open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwiskañ ar penn en ilizoù

**Gwiskañ ar penn en ilizoù** a veze graet gant ar merc'hed katolik gwechall, hag a vez graet c'hoazh gant lod, hervez ar broioù. 

## Istor
Diazezet eo an ober war un ali roet gant an abostol Paol en e lizhiri da Gorintiz (1,11). 
E 1917 e voe embannet gant an Iliz katolik e ranke ar merc'hed gwiskañ o fenn en oferenn.
Abaoe 1983, n'eo ket ret d'ar merc'hed goleiñ o fenn ken. Derc'hel d'ar c'hiz kozh-se avat a ra an darn eus ar feizidi a fell dezho mirout an doareoù kozh .
Gouel (dilhad)

Ur **ouel** zo ur pezh dilhad a vez lakaet gant ar merc'hed war o fenn hag a guzh o blev pe o dremm, pe an eil hag egile.

## Broioù
Kemm a ra ar gouelioù hervez ar broioù. Er broioù diorroetañ, broioù ar c'hornôg, pe Sina, pe Japan, ne vez ket douget gouelioù nemeur ken, nemet gant merc'hed a sevenadurioù deuet a vroioù all (islamek dreist-holl). 

## Gouel ha tog

Un amzer zo bet e oa ar c'hiz d'ar merc'hed en Europa hag e Stadoù-Unanet Amerika da zougen ur ouel.

## Gouel ha seurezed

Goude ma veze goueliet ar seurezed ha leanezed holl gwechall n'eo ket gwir ken en hon amzer.

## Gouel hag islam

Er broioù islamek e vez gwisket gouelioù a guzh ar blev, pe ar blev hag an dremm. Anaout a reer:
*an hijab
*an tchador
*an niqab

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20150722170210/http://www.tunisiadaily.org/2014/01/13/voile-nest-ni-arabe-ni-islamique/
Trielen

**Trielen** a zo un enezenn didud e Breizh, en enezeg Molenez, etre Molenez ha Kemenez. 6,3 mil-mor emañ eus Konk-Leon, ha 1,3 mil-mor eus Molenez. 0,27 ha eo he gorread, ha 2,39&nbsp;km hed a ra an aod.

Lodek eo e kumun Konk-Leon.

## Istor
E Trielen ez eus bet un atant, ha gwelet a reer c'hoazh an dismantroù ha mogerioù mein en-dro d'ar parkoù labouret. Etre 1949 ha 1955 e oa 3 labourer-douar hag a oa bezhinaerien hag a save 12 buoc'h.

Ur c'hamp-bugale a oa bet en enezenn er bloavezhioù 1950.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
Bazilik

Ar ger **bazilik**, pe **[[bazilig]]**, a c'hall bout meur a dra:
*Ar bazilik (plant) zo ur plant a dalvez da reiñ blaz d'ar boued
*Ar bazilik (aerouant), pe bazilisk zo un naer pe un aerouant mojennel
*Ar bazilik (stlejvil) zo ur seurt glazard eus Suamerika
Timbroù Diego-Suárez

Anvet e oa **Diego-Suárez** ur gêriadenn eus hanternoz enezenn vMadagaskar, e rannvro Antsiranana. Trevadenn ar Frañs e oa e dibenn an XIXvet kantved a-raok na vefe dindan kiriegezh melestradurezh an Enez Vras e 1896. Adanvet eo bet **Antsiranana** e 1975.

Timbroù a voe bet embannet etre 1890 ha 1893 da vezañ implijet e Diego-Suárez.

*1890 : timbroù an trevadennoù gall dreistmoullet gant ar sifroù **15** a-dreuz, hag ur rummad savet hervez teknik al litografiezh, o kinnig poltredoù (allegorioù). Rouez-kenañ ha ker meurbet eo ar rummad-mañ hiriv.

*1891 : timbroù an trevadennoù dreistmoullet « 1891 – Diego-Suarez – 5 c ».

*1892 ha 1893 : rummad ''Navigation et Commerce''.

50 timbr-post mui 13 timbr-taos zo bet embannet e-pad ar pevar bloaz-se.

## Pennadoù kar
*Timbroù Itron Varia Madagaskar
*Timbroù Madagaskar
*Timbroù Nosy Be
Elgezh

An elgezh (pe : *bailhog*, *groñj* (ar c'hroñj), **chik**) eo al lodenn eus ar penn dindan ar genoù. En un doare strizh ez eo ar rann valirek eus ar garvan draoñ.

Disheñvel e vez stumm an elgezh, hervez ar garvan eta. Darn zo hir, pe a valir. Paotred zo a vez goloet o groñj gant barv. 

## Liamm diavaez
* ''De l’étude du menton à l’anatomie dentaire au XVIe siècle'' : studi diwar-benn an elgezh en den hag en Istor Europa.
Ividig

An **daouividig** a zo a bep tu da benn an den, etre e zivskouarn hag e zaoulagad, a-us d'e garvanoù.

## Taolioù
Droug a ra an taolioù war an ividig abalamour d'ar gwazhied ha nervennoù a dremen aze, hag aes e flistr ar gwad. 

## Toullañ

Tud zo a blij dezho toullañ o ividig.
Brieg

**Brieg** a zo un anv-bihan brezhonek, deuet diwar hini ar sant brezhon Brieg, deuet eus Kembre er .

## Tud
* Brieg Haslé-Le Gall pe Brieg F. Haslé, skridvarnour bannoù-treset
* Brieg ar Menn, troour bannoù-treset
* Brieg Guerveno, kaner

## Lec'hanv
Brieg a gaver ivez e meur a anv-lec'h: 
*Brieg, ur gumun e Kerne-Izel 
*er parrezioù anvet Sant-Brieg.
**Brieg*, anv ur bier graet e Sant-Brieg

## Lec'hanv alamanek
*Brieg* eo ivez anv alamanek Brzeg, ur gêr eus Silezia-Izel a zo bremañ e Pologn, hag alese :
* Sibylle Margarethe von Brieg (1620–1657), priñsez ha mesenez.

## Notennoù
Lokrist

**Lokrist** zo un anv-lec'h brezhonek, savet gant Lok ha Krist, hag a gaver e meur a lec'h. En o zouez emañ:
*Zinzag-Lokrist, ur gumun e Bro-Gwened
*"Lokrist" e Zinzag-Lokrist
*"Lokrist" etre Beuzeg-ar-C'hab, Koñforzh-Meilar ha Pontekroaz
*"Lokrist" e Gouanac'h, war harzoù Goudelin
*"Lokrist" e Gwinevez (Bro-Leon)
*"Lokrist" en Ignel (Bro-Gwened)
*"Lokrist", e kumun Koatreven (Treger)
*"Lokrist" e kumun Konk-Leon
*"Lokrist" e Kore
*"Lokrist" e Pleurdud
*"Lokrist" e Plourin-Gwitalmeze
*"Lokrist" e Pontekroaz, war harzoù Koñforzh-Meilar
* "Stêr Lokrist", adstêr da stêr Gwaien war he lez dehou, diwar anv Lokrist Beuzeg-ar-C'hab/Koñforzh-Meilar/Pontekroaz

## Pennad kar
* Lokmaria
An Drinded

**An Drinded** zo anv meur a lec'h e Breizh, savet diwar an anv relijiel Trinded, pe Treinded.
#### 
* Gourenez an Drinded
#### 
###### 
Teir c'humun zo anvet evel-se :
*An Drinded-Karnag,
*An Drinded-Porc'hoed,
*An Drinded-Surzhur.
###### 
*An Drinded-Langoned, un trev kozh e kumun Langoned bremañ.
###### 
*An Drinded-Plouzane, ur c'harter eus Plouzane.

