Saul (a zeuio da vezañ Paol Tars).

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 31
32

785 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0032 PC (goude ganedigezh J.-K.)
----

## Darvoudoù
### '''[[Impalaeriezh roman]]'''
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : Cneus Domitius Ahenobarbus & L(ucius) Arruntius (Furius) Camillus Scribonianus.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

### Relijionoù ha mitologiezhioù
* Sant Pêr a zeu da vezañ ar Pab kentañ (deiziad hengounel, gwelet 30 evit an deiziad gwirheñvelañ)
* Dielfennadenn arouezek ar Bibl gant Philon (*Allegoriezh*).
* Kregiñ a reer da anavezout kelennadurezh Jezuz e Syria (Antiokia ha Damask).

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 32|Ganedigezhioù 32]]
* 28 Ebrel : Ganet e Ferentium en Etruria, Marcus Silvius Otho, impalaer roman da zont (69), mab da Lucius Salvius Otho ha da Alba Terentia.

## [[:Rummad:Marvioù 32|Marvioù 32]]
* Lucius Calpurnius Piso, koñsul dindan Caesar Augustus.

## Gwelet ivez
* Roll ar pennoù stad e 32
33

786 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0033 PC (goude ganedigezh J.-K.)
----

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : L(ucius) Livius Ocella Sulpicius Galba & L(ucius) Cornelius Sulla Felix.
* Krouet gant an impalaer Tiber ur bank arouestlel e Roma.
** Enkadenn arc'hantel e Roma, abalamour da vuzulioù dizampart, da zigresk koust an douaroù, da gresk koust ar c'hred. Diouer a bezhioù moneiz zo; gwashaet eo an enkadenn gant an diouer a fiziañs hag ar brokerezh war an douaroù. Tizhet ez eus da gentañ Senedourien, marc'heien ha frankizidi binvidik. Rivinet ez eus meur a familh brientinien binvidik.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

### Relijionoù ha mitologiezhioù
*Heuliañ a ra ar gronologiezh da-heul an deiziadoù kristen hengounel; 30 ha 28 a c'houlakaer bezañ gwirheñveloc'h evit an darvoudoù-mañ bremañ hag a vez sellet outo evel an deiziadoù gwirion hiziv gant an darn vrasañ eus ar skiantourien.
** Sul ar Beuz, Jezuz a ya tre e Jeruzalem - Sul, 29 Meurzh
** Koan Diwezhañ - Yaou, 2 Ebrel (Yaou Gamblit)
** Jezuz kroazstaget - Gwener, 3 Ebrel (Gwener ar Groaz)
** Dasoc'hidigezh Jezuz - Sul, 5 Ebrel (Pask)
** Gorroidigezh Jezuz - Yaou, 14 Mae (Yaou Bask)
** Donedigezh ar Spered Santel - Sul, 24 Mae (Pantekost)
** Hervez an hengoun e voe krouet ar relijion kristen d'an deiz-se ma echu "marevezh prientiñ" an Iliz. Iliz reizhkredennek ar Reter hag an Iliz katolik roman a anavez an deiziadoù-se.
** Sant Pêr, Pab kentañ (diouzh hengoun an Iliz katolik roman) (gwelet 32)
### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi
* Kaligula (Caius Cesar) a gemer gwreg Junia Claudilla, merc'h Marcus Silanus.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 33|Ganedigezhioù 33]]
* Gaius Rubellius Plautus, mab da Gaius Rubellius Blandus ha da Claudia Julia.

