open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mélisande

**Mélisande**, pe **Mélisende**,  zo un anv-bihan gallek.

## Tud

## Oberennoù
### Lennegezh
**Pelléas et Mélisande *: pezh -c'hoari gallek gant Maurice Maeterlinck e 1893.
* Ul levr bugale gant  E. Nesbit, P. J. Lynch e  1989.
* *Mélisande ! Où sont les rêves ?* gant  Hillel Halkin e 2013. 

### Sonerezh
**Pelléas et Mélisande* : gant Gabriel Fauré (1898), Jean Sibelius (1902) hag Arnold Schönberg (1905).
**Pelléas et Mélisande* : opéra, gant Claude Debussy (1902).
*Ur pezh evit ar  piano gant Mélanie Bonis (1858-1937), opus 109.
Claude Lintanf

**Claude Lintanf**, ganet d'an 30 Gouhere 1962, zo skolaer divyezhek ha kaner e festoù-noz Treger. Troour brezhonek eo ivez.

## Troidigezh
*Thierry Dedieu, *Yakouba*, TES, 2006.
Eremburga Maine

**Eremburga Maine** pe *Erembourg,  Eremburge, Aremburge* (1096- 1126) a voe kontez Maine hag itron Château-du-Loir adal 1110 betek he marv. Merc'h e oa da Élie Iañ La Flèche, kont Maine, ha Mathilde Château du Loir.

## Eured ha bugale
E miz Gouhere 1110 e timezas da Foulk V, kont Anjev ha Teurgn.

Pevar bugel he doe :
* Matilda Anjev († 1154), a oa anvet *Alice (Isabelle) d'Anjou* da gentañ ;
** dimezet en 1119 da William  Adelin († 1120), mab pennhêr  Herri Iañ Bro-Saoz ;
* Jafrez V *le Bel* pe *Plantagenêt* († 1151), kont Anjou, Teurgn, Maine ha dug Normandi ;
* Élie II († 1151), kont Maine ;
* Sibylle Anjev(† 1165), dimezet en 1123 da Guillaume Cliton.

Goude he marv e 1126 (d'ar 15 a viz Genver pe d'an 12 a viz Here) e roas Foulk e zouaroù d'o mab Jafrez, ha kuit ez eas d'an Douar Santel, ma timezas da Melisenda, rouanez Jeruzalem, ma teuas da vout roue Jeruzalem.

## Eremburga el lennegezh
Meneget eo  gant François Villon er  varzhoneg *[[Ballade des dames du temps jadis]]* er frazenn  : *Aremburgis qui tint le Maine*.

## Notennoù

Rummad :Kontelezhioù Bro-C'hall
Vryheid

**Vryheid** zo ur gêr e proviñs KwaZulu-Natal, e Suafrika. *Vryheid* a dalvez en afrikaneg kement ha "frankiz".

E dibenn an  e oa Vryheid kêr-benn an Nieuwe Republiek, ur republik boer embannet e  1884.
Saint-Martin-des-Noyers

** Saint-Martin-des-Noyers ** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun  e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Les Essarts; e Bann La Roche-sur-Yon e oa. Lakaet e voe kumun Saint-Martin-des-Noyers en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800  hag en Arondisamant La Roche-sur-Yon diwezhatoc’h . E 1790 e voe staget kumun La Grève ouzh kumun Saint-Martin-des-Noyers.
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas c'hwezek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 98 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,59% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .

## Monumantoù ha traoù heverk

Photo ancienne.jpg
Chateau de la Grève.jpg

* Kastell La Grève.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù . Dioueliet e voe d'ar 4 a viz Even 1922, kartenn-bost ; e 1994 e voe savet ur monumant nevez .
## Tud
## Daveoù ha notennoù
An Dún Mór (Ciarraí)

**An Dún Mór** (*Dunmore Head* e saozneg ) zo ur beg-douar e kornaoueg kontelezh Ciarraí en Iwerzhon. Emañ e penn pellañ Corca Dhuibhne e mervent ar gontelezh.

Bez' ez eo al lec'h pellañ er gornaoueg war douar-bras enez Iwerzhon a-bezh (pelloc'h c'hoazh emañ enezeg Na Blascaodaí).

## Notennoù
Baldoen

**Baldoen** zo anv meur a zen.

## Yezhoù
*Baldwin, e saozneg
**Baudouin* , e galleg
**Boudewijn* , en izelvroeg.

## Tud
### Rouaned ha tud a wad uhel
### Konted Flandrez
* Baldoen Iañ Flandrez (moarvat war-dro 830 – 879)
* Baldoen II  Flandrez (865–918, pe  Baldwin Iañ Boulogne)
* Baldoen III  Flandrez (c. 940–962)
* Baldoen IV  Flandrez (980–1035)
* Baldoen V Flandrez (1012–1067)
* Baldoen VI  Flandrez (pe Baldwin Iañ, Kont Hainaut)
* Baldoen VII  Flandrez (1093–1119)
* Baldoen VIII Flandrez (1030–1070)

### Rouaned Jeruzalem
* Baldoen Iañ Jeruzalem (pe Baldoen Iañ Edessa, 1058?–1118)
* Baldoen II Jeruzalem (pe Baldoen II Edessa, marvet e 1131)
* Baldoen III Jeruzalem (1130–1162)
* Baldoen IV Jeruzalem (1161–1185)
* Baldoen V Jeruzalem (1177–1186)

### Rouaned all
* *Baudouin*, 12vet  Priñs Ligne (1918–1985)
* Baldoen Iañ (Belgia) (1930–1993), Roue Belgiz, 1951–1993.

### Tud all
* Baudouin des Auteus (fl. deroù an XIIIvet kantved), barzh pikard

## Notenn
Baldoen II Jeruzalem

**Baldoen II**, pe *Baudouin du Bourg*, pe *Baudouin de Rethel* e galleg (c. 1075- 1131) a oa kont Edessa (1100-1118), ha roue Jeruzalem adalek 1118 betek e varv. E 1196 ez eas d'ar c'hentañ kroaziadeg gant e gendirvi Jafrez Bouillon ha Baldoen Boulogne d'an Douar Santel. Kont Edessa e voe war-lerc'h Baldoen Boulogne pan eas e genderv da Jeruzalem goude marv e vreur. 

E 1104 e voe prizoniet en emgann Harran. Da gentañ e voe dalc'het gant Sökmen eus Mardin, goude gant Jikirmish eus Mosul, hag a-benn ar  fin gant Jawali Saqawa. 