## Traoù all
* An Drinded, ur freskenn gant Masaccio en iliz Santa Maria Novella e Firenze (tro-dro 1425).

## E yezhoù all
Klotañ a ra an anv gant lec'hioù anvet :
*La Trinité, e galleg
*Trinidad e spagnoleg
*Trinity e saozneg
410

1163 *Ab Urbe Condita* = **410** goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius
* Impalaer ar Reter : Theodosius II
* Koñsuled : Varanes (Reter); hep kenseurt evit ar C'hornôg. (E Roma, dindan Attalus, Tertullus zo koñsul)
* Roue ar Wizigoted : Alarig Iañ. Athaulf a zeu war e lerc'h e Toloza.
#### Ravenna
* Priscus Attalus a ya da dagañ Ravenna gant un arme hanter roman hag hanter wizigot. Mes skoazelloù zo roet da Honorius gant e genderv Theodosius II, impalaer ar Reter, hag a gas 4000 den dezhañ; gant Valens hag a chench tu un eil gwech; gant Heraclianus, gouarnour ur rannvro eus Afrika. Priscus Attalus ne c'hall ket mont pelloc'h.

#### Roma
* Distroadet eo Priscus Attalus gant Alaric Iañ, e-kerzh an hañv, e Rimini.
* D'ar 24 Eost 410, hag e-pad tri deiz goude, eo preizhet Roma gant Alarig Iañ evit an deirvet gwech.
*C'hoant en eus Alarig neuze da vont da aloubin Sikilia. Kouezhet klañv, mervel a ra e Cosenza e fin ar bloaz 410.
*Athaulf a zeu war e lerc'h e penn ar Wizigoted, mes evit mont d'en em staliañ e kreisteiz Galia. Kent mont kuit, e skrap Galla Placidia, c'hoar Honorius. 
#### Britannia romana
* Skarzhet eo ar Bikted ha ar Skoted gant ar Vretoned-Romaned. Ar re-mañ e c'houll sikour digant Honorius, disammet diouzh Alarig, en Italia, Maximus, e Spagn, Constantinus III hag e vab Constant II, e Galia ha Britannia. Honorius a ro da c'houzout ne c'hell ket o skoazellañ evit ar poent, ha goulenn a ra diganto en em zifenn o-unan.

#### Bro-Skos
* Fergus II

### Afrika
* Un distaol-tailhoù zo aotreet gant Honorius d'an Afrikaned.

### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask : 10 Ebrel
*Pab : Inosant Iañ
*Lemel a ra Honorius lez-ober an disivouderien en Afrika

## Ganedigezhioù 410
## Marvioù 410

* Alarig Iañ, roue ar Wizigoted
* Rufinus Aquileia, istorour
## Daveoù
Shu Han

**Shu Han** (sinaeg 蜀漢), anvet wechoù'zo **Rouantelezh Shu** a oa unan eus an Teir Rouantelezh o stourm evit aotrouniezh Sina goude diskarr an Dierniezh Han.

## Istor

E-pad diskarr an Dierniezh Han e kenstrollas Liu Bei ur c'harr d'an impalaer diwezhañ a genstrollas kalz tud ha gant skoazell Zhuge Liang e talc'has proviñsoù Jin ha Yi ha neuze Hanzhong. Aloubet e voe proviñs Jing gant Lü Meng e 219 met gouestl e voe Liu Bei da virout darn vrasañ e dachenn. Pa skrapas Cao Pi an titl ag impalaer e 220, o krouiñ an Cao Wei, en em em embannas Liu bei Impalaer Han. Daoust ma weler anezhañ evel krouer un dierniezh nevez en-doa lâret atao ne oa e riez nemet kendalc'hidigezh hini an Han.

E 222 e krogas an disemglev bras kentañ etre an teir rouantelezh. Argad a reas Liu Bei Wu ar Reter gant 40.000 soudard da adaloubiñ proviñs Jing. Faezhet e voe en emgann Yilling, avat. hag un niver vras eus e soudarded a voe lazhet. Rediet e voe liu Bei da dec'hiñ da Vaidicheng. Da glañv ez eas tu-se ha mervel a reas ur bloavezh diwezhatoc'h. E vab Liu Shan a yeas da roue goudezañ.

Kañseler Shu-Han, Zhuge Liang a sinas ar peoc'h gant Wu rak krediñ a rae e oa pouezusoc'h da aloubiñ Cao Wei hag adsevel an Tierniezh Han. Meur a wech e aloubas an norzh met c'hwitañ a reas pep gwech. E erlerc'hier, Jiang Wei a gendalc'has gant e bolitikerezh met n'en-doe ket muioc'h a berzh.

E 263 e argasas Wei rouantelezh Shu Han. Abalamour da strategiezh ar jeneraled Zhong Hui ha Deng Hai e teujont a-benn da zerc'hel proviñs HAnzhong hag ar gêrbenn Chengdu. En em zaskor da Zhong Hui a reas Jiang Wei hag arnodiñ a reas d'e lakaat d'en em sevel a-enep Deng Hai. C'hwitañ a reas, avat, a lazhet e voe asambles gant an daou jeneral gant o soudarded dezho. Goude-se e voe harluet Liu Shan da Luyoang, kêrbenn Wei, ma rojod titl *Duk Anle* dezhañ.
Sant-Brieg (disheñvelout)

**Sant-Brieg** zo un anv-lec'h savet diwar anv ar sant brezhon Brieg:
*anv **[[Sant-Brieg]]**, pennlec'h Aodoù-an-Arvor;
**Arondisamant Sant-Brieg, unan eus arondisamantoù an departamant-se, savet en-dro d'ar gêr;
**Kanton Sant-Brieg-Kornôg, unan eus kantonioù an departamant-se;
**Kanton Sant-Brieg-Norzh, unan eus kantonioù an departamant-se;
**Kanton Sant-Brieg-Su, unan eus kantonioù an departamant-se;
**Sant-Brieg Tolpad-kêrioù - Bae an Arvor, etrekumuniezh m’emañ kêr Sant-Brieg;
*anv Bro-Sant-Brieg, unan eus nav bro hengounel Breizh;
*eskopti Sant-Brieg, un eskopti kozh (hag a glote dre vras gant Bro-Sant-Brieg), aet d'ober eskopti Sant-Brieg ha Treger hiziv;
***[[Sant-Brieg-an-Ivineg]]**, kumun e kanton Begerel;
***[[Sant-Brieg-Maoron]]**, kumun e kanton Maoron.

## Gwelet ivez
*Brieg
*Saint-Brieuc
*Saint-Brieux
Plounevez

**Plounevez**, pe **Plonevez**, zo ul lec'hanv a gaver meur a wech e Breizh. 

Savet eo diwar plou (pe *plo*) ha nevez. 
*Plonevez-ar-Faou
*Plonevez-Porzhe
*Plounevez-Kintin
*Plounevez-Moedeg
**Plounevez-Lokrist*, pe Gwinevez.
Tolosa

**Tolosa** zo un anv-lec'h latin, okitanek, katalanek ha spagnolek.  

#### 
***[[Tolosa (Arc'hantina)|Tolosa]]** zo ur gêr eus arondisamant La Plata, en Arc'hantina, diazezet gant Martín J. Iraola, a oa genidik eus Tolosa en Euskal Herria.
*Kern Tolosa, unan eus kernioù ar menez Aconcagua en Andoù, ha 6450 metrad uhelder dezhi

#### 
***Tolosa** eo anv latin, okitanek ha spagnolek, ar gêr anavezet evel Toulouse e galleg, hag a zo Toloza e brezhoneg,
***Tolosa de Francia* ha *Tolosa de Languedoc* a lavarer ivez e spagnoleg, ha *Tolosa de Llenguadoc* e katalaneg.

## 
***[[Tolosa (Gipuzkoa)|Tolosa]]** zo ur gêr e Gipuzkoa.

#### 
*Tolosa (Nisa), ur barrez eus kumun Nisa, e Portugal. 

## Asteroidenn
*(138) Tolosa zo un asteroidenn dizoloet adalek Toloza gant Henri Joseph Anastase Perrotin (1845-1904).
Dyfed (kontelezh)

:* Diwar-benn kontelezh Dyfed eo ar pennad-mañ. Ur pennad all zo diwar-benn [[Rouantelezh Dyfed]]*

**Dyfed** zo bet ur gontelezh e Kembre etre 1974 ha 1996. Rannet eo bet e teir c'hontelezh: Sir Benfro, Ceredigion ha Sir Gaerfyrddin.
Loup

**Loup** zo un anv-bihan gallek kozh, diwar an anv latin Lupus, hag anv meur a sant eo bet. 
Anavezet eo ivez e brezhoneg, met el lec'hanvadurezh hepken. 


