open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tau Ceti

**Tau Ceti** (τ Cet / τ Ceti) a zo ur steredenn meneget alies gant skrivagnerien skiant-faltazi peogwir eo tost tre ouzh an Heol dre he mas hag he renk spektrek. Paour e metaloù eo, avat, ar pezh a vihana he chañsoù da gaout plandennoù roc'hek. Keneil ebet a oa bet dizoloet war he zro.

Anvet e oa Tau Ceti **Durre Menthor** gwechall, eus an arabeg درر منثور *Al Durr' al-Manthur*, ar pezh a dalvez perlez strewek. Gant an daoulagad noazh eo gwelus e steredeg ar balum

## Kant ag asteroidennoù war-dro Tau Ceti

E 2004 en-deus diziloet ur strollad a steredoniourien saoz bleiniet gant Jane Greaves he-doa Tau Ceti dek gwech muioc'h ag asteroidennoù hag a steredennoù lostek eget an Heol. Ur blanedenn vartezeus a vefe neuse stoket a-blaen gant asteroidennoù an hevelep ment hag hini he-deus diouennet an dinosaored. An dra-se a laka da ziwirheñvel ez eus ur vuhez liesek war-dro Tau Ceti.

## Tau Ceti er Skiant-Faltazi

* E romantoù eus heuliad ar Robotoù hag an Diazezidigezh, gant Isaac Asimov eo Tau Ceti steredenn ar blanedenn Aurora
* E romant Ursula K. Le Guin *[[The Dispossessed]]* eo an blanedenn Urras o zreiñ war-dro Tau Ceti.

## Gwelet ivez

Roll ar steredennoù tostañ

## Liammoù diavaez

**(Saozneg)**Tau Ceti war Solstation.com
Queen Camel

**Queen Camel** a zo ur gêriadenn hag ur barrez lezennel, e bann Somerset ar Su e Somerset, e Bro-Saoz, e-kichen Yeovil. Hervez niveradeg 2001 e oa poblet gant 872 annezad.

Unan eus lec'hiadurioù posupl Emgann Camlann eo.
Emily Hobhouse

**Emily Hobhouse** a zo bet ganet e Liskeard, Kernev-Veur, e 1860. Brudet eo abalamour d'he stourmoù niverus, dreist-holl a-enep d'ar c'hampoù-bac'h e-pad brezel ar Boers.

Mervel a reas d'an 8 a viz Even 1926 e Londrez.
Charlez VII (Bro-C'hall)

**Charlez VII a Vro-C'hall** a voe roue Bro-C'hall eus 1422 da 1461 war-lerc'h e dad Charlez VI, aet da foll. Ganet e oa bet e Pariz e 1403 ha marvet e oa e Mehun-sur-Yèvre e 1461. Evel daofin dilezet hag evel roue en deus stourmet enep ar Saozon o doa kemeret ar galloud war lodenn vrasañ e rouantelezh ken e teuas da-benn skarzañ anezho kuit e 1453 ha dre-se en deus lakaet un termen da Vrezel Kant Vloaz. Lesanvet e oa bet "roue bihan Bourges" gant e eneberien.

## Buhez
E 1417 e resevas dugelezh ar Berri, met e tleas e 1418 mont kuit eus Pariz dindan gwask e eontr, Yann Dispount, dug Bourgogn, hemañ o klask tapout ar rouantelezh.
Dre feur-emglev Troyes (1420) e anavezas ar Rouanez Izabel Bavaria m'en doa ar roue saoz Herri V ar beli war ar rouantelezh gall hag e oa dishêret an daofin Charlez (mab chomet nemetañ Izabel ha Charles VI) war zigarez e vije ur bastard anezhañ.
Nac'hañ a reas Charlez ar feur-emlev hag e stalias e lez e kêr-benn e dugelezh,Bourges, e kreiz ar rouantelezh, evit ren ar brezel enep ar Saozon. Eno e embannas e 1418 bezañ lezroue pa oa e dad klañv-fall e benn.
E 1419 e asantas kaout un emglev gant Yann Dispont war ur pont e Montereau. An traoù a yeas ken trenk etre aotrounez an div gostezenn ma oe savetaet Charlez diouzh ar marv gant Tangi ar C'hastell hag e oe kontellet d'ar marv e eontr Yann, dug Bourgogn.

Kaset e voe eus Bourges da Reims gant Janed Ark da vezañ kurunennet eno.
War e lerc'h ez eas e vab Loeiz XI da roue.

## Eured ha bugale
Dimezet a reas e 1422 da  Mari Anjev (1404-1463), ha bugale o doe. 

Brudet eo e vestrez Agnès Sorel, met nebeutoc'h an hini a gemeras he lec'h e gwele ar roue, Antoinette de la Maignelais, a rankas mont da repuiñ da Vreizh war-lerc'h marv ar roue.

### Bugale
Digant Mari Anjev en doe:
* Loeiz (1423-1483), roue Bro-C'hall war-lerc'h e dad.
* Jean, marv-ganet d'an  19 a viz Gwengolo  1425.
* Radegonde, ganet e Chinon e 1428, marvet e  Teurgn e  1445, prometet en 1430 da Sigismund Aostria.
* Catherine, ganet war-dro 1431 pe 1432 ha marvet  en 1446, pried da Charlez an Her, neuze kont Charolais
* Jacques (1432-1437)
* Yolande (1434-1478) dimezet da Amedeo  a voe dug Savoia  en 1452. Pa varvas he fried e voe rejantez Savoia.
* Jeanne (1435-1482), dimezet  en 1452 da Jean II de Bourbon.
* Philippe (1436-1436)
* Marguerite (1437-1438)
* Jeanne (1438-1446) ;
* Marie ((1438-1439)
* Marie (1441-1441) ;
* Madalen (1443-1495), en 1462,
** dimezet da  Gaston Foix, priñs Viana ; rejantez Navarra adal 1479 betek 1494 .
* Charlez Bro-C'hall (1446-1472).

## Pennadoù kar
*Karl VII
Al Leslae

**Al Leslae** a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag en Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* Eieniñ a ra al Leñv el Leslae.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Le Leslay**, 1496; **Leleslay**, 1496; **Le Leslay**, 1535; **Le Leslé** ?, 1543
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas trizek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,16 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe d’an 21 a viz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel,    e Fosses-la-Ville e Belgia, soudard e oa en 70vet Rujumant Troadegiezh.
## Brezhoneg
* 45,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Leslay - Beaumanoir - AD22 - 16FI2331.jpg|Ar c'hastell.
Leslay église.jpg|An iliz katolik e penn-kentañ an .

* Kastell "Beaumanoir".
* Iliz katolik *Sant Sinforian*, 1896.
* Monumant ar re varv dirak ar vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Sevenadur
*Un darn eus ar film *[[Tess]]*, savet gant Roman Polanski, a zo bet troet el Leslae er bloaz 1978.
*Un darn eus ar film *[[Je suis le seigneur du château]]* (1989), savet gant Régis Wargnier, a zo bet troet el Leslae.
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* pajenn al Leslae war lec'hienn an etrekumuniezh
* al Leslae war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Lezardrev

**Lezardrev** (distaget : , , ) a zo ur gumun eus Breizh e Treger, hag e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.