## Eured ha bugale
Dimezet e oa da Morfia Melitene.  
* Ur verc'h o doa, anvet Melisenda, a voe rouanez Jeruzalem war-lerc'h he zad.
Republik Pobl Donetsk

**Republik Pobl Donetsk** (**RPD** er stumm berr, e rusianeg **Донецкая Народная Республика**, *Donetskaya Narodnaya Respoublika*) zo ur republik disrannour eus Ukraina en oblast Donetsk savet d'ar . D'ar  e voe anavezet he dizalc'hidigezh gant Rusia.
Morfia Melitene

**Morfia Melitene**, pe Morphia, pe  Moraphia (marvet c. 1126 pe 1127) a oa rouanez Jeruzalem evel pried  ar roue Baldwin II.

Merc'h e oa da *Khoril*, pe *Gabriel*, priñs armenian Melitene (hiziv Malatya e Turkia), hogen a relijion reizhkredennek gresian. Melitene a oa amezed da gontelezh  Edessa, ha dindani. 

War-dro 1101 e timezas da Baldwin II, roue Jeruzalem, ha peder merc'h o doe: 

*Melisenda Jeruzalem (1101 - 1161), rouanez Jeruzalem, dimezet  en 1129 da Foulk V, bet kont Anjev, hag a zeuas da vout roue Jeruzalem ;
*Alix Jeruzalem (c. 1110 - goude 1151) dimezet en 1126 da  Bohemond II, priñs  Antioche ;
*Hodierna Jeruzalem (c. 1110 - c. 1164) dimezet en 1131 da Remond II, kont  Tripoli ;
*Ioveta Bethania (1120 - a-raok an 31 Kerzu  1170), leanez hag abadez Bethania.
Laniellus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Laniellus albonotatus]]*,
* *[[Laniellus langbianis]]*.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad *[[Crocias]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Ianthocincla

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1835 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Ianthocincla bieti]]*,
* *[[Ianthocincla cineracea]]*
** *I. c. *'cineracea***, ''cinereiceps'' ha ''strenua'',
* ''[[Ianthocincla konkakinhensis]]'',
* ''[[Ianthocincla lunulata]]''
** ''I. l. liangshanensis'' ha ***lunulata***,
* ''[[Ianthocincla maxima]]'',
* ''[[Ianthocincla ocellata]]''
** ''I. o. artemisiae'', ''griseicauda'', ''maculipectus'' hag ***ocellata***,
* ''[[Ianthocincla rufogularis]]''
** ''I. r. assamensis'', ''intensior'', ''occidentalis'', ''rufiberbis'', ''rufitincta'' ha ***rufogularis**',
* *[[Ianthocincla sukatschewi]]*.

Pemzek (15) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad *[[Garrulax]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Naftali Bennett

**Naftali Bennett** (hebraeg : **נַפְתָּלִי בֶּנֶט**, treuzlizherennet *Naftālī Beneṭ*, , bet ganet d'ar  en Haifa) zo ur politiker israelat. Kentañ ministr ar vro eo abaoe an . Ministr aferioù an diaspora e oa bet etre 2013 ha 2019, ministr an deskadurezh etre 2015 ha 2019 ha ministr an difenn etre 2019 ha 2020. Ren a ra ar strollad Dehou Nevez abaoe 2018.
Jafrez Bouillon

**Jafrez Bouillon** (*Godefroy de Bouillon* e galleg) (e-tro 1058-1100) a oa ur brezelour frank, Dug Bouillon, a gemeras perzh er Groaziadeg Kentañ hag a voe kentañ Roue Jeruzalem.

N'ouzer ket pelec'h e oa ganet, martezeet ez eus Boulogne-sur-Mer (e Bro-C'hall hiziv) ha Baisy-Thy, e Belgia. 

Kelennet e oa bet da vezañ ur marc'heg gant e eontr Jafrez III an Tort e Bouillon (Belgia). Pa varvas an eontr e roas e ditloù d'e niz. Met an impalaer santel a roas dezhañ markizelezh Antwerp (1076), met evel roue Germania e tifennas outañ kemer an titl a zug Lotaringia Izel, evel a c'houlenne an eontr en e destamant. Mont a reas Jafrez a-du gant an impalaer Herri IV en tabut a savas etre an impalaer german hag ar pab Gregor VII, ha mont a reas gant arme an impalaer da gemer kêr Roma. Evel gopr e voe anavezet evel dug Lotaringia Izel gant an impalaer e 1087.

## Bugeliezh ha krennoad
Mab e oa da Eustache II, kont Boulogne, ha da Ida Boulogne.
Leioptila annectens

****** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Leioptila* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* *Heterophasia annectens *'annectens**', Blyth, 1847, e reter menezioù Himalaya, hanternoz Myanmar ha mervent Sina,
* *L. a. mixta*, (Deignan, 1948), eus reter Myanmar ha kreisteiz Sina da greiz Indez-Sina,
* *L. a. saturata*, Walden, 1875, e reter Myanmar, gwalarn Thailand,
* *L. a. davisoni*, (Hume, 1877), e kreisteiz Myanmar, kornôg Thailand,
* *L. a. roundi*, e kreiz Viêt Nam,
* *L. a. eximia*, e kreisteiz Viêt Nam.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Heterophasia]]* kent, evel *Heterophasia annectans*.

## Liammoù diavaez
*  ''Leioptila annectens'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Leioptila annectens'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Thorigny (Vande)

** Thorigny** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun  e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Saint Jean de la Chaisse da gentañ  hag e KantonLa Roche-sur-Yon diwezhatoc’h; e Bann La Roche-sur-Yon e oa. Lakaet e voe kumun Thorigny en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800 hag en Arondisamant La Roche-sur-Yon diwezhatoc’h.
### 
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,81% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel d’an 1 a viz Meurzh 1961.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Denez*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Eurioù munut Anna Breizh

**Eurioù munut Anna Breizh** zo un *horae ad usum Romanum* ("Eurioù giz Roma"), un eurioù a oa da Anna Breizh (1477-1514).
E Levraoueg Vroadel Bro-C'hall emañ, anvet *Très Petites Heures d'Anne de Bretagne* e galleg ha miret dindan an niverenn renabl *Ms. NAL 3120*.

Unan eus an dornskridoù bihanañ a zo deuet betek ennomp eo, pa'z eo 66 mm uhelder e follennoù ha 46 mm o ledander ; bihanoc'h eget ur gartenn-vank 86 x 54 mm eo eta.

## Deskrivadur
;Levr
E-tro 1497-98 e voe savet an dornskrid war 162 follenn barch keinet e leuegen kinklet en aour hag argant ; alaouret ivez ha kizellet eo troc'had al levrig, a zo en ur voest leuegen kinklet en aour.
War ar follenn 159r emañ ar ger diwezhañ : *[[Amen]]*. Diskriv eo chomet ar follennoù 14r, 14v, 15r, 159v betek 169v.
;Skrid
Latin eo ar yezh, skrivet diwar skouer skritur an arzourien italian pa dreuzskrivent oberennoù an Henamzer, hag e frammoù 40 x 25 mm gronnet a ginkladurioù alaouret ; alaouret ivez eo ar pennlizherennoù war ur foñs glas pe ruz. 
;Skeudennoù
Skeudennoù liesliv bras zo, 28 anezho, ha 51 skeudennig ma'z eus tudennoù.
*Flourdiliz Bro-C'hall hag erminigoù Breizh a ya d'ober foñs meur a bajenn : ar follennoù 20v, 25r, 29v, 32r, 36v hag all.
*Ardamezioù Bro-C'hall ha Breizh, hanter-hanter war ur skoed toget gant ur gurunenn roueel kizellet e flourdiliz hag erminigoù zo e traoñ ar follenn 40v.
*Flourdiliz  hepken zo war ar follenn 33v.

## Danvez
Un *horae ad usum Romanum*, un eurioù klasel eo *Eurioù munut Anna Breizh* ; evel ar braz eus an eurioù eo e framm.


TresPetitesHeuresDavidPenitent-f87-v88.jpg|*David penitiour* (F. 88r)
TresPetitesHeuresLazare-f102.jpg|*Dasorc'h Lazar Betania* (F. 102r.)


## Aozer
Hogozik a-unvouezh e lavar ez eo bet livet *Eurioù munut Anna Breizh* gant Jean d'Ypres (14..? – 1508) *alias*  Mestr Anna Breizh ,  Mestr Eurioù munut Anna Vreizh ,  Mestr rozenn ar Chapel-Santel ,  Mestr Hemolc'h an unkorneg  ha  Mestr Buhez sant Yann Badezour ,.

## Tonkad an oberenn
Gant Anna Breizh e chomas betek he marv d'an 9 a viz Genver 1514 e Blois (Bro-C'hall). Aet an dornskrid diwar wel e-pad tremen 400 vloaz en em gavas gant ar barzh gall Émile Vitta (1866-1954)}, ha goude e-kerz ar c'hont Guy de Jacquelot de Boisrouvray (Pondivi, 1 Kerzu 1866 - Genthod, 26 Eost 1954) ; hennezh a roas an dornskrid d'ar Stad c'hall e 1961.

## Levrlennadur
*  Avril, François. *Les manuscrits à peinture en France*. Paris : Flammarion, 1998 
*  Walther, Ingo F. & Wolf, Norbert. *Chefs d'œuvre de l'enluminure – Les plus beaux manuscrits du monde de 400 à 1600*. Köln : Taschen, 2005 

### Pennadoù kar
* Eurioù bras Anna Breizh
* Erurioù bihan Anna Breizh

### Liammoù diavaez
*   
## Notennoù
Republik Pobl Louhansk

**Republik Pobl Louhansk** (**RPL** er stumm berr, e rusianeg **Луганская Народная Республика**, *Louganskaya Narodnaya Respoublika*) zo ur republik disrannour eus Ukraina en oblast Louhansk savet d'ar . D'ar  e voe anavezet he dizalc'hidigezh gant Rusia.

## Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022

E-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022, nerzhioù lu an RPL a oa bet o stourm gant nerzhioù Kevredad Rusia a-enep Ukraina. D'an 3 a viz Gouhere 2022, Rusia en doa embannet e bet aloubet holl Oblast Louhansk.

Dmitry Medvedev, bet prezidant Rusia ha goude-se bes-rener Kuzul Surentez Rusia, en devoa diskouezet e miz Gouhere 2022 ur gartenn ma oa bet staget un darn eus Ukraina gant an RPL ouzh Kevredad Rusia.

## Notennoù
Montecincla

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2017 gant ar skiantour indezat V.V. Robin hag e genlabourerien.

## Spesadoù
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Montecincla cachinnans]]*,
* *[[Montecincla fairbanki]]*,
* *[[Montecincla jerdoni]]*,
* *[[Montecincla meridionalis]]*.

## Annezva
Brosezat int e mervent India (Ghat).

## Rummatadur
Renket e vezent er genad *[[Trochalopteron]]* kent : ar pevar isspesad eus *Trochalopteron cachinnans* (*T. c. cachinnans* ha *jerdoni*) ha *Trochalopteron fairbanki* (*T. f. fairbanki* ha *meridionale*) a yeas d'ober ar genad nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Sainte-Adresse

**Sainte-Adresse** zo ur gumun eus Normandi, a-stok ouzh an Havr-Nevez, en departamant Seine-Maritime. 
Kêr-benn Belgia e oa e-pad ar  brezel-bed kentañ.
Argya

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwezek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad bremañ :
* *[[Argya affinis]]*
** *A. a. *'affinis*** ha ''taprobanus'',
* ''[[Argya altirostris]]'',
* ''[[Argya aylmeri]]''
** ''A. a. '''aylmeri***, *boranensis*, *keniana* ha *mentalis*,
* *[[Argya caudata]]*
** *A. c. *'caudata*** hag ''eclipes'',
* ''[[Argya cinereifrons]]'',
* ''[[Argya earlei]]''
** ''A. e. '''earlei*** ha *sonivia*,
* *[[Argya fulva]]*
** *A. f. acaciae*, * buchanani*, ***fulva*** ha *maroccana*,
* *[[Argya gularis]]*,
* *[[Argya huttoni]]*
** *A. h. *'huttoni*** ha ''salvadorii'',
* ''[[Argya longirostris]]'',
* ''[[Argya malcolmi]]'',
* ''[[Argya rubiginosa]]''
** ''A. r. emini'', ''heuglini'', ***rubiginosa*** ha ''sharpii'',
* ''[[Argya rufescens]]'',
* ''[[Argya squamiceps]]''
** ''A. s. muscatensis'', ***squamiceps*** ha ''yemensis'',
* ''[[Argya striata]]''
** ''A. s. malabarica'', ''orientalis'', ''sindiana'', ''somervillei'' ha ***striata***
* ''[[Argya subrufa]]''
** ''A. s. hyperythra'' ha ***subrufa**'.

Tregont (30) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Turdoides]]* (war-bouez *gularis* er genad *[[Garrulax]]*) kent.

## Notennoù ha daveennoù
Albrecht von Preußen (1837-1906)

**Albrecht von Preußen** (1837-1906) a oa ur priñs prusian.

Ganet e oa e Berlin, ha mab e oa da Albrecht von Preußen (1809-1872) ha d'e bried Marianne van Oranje-Nassau, merc'h da Willem Iañ an Izelvroioù.
E dad a oa  breur  da Friedrich Wilhelm IV, roue Prusia, ha da Wilhelm Iañ, Impalaer Alamagn.

## Brezelioù
Albrecht a yeas d'an arme e 1847. Perzh a gemeras er c'hentañ Brezel Schleswig, hag e 1866 er brezel etre Aostria ha Prusia, en emgannoù  Skalitz, Schweinschädel ha Königgrätz.
Perzh a gemeras ivez  e brezel 1870 etre Bro-C'hall ha Prusia, hag e penn ur vrigadenn war varc'h e oa en emgann Gravelotte hag en emgann Sedan. Goude kouezhet an eil impalaeriezh c'hall edo dindan Edwin von Manteuffel en emgannoù en-dro da gêrioù  Bapaume ha Saint-Quentin.

Dimeziñ a reas e 1873 d'ar briñsez Marie von Sachsen-Altenburg (1854-1898).

E 1885 e voe anvet da rejant dugelezh Braunschweig.
Nikolaz Iañ (tsar)

**Nikolaz Iañ** (6 a viz Gouhere 1796 – 2 a viz Meurzh 1855), a oa Tsar Rusia, roue Polonia ha Dug-Meur Finland.

Mab e oa d'an tsar Paol Iañ ha d'e bried Sophie Dorothee von Württemberg.
Mareuil-sur-Lay

**Mareuil-sur-Lay** a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun  e 1790 ; lakaet e voe da bennlec’h Kanton Mareuil; e Bann La Roche-sur-Yon e oa. Lakaet e voe kumun Dissais en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800  hag en Arondisamant La Roche-sur-Yon diwezhatoc’h .
### 
* Brezel 1870-1871: 28 soudard eus ar gumun a varvas hervez .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 68 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,87% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Maroko]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun abalamour d'ar brezel d’an 29 a viz Eost 1920; isletanant e oa en 3 BIMLA .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas trizeg den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas un en eus ar gumun abalamour d'ar brezel  d’an 23 a viz Meurzh 1951 e Tanh Binh Can Ke e Kochinsina e Viêt Nam; is-letanant e oa en 10 Rujumant Kanolierezh Drevadennel .
## Stagidigezh
* E 1973 e voe staget  kumunioù Dissais ha Mareuil-sur-Lay d’ober kumun Mareuil-sur-Lay-Dissais .
* Iliz katolik *ar Salver*.
* Plakennoù ar re varv (Brezel 1870-1871) en iliz katolik, luc’hskeudennoù  . 

Monument_aux_morts_de_Mareuil-sur-Lay_(vue_1,_Éduarel,_8_octobre_2016).jpg|Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù  . D’an 22 a viz Even 1919 e voe divizet e sevel gant ar c’huzul-kêr ; dioueliet e voe d’an 30 a viz Ebrel 1922   .
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Rheilffordd y Friog

**Rheilffordd y Friog** zo un hent-houarn bihan e kornôg Kembre. Kas a ra eus kêriadenn Fairbourne a-hed an aod betek aber ar stêr Mawddach.
Nikolaz Iañ Montenegro

**Nikolaz Iañ** (Njeguši, Montenegro, 7 a viz Here [ J : 25 a viz Gwengolo ] 1841 – Cap d'Antibes, Bro-C'hall, 1añ a viz Meurzh 1921), serbeg : Никола I Петровић Његош *Nikola I Petrović-Njegoš*, a oa priñs riek Montenegro (1860-1910) ha roue Montenegro adalek 1910 betek ken na voe diskaret e 1918, pa voe staget rouantelezh Montenegro ouzh rouantelezh Serbia.
Tribonyx

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant ar skiantour belgiat Bernard du Bus de Gisignies (1808-1874).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Tribonyx mortierii]]*,
* *[[Tribonyx ventralis]]*.

Brosezat int en Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Actinodura cyanouroptera

***Actinodura cyanouroptera*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.

Anvet e voe *Siva Cyanouroptera* (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894) ha renket e voe  er genad *[[Minla]]* betek 2019.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag en Iskevandir India :
* *Actinodura cyanouroptera aglae*, e gevred Asam (biz India) ha kornôg Myanmar,
* *A. c. *'cyanouroptera**', eus kreiz ha reter menezioù Himalaya da walarn Myanmar,
* *A. c. orientalis*, e reter Kambodja ha kreisteiz Viêt Nam,
* *A. c. rufodorsalis*, e gevred Thailand ha mervent Kambodja,
* *A. c. sordida*, (Hume, 1877), e gevred Myanmar, gwalarn ha kornôg Thailand,
* *A. c. sordidior*, e Malezia,
* *A. c. wingatei*, e biz Myanmar, hanternoz Thailand, kreisteiz Sina, Laos ha hanternoz Viêt Nam,
* *A. c. wirthi*, e kreisteiz Laos.

## Liammoù diavaez
*  ''Siva cyanouroptera'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Siva cyanouroptera'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Novorossiya

**Novorossiya** (rusianeg Новороссия  romanekaet *Novorossiya* ; ukraineg Новоросія romaneket *Novorossiya* ; roumaneg *Noua Rusie*; poloneg *Noworosja* ; ger-ha-ger : **Rusia Nevez**) zo un anv istorel implijet da vare Impalaeriezh Rusia diwar-benn ur rannvro en norzh d'ar Mor Du, en Ukraina a-vremañ, e-lec'h m'eo anvet **Stepovyna** (*Bro ar steppoù*) pe **Nyz** (*Izeldirioù*). Stummet e voe evel ur broviñs eus Rusia e 1764 diwar marzhioù-brezel hag astennet e 1775.
Lazhadeg Cannstadt

**Lazhadeg Cannstatt** (*Blutgericht zu Cannstatt* en alamaneg) zo un darvoud c'hoarvezet e koulz ur vodadeg-varn gant ar Franked e Cannstatt, e-tal Stuttgart e 746, goulennet gant Karloman, mab henañ Karl Martel, da varn uhelidi an Alemanni.

E-kerzh ar vodadeg e tamallas ar roue Karloman dislealded ar briñsed alaman, o lavarout o devoa kemeret perzh en emsavadeg an duged Theudebald hag Odilon Bavaria. Ne oa tu ebet d'ober galv, lakaet e voe darn eus an uhelidi d'ar marv, diberc'hennet re all, nemet n'ouzer ket ar munudoù.

## Levrlennadur
* R. Christlein u. a.: *Die Alamannen. Archäologie eines lebendigen Volkes*. Stoccarda 1978
* Karlheinz Fuchs, Martin Kempa, Rainer Redies: *Die Alamannen*, Theiss, Stoccarda, 2001 
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Kohlhammer, Stoccarda 2004 , 
* *Zur Geschichte der Alamannen (Wege der Forschungen)*, Darmstadt, 1979
Notre-Dame-de-Monts

**Notre-Dame-de-Monts** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Notre-Dame-de-Monts-Plage-2 (2019).jpg|An draezhenn.
Kulmino, le Panorama spectaculaire 1.jpg|Ar geunioù.

* War vord ar Meurvor Atlantel emañ  Notre-Dame-de-Monts.
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun  e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Saint-Jean-de-Monts da gentañ, e Kanton Beauvoir war-lerc’h hag e Kanton Saint-Jean-de-Monts en-dro diwezhatoc’h; e Bann Challans e oa. Lakaet e voe kumun  Notre-Dame-de-Monts en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800 .
### 
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas gwaz eus ar gumun, da lavarout eo 5,09% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv  war blasenn an iliz, ha 74 e voent, da lavarout eo 5,54% eus ar boblañs e 1911, hervez monumant ar re varv er vered.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv  war blasenn an iliz.
## Monumantoù ha traoù heverk

Notre-Dame-de-Monts-Centre-2 (2019).jpg
Église Notre-Dame-de-l'Assomption de Notre-Dame-de-Monts-1 (2019).jpg
Église Notre-Dame-de-l'Assomption de Notre-Dame-de-Monts-Intérieur-1 (2019).jpg
Église Notre-Dame-de-l'Assomption de Notre-Dame-de-Monts-Intérieur-3 (2019).jpg
Église Notre-Dame-de-l'Assomption de Notre-Dame-de-Monts-Intérieur-4 (2019).jpg
Église Notre-Dame-de-l'Assomption de Notre-Dame-de-Monts-Intérieur-5 (2019).jpg
Église Notre-Dame-de-l'Assomption de Notre-Dame-de-Monts-Porche (2019).jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv war blasenn an iliz, luc’hskeudenn .
* Monumant ar re varv war blasenn an iliz, luc’hskeudenn . 
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Pterorhinus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1868 gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Tri spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Pterorhinus albogularis]]*
** *P. a. *'albogularis***, ''eous'' ha ''whistleri'',
* ''[[Pterorhinus berthemyi]]'',
* ''[[Pterorhinus caerulatus]]''
** ''P. c. '''caerulatus***, *kaurensis*, *latifrons*, *livingstoni* ha *subcaerulatus*,
* *[[Pterorhinus chinensis]]*
** *P. c. *'chinensis***, ''germaini'', ''lochmius'', ''monachus'' ha ''propinquus'',
* ''[[Pterorhinus courtoisi]]''
** ''P. c. '''courtoisi*** ha *simaoensis*,
* *[[Pterorhinus davidi]]*
** *P. d. concolor* ha ***davidi***,
* *[[Pterorhinus delesserti]]*,
* *[[Pterorhinus galbanus]]*,
* *[[Pterorhinus gularis]]*,
* *[[Pterorhinus koslowi]]*
** *P. k. *'koslowi*** ha ''yuquensis'',
* ''[[Pterorhinus lanceolatus]]''
** ''P. l. bonvaloti'', ***lanceolatus*** ha ''latouchei'',
* ''[[Pterorhinus mitratus]]''
** ''P. m. major'' ha ***mitratus***,
* ''[[Pterorhinus nuchalis]]'',
* ''[[Pterorhinus pectoralis]]''
** ''P. p. '''pectoralis***, *picticollis*, *robini*, *semitorquatus* ha *subfusus*,
* *[[Pterorhinus perspicillatus]]*,
* *[[Pterorhinus poecilorhynchus]]*,
* *[[Pterorhinus ruficeps]]*,
* *[[Pterorhinus ruficollis]]*,
* *[[Pterorhinus sannio]]*
** *P. s. albosuperciliaris*, *comis*, *oblectans* ha ***sannio***,
* *[[Pterorhinus treacheri]]*
** *P. t. damnatus*, *griswoldi* ha ***treacheri***,
* *[[Pterorhinus vassali]]*,
* *[[Pterorhinus waddelli]]*
** *P. w. jomo* ha ***waddelli***,
* *[[Pterorhinus woodi]]*.

Eizh isspesad ha tregont (38) en holl.

## Rummatadur
Dilec'hiet e oa bet naontek spesad  (*albogularis*, *berthemyi*, *caerulatus*, *chinensis*, *courtoisi*, *davidi*, *delesserti*, *galbanus*, *gularis*, *mitratus*, *nuchalis*, *pectoralis*, *perspicillatus*, *poecilorhynchus*, *ruficeps*, *ruficollis*, *sannio*, *treacheri* ha *vassali*) eus ar genad *[[Garrulax]]* ha pevar all (*koslowi*, *lanceolatus*, *waddelli* ha *woodi*) eus ar genad *[[Babax]]* d'ober ar genad nevez-mañ.

## Notennoù ha daveennoù
Beiginis

**Beiginis** (*Beginish* e saozneg) zo un enezenn dirak aod kontelezh Ciarraí e mervent Iwerzhon. 

Dont a ra an anv eus daou c'her iwerzhonek : *beag* (bihan) hag *inis* (enez). "Enez vihan" eo ar ster eta.Un enezennig all zo anvet heñvel en enezeg Na Blascaodaí.

Relegoù savadurioù kozh a weler c'hoazh en enez. Savet e voent etre an IX hag an XII kantved, pa oa annezet Beiginis gant Vikinged.

N'eus den ebet ken o chom war an enez abaoe ar bloavezhioù 1990. En XIX hag en hanterenn gentañ an XX kantved avat e oa poblet gant familhoù bras hag a veve diwar ar pesketa hag al labour-douar.

## Notennoù
Le Perrier

**Le Perrier** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Saint-Jean-de-Monts da gentañ, e Kanton Beauvoir war-lerc’h hag e Kanton Saint-Jean-de-Monts en-dro diwezhatoc’h; e Bann Challans e oa. Lakaet e voe kumun Le Perrier en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800.
### 
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 86 gwaz eus ar gumun, da lavarout eo 4,45% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel d’an 22 a viz Ebrel 1941 e Bourg en Allier e Bro-C’hall hervez monumant ar re varv; milour e oa er 221 RALD.
#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel d’ar 15 a viz Genver 1961.
## Monumantoù ha traoù heverk

Le Perrier-85300-Eglise de la Transfiguration de Notre Seigneur Vendée).JPG

* Iliz katolik *Treuzneuziadur ar Salver*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn .
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Odilon Bavaria

**Odilon Bavaria**, ganet war-dro 700 ha marvet d'an 18 a viz Genver 748, a oa un uhelad bavarian eus tierniezh an Agilolfinged. Dug Bavaria e voe adal 736 betek e varv.
Mentocrex

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1932 gant an evnoniour stadunanat James Lee Peters (1889-1952).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Mentocrex beankaensis]]*,
* *[[Mentocrex kioloides]]*
** *M. k. berliozi* ha ***kioloides***.

Brosezat int e Madagaskar, daou (2) issepsad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Canirallus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Argya caudata

***Argya caudata*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.

Anvet e voe *Cossyphus caudatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant an evnoniour gall Charles Dumont de Sainte Croix (1758-1830) ha renket e veze er genad *[[Turdoides]]* kent.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun, had ha hugennoù.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Iskevandir India :
* *Argya caudata *'caudata**', e reter Pakistan, India ar Su ha kornôg Bangladesh,
* *A. c. eclipes*, (Hume, 1877), e kreiz ha hanternoz Pakistan, gwalarn India.

## Liammoù diavaez
*  ''Argya caudata'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Argya caudata'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Odilon

**Odilon** zo un anv-bihan gallek a orin germanek.

## Orin

## Tud
*Odilon Bavaria (736-748), dug Bavaria
*Odilon de Cluny, pe *Odilon de Mercœur* (war-dro 962-1048), sant katolik, pempvet abad Cluny
*Odilon Barrot (1791-1873), politikour gall
*Odilon Redon (1840-1916),livour gall
Alamannia

**Alamannia** pe **Alemannia** eo ar vro ma teuas an *Alamanned*, pe *[[Alemanned]]*, da chom adal an  war lezioù uhelañ ar Roen. Daoust ma vez anv eus ur rouantelezh alemann a-wechoù, ne oa ket ur stad unvan met ur c'hengevread pobloù, amezek d'an Impalaeriezh roman.
Neocrex

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1869 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Neocrex colombiana]]*
** *N. c. *'colombiana*** ha ''ripleyi'',
* ''[[Neocrex erythrops]]''
** ''N. e. '''erythrops*** hag *olivascens*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezho en holl. 

## Notennoù ha daveennoù
Dryolimnas

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1893 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a yeas d'ober ar genad betek ar  :
*(†) *[[Dryolimnas augusti]]*,
* *[[Dryolimnas cuvieri]]*
** *D. c. abbotti* (††), *aldabranus* ha ***cuvieri***.

## Notennoù ha daveennoù
La Guérinière

**La Guérinière** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
* War vord ar Meurvor Atlantel  hag en enez Nervouster emañ La Guérinière.

La Guérinière Plage R02.jpg
La Guérinière Plage R01.jpg

## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1919 diwar ul lodenn eus kumun Noirmoutier-en-l'Île; lakaet e voe e  Kanton Noirmoutier-en-l'Île hag en Arondisamant Les Sables-d'Olonne.
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 43 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel d’ar 5 a viz Even 1949 er Mekong er Viêt Nam ;  martolod e oa er vag Glycine.
## Monumantoù ha traoù heverk

La Guérinière - Moulin de la Cour - 01.jpg|Milin *La Cour*


La Guérinière Eglise R01.jpg|Iliz katolik *ar Gwir-Sikour*
La Guérinière, église.jpg|
La Guérinière, vitrail.jpg|
La Guérinière Monument-aux-Morts R01.jpg|Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv. D’an 3 a viz Kerzu 1922 e voe dioueliet monumant ar re varv.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Barbâtre

**Barbâtre** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Plage de Barbâtre.JPG|An draezhenn war an douar-bras
La plage à Barbâtre (île de Noirmoutier) - panoramio.jpg|An draezhenn e Nervouster

* War vord ar Meurvor Atlantel  hag en enez Nervouster emañ  Barbâtre,
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun  e 1858 diwar ul lodenn eus kumun Noirmoutier-en-l'Île; lakaet e voe e  Kanton Noirmoutier-en-l'Île hag en Arondisamant Les Sables-d'Olonne .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 58 gwaz eus ar gumun, da lavarout eo 3,32% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv  .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas deg den ag ar gumun abalamour d'ar brezel  hervez monumant ar re varv .
#### [[TFOA]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e Khel en Alamagn  d’ar 4 a viz Du 1945.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel, unan  d’ar 17 a viz Ebrel 1946, penn-brigadier e oa, egile  d’ar 7 a viz Here 1950 e Bro Dong Khé, serjant-major e oa er GTMEO (Groupement de Tabors Marocains en Extrême-Orient) .
## Monumantoù ha traoù heverk

Moulin de la Plaine 85630.jpg|La Plaine.
Moulin de la Fosse 85630.jpg|La Fosse.
Moulin vieux de la Frandière 85630.jpg|La Frandière.

* Milinoù-avel,

Eglise Saint Nicolas de Barbâtre.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù .
## Tud
## Daveoù ha notennoù
L'Épine

**L'Épine** zo anv meur a gumun e Bro-C'hall :
* L'Épine, en Alpoù-Uhel
* L'Épine, er Marne
* L'Épine, e Vande
* L'Épine-aux-Bois, en Aisne
Noirmoutier-en-l'Île

**Noirmoutier-en-l'Île** (Nervouster e brezhoneg) a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

Beautiful - panoramio (2).jpg
Plage de l'Anse Rouge.jpg
Noirmoutier Phare de la Pointe des Dames 01.jpg
Strand von Noirmoutier-en-l'Île.jpg

* War vord ar Meurvor Atlantel hag en enez Nervouster emañ  Noirmoutier-en-l'Île.
### Kumunioù amezek

## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe da benn Kanton Noirmoutier; e Bann Challans e oa. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800.
### 
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
*  Mervel a reas 126 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Naontek den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel, unan d’ar 6 a viz Ebrel 1948 en Hue er Viêt Nam ;  kaporal e oa er *Détachement sud de COAC d’Indochine* , egile d’ar 26 a viz Kerzu 1950 e Binh-Lieu er Viêt Nam;  milour e oa er BFC/1 RE .

#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Monument aux morts de la guerre de 1870-71 à Noirmoutier-en-l'Île.JPG|Monumant ar re varv eus an enezenn en he fezh, Brezel 1870-1871. 
Monument aux Morts, Noirmoutier-en-l'Île, Pays de la Loire, France - panoramio.jpg| Monumant ar re varv, brezelioù an .

* Monumant ar re varv (brezelioù an XXvet kantved), luc’hskeudennoù. D’an 3 a viz Kerzu 1922 e voe  dioueliet.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Melenchón (dañs)

Ar **melenchón** zo un dañs spagnol e kêr Jaén (proviñs Jaén) hag e Zuheros (proviñs Córdoba) en Andalouzia, e Spagn, ma vez dañset da vare Meurlarjez.

## Notennoù
Francesco Maria Farnese

**Francesco Maria Farnese** (Parma, 15 a viz Eost 1619 – Parma, 12 a viz Gouhere 1647) a oa ur c'hardinal italian. Mab e oa da Ranuccio Iañ Farnese, dug Parma ha Piacenza, ha da Margherita Aldobrandini, nizez d'ar pab Klemañs VIII. Meur a hini eus an tiegezh Farnese a oa deuet da vout kardinal araozañ, evel Alessandro Farnese deuet da vout ar pab Paol III.
Mareuil-sur-Lay-Dissais

Vue générale de Mareuil-sur-Lay (Éduarel, 8 octobre 2016).jpg

**Mareuil-sur-Lay-Dissais** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* E 1973 e voe krouet ar gumun diwar kumunioù  Mareuil-sur-Lay ha Dissais .
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Sauveur de Mareuil-sur-Lay (vue 1, Éduarel, 8 octobre 2016).jpg|Iliz *ar Salver* e Mareuil-sur-Lay.
Eglise de Dissais..JPG|Iliz *Sant Hilarius* e Dissay.

* An ilizoù katolik.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Corbaon

**Corbaon** a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : e 1790 e voe savet ar gumun ha lakaet e Kanton Mareuil ; e Bann La Roche-sur-Yon e oa. En Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 e voe lakaet, hag en Arondisamant La Roche-sur-Yon diwezhatoc’h .

### 
* E 1827 e voe staget kumunioù Bellenoue ha Corbaon ouzh kumun Château-Guibert .
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Daveoù ha notennoù
La Claye

**La Claye** a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen

Viaduc_sur_le_Lay_depuis_La_Bretonnière-la-Claye_(Éduarel,_19_février_2016).JPG

* Ar pont hent-houarn dreist d'ar stêr Lay.
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe e Kanton Luçon da gentañ  hag e Kanton Mareuil diwezhatoc’h; e Bann La Roche-sur-Yon e oa. Lakaet e voe kumun La Claye en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800  hag en Arondisamant La Roche-sur-Yon diwezhatoc’h .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Daouzek gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 9,84% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### Stagidigezh
* E 1999 e voe staget kumun La Claye ha La Bretonnière d’ober kumun La Bretonnière-la-Claye .
## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Saint-Hilaire_de_la_Claye_(Éduarel,_12_février_2016).JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Hilarius*.

Monuments_aux_morts_de_la_Claye_(Éduarel,_12_février_2016).JPG|Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù . 
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Antigone (genad)

*Ur pennad [[Antigone]] zo ivez.*

***Antigone*** a zo ur genad e rummatadur an evned, unan eus ar pevar genad a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad garaned a ya d'ober ar genad :
* ar c'haran Antigone (*Antigone antigone*)
** *A. a. *'antigone***, ''gillae'' ha ''sharpii'',
* ar [[garan Kanada|c'haran Kanada]] (''Antigone canadensis'')
** ''A. c. '''canadensis***, *nesiotes*, *pratensis*, *pulla* ha *tabida*,
* ar c'haran vrolga (*Antigone rubicunda*),
* ar c'haran kilpenn gwenn (*Antigone vipio*).

Eizh (8) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad *[[Grus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Brezel Polonia-Ukraina

**Brezel etre Polonia hag Ukraina** a voe eus eus ar 1añ a viz Du 1918 betek an 18 a viz Gouhere 1919. Brezel a voe etre Eil Republik Polonia ha nerzhioù lu Ukraina (Republik Poblel Kornôg Ukrania kement ha Republik Poblel Ukrania). Ar brezel a oa unan gouennel, sevenadurel ha politikel gant tud a orin poloniat hag ukrainat o vevañ a bep tu er broioù nevez savet goude fin Impalaeriezh Rusia hag Impalaeriezh Aostria. Kroget e oa ar brezel e reter Galitsia pa oa bet roet lamm da Aostria-Hungaria. Goude-se e oa en em ledet war Chełm ha Volhynia (Wołyń) hag a oa bet en Impaleriezh rusian, hag a oa bet aloubet gant an div stad: ar Stad ukrainat (ur stad vargodenn eus an Impalaeriezh alaman) ha gant Republik Pobl Ukraina. Polonia a oa deuet a-benn da adpakañ an douaroù d'an 18 a viz Gouhere 1919.

10 000 Poloniad a oa marvet ha 15 000 Ukrainad.
Fulenn (kanaouenn)

***Fulenn*** (a dalvez amañ kement hag an elfenn skedus hag ur plac'h yaouank) zo ur ganaouenn vrezhonek war ur sonerezh elektro sonet gant ar strollad Alvan & Ahez ha skrivet gant Marine Lavigne hag Alexis Morvan-Rosius e 2021.

Choazet e oa bet da reprezantiñ Frañs er genstrivadeg Eurovision 2022, goude bezañ kemeret perzh en abadenn skinwel gall *[[Eurovision France, c'est vous qui décidez !]]* d'ar .

## Istor
Ganet e oa ar ganaouenn diwar gejadenn Ahez, un triad kanerezed brezhonek hag Alvan, un arzour elektro a orin eus an Oriant, en hañv 2021 e Roazhon.

Pozioù benelour a oa bet skrivet diwar mojenn Katell Gollet, ur plac'h yaouank az a da zañsal dirak un tantad er c'hoadoù e-lec'h ober evel ma c'houlenn he familh, da lavaret eo dimeziñ hag eurediñ, hep ober van eus selloù ar re all. Met un deiz bennak e teu ur paotr yaouank koant a gas anezhi en ur jabadao spontus kar an Diaoul an hini eo.

Hervez Marine Lavigne eo ur ganaouenn diwar-benn selloù an dud ha diwar-benn ur plac'h yaouank modern a fell dezhi ezteuler gant he c'horf ha gant he dañs.

### Choazet en Eurovision Frañs

Dibabet e voe 12 kanaouenn diwar 3000 e penn-kentañ miz C'hwevrer 2022 ha kinniget d'ar publik kerkent gant Eurovision France ha France Télévisions. Embannet e voe ar single d'an .

Kemer a ra ar strollad Alvan & Ahez perzh en abadenn-dele *[[Eurovision France, c'est vous qui décidez !]]* d'ar , aozet da choaz an arzour a vezo war ar renk evit Frañs e Kenstrivadeg Eurovision ar c'han 2022. Skignet eo war-eeun war France 2 50 vloaz rik goude skignadenn sonadeg Alan Stivell war Europe 1 (pladenn *[[À l'Olympia (pladenn Alan Stivell)|À l'Olympia]]*). Gant 222 boent e oa aet ar maout ganto, an eil kanaouenn e brezhoneg abaoe *[[Diwanit bugale|Diwanit Bugale]]* gant Dan ar Braz hag Hêrezh ar Gelted e 1996.

## Daveoù

## Sellet ivez
*Eurovision
*Eben, strollad kentañ an triad Ahez.

*
Pardirallus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pardirallus maculatus]]*
** *P. m. insolitus* ha ***maculatus***,
* *[[Pardirallus nigricans]]*
** *P. n. caucae* ha ***nigricans***,
* *[[Pardirallus sanguinolentus]]*
** *P. s. landbecki*, *luridus*, ***sanguinolentus***, *simonsi*, *tschudii* ha *zelebori*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, dek (10) isspesad dezhe en holl. 

## Notennoù ha daveennoù
Friedrich III an Impalaeriezh Santel

**Friedich  III an Impalaeriezh Santel** (1415–1493), a oa arc'hdug Aostria, hag Impalaer santel.  

Dilennet e voe da roue ar Romaned en 1440, hag adal 1452 betek e varv e 1493 e voe impalaer santel.
Krav-maga

Ar **c’hrav-maga** (hebraeg : קְרַב מַגָּע) zo un doare emgann a-dost hebreat hag a bouez war deskadurezh ar barregezhioù emzifenn. Savet eo bet evel reizhiad emzifenn gant lu ha servijoù kelaoua Israel, evit en em zifenn krog-ha-krog ouzh an dagerien.

Gant kalz a servijoù polis ha milourel er bed e vez implijet an hentenn-mañ : gant an FBI, an DEA hag ar Marine Corps er Stadoù-Unanet ; gant ar GIGN, ar RAID hag al Légion Étrangère e Bro-C'hall ; pe gant an SAS er Rouantelezh-Unanet.

Krouet e oa bet gant Imi Lichtenfeld er bloavezhioù 1930 e Tchekoslovakia. Diwar deknikoù emgann-straed eo bet savet, war-lerc’h argadennoù faskour a-enep Yuzevion. Boks, judo, ju-jitsu ha gouren zo mesket en hentenn-mañ.

Tri doare gouren zo : unan implijet gant an arme, unan gant an nerzhioù urzh hag unan digor d’an holl.

Imi Lichtenfeld a oa bet ganet e Budapest e 1910. Gant e dad, un archer brudet, e oa bet awenet. Gounezet en doa kalz a gevezadegoù sport (gouren, boks hag embregerezh-korf). Bodañ a reas meur a c'hourenour evit difenn ar Yuzevion er bloavezhioù 1930 hag e-pad an Eil Brezel-bed.

Diazezet eo teknikoù ar c'hrav-maga war ar buander hag an eeunded, evit bezañ prest ar buanañ posupl ha gant ar muiañ a ziogel.

## Aozadurioù pennañ
Abaoe marv Imi Lichtenfeld, ez eus bet krouet meur a gevread en Europa hag er bed a-bezh. 

E 1997 eo bet krouet Kevread europat krav-maga gant Richard Douieb. Staliet eo ar c'hevread e Bro-C'hall, gant ar pal respont d'ur goulenn brasoc'h-brasañ e Bro-C'hall hag er peurrest eus Europa, hag ivez evit stummañ ar gelennerien a-zoare.

## Notennoù ha daveoù
Otto III Bavaria

**Otto III** a oa dug Bavaria.

Ganet e oa e Burghausen, mab e oa da Henrich XIII, Dug Bavaria, ha da Elizabeth Hungaria.
Bergeline

**Bergeline**, a-wechoù **Bergelyne**, zo un anv-bihan gallek, bet roet e Kebek, peuzdianav er broioù all ; 1 plac'h hepken zo bet anvet evel-se e Kebek abaoe 1980.

Meneget eo bet en ur rimadell vrezhonek skignet gant Brezhoweb e 2014.

## Notennoù
Ahez (strollad)

**Ahez** zo ur strollad kanerezed eus Breizh, ennañ Marine Lavigne, Sterenn Le Guillou ha Sterenn Dirodollou. Asambles gant Alvan emañ war ar renk en Eurovision 2022 evit Frañs.

## Istor
Lavigne, Dirodollou ha Le Guillou o doa graet anaoudegezh an eil re gant ar re all e Lise Diwan e Karaez e-lec'h m'o doa desket ar c'han ha diskan. Choazet e oa bet an anv *Ahez* en enor da Garaez (*Kêr-Ahez* hervez displegadennoù pobl). Komañset o doa da ganañ e festoù-noz adalek 2018 ha krouet o doa ar strollad Eben asambles gant sonerien all e Gouel Etrekeltiek an Oriant.

En hañv 2021 o doa graet anaoudegezh gant Alvan e Roazhon. Gant disoc'h o c'henlabour, ar ganaouenn Fulenn e oant bet war ar renk en abadenn *[[Eurovision France]], c'est vous qui décidez !* e 2022 da choaz ar ganaouenn a reprezañto Frañs en Eurovision. Gounezet o doa mouezhioù ar varnerien kenkoulz hag hini ar publik gant 222 boent en holl. An arzourien gentañ o kanañ e brezhoneg en Eurovision a vezo abaoe Dan ar Braz e 1996.

E fin 2022 en doa kenlabouret Ahez gant ar strollad Algaire eus Asturiez gant ar ganaouenn "Llume" e astureg hag ul lodenn ouzhpennet e brezhoneg. Ur c'hlip oa bet savet e miz Genver 2023. E miz Eost e oa an daou strollad asambles war leurenn Gouel etrekeltiek an Oriant 2023.

## Pladennoù
### Singloù

## Izili

* Marine Lavigne – kan (abaoe 2021)
* Sterenn Dirodollou – kan (abaoe 2021)
* Sterenn Le Guillou – kan (abaoe 2021)

## Prizioù hag enorioù
Evit bezañ kanet e brezhoneg er genstrivadeg Eurovision hag evit kas al liesseurted war-raok e roas Goursez Breiz ur priz da Alvan & Ahez e-pad ar Gorsedd Digor e miz Gouere 2022. Evit bezañ dileuriet Breizh e resev ar strollad ur vedalenn digant Skol-Uhel ar Vro hag Ahez en doa kanet pa oa bet roet kolier Urzh an Erminig e miz Gwengolo 2022.
Resev a ra ar strollad « priz ar publik » e Taolioù-kaer Breizh 2022, priz paeronet gant Rannvro Breizh. 
E miz Meurzh 2023 e oa roet dezho ar priz kentañ e rummad Brezhonegerien ar bloaz gant juri ar Prizioù, prizioù dazont ar brezhoneg aozet gant France 3 Breizh hag Ofis publik ar brezhoneg, roet da-geñver un abadenn skinwel enrollet en opera Roazhon.

E miz Du 2024 eo bet enoret an triad gant medalenn kêr Garaez, profet dezho evit bezañ difennerezed ar brezhoneg. 

## Daveoù
Gutta von Oettingen

**Arabat droukveskañ gant [[Guta von Habsburg]]*

**Gutta von Oettingen**, **Jutta von Öttingen**, **Juditha von Habsburg** (1302 – 5 Meurzh 1329 e Wien) a oa ur briñsez alaman eus an Tiegezh Habsburg.

Merc'h e oa da Albrecht Iañ an Impalaeriezh santel ha d'e bried Elisabeth von Kärnten, Görz ha  Tirol.

Dimezet e voe e 1319 da Ludwig V, kont Öttingen, e Baden.
Fulda

**Fulda** zo un anv-lec'h eus Bro-Alamagn, deuet da vout anv-tiegezh.

#### 
*Abati Fulda, abati
*Fulda (Hessen), kumun e Hessen
* Fulda (stêr), adstêr d'ar Weser

#### 
*Fulda (Indiana)

*Fulda (Minnesota)
*Fulda (Ohio)

## Istor
* Feur-emglev Fulda, e 1813.

## Tud
* Adam Fulda (1445–1505),sonaozour alaman
* Ludwig Fulda (1862–1939), skrivagner alaman
* Wilhelm Fulda (1909–1977), ofiser alaman el Luftwaffe