## Yezh
### An anv-bihan er yezhoù all
*E galleg eo anavezet en anv-bihan Jean-Loup.
*Lope e spagnoleg
*Otxoa en euskareg
*Leu, adstumm gallek, a gaver ivez en anvioù lec'hioù ha tiegezhioù e Bro-C'hall.
*Lupo en italianeg (ha Lupicino)

## Tud
### Sent
* Loup Anje ( kantved), eskob, lidet d'ar 17 a viz Here.
* Loup Bayeux ( kantved), eskob, lidet d'ar 25 a viz Here.
* Loup Bergamo
* Loup Chalon-sur-Saône (+ 610), eskob, lidet d'ar 27 a viz Genver.
* Loup Limoges (+ 637), eskob, lidet d'an 22 a viz Genver.
* Loup Lyon (+ 542), arc'heskob, lidet d'ar 25 a viz Gwengolo.
* Loup Sens († 623), hennez eo an hini a vez lidet e Gwengamp.
* Loup Soissons (+ war-dro 540), eskob, lidet d'an 19 a viz Here.
* Loup Tessaloniki pe *Loup Novae* (+ war-dro 306), sklav ha merzher, lidet d'an 23 a viz Eost.
* Loup Troyes (+ 478), eskob, lidet d'an 29 a viz Gouhere. Eñ eo ar sant brudetañ. Mont a reas da Enez Vreizh gant Jermen Auxerre.

Loup de Ferrières zo un abad frank ha n'eo ket bet anvet da sant.

### Tud all
*Loup Durand, skrivagner gallek
*Jean-Loup Chrétien, astraer breizhat
*Jean-Loup Hubert, filmaozer breizhat

## Lec'hanvadurezh

Loup zo un anv-lec'h a c'hall ober dave d'ur sant pe d'al loen.
*Gwelet ivez [[Saint-Loup]] ha [[Chanteloup]].*
###### 
* Pont-de-Loup, kumun kozh bremañ e-barzh kumun Aiseau-Presles e Wallonia.

###### 
* Sant-Loup, kumun eus Bro-Oueloù.

###### 
* Saint-Loup, anv meur a gumun,
* al Loup, ur stêr en Alpes-Maritimes.

###### 
* Rivière-du-Loup, ur gêr e Kebek hag anv meur a stêr er vro-se.

###### 
* kontelezh Loup e Nebraska,
* ar stêr Loup e Nebraska, un adstêr d'ar Platte.

## Pennadoù kar
*Lupus
*Bleiz (disheñvelout)
*Lope, anv-bihan spagnolek
*Otxoa, anv euskarek
*Lou
* Le Loup, anv meur a oberenn c'hallek.
Lupus

**Lupus** eo anv latin ar *[[bleiz]]*, deuet da vezañ un anv-bihan latin.

## Anv latin
Adkemeret eo bet anv latin ar bleiz en anvioù-mañ: 
**Canis lupus*, anv skiantel ar bleiz,
**Lupus* a lavarer ivez eus Steredeg ar Bleiz,
**[[Lupus erythematosus]]* a zo ur c'hleñved.

## An anv-bihan
Troet eo *Lupus* da Loup e galleg hag e brezhoneg. Anv meur a sant eo bet.

### An anv-bihan er yezhoù all
*Lope e spagnoleg
*Lopo e portugaleg ha galizeg
*Loup e galleg hag e brezhoneg
**a zo anv meur a sant
**Leu, adstumm gallek, a gaver ivez en anvioù lec'hioù ha tiegezhioù e Bro-C'hall
*Otxoa en euskareg

## Tud
*Lupus Iañ Akitania
*Lupus II Gaskogn 
*Lupus III Gaskogn
 
## Pennadoù kar
*Bleiz (disheñvelout)
*Ochoa
*Loup
Adelaid

**Adelaid** zo un anv-bihan germanek ha frankek. Un adstumm eo d'an anv Adalheid.

## Gerdarzh
Savet eo an anv Adelaid diwar *adal* (= hael, brientin, nobl), 

ha *-heit* / *-haidu* ("seurt", "doare") pe *haid* ("lann"), pe c'hoazh – hogen diaesoc'h da grediñ – *hild* ("emgann").

## Yezhoù all
** [[Adelheid]] * en alamaneg
**[[Adélaïde]]* hag *Adèle*, e galleg, 
* Adelaide e saozneg hag italianeg (hogen distaget disheñvel)
**Adelaida* e brezhoneg, hervez Geriadur Hemon-Huon
**Adelaida* hag Adelita, e spagnoleg
**Adelajda* e poloneg.

### Doareoù all e galleg
* Adaline, Adeline
* Adélais, Adelasia
* Adèle, Adelice
* Alice, Alix
* Azalaïs

## Tud
### Tud a iliz
*Santez Adelaid, pe Adelaid Bourgogn (?-999), impalaerez santel, merc'h da Rodolf II Bourgogn ha Bertha Swabia.

* Adelaid Villich  (?-1015), abadez.

### Rouanezed ha priñsezed

*Adelaid Frioul (850/853-901), rouanez Bro-C'hall, eil pried Loeiz II, roue Bro-C'hall.
* Adelaid Akitania  (945/942-1004), rouanez Bro-C'hall, pried Huon Capet.
*Adelaid Anjev (947-1026), gwreg Loeiz V, roue Bro-C'hall.
* Adelaid Savoia, anv meur a briñsez 
* Adélaïde de Suse (1016-1091), pried Odo Iañ Savoia.
* Adélaïde de Montferrat (v.1075-1118), kontez Sikilia, gwreg Roger Iañ Sikilia.
* Adelaid Maurienne (v.1100-1154), rouanez Bro-C'hall, pried Loeiz VI, roue Bro-C'hall.
**Adelaid Torino*, anv roet a-wechoù da Berta Torino
* *Adelaid Bourgogn*, pe Aleyde Brabant (1233-1273), pe *Aleyde* dugez Brabant, gwreg Herri III Brabant.
* Adelaide Maria von Anhalt-Dessau.

*** [[Maria Adelheid Theresia Hilda Antonia Wilhelmina vu Lëtzebuerg]] ** ( pe *Marie Adélaïde Thérèse Hilda Antonie Wilhelmine* e galleg (1894 – 1924) , a oa dugez-veur Luksembourg adalek 1912 betek 1919. Goude 7 bloavezh ren e rankas dilezel ar gurunenn ken fall e veze erru d'he fobl, hag he c'hoar Charlotte a voe dugez-veur en he lec'h.

## Oberennoù arzel
* *Adelaide*, kantatenn gant Ludwig van Beethoven (opus 46, 1796) ar skrid gant Friedrich von Matthisson
* *[[Valses nobles et sentimentales|Adélaïde ou le langage des fleurs]]*, barrez gant Maurice Ravel
**[[Adélaïde (film)|Adélaïde]]*, ur film gant Jean-Daniel Simon

## Lec'hanvioù
Ul lec'hanv eo er broioù saoznek er stumm Adelaide.
Adelita

**Adelita** zo anv un dispac'herez vec'hikan a stourmas gant Pancho Villa e-pad Dispac'h 1910. Hervez lod e oa Altagracia Martínez hec'h anv gwir, hag e oa ur vaouez a renk uhel e Kêr Mec'hiko. Ar merc'hed all a rae evelti a veze graet *adelitas* anezho.

## Kanaouenn
Setu ur ganaouenn (corrido a vez graet eus ar seurt kanaouennoù) diwar-benn Adelita. Doareoù all zo, pe zo bet, dezhi.