## [[:Rummad:Marvioù 33|Marvioù 33]]
* Agrippina an Henañ gwreg Germanicus, marvet en dispell war enez Pandataria (emlazh dre naonegañ).
* Gaius Asinius Gallus, intañvez Vipsania Agrippina, moarvat serc'h Agrippina an henañ (naoneget).
* Nero Caesar (arabat kemmeskañ gant an Impalaer Impalaer , mab da Germanicus ha da Agrippina an Henañ, mab-bihan advabet Tiber (naoneget).
* Drusus Caesar, mab da Germanicus ha da Agrippina an Henañ, mab advabet Tiber (naoneget).
* Marcus Aemilius Lepidus, senedour, bet koñsul e 6, tad-kaer Drusus Caesar (marv naturel)
* 3 Ebrel - Judaz Iskariot, diskibl Jezuz, lavaret bezañ en em lazhet un nebeudig amzer a-raok marv e vestr Jezuz.
* 3 Ebrel, Gwener ar groaz - Jezuz Nazaret kroazstaget (deiziad hengounel, met kentoc'h e 30 hervez an darn vrasañ eus ar skiantourien a-vremañ)

## Gwelet ivez
* Roll ar pennoù stad e 33
Domitianus

*Titus Flavius *'Domitianus**'', anvet ivez **Domitian''', a oa impalaer roman eus 81 da 96. Ganet e oa e Roma e 51 ha marvet eno e 96. Eil mab Vespasian e oa, breur da Ditus, hag impalaer e voe war o lerc'h. Lazhet e voe gant unan eus e frankidi.

Klask a reas Domitian kreñvaat galloud diharz an impalaerien roman dre lakaat dindan gazel-ge an noblañsoù ne felle ket dezho plegañ hag a save iriennoù a bep seurt. Heskinañ a reas Domitian pep hini eus e enebourien, lenneien, istorourien (Epiktet, Dio ar C'hrusostomos) hag ar gristenien. Ar re gentañ a voe forbannet ha lod eus ar gristenien a voe kondaonet d'ar marv (heskinadur Domitian).

## Gwelet ivez
*Impalaeriezh roman
*Roll an Impalaerien roman
34

787 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0034 PC (goude ganedigezh J.-K.)
----

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : Paulus Fabius Persicus & Lucius Vitellius 
* Emell brezelour roman en Armenia (34-37).
* Goude marv an tetrark Fulup, eo staget rannvroioù Batane, Trachon hag Auranit ouzh Siria (34-37).
* Kaset eo Saul, genidik eus Tars en Azia Vihanañ, da Damask gant ar beleg meur evit ensellet ha n'eus ket en em silet kristenien er sinagogenn. Hervez kont en deus ur gweled eus ar C'hrist. Dont a ra da vezañ dall. Pareañ a ra e Damask ha degemer a ra ar feiz kristen goude bezañ bet avielet gant Ananias a oa aet d'e ambroug (34-35).
* Brud zo war Naevius Sutorius Macro evit bezañ klasket gounid larjentez an Impalaer Tiber dre c'hastaouiñ e wreg Eunius dezhañ.
* Emsavadeg annezidi orin Dakia a-enep ar Sarmatianed, anezho ur meuriad Lazyged, a oant bet sklavelaet ganto.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

### [[Sina]]
* Drouklazhet eo an Aotrou Chu-dien gant Su-din, rener Giao-chi.

### Relijionoù ha mitologiezhioù
### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
* Savidigezh dourbont roman Uzès Nîmes (50&nbsp;km) a dreizh ar stêr Gard war 269 m gant 3 estaj gwaregoù.

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 34|Ganedigezhioù 34]]
* Açvaghocha, barzh ha doueoniour indiat
* Aulus Persius Flaccus, barzh roman

## [[:Rummad:Marvioù 34|Marvioù 34]]

## Gwelet ivez
* Roll ar pennoù stad e 34
Felipe

**Felipe** eo stumm spagnolek ha portugalek an anv Fulup. 

## Tud
### Rouaned Spagn
* Felipe Iañ Kastilha (ne oa ket unanet rouantelezhioù Aragon ha Kastilha c'hoazh)
* Felipe II
* Felipe III
* Felipe IV
* Felipe V
* Felipe VI, ganet e 1968

