open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haakon IV

**Håkon Håkonsson** (pe **Hákon Hákonarson** en norseg), pe **Håkon IV** pe **Haakon IV** (1204 – 16 Kerzu 1263), lesanvet *Håkon ar C'hozh*, a oa roue Norge. Ren a reas adal 1217, pa echuas ar brezel diabarzh etre ar gostezenn Birkebeiner hag hini Bagler, ha dibaouez betek e varv. Anavezet eo dreist-holl dre an *Hákonar saga Hákonarsonar*, ur saga savet gant an Islandad Sturla Thórðarson war c'houlenn Magnus, mab Håkon.

## Notennoù
Magnus VI

**Magnus VI** ( – ), *Magnús Hákonarson* e norseg, a oa roue Norvegia war-lerc'h e dad Haakon IV, etre 1263 ha 1280.
Unvaniñ ha modernaat a reas al lezennoù er vro, hag abalamour d'an dra-se e voe lesanvet "Magnus al Lezennour" (*Magnús Lagabœtir* e norseg, *Magnus Lagabøte* e norvegeg bremañ).
1901 e Breizh

## Darvoudoù
*17 Gouere : krouet eo Goursez Breizh da-geñver kendalc'h Kevredigezh Vroadel Breizh. 
*Echu eo sevel pont Kerisper en Drinded-Karnag.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1901|Ganedigezhioù 1901]]
*Yvette Brelet, pianoourez hag ograouerez
*Frañsez Falc'hun, chaloni ha kelenner skol-veur
*Marie-Anne Le Minor, penn embregerezh
*Olier Mordrel, tisavour ha broadelour breizhat
*René Pleven, politiker
*Yann Sohier, skolaer ha stourmer evit ar brezhoneg

## [[:Rummad:Marvioù 1901|Marvioù 1901]]
*Arthur Le Moyne de La Borderie, istorour

__NOTOC__
Ahr

An **Ahr** zo ur stêr 85,1 km hed eus Alamagn, e stadoù Nordrhein-Westfalen ha Rheinland-Pfalz hag un adstêr d'ar Roen war e lez kleiz.

Eieniñ a ra e torosennad an Eifel, e-kichen Blankenheim, ha redek war-zu ar reter betek ar Roen m'en em daol, e-kichen kêr Sinzig.
Entracque

**Entracque** (*Antràigue*, *Entràiguas* en okitaneg, *Entràive* e piemonteg, *Entraque* e galleg betek 1940) zo ur gumun italian e proviñs Cuneo e  Piemonte, hiriv e-barzh Comunità montana delle Alpi del Mare hag er Parco delle Alpi Marittime.
848 a dud a oa o chom enni d'ar . 

War diriad ar gumun emañ al lenn anvet Lago della Rovina.

## Skeudennoù

Entracque201.JPG|Lenn ar Piastra ha bourk Entracque
Entracque100(2).JPG|Chapel en Entracque
Entracque100(3).JPG|Plasenn ha murlivadur C. Prandoni
Entracque100(6).JPG|An ti-kêr
Edifici e chiesa di Sant'Antonino Martire, Entracque, Italia.jpg|Iliz Entracque
Lago Rovina.jpg|Lago della Rovina
Quique Domenech

**Quique Domenech** (Santurce,  zo ur soner puertorikan hag a son cuatro Puerto Rico.

## Pladennoù
;Studio
* *Refrescante* 
* *Aqui me quedo*
* *Imágenes*
* *Puerto Rico Jazz Jam* (1999)
* *Evolución* (1999)
* *Homenaje a Luis Miranda "El Pico De Oro"* (2004)
* *Latin Guitar* (2008)
* *Verdadera Navidad* (2010)
* *Le Mejor de Quique Domenech* (2010)
* *Rosario Canta'O* (2011)
* *30 Años Pa' mi Gente* (2012)
* *Cauando lasGanas se Juntan – Ofrenda a Simon Díaz* (2014)
;Live
* *En Vivo* (2011)
* *30 Años Pa' mi Gente* (2012)
* *Tré* (2014)
;Dastumadoù
* 'Mi Trayectoria* (2010)
* *Lo Mejor de Quique Domenech* (2010)
;Evel kouviad
* *Plena Libre – Evolución* (2005)
* *Negroni's Trio – Father & Son* (2007)
* *Sonido tré – Una sola Voz * : Mayda Belén & Quique Domenech (2020)

==Liammoù diavaez==
* [https://prpop.org/biografias/quique-domenech/ *Fundación Popular para la Cultura Popular'']
*O lidañ e dregont bloavezh seniñ : YouTube
Bagnasco

**Bagnasco** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte, ha war-dro 1000 den o chom enni.
Vottignasco

**Vottignasco** zo ur gumun en Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.

## Kumunioù amezek
*Savigliano, Villafalletto
Faymoreau

**Faymoreau** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

85 Faymoreau Pont de Fleurieau.jpg|Pont Fleuriau dreist d’ar Vendée.

* War lez ar Vendée emañ Faymoreau.
## Dezougen
## Armerzh

Mine_de_Faymoreaux_05.jpg|Tiez mengleuzierien.
XXe - Puits du Centre - 01.jpg|Poull eztennañ ar C’hreiz e 1906.
XXe - Puits du Centre - 03.jpg|Poull eztennañ ar C’hreiz etre ar brezelioù-bed.

* Tennet e voe glaou-douar e meur a lec’h er gumun en XIXvet kantved  hag en XXvet kantved adarre.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe e Kanton Foussay da gentañ hag e Kanton Saint-Hilaire-sur-l'Autise e 1801 pa voe diskaret Kanton Foussay. E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun Faymoreau en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
* E 1827 e voe staget kumun Puy-de-Serre ouzh kumun Faymoreau hag e 1883 e teuas Puy-de-Serre da vout ur gumun en-dro .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 27 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,85% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: mervel a reas ur milour eus ar gumun en ospital en Hanoi (Annam) er Viêt Nam d’ar 17 a viz Mae 1950, soudard e oa en 3 REI (Rujumant Estren Troadegiezh).
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour ag ar gumun en Douar Saghi  d’ar 4 a viz Gouhere 1958, marichal-al-lojeiz e oa e oa er 27 Rujumant Dragoned.
## Monumantoù ha traoù heverk

2016-07_-_Centre_minier_de_Faymoreau_-_01.jpg

* Mirdi glaouvaez Faymoreau.
Église Saint-Louis de Faymoreau (vue 1, Éduarel, 24 avril 2016).JPG

* Iliz katolik *Sant Loeiz* .

2016-07 - Chapelle des mineurs de Faymoreau - 01.jpg

* Chapel ar vengleuzierien.