*En lo alto de la abrupta serranía*
*acampado se encontraba un regimiento*
*y una musa que valiente los seguía*
*locamente enamorada del sargento.*

*Popular entre la tropa era Adelita*
*la mujer que el sargento idolatraba*
*y además de ser valiente era bonita*
*que hasta el mismo Coronel la respetaba.*

*Y se oía, que decía, aquel que tanto la quería:*

*Y si Adelita quisiera ser mi novia*
*y si Adelita fuera mi mujer*
*le compraría un vestido de seda*
*para llevarla a bailar al cuartel.*

*Y si Adelita se fuera con otro*
*la seguiría por tierra y por mar*
*si por mar en un buque de guerra*
*si por tierra en un tren militar.*

## Levrlennadur
* Eduardo López Cruz, *Lengua Larga, diccionario etimológico de la lengua popular mexicana*, embannadur kentañ 2004, ti-embann Editorial Librevía, San Luis Potosí, S.L.P, Mec'hiko

## Liamm diavaez
* Un adelita gwelet gant un arzour
Matseseg

Ur yezh banoek komzet e Perou ha Brazil eo ar **Matseseg**. Komzet eo gant un nebeud a viliadoù a dud e bann Yaquerana hag e stad Amazonas

## Fonologiezh

#### Vogalennoù

## Liamm diavaez
Ar matseseg en ''A Global Linguistic Database''.

## Daveoù

*Kneeland, Harriet. 1979. Lecciones para el aprendizaje del idioma mayoruna.‭ Documento de Trabajo, 14. Yarinacocha: Instituto Lingüístico de Verano. 250 p.
*Fields, Harriet L. 1983. "Matses literacy program."‭ Notes on Literacy 37: 8-15.
*Kneeland, Harriet. 1973. "La frase nominal relativa en mayoruna y su ambigüedad."‭ In Eugene E. Loos (ed.), Estudios panos 2, 53-105. Serie Lingüística Peruana, 11. Yarinacocha: Instituto Lingüístico de Verano.
Harar

E reter Etiopia emañ **Harar Jugol** ("Harar he mogerioù-kreñv"). Kavet e vez ar stummoù *Harrar*, *Hārer*, *Harer* ivez. *Adari* a reer anezhi e somalieg.

Lec'hiet eo e beg ur menez da 1 885 metr ha da 500 km eus Addis Abeba. Kêr-benn ar Stad-rannvro Harar eo. Pevare kêr santelañ an Islam eo.
Hervez brasjedadennoù ar *Central Statistical Agency of Ethiopia*  (Ajañs Kreiz Stadegoù Etiopia, CSA ; amhareg : የማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ) e oa 151 977 annezad en Harar e 2012.

Pinvidik eo istor Harar, a voe diazezet e-tro ar .

Town of Harar with Citywall.jpg|Kêr vogeriet Harar
Mosque in Harar, Ethiopia.jpg|Ur voskeenn en Harar
Devon (disheñvelout)

**Devon** zo un anv-lec'h saoznek, deuet eus anv pobl vrezhon an *[[Dumnonii]]*.

## Anv-lec'h
###### 
* Devon Meadows, Victoria, ur barrez sivil a 1 500 a dud en Aostralia

###### 
*Devon, ur gontelezh 
*ar stêr Devon (stêr saoz), e Nottinghamshire e Bro-Saoz.

###### 
*ar stêr Devon (Skos), e Glen Devon, e Clackmannanshire

###### 
* Devon (Alberta),
* Devon (Nova Scotia)
* Devon Island, e Nunavut

###### 
* Devon (Pennsylvania),
* Devon (Connecticut),

## Tud
 
Deuet eo anv anv da vout un anv-bihan, evit merc'hed kenkoulz hag evit paotred, e SUA dreist-holl. 
* Devon Aoki (Devon Edwenna Aoki, ganet e 1982), dougerez dilhad stadunanat a orin japanat
*Devon Murray (Devon Michael Murray, born 1988), an aktor iwerzhonat a c'hoari Seamus Finnigan er filmoù Harry Potter

## Loened
*Devon Rex, ur ouenn kizhier
* gouennoù deñved
**Devon Closewool 
**Devon Longwoolled
* gouennoù saout:
** North Devon cattle, (pe *Devon, Red Devon* pe *Devon Ruby*), saout ruz eus Devon, Somerset ha Kernev-Veur
** South Devon cattle, saout melen-gell
Acheville

**Acheville** a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
* Brezel-bed kentañ: e 1920 e voe roet ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun .
## Monumantoù ha traoù heverk


File:Acheville01.JPG|Iliz Acheville
File:Monumentacheville2.JPG|Mein-kañv ar re varv


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2011


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006
  bar:2011 text:2011
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 198
  bar:1800 from:0 till: 177
  bar:1806 from:0 till: 207
  bar:1821 from:0 till: 224
  bar:1831 from:0 till: 305
  bar:1836 from:0 till: 296
  bar:1841 from:0 till: 287
  bar:1846 from:0 till: 268
  bar:1851 from:0 till: 235
  bar:1856 from:0 till: 247
  bar:1861 from:0 till: 273
  bar:1866 from:0 till: 296
  bar:1872 from:0 till: 304
  bar:1876 from:0 till: 300
  bar:1881 from:0 till: 312
  bar:1886 from:0 till: 300
  bar:1891 from:0 till: 300
  bar:1896 from:0 till: 344
  bar:1901 from:0 till: 348
  bar:1906 from:0 till: 369
  bar:1911 from:0 till: 408
  bar:1921 from:0 till: 242
  bar:1926 from:0 till: 282
  bar:1931 from:0 till: 273
  bar:1936 from:0 till: 295
  bar:1946 from:0 till: 289
  bar:1954 from:0 till: 274
  bar:1962 from:0 till: 275
  bar:1968 from:0 till: 290
  bar:1975 from:0 till: 313
  bar:1982 from:0 till: 399
  bar:1990 from:0 till: 438
  bar:1999 from:0 till: 457
  bar:2006 from:0 till: 583
  bar:2011 from:0 till: 624



## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Carency

**Carency** zo ur gumun e departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
### 
Capture of Carency aftermath 1915 1.jpg|Bourc'h Carency distrujet ha korfoù marv soudarded c'hall
* Brezel-bed kentañ : distrujet e voe Carency kerkent ha deroù eil Emgann an Artois (9 Mae –25 Even 1915) ; roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun d'an 10 a viz Eost 1920.

## Emdroadur ar boblañs 1793-2020

## Tud
* François Faber, bet trec'h e Tro Bro-C'hall e 1909, zo marvet d'an 9 a viz Mae 1915 e Carency en Emgann an Artois. 

## Dave ha notennoù
Mirouriezh

**Mirouriezh** a vez graet eus ur sevenadurezh, sokial, ha preder politikel hag ideologiezh hag a glask brudañ ha gwareziñ an hengounioù an ensavadurioù, emglevioù sokial, ha talvoudegezhioù. Diazez ar mirouriezh a zo disheñvel hervez ar sevenadur ha sevenadurezh lec'h ma c'han. Er Sevenadurezh kornôgel, hervez ar mare hag ar vro, ar virouriezh a glask brudañ ha gwareziñ a-bep seurt stern evel ar familh nukleel, ar relijion aozet, an arme, ar Stad-nasion, ar Gwir perc'henniñ, ar rule of law, aristokratelezh, hag an unpenniezh. 

Edmund Burke, ur politikour iwerzhonat-saoz eus an  hag a oa enebet ouzh an Dispac'h gall met a oa savet a-du gant ar Reveulzi Amerikan, a vez laret da vezañ bet unan eus hendadoù ar virouriezh ganet er bloavezhioù 1790, gant ar politikour Savoyar Joseph de Maistre. Ar c'hentañ wech ma voe kaoz eus mirouriezh en ur c'henarroud politikel a oa bet e 1818 gant François-René de Chateaubriand e-kerzh mare restaorasion ar re Bourbons hag a oa bet ur c'hlask distreiñ d'ar sternioù kevredigezhel hag a oa bet a-raok an Dispac'h gall.

Ar virouriezh a zo lies-tre ha liammet ouzh kenarroudoù lec'hel, hervez an hengounioù ha pobloù. Setu penaos al luskadoù mirour eus lodennoù disheñvel eus ar bed a c'hall bezañ enebet o tifenn o sevenadurezh hag hengounioù dezho.  Unan eus an teir idologiezh bennañ eo ar virouriezh gant ar frankizouriezh hag ar sokialouriezh, e-touez ar broioù dre ar bed. Evel en Hungaria, India, Iran, Israel, Italia, Japan, Polonia, Rusia, Singapour, ha Korea ar Su. En un doare istorel eo liammet ar virouriezh ouzh an tu-dehoù, an droienn a zo bet implijet evit ober anv eus ideologiezhoù lies-tre. Ar virouriezh a c'hall bezañ libertarian pe aotrouniek, poblelour pe begenour, araokour pe kilstourm, klouar pe eus ar pellañ. 
## Notennoù ha daveoù
Cerdanya

**Cerdanya** (hervez an anv katalanek, *Ceritania* e latin), *Cerdaña* e spagnoleg, *Cerdagne* e galleg ha *Cerdanha* en okitaneg, zo un draoñienn e reter ar Pireneoù hag ur vroig istorel eus Katalonia, dezhi ur gorread a 1086,07 km², rannet etre Spagn ha Bro-C'hall : 50,3 % eus ar gorread a zo gant Spagn, ha 49,7 % gant Bro-C'hall.

## Istor
Betek 1375 e oa unan eus kontelezhioù Katalonia hag a voe staget neuze ouzh rouantelezh Aragon, a emunanas gant rouantelezh Kastilha d'ober rouantelezh Spagn.

E 1659, dre Feur-emglev ar Pireneoù, e voe rannet Cerdanya etre rouantelezhioù Spagn ha Bro-C'hall. 

Emañ bepred al lodenn norzh (*[[Alta Cerdanya]]*) e-barzh ar Republik C'hall (26 kumun), tra m'emañ al lodenn greisteiz (*[[Baixa Cerdanya]]*) e kumuniezh emren Katalonia, e Spagn, ul lodenn anezhi e proviñs Lleida, ar peurrest e proviñs Girona. 

## Douaroniezh
Un draoñienn ledan eo Cerdanya, ma red ar Segre, unan eus adstêrioù an Ebre. 

Puigcerdà gant 8 802 a dud, war lez an harzoù, tre dirak Guingueta d'Ix, en tu all, 1 311 a dud, a ya d'ober ar bodad kêrioù brasañ.
Stag ouzh stad Spagn eo kêr Llívia ivez daoust m'emañ enklozet e-kreiz kumunioù gall.

Ar menezioù uhelañ eo
*Carlit, 2 921 m
*Puigmal, 2 909 m

## Poblañs
26 500 a dud a oa e 2001. Gant 24 annezad dre km² eo ar c'hornad nebeutañ tudet en Europa ar c'hornôg. 53,4 % e Baixa Cerdania (Spagn) ha 46,6 % en Alta Cerdanya ( Bro-C'hall). 

## Gwelout
Pep a bennad zo diwar-benn div rann Cerdanya 
**[[Alta Cerdanya]] *
**[[Baixa Cerdanya]] *

## Liamm diavaez
*Turisme Cerdanya
*La Cerdagne, e galleg
Jorj Kadoudal (chouan)

**Jorj Kadoudal** (Brec'h, 1añ a viz Genver 1771 – Pariz, 25 a viz Mezheven 1804) a oa ur jeneral chouan a voe dibennet gant Napoleone Buonaparte. Stourm a reas a-du gant ar relijion gristen hag ar roue a-enep ar Stad republikan c'hall.

## Buhez
Ganet eo bet e Kerleano, e Brec'h d'ar mare hag en Alre hiziv, e ti e dad a oa miliner. E studioù a reas e skol Sant Iwan Gwened. Komis-noter e teuas da vout, goude m'en doa soñjet mont da veleg pe da voraer

Dibennet e voe e Pariz e 1804.

## Levrlennadur
* *Procès contre Georges Cadoudal, Pichegru et autres – compte-rendus recueillis par des sténographes*, Archives historiques du ministère de la Guerre.
* Jean-Julien Savary, *Guerres des Vendées et des chouans contre la république française*, Paris, 1824-1827 (6 levrenn).
* Georges de Cadoudal, *Georges Cadoudal et la chouannerie*, Paris : Plon, 1887.
* Léon Dubreuil, *Histoire des insurrections de l'Ouest*, Paris : Éditions Rieder, 1929 (2 levrenn).
* G. Lenotre, *Georges Cadoudal*, Paris : Éditions Grasset, 1929, adembannet gant embannadurioù Archéos, 2012.
* G. Lenotre, *La conspiration de Cadoudal*, Paris : Flammarion, 1934.
* Commandant Henry Lachouque & Jacques Arna, *Cadoudal et les Chouans*, Amiot-Dumont, 1951
* Jean de La Varende, *Cadoudal*, Paris : Éditions françaises d'Amsterdam, 1952.
* René de Castries, *la Conspiration de Cadoudal*, Éditions Del Duca, 1964.
* Philippe Roussel, *De Cadoudal à Frotté. La Chouannerie de 1792 à 1800*, Paris : Éditions de la Seule France, 1968.
* Jean-François Chiappe, *Georges Cadoudal ou la Liberté*, Librairie Académique Perrin, 1971.
* Jean Rieux, *La Chouannerie sur les pas de Cadoudal*, Quimper : Nature et Bretagne, 1976. Adembannet e 1985 gant *Éditions Artra*.
* Anne Bernet, *Les Grandes Heures de la chouannerie*, Paris : Perrin, 1993.
* Patrick Huchet, *Georges Cadoudal et les Chouans*, Embannadurioù Ouest-France, Roazhon 1997.
* Anne Bernet, *Histoire générale de la chouannerie*, Paris : Perrin, 2000.
* J. Rouget de l'Isle, *Historique et mémoires de Quiberon*.

## Liammoù diavaez
* ''Encyclopædia  Britannica'' 1911
* Eskopti Gwened
Jorj Kadoudal (soner)

**Jorj Kadoudal** (Magor, 6 Gouere 1929 - Karaez, 13 Mezheven 2021) a oa ur soner binioù hag a sone gant Étienne Rivoallan er festoù-noz e dibenn ar bloavezhioù 1950 hag e penn-kentañ ar bloavezhioù 1960. Pa zimezas ez eas da chom da Vrenniliz da vagañ deñved.
Peder gwech ez eas ar maout gantañ e Kampionad ar sonerien daou-ha-daou, e Gourin, eus 1958 da 1961.

An ton plin a sone gant Étienne, anvet ganto *Plin Boulvria* an hini zo bet adkemeret gant Alan Stivell da sevel "Pop-plinn".

E 2008 e oa Jorj o vanifestiñ gant e vinioù, hag eñ 79 vloaz, evit derc'hel ospital Karaez.

Kolier an Erminig a voe deroet dezhañ en Oriant e 2018.

## Liammoù diavaez
*''Ouest-France'', 03 GOU 2009
## Notennoù
Keriti

Div **Geriti** zo e Breizh:
*Keriti-Pempoull, ur gumun gozh a zo bremañ e Pempoull, e Goueloù,
*Keriti-Penmarc'h, ur porzh eus kumun Penmarc'h, er Vro-Vigoudenn, dirak Keloù Penmarc'h.
Stad-rannvro Harar

**Harar**, anvet **Stad-rannvro ar bobl [[harari]]** ivez, zo unan eus 9 rann velestradurel (*[[kellel]]*) Etiopia. 311 km² eo gorread ar c'hellel-se hag Harar eo e bennlec'h. 

An Oromoed a ya d'ober 52,3% eus poblañs ar Stad-rannvro, an Amharaed 32,6%, an Hararied 7,1% hag ar c'hGurageed (3,2%). An hararieg eo yezh ofisiel ar stad-rannvro-se. 
ortodoks etiopian eo 48,5% eus ar boblañs, 44,6% zo muzulman, 6,1% protestant ha 0,49% katolik.

## Notennoù
Pleuveur

**Pleuveur** zo un anv-lec'h brezhonek, deuet diwar ur stumm brezhonek kozh, "Ploe" + "meur". Anaout a reer:
*Pleuveur-Gaoter
*Pleuveur-Bodoù.

A-hend-all e ranker menegiñ adstummoù:
*Ploveur, er Vro-Vigoudenn
*Plañvour, met homañ, ne seblant ket kar dezho.

## Doue Pleuveur
Kaoz a vez eus *Doue Pleuveur*, en droienn *trist evel Doue Pleuveur... pa n’en devez bet 'met yod-kerc’h d’e goan*. 

## Pennad kar
*Pleuvihan.
## Notennoù
Alta Cerdanya

**Alta Cerdanya** (“Cerdanya Uhel") eo al lodenn eus Cerdanya, a oa aet gant ar roue gall, war-lerc'h Feur-emglev ar Pireneoù e 1660, a zo chomet er stad c'hall, hag a zo hiziv e departamant ar Pyrénées Orientales. *Cerdagne*, a vez lavaret anezhi gant ar c'hallegerien, evel pa ne vije nemeti, pe *Cerdagne française*, evel pa ne vije ket eus ar c'hatalaneg.
Baixa Cerdanya

**Baixa Cerdanya**, pe *Cerdanya Izel*, eo anv al lodenn eus Cerdanya a zo chomet er stad spagnol goude Feur-emglev ar Pireneoù e 1659. Puigcerdà eo ar pennlec'h.
Rocaforte

**Rocaforte** (*Roc'h kreñv*) zo ur gêriadenn e Navarra (Spagn), 40,5&nbsp;km eus Pamplona. Er Grennamzer e oa anvet **Sangüesa la Vieja**. Eno e oa kreñvlec'h orin kêr Sangüesa, a zo 1,4&nbsp;km alese.

Ganti e veze difennet harzoù Rouantelezh Navarra en Xvet hag XIvet kantved. Distrujet e voe ar c'hastell e 1516 da vare aloubadeg Navarra.
## Poblañs

Etre 1858 ha 1960 e oa war-dro 200 a dud. En 1992 ne oa ken met 58 annezad.

## Monumantoù
***Iliz Santa María**, doare gotek dezhi.
*** Peniti San Bartolomé** er biz da Rocaforte, war-zu ar menez. Hervez ar vojenn e oa bet sant Frañsez a Asiz o chom eno en 1513, war e hent da Sant Jakez an Turki, deuet da vout kentañ lec'h-diazez menec'h Urzh Sant Frañsez e ledenez Iberia .
***Ar c'hastell**, pintet war an uhel. Savet e voe da vare ar Reconquista (an adc'hounidigezh), ha ken pouezus e oa evel hini Ujué. Chom a ra un toullad mein.

## Pennadoù kar
* Zangoza
* Gabarderal

## Liammoù
*https://web.archive.org/web/20090918145705/http://www.mispueblos.es/navarra/navarra/rocaforte/
*  Rocaforte.
Dennis Gansel

**Dennis Gansel**, ganet d'ar 4 a viz Here 1973 e Hannover, zo ur filmaozer hag ur skrivagner senario alaman.

## Buhez hag oberoù
Etre 1987 ha 1993 e voe Gansel war ar studi en Tellkampfshule en Hannover, a echuas gant an Abitur (ar vachelouriezh alaman). Er bloavezhioù 1993 betek 1995 e reas e goñje nannsoudard. Eus 1994 betek 2000 e voe war ar studi e Skol-Uhel ar Skinwel hag ar Sinema e München. 

Ar film berr *The Wrong Trip* a voe e film kentañ er bloavezh 1995. E 1999 e leurennias e film hir kentañ, *[[Das Phantom]]*, a zo anezhañ ur thriller politikel en-dro d'an RAF gant Jürgen Vogel er roll pennañ, hini un enklasker polis. Dikouezet e voe ar film er skinwel e 2000, hag en-tu-hont d'an dasson bras-meurbet a gavas er c'hazetennoù e voe loreet gant tri Adolf-Grimme-Preis zoken. E gammed kentañ a reas er sinema e 2001 gant *[[Mädchen, Mädchen]]*.

Er bloavezh 2008 e teuas e film *[[Die Welle]]* er-maez e salioù sinema Alamagn. Diskouezet e voe ar film er Sundance Film Festival 2008 er rummad "World Cinema&nbsp;– Dramatic" met trec'het e voe gant degasadenn ar Svedad Jens Jonsson, "Ping-pongkingen". Gounit a reas an Deutscher Filmpreis en arem er rummad gwellañ film hir alaman avat.

## Filmadurezh
* 1995 : The Wrong Trip *(film berr)*
* 1996 : Living Dead *(film berr)*
* 1998 : Im Auftrag des Herren *(film berr)*
* 1999 : Das Phantom *(evit ar skinwel)*
* 2001 : Mädchen, Mädchen
* 2004 : Napola – Elite für den Führer
* 2008 : Die Welle

## Enorioù
* Bayerischer Filmpreis 2005 evit *[[Napola]]*
* Bundesfilmpreis 2003 ar gwellañ senario nann filmet evit "NAPOLA – Elite für den Führer"
* Adolf-Grimme-Preis evit "Das Phantom"
* Deutscher Filmpreis 2008 en arem evit "Die Welle" (rummad ar gwellañ film hir)

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn Dennis Gansel
*  Fichenn Dennis Gansel e-barzh an IMDb
Aragón (stêr)

Ar stêr **Aragon** (*río Aragón* e spagnoleg hag en aragoneg, *Aragoi* en euskareg) zo ur stêr eus ar re vrasañ e dourva an Ebro, war e lez kleiz. Eieniñ a ra e traonienn Astun, er Pireneoù, 2 050 m dreist live ar mor. 195 km zo dezhi.

Diskenn a ra eus ar menez a-hed ar saonenn, anvet Valle del Aragón. Treuziñ a ra kêr Jaca ha kemberiñ gant an Ebro e Milagro, e Nafarroa. 

Ar stêrioù Arga hag Irati eo hec'h adstêrioù war he lez dehoù.
Milagro (Nafarroa)

**Ur pennad [[Milagro]], [[Milagros]], zo ivez.*


**Milagro** zo ur gumun, e Nafarroa, e kember an Ebro hag ar stêr Aragon. 3 053 annezad a oa o vevañ enni e 2006.

## Istor
Fuzuilhet e voe 78 den e-pad Brezel Spagn, etre an 22 a viz Gouhere 1936 ha Mae 1937.

## Skeudennoù

Image-Monte Alto2. Milagro. Navarra. Spanien.jpg|Tachenn energiezh heol
Image-Monte Alto3. Milagro. Navarra. Spanien.jpg|Tachenn energiezh heol
Jardín fantástico1. Milagro. Navarra. Spanien.jpg|Liorzh ar Marvailhoù e Milagro
Jardín fantástico2. Milagro. Navarra. Spanien.jpg|Liorzh ar Marvailhoù e Milagro
Image-Jardín fantástico3. Milagro. Navarra. Spanien.jpg|Liorzh ar Marvailhoù e Milagro
Image-Jardín fantástico4. Milagro. Navarra. Spanien.jpg|Liorzh ar Marvailhoù e Milagro
Milagro

**Milagro**, un anv spagnolek a denn d'ar relijion, **milagros** el liester, a zo: 
* ar ger *[[burzhud]]* e spagnoleg, 
* un anv-lec'h. 

## Lec'hanvadurezh
### 
* ar stêr **[[Milagro (stêr Spagn)]]**, e menezioù Toledo, e Spagn;
* ur gumun **[[Milagro (Nafarroa)|Milagro]]**, e Nafarroa;

### [[Kreisteizamerika]]
* ur gêr en Arc'hantina **[[Milagro (La Rioja)|Milagro]]**, e departamant General Ocampo e proviñs La Rioja;
* an **[[distrig El Milagro]]** e proviñs Utcubamba e departamant Amazonas e Perou.

#### 
* ur gêr, **Milagro**, pe **[[San Francisco de Milagro]]**, en Ecuador;
* ar stêr Milagro (stêr Ecuador), a dremen dre *San Francisco de Milagro*

## Milagros

Lec'hioù all zo ivez hag a zo anvet Milagros (*burzhudoù*).
* kumun **[[Milagros (Burgos)|Milagros]]**, e proviñs Burgos;
* kumun Milagros, Masbate, er Filipinez.

## Milagros, anv-bihan

Un anv-bihan eo ivez **Milagros**, n'eo ket diwar anv *El Señor de los Milagros* (Aotrou ar Burzhudoù), anv ar C'hrist en ilizoù zo, met hini *Nuestra Señora de los Miraglos* (Itron Varia ar Burzhudoù), ha ne vez roet nemet d'ar merc'hed . Gallout a reer keñveriañ gant anvioù all el liester roet evel anvioù-bihan d'ar merc'hed, evel Dolores, ha Mercedes. 

### Tud

* Milagros Leal (1902-1975), aktourez spagnol.
* Milagros Ortiz Bosch, politikourez dominikan
* Milagro Sala, politikourez arc'hantinat, e penn an Organización Barrial Tupac Amaru.
* Milagros Schmoll, dougerez dilhad arc'hantinat a orin alaman
Bleaz

**Bleaz** a zo
*ur gêr e Bro-C'hall, war lez al Liger: Bleaz, a zo *Blois* e galleg;
*un anv-bihan, diwar *Blaise* e galleg: Bleaz.

Mesket e vije bet an anv gant ar ger *[[Bleiz (disheñvelout)|bleiz]]*:
*en anv Charlez Bleaz, anvet a-wechoù *Charlez ar Bleiz*;
*en anv-lec'h *Ti-Bleiz*, pe *Ti-Bleaz*, pe *Ti-Blaise*, e Lennon e kanton Pleiben (Kerne).
Sangüesa

**Sangüesa** zo un anv spagnolek:
*hag a dalv kement ha flamboezenn, 
**Sangüesa*, ur gêr eus Nafarroa, Zangoza en euskareg.
Bengal

**Bengal** (বঙ্গ *Bôngo*, বাংলা *Bangla*, বঙ্গদেশ *Bôngodesh* pe বাংলাদেশ *Bangladesh* e banglaeg) zo ur vro istorel eus kreisteiz Azia, rannet bremañ etre Bangladesh er reter ha stad Kornôg Bengal er c’hornôg, en India. Rannet e voe ar vro e 1947 etre India ha Reter Pakistan, zo deuet da vezañ Bangladesh abaoe.

Emañ Bengal war ribl Pleg-mor Bengal, en hanternoz anezhañ. Ar Ganga hag ar Brahmaputra eo ar stêrioù pennañ a dreuz ar vro ha stummañ a reont aberioù bras-divent.

Banglaeg (বাংলা *Bangla*) eo ar yezh a vez kaozeet gant an darn vrasañ eus an dud enni. 

Gant ouzhpenn 900 annezad dre km² eo unan eus ar c'hornadoù muiañ tudet er bed. Paour-kenañ eo Bengal ha war ar maez e vev an darn vrasañ eus an dud, daoust ma kaver kêrioù bras-divent, evel Kolkata en India ha Dhaka e Bangladesh. Izel eo an douaroù : 10 m a-us live ar mor d’ar muiañ, en darn vrasañ eus ar vro. Gant se e c’haller soñjal e vo beuzet tammoù bras eus an arvor er bloavezhioù zo o tont, gant live ar mor o sevel da-heul tommadur an hin.

Hindouegezh hag islam eo an div relijion vras a gaver er vro : an darn vrasañ eus tud Kornôg Bengal zo Hindoued hag ar braz eus annezidi Bangladesh zo Muzulmiz. Abaoe kantvedoù e kaver un troc’h evel-se etre an div relijion eno met kreñvaet e oa bet ar rann etre an div lodenn eus ar vro e 1947 pa oa bet dispartiet ar c’hornôg, a chome en India, diouzh ar reter, a yae da ober lodenn reter Pakistan.

## Liammoù diavaez

* Banglapedia

* http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/shepherd/india_shepherd_1923.jpg 
* http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/india1760_1905.jpg
Llívia

**Llívia** zo ur gumun e Cerdanya, e Pireneoù Katalonia. Eviti da vout enklozet e departamant gall ar Pyrénées-Orientales emañ e Spagn, e proviñs Girona, e Katalonia.


Localización de Llívia - Gerona.png|
Localització de l'Alta Cerdanya als Pirineus Orientals.svg|

## Anvioù
Meur a anv he deus bet a-hed ar c'hantvedoù.
* *Cere / Ilibikain / Lybica / Lybisoca /* a-raok ar donedigezh ar Romaned
* *Iulia Lybica* en amzer ar Romaned
* *Castrum Libyae* er 
* *Medinet el Bab* ("Kêr an Nor") en amzer an Arabed
* *Libia* eus an <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">IX</span><small><sup>vet</sup></small> d'ar 
* *Llívia* bremañ
Dont a ra an anv eus hini Livia, gwreg an impalaer roman Augustus.

## Istor
;Ragistor
Hervez an dihelloù ez eo e Llívia edo an tolpad tud koshañ anavezet e Cerdanya, e dibenn Oadvezh an Arem.

Levezonoù iberek da gentañ, romanek da c'houde, a voe war ar boblañs. 
;E dalc'h ar Romaned
Kêr-benn ar *Pagus Liviensis* e oa gwechall.

Kêr-benn Cerdanya e voe goude, e-pad meur a gantved, a-raok na voe kemeret he lec'h gant Puigcerdà er Grennamzer.

## Douaroniezh
* Gorread : 12,93 km².
* Uhelder : 1 224 m a-us live ar mor.
* Poblañs : 1 504 den (2021)
* Stankter ar boblañs : 116 den/km²
Er gumun emañ, ouzhpenn kêrig Llívia, kêriadennoù Gorguja ha Cereja, an tiez anvet *Gorguja Petita*, *Mas de Travis*, ha *Mas Jonquer*, hag iliz Sant Guillem de la Prada.

## Gevellerezh
Gevelet eo Llívia gant Boèr, e departamant al Lot-et-Garonne.


Llívia panoràmica.jpg|Llívia hag an trowardroioù


Llívia paisatge.jpg|Traoñienn Cerdanya gant kêrig Llívia en diadreñv
Escudo de Llívia.svg|[[Ardamezouriezh|Ardamezioù Llívia
Llívia carrer.jpg|Ur straed e Llívia


## Liammoù diavaez

*  ''Ajuntament de Llívia''
*  Monumantoù Llívia
*  ''The bordermarkers of Livia''
*  ''Livia, enclave espagnole en France''
*  ''Forteresse de Llívia'' 
*  Istor Rousilhon
Duos habet et bene pendentes

**Duos habet et bene pendentes!** (*Div en deus, hag istribilhet mat !*) zo ur frazenn latin a vije lavaret a-hervez pa veze kurunennet ar pab, war-lerc'h istor ar babez Janed, a wilioudas a greiz-holl dirak an holl en IXvet kantved, war-dro 855 hervez ar vojenn. 

Lakaet e veze ar pab da azezañ war ur gador-doull ha mont a rae un diagon da balvata da welout hag-eñ ne oa ket ur vaouez. Goude graet e labour e youc'he *Duos habet et bene pendentes*. Ha kor ar gardinaled da eilgeriañ: 
*" [[Deo gratias]] "* .

N'ouzer ket peseurt kred reiñ d'ar vojenn, na pegement a wirionez zo e-barzh.

## Unan zo trawalc'h
Un astenn zo d'an istor.
Bet e vije c'hoarvezet d'un danvez-pab bout rangouilh. Ha d'an diagon youc'hal : *"Est unus".* Respontet e vije bet : *"Sufficit".* 
Hervez ur vojenn all e lavare an diagon, pe ar c'hardinal dastorner: "Est nullius" (Ne dalv ket). Hag eilgeriet e vije bet: *Doue da ziwallo*. 
Brezelioù ha morlaeron a vije bet kaoz da zigresk an niver naturel. 

## Liammoù diavaez
* Pennad istorel
* Pennad fent lennegel

## Notennoù
Ger

**Ger** eo ar ger brezhonek *ger*, gwelout Ger (yezhoniezh).

Ar ger evit yourt eo er yezhoù mongolek.

