open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
FM 24/29

An **FM 24/29**, anvet **Fusil-mitrailleur 1924 modifié 1929** en ur mod ofisiel e Frañs, zo ur fuzuilh-vindrailher implijet gant an arme c’hall etre 1924 hag ar bloavezhioù 1970.

## Istor
E deroù ar Brezel-bed Kentañ e oa bet savet e Frañs ar fuzuilh-vindrailher Chauchat evit pourvezañ an arme gant un arm aotomatek skañvoc’h evit ar mindrailherezioù evel an Hotchkiss 1914. Ijinet e oa bet ar Chauchat war ar prim e 1915, ha kalz sioù a oa gantañ. Kambret e oa evit kartouchennoù 8 mm Lebel, dezhe ur bourled, hag a oa kudennek evit an armoù aotomatek. E 1921 e voe boulc’het ur programm reneveziñ armoù hiniennel ar vro. Divizet e voe implijout kartouchennoù modernoc’h gant ur greuzenn ha sevel ur fuzuilh-vindrailher nevez.

E 1923 e voe esaet pevar arm. Daou anezhe a oa pimpatromoù savet e Frañs (ar **MAC 1923**, gant ar Manufacture d’Armes de Châtellerault, hag ar **MAS 1922** ijinet gant ar MAS e Saint-Étienne). Daou all a oa bet ijinet er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1910 : al Lewis Mark I hag ar Browning BAR 1918. Goude an amprouennoù e voe choazet fuzuilh-vindrailher ar MAC, dindan an anv **FM 1924**. Kambret e oa evit ar c’hartouchennoù gall nevez 7,5 × 58 mm. Met re heñvel e oa ar c’halibr-mañ ouzh ar 7,92 × 57 mm Mauser alaman, ha gwallzarvoudoù a c’hoarvezas pa veze implijet munisionoù tapet digant an Alamaned goude ar brezel. Divizet e voe cheñch kartouchenn neuze, ha savet e voe reoù nevez 7,5 × 54 mm. Ar fuzuilhoù-mindrailher kambret evit ar gartouchenn nevez, kemmet o c’harger hag o c’hanol, a voe anvet **FM MAC 24/29** (evit ar bloavezh 1929), ha kemer a refont plas ar stumm kozh FM 1924.

## Deskrivadur
Kouch an FM 24/29, ha eñ reoliek etre 200 ha 2.000 metr, a zo a-gleiz d'ar c'hanol abalamour e vez lakaet ar c'harger 25 kartouchenn en un toull war nec'h an arm. Ur pezh a c'hall bezañ lakaet war toull ar c'harger evit gwareziñ anezhañ diouzh al loustoni a c'hallfe mont e-barzh. An daou vod damaotomatek hag aotomatek a vez dibabet gant daou zraen disheñvel. Ur c'huzh-tan hag un daoubez zo e beg ar c'hanol.

Ur stumm all anvet **FM 24/29 D** a voe savet ha lakaet e savadurioù-digenn al linenn Maginot. Tennet e oa bet e zaoubez, ponneroc'h e oa e ganol, ha soñjet e oa bet evit implijout ar c'hartouchennoù 7,5 × 54 mm stumm D, a oa ponneroc'h o boledoù.

## Implij
Implijet e voe da gentañ gant an arme e 1926 e Maroko, da vare brezel ar Rif. Servijout a reas goude e deroù an Eil Brezel-bed hag e brezelioù Indez-Sina hag Aljeria. An AA 52 a gemeras he flas tamm-ha-tamm er bloavezhioù 1960.


Restr:Allied Forces in North Africa 1942 E8400.jpg|kleiz|Soudarded an FFL gant un FM 24/29, Norzhafrika, miz C'hwevrer 1942 
Restr:Fm maginot.jpg|Un FM 24/29 stumm D war al linenn Maginot. Un duellenn da zastum an douilhezioù a zo stag ouzh he c'hulasenn.
Restr:French indochina 1953 12 1.png|Harzlammerien c'hall da vare Brezel Indez-Sina


## Daveennoù
Republik Valais

**Republik Valais** (e galleg: *République du Valais*; en alamaneg: *Republik Wallis*) a oa ur “Republik c'hoar” da Vro-C'hall e deroù an . Savet e oa bet d’ar 5  viz Gwengolo 1802, gant ar jeneral Bonaparte, diwar douaroù hag a ya bremañ d'ober kanton Valais.

## Istor
Ur "Republik ar Ron" a oa bet empentet gant ar jeneral Guillaume Brune e 1798 pa oa bet aloubet Suis gant an armeoù gall ha soñjet rannañ ar vro e teir republik c'hoar (Tellgovie, Helvétie ha Rhodanie). E Republik ar Ron e vije bet lodenn greisteiz Suis (Vaud, Valais, Ticino, Fribourg hag ul lodenn eus kanton Bern), gant Lausanne da gêr-benn. Met ar raktres-se a voe dilezet buan, e miz Meurzh 1798, ha divizet e voe unvaniñ an teir en ur republik hepken, anvet Republik Helvetia. 

Ur republik verrbad a voe embannet koulskoude gant annezidi goueled Valais, d'ar 16 a viz Meurzh 1798, met lakaet e voe e-barzh Republik Helvetia kerkent hag ar 1añ a viz Mae er bloavezh-se.

Gant un dekred eus an 12 a viz Du 1810 e voe staget Republik Valais ouzh an Impalaeriezh C'hall Kentañ, evel un departamant anvet Simplon.

Da vare Brezel ar C'hwec'hvet Kenunaniezh e voe aloubet Valais gant armeoù Aostria, e miz Kerzu 1813. Pa voe diskaret Impalaeriezh Napoleon da vat ez eas d'ober unan eus kantonioù Suis, e miz Eost 1815.

## Notennoù
Le Mesnil-Rainfray

FranceNormandieLeMesnilRainfrayBourgLesVallees.jpg|Ar vourc’h.

**Le Mesnil-Rainfray** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Juvigny hag e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant  Mortain e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,89% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant  Avranches e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den, daou  anezhe a oa tud nann-soudard, lazhet e voent e 1944 e-pad Emgann Normandi.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard eus ar gumun.
### 
* E 2017 eo bet kendeuzet da vat kumunioù La Bazoge, Bellefontaine, Chasseguey, Chérencé-le-Roussel, Juvigny-le-Tertre, Le Mesnil-Rainfray, Le Mesnil-Tôve e kumun nevez Juvigny les Vallées.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieLeMesnilRainfrayEglise.jpg
|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* La Bazoge,
* Bellefontaine,
* Chasseguey,
* Chérencé-le-Roussel,
* Juvigny-le-Tertre,
* Juvigny les Vallées,
* Le Mesnil-Tôve.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
7,5 × 58 mm

Ar **7,5 × 58 mm**, anvet en ur mod ofisiel **7,5 Mle 1924 C** en arme c'hall, a oa ur gartouchenn armoù-tan ijinet e Bro-C'hall e penn-kentañ ar bloavezhioù 1920 evit kemer plas an 8 mm Lebel, a oa diamzeriet ha diaes hec'h implij en armoù aotomatek. Implijet e voe ar 7,5 × 58 mm er fuzuilh-vindrailher FM 24 lakaet e servij e 1924, met kalz gwallzarvoudoù tennañ a c'hoarvezas abalamour dezhi bezañ re heñvel ouzh ar munisionoù 7,92 × 57 mm Mauser tapet digant an Alamaned goude ar Brezel-bed Kentañ. Divizet e voe neuze berraat anezhi ha kreñvaat he strad, ha ganet e voe ar 7,5 × 54 mm e 1929. Adkambret e voe an armoù evit ar c'halibr nevez. 

Hiziv an deiz eo ral ar munisionoù 7,5 × 58 mm 1924 hag an armoù kambret evite. Priziet int gant an dastumerien. 