## Douaroniezh
### Stêrioù
* War lez kleiz aber an Trev emañ Lezardrev.

### Kumunioù amezek

## Ardamezioù

## Anv
Eus "lez", "ar" ha "drev", lez-ar-drev, ar c'hastel tal an Trev.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 59 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,63 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 11 a viz Gouere 1944 e voe diskaret un nijerez *[[Supermarine Spitfire|Spitfire]]*, marilhet MJ454 ha kodet SH-?, eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) gant ar Flak e Lezardrev; mervel a reas he nijour, ur milour eus Zeland-Nevez; douaret e voe en *[[Hottot-les-Bagues]] War Cemetery*.
* Mervel a reas 35 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur soudard e 1957.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Brudet eo pont Lezardrev, savet dreist al Ledanoù. Nepell emañ Toull ar C'hwiled.
* Monumant ar re varv.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* Yann ar Minouz (1827-1892), saver kanaouennoù, ganet eno.
* Charlez Gwennou (1851-1915), skrivagner brezhonek, ganet eno.
### Tud liammet ouzh ar gumun
* Paol ar Flemm (1881-1984), sonaozour, a lavare bezañ gendik eus eno.
* Georges Brassens (1921-1981), kaner gallek hag en doa un ti er vro.
## Skeudennoù

Ile a bois 2 102005.jpg|Gwel eus Enez-Koad.
LézardrieuxPortEauProf.jpg|Ar porzh .
LézardrieuxPlace.jpg|An ti-kêr hag an iliz katolik.
Pont de Lézardrieux soir 2008.JPG|Pont Lezardrev.


## Liammoù diavaez

* Lezardrev war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Lokarn

**Lokarn** zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, etre Kallag ha Mêl-Karaez
## Douaroniezh

Chaos du Corong.JPG|Ar C'horonk.

* War lez ar C'horonk emañ Lokarn.
## Dezougen

Gare-Carnoet-Locarn-halte.JPG|An arsav-trenioù hag an ti-gar kozh.

* War al linenn hent-houarn Karaez Gwengamp         emañ Lokarn.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Quelen**, 1536; **Loc-Karn**, 1636; **Loccarn**, 1709; **Loc-Harn**, 1779.
## Ardamezioù
*Goudreustellet etre argant ha gul a zek pezh.*
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 88 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,99 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe  daou anezhe en Arsimont e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel, unan d’an 21 hag egile d’an 22, soudarded en 71vet Rujumant Troadegiezh e oant o-daou.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe ur c'horporal eus ar gumun d'an 4 a viz Gwengolo 1958 en Ouled Hellal.
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir de Quellenec.JPG|Ar peulvan.
Iliz Sant-Hern Lokarn.jpg|An iliz katolik e 2009.
253 Locarn Chapelle Sainte-Barbe.jpg|*Santez Barba*.
251 Locarn ND de Bleun.jpg|*Intron-Varia*.
245 Locarn.jpg|Ar monumant.

* Peulvan Kelenneg.
* Iliz katolik *Sant Hern*.
* Chapelioù *Santez Barba* hag *Intron-Varia ar Bleuñv*.
* Monumant ar re varv e kreiz ar vourc'h, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* Joseph Le Bihan, armerzhour ha kensaver Ensavadur Lokarn, e 1930.
* Jef Philippe, barzh, kaner ha skrivagner, e 1947. 
### Tud marvet eno
### Ardamezeg ar familhoù

## Mirdi
* Ti ar Glad.
## Tro-lavar
**Mat da vont da spontañ brini da Lokarn*: gwisket fall-euzhus.
## Traoù all
* Ensavadur Lokarn.
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lokarn war Geobreizh
* Ti ar Glad
## Notennoù ha daveoù
Lohueg

**Lohueg** a zo ur gumun eus Bro-Dreger e Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton Kallag.
## Douaroniezh
* E Lohueg emañ andon ar Stêr Aon.
* Kumunioù amazek : Plougraz; Logivi-Plougraz; Ar Chapel-Nevez; Kalanel; Plourac'h; Bolazeg.
## Armerzh

573 Lohuec Milin ar Stang.jpg|Mengleuz Milin ar Stang.

* Tennet e veze houarn eus an douar.
## Anv
* Diwar Lok hag an anv Yuzeg, priñs brezhon ha sant.
* Régis de Saint-Jouan (1990) : "**Locyuzec***, 1482;* **Lojuzec***, 1622;* **Lohuzec***, 1654*".
* Bernard Tanguy  (1992) : "**Locuzec***, 1458; 1477;* **Locyuzec***, 1482;* **Louezec***, 1543;* **Lohuzec***, 1649*".
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,89 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe  tri anezhe e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel e Maissin, ur soudard eus an 19vet Rujumant Troadegiezh hag e Rossignol daou soudard eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Allée couverte de Kernescop à Lohuec 02.JPG|An alez-toet.

* Liac'hven Kerneskob.

567 Lohuec.jpg|An iliz katolik.
Lohuec fontaine du bourg 1910.jpg|Ar feunteun.

* Iliz katolik *Sant Yuzeg*.
* Feunteun *Sant Yuzeg*.
* Maner Gwerneven.

570 Lohuec.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Annie Ebrel, genidik a Lohueg.
## Liammoù diavaez

*Lohueg war lec'hienn Geobreizh
## Daveennoù ha notennoù
Loskoed-ar-Mozon

Loscouët-sur-Meu - bourg.jpg|Ar bourk.

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Loskoed-ar-Mozon**.
## Douaroniezh
* War lez ar Mozon emañ Loskoed.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant daou gure, Le Marchand hag Eballard.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,92 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe e Maissin e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, soudard eoa en 19vet Rujumant Troadegiezh .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
*Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 30 a viz  Meurzh 1947 en ospital e Can Tho e Kochinsina er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 12,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Loscouët-sur-Meu - Église 01.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Luner*, bet treset gant Arthur Regnault.
* Monumant foran ar re varv dirak ar vered, luc’hskeudenn.
* Monumant katolik ar re varv en iliz, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Abd al-Qadir (Aljeria)

**‘Abd al-Qādir** (arabeg: **عبد القادر الجزائري** ; skrivet alies **Abdelkader** pe **Abd el-Kader**), bet ganet d'an 6 a viz Gwenholon 1808 en El Guetna, e-kichen Mascara, en Aljeria, ha marvet d'ar 24 a viz Mae 1883 e Damask (en Impalaeriezh otoman d'an ampoent), a oa un emir brezelour brogarour, ur skrivagner, ur barzh, ur prederour soufi.

Brudet eo evel penn milourel ar stourm eneptrevadennel ha krouer ar Stad aljerian. Penn a zalc'has ouzh armeoù Bro-C'hall e-pad pemzek vloaz, eus 1832 da 1847.

E 1860 e tifennas kristenien Siria.
Broc'h-fri-togn

Ar **broc'h-fri-togn** (*Arctonyx collaris*) a zo ur bronneg eus kerentiad ar mustelideged.

Krenndev eo e gorf (war-dro 70 cm), gell e vlevenn ha gwenn e c'houzoug. Tennañ a ra e fri da hini ar pemoc'h. Bihanoc'h eo eget ar broc'h ha kreñvoc'h eo skilfoù e bavioù a-raok. Gallout a ra bevañ 13 bloavezh en ur gwarezva.

E koadegoù glaviek gevred Azia e vev ar broc'h-fri-togn. Daoust dezhañ bezañ rummataet en urzhiad ar c'higdebrerien eo un hollzebrer. Debriñ a ra anevaled bihan, frouezh ha gwrizioù. Oberiant eo diouzh an noz dreist-holl.