## Anvioù-lec'h
*Ger, ur gumun e departamant Manche

Anv meur a lec'h er Pireneoù eo :
*Gèr, ur gumun e Bearn
*Gèr, ur gumun e departamant Pireneoù-Uhel
*Ger, ur gumun e Cerdanya e Katalonia
* ur stêr e bro-Comenge
* Pikern ar Ger e Bearn
Loire (departamant)

Al **Loire** (*Lêre* en arpitaneg, *Léger* en okitaneg) zo un departamant, e reter kreiz Bro-C'hall, er rannvro Arvern Ron-Alpoù. Dont a ra e anv eus hini ar stêr a dremen drezañ, al Liger anvet *Loire* e galleg. Saint-Étienne eo ar penn-kêr anezhañ. Al lodenn gornaoueg hag al lodenn su a zo en Okitania.

## Istor
Krouet e voe en 1793, goude dispennet departamant ar Rhône-et-Loire d'ober daou zepartamant: hini al *Loire* ha hini ar Rhône (departamant). Al lodenn greiz anezhañ eo ar Forez, ur gontelezh kozh.

## Arondisamantoù al Loire
* Montbrison
* Roanne
* Saint-Étienne

## Gwelet ivez
* Liger

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)

## Daveoù ha notennoù
Jennifer Ulrich

**Jennifer Ulrich**, ganet d'an 18 a viz Here 1984 e Berlin, a zo un aktourez alaman. Emañ o vevañ gant ar filmaozer Dennis Gansel (Die Welle).

## Oberoù
E 2001 e oa 17 vloaz Ulrich pa voe gwelet evit ar wezh kentañ er sinema er film *"Große Mädchen weinen nicht"* aozet gant Maria von Heland. Goude se e kemeras perzh er film Elementarteilchen, hag en un film diwar-benn ur gwallzarvoud atomel faltaziet Die Wolke. Da-heul e voe gwelet er skinwel e-barzh *Polizeiruf 110* (el lodenn *"Verstoßen"*) ha *Soko Leipzig* (2005), hag ivez er he roll a-bouez er film Die Welle e-kichen Jürgen Vogel. 

Emañ Jenifer Ulrich o chom e Berlin.

## Filmadurezh (dibab)

* 2002 *Befreite Zone*, *film sinema*
* 2003 *Berlin, eine Stadt sucht den Mörder*, filmaozer : Urs Egger
* 2004: Klassenfahrt – Geknutscht wird immer *(film skinwel)*
* 2005: Elementarteilchen
* 2006: Die Wolke
* 2006: Zwei zum Fressen gern
* 2007: Lauf der Dinge
* 2008: Die Welle
* 2008: H3 – Halloween Horror Hostel *(film skinwel)*
* 2009: Tatort: Familienaufstellung

## Weblinks
*  Jennifer Ulrich en Internet Movie Database
Gaëtan Rondeau

**Gaëtan Rondeau**, ganet e Gorron (Mayenne) d'ar 7 Kerzu 1873 ha marvet d'an 10 Here 1971, zo bet maer Naoned. 

Alvokad e oa bet e Pariz (adalek 1896 betek 1900) hag e Naoned da c'houde (adalek 1900 betek 1906).

Sekretour-meur Naoned eo bet dindan ar vaered Paul-Émile Sarradin, Gabriel Guist'hau ha Paul Bellamy. 

Anvet e voe da vaer e-pad an Eil Brezel-bed, adalek miz Mae 1941 betek ma roas e zilez d'an 10 a viz Here 1942.

Sevel a reas a-enep diviz gouarnamant Vichy da droc'hañ Breizh e div lodenn ha lakaat Naoned en ur rannvro ma oa Anjev en he fenn, rak "Naoned eo kêr-benn Breizh koulz e-keñver istor, politikerezh hag ekonomiezh".

E-pad e respet maer, d'an 20 a viz Here 1941, e voe muntret Karl Hotz, an ofisour a oa e penn ar soudarded alaman el Liger-Atlantel, gant rezistanted. Evel dial e voe fuzuilhet 48 gouestlad, d'an 22 a viz Here, e Kastell-Briant (27 den), e Naoned (16) hag er Mont Valérien, e-kichen Pariz (5).
Moerbeke (Norzh)

**Moerbeke** en izelvroeg, anv ofisiel: *Morbecque*, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, er Westhoek hag e departamant Norzh.
## Istor
### kantved

* Brezel-bed kentañ: e bro an emgannoù edo **Moerbeke**;
* Eil Brezel-bed: savet e voe un diazlec'h bannañ fuc'helloù V1 e koadeg Nieppe d'an Alamaned; bombezet e voe d'an 6 a viz Meurzh 1944 gant ar *387th Bomb Group* eus Aerlu SUA.
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2006


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:4130
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 4054
  bar:1800 from:0 till: 4009
  bar:1806 from:0 till: 3952
  bar:1821 from:0 till: 3806
  bar:1831 from:0 till: 3979
  bar:1836 from:0 till: 4127
  bar:1841 from:0 till: 3975
  bar:1846 from:0 till: 3817
  bar:1851 from:0 till: 3816
  bar:1856 from:0 till: 3964
  bar:1861 from:0 till: 3733
  bar:1866 from:0 till: 3831
  bar:1872 from:0 till: 3836
  bar:1876 from:0 till: 3768
  bar:1881 from:0 till: 3547
  bar:1886 from:0 till: 3472
  bar:1891 from:0 till: 3342
  bar:1896 from:0 till: 3222
  bar:1901 from:0 till: 3179
  bar:1906 from:0 till: 3117
  bar:1911 from:0 till: 2966
  bar:1921 from:0 till: 2604
  bar:1926 from:0 till: 2514
  bar:1931 from:0 till: 2351
  bar:1936 from:0 till: 2281
  bar:1946 from:0 till: 2053
  bar:1954 from:0 till: 2036
  bar:1962 from:0 till: 2041
  bar:1968 from:0 till: 2116
  bar:1975 from:0 till: 2437
  bar:1982 from:0 till: 2577
  bar:1990 from:0 till: 2541
  bar:1999 from:0 till: 2669
  bar:2006 from:0 till: 2712
  


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Moerbeke

**Moerbeke** a c'hell bout:
* daou lec'h eus Flandrez Belgia: 
**Moerbeke (Geraardsbergen), ur gêriadenn eus proviñs Reter-Flandrez 
**Moerbeke (Waasland), ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez 
* ul lec'h eus Flandrez Frañs: 
**Moerbeke (Westhoek) (*Morbecque*), ur gumun eus departamant an Norzh.
* un den:
**Willem van Moerbeke, un eskob hag un den gouiziek flandrezat eus an XIIIvet Kantved.
Ur

**Ur** zo 
* un anv-lec'h
** Ur (kevandir), ar c'hentañ kevandir anavezet,
** Ur (Mezopotamia), ur gêr c'halloudek e Mezopotamia war-dro an III milved, kêr c'henidik Abraham hervez ar Bibl
** Ur (Cerdanya), ur gumun en Alta Cerdanya,
* ur ger-mell brezhonek: **''ur** banne dour*
* ur ger [[euskarek]], *'ur''', a dalv kement ha dour.
* ur berradur evit an urdu, yezh eus Pakistan

## UR
E meur a yezh a-hend-all e kaver UR evel berranv.
* evit Union républicaine
* evit Uri, kanton suis
Ur (Cerdanya)

**Ur** zo ur gumun eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées Orientales. Un 300 a dud bennak zo o chom eno.

## Poblañs
Porta (Cerdanya)

**Porta** zo ur gumun eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées Orientales. 

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Guingueta d'Ix

**Guingueta d'Ix** (*Bourg-Madame* e galleg ) zo ur gumun, 1 234 a dud enni (2009), eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées-Orientales, war lez an harzoù etre ar stadoù gall ha spagnol. Dirazi, en tu all, er mervent, emañ Puigcerdà. Er biz dezhi emañ Llívia, stag ouzh Baixa Cerdanya. 

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù