open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ysbyty Ystwyth

**Ysbyty Ystwyth** (*Ospital Ystwyth* e brezhoneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre e Kontelezh Ceredigion. Ur 4 lev bennak (war-dro 15&nbsp;km) diouzh Aberystwyth emañ, er reter, etre Pontrhydygroes ha Pontarfynach, en hanternoz da Bontrhydfendigaid. Tremen a ra ar stêr Ystwyth dre eno.

E 2011 e oa 409 a dud o chom e kumuniezh Ysbyty Ystwyth ha 173 anezho a oa kembraegerien (43,8%).

## Istor
Er Grennamzer e oa un ospital, dalc'het gant *Urzh an Ospital*, pe Urzh Sant Yann Jeruzalem, evel e meur a lec'h en Europa (evel en Ospital e Breizh).

## Skol
Ur skol gentañ zo (*Ysgol Gynradd Ysbyty Ystwyth*).

## Notennoù
Capel Seion (Ceredigion)

**Meur a lec'h zo anvet [[Capel Seion]] e Kembre.*

Ur gêriadenn eus Kembre eo Capel Seion en hanternoz Kontelezh Ceredigion, ur 5 km er reter da Aberystwyth. 
Ur skol gentañ derez zo e Capel Seion.
Ceinewydd

**Ceinewydd** (*Y Cei* alies dre gomz; *New Quay* e saozneg) zo ur porzhig-pesketa e Bae Ceredigion, hag ur gumuniezh e kontelezh Ceredigion, e Kembre. 1082 den a oa o chom eno e 2011, ha 41,5% anezho a ouie kembraeg.

## Notennoù
Pont-Siân

Ur gêriadenn eus Kembre eo ** Pont-Siân ** e Kontelezh Ceredigion. Tremen a ra ar stêr Cletwr drezi a-raok mont da gemberiñ gant ar stêr Teifi. 