## Isspesadoù

C'hwec'h isspesad a anavezer:

* *A. c. collaris* -- Sikkim, Bhoutan hag Assam
* *A. c. dictator* -- Thailand, Vietnam ha norzh Myanmar
* *A. c. hoevi* -- Sumatra
* *A. c. leucolaemus* -- Norzh Sina
* *A. c. albugularis* -- Su Sina
* *A. c. consul* -- Su Assam ha Myanmar

## Liammoù diavaez

ar broc'h-fri-togn
Trobarzhell

Un **drobarzhell**, pe c'hoazh un **adstramm** pe ur **beriferell** eo anv kement ardivink a c'hell bezañ kevreet ouzh un urzhiataer ha sturiet gantañ a-benn kreskiñ e varregezhioù. Peurvuiañ e ranker kaout ur stur trobarzhell, eleze ur meziant arbennik staliet war an urzhiataer hag a c'hall mont en-dro gant ar reizhiad korvoiñ azas, da sturiañ pep trobarzhell.

## Ar seurtoù trobarzhelloù
### Hervez an doare d'o staliañ
Trobarzhelloù diavaez ha diabarzh a zo. An trobarzhelloù diavaez zo ardivinkoù a vez luget ouzh an urzhiataerioù, dre ur porzh USB peurliesañ. An trobarzelloù diabarzh avat zo staliet e diabarzh an urzhiataerioù. E-mesk an trobarzhelloù diavaez emañ da skouer : ar voullerez, ar skanner, al logodenn, ar c'hlaouier, ar savenn liesarc'hwel bureveg, an unvez gwereañ, ar c'hamera, ar mikro, ha kement 'zo...
E-touez an trobarzhelloù diabarzh emañ : ar gartenn rouedad, ar gartenn kevregañ, ar porzh USB, ha kement 'zo...
### Hervez o implij
#### Trobarzhelloù enkerzh
A-drugarez dezhe e c'haller bouetañ an urzhiataerioù gant ditouroù ha reiñ urzhioù dezhe.


Cherry keyboard 105 keys.jpg|Klaouier
N64-controller-white.jpg|Dornell (*Joypad*)
The Arcade Turbo Joystick.jpg|Joystick

##### Trobarzhelloù bukañ

3-Tasten-Maus Microsoft.jpg|Logodenn
Logitech-trackball.jpg|Trackball
Pen Tablet.jpg|Tablezenn c'hrafek

##### Roadennoù niverel

Scanner-epson4870.jpg|Skanner
Canon HF10 front.jpg|Kameskop niverel
Nikon D50 body front.jpg|luc'hskeudennerez niverel
Creative.webcam.jpg|Webcam

##### Roadennoù son

Logitech-usb-speakers.jpg|Uhelgomzerioù

#### Trobarzhelloù ezkerzh
A-drugarez dezhe e c'heller gwelout ha klevout restroù.

Nuvola apps display.png|Diskweler
Gnome-dev-printer.svg|Moullerez
Nuvola apps arts.svg|uhelgomzerioù
Nuvola devices tv.svg|lugell skinwel


#### Trobarzhelloù mont-dont

Nuvola apps kdat.png|Lenner kasedigoù
Gnome-dev-floppy.svg|Lenner disketennoù
Nuvola devices cdrom unmount.svg|Lenner DVD-ROM pe CDrom
Gnome-dev-zipdisk.svg|Lenner ZIP

Nuvola devices modem.png|Modem
Nuvola devices tablet.png|skramm stekiñ
Nuvola apps kcmpci.png|kartenn rouedad


#### Trobarzhelloù sanailhañ

Gnome-dev-zipdisk.svg|Lenner ZIP
|Lenner bandennoù magnetek, ar bandennoù DAT implijet evit gwareziñ ar roadoù war ar rouedadoù peurgetket.
Gnome-dev-removable-usb.svg|alc'hwez USB (memor flash lem-laka)


## Emdroadur ster ar ger trobarzhell
Kent donedigezh an urzhiataerioù hiniennel, forzh peseurt ardivink luget ouzhpenn an teir elfenn diazez — ar gartenn vamm, ar c'hewerier hag ar memor labour (RAM, ROM, ha kement zo) — a veze sellet outañ evel un drobarzhell. Implij ledanoc'h-ledanañ an urzhiaterioù hiniennel en deus cheñchet termenadur an ardivinkoù diazez a ranker da gaout ha bremañ ne vez ket sellet ken ouzh ar c'hlaouieroù, an diskwelerioù, hag ouzh al logodennoù evel trobarzhelloù peurliesañ.

## Notennoù
Delta Pavonis

**Delta Pavonis** (δ Pav / δ Pavonis) a zo ur steredenn lec'hiet 19.9 bloavezh-gouloù diouzh an Douar. Ur steredenn c'horre eo, ar pezh a dalvez emañ o vont da baouez da deuziñ hidrojen heg e yelo buanig d'ur ramz ruz. Abalamour d'an dra-se ez eo un tammig skedusoc'h eget an Heol daoust ma'z eo klouaroc'h.

## Delta Pavonis er skiant-faltazi

*E hollved Dune eus Frank Herbert eo kaladan, planedenn-orin an dierniezh Atreid, trede planedenn Delta Pavonis.
*E romant eus Alastair Reynolds *[[Revelation Space]]* eo ar blanedenn Resurgam hag ar steredenn-neutron Hades un darn eus koskoriad Delta Pavonis.

## Liammoù diavaez

*Delta Pavonis war Solstation.com
Rocky George

**Rocky George** a oa bet ganet e 1965 e Culver City, Kalifornia.

*Ur soner gitar brudet evit bezañ bet gant Suicidal Tendencies adalek 1985 betek ar fin (1995) eo. Gant Fishbone emañ abaoe 2003.

*Brudet eo evit seniñ kalz gant ar varenn whammy ha gant an tapping (da skouer war "You Can't Bring Me Down"). 

*Gant gitaroù Ibanez e son.
 
*Unan eus ar sonerien du anavezetañ eo gant Jimi Hendrix, Tony MacAlpine ha Phil Lynott.
Gilbert du Motier de La Fayette

**Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, markiz la Fayette** a zo ganet d'an 6 a viz Gwengolo 1757 e kastell Chavaniac ha marvet d'an 20 a viz Mae 1834. Noblañs gall, kadour e oa ivez. Kemeret en doa perzh e Brezel dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika, o vezañ penn bagadoù stadunanat e meur a emgann evel Seziz Yorktown. Distroet e Bro-C'hall, deuet e oa da vezañ un dudenn diazez en Dispac'h Gall eus 1789 hag e Reveulzi Gouere 1830. Un haroz broadel eo deuet da vezañ en div vro. 

Milour ha politikour gall e oa.
Jean-Baptiste Colbert

**Jean-Baptiste Colbert** a zo ganet d'an 29 a viz Eost 1619 e Reims (Bro-C'hall) ha marvet d'an 6 a viz Gwenholon 1683 e Pariz (Bro-C'hall).

Ur politikour e oa ha maodiern e teuas da vezañ dindan ren Loeiz XIV. Bez e voe kontroller meur an arc'hant etre 1665 ha 1683, Sekretour Stad evit Ti ar Roue ha sekretour Stad d'ar morlu etre 1669 ha 1683.
Kregiñ a ra gant servij ar roue pa varv e zifenner Mazarin, boutañ a ra kreñv war ar roue Loeiz XIV a-benn dic'hrasiañ e kevezer Nicolas Fouquet. Enaouer ha difenner ur bolitikerezh ekonomikel emellour ha kenwerzherier (a vezo lesanvet colbertisme) reiñ a ra an tu d'ar c'henwerzh ha d'ar greanterezh da gemer nerzh er Frañs gant krouidigezh stalioù-labour ha monopoloù roueel, stadel.