### Tud all
* Felipe Alou
* Felipe Bigarny (1475-1543), kizeller hag engravour
* Felipe Rose
* Felipe González, kentañ ministr spagnol
* Felipe Calderón, prezidant Mec'hiko
* Felipe Massa (g. e 1981), blenier kirri braziliat
* León Felipe (1884-1968), barzh spagnol

## Lennegezh
*Felipe, levr svedek gant Barbro Lindgren e 1970

## Lec'hanvadurezh
*San Felipe
Phillip

**Philip**, pe **Phillip**, zo un anv-bihan saoznek, kar d'an anv brezhonek Fulup. Ral eo evel anv-lec'h.

## Orin
Dont a ra eus an anv gresianek *Philippos*, a veze graet eus un den hag "a gar ar c'hezeg", eus philo "karout" hag hippos "marc'h".

## Yezhoù all
*Philipp en alamaneg
* Felipe e spagnoleg
* Filipe e portugaleg
* Filippo en italianeg
* Fulup e brezhoneg
* Philippa, roet d'ar merc'hed
* Philippe en galleg, bet roet ivez d'ar merc'hed

## Anv-bihan
### Phillip
* Phillip Stamma (1705-1755), mestrc'hoarier echedoù sirian
* Phillip Parker King (1791-1856), amiral, ergerzher breizhveuriat
* Phillip Vullo, luc'hskeudenner
* Phillip Whitehead (1937-2005), politikour ha produour skinwel saoz
* Phil Chen (1940-2021), soner gitar-boud jamaikan
* Phillip Noyce (bet ganet e 1950), filmaozer aostralian
* Phil McGraw pe Dr. Phil (bet ganet e 1950), lusker skinwel stadunanat

### Philip

* Philip Johnson (1906-2005), tisaver stadunanat
* Philip Khuri Hitti, istorour libanat
* Philip Mountbatten (1921-2021), priñs breizhveuriat, pried d'ar rouanez Elesbed II.
* Philip Reeve (bet ganet e 1966), skrivagner saoz
* Philip K. Dick (1928-1982), skrivagner stadunanat
* Philip Kerr, skrivagner skosat

## Anv-tiegezh
*Arthur Phillip (1738-1814), gouarnour Sukembre Nevez
*Emanuel L. Philipp (1861-1925), bet gouarnour Wisconsin

## Lec'hanvadurezh
*Phillip (tiriad kêr-benn Aostralia), ur fabourzh eus Canberra.

## Pennadoù kar
*Phillips
*Philips (disheñvelout)''
Phillips

**Phillips**, un anv-familh saoznek kevatal da Fulup a c'hall ober dave da :

## Tud
*Cory Michael Phillips, kaner ha saver kanaouennoù, genidik eus McAllen, Texas
*Ethan Phillips, aktor stadunanat, c'hoarier pezhioù-c'hoari ha skrivagner
*John George Phillips (radio-pellarouezer), penn ar radio-pellarouezerezh war an RMS *[[Titanic]]*
*William Phillips, armerzhour zelandneveziat bet treset gantañ krommenn Phillips

## Embregerezhioù
*Phillips Electric, un embregerezh ijinerezh bihan
*Phillips International, ur gompagnunezh embann bras e SUA
*Phillips Petroleum Company, un embregerezh tireoul en deus kendeuzet evit dont da vezañ ConocoPhillips
*Phillips Cycles Ltd, ur saver marc'hou-houarn ha marc'hoù-tan anavezet mat e Breizh-Veur, bet tapet gant Raleigh Industries hag ezel eus strollad an Tube Investments er bloavezhioù 1960.

## Akademiezhioù
*Phillips Academy anvet ivez *Andover* pe *Phillips Andover*, ur skol brevez priziet-dreist en Andover, Massachusetts (SUA)
*Phillips Exeter Academy anvet ivez *Exeter*, ur skol brevez priziet-dreist e Exeter, New Hampshire (SUA)

## Gwelet ivez
*Philips, anv ur gompagnunezh izelvroat brudet
*Philips (disheñvelout)