## Daveennoù
Timbroù Kongo Frañs

Anvet eo bet Kongo Frañs an drevadenn c'hall diazezet war ar rannvro a vod hiriv an deiz Republik Kongo, Gabon ha Republik Kreizafrika.
Gant ar feur-emglevioù a voe sinet d’an 10 a viz Gwengolo ha d’an 3e a viz Here 1880 etre Pierre Savorgnan de Brazza, en anv Republik Bro-C’hall, hag ar roue Illoy Loubath Imoumba Iañ, en anv ar bobl Teke e teue ar pobloù afrikan da vezañ gwarezet ez-ofisiel gant ar C’hallaoued.

E 1886 e voe krouet trevadenn Gabon. Kendeuzet e voe, e 1888, gant hini Kongo dindan an anv Gabon-Kongo ha Kongo-Frañs e 1898. 

E 1904, dre an dekred embannet d'an 29 a viz Kerzu 1903, e teuas Gabon da vezañ un drevadenn dibar adarre, ar peurrest eus Kongo Frañs a savas an div drevadenn Kongo Grenn (*Moyen Congo*), Oubangui-Chari ha tiriad milourel Tchad. 

E 1910 e voe enframmet trevadennoù Gabon ha Kongo en Afrika ar C'heheder C'hall.

Dreistmoullet e voe timbroù Trevadennoù Frans e 1891 gant **Congo français 5 c.**, ul lodenn anezho gant ur fazi : **COngo Français**.
E 1892 e voe lakaet e gwerzh ar rummad Navigation et Commerce gant an enskrivadur “CONGO FRANCAIS”. 

Heuliet eo bet gant ur rummad skeudennaouet e 1900 o kinnig ul loupard, ur vaouez Bakalai ha “Bali ar gwez-koko e Libreville”, moullet gant daou liv bep tro. Adimplijet e voe patrom an timbroù gant ar meneg MOYEN CONGO e 1907.

Heverk eo roudoù-dour an timbroù skeudennaouet er bloaz 1900 : brankoù plant int gant askol evit an talvoudoù-gwerzh izel (betek 15c), bod-roz evit an talvoudoù-gwerzh betek 75c, hag ur brank olivez evit ar re 1 lur,  2 lur ha 5 lur.

War-dro 47 timbr a voe embannet dindan anv 'Congo Français' etre 1891 ha 1900. Erlec'hiet int bet gant re Gabon ha re Kongo Grenn e 1904.

## Pennadoù kar
*Timbroù Gabon
*Timbroù Kongo Grenn
*Timbroù Oubangi-Chari
*Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall
Lewis (fuzuilh-vindrailher)

Al **Lewis** zo un fuzuilh-vindrailher ijinet e 1911 er Stadoù-Unanet met produet en Europa hepken. Unan eus an armoù-tan brudetañ implijet gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet da vare ar Brezel-bed Kentañ eo.

## Istor

Ijinet e voe e 1911 gant Isaac Newton Lewis, a oa koronal e arme ar Stadoù-Unanet, diwar dresoù armoù aotomatek en doa savet asambles gant Samuel McClean a-raok 1909. Lewis a zegasas ur sistem-yenaat dre aer, ha lakaat a reas skouerennoù eus e arm, kambret e .30-06 Springfield, da vezañ produet gant Savage. Ne zeuas ket a-benn da werzhañ e fuzuilh-vindrailher d'an arme stadunanat, ha kuitaat a reas an arme evit mont da Europa. Eno e klaskas da gentañ lakaat e arm da vezañ produet e Liège. Mont a reas goude da Londrez, ha plijout a reas e fuzuilh-vindrailher d'an arme vreizhveurat. Un nebeud miliadoù a skouerennoù a voe urzhiet ganti e 1914. Adkambret e voent e .303 British ha produet gant BSA, dindan an anv **Lewis Mark I**.

Pa badas ar brezel e voe produet ouzhpenn 147.000 Lewis gant BSA. A-benn ar fin e voe implijet ivez gant armeoù ar Stadoù-Unanet ha Kanada adalek 1917. Ur stumm **Mark II**, skañvaet e sistem-yenaat, a voe savet e 1915 evit bezañ lakaet war-vourzh ar c'hirri-nij. Servijout a reas an arm da vare an Eil Brezel-bed ivez, etre daouarn soudarded broioù ar C'hommonwealth pe reoù an adarme evel an Home Guard dreist-holl. War-dro 200.000 skouerenn anezhañ a voe produet en holl etre 1914 ha 1953.

## Daveennoù
Yatagarasu

**Yatagarasu**(八咫烏 [やたがらす, *yatagarasu* e japaneg) zo ur vran eus ar wengelouriezh japanat.
Enepkomunouriezh

**Enepkomunouriezh** a vez graet eus un ideologiezh politikel enebet ouzh kredennoù, strolladoù, ha hiniennoù gant mennozhioù komunour. An aozadurioù enepkomunour kentañ a oa bet krouet goude Reveulzi Here 1917 en Impalaeriezh Rusia. Deuet e oant a-benn da dizhout o nerzh kreñvañ e-kerzh ar Brezel Yen, pa oa engouestlet Stadoù-Unanet Amerika hag Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel en ur c'hevezerezh birvidik. An enepkomunouriezh zo bet un diazez evit un toullad strolladoù ha luskadoù e-touez ar c'hostezennoù politikel ; e-touez ar re-se emañ an anveliouriezh, ar c'hreiz, ar virelouriezh, ar faskouriezh, ar frankizouriezh, ar vroadelouriezh, an demokratelouriezh sokial, ar sokialouriezh, ar gleizelouriezh... ha kement luskad o stourm a-enep galloudoù komunour. Enepkomunouriezh a vez eztaolet ivez gant strolladoù ha luskadoù relijiel, en arzoù hag el lennegezh.
Du Tchad au Rhin (1946)

Roet eo bet an anv *Du Tchad au Rhin*  (Eus Tchad d’ar Roen) d’ur rummad 6 timbr a voe embannet e 1946 gant postoù dre-nij Bro-C’hall evit kounaat tachennoù-brezel an II D.B. ("Colonne Philippe Leclerc"). Kavout a reomp aze ul lodenn eus an embannadurioù brogarour a zeu war wel goude an Eil Brezel-bed.

E Koufra (Libia) e tarzhas an emgann e 1941, etre soudarded c'hall renet gant ar c’horonal Leclerc hag ar soudarded italian, kevredidi an Alamaned. Goude trec'h ar C'hallaoued ec'h embannas ar penn milourel *Le Koufra* da lavaret eo ar promesa ne baouezfe ket ar stourm a-raok dieubiñ Frañs a-bezh (* … pa vo hon livioù, hon livioù kaer, o nijal a-us da iliz-veur Strasbourg*).

Skeudennaouet e oa bet soudarded c’hall war zremedaled (titl *Tchad* 5 lur), emgann Koufra (10 lur), emgann Mareth e Tunizia (15 lur) hag an dilestradeg e Normandi (20 lur), dieubidigezh Paris (25 lur) ha Strasbourg (50 lur). 

Moullet e voe 15 gwech an hevelep rummad c’hwec’h timbr gant livioù disheñvel hervez ar vro dindan dalc’h Bro-C’hall ma voent lakaet e gwerzh eno : Afrika ar C'hornaoueg, Afrika ar C'heheder C'hall, Kaledonia Nevez, Kameroun, Gwadloup, Gwiana, Indez-Sina, tiriadoù gall en India hag en Okeania, Madagaskar, Martinik, Enez ar Reünion, Aod gall ar Somalianed, Sant-Pêr-ha-Mikelon, Wallis-ha-Futuna, ar pezh a ra 90 timbr en holl.
Home Office

An **Home Office** (HO), anvet **Home Department** ivez (dreist-holl war ar paperioù ofisiel ha pa vez kaoz anezhañ er parlamant), zo un departamant ministrel e Gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet.

Karget eo gant kefridioù liammet ouzh ar surentez, al lezennoù hag an urzh vat. Dre-se ez eo e-karg eus evezhierezh trevour Bro-Saoz ha Kembre, eus servijoù an tan hag ar sikour e Bro-Saoz, eus nerzhioù an harzoù, ar vizaioù hag an enbroañ, ar servij surentez (MI5). Karget eo ivez da lakaat da dalvezout politikerezhioù surentez ar gouarnamant a-fed drammoù, enepsponterezh, hag an enbroañ. Gwechall e oa karget ivez da verañ an toulloù-bac'h (*His Majesty's Prison Service*) ha servijoù an dieubiñ (*National Probation Service*), a zo fiziet bremañ e Ministrerezh ar Justis.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Nerzhioù tagañ dre aer Ukraina

**Nerzhioù tagañ dre aer Ukraina** (ukraineg: *Десантно-штурмові війська України*, *Desantno-shturmovi viiska Ukrainy*, distaget [deˌsɑntno ʃtʊrmoˈvʲi ʋʲii̯ˈsʲka ʊkrɐˈjine], berraet e DShV[a] pe AAFU), anvet abaoe 2017 evel **Nerzhioù fiñv dre aer Ukraina** eo anv nerzhioù harzlammet Ukraina. Goude Freuzadenn an Unaniezh Soviedel e 1991, meur a unvez nerzhioù harzlammerien soviedat a oa bet lakaet en Douarlu Ukrainat nevez-krouet. Chomet e oant eno betek 2016, pa voent tennet evit sevel unan eus ar pemp skourr eus Nerzhioù lu Ukraina. An nerzhioù tagañ dre aer a zo chomet enaouet kreñv ha prest d'ar stourm dibaouez abaoe. Bez int an unvezioù-kas prim milourel, kefridiet gant an tagadennoù troadegiezh dre aer hag an oberiadurioù harzlammañ. A-raok ar Brezel etre Ukraina ha Rusia e oant an nerzhioù implijet gant Ukraina evit oberiadurioù gwareziñ ar peoc'h dre ar bed. Gwelet int evel begenn nerzhioù lu Ukraina.

*"Ar re gentañ bepred" (ЗАВЖДИ ПЕРШІ *Zavc'hdy perchi*) eo sturienn Nerzhioù tagañ dre aer Ukraina.

## Istor
Nerzhioù tagañ dre aer Ukraina a oa bet savet ent-ofisiel e 1992 evel ul lodenn eus Tirlu Ukraina. Savet e oa bet o kemer an unvezioù eus Nerzhioù harzlammerien URSS a oa chomet war tiriad Ukraina goude Freuzadur an URSS d'ar 25 a viz Kerzu 1991. Ul lodenn eus ar 98vet Divizion Gwarded Harzlammerien Soviedat a oa deuet da vezañ diaz ar 1añ Divizion harzlammerien Ukrainat, a oa deuet buan da vezañ brudet evel ar gwellañ divizion e-touez nerzhioù douar Ukraina er bloavezhioù 1990.

15 vloaz goude o c'hrouiñ, an harzlammerien ukrainat a oa bet kaset evel gwarezerien peoc'h er Balkanioù, en Irak, Koweit, Liban, Sierra Leone, Liberia, Etiopia, Jorjia ha Republik Demokratel Kongo. E 2007, an 13vet batailhon harzlammerien dispartiet a oa bet o servij e Batailhon Polonat-ukrainat ar Peoc'h, un unvez gwareziñ ar peoc'h e Kosovo.


Прапор ДШВ.svg|Banniel
Міжнародні навчання «Saber Junction-2018» (24) (44223012115).jpg|Harzlammerien ukrainat er bleustradeg *Saber Junction-2018*
Ukrainian Air Assault Forces 10 hryvna coin 2021 obverse.jpg|Pezh-moneiz 10 hryvna, 2021
Tadeusz Bór-Komorowski

**Tadeusz Komorowski**, ganet d'ar 1añ a viz Even 1895 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Eost 1966, brudetoc'h evel **Bór-Komorowski** (a-ziwar unan eus e lesanvioù brezel : *Bór* – "Ar c'hoad") a oa ur jenerał polonat. Bez' e voe lakaet da benn uhel an nerzhioù lu polonat d'an deiz a-raok kodianadur Emsavadeg Varsovia ha betek dibenn an Eil Brezel-bed. Goude ar brezel e voe 32 Kentañ ministr Polonia en trede gouarnamant en estrenvro, e Londrez.
Timbroù Senegal-Uhel ha Niger

Senegal-Uhel ha Niger  (galleg : *Haut-Sénégal et Niger*) a oa un drevadenn c’hall en Afrika ar C'hornôg, bet krouet e 1904 diwar Senegambia ha Niger. Dont a reas Niger da vezañ un distrig milourel distag e 1911 hag un drevadenn distag e 1922. Dispartiet e voe Volta-Uhel e 1919, ha krouet ar Soudan c'hall gant ar  peurrest eus an tiriad e 1920.

Embannet he deus an drevadenn un toullad timbroù-post e-pad he buhez verr.

E 1906 e teuas er-maez 17 timbr a veze gwelet en holl drevadennoù Frañs : poltred ar jeneral Louis Faidherbe, ur wezenn-balmez hag ar gouarnour-jeneral Noël-Eugène Balley. An talvoudegezhioù-gwerzh a save etre 1 gwenneg ha 5 lur gall.

Un heuliad all a 17 timbr a voe moullet etre 1914 ha 1917, gant an hevelep tresadenn : ur c'hañval gant e varc'heger – met pep hini moullet en ur c'houblad livioù disheñvel. Adkavet e voe an timbr 10 gwenneg e 1915 dreistmoullet (+ 5 gwenneg) evit ar Groaz Ruz.

Un toullad timbroù-taos a voe embannet e 1906 ha 1915 ivez.

Adalek 1921 e voe implijet timbroù ar Soudan c'hall

## Pennadoù kar
*Timbroù Senegal
*Timbroù Senegambia ha Niger
Cypress Hill

**Cypress Hill** zo ur strollad hip hop stadunanat bet bodet e 1988 e South Gate, nepell diouzh Los Angeles, e Kalifornia.

En holl o deus bet gwerzhet ouzhpenn 20 milion a bladennoù dre ar bed-holl, ha bet int enoret meur a wech gant testenioù lies-platin ha platin. Ar strollad sonerien zo bet burutellet mat evit o femp albom kentañ. Gwelet e vezont evel mammenn diazez ar West Coast hip hop ha hip hop ar bloavezhioù 1990. Holl izili ar strollad a zifenn implij ar c'hanab evel louzoù ha dudi e Stadoù-Unanet Amerika. E 2019, Cypress Hill a oa deuet da vezañ ar c'hentañ strollad hip hop o reseviñ ur steredenn war an Hollywood Walk of Fame.
## Albomoù studio
* *Cypress Hill* (1991)
* *Black Sunday* (1993)
* *III: Temples of Boom* (1995)
* *IV* (1998)
* *Skull & Bones* (2000)
* *Stoned Raiders* (2001)
* *Till Death Do Us Part* (2004)
* *Rise Up* (2010)
* *Elephants on Acid* (2018)
* *Back in Black* (2022)
Madsen (fuzuilh-vindrailher)

Ar **Madsen** a vez gwelet evel ar fuzuilh-vindrailher efedus kentañ en Istor. Ijinet e voe e Danmark e dibenn ar bloavezhioù 1890, hag implijet e voe gant kalz broioù e hanterenn gentañ an .

## Istor

### Rakstummoù armoù aotomatek
Pimpatromoù armoù-tan aotomatek skañv a voe savet e deroù ar bloavezhioù 1890 gant Vilhelm Madsen, un ofiser en arme danat, hag Alexander Bjarnov, armeurer anezhañ. Anvet e voent gante *Forsøksrekylgevær* (fuzuilh-argil arnodiñ). Pourveziet e oant gant kargerioù awenet diwar reoù ar mindrailherezioù Gatling.

Betek-neuze e veze implijet fuzuilhoù Rolling Block gant arme Danmark. E 1893 e choazas ur stumm kentañ eus ar *Forsøksrekylgevær*, anvet M1893, evit he lec'hioù-difenn. Ponner a-walc'h e oa, met dre ma oa Danmark ur vro neptu e oa troet he doktrin war an difenn, ha trawalc'h e oa d'hec'h arme kaout armoù ponner tonket da gaout ar rol-se nemetken. E 1896 e tibabas ar morlu danat ur stumm skañvaet anezhi, a c'halle bezañ douget gant ur soudard hepken. Kambret e oa e 8 × 58 mm R.

### Krouidigezh ar stumm 1903
E 1898 e roas gouarnamant Danmark an droad da ezporzhiañ an arm. Evit en ober e voe krouet an embregerezh DRRS (*Dansk Rekyl Riffel Syndicat a/s*). Daou deus e implijidi, Julius A. Rasmussen ha Theodore Schouboe, a savas ur vindrailherez skañv nevez, awenet gant ar *Forsøksrekylgevær*. Ar marc'hegerezh danat a glaske neuze un arm aotomatek a c'halled diblasañ buan evit heuliañ e soudarded war-varc'h war an dachenn. Re bonner e oa ar mindrailherezioù Maxim pe Hotchkiss evit en ober d'ar poent-se. Dibab a rejont an arm skañv produet gant DRRS e 1903, ha lesanvet e voe buan *Madsen*, abalamour e oa deuet Vilhelm Madsen da vezañ ministr ar Brezel en Danmark etretant. Divizout a reas an DRRS kinnig e fuzuilh-vindrailher e kalz kalibroù disheñvel evit gellet ezporzhiañ an arm aesoc'h, ha berzh a reas e kalz broioù all adalek 1905.

### Implij war an dachenn
Implijet e voe ar Madsen da vare ar Brezel etre Japan ha Rusia e 1905, e-lec'h ma tiskouezas bezañ un arm solut ha fiziapl. Produet e voe dindan aotre er Rouantelezh-Unanet dindan an anv *Rexer Automatic Machine Gun* e 1904. Bulgaria a brenas 660 skouerenn anezhi a-raok ar Brezel-bed Kentañ, met sezizet e voent gant an Impalaeriezh Alaman, a adkambras anezhe e 7,92 × 57 mm Mauser. Implijet e voent e-pad ar brezel war an eil pe an trede linenn-emgann, a-dreñv d'ar mindrailherezioù MG 08/15. E 1916 e sinas Impalaeriezh Rusia un emglev gant DRRS evit ma vije produet 16.000 skouerenn eus ar Madsen, kambret e 7,62 × 54 mm R, e uzinoù nevez e Rusia. Un uzin nemetken, hag a zeuio da vezañ arsanailh Kovrov, a voe savet. Dispac'hoù 1917 a lakaas un harz d'ar produerezh eno. Alamagn ha Rusia eo an div vro a implijas ar muiañ an arm da vare ar Brezel-bed Kentañ.

Goude ar brezel e voe kambret ar Madsen e kalibroù a bep seurt evit pourvezañ armeoù kalz broioù evel Finland, Portugal pe Norvegia. Ne servijas ket kalz da vare an Eil Brezel-bed, met kenderc'hel a reas he froduiñ betek 1955.

## Daveennoù
7 × 57 mm Mauser

Ar **7 × 57 mm Mauser**, anvet a-wechoù **7 mm Mauser**, a zo ur munision ijinet gant an alaman Paul Mauser evit e fuzuilh Modell 1893 e 1892.

## Istor
Ar **7 × 57 mm Mauser** a zo e-touez ar rummad kartouchennoù kentañ karget gant poult divoged, evel an 8 mm Lebel gall. Savet e oa bet gant Paul Mauser evit ar fuzuilhoù-morailh Gewehr 93. Spagn eo ar vro gentañ a zibabas an arm nevez hag e vunision e 1893. Implijout a reas anezhe e 1898 da vare ar brezel a-enep ar Stadoù-Unanet, ha diskouez a reas bezañ efedusoc'h evit an .30-40 Krag implijet er fuzuilhoù stadunanat Krag-Jørgensen.

Goude-se e voe dibabet ar munision gant armeoù Serbia, Mec'hiko ha kalz broioù deus Suamerika. Produet e voe er Rouantelezh-Unanet dindan an anv **.275 Rigby**. Poblek e voe ar gartouchenn evit chaseal loened bras Afrika. Ur stumm dezhañ ur bourled a voe savet evit ar fuzuilhoù flour o c'hanol. Aet eo ar 7 × 57 mm diwar implij en armeoù goude an Eil Brezel-bed, met produet e vez c'hoazh hiziv-an-deiz gant an embregerezhioù munisionoù brasañ evit ezhommoù ar chaseourien.

Ur stumm dezhañ ur bourled a zo anezhañ (7 × 57 mm R), evit ar fuzuilhoù drilling? Izeloc'h eo he gwask degemeret (3.000 bar).

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Morlu Ukraina

**Morlu Ukraina** (ukraineg: *Військово-морські сили Збройних сил України*, *ВМС ЗСУ*, *Viiskovo–morski syly Zbroinykh syl Ukrainy*, berraet en *VMS ZSU*, 'Nerzhioù Morlu nerzhioù lu Ukraina') eo hollad nerzhioù morlu Ukraina hag unan eus eizh skourr Nerzhioù lu Ukraina.

An nerzhioù morlu a zo savet gant pemp skourr disheñvel – nerzhioù gorre, nerzhioù dindan-vor, nerzhioù nij morlu, kanolierezh roketennoù arvorel ha troadegiezh-vor. E 2022, Morlu Ukraina a oa savet gant 15 000 ezel ; a-ziwar an hollad e oa 6000 soudard en droadegiezh-vor.

Pennlec'hioù Morlu Ukraina a oa, betek stagidigezh Krimea ouzh Kevredad Rusia, lec'hiet e Sebastopol e Krimea. Ukraina a zo bet o klask adsevel nerzhioù mor ar vro abaoe 2005 dre ar steuñv 58250, ar c'hentañ korvetenn ukrainian soñjet hh savet evel korvetenn. Ouzhpenn-se ez eus bet goulennet ma vije savet 4 bag-ged e 2013 gant Willard Marine. Ukraina a zo adkroget ivez produerezh Bigi kanoliata stêr Gryuza.
Oberiadur brezel Korventenn Goañv

An **Oberiadur brezel Korventenn Goañv** (alamaneg: *Unternehmen Wintergewitter*) a oa bet un argadenn alaman e miz Kerzu 1942 war Dalbenn ar Reter en Eil Brezel-bed. Ar 4e Arme Panzer alaman ne oa ket deuet a-benn da derriñ ar seziz soviedat a gelc'hie ar 6vet Arme alaman e-kerzh Emgann Stalingrad.

E fin miz Du 1942 e oa deuet al Lu Ruz a-benn da echuiñ gant an Oberiadur brezel Uranus, o kelc'hiañ 300 000 ezel eus an Ahel e-barzh ha tro-dro kêr Stalingrad. An nerzhioù alaman e godell Stalingrad hag en trowardroioù a oa bet adurzhiet (22 a viz Du 1942) en ur Strollad Arme an Don ha lakaet dindan urzhioù ar Feldmarschall Erich von Manstein. An Arme Ruz he doa kendalc'het da zegas ar muiañ a nerzhioù posupl evit tizhout palioù an Oberiadur brezel Saturn da droc'hañ ar Strollad Arme A diouzh ar peurrest eus an Arme alaman. Evit klask talañ ouzh ar gudenn-se e oa bet al Luftwaffe o klask pourveziañ an nerzhioù alaman e Stalingrad gant ur pont aer. En desped da bromesaoù Göring, ne oa ket bet posupl d'al Luftwaffe tizhout ar pezh a oa bet rakwelet. Ne chome nemet, a-benn neuze, klask terriñ ar seziz dre un argadenn, ha kement-mañ ar buanañ ar gwellañ rak ar pourvezioù a groge da vankout. Evel respont d'an taol dreist gant ar Soviediz en doa savet Manstein an Oberiadur brezel Korventenn Goañv.

Ar steuñv diazez, a oa ennañ peder divizion arme panzer. D'an nebeutañ eo ar pezh a oa bet prometet da vManstein. E gwirionez, pennoù uhel al lu alaman ne oant ket gwall domm da wanaat lodennoù all eus an talbenn en ur fiñval divzionoù panzer. A-benn ar fin e oa bet fiziet ar gefridi da zigeriñ un hent kilañ evit ar 6vet Arme enkelc'hiet er 4e Arme Panzer hag a oa labezet dija, ha renet gant Hermann Hoth. An nerzh alaman a oa bet o stourm a-enep meur a arme soviedat hag a oa kefridiet da riñsañ an nerzhioù alaman enkelc'hiet.
Charleville (Aostralia)

**Charleville** zo ur gêr vihan en Aostralia war ar maez e su Stad Queensland, lec'hiet 753 km er c'hornôg d'ar gêr-benn Brisbane dre an hent. Emañ war ribl ar stêr Warrego, hag e penn ar gourhent Warrego.

## Demografiezh
E 2006 e oa 3 278 annezad e Charleville. Hervez niveradeg 2016 e oa 3 335 den o chom eno : 15,3% anezho a oa henvroidi ha tud eus inizi Strizh-mor Torres ; 83,6% eus an dud a oa bet ganet en Aostralia, war-lerc'h e oa tud eus Viêt Nam gant 3,3% ; a-fet yezh, 87,6% eus an dud ne gomzent nemet saozneg er gêr, ha 3,5% a gomze vietnameg ; a-fet relijion, 34,1% eus an dud en em zisklêrie katoliked, 24,1% anezho anglikaned, 17,2% hep relijion ebet.

En niveradeg graet e 2021 e oa bet kontet 2 992 a dud e Charleville.

## Lec'hioù touristel
* Kreizenn-weladenniñ "Royal Flying Doctor Service of Australia"
*Mirdi Istor Charleville
*  "Cosmos Centre", ur greizenn steredoniezh amatour
* Bon kuzh an Eil Brezel Bed, lec'h ma oa 3500 den eus an "United States Army Air Forces" e 1943
*"Charleville Bilby Experience", un neved hag a heul ur programm sevel-loened evit gwareziñ ar bilby, ur godelleg en arvar
## Liammoù diavaez
* Stadegoù diwar-benn Charleville

## Daveoù
Stagidigezh Krimea ouzh Kevredad Rusia

E miz C'hwevrer ha Meurzh 2014 e oa bet aloubet Ledenez Krimea, ul lodenn eus Ukraina, gant Rusia, ha goude-se e oa bet staget ouzh Kevredad Rusia. Kement-mañ a zo erruet pa oa gwanaet galloud Ukraina dres goude Reveulzi an dinded. Penn-kentañ ar Brezel etre Ukraina ha Rusia e oa bet.
Darvoudoù Kyiv o doa skarzhet ar prezidant ukrainat Viktor Ianoukovytch d'an 22 C'hwevrer 2014 o doa enaouet luskadoù a-du gant Rusia. Manifestadegoù bras a oa bet e Krimea a-enep ar gouarnamant da zont. D'ar memes mare, Vladimir Poutin, prezidant Rusia, a oa bet o prederiañ gant pennoù ar surentez a-fed an darvoudoù en Ukraina, hag embannet en devoa : "ret eo deomp kregiñ da labourat evit distro Krimea da Rusia". Da gentañ e oa bet Rusia oc'h embann ne oa ket ur sikour milourel gant Rusia, Poutin a oa bet goude-se oc'h anzav e oa bet kaset bagadoù soudarded di "evit sikour nerzhioù emzifen Krimea".
Talvoud-gwerzh (timbr)

**Talvoud-gwerzh** an timbroù eo an hini merket warno, e moneiz ar vro pe hini an tiriad ma vezont implijet. Talvoudus eo evit frankizañ al lizheroù hervez reoliadur ar prizioù a dalvez d'ar mare.

Priz-prenañ an timbroù eo dre vras, met a-wechoù e vez lakaet un dreisttaos ouzhpenn war ar priz gwerzhañ evit mad ur gevredigezh a sikour an dud evel ar Groaz Ruz. 

Sammad an taos a c'hell bezañ dreistmoullet war ur patrom timbroù, pa vez anv da skoazellañ an dud tapet gant ur gwallzarvoud trumm (dour-beuz, gwallzarvoud bras…) evel hini Frejus (Bro-C’hall) e 1959 (*Marianne à la nef*).

E-pad ar mareadoù ma vez uhel ar c'hresk war ar prizioù e ranker adpriziañ talvoud-gwerzh an timbr : dreistkarget e vez an timbr gant un talvoud-gwerzh nevez, evel en Alamagn er bloavezhioù 1920.

A-wechoù he deus ranket melestradurezh ar Postoù dreistmoullañ lod timbroù pa vanke timbroù un talvoud-gwerzh bennak all (rummad *Semeuse* e 1941).

Abaoe un toullad bloavezhioù ne vez mui merket an talvoud-gwerzh, met ul lizherenn eeun A, B pe C. Dre liv an timbr e ouezer e briz.

Ret eo diforc'hañ talvoud-gwerzh un timbr diouzh e dalvoudegezh-dastum, ar pezh a sell dreist-holl ouzh e ralded hag ouzh dibab an dastumerien.

## Notennoù
Hetman Sahaidachny (F130)

**Hetman Sahaidachny (U130/F130)** (ukraineg: *Гетьман Сагайдачний*) a oa ur fourgadenn eus Morlu Ukraina hag a oa bet savet e chanter-bigi Kerch evel Steuñv 11351 bag gedred eus ar c'hlasad Nerey / Krivak III / Menzhinskiy. Porzh pennañ ar vag a oa en Odesa abaoe Meurzh 2014, ha bez e oa bag pennañ Morlu Ukraina, hag ul lodenn eus an 30vet divizion bigi gorre. Armet e oa dreist-holl gant ur c'hanol 100 mm. E 2022, pa oa ar Brezel etre Ukraina ha Rusia o vont war washaat, gant  aloubadeg Ukraina, an Hetman Sahaidachny a voe kaset d'ar strad d'ar 4 a viz Meurzh 2022. Aon a oa na vije skrapet gant nerzhioù lu Rusia.
Eil emgann aerborzh Donetsk

**Eil emgann aerborzh Donetsk** a oa c'hoarvezet etre nerzhioù lu Ukraina ha disrannourien Republik Pobl Donetsk harpet gant bagadoù soudarded eus Rusia e-kerzh Brezel an Donbas. Bez e oa bet un emgann a-raok e miz Mae 2014, hag aerborzh etrebroadel Donetsk a oa chomet e dalc'h Ukraina. En desped d'un arsav-brezel, Protokol Minsk, a dalveze abaoe ar 5 a viz Gwengolo 2014, ar stourm a oa adkroget etre an daou du d'an 28 a viz Gwengolo 2014.

Pa oa bet kroget an eil emgann, an aerborzh a oa lec'hiet etre al linennoù disrannour hag al linennoù ukrainat. Al lodenn diwezhañ eus kêr Donetsk e dalc'h Ukrainiz e oa. Ur stourm kalet a oa bet en aerborzh er bloavezh 2015, dreist-holl e miz Genver. D'an 21 a viz C'hwevrer, nerzhioù lu an DPR a oa deuet a-benn da doullañ linennoù difenn nerzhioù lu Ukraina en aerborzh. Ar peurrest eus an nerzhioù ukrainat a voe lazhet, rediet da gilañ pe prizoniet. Lesanvet e voe an emgann "Stalingrad Bihan".
Colt Cobra

Ar **Colt Cobra** zo ur revolver daou-ober skañv produet gant an embregerezh stadunanat Colt. Un arm-tan bihan eo, dezhañ ur c'hanol daou veutad amerikan (51 mm) hepken en e stumm kentañ hag ur pouez izel (430 gram).

## Implij
Lakaet e voe ar Colt Cobra e gwerzh etre 1950 ha 1981. Unan eus ar revolverioù poblekañ e voe er Stadoù-Unanet goude an Eil Brezel-bed. Abalamour d'e vent vihan e plije d'ar boliserien ha d'ar re a felle dezho en em wareziñ gant un arm-tan bihan. Diazezet eo war framm D ar revolverioù Colt. Adstummoù dezhe kanolioù hiroc'h (3, 4 pe 5 meutad) a voe kinniget gant Colt, er c'halibroù .38 Special dreist-holl, ha .22 Long Rifle. Stummoù raloc'h a gaved e .32 Colt New Police ha .38 Smith & Wesson.

Ur revolver Cobra a voe implijet gant Jack Ruby evit lazhañ Lee Harvey Oswald, muntrer John Fitzgerald Kennedy.

### Stumm modern
E 2017 ec'h adstagas Colt da broduiñ ar Cobra. Un tamm ponneroc'h hag hiroc'h eo ar stumm gwerzhet hiziv-an-deiz, ha kambret eo e .38 Special hepken.

## Daveennoù
MAC Modèle 1950

Ar **MAC Modèle 1950**, anvet ivez **MAC 50**, **MAS 50** pe **Pistolet automatique de 9 mm modèle 1950** hervez hec'h anv ofisiel en arme c'hall, zo ur bistolenn un-ober implijet evel arm-dorn standart nesañ gant arme Frañs etre 1950 hag ar bloavezhioù 2000.

## Istor hag implij
Goude fin an Eil Brezel-bed e krogas Frañs da reneveziñ armoù-tan standart hec'h armeoù. D'ar poent-se e veze graet gant armoù-dorn a bep seurt pourveziet gant ar Stadoù-Unanet (evel ar Colt M1911), tapet digant an Alamaned (Walther P38 da skouer) pe reoù bet standart a-raok ar brezel evel ar PA 35 kambret e 7,65 × 20 mm Long.

Ar MAS a ginnigas ur bistolenn diazezet war ar PA 35 ha kambret e 9 mm Parabellum, ur c'halibr en doa diskouezet bezañ efedus da vare ar brezel hag a veze dibabet gant kalz broioù eus an AFNA nevez-savet. Asantet e voe ar bistolenn gant an arme e 1950 ha kemer a reas plas an armoù kozh tamm-ha-tamm.

Abalamour e oa paket ar MAS gant produiñ ar MAS 49 d'ar poent-se e voe fiziet al labour er MAC e Châtellerault. 221.900 skouerenn eus an arm a broduas etre miz Meurzh 1953 ha miz Even 1963. Goude-se e voe kendalc'het gant ar produerezh e Saint-Étienne, ha 120.000 skouerenn a voe savet eno etre miz Du 1963 ha miz Ebrel 1978. Servijout a reas an arm e-pad brezelioù Indez-Sina hag Aljeria. Arm-dorn standart an Archeriezh vroadel e voe ivez.

Kemeret e voe he flas gant ar PAMAS G1 (stumm gall ar Beretta 92) en arme adalek 2000, met implijet e vez c'hoazh gant unvezioù 'zo e Bro-C'hall. Implijet e vez gant broioù afrikan evel Maroko pe Aod an Olifant. Adalek deroù 2025 ez eus bet roet skouerennoù eus ar MAC 50 gant Bro-C'hall da Ukraina.

## Daveennoù
Steyr M1912 (pistolenn)

Ar **Steyr M1912**, anvet ivez **Steyr-Hahn**, zo ur bistolenn damaotomatek ijinet gant an embregerezh Steyr-Mannlicher ha produet gantañ adalek 1912. Arm-dorn standart arme Aostria-Hungaria e voe da vare ar Brezel-bed Kentañ. Kambret e oa da gentañ e 9 × 23 mm Steyr. Goude an Anschluss e 1938 e voe adkambret war-dro 200.000 skouerenn anezhi evit ar c'hartouchennoù 9 mm Parabellum implijet en arme alaman. Anvet e voe an arm **Pistole 12 (ö)** e nomenkladur ar Wehrmacht.

Ijinet e voe adalek 1908-1909, ha breouet e voe he stumm kentañ e 1911 gant an ÖWG. He c'hanol a dro evit morailhañ he c'hulasenn. Diabarzh eo he c'harger 8 kartouchenn : pourveziet eo gant ul laonenn-gargañ. Gellet a ra bezañ implijet he flatinenn e mod un-ober a-drugarez d'he c'hi diavaez.

## Implij ha produiñ
Etre 250.000 ha 313.000 skouerenn eus ar Steyr M1912 a voe produet etre 1912 ha 1945. Lod anezhe a servijas da bolis Aostria er bloavezhioù 1940. Prenet e voe ivez gant armeoù Chile, Roumania ha Bavaria, ha produet e voe un nebeud anezhe evit ar marc'had sivil : 

*  : 5000 skouerenn urzhiet evit an arme e 1912.
*  : 50.000 skouerenn urzhiet e 1912. Ul lodenn anezhe, ha ne oa ket bet kaset da Roumania c'hoazh, a voe seziset gant Aostria-Hungaria e sizhunvezhioù kentañ ar Brezel-bed Kentañ.
*  : urzhiadenn gentañ evit an arme e dibenn 1914. Etre 181.140 ha 202.500 skouerenn a voe produet evit arme ar vro betek 1918. E 1919, etre 18.000 ha 23.000 pistolenn a voe produet evit pourveziañ Republik Aostria alaman nevez-c'hanet.
*  : 1000 skouerenn adalek miz Even 1916 ; 9000 skouerenn betek miz Ebrel 1917 ; 6000 skouerenn e 1918.
* War-dro 5500 skouerenn eus ar Steyr M1912 zo bet produet evit ar marc'had sivil e 1913.

## Levrlennadur
*  MÖTZ Jozef, SCHUY Joschi, *Vom Ursprung der Selbstladepistole: Repetier- und Selbstladepistolen in Österreich-Ungarn 1884 bis 1918*, Mag. Mötz, 2007, 862 p., ISBN 978-3950234206

## Daveennoù
Apache (arm-dorn)

An **Apache** zo un doare arm-dorn produet e dibenn an , dezhañ un daboulin kambret evit kartouchennoù brochennet, un dorn amerikan hag ur vaionetez vihan plegus.    

## Istor
An **Apache** kentañ a voe brevedet gant Louis Dolne-Bar, armeurer e Liège (Belgia) e 1869 ha 1870. N'eus kanol ebet dezhañ. Ar boledoù a vez tennet eus ar gambr war-eeun. Implijout a ra kartouchennoù brochennet 7 mm. An dornell a zo un dorn amerikan plegus. E penn all an arm e kaver ur gontell, hag a c'haller plegañ ivez. An draen daou-ober nemetken n'eo ket gwarezet gant pontig ebet.    

Kopiet e voe kalzig an arm e atalieroù Liège ha Belgia e dibenn an . Stummoù gall a gaver ivez. An hini brudetañ anezhe eo an **Apache Delhaxhe**, savet diwar ar memes patrom met kambret evit kartouchennoù 6 mm.    

Un arm-tan diresis eo, met efedus eo war hedoù-tenn berr-tre. Aes eo da guzhat en ur c'hodell. Savet eo bet evit an emgannoù-straed. Implijet e vije bet gant gangoù gall e dibenn an  ha deroù an  evel an *[[Apaches (hailhoned)|Apaches]]* e Pariz.    

## Daveennoù
Apache (disheñvelout)

**Apache** a c'hell bezañ implijet evit ober anv eus :

* an Apacheed pe Apached, ur bobl ameridian
* an *[[Apaches (hailhoned)|Apaches]]*, ur gang parizian eus deroù an XX kantved

## Geografiezh

* Kêr Apache (Oklahoma, Stadoù-Unanet Amerika)

## Sevenadur

* *Apache*, ur ganaouenn gant ar strollad breizhveurat *[[The Shadows]]* (1960)
* *Nuit Apache*, ur ganaouenn embannet e 1988 gant ar strollad gall *[[Bérurier Noir]]*

## Armoù

* ar Boeing AH-64 Apache, ur viñsaskell-arsailh stadunanat
* ar revolverioù Apache, savet e Belgia hag e Frañs e dibenn an XIX
* an Apache, ur misil gall

## Urzhiataerezh

* ar servijer HTTP Apache
Prefedelezh Shiga

**Shiga** (japaneg : 滋賀県 *Shiga-ken*) zo unan eus 47 prefedelezh Japan, e rannvro Kansai, e mervent enezenn Honshū.
Irvin-saoz

**Irvin-saoz** (*Brassica napus* subsp. *rapifera* anv skiantel) a zo plant bleunioù (pe angiosperm), eus ar familh Brasikaseegoù, evel an irvin, an irvin-ruz, ar c'holzac'h... Ul legumaj-gwrizienn eo.
Robert Stewart, Beskont Castlereagh

**Robert Stewart, 2l Markiz Londonderry**, ganet d'an 18 a viz Even 1769 hag aet da Anaon d'an 12 a viz Eost 1822, anvet aliesoc'h **Lord Castlereagh**, diwar an titl a enor Beskont Castlereagh a oa graet eus outañ etre 1796 ha 1821, a oa un den Stad ha politikour breizhveuriat. Evel sekretour ar bespriñs eus Iwerzhon, labouret en devoa evit moustrañ Emsavadeg 1798 ha lakaat da dremen an Akta Unvaniñ Breizh-Veur hag Iwerzhon e 1800. Evel sekretour an aferioù estren eus ar Rouantelezh-Unanet adalek 1812 e oa penn bras an emglev milourel a oa bet trec'h war Napoleon ha dre-se e oa bet hollc'halloudek evit ar Rouantelezh Saoz e Kendalc'h Vienna. Er gouarnamant goude brezel eus Lord Liverpool, Castlereagh a oa gwelet evel un den reut hag o tifenn doareoù feuls evit mougañ ar stourmerien a zifenne kemmoù sokial hag adreizhoù, dre-se en doa echuet e vuhez e-unanik ha gwelet fall gant tud e vro. En em lazhet e oa d'an 12 a viz Eost 1822.

## Diskar ha marv
En desped d'e zegasadennoù evit trec'hiñ Napoleon ha distro ar peoc'h, Castlereagh a oa deuet da vezañ un den gwelet fall-kenañ. Taget e oa bet e Ti ar C'humunioù gant an enebadur evit e roll harp e gouarnamantoù gwasker Europa, ar bobl a rebeche dezhañ e roll e Ti ar C'humunioù a-fed Disparti George IV hag ar rouanez Caroline.
Lord Lieutenant of Ireland

**Lord Lieutenant of Ireland** (brezhoneg : Lord Letanant Iwerzhon), pe en doare leun **Lieutenant General and General Governor of Ireland** (brezhoneg : Letanant Jeneral ha Pennouarnour Iwerzhon), e oa an titl douget gant Gouarnour Pennañ Iwerzhon adalek Brezel an Daou Roue e 1690 betek ma voe rannet an enezenn e 1922. Dre-se e oa anat dalc'hidigezh Rouantelezh Iwerzhon (1541–1800) gant ar Rouantelezh-Unanet deuet da vezañ Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon (1801–1922). E garg, gant anvioù disheñvel hervez ar mare, a oa anavezet ivez evel Besroue, hag e wreg a oa anvet Besrouanez a-benn neuze. Gouarnamant Iwerzhon a oa peurliesañ etre daouarn ul *Lord Deputy* ("Aotrou dileuriet") ha kement-mañ betek ar , ha goude-se gant ar Pennsekretour evit Iwerzhon.
Rouantelezh Iwerzhon

**Rouantelezh Iwerzhon** (Iwerzhoneg rakvodern: *Ríoghacht Éireann*; Iwerzhoneg modern: *Ríocht na hÉireann*, distaget [ˌɾˠiːxt̪ˠ nə ˈheːɾʲən̪ˠ]) a oa un tiriad e-dalc'h Bro-Saoz ha goude-se Rouantelezh Breizh-Veur adalek 1542 betek 1800.
Gras (fuzuilh)

Ar fuzuilh **Gras**, pe hervez hec'h anv ofisiel **Fusil d'infanterie modèle 1874**, e oa ar fuzuilh gentañ implijet gant arme Bro-C'hall a rae gant kartouchennoù metal, an 11 mm Gras.

## Istor
Goude ar brezel e 1870 e tibabas Prusia ar fuzuilh Mauser 1871 evit hec'h armeoù. Homañ a oa kambret evit kartouchennoù nevez-savet e metal penn-da-benn, pa oa ar Chassepot gall oc'h ober gant kartouchennoù paper c'hoazh. Diwar atiz ar c'horonal gall Basile Gras e 1874 e voe adkambret fuzuilhoù Chassepot evit ur gartouchenn vetal nevez, skoet en he c'hreiz, enni poultr du hag ur vannadell 11 mm. 170.000 skouerenn eus ar Chassepot a voe kemmet evel-se, hag e voent anvet **Modèle 1866-74**.

2.250.000 skouerenn all nevez a voe savet gant ar MAS dindan an anv **Modèle 1874**. Ur c'hemm a voe degaset e toull-skarzhañ ar gazoù goude darvoudoù-tennañ e 1880 (stumm M80). En diskar-amzer 1914 e oa re izel an niver a fuzuilhoù Lebel evit pourveziañ holl soudarded Frañs da vare ar Brezel-bed Kentañ. Divizet e voe neuze adkambriñ fuzuilhoù Gras evit ar c'halibr 8 mm Lebel. Roet e voent da soudarded an adreñv dreist-holl.

Daou stumm berroc'h eus ar Gras a voe savet evit ar c'hanolierezh hag ar marc'hegerezh.

## Levrlennadur
*  HUON Jean, *Le fusil Gras et les campagnes de la IIIème République*, Éditions du Brévail, 336 p. ISBN 9782491741075

## Daveennoù
Gras

**Gras** zo un ger brezhonek gant meur a stêr. Gras zo ivez un anv-lec'h.

Un anv-familh provañsek eo ; ar Gras a gaver e Breizh.

## Tud
* Jean-Baptiste Le Gras, eskob Treger eus 1572 da 1583
* Basile Gras (1836-1901), jeneral gall
* Félix Gras (1844–1901), barzh e provañseg
* Rose-Anaïs Gras (1841–1920), barzhez e provañseg

## Anvioù-lec'h
* Gras (*Graàs* en okitaneg), ur gumun e departamant Ardecha
* Gras-Gwengamp, ur gumun e Bro-Dreger
* Gras-Uzel, ur gumun e Bro-Sant-Brieg
* Les Gras, ur gumun e departamant Doubs, e Franche-Comté
* Pont Gras, roudouz galian-ha-roman etre kêriadenn Kerbourc'h e kumun Sant-Lefer ha kêriadenn Gras e kumun Gwenrann

## A bep seurt
* ar fuzuilh Gras, implijet en arme c'hall en 
* ar Gras de Douarnenez, gouel Meurlarjez e Douarnenez
Pont Gras

**Pont Gras** zo ur savadur galian-ha-roman etre Sant-Lefer ha Gwenrann, er Briwer.

## Deskrivadur
Emañ Pont Gras war ar wenojenn etre kêriadenn Kerbourc'h, e kumun Sant-Lefer, ha kêriadenn Gras, e kumun Gwenrann. Gantañ e c'haller treuziñ ar stêr Mes, nebeut a-raok geunioù Pompas.

Ur roudouz eo kentoc'h eget ur pont : graet eo gant melloù mein plad steudet lakaet war al leur a-hed meur a zek metr, a-dreuz ar stêr, e-mesk ar c'horz. E-kreiz eo bet uhelaet ar maen bras evit lakaat ar Mes da redek dindanañ. Ar hollad a ra ur seurt stankellig hag er goañv e c'hall ar roudouz bezañ beuzet e lec'h pe lec'h.

## Istor
Ar pont a vefe eus ar mare galian-ha-roman, tro ar .

Goude bezañ disac'het ar maen kreiz eo bet renevezet ar pont e 2014.
 
## Daveoù ha notennoù
7,65 × 53 mm Mauser

Ar **7,65 × 53 mm** **Mauser**, anvet ivez **7,65 mm Argentine** pe **7,65 mm Belgian**, zo ur gartouchenn evit an armoù-skoaz ijinet gant an alaman Paul Mauser evit e fuzuilh M1889. Dibabet e voe evel munision standart gant arme Belgia e 1889, ha gant meur a vro eus Suamerika war-lerc'h, Arc'hantina en o zouez. Produet e voe er Stadoù-Unanet evit arme Belgia da vare ar Brezel-bed Kentañ. Produet e vez c'hoazh hiziv-an-deiz evit ar sportoù tennañ gant un dornad embregerezhioù evel Prvi Partizan pe Norma.

## Deskrivadur
Unan eus ar c'hartouchennoù kentañ enne poultr divoged e oa. Ront e oa stumm he boledoù da gentañ, met begek (*spitzer*) int deuet da vezañ e deroù an XX kantved. Ur stumm dezhañ ur bourled a zo bet savet anezhi evit ar fuzuilhoù dezhe kanolioù da wintañ. Heñvel a-walc'h eo he bannouriezh ouzh hini an .303 British.

## Implijerien bet

* 
* 
* 
* 
* Impalaeriezh otoman
* 
* 
* 
* 

## Daveennoù
* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
Armée Royale Française

An **Armée Royale Française** (brezhoneg: **Lu Roueel Bro-C'hall**) a oa nerzh pennañ tirlu Rouantelezh Bro-C'hall. Suj e oa d'an dierniezh Bourbon adalek ren Loeiz XIV e-kreiz ar  betek ren Charlez X en , gant un troc'h etre 1792 ha 1814 hag unan all e-kerzh ar C'hant Devezh e 1815. 

Lamet e voe da vat goude Reveulzi Gouere e 1830. Lu Roueel Bro-C'hall a oa deuet da vezañ ur patrom evit ar sistem nevez lakaet da dalvezout evit ar rejimantoù dre Europa a-bezh adalek kreiz ar  ha goude. Gwelet e oa evel nerzh milourel galloudusañ Europa pa oa eus outi.

## Mammenn
Ar c'hentañ lu dibad e Rouantelezh Bro-C'hall, o vezañ paeet gant goproù reoliek e-serr bezañ soudarded kaset evel Ost. Kement-mañ a oa kroget e penn kentañ ar  dindan ren Charlez VII.
Timilenn

**Timilenn** zo un ti-embann breton krouet e 2019, renet gant Tifenn Merien ha diazezet e Sant-Ervlan (Bro-Naoned). Embann a ra levrioù brezhonek troet diwar yezhoù all peurliesañ, evit ar vugale, en o zouez ar re zo paket gant disleksiezh, oc'h implijout polisoù-skritur isipisial. Dibab a ra levrioù enne temoù evel ar vignoniezh, an ekologiezh, an habaskter pe ar wregelouriezh. Kinnig a ra stummoù da glevet da levrioù embannet gantañ ivez.

## Roll an oberennoù embannet
### 2020
* Joe Todd-Stanton, *Juluan hag al louarn*
### 2021
* Joe Todd-Stanton, *Sekred ar Roc'h Zu*
### 2022
* Laura Nsafou ha Barbara Brun, *War hent Jada*
* Laura Nsafou ha Barbara Brun, *Evel ur milion a valafenned du*
* Joe Todd-Stanton, *Ar Steredenn-lostek*
### 2023
* Sarthak Sinha, *Farah a zo sot gant mangez*
* Jessie Oliveros ha Dana Wulfekotte, *C'hwezigelloù an eñvor*
### 2024
* An Daou Dangi ha Marvin Moal, *Ar Boufoun hag an Ozhac'h*
* Benji Davies, *Ar Balum peñseet*
* Benji Davies, *Enezenn Tad-kozh*
* Linda Sarah ha Benji Davies, *Mignoned an Dorgenn*

### 2025

* Mai Lan Chapiron, *Ma c'horf din-me eo !*
* Benji Davies, *Ar balum er goañv*
* Toni Galmés, *An dreverz*

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
7,65 × 20 mm Long

Ar **7,65 × 20 mm Long**, anvet ivez **7,65 mm French** er broioù saoznek, **7,65 MAS**, pe **7,65 Long** hervez ar CIP, zo ur gartouchenn armoù-tan a-orin stadunanat implijet dreist-holl e armoù gall etre en daou vrezel-bed evel ar bistolenn M1935, ar bistolenn-vindrailher MAS 38 ha pimpatromoù nebeud-produet evel an ETVS. Produet e voe gant ar Société Française des Munitions adalek 1927, ha gant embregerezhioù gall all betek deroù ar bloavezhioù 1970.

## Levrlennadur
*  BASTIÉ Jean-Pierre, *Les armes réglementaires françaises en 7,65 Long - PA 1935 A & S, PM 1938*, Crépin-Leblond, 2021, 208 p., ISBN 9782703004646

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Porrastell

Ur **porrastell** zo un nor vras evit mont d'un domani, ur park, ul liorzh-kêr, pe c'hoazh da borzh ur savadur bras (da skouer ur maner, ur skol, un ostel prevez, amañ eo tost ar porrastell d'un nor-borzh).

Ur porrastell a c'hall bezañ digoret emgefre pe gant an dorn. Gallout a ra bezañ kinklet.

Arabat droukveskañ ar porrastell gant :
* dor-dal un ti, e nor vras evit mont tre,
* an nor-dalbenn a gaver er savadurioù relijiel.

## Skeudennaoueg

Gate ajar.jpg|Ur porrastell gant melloù postoù.
Garden Gate.JPG|Ur porrastell bihan war ar maez.
Finlayson gate1.jpg|Porrastell ul labouradeg dilhad e Tampere e Finland.
Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 26-28 20170516 001.jpg|Porrastell bras Skol-veur Varsovia e Pologn.
Gate of Farm Gunsteling in Namibia (2017).jpg|Porrastell un atant e Namibia (2017)
Embassy of South Korea in Moscow, gates.jpg|Porrastell kannati Sukorea e Moskov, korean e stil.
Iron Gates-Osgoode Hall National Historic Site of Canada-Toronto-Ontario-HPC4258-20221201.jpg|Porrastell houarn "Osgoode Hall" e Toronto, lec'h m'emañ lez-varn veur Ontario.
Waterson k51p sample4-2.jpg|Ur porrastell evit mont d'un draezhenn.


## Pennadoù kar
* Dor-dalbenn
* Dor-borzh
K-141 Koursk

**K-141 Koursk** (rusianeg: *К-141 Курск*) a oa ul lestr-spluj nukleel banner misiloù klasad Oskar II eus Morlu Rusia. Moret e oa bet d'ar 16 a viz Mae 1994. D'an 12 a viz Eost 2000 e voe kollet ar K-141 Koursk pa'z eas d'ar strad e Mor Barents. An holl vourzhidi, 118 en holl, a voe lazhet.