Colbert a vez laret evel awenet gant mennozhioù Barthélemy de Laffemas, ekonomikour ha kuzulier Herri IV ; Laffemas en devoa roet lañs d'ar c'henwerzh trevadennel ha da greanterezh gwiadennoù, an daou skourr kenwerzh a zedenno Colbert kalz, gant mererezh an arc'hant foran pezh a lakao anezhañ da vezañ diaz d'ar rouantelezh c'hall.
Arabat meskañ anezhañ gant e vab Jean-Baptiste Colbert, markiz Seignelay
## Bugaleaj hag orinoù
Jean-Baptiste Colbert a voe ganet en ur familh kenwerzhourien ha bankourien pinvidik, poelladennerien hag uzulierien eus kêr Reims. Ar familh a noblañs izel a glaske bezañ anavezet evel hêr d'ur familh noblañs kozh ha brudet eus Bro Skos, ne voe ket kavet prouenn istorel anat ebet d'al lavarioù-se.
Jean-Baptiste Colbert, markiz Seignelay

**Jean-Baptiste** Antoine **Colbert, markiz Seignelay** ha Châteauneuf-sur-Cher, baron Lignières a zo ganet d'ar 1añ a viz Du 1651 ha marvet d'an 3 a viz Du 1690.

Ur politikour gall e oa. Mab Jean-Baptiste Colbert e oa
Abd al-Qadir

*Evit an emir aljerian, gwelet Abd al-Qadir (Aljeria)
*Evit ar cheikh soufi eus Iran, gwelet Abdul Qadir Jelani
*Evit ar broadelour palestinat, gwelet Abd al-Qadir al-Husayni
Erinome (loarenn)

**Erinome** (eus gresianeg Ερινομη) pe **Yaou XXV** a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2000. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Erinome, unan eus serc'hed Zeus.
Sully Prudhomme

**René Armand François Prudhomme**, ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1839 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 6 a viz Gwengolo 1907 e Châtenay-Malabry (Bro-C'hall), anavezetoc'h evel **Sully Prudhomme**, hervez e anv-pluenn, a oa ur barzh gallek ha gall. Kentañ Priz Nobel al Lennegezh a voe bet roet dezhañ e 1901.
Eudoxia

**Eudoxia** zo un anv-bihan gresianek, roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
* *Eudoxie* e galleg.

### IIvet kantved

## Tud
### IIvet kantved
*Eudoxia Heliopolis († 114), pe Eudocia, Samaritanez ha kourtizanez, merzherez kristen en Heliopolis, hiriv e Liban, en amzer an impalaer Hadrianuds ; lidet d'ar 1añ a viz Meurzh.

### IVvet kantved
*Impalaerez Aelia Eudoxia (w-d. 380&ndash;404), gwreg an impalaer roman Arcadius.

### Vvet kantved
*Impalaerez Licinia Eudoxia, merc'h an impalaer Teodosius II ha gwreg an impalaerien Valentinian III ha Petronius Maximus;
*Eudocia (pe Eudoxia) (439&ndash;466/474?), ur verc'h da Valentinian III, pried d'ar roue vandal Hunerig ;
*Impalaerez Aelia Eudocia (°408 - †460), gwreg an impalaer Theodosius II; lidet d'an 13 a viz Eost.

### VIIvet kantved
*Eudoxia († 13 a viz Eost 612), pe Fabia Eudocia, merc'h d'ar priñs libian Rogas, kentañ pried Heraclius, impalaer Bizantion (° war-dro 575 - †641), mamm da Epiphania ha da Heraclius Constantin III ;

### XIvet kantved
* Eudoxia Moskou († 1047), priñsez Moskou, aet da leanez, savet ganti ul leandi evit ar merc'hed; lidet d'ar 17 a viz Mae;

* Eudocia Priñsez Eudocia, merc'h Valentinian III ha gwreg ar roue vandal Huneric;
* Impalaerez Eudocia Macrembolitissa, gwreg Constantine X;
* Eudoxia Souzdal (Yevdokia), gwreg Dmitriy Donskoy.

### XVIIvet kantved
*Eudoxia Lopouc'hina (1669-1731), gwreg gentañ Pêr Iañ Rusia.

### XIXvet kantved
* Eudoxie Péan de la Roche-Jagu (1805-1871), sonaozourez vreizhat. 

## Sentezed
Glycerius

**Glycerius** (w.d 420 - goude 480) a oa unan eus impalaerien roman ar c'hornôg diwezhañ. Un eskob katolik e voe goude ma voe aet kuit eus ar galloud e 474.

Kont ar vevelien e oa el lez-impalaer e Ravenna pa voe embannet da impalaer gant ar Magister militum Gundobad war-dro an 3 a viz Meurzh 473. Evel ma oa nemet ur vargodenn eus Gundobad, lakaet gantañ e lec'h an impalaer reizh diwezhañ Anthemius (muntret e 472), ne voe ket anavezet gant lez Kergustin.

Posupl eo e taleas diskar an impalaerezh ag un nebeud a vloavezhioù. E-pad e ren e oa Roma en arvar en abeg d'ar Wizigoted a oa en em staliet e Spagn ha su Galia ha d'an Ostrogoted a zalc'he Dalmatia. Pan antreas an Ostrogoted e Galia e 473 e kasas soudarded da virout anezho ouzh unvaniñ o nerzhioù.

Ne oa ket impalaer ar reter Leo I prest da c'houzañv war dron ar c'hornôg, avat . Kas a reas Julius Nepos ag-e-enep gant ul lu bras. Dilestriñ a reas Julius Nepo en Ostia, e-kichen Roma, m'edo Glycerus d'an ampoent-se. En em zaskorañ a ra hemañ hep stourm ha dezhañ e roas an impalaer nevez eskopti Salona.

Hervez an istorour Malc'hus e voe empleget e muntr Nepos e 480, moarvat gant skoazell Odoakr, roue barbar Italia. Gantañ en-defe degemeret eskopti Milan met diresis eo an andonoù.

N'anavezer ket pegoulz e varvas Glycerus. Mont a ra diwar-wel en dielloù goude 480.
Kaseg

Ur yezh kasek eo ar c'haseg. Emañ e familh ar yezhoù monek-kmerek ha komzet e vez gant 865 000 a dud e stad Meghalaya, en India. Ur statud ofisiel en deus eno hag implijet e vez el lezioù-barn, er velestradurezh hag er mediaoù. Kasegerien a gaver ivez en Assam hag e Bangladech

## Skritur

N'en deus ar c'haseg skritur hengounel ebet. William Carey a glaskas e skrivañ gant ar skritur banglaek etre 1813 ha 1838 hag un niver bras a levrioù a ra gant ar skritur-se, en o zouez ar *Ka Niyiom Jong Ka Khasi* pe *Ren ar C'hasied* hag a zo pouezus-tre evit ar relijion hengounel. Ar misioner kembreat Thomas Jones a grogas da skrivañ ar yezh el lizherenneg latinek e 1841, gant un doare-skrivañ levezonet un tammig bihan gant hini ar c'hembraeg. Evel ma oa doare-skrivañ Jones muioc'h diouzh ar yezh eget ar skritur banglaek e voe degemeret buan gant an darn vrasañ eus an dud

## Skouer

Ar Pater Noster e kaseg.

Ko Kpa jong ngi uba ha bneng,

long bakhuid ka kyrteng jong me.

