FN Herstal

Ar **Fabrique Nationale Herstal**, anvet ivez **FN Herstal**, zo un embregerezh armoù-tan hiniennel ha munisionoù belgiat diazezet abaoe 1889 e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel Browning pe Winchester. Perzh eo er strollad *Groupe Herstal*, perc'hennet penn-da-benn gant Rannvro Wallonia.

## Istor
Adalek ar XV kantved ha deroù implij an armoù-tan en Europa e oa brudet Liège evit he bombezerezioù hag hec'h akebutoù. Klezeoù, bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. Poultr du a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er *Maison Curtius*. E 1803 e tibabas Napoléon Bonaparte savadurioù ar *Prieuré de Saint-Léonard*, hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar *Fonderie Royale de Saint-Léonard* (serret e 1945).

E 1889 e voe krouet e Liège ar **Fabrique Nationale d'Armes de Guerre** diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn 150.000 fuzuilh Mauser da bourveziañ an arme belgiat. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930.

### Kenlabour gant John Browning
An ijinour armoù stadunanat John M. Browning en doa krouet e 1898 an Auto-5, ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn Model 1900 ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha 50.000 skouerenn anezhi a voe gwerzhet er Stadoù-Unanet er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an FN M1900, a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN.

Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965.

### Eus an eil brezel d'egile
Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar Brezel-bed Kentañ gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da Vro-Saoz e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet.

Goude ar brezel e teuas ar bank *Société Générale de Belgique* da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet 500.000 skouerenn eus an arm gant an embregerezh.

E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad Dieudonné Saive. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn GP 35 (pe Hi-Power), a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX kantved.

E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da Vreizh-Veur, hag alese betek Kanada, e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant Inglis evit produiñ pistolennoù e uzin Toronto. Klask a reas ar Wehrmacht produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an Trede Reich.

E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN.

### Kresk eil hanter an XX kantved
E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an SAFN 49 (evit *Semi-Automatique FN*), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an FN FAL (*Fusil d'Assaut Léger*), evit heuliañ meizad ar fuzuilhoù-arsailh Sturmgewehr 44 ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus AFNA hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet.

Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e Japan. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese.

E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ Browning USA evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro 10.000 den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez FN MAG. Savet e voe an uzin e Columbia (South Carolina).

Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù Winchester, un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e New Haven, nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester.

### Goude ar bloavezhioù 1990
Goude diskar URSS e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an Arabia Saoudat. Ar brezel en Ukraina en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. 2.300 den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr Liberty (kontelezh Pickens, South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno.

An FN Minimi, FN MAG, hag ar rummad modernoc'h FN SCAR zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal.
## Armoù produet gant an FN Herstal

### Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh
* Mauser 1889
* FN/Browning Auto-5 (1905)
* FN/Browning B25 (1931)
* Mauser 1935
* Mauser 1936
* SAFN 49 (1947)
* FN FAL (1953)
* FN CAL
* FN FNC (1977)
* FN SPR
* FN F2000 (2001)
* FN SCAR (2004)
* FN FNAR (2008)

### Fuzuilhoù-mindrailher

* FN Minimi (1974)

### Pistolennoù-mindrailher

* FN Uzi
* Beretta M12
* FN P90

### Pistolennoù

* Browning M1900
* Browning M1906
* Browning M1910 / M1922
* Browning HP / Browning GP 35
* Browning HP-DA
* FN Forty-Nine
* Rummad FNP (2003-2011)
* FN FNS
* FN Five-seven
* Rummad FNX (2009 - bremañ)
* FN 509 (& FN 545, FN 510, FN 502) : abaoe 2017

### Revolver

* FN Barracuda

### Banner-greunadennoù

* FN40GL

### Mindrailherezioù

* FN MAG (1958)
* M2 Browning QCB
* FN EVOLYS

### Armoù nann-varvus
* FN 303

## En Istor

* Implijet e voe ur bistolenn Browning M1910 produet en FN Herstal gant Gavrilo Princip e gwalldaol Sarajevo, d'an 28 a viz Mezheven 1914. 

## Levrlennadur

*  FRANCOTTE Auguste & GAIER Claude, *FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise*, Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn an FN Herstal (lennet d'an 08/01/2024)
*  *[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]* war *Liège ma ville*, 2023
*  *[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],* 16/11/2022

## Daveennoù ha liammoù diavaez