Kunujenn

Ur **gunujenn** zo ur gomz drouk graet da ober droug d'un den all pe goap outañ. 

Kentañ skid krennamzerel anavet a ra anv a gunujennoù eo ar *[[Chanson de Roland]] *, ma vez kanet pouilh d'ar Sarazined. E brezhoneg e vez lavaret *touiñ Doue evel ur Sarazin*. 

## Gerioù

***Kunujañ** pe **kunujennañ** an dud (diwar ur verb *kunudiñ*) pe **kanañ pouilh** dezho (diwar ar galleg kozh) a vez lavaret. *Pouilhañ* n'eo ket gwall anavezet. 
**Insultiñ* zo anavezet mat avat, ha kavout a reer ar frazenn-mañ e-barzh levrioù Jules Gros: *Me a vez gwelloc'h ganin insultiñ an dud evit mont d'ur pred-eured: muioc'h a blijadur am bez*. 
**Huerniñ* a gaver ivez er geriadurioù, a c'hallfe bezañ distagadur *iferniñ* e gwenedeg: c'hoantaat kas tud zo d'an ifern n'eo ket gwall gristen, met el lavaret a ra vad d'an den a-wechoù. 
**Hujaotal*, e skridoù Dihunamb hag e Geriadur Vallée.
**Foeltradiñ* a zo ivez, d'ober *foeltradennoù*.
**Laetaat* a zo ivez e geriadurioù zo, d'ober *laetaerezh*. *Letadoù* a lenner e-barzh Etrezomp e brezhoneg dindan pluenn Job Jaffré.
**Bleiziñ* un den a c'haller ober ivez.

## Doareoù kunujennoù
Ur gunujenn n'eo ket mennet da vezañ leun a vadelezh, met d'ober droug, ha pa vez taolet kunujennoù d'an dud n'eo ket bleunioù int, ha da n'eus forzh piv e vez graet, ha diwar-benn n'eus forzh petra, mes kentoc'h diwar-benn an traoù-mañ:
* o bout o chom e ti o mamm: *mabig e vamm, leue e vamm*
* o boazioù: *[[fri]]-butun, brammer lous*
* o broadelezh: *gall brein, laer saoz, Leonad laer*
* o buhezegezh : 
** hini ar baotred: *[[tourc'h]], gastaouaer*
** hini ar merc'hed: *[[gast]], [[gwiz]] kozh, [[kroc'hen]], vilgen* 
* o deskadurezh : *[[azen]] gornek*
* o dilhad: *marmouz gwisket, truilhenneg, *
* o divergontiz: *tra divergont*
* o dizampartiz: 
***mañchard, kleizier* (distaget "kleicher"),
** *Daouarn [[yod]]* ! 
* o doug d'ar boeson: 
** *lonker brein, lonk-e-sizhun, karg-e-doull, karg-he-zoull, kof gwin*, 
** *[[gouzoug]] frank, gouzoug karn, 
** *korzailhenn frank*
* o drougiezh pe fallagriezh: 
***pezh fall, loen fall*, 
***loen brein, loen put*, 
***gagn lous, tamm gagn*
***boued ar groug*, 
***diaoul(ez), hailhon, hailhevod, tamm teil, lorgnez*
* o emzalc'h : *gaouiad, laer* 
* o faourentez: *laoueg, laouegez*
* o filpouzerezh: *kazh gleb, gogez, klouarenn, klufenn gozh, kozh klufenn*
* o fizhoni: *kraf-naon, tostenn gozh, preñv lous*
* o fouez: *ankou krignet, blonegenn*
* o gouenn: *beg du, kac'her-kraoñ*
* o [[leziregezh]]: 
** *loen didalvez, pezh didalvez, lochore bras, lavagnon kozh, ampezer lostoù deñved*
** *koll-boued, koll-e-voued, koll-e-vara, kac'h-moudenn*
* o ment: 
** *kozh torgos* (pe *tagos*)
** *lankon bras, lochore bras*
** *penn tev, kof tev*
* o micher: *troc'her-buzhug, troc'her-lann,*
* o naetadurezh pe [[loustoni]]: 
** *louskenn, kalkenn*
** *pemoc'h, bouc'h, loen lous, 
** *[[revr]] gaoc'h, revr lous, loudourenn* 
** *kouilhourenn*, ha dreist-holl *gwiz kozh*, ar gwashañ tra marteze a c'haller lavarout d'ur plac'h, a zo gerioù a denn ivez d'ar revelezh
* o ziegezh pe o ganedigezh: 
** *mab gast, mab gagn, mab ar wreg didalvez* (e Loeiz Eunius) 
** *tad an ardoù*
* o neuz: 
** ***[[penn]]''' boultouz, penn buoc'h, penn chatal, penn ki-saoz'', 
** ***lagad** luch, daoulagad ejen''
** ***[[fri]]*' lous, fri mic'hi, fri minaoued, fri togn, *
** ***[[kof]]** yod, kof bier,*
** ***muzelloù** kig-sall*, 
** *mezh-e-welout* (ha *mezh-he-gwelout*), *mezh ar vro, mezh an dud*
** ***[[revr]] gaoc'h, revr dev, revr [[kegin]]''
** ***troad*' pok*
* o noazusted: *amprevan, mamm ar c'hwiled (Loeiz Eunius),
* o oad: *gast kozh, [[brammer]] kozh, [[gwrac'h]] dizantet*
* o relijion: *revr wenn, ki du*
* o revelezh: *liperez-pillig, pich null*
* o rogoni: *bern kaoc'h, sac'h kaoc'h, poufer brein*,
* sioù o c'horf: 
** *[[mogn]] vil, 
** *kamm kozh*, et *kammez kozh*
** *luch brein* ha *luchez vrein*
** *tort brein, skouarn gaoc'h, mic'hieg*
* o [[sotoni]]: *anduilhenn, babouzenneg, beulke, buoc'h (kaezh), droch ar pardon, genaoueg, glaourenneg, inosant(ez) (kaezh), kaezhig, 
** *[[leue]], leue-dour*, 
** *penn avelet, penn buoc'h, pen skañv*; 
* o zeod: *brigouilher, kozh klakenn, Mari glakenn, teod fall*.

## Penaos pakañ ur gunujenn bravikañ ma c'haller
N'eus nemet div reolenn a bouez:
*E brezhoneg ne vez ket kunujennet gant anvioù-gwan (*lous, fall, brein*) implijet o-unan. 
*Ret eo kemer harp war un anv-kadarn: 
** *pezh, penn, beg, revr, loen* a servij kalz
** anvioù ar c'horf, *penn* evel-just, met *kof, [[teod]], [[lagad]], [[revr]]* ivez zo ken talvoudus all 
** anvioù loened evel *amprevan, [[azen]], [[buoc'h]], [[chatal]], [[ki]], [[leue]], [[pemoc'h]],* zo talvoudus ivez. 
**an anvioù a echu gant *-er* (pe *-erez*) pe gant *-eg* (pe *-egez*) a zo mat-tre ivez: *butuner brein, kofeg vil*. 

E gwirionez, n'eus forzh peseurt gerioù, pe dost, a c'hall bezañ implijet evel kunujenn ma vezont lavaret gant kred ha gred. Met evel evit deskiñ seniñ gant ar piano, ar gwellañ eo c'hoari alies evit mestroniañ ar benveg a-zoare.

### ... ac'hanout!
War-lerc'h ar gerioù kunujenniñ dibabet mat e c'haller lakaat *ac’hanout* pe *a zo ac’hanout* (pe *ac’hanoc’h*), evel er frazennoù-mañ: 
* *Gastaouer a zo ac’hanout!* (Minna, Ernest ar Barzhig)
* *Pezh divergont zo ac’hanout!* (E-tal ar Poull, Yann-Vari Perrot)
* *Mil c’hagn an anduilh a zo ac’hanoc’h!* (Koñchennoù eus Bro ar Stêr Aon, Yann ar Floc'h).
Lufr ha lusk a roer d'ar frazenn evel se.

### ... ma'z out!
Un doare all a zo da stummañ ur gunujenn vrav gant lakaat *ma'z out!* pe
*ma'z oc'h!* en dibenn, evel pa lavarer: *Lonker brein ma'z out!* 

### Makez tamm ... !
Un doare all c'hoazh a blij d'an dud en ardremez Montroulez (pe Leoniz pe Tregeriz e vent) gant *makez* pe *makez tamm* evel e-barzh: *Makez tamm gaouiad brein!* Un doare-ober a c'haller erbediñ rak amprouet eo bet ken-ha-ken gant an teodoù distagellet en daou du d'ar stêr ha pep hini en deus kavet e gont gantañ.

## Pennadoù kar
* Ad hominem

## Liammoù diavaez
* Listenn ar c'hunujennoù e pezhioù   Shakespeare
* Kanañ pouilh e meur a yezh (gant an droidigezh e saozneg) 

## Levrlennadur
* Martial Ménard, *Petit dictionnaire des plus belles injures bretonnes*, Coop Breizh, 2006
* Alain Cabantous, *Histoire du blasphème en Occident*, ISBN 2226104682
* Arthur Schopenhauer, *L'art de l'insulte*, ISBN 2020562553
* Rosier Laurence, *Petit traité d'insulte*, ISBN 2804024628
* Thomas Bouchet, *L'Insulte (en) politique : Europe et Amérique latine du XIXe siècle à nos jours*, ISBN 291555224X
* Nicolas Ruwet, *Grammaire des insultes et autres études*, ISBN : 2020060507
* Évelyne Larguèche, *L'effet injure*, PUF, 1983

## Mediaoù all
* *Kement a dud fur eget moc’h bade’et — Insultes et disputes en breton*, CD embannet gant Dastum Bro Dreger, 2006.

## Notennoù