Wan ka hima jong me.

Long ka mon jong me ha ka khyndew, kumba ha bneng.

To ai ha ngi mynta ka jingbam jong ngi kaba ha la ka sngi ka sngi.

To map ruh ia ngi ia ki ryngkang jong ngi,

kumba ngi ruh ngi map ia kiba leh sniew ia ngi.

To wat ialam ia ngi sha ka jingpynshoi ruh,

hynrei sumar ia ngi na kaba sniew.

Naba ka jong me long ka hima, bad ka bor,

bad ka burom ruh, ha la ka rta:

Amen.

## Gwelet ivez
* Yezhoù aostrez-aziatek
* Yezhoù monek-kmerek
Pnareg

Ur yezh kasek eo ar pnareg. Perc'henn a ra da familh ar yezhoù monek-kmerek ha komzet eo gant 88.000 a dud e stad Meghalaya, en India ha war vevenn gant Bangladesh.

Div rannyezh ez eus :

*Jaintia (Synteng)
*Nongtung

## Gwelet ivez
* Yezhoù aostrez-aziatek
* Yezhoù monek-kmerek
Fenikianed

Ar **Fenikianed** a oa diskennidi an Ganaaned ha merdeidi ha kenwerzherien eus ar re varrekañ. Fenikia a oa ur vro en Henamzer a oa dindani Liban hiziv ha lodennoù eus Siria, Israel ha Palestina. Ken abred eget -3000, eus o c'heodedoù emren ez eont war vor da staliañ kontouerien war riblennoù Mor Kreizdouarel ar Reter, en o zouezh Kartada (- 814).Kevezerien e oant gant ar Mikenidi er Mare {archaïque?}, met e oant brudet evel ar verdeerien wellañ.

Gwastet eo bet o c'heodeded gant Pobloù ar Mor war-dro -1200, met nebeutoc'h eget Mykenai hag Ougarit. Muioc'h a frankiz e tapas ar Fenikianed e-keñver ar geodeded nes goude m'eo bet harzet an aloubadegoù ha diouzh-se e c'hellint bezañ ar vistri war ar mor nemeto.

Taget eo bet ar Fenikianed gant an Ateniz, gant Naboukadnesar II, gant Darius III, met erfin ez eas Fenikia da get diwar aloubadeg Aleksandr Veur e -332.
Eus ar ger gresianeg "phoinix" (ur seurt krogenn anvet mureks ivez) e teu anv ar vro hag ar bobl a c'hell produiñ al liv mouk diwar ar grogen-se. E latin e oe treuzkrivet Phoiniki da Punicii ha diouzh-se ar brezelioù punek (*bella punica*) renet gant ar Romaned a-enep Kartada.

Hervez Plinius, « Pobl ar Fenikianed en deus gounezet e vrasañ enor p'en deus ijinet lizherennoù an al lizherenneg.».

## Impalaeriezh war ar mor

Pa oa strizh kenañ ar c'hompezennoù dindan ar menezioù (aradennad-venezioù Liban hiziv) eo bet rediet ar Fenikianed da glask mont d'ober kenwerzh war ar mor pa tennent gounid bras eus pinvidigezhioù eus o ziriad (gounezerezh menezioù, prenn ar c'hoadegoù, etc...) koulskoude. Tir a zeuas da vezañ ar gêr vrasañ.
Dolgellau

**Dolgellau** zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh en hanternoz Kembre, e Kontelezh Gwynedd, war lez ar stêr Wnion.
Gwechall e oa kêr-benn Kontelezh Meirionnydd.

Gevellet eo gant Gwenrann e Bro-Naoned.


Dolgellau.jpg|Dolgellau ha Cadair Idris en diadreñv


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Caernarfon

**Caernarfon** zo ur gêr vihan eus gwalarn Kembre, e kontelezh Gwynedd, brudet he c'hastell hag he mogerioù kozh eus amzer an Normaned. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus Caer (kêr, kreñvlec'h) hag Arfon (bro e-kichen Môn). 

## Kêr gevellet

## Liammoù diavaez
Strollad Komunour Belgia

**Strollad Komunour Belgia** (izelvroeg: **Kommunistische Partij van België**, galleg: **Parti Communiste de Belgique**) a zo bet krouet d'an 6 a viz Gwengolo 1921, dre unanidigezh daou strolladig: 

* "Amis de l'Exploité" (300 ezel) gant Joseph Jacquemotte hag ar gazetenn "L'Exploité", deut ag ar "POB",

* ar *Parti Communiste de Belgique*, renet gant War Van Overstraeten.

E 1989 e voe rannet ar strollad e daou : Kommunistische Partij e Flandrez Belgia ha Parti Communiste e Wallonia.

## Pennoù ar strollad
* Joseph Jacquemotte, 1883-1936 ;

* Jean Blume, 1915-1987 ;

* Julien Lahaut, depute ha kadoriad ar strollad, drouklazhet.

* Charles Plisnier, 1896-1952 .

## Levrlennadur

* Rosine Lewin, Claire Billen, Marcel Liebman, Rudi van Doorslaer, José Gotovitch, Bernard Dandois, Bob Wolstijn, *Le Parti Communiste de Belgique (1921-1944)*, (CHEMA), Fondation Joseph Jacquemotte.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ;
*  Lec'hienn ofisiel ;
* Yaouankizoù Komunour ;
* CARCOB, Kreizenn dielloù .
Caerffili

**Caerffili** a zo ur gêr eus kreisteiz Kembre, gwechall e kontelezh Morgannwg, hiziv e kontelezh Caerffili.

Brudet eo he c'hastell, brasañ kastell Kembre, hag ar fourmaj a vez graet er c'hornad, *keuz Caerffili*.

## An anv
Da geñveriañ ivez gant *Kerfili* (Bro-Gernev) ha *Kastell Kerfili* (Bro-Wened) en Breizh.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Caerphilly Net
* Caerphilly RFC
* Mornington Meadows community site
* YouTube: Ali G visits Caerphilly Castle.
* The Caerphilly Woodlands Trust
* Caerphilly Megaday
* The Big Cheese festival
* www.geograph.co.uk : photos of Caerphilly and surrounding area
Caerfyrddin

**Caerfyrddin** zo ur gêr eus mervent Kembre, ha kêr-benn kontelezh Caerfyrddin war lez ar stêr Tywi. 15 854 a dud a oa o chom enni e 2011.

E Caerfyrddin emañ penngarter Dyfed-Powys Police ha skol-veur Y Drindod Dewi Sant. Bez' ez eus ivez un ospital, "Ysbyty Cyffredinol Gorllewin Cymru" e anv.

## Douaroniezh
War genoù / aber ar stêr Tywi

## Anv

#### A. Moridunum

* Ptol. II, 3, 12 ː Μαριδουνον (= MARIDUNUM) / Μοριδουνον (MORIDUNUM)
* I.A. 4829 (Iter XII) ː MURIDUNO

Talvoudegezh ː ar c'hreñvlec'h e-kichen ar mor.

#### B. Caerfyrdin / Carmarthen

* *Cair Mirdin* 1130 "*Fort at Maridunum*". Welsh *caer*. The Roman town of *Maridunum* has a Celtic name meaning "fort by the sea" (British **mari-* + **duno*).

## Ardamezioù
http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Carmarthen

Tresadenn da zont.

## Istor
## Monumantoù
## Arkeologiezh

## Mojenn ar Roue Arzhur
Hervez ar vojenn, Carmarthen e oa ur "gêrbenn" ar Roue Arzhur.

## Monumantoù
Rivinoù ur c'hastell eus an .

Gevellet eo gant Lesneven.

## Eisteddfod Genedlaethol
Div wech eo bet aozet an Eisteddfod Vroadel e Caerfyrddin :
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1911 
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1974

## Gwelet ivez
*Levr Du Caerfyrddin

## Levrioù talvoudus

* William Rees : *An Historical Atlas of Wales. From Early to Modern Times*. Faber & Faber. London. 1951, 1972
* Lewis Thorpe : *Geoffrey of Monmouth. The history of the kings of Britain*. Penguin Books. 1966-1973.
* Laurence Mathey-Maille : *Geoffroy de Monmouth. Histoire des rois de Bretagne*. Belles Lettres. 1992.

## Daveoù
James Bouillé

**James Étienne Bouillé** a zo ganet e Gwengamp (Bro-Dreger, Aodoù-an-Arvor) d'ar 14 a viz C'hwevrer 1894, ha marvet e Pondivi d'an 22 a viz Mezheven 1945.

Mab e oa da Étienne Bouillé, arzour, ha da Marie Augustine Ferrand. E-pad pell en deus renet e dad ur stal arz e Perroz-Gireg. 

Studiañ a reas e Skol an Arzoù-kaer e Pariz betek ma voe galvet da vont da vrezeliñ e 1914. 

Un tisavour breizhat brudet eo hag a oa liammet ouzh luskad arzourien ar Seizh Breur. Bez' e voe hemañ e penn luskad arzourien gristen an Droellenn.
Krouet e voe an Atalier Breizhat a Arz kristen e 1929. Ennañ e kaver Langleiz (Xavier de Langlais), livour, Jules-Charles Le Bozec, kizeller, Désury, orfebour, an itron a bPlanhol evit an dilhad liderezh, an dimezell Ménard, mestr-gwerour. 

Bez' e voe unan eus ar re a ijinas ar stumm ti anvet "nevezvreizhat". E-touez e oberennoù niverus ez eus meur a iliz pe chapel: Logivi-Plaeraneg, Chapel Koad Kev, chapel Skolaj Sant-Jozef Lannuon, hag ur savadur e Kampostal e Rostrenenn.

E 1941 e kemeras penn ar Bleun-Brug hag e voe anvet abalamour da se e Bodad Aliañ Breizh (Comité Consultatif de Bretagne). 

## Oberennoù lennegel
* James Bouillé, Architecture Bretonne Moderne, Embannadur Romanance (41 pajenn), Pariz, 1936. (E Brezhoneg, Galleg, Alamaneg ha Saozneg)

## Levrlennadur
*  *Audaces et hésitations d'un militant : James Bouille*. Pierre Mardaga - Liège. 1986. Catalogue de l'exposition : Modernité et régionalisme : Bretagne : 1918-1945. Daniel Le Couedic.
* *James Bouillé, Architecte breton*, Anagrammes, 2006, J.R. Rotté
* James Bouillé, architecte. L'Art en Bretagne. Conférence faite au Congrès panceltique, Kemper, Meurzh 9 a viz Gwengolo 1924, Embannadur : Brest, Moulerezh. 'la Dépêche' ; Dastumadenn 'Buhez Breiz' , 1924.
* James Bouillé, architecte. De l'Art celtique et de l'utilité de son étude pour la création d'un art breton moderne, Embannadur : Brest, Moulerezh 'la Dépêche' ; Dastumadenn 'Buhez Breiz' , 1924. In-8, 24 p. 
* James Bouillé, architecte. L'Habitation bretonne, Pariz, Moulerezh. J. Dumoulin (Testennoù) ; Moulerezh. Catala frères (Tresadennoù) ; Embannadur Ch. Massin et Cie, 1926. (15 a viz C'hwevrer 1927.) In-4, 8 p. et 40 Tresadenn.

## Liammoù
 Atelier breton d'art chrétien (wikipedia gallek diwar-benn "an Droellenn")

## Notennoù ha daveoù
Valletta

**Valletta** eo kêr-benn Malta daoust ma n’eo ket an hini bobletañ (5&nbsp;827a annezidi e 2019). Savet eo bet er .
Akira Kurosawa

**Akira Kurosawa** (japaneg : 黒澤 明, *Kurosawa Akira*) zo bet ganet d'an 23 a viz Meurzh 1910 en Omori, Tokyo ha marvet eo d'ar 6 a viz Gwengolo 1998 e Setagaya, Tokyo.

Un rener filmoù japanat meur e oa. Produer ha saver senariooù e oa ivez. E film kentañ, *Sugata Sanshiro*, a zeuas er-maez e 1943 hag e hini diwezhañ, *Madadayo*, e 1993. Gounezet en deus kalz prizioù.

## Filmoù

## Prizioù
* 1951 – Leon aour e Festival Film Venezia evit *Rashomon*
* 1951 – Honorary Academy Award: Best Foreign Language Film evit *Rashomon*
* 1955 – Silver Lion e Festival Film Venezia evit *Seven Samurai*
* 1975 – Academy Award: Best Foreign Language Film evit *Dersu Uzala*
* 1980 –Lore aour e Festival Film Cannes evit *Kagemusha*
* 1982 – Leon aour evit e oberenn e Festival Film Venezia
* 1984 – Lejion a enor
* 1990 - Priz Fukuoka sevenadur Asia
* 1990 – Honorary Academy Award
* 2006 – 10th Iran Cinema Celebration, enor ispisial

## Levrlennadur
* Kurosawa, Akira. *Something Like An Autobiography*. Vintage Books USA, 1983 
* Prince, Stephen. *The Warrior's Camera*. Princeton University Press, 1999 
* Richie, Donald & Mellen, Joan. *The Films of Akira Kurosawa*. University of California Press, 1999 
* Yoshimoto, Mitsuhiro. *Kurosawa: Film Studies and Japanese Cinema*. Duke University Press Bookes, 2000 
* Galbraith, Stuart, IV. *The Emperor and the Wolf: The Lives and Films of Akira Kurosawa and Toshiro Mifune*. Faber & Faber, 2002 

## Liammoù diavaez
* 
* 
* 
* 
## Notennoù
Sanlúcar de Barrameda

**Sanlúcar de Barrameda** a zo ur gêr eus proviñs Cádiz en Andalucía (Spagn), e lez kleiz aber ar stêr Guadalquivir, adal d'ar Parque Nacional de Doñana 

65.805 annezad a oa e 2009.

## Breizh ha Sanlúcar
Kenwerzh a veze er Grennamzer etre dugelezh Breizh ha porzh **Sanlúcar de Barrameda**.

E 1310 e teuas Dug Breizh da Sanlúcar: e Spagn edo d'ar poent, o vont da zimeziñ gant an Infantez Izabel Kastilha, merc'h da Sancho IV Kastilha, ha c'hoar da Fernando IV. Gant ar weladenn-se e tigoras un hent entre Sanlúcar ha Breizh, hag a bouez e voe er XIVvet ha XVvet kantved.