Monument aux morts de Faymoreau (Éduarel, 24 avril 2016).JPG

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* En iliz katolik: plakennoù 1914-1918, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennad kar
* Puy-de-Serre.
## Daveoù ha notennoù
Bagnolo Piemonte

**Bagnolo Piemonte** (*Banhuel* en okitaneg, Bagneul e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Bagnolo

**Bagnolo** zo anv meur a lec'h en Italia.

## Lec'hioù
### Kumunioù
*Bagnolo Cremasco – e proviñs Cremona
*Bagnolo del Salento – e proviñs Lecce
*Bagnolo di Po – e proviñs Rovigo
*Bagnolo in Piano – e proviñs Reggio Emilia
*Bagnolo Mella – e  proviñs Brescia
*Bagnolo Piemonte – e proviñs  Cuneo
*Bagnolo San Vito –  e proviñs  Mantova

### Frazioni
***Bagnolo** –  en Amatrice e proviñs  Rieti
*Bagnolo –  e  Forlì
*Bagnolo – en Impruneta e Meurgêr Firenze
*Bagnolo – e Montemurlo e proviñs Prato
***Bagnolo** – e  San Pietro di Feletto e proviñs Treviso
*Bagnolo – e Santa Fiora e proviñs Grosseto
*Bagnolo – e Sogliano al Rubicone e proviñs Forlì-Cesena
*Bagnolo – e Tavazzano con Villavesco e proviñs  Lodi
*Bagnolo di Sopra – e  Montemurlo e proviñs Prato
*Sant'Andrea in Bagnolo – e Cesena

## Pennadoù kar
*Bagnoles
*Bagnoli
*Banyoles
*Banyuls
Entraygues

**Entraygues** zo un anv lec'h gallek, ha hini div gumun c'hall.

## Kumunioù
*Entraygues-sur-Truyère, en Aveyron.
*Saint-Martial-Entraygues, e Corrèze.

## Pennadoù kar
* Antragues
* Antraigues
Sampeyre

**Sampeyre**  (*San Pèire* e piemonteg hag en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e Piemonte, hag an niver a annezidi a sav da .

## Notennoù
Damvix

**Damvix** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Damvix le port 02.jpg|Ar porzh.
26. Damvix.jpg|Ar stêr.

* War lez ar Sèvre emañ Damvix.
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Maillezais da gentañ hag e Kanton Fontenay-le-Comte e 1801 pa voe diskaret Kanton Maillezais. E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun  Damvix en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 51 gwaz eus Damvix, da lavaret eo 3,80% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

DamvixÉglise 001.JPG
DamvixÉglise 002.JPG

* Iliz katolik *Saint Guy* .
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* En iliz katolik: plakennoù 1914-1918 ha 1939-1945, luc’hskeudennoù ha gwerenn livet, luc’hskeudennMemorial Genweb

## Tud
## Daveoù ha notennoù
Santa Vittoria

**Santa Vittoria** zo anv meur a gumun en Italia.

## Kumunioù
*Santa Vittoria d'Alba, e proviñs Cuneo, e Piemonte
*Santa Vittoria in Matenano, e proviñs Fermo
*Nughedu Santa Vittoria, e proviñs Oristano, e Sardigna.

## Ranngumunioù
*Santa Vittoria, frazione e Gualtieri, e proviñs Reggio Emilia
*Santa Vittoria, frazione en Osilo e proviñs  Sassari
*Santa Vittoria di Libiola, frazione e Sestri Levante e proviñs Genova
Andrew Wiles

**Andrew John Wiles** (ganet d'an 11 a viz Ebrel 1953 e Cambridge, e Bro-Saoz) zo ur matematikour saoz hag ur c'helenner enklask e skol-veur Oxford. Arbennikaet eo war damkan an niveroù. Brudet eo abalamour m'en deus lakaet anat teorem Fermat e 1994. Resevet en deus ar priz Abel e 2016.
San Damiano

**San Damiano** zo un anv-lec'h italianek.

#### 
* San Damiano al Colle, e proviñs Pavia
* San Damiano d'Asti, e proviñs Asti
* San Damiano Macra, e proviñs Cuneo
* Santi Cosma e Damiano (Italia)

* San Damiano, kumun gozh en Italia, bremañ frazione e Brugherio e proviñs Monza
* San Damiano, frazione e San Giorgio Piacentino e proviñs Piacenza
Hag ivez
* *San Damiano*, frazione e kumun Stellanello.
* Motta San Damiano, frazione e kumun Valle Salimbene e proviñs Pavia

#### 
* San Damiano 

## Pennad kar
* Saint-Damien e Kebek
Baldissero

**Baldissero** zo anv teir c'humun e Piemonte, en Italia.
*Baldissero d'Alba, e proviñs Cuneo
*Baldissero Canavese, e Meurgêr Torino
*Baldissero Torinese, e Meurgêr Torino
Viola

**Viola** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh.

#### 
*Viola, kumun e proviñs Cuneo
*Viola, frazione e Teramo
*Viola Bormina, froud e proviñs Sondrio
*Costa Viola, e proviñs Reggio Calabria
*Val Viola Bormina, e proviñs Sondrio
*Val Viola Poschiavina, e Canton Grigioni
* *Monte Santa *'Viola**', menez Lessinia (831 m s.l.m.), e-kichen frazione Azzago e proviñs Verona.

#### 
*Viola, Arkansas
*Viola, Delaware
*Viola, Illinois
*Viola, Iowa
*Viola, Kansas
*Viola, Missouri
*Viola, New York
*Viola, Tennessee
*Viola, Wisconsin

## Louzawouriezh
*Viola (bleunioù)
Santo Stefano Roero

**Santo Stefano Roero** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver e annezidi a sav da 

## Notennoù
Roccabruna (Italia)

**Roccabruna**  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.  a dud zo enni o chom. 

## Notennoù
Villar San Costanzo

**Villar San Costanzo** (*Lo Vilar* en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Busca

**Busca** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 

E 2019 e voe staget outi kumun Valmala.
Foussais-Payré

**Foussais-Payré** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* E 1968 e voe kendeuzet kumunioù Foussais ha Payré-sur-Vendée d'ober ur gumun nevez, Foussais-Payré.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Pennadoù kar
* Foussais,
* Payré-sur-Vendée.
## Daveoù ha notennoù
Liez (Vande)

**Liez** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Maillezais. E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun Liez en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,21% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: lazhet e voe ur milour eus ar gumun en un emgann e Ben Suc e Thudaund  (Kochin-Sina) er Viêt Nam d’ar 25 a viz Gwengolo 1949, serjant e oa en 43 Rujumant Troadegiezh Drevadennel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Liez église 01.jpg
Liez église 02.jpg
Église Notre-Dame de Liez - Chapelle latérale.JPG
Église Notre-Dame de Liez - Chimère.JPG
Église Notre-Dame de Liez - Peintures murales du Choeur.JPG

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù  ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Tud
## Daveoù ha notennoù
Melon

**Melon** zo un anv henc'hresianek hag un anv gallek.
## Tud
*Melon Thebai (Μελων),  politiker e Thebai er .
*Jean-François Melon (1675–1738), armerzhour gall.

## Plant
**[[Melon de Bourgogne]]*, anv gallek ar winienn a vez graet ar gwin muskadig gant he frouezh.

## Lec'hioù
**Melon*, pe Enez Velon, un enezenn eus arvor Bro-Leon, e kumun Porspoder.

## Pennad kar
*Melón
Raktres:infobox/piktogram

Ar pajenn-mañ a dalvez da gavout buan holl ar piktogramoù a c'haller ober gante en infoboestoù e wikipedia brezhonek, neudennet e penn an infobox. "Talbenn" a vez graet anezhe e patromoù en infoboestoù. 
Tamm-ha-tamm e vo ouzhpennet talbennoù all hervez an ezhommoù.

 

-->

## Notennoù
Uncle Silas

**Uncle Silas** zo ur romant  gotek  saoznek diwar bluenn ar skrivagner iwerzhonat Joseph Sheridan Le Fanu, embannet e 1864.
Verduno

**Verduno** (*Vërdun * e piemonteg) zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver an annezidi a sav da .
Verzuolo

**Verzuolo** (*Vërzeul* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Da 6 480 e save niver an annezidi d'ar 1añ a viz Genver 2018. 
## Notennoù
Venasca

**Venasca**  a zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.  a dud zo enni o chom. 
En-dro dezhi emañ kumunioù Brondello, Brossasco, Isasca, Pagno, Piasco, Rossana, Valmala.

## Notennoù
Annum

An ***annum*** (« bloaz » e latin), **a** e arouez, zo un unanenn da vuzuliañ an amzer ha n'eo ket un unanenn eus Reizhiad an unanennoù etrebroadel (SI). Talvezout a ra ur bloavezh juluan, da lâret eo 365,25 deiz pe 31,557 6 × 106 eilenn. Implijet e vez e diskiblezhioù skiantel disheñvel e-giz ar paleogenetik, skiantoù an Douar pe skiantoù an hollved, pe ar fizik nukleel, da vuzuliañ ar paderezh e skeuliadoù amzer filogenetek, geologek, astronomek pe prantadoù radioelfennoù. Emsav eo da vuzuliañ prantadoù brasoc'h evit ar bloaz, rak re vihan e vefe an unanenn SI (an eilenn) evite.

## lieskementoù
Dereout a ra an annum da vuzuliañ prantadoù hir. Implijet e vez dreist-holl e tri stumm disheñvel  :

* **Ka** (kiloannum), ar milved ;
* **Ma** (megaannum), ar milion a vloavezhioù ;
* **Ga** (gigaannum), ar miliard a vloavezhioù.

Erbedet eo an arouezioù etrebroadel-se gant ar reolad  ISO 80000-3:20061 e stagadenn an unanennoù n'int ket unanennoù SI.

## Implij
Dibaot a-walc'h e vez implijet an annum (a) en e-unan. Kavet e vez e rolloù prantadoù skinoberiant, gant  e rakgerioù, gant an deiz (d), ar munut (min) hag an eilenn (s). 

Rouez a-walc'h ivez e vez implij ar c'hiloannum (ka). Graet e vez gantañ evit oadoù izeloc'h evit 100 000 vloaz, evel re ar c'harbon 14 (1 betek 50 ka).

Implijet e vez ar megaannum (Ma) da zeskrivañ emdroadur ar vuhez. C'hoarvezet eo an darzhadenn gambrian etre −541 ha −530 Ma. Diwezh an dinosaored a erruas 66 Ma zo ha donedigezh ar genad *[[Homo]]* war-dro 2,5 Ma zo. Implijet e vez atav an unanenn-se en amzer dremenet. Muzuliañ a reer adalek un « hiziv » ha n'en deus ket ezhomm da vezañ resis war-bouez un nebeud bloavezhioù pe un nebeud kantadoù a vloavezhioù peogwir eo bihan resisted an deiziadoù muzuliet gant an unanenn-mañ. 

Implijet e vez ar gigaannum (Ga) pa gomzer eus bloaziadoù liammet ouzh Istor an Douar (eonoù, marevezhioù ha prantadoù geologek), Istor Koskoriad an Heol pe hini an hollved. Krouet eo bet an Douar un tamm ouzhpenn 4,5 Ga zo (4,5 miliard a vloavezhioù) hag istimet eo oad an hollved da 13,8 Ga. Graet e vez ivez gant ar gigaannum da gomz eus hanter-vuhez radioelfennoù zo : da skouer, 48,8 Ga evit ar rubidiom 87.

## Notennoù
Borgo San Dalmazzo

**Borgo San Dalmazzo** (*Ël Borgh San Dalmass* pe *Ël Borgh* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Valloriate

**Valloriate**  (*Valàuria* e piemonteg) a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Emañ er Val d'Estura, unan eus an traoñiennoù okitanek.

En-dro dezhi emañ kumunioù  Demonte, Gaiola, Moiòla,Montrós ha Rittana.

## Poblañs
Sevel a ra niver an annezidi da .  

## Notennoù
Harry Whittington (paleontologour)

**Harry Blackmore Whittington** (24 a viz Meurzh 1916 - 20 a viz Even 2010) zo ur paleontologour eus Breizh-Veur.

E-pad e espet, padet ouzhpenn 60 vloaz, en deus studiet an artropoded karrekaet eus deroù ar Paleozoeg, an trilobited dreist-holl. Labouret en deus diwar-benn morfologiezh an trilobited, an ekologiezh ha stratigrafiezh ar c'harrekaennoù koulz hag a-zivout ar paleodouaroniezh ha loened chistoù Burgess, o deus c'hoariet ur roll a bouez da gompren an darzhadenn gambrian.

Renet en deus tezennoù Derek Briggs ha Simon Conway Morris, o deus displeget teorienn nevez karrekaennoù chistoù Burgess. E-mesk ar prizioù niverus en deus resevet e c'haller menegiñ priz etrebroadel ar vevoniezh e 2001, hag er memes bloavezh, ar vedalenn Wollaston.
Benevello

**Benevello**  a zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 156 a dud a oa enni o chom e 2019.
Buonvicino

**Buonvicino** (*Vommicìnu* e kalabreg, *Bombaci* e henc'hresianeg bizantin) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e Calabria. Niver an annezidi a sav da .

## Notennoù
Metazoenn

Ar **metazoenned** pe **Metazoa** zo ur strollad bevedegoù (Klad) a vod al loened. Ar bevedegoù er strollad-se a zo :
* lieskelligek : mont a ra d'o ober meur a gellig disheñvelaet a c'hell mont d'ober gwiadoù,
* eukarioted : pep a galon o deus o c'helligoù hag organitoù all evel ar mitokondriennoù,
* heterotrofek int, da lâret eo e tebront danvez organek.
Ouzhpenn-se o boued n'eo ket implijet dre euvradur, er c'hontrol eus ar foue.

Savet eo meizad ar metazoenned e-keñver hini ar protozoered, anezhe bevedegoù unkelligek, d'ar mare ma vezent lakaet c'hoazh e renad al loened. Araokadennoù ar filogeniezh o deus lakaet ar skiantourien da viret an naoutur a loen (anv takson : *[[Animalia]]*) evit ar Metazoa hepken. An takson *Metazoa* n'eo ket heñvelster ken gant *'Animalia*.

Rannet eo klad ar metazoenned etre ar Parazoered (ar spoue) hag an Eumetazoered a vefe en em zispartiet diouzh ar skourroù all 940  milion a vloavezhioù zo.

## Notennoù
Maira

Ar **Maira** (*treut* e brezhoneg) zo ur stêr eus Piemonte, adstêr d'ar Po, eienet en Alpoù (Alpi Cozie). 

Redek a ra er Val Maira, traoñienn ar Maira. Treuziñ a ra kêr Dronero.
Bluefields

**Bluefields** eo pennlec'h Rannvro emren an Aod Karib Su (*Costa Caribe Sur*) e Nicaragua, war lez ar Mor Karib.  45 931 a dud zo enni o chom.

## Douaroniezh
Bluefields zo en ur pleg-mor 10 km hed nepell diouzh aber ar Río Escondido.
Kumunioù all zo en-dro d'ar gumun : Kukra Hill en norzh, San Juan del Norte hag El Castillo er c'hreisteiz, Nueva Guinea hag El Rama er c'hornôg. Er reter emañ ar Mor Karib.
Herbert Copeland

**Herbert Faulkner Copeland** (21 a viz Mae 1902 – 15 a  viz Here 1968) a oa ur bevoniour amerikan en doa pledet gant damkaniezh ar riezad e bevoniezh. Bodañ a reas ar bevedegoù unkelligek e div riezad vras : riezad ar Monera hag hini ar Protista. E 1966 e lakaas ar bacteria hag unan eus an algae a oa ar muiañ kentidik, anvet algae glas gwer, e riezad ar Monera.

Mab e oa da Edwin Copeland en doa diazezet ar Skolaj Labour-Douar e [Skol-veur Filipinez Los Banos]] hag a oa ur pteridologour brudet.

## Reizhiad bevoniezh Copeland

## Levrlennadur
* "The kingdoms of organisms", *Quarterly review of biology* v.13, p.&nbsp;383-420, 1938.
* *The classification of lower organisms*, Palo Alto, Calif., Pacific Books, 1956.
Mitokondrienn

Ur **vitokondrienn** zo un organit, dezhañ holl berzhioù un organeg prokariot, gronnet gant ur groc'henenn doubl graet gant pep a wiskad fosfolipidek doubl, hag a a gaver er pep brasañ eus kelligoù an eukarioted. N'o c'haver ket e-barzh an globulennoù ruz deut d'o ment avat nag e loened arvevat zo evel *[[Henneguya zschokkei]]*). Etre 0,75 ha 3 µm treuz a vez dezhe peurliesañ hag o stumm a c'hall cheñch kalz. 

Kavout a reer betek 2000 anezhe e pep kellig, ha peurliesañ e vezont e takadoù ar c'helligoù a vevez adenozin trifosfat (ATP). Skoazellañ a reont produadur an ATP, hini meur a genfaktor metabolek (NADH, FADH<small>2</small>) hag ur roll o deus e meur a argerzh e-giz ar c'hehenterezh, an disheñveladur, an apoptoz hag e reoliadur kelc'hiad ar c'helligoù. Liammet eo ar mitokondriennoù ivez gant kleñvedoù zo evel  daleoù spered, kudennoù ar galon hag ur roll a-bouez o deus ivez en argerzh kozhañ.

Diwelus eo ar mitokondriennoù gant ar mikroskop optek pa ne vezont ket livet gant livadoù bevoniel (rhodamin 123 ha glas Janus B). Evit o studiañ pizh e reer gant ar mikroskop elektronek a zo gwelloc'h e rezolvadur.

Displegan a ra an damkan endosimbiotek bezañs mitokondriennoù e kelligoù an eukarioted dre endokitoz (degemer) un α-proteobakteria en ur c'hellig ostiz, meur a viliard a vloavezhioù zo. Abalamour da se ez eo disheñvel TDN ar mitokondriennoù diouzh hini kalon ar gellig, ha degaset e vez peurliesañ eus tu ar vamm.

## Etimologiezh
Dont ra ar ger *mitokondrienn* eus an henc'hresianeg μίτος (*mitos*) a dalvez « neudenn » ha χόνδρος (*chondros*) a dalvez "granulenn". 

## Notennoù
Robert Whittaker (ekologour)

**Robert Harding Whittaker** (27 a viz Kerzu 1920 –20 a viz Here 1980) a oa un ekologour amerikan eus ar plant, oberiant eus ar bloavezhioù 1950 d'ar bloavezhioù 1970. Ar c'hentañ e oa bet da ginnig ar rummatadur taksonomek e pemp riezad. Rannet e oa ar biota gantañ etre an Animalia, ar Plantae, ar Fungi, ar Protista, hag ar Monera e 1969. Kinnig a reas ivez rummatadur Whittaker ar biomoù, a renke ar seurtoù biomoù hervez daou faktor abiotek : ar gwrezverk hag ar glaveier. 

Dilennet e oa Whittaker en Akademiezh vroadel ar skiantoù e 1974. Resev a reas Priz an Ekologour bras gant an *[[Ecological Society of America]]* e 1981, hag a oa anavezet hag enoret evit e labour. Kenlabourat a reas gant kalz ekologourien all, en o zouez George Woodwell (Dartmouth), W. A. Niering, F. H. Bormann (Yale) ha G. E. Likens (Cornell), hag kalz a reas da fonnusaat ar c'henlabour etrebroadel.

## Reizhiad bevoniezh Whittaker

## Notennoù
Carl Woese

**Carl Richard Woese** a oa ur mikrobevoniour hag ur bevfizikour amerikan. Brudet eo evit termenadur an Archaea (un damani nevez e bevoniezh) e 1977 dre daksonomadur filogenetek an TRN ribozomek 16S, un teknik en doa difraostet hag a voe un dispac'h evit ar vikrobevoniezh.  Kinnig a reas ivez  damkan ar bed TRN e 1967, daoust ma ne anve ket anezhañ evel-se. Woese a zeuas da vezañ kelenner e Skol-veur Stanley O. Ikenberry  ha kelenner war ar vikrobevoniezh e Skol-veur an Illinois en Urbana–Champaign

## Reizhiad bevoniezh Woese

## Notennoù
Thomas Cavalier-Smith

**Thomas (Tom) Cavalier-Smith** (ganet d'an 21 a viz Here 1942 ha tremenet d'an 19 a viz Meurzh 2021) a oa kelenner war bevoniezh an emdroadur e kevrenn zoologiezh skol-veur Oxford. Resevet en deus Priz etrebroadel ar vevoniezh (ur priz a 10 milion a yenoù) e 2004.

E enklaskoù o deus roet tu da zizoleiñ un niver a vevedegoù unkelligek (protisted) hag o deus difennet kalz strolladoù taksonomek bras, evel ar Chromista, ar Chromalveolata, an Opisthokonta, ar Rhizaria, hag an Excavata. Anavet eo evit e reizhiadoù rummatadur eus holl ar vevien.

## Reizhiad bevoniezh Cavalier-Smith

## Notennoù
Édouard Chatton

**Édouard Chatton** (11 a viz Here 1883 &ndash; 23 a viz Ebrel 1947) a oa ur bevoniour gall a voe ar c'hentañ da dermeniñ ar c'hemm etre ar c'helligoù prokariotek hag eukariotek. Chatton a grouas ar gerioù hag a embannas anezhe da gentañ e 1937 en e bennad-skrid "Pansporella perplex: Reflections on the Biology and Phylogeny of the Protozoa."

Ganet e oa bet Chatton e Romont, e Bro-Suis. Da gentañ e oa dedennet gant protozoa a bep seurt a oa kaoz d'an dud da gleñvel, e-mesk an Apicomplexaed hag an Trypanosomatided. Astenn a reas tachenn e enklaskoù diwezhatoc'h d'ar protisted mor. Kemer a reas perzh e deskrivadur ar protisted dinoflagellate. E Skol-uhel Pasteur e reas anaoudegezh gant André Michel Lwoff hag e teuas da vezañ e ventor. Hemañ a oa tonket da resev ur Priz Nobel evit ar Fiziologiezh pe ar medisinerezh. Kenderc'hel a reas an daou skiantour da genlabourat betek  marv Chatton e 1947, e Banyuls-sur-Mer, e Frañs.

## Reizhiad bevoniezh Chatton

## Notennoù
Escondido

**Escondido** (*kuzh* pe *kuzhet* e brezhoneg) zo un anv-lec'h portugalek ha spagnolek. 

## Lec'hioù

* Puerto Escondido (Kolombia)

*Escondido (Kalifornia), nepell diouzh San Diego

*Puerto Escondido (Mec'hiko)

*Puerto Escondido (Venezuela)

## Stêrioù
*Río  Escondido, ur stêr e gevred Nicaragua
*Río Escondido, anv kozh an Nueces River, e Texas
*Río Escondido, e Coahuila, e Mec'hiko, adstêr d'ar  Río Grande
*Río Escondido, stêr nepell diouzh Río Puelo, e Los Lagos, e Chile
*Rio Escondido, e Rondônia, e Brazil,  adstêr d'ar Río Guaporé

## Sonerezh
* *The Road to Escondido*, albom gant J. J. Cale hag Eric Clapton e 2006

## Pennad kar
*Escondida
Trivento

**Trivento** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise. Niver an annezidi zo . 

## Kumunioù amezek

## Notennoù
Foussais

**Foussais** a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
* War lez ar Vendée emañ Foussay.
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Foussay hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Foussais en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 hag e Kanton Saint-Hilaire-des-Loges pa voe diskaret Kanton Foussay e 1801.
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 75 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,26% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel  d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,85% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### Kendeuziñ
* E 1968 e voe kendeuzet kumunioù Foussais ha Payré-sur-Vendée d'ober ur gumun nevez, Foussais-Payré.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Saint-Hilaire_de_Foussais-Payré_Descente_de_croix_-_J-A_Brutails_-_Université_Bordeaux_Montaigne_-_2471.jpg

* Iliz katolik *Sant Hilarius*.
* Ar prioldi kozh, maerdi Foussais-Payré eo bremañ.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost
* En iliz katolik: plakennoù 1914-1918, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Foussais-Payré,
* Payré-sur-Vendée.
## Daveoù ha notennoù
Briga

**Briga** zo un anv-lec'h hag anv meur a dra.

## Lec'hioù
E galianeg ha ligureg e veze graet an anv *brigo* ouzh ul lec'h uhel ha kreñv, evel bryngaer e Kembre. War ar monumant Tropaeum Alpium e Turbia e weler anv pobl ar Brigiani, unan eus ar pobloù galian trec'het gant an impalaer Augustus.  

###### 
*Briga (Eu)
*Briga Marittima, deuet da vezañ La Brigue e galleg abaoe Feur-emglev Pariz e 1947, pa voe staget ouzh Bro-C'hall.

###### 
*Briga Alta, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte
*Briga Novarese, e proviñs Novara, e Piemonte

## Tud
*Briga (kaner), ur c'haner italian

## Traoù all
*Briga (luskad yaouankiz), ul luskad yaouankiz e Galiza
Brigiani

Ar **Brigiani** a oa ur bobl keltiek eus an Alpoù, hag a oa bet trec'het gant an impalaer Augustus, hervez ma'z eo skrivet war ar monumant Tropaeum Alpium, e Turbia.

O chom edont  tro-dro da gêr Briançon, hag eus anv ar bobl e teu anv ar gêr.

## Yezh
Kar d'an anv-se e vefe an anv Brieg, hag ar ger bri.

## Lennadurezh
*Barruol, Guy (1969). *Les Peuples préromains du Sud-Est de la Gaule: étude de géographie historique*. E. de Boccard. OCLC 3279201.
*Delamarre, Xavier (2003). *Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental*. Errance. ISBN 9782877723695.
*Delamarre, Xavier (2019). *Dictionnaire des thèmes nominaux du gaulois. Ab-/Iχs(o)-*. Vol. 1. Les Cents Chemins. ISBN 978-1-7980-5040-8.
*Falileyev, Alexander (2010). *Dictionary of Continental Celtic Place-names: A Celtic Companion to the Barrington Atlas of the Greek and Roman World*. CMCS. ISBN 978-0955718236.
*Talbert, Richard J. A. (2000). *Barrington Atlas of the Greek and Roman World*. Princeton University Press. ISBN 978-0691031699.
Albenga

**Albenga** (*Arbénga* en ligureg, *Albingaunum* en latin) zo ur gumun italian, e proviñs Savona e Liguria. An niver a annezidi zo : 

Lesanvet e vez "Città delle cento torri", kêr ar c'hant tour.

## Istor
Kêr-benn al Ligured e oa en Henamzer, anavezet e latin evel *Albium Ingaunum*.
Perzh a gemeras en eil brezel punek (218 kent JK  - 201 kent JK a-du gant  Kartada ha Hannibal Barca . Hervez ar vojenn e varvas Magone Barca, breur d'ar jeneral meur,  goude preizhata kêr Genova .

## Notennoù
Mervent (Vande)

**Mervent** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Jules_Robuchon_Pont_des_Ouillères.jpg|XIIIvet kantved pe XVvet kantved, beuzet abaoe 1956 gant Stankell Mervent.
Pont du Deluge.jpg|Pont Le Déluge, 1860.
Pont de Diet.jpg|Pont Diet, 1863.

* Kemberiñ a ra ar Mère hag ar Vendée e Mervent.
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Foussay . E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun Mervent en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 hag e Kanton Saint-Hilaire-des-Loges pa voe diskaret Kanton Foussay e 1801.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,76% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Lazhet  e voe c’hwec’h ezel eus ar Rezistañs d’ar 17 a viz Eost 1944 e La Cornelière e Koad Mervent pa voe taget ar strouezheg gant al lu alaman.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Mervent.png
Vestige du château médiéval.jpg

* Kastell ar Grennamzer, bet dismantret gant ar Saozon.

Château_de_la_Citardière_Mervent_(4).JPG

* Kastell La Citardière.

Logis de la Cornelière.jpg

* Lojeiz La Cornelière.

Eglise de Mervent.jpg

* Iliz katolik Sant Marzh .
* Chapel e Le Nay. 
* Chapel an Tad Montfort. 

World War I Memorial of Vervent.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn  ar re varv 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Maen-koun ar Rezistañs e La Cornelière e Koad Mervent, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Kelted Italia

Pobloù kelt ledenez Italia a oa a orin galian, hervez ar skridoù latin, nemet n'eo ket meneget enno a belec'h e teuent. Pobloù kelt a oa en hanternoz al ledenez adal ar VII kantved kent J.K. (skouer sevenadur Golasecca), met aloubadegoù ar IV kantved kent J.K. a roas tro dezho da vestroniañ traoñienn ar Po : darn eus ar C'halianed-se a lakaas seziz war Roma war-dro 390 kent JK.

An holl bobladoù-se ne chomjont ket en Italia, met re Galia gizalpat a oa deuet eus ar pobloù pe kevredadoù pobloù a oa krog da zivroañ hag a oa rannet :  Boied all, da skouer, a roas o anv da Vohemia.

Galianed Italia a gase goprsoudarded da vrezeliñ e brezelioù an Henamzer en IIIe kantved kent JK, a-raok ma voent trec'het gant Roma a-raok fin ar c'hantved. 

Ret eo ober ar c'hemm etre ar  pobloù diazezet er c'hreisteiz d'ar Po, a voe levezonet bras gant ar pobloù italek, hag ar pobloù diazezet en hanternoz d'ar Po, tostoc'h da bobloù Galia treuzalpat, a vire o sevenadur keltiek.  

;Pobloù er c'hreisteiz d'ar Po
* Boied (Bologna)
* Lingoned (Proviñs Ferrara)
**Senoned (tost d'ar b-Pikened, e Marche hag Emilia-Romagna)
;Pobloù en hanternoz d'ar Po
* Kenomaned (*Cenomani*)
* Insubri 
;Pobloù bihanoc'h en hanternoz d'ar Po
Marteze e oant diazezet a-goshoc'h, pe sujet d'an Insubred.
*Komasked
* Laevi
* Libici
* Marici
* Orobianed (*Orobii*, *Orumbovii*)
* Salassed (*Salassi*)
* Salyaned (*Salluvii*) (marteze un darempred dianav gant Salyaned an Narbonnensis, hogen dianav),
* Vertamokored (*Vertamocorii*) (marteze un darempred bennak gant ar Vercors, hogen dianav),
;A-raok an IIIde kantved 
* Anared
* Leponted (*Lepontii*)
* Karned

## Notennoù
Saint-Michel-le-Cloucq

**Saint-Michel-le-Cloucq** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Saint-Hilaire-des-Loges. E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun Saint-Michel-le-Cloucq en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,13% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau_Beaulieu2.jpg|Beaulieu.
Baugisière2.jpg|Baugisière.
Mazeau2.jpg|Mazeau.

* Pevar c’hastell, hini ar vourc'h, ar re all e Beaulieu, Baugisière ha Mazeau.

Saint-Michel-le-Cloucq - Calvaire.jpg
Clocher carré roman.jpg
Nef de St Michel le Cloucq.jpg
St Michel terrassant le dragon.jpg
St michel.jpg
Chiens et sangliers.jpg

* Iliz katolik Sant Mikael hag ar c’halvar.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Unpenniezh Preden

**Unpenniezh Preden**, pe **Unbeinyaeth Prydein,** pe **Unbennaeth Prydein** e kembraeg, a oa ur c'han kozh hag a dalveze da gan broadel d'ar Vrezhoned, er broioù ma oant o vevañ, da vare ar Grennamzer-Uhel. Barzhed lezioù roueel Aberffraw, Dinefwr, Mathrafal ha Caerllion a veze rekis dezhe hervez al lezenn heuliañ an armeoù brezhon ha kanañ ar c'han a-raok ha goude pep emgann. Evit o foan e resevent goude an emgann ar pep gwellañ eus ar preizhoù goude ar roue, evit un dalvoudegezh a 126 buoc'h.

Daoust m'eo bet kollet hiziv pozioù ar c'han, e c'heller soñjal e konte kurioù ar rouaned vrezhon. E-barzh e levr *Laws of [[Hywel Dda]]*, an enklasker Arthur Wade-Evans en deus resisaet e talveze *Prydein* evit broioù ar Vrezhoned, eleze Kembre, Kernev, Reged ha Strad Klud, hogen ne oa ket dre ret enez Breizh a-bezh. Hervez Yvan Guéhennec en e levr *Aux origines des langues celtiques,* ar c'han *Unpenniezh Preden* a oa kan ar Vrezhoned e Breizh-Veur hag e Breizh-Vihan. Displegañ a ra c'hoazh e c'helle ar Vrezhoned en daou du da Vor Breizh en em gompren aes a-walc'h dre ma komzent c'hoazh an hevelep yezh.

## Notennoù
Doix lès Fontaines

**Doix lès Fontaines** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* Melestradurezh:  d'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Doix ha Fontaines d’ober kumun nevez  Doix lès Fontaines.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Pennadoù kar
* Doix,
* Fontaines.
## Daveoù ha notennoù
Domodossola

**Domodossola** (*Dòm* e lombardeg, *Döm* pe *z'Töm* e valseg hag *Ël Dòm* e piemonteg) zo ur gumun  hag ur gêr italian, e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte, war lez ar stêr Toce. Da 17 722 a dud e save ar boblañs d'an 31 a viz Kerzu 2021.

## Istor
Gwechall e oa anvet Oscela, *Oscela Lepontorum* gant ar Romaned, dre ma oa kêr-benn al Leponted. 

## Notennoù
Kontelezh Dún Laoghaire-Ráth an Dúin

**Dún Laoghaire–Rathdown** (Dún Laoghaire–Ráth an Dúin) zo ur gontelezh eus  Iwerzhon. Emañ ar gontelezh e proviñs Laighin hag e Rannvro ar reter hag ar c'hreiz. Unan eus an teir c'hontelezh o deus kemeret lec'h kontelezh Dulenn an hini eo, abaoe 1994. Dougen a ra anvioù bourc'h Dún Laoghaire ha baroniezh  Rathdown. Kuzul kontelezh Dún Laoghaire–Rathdown eo a ver ar gontelezh. Niver an annezidi a sav da . 

## Douaroniezh hag isrannoù
Emañ Mor Iwerzhon er reter d'ar gontelezh. En norzh emañ Dulenn, er c'hornôg emañ Su Dulenn, hag er su kontelezh Cill Mhantáin. Gant kêr Dulenn, Fingal ha Su Dulenn ez eo unan eus ar pevar gouarnamant lec'hel eus kontelezh kozh Dulenn. Pennlec'h ar gontelezh eo Dún Laoghaire. Abaoe 2015, ar gontelezh zo ul lodenn eus Rannvro ar reter hag ar c'hreiz, unan eus teir rannvro ar Stad. Diazezet eo Skol-veur Dulenn ha Skol-uhel arzoù ha teknologiezh Dún Laoghaire er gontelezh. 

### Bourc'hioù, kêriadennoù ha bannlevioù
* Ballinteer
* Ballybrack
* Ballyogan
* Blackrock
* Booterstown
* Belfield
* Cabinteely
* Carrickmines
* Cherrywood
* Churchtown
* Clonskeagh
* Dalkey
* Deansgrange
* Dundrum
* Dún Laoghaire
* Foxrock
* Goatstown
* Glasthule
* Glenageary
* Glencullen
* Johnstown
* Killiney
* Kilmacud
* Kilternan
* Leopardstown
* Loughlinstown
* Monkstown
* Mount Merrion
* Rathfarnham
* Sandyford
* Sandycove
* Sallynoggin
* Shankill
* Stepaside
* Stillorgan
* Ticknock

## Ger-stur
Ar ger-stur war ardamezioù ar c'huzul-kêr,*Ó Chuan go Sliabh*, a dalvez "A borzh da venez" en iwerzhoneg. Ar gurunenn a weler eo kurunen Lóegaire mac Néill, Roue Uhel Iwerzhon er  en deus roet e anv da "zDún Laoghaire".

## Poblañs

## Notennoù
Il Bastione

**Il Bastione** zo ur menez eus Alpoù an Arvor, en Italia, e Piemonte, e Proviñs Cuneo, ha 3047 m uhelder dezhañ.
Valdieri

**Valdieri** (*Vaudier* en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver an annezidi zo 

## Notennoù
Santa Vittoria d'Alba

**Santa Vittoria d'Alba** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver an annezidi zo 

## Notennoù
Torresina

**Torresina** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.   An annezidi zo  anezho. 

## Istor
En Henamzer e oa bro ar Statielli, ur bobl ligur.

## Notennoù
Casteldelfino

**Casteldelfino**, anvet *Châteaudauphin* e galleg ha *Chasteldalfin* en okitaneg, zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 

## Istor
En 1744 : emgann Casteldelfino entre un armead gall ha spagnol  hag arme sard Carlo Emanuele III a voe trec'het.
Statielli

Ar **Statielli** a oa ur bobl e Liguria, en Henamzer, entre ar Vagienni er c'hornôg hag an Apuani er reter. Meneget e voe o anv gant Plinius an Henañ.
Roddino

**Roddino** (*Rodin* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.   

## Notennoù
Gottasecca

**Gottasecca** (*Botasëcca* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.   

En-dro dezhi emañ Cairo Montenotte, Camerana, Castelletto Uzzone, Dego, Monesiglio, Prunetto ,Saliceto.

## Notennoù
École nationale des ponts et chaussées

An **École nationale des ponts et chaussées**, lesanvet *"École des Ponts ParisTech"* e galleg, zo ur skol ijinourien lieskalvezour e Pariz.

## Skolidi
* Élisabeth Borne, goude addilennadeg Emmanuel Macron da brezidant e 2022 eo bet anvet gantañ da gentañ ministrez d’ar 16 a viz Mae 2022
Torre

**Torre**, zo ur ger hag a dalvez kement ha *[[Tour (savadur)|tour]]* e meur a yezh romanek, hag a gaver e meur a lec'hanv e Brazil, en Italia (ma vez *Tor* a-wechoù), e Portugal hag e Spagn.

## 
* Torre de Pedra, kumun e São Paulo (stad)

## 
### Kumunioù
Stank en e gaver el lec'hanvadurezh italianek, test d'un tour kozh bennak.

### ''[[Frazione|Frazioni]]''

### ''[[Contrada (rann)|Contrade]]''
* Torre, unan eus seitek *contrade* kêr Siena

### [[Meurgêr Roma Capitale]]
;*Torre*

;*Tor*

### Stêrioù
* Torre, froud e Friuli-Venezia Giulia

## 
* Torre de Moncorvo, kumun e distrig Bragança
* Torre (Serra da Estrela), ur menez

## 

;e Katalonia
-e Proviñs Lleida

## 
* Torre, kumun gwechall e kanton Ticino

## Pennadoù kar
*Torrecilla
*Torres
*Torrejón
Torre San Giorgio

**Torre San Giorgio** (*La Tor* pe *Tor San Giòrs* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Monticello d'Alba

**Monticello d'Alba** (*Montisel* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.   

## Notennoù
CentraleSupélec

An **CentraleSupélec**, lesanvet «&nbsp;*CS*&nbsp;» e galleg, zo ur skol ijinourien lieskalvezour e Gif-sur-Yvette.

E Pariz edo betek 2015.

## Notennoù
Abgar IX

**Abgar IX Severus** pe **Lucius Aelius Septimus Megas Abgar IX** a oa roue Osroene, koazhet d'un dachenn strizh en-dro da gêr Edessa.

Abgar a zeuas da vout roue goude e dad, Abgar VIII e 212. E 213 e voe roet urzh da Abgar IX ha d'e vab da zont da Roma ha muntret e voent war urzh Caracalla. Bloaz goude e stagas Caracalla rouantelezh Osroene ouzh an Impalaeriezh roman, evel  un drevadenn da broviñs roman Mezopotamia.

Hervez Henri-Irénée Marrou, Abgar a vefe bet gounezet d'ar gristeniezh hag a reas eus e Stad, ar vro gristen kentañ.

Daou vab en doa: Severus Abgar X, ha Antoninus Ma'Nu IX

## Notennoù
Fontaines (Vande)

## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Fontaines hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun  Fontaines en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 hag e Kanton Fontenay-le-Comte  pa voe diskaret Kanton Fontaines e 1801.
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 31 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,93% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel  d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri gwaz eus ar gumun  abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: mervel a reas daou soudard eus ar gumun.

### Kendeuziñ
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Doix ha Fontaines d’ober kumun nevez Doix lès Fontaines.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Notre-Dame-de-la-Nativité de Fontaines (vue 4, Éduarel, 21 août 2016).jpg

* Iliz katolik *Ginivelezh an Intron-Varia*.

Monument aux morts de Fontaines (vue 2, Éduarel, 21 août 2016).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* En iliz katolik: plakenn ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Doix,
* Doix lès Fontaines.
## Daveoù ha notennoù
LR

* Liberia, hervez an norm ISO 3166-1 alpha-2 (roll ar c'hodoù Stadoù) 
* Lacsa (*Lineas Aéreas Costarricenses S.A*) (Costa Rica), hervez Roll kodoù AITA ar c'hompagnunezhioù karr-nij.
;Traoù all
* .22 LR, ur seurt kartouchenn evit armoù-tan.
* An dielfennadur LR (*Left to right, Rightmost derivation*), un elfenn eus damkan ar yezhoù, er stlenneg.
* LR, berradur ar strollad politikel gall Les Républicains.
* Lr, arouez kimiek al lawrensiom.
Acco (Senones)

**Acco** a oa rener ar *[[Senones]]* e Galia. Atizañ a reas ar *Senones* hag ar *[[Carnutes|Garnutes]]* d'en em sevel a-enep Julius Caesar e 53 kent J.-K.. Goude fin ar brezel hag ur c'hendalc'h e Durocortum e voe barnet war urzh Caesar evit treisoni ha kondaonet. Skourjezet e voe betek ar marv dindan daoulagad renerien all ar Senoned.  

Anv Acco a zeu moarvat eus ar ger galianek ** a dalvez "prim", "tan gantañ" hag a dalvez eta moarvat : "An hini prim", "An hini zo tan gantañ". Gallout a reer eta e dostaat eus ὠκύς πόδας *ôcus podas*, "treid prim" Ac'hilleüs en Ilias.

## Notennoù
Prisca (impalaerez)

**Prisca** (marvet e 315) a voe impalaerez Roma (286–305) evel gwreg an impalaer Diokletian .  

Pa'n em dennas **Diokletian** da  Spalatum , e 305, e  chomas Prisca gant he merc'h, Galeria Valeria,  hag he mab-kaer, Galerius,  e Thessalonica. Pa varvas Galerius e 311, Licinius a voe fiziet ennañ Prisca hag he merc'h Valeria. Tec'het a reas an div vaouez avat da-gaout Maximinus II. Goude ur pennad, Valeria a nac'has eurediñ gant Maximinus, a lakaas herzel anezhi hag a vac'has anezhi e Siria hag a lakaas e graban war he ferc'hentiezhioù. Goude marv Maximinus, e voent dibennet o-div war urzh Licinius ha skoet er mor e Thessalonica, e fin ar bloaz 314.

Lakaet eo bet Prisca ha Valéria da sentezed.

## Notennoù
Ministr an Deskadurezh vroadel (Frañs)

**Ministr an Deskadurezh vroadel** e Bro-C'hall eo an den a gas en-dro politikerezh ar gouarnamant war dachenn an deskadurezh er c'hentañ derez, er skolioù, hag en eil derez er skolajoù ha liseoù.

### Pempvet Republik
High Force

**High Force** zo ul lamm-dour war ar stêr Tees, nepell diouzh Middleton-in-Teesdale, e kontelezh Durham, e Bro-Saoz.

Ar stêr Tees a ra ul lamm 21 metr eno. Daoust ma n'eo ket al lamm-dour uhelañ a zo e Bro-Saoz (Cautley Spout, e Cumbria, zo kalz uheloc'h, da skouer, gant 180 metr uhelder) ez eo High Force memes tra al lamm-dour eus Bro-Saoz gant ar c'hementad brasañ a zour o kouezhañ en un taol pa vez bras-bras ar stêr.
Saint-Martin-de-Fraigneau

**Saint-Martin-de-Fraigneau** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Fontaines hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun  Fontaines en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 hag e Saint-Hilaire-des-Loges]  pa voe diskaret Kanton Fontaines e 1801.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 24 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,85% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Martin de Saint-Martin-de-Fraigneau (vue 3, Éduarel, 21 août 2016.jpg

* Iliz katolik *Sant Varzhin* .

Monument aux morts de Saint-Martin-de-Fraigneau (vue 2, Éduarel, 21 août 2016).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* En iliz katolik: plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945), luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Matāʻutu

**Matāʻutu** (e walliseg ; *Mata-Utu* e galleg) zo ur gêriadenn e Polinezia Frañs war Enez Wallis.

Pennlec'h tiriad tramor Wallis ha Futuna eo (dekred ar 14 a viz Kerzu 1999). Ouzhpenn bezañ lec'h palez roueel Uvea ez eo sez melestradur uhel ar strollegezh hag al lez-varn nemeti, al lez-varn al labour nemeti, al lez-varn kenwerzh nemeti, al lez-varn velestradurel nemeti hag ar prizon.

Emañ ospital Sia e Mata-Utu ivez.

Dileuriet eo an tiriad er Vodadenn Vroadel gant ur c'hannad (dilennet dre vouezhiadeg hollek). Hiziv an deiz ez eo Sylvain Brial (LR).

## Notennoù
Erika Ender

**Erika María Ender Simoes**, ganet d'an 21 a viz Kerzu 1974 e Ciudad de Panamá, zo ur ganerez, ur sonaozerez, un aktourez hag ur broduerez abadennoù skinwel eus Panamá.

Gant Luis Fonsi ha Daddy Yankee eo kenoberourez ar ganaouenn *Despacito*, bet gwellañ gwerzh en holl vroioù Amerika Latin.

E spagnoleg, portugaleg ha saozneg eo he c'hanaouennoù. Pemp albom he deus graet, tri anezho o vezañ anavezet er bed a-bezh.
Oggiona con Santo Stefano

**Oggiona con Santo Stefano** (*Ugiòna cun Sastéven* er rannyezh lec'hel) zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia. 
Niver an annezidi a sav da . 

En-dro dezhi emañ Carnago, Cassano Magnago, Cavaria con Premezzo, Jerago con Orago, Solbiate Arno.

## Notennoù
Collège de France

Ar **Collège de France**, anvet gwechall skolaj ar roue, zo un ensavadur kelenn hag enklask, diazezet gant Fransez Iañ e 1530. Emañ plasenn Marcelin-Berthelot er V arondisamant Pariz, e-kreiz ar c'harter latin. 

## Notennoù
École normale supérieure

An **École normale supérieure**, lesanvet *ENS* e galleg, zo ur skol ijinourien lieskalvezour e Pariz.

## Notennoù
Liez

**Liez** (distaget []) zo un anv-lec'h hag un anv-den gallek.

## Lec'hioù
* Liez (Aisne), kumun en departamant Aisne
* Liez (Vande), kumun en departamant Vendée

## Tud
* Nicolas Liez (1809–1892), livour ha tresour eus Luksembourg
Maillezais

**Maillezais** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Canaux_du_marais_à_Maillezais.jpg|Kanol ar geunioù,
Maillezais, le Vieux Port.jpg|Ar porzh kozh.
18. Maillezais.jpg|Ar stêr.
17. Maillezais.jpg|Ar stêr.

* Geunioù a zo e Maillezais. War lez an Autize (kanolet) emañ ar gumun.
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Maillezais hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Maillezais en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,61% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Abbaye de Maillezais 4.jpg

* Iliz-veur hag abati *Sant Pêr*, dismantret.

Maillezais_église_01.jpg

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.

Calvaire de Maillezais.jpg

* Kroaz an Hosanna.

Maillezais mémorial 1870.jpg

* Monumant ar re varv, Brezel 1870-1871..
* Monumant ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945), luc’hskeudennoù.
## Tud

Achille_Daroux_1932.jpg |Achille Daroux.

* Achille Daroux, bet ganet e 1866 e Saint-Prouant ha marvet e 1953 e Maillezais. Mezeg e oa. Maer Maillezais e voe adalek 1930 betek 1953, kuzulier Kanton Maillezais adalek 1906 betek 1940, kannad e Kambr an Deputeed, bet dilennet e 1932 hag e 1936. D'an 10 a viz Gouere 1940 e nac’has an hollc'halloudoù d'ar Marichal Pétain e Vichy.

## Daveoù ha notennoù