## Sanlúcar hag ar bed nevez
* 1504: Hernán Cortés a lestras eus  Sanlúcar da vont da aloubiñ Mec'hiko; 
* 1519: Ferdinando Magalhaes, a guitaas  Sevilla d'an  10 a  viz Eost 1519. Met ne guitaas Sanlúcar de Barrameda nemet d'an  20 a viz Gwengolo gant  237 martolod, 5 Breizhad en o zouez,  war e bemp lestr, hag en o zouez ar *Victoria*, ar c'hentañ lestr a reas tro ar blanedenn en Istor
* 1592 Pierre-Olivier Malherbe,
Kale (loarenn)

**Kale** (eus ar gresianeg Καλη) pe **Yaou XXXVII** a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2001. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Kale, unan eus ar C'harised ha gwreg Hefaïstos hervez skrivagnerien'zo.
Broc'h

Ar **broc'h**, pe **louz**, (*Meles meles*) a zo ul loen eus kerentiad ar mustelideged a vev en Europa (war-bouez norzh Skandinavia, Island, Korsika, Sardinia, Sikilia ha Kiprenez), hag e meur a rannvro eus Azia. Stank eo e Breizh-Veur hag en Iwerzhon.

Kar eo d’ar gaerell ha d’an dourgi.

Pemp isspesad a vefe :

* *Meles meles meles* (kornôg Europa)
* *Meles meles marianensis* (Spagn ha Portugal), 
* *Meles meles leptorynchus* (Rusia)
* *[[Meles meles leucurus]]* (Sina ha Tibet)
* *[[Meles meles anakuma]]* (Japan).

An daou isspesad diwezhañ a vez rummataet evel spesadoù gwir gant loenoniourien 'zo.

## Liv

Ar broc’h a c’hell tizhout war-dro 90 cm hed ha pouezañ war-dro 10 kg. Tevoc’h e c’hell bezañ avat : goañvaat a ra ar broc'hed ha debriñ a reont kalz kent ar goañv. N'eo ket ral kavout broc'hed a bouez tremen 30 kg e Rusia. Ur vlevenn c'hris en deus, nemet war ar c'hof hag a zo du, hag ar penn a zo gwenn gant div vandenn zu. Abalamour d’e vlev louet e vez lesanvet ar *griz* e brezhoneg.  Lesanvioù all en deus ivez, evel al *louz* (daoust ma n'eo ket ul loen lous, tamm ebet) pe ar *bourbout*.
Ma'z eo bet anvet evel mañ (brud fall !) eo rak d'e zoareoù kleuzañ toulloù d'ober e ezhommoù, kerkent atav dirak e doulloù pennañ, ha dre ma'z eo an doare efedusañ gwelout ur broc'h gortoz dirak e doull, ur chañs bras e vefe bet santet gant an dud ar flaer oa gant "privezhioù ar broc'hed"...

## Doare bevañ

Hollzebrer eo ar broc'hed. Debriñ a reont buzhug dreist holl met gellout a reont debriñ anevaled bihan arall (amprevaned, raned, melc'hwed…) ha plantennoù (frouezh, gwrizioù, boued-touseg…). Er pradennoù hag er c'hoadegoù e plij dezho bevañ dreist-holl, rak aesoc'h e vez kavout buzhug eno. Ne blij ket dezho ar pradoù priellek dre ma ne c'hellfent ket kleuziañ enno. En-dro d’ar c'hêrioù e klaskont o boued el liorzhoù hag er podoù-lastez.

Un aneval-noz eo ar broc'h hag an darn vrasañ eus an deiz e chom en e zouarenn. Bras-kenañ e vez houmañ ha meur a doull, liammet ouzh ribouloù niverus, a ya d’hec’h ober. Eno e c’hell bevañ, forzh pegen yen pe domm e vefe an amzer.

Bevañ a reont e strolladoù a c'hell tizhout 12 ezel. Rannañ a reont un domani bevañ boutin etrezo. E pep strollad e vez ur c'houblad pennañ hag a vez alies an hini nemetañ o ouennañ. Ar parezed a c'hell mirout ar vioù frouezhusaet e diapaoz e-pad un amzer hir pe hiroc’h goude an embarañ, da c’hortoz ur c’houlz amzer tommoc’h. Etre 2 ha 5 kolen a vez ganet goude bezañ douget 7 pe 8 sizhunvezh. 15 vloaz a c'hell ar broc’hed bevañ en natur ha betek 18 vloaz pa vezont en ur gaoued. An darn vrasañ anezho avat a varv abretoc'h.

## Annez

## Anv-tiegezh
* Tud zo a zo *Al Louz* o anv-tiegezh
* "ar broc'h" a oa lesanv ar marc'hhouarner Bernard Hinault

## Lavaredoù
* Berr warnañ evel ul louz
* Kousket evel ur broc'h

## Levrlennadur
* Talabao, niv. 11, p. 17, *An aotrou Broc'h*

## Liammoù diavaez

* Ar broc'h war Lioncrusher (*e saozneg*)
Wareham

**Wareham** a zo ur gêr-varc'had istorel er bann Purbeck en Dorset, e bro-Saoz. Lec'hiet emañ war riblenn ar stêr From war-du mervent Poole. 8,417 ag annezidi he-deus. Posupl eo e voe kêrbenn ar rouantelezh vrezhon Dortrig.

## Liammoù Diavaez

*Fedoù ar gontadeg
* Mirdi Wareham
Roll ar stered tostañ

Dre o fellder eo renket ar stered lec'hiet nebeutoc'h eget 5 parsek deus an Douar. En ur enderc'hel an Heol e anavezer 63 steredenn lec'hiet en ec'honder-se.

Ar steredennoù o sked dre wel brasoc'h eget 6.5, hag a c'heler gwelout gant an daoulagad noazh a vez diskouezet e gris. Ar renk spekrek a vez diskouezet e liv renk ar steredenn. Pellederioù skrivet e ruz a zo istimadurioù.

; **Notennoù** : Ar pellderioù a zeu eus ar Research Consortium on Nearby Stars. O andonioù a zo

::H – Roll Hipparcos.
::Y – RRoll ar paralaksoù eus Yale.
::S – Soderhjelm 1999.
::T – Tinney 1996.
::1 – Dizoloet n'eus ket pell zo. Diresis eo ar pellder
Ross 154

Ross 154 a zo ur gorrez ruz lec'hiet 3.0 parsek pe 9.68 bloavezh-goulou diouzh an Douar. Ar steredenn dostañ a zo Steredenn Barnard (1.66 parsek pe 5.41 bloavezh-goulou)

## Liammoù diavaez

* SolStation.com: Ross 154

## Gwelet ivez

Roll ar steredennoù tostañ
Cynfael

Roue diwezhañ Caer Gloui a oa Cynfael. E drec'hiñ a reas Ceawlin eus Wessex e Emgann Deorham e 577. Ne ouzer netra all diwar-e-benn.
Cadwallon Lawhir

**Cadwallon Llawhir** a oa roue Gwynedd e deroù ar . Brudet e oa e vrec'h hir. Hervez ar barzh Iolo Goch e c'helle gorren ur maen hep stouiñ. An hini kentañ eus e dierniezh eo a voe ganet e Kembre.

Krediñ a reer en doa bet kornôg rouantelezh e dad, Einion Yrth, er pezh a zo hiziv kreiz Gwynedd.

Kevreañ a reas gant Meilir Meilirion evit diarbenn an Iwerzhoniz a zalc'he an darn vrasañ eus Enez Von, Arfon pe ledenez Llŷn. En emgann Cerrig-y-Gwyddyl e faezhas anezho ha dont a reas a-benn d'o c'has kuit eus Kembre. E 517 e lazhas o fenn Serigi Wyddel e Llam-y-Gwyddyl.

Palez Cadwallon Llawhir a oa lec'hiet e Bodysgollen e-kichen Llanrhos met diwezhatoc'h e stalias e lez en Enez Von, en Aberffraw. E vab Maelgwn Gwynedd a renas war e lerc'h.

War Cadwallon Llawhir e voe krouet, war a seblant, tudenn ar roue Cradelmant eus Norgales.
Mangup

**Mangup** (ukraineg Мангуп, rusianeg Мангуп, tatareg Krimea Mangup), anvet ivez *Mangup Kale*, a oa ur c'hreñvlec'h istorel lec'hiet war un uhelgompezenn e Krimea, er reter da Sevastopol. *Doros* e oa anvet e-pad ar c'hrennamzer, diwezhatoc'h e rojod an anv kipchakek Mangup dezhañ.

E-pad an trede kantved e voe diazezet ar gêr ha mogeriet e voe gant Justinian I e-pad ar . Gant goted Krimea e oa annezet dreist-holl ha da greizenn o friñselezh emren ez eas. Aloubet e voe gant ar C'hazared e deroù an  ha kreizenn un emsavidigezh c'hwitet bleinet gant Yann Gotia e voe.

Sujet e voe priñselezh Doros da impalaerezh Bizantion adalek an  betek an . Neuze e kouezhas dindan aotrouniezh Impalaerezh Kiev hag ar c'hevread Kipchak. Gwallaozet e voe gant ur c'hren-douar e-pad an  met dont a reas a-benn da virout e emrenerezh e-pad aloudabeg vongol Krimea.

Er  e voe Mangup kêr-benn Priñselezh Teodoros, ur riez kevreet gant Impalaeriezh Trebizond. E dierniezh, ar *Gabras*, a oa kar da impalaerien Trebizond. E fin ar  e tivroas ur skourr eus ar familh da Rusia lec'h ma tiazezas Manati Simovov. Kemm a rejont o anv e Golovin ha da deñzorierien hêrezel Moskovia ez ejont.

E 1475 e kasas Stefan III Moldavia e vreur-kaer Alexander Gabras da erlec'hiañ priñs Mangup a oa aet da waz an Otomaned. E miz Mae eus an hevelep bloaz ec'h aloubas ar jeneral otoman Gedik Ahmet Pasha Kafa ha sezizañ a reas Mangup e fin ar bloaz. Kouezhañ a reas kêr goude pemp miz a seziz. Lakaet d'ar marv e voe ar priñs hag e vibien tra ma voe kaset e wreg hag e verc'hed d'un harem. Tra ma oa bet staget ar peurrest eus Krimea ouzh Kanat Krimea e chomas Mangup un darn eus an impalaeriezh otoman.

War an diskar ez eas êr bezañ bet aloubet. Mont kuit a reas ar gwarnizon turkat e 1774 hag annezidi diwezhañ ar gêr (ur gummuniezh vihan a garaimed) a zilezeas anezhi war-dro 1790.

## Liammoù diavaez
*Istor Mangup Kale
*Rouaned Doros
*Mangup war Xenophongi.com
*Istor ha heverkoù Mangup
Serrigi Wyddel

**Serrigi Wyddel** a oa ur penn-brezel iwerzhonat a zalc'has Enez Von ha kornôg Gwynedd e deroù ar .
Faezhet e voe gant Cadwallon Lawhir en Emgann Cerrig-y-Gwyddyl ha ret e voe dezhañ repuiñ e reter Enez Von. Eno e voe lazhet e 517 e Llam-y-Gwyddyl tra ma tec'he e dud war-du Iwerzhon.
Dre ma anaveze Kembreiz e galon en e vezjont e Llanbabo. Ur monumant a voe savet war e vez.
Évreux

**Évreux** a zo ur gêr eus Normandi ha pennlec'h departamant gall an Eure.
## Douaroniezh
War lez ar stêr Iton en em gav Évreux.

## Anv
An anv koshañ anavezet eo *Μεδιολάνιον* (*Mediolánion*) e Douaroniezh Ptolemaios war-dro 150 ha *Mediolanum* er  kantved gant Ammien Marcellin, *Itinéraire d'Antonin*.

Dont a ra an anv a-vremañ eus un anv all, hini pobl c'halian ar c'hornad, an Eburovices, ha roud zo eus an anv *Ebrocas* gant Richer de Reims e fin an  kantved a droas da *Ebroas* en 1024 hag en 1034 (Fauroux 87), *Ebroys* en 1055 - 1066 (Fauroux 208)28.

### Stummoù skrivet
#### Hen-impaleriezh roman
* *Mediolanion* (Ptolemaios, II, 8, 9)
* *Mediolanum Aulercorum* (*It. Ant.*)
* *Mediolanum Autercorum*, evit *Aulercorum* (*Taolenn Peutinger*)

#### Impalaeriezh Izel ha Krenn-amzer
* *Mediolanum* (Ammianus, XV, 11, 12)
* *Civitas Ebroicorum* (*Not. Gall.*)
* *Ebrecum* (*sened-iliz* 541)
* *Ebreogas* (*sened-iliz* 614)
* *Ebrora Vico*?; *Eorate Vico*?; *Ebroceca*? (pezhioù moneiz)

### Gerdarzh
Soñjet eo bet e-pad pell hag anvioù *Mediolan-um* e dalveze kement ha Kreiz ar blaenenn (*medio* = kreiz; *(p)len-um* = plaenen)

Soñjet e vez bremañ hag e dalv kement ha Penn-lec'h sakr ar bobl (*medio-glan-um*)

*Aulerci* = anv ar bobl.

*Ebroicum*, deuet eus pobl galian an *[[Eburovices]]*, diwar *eburo*, ivinenn, e galianeg.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Tud

## Levrlennadur
* Nancy Gauthier : T*opographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. IX. Province ecclésiastique de Rouen (Lugdunensis Secunda).* De Boccard. 1996

## Daveoù ha notennoù
Fulup VI (Bro-C'hall)

**Fulup VI**, roue Bro-C'hall, anvet ivez *Fulup Valois*, lesanvet ivez "ar roue kavet" a zo ganet e 1293 ha marvet d'an 22 a viz Eost 1350 e Nogent-le-Roi, a zo bremañ en departamant Eure-et-Loir (Bro-C'hall).

Roue Bro-C'hall e voe adalek 1328 betek 1350, an hini kentañ eus skourr Valois al lignez kapesian. 

## Dimezioù
Div wech e timezas:
*da Janed Bourgogn (1313-1349)
*da Blanche de Navarre (1333-1398)
Eure-et-Loir

An **Eure-et-Loir** (distaget: ) a zo un departamant er rannvro Centre, e Bro-C'hall, er c'hornôg da Bariz. Chartrez eo ar pennlec'h anezhañ, hag an niverenn 28 a zo roet dezhañ.

## Anv
Hervez boaz ur bern an departamantoù gall e teu an anv diwar hini stêrioù, amañ an Eure hag al Loir.

## Arondisamantoù an Eure-et-Loir
* Chartres
* Châteaudun
* Dreux
* Nogent-le-Rotrou

## Eus ar proviñsoù d'an departamant
Savet eo bet an departamant gant tammoù eus ar Perche hag an Orléanais dreist-holl, met gant darnoù eus Enez-Frañs ha Normandi ivez.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*touristañ en Eure-et-Loir

## Notennoù ha daveennoù
Eure

**Eure** zo:
## Brezhoneg
*ur furm verb brezhonek, sellout ouzh  (war ar Wikeriadur)

## Anv-lec’h
*Eure (stêr), ur stêr eus Bro-C'hall
*Eure (departamant), un departamant gall deuet e anv eus hini ar stêr, Évreux eo ar pennkêr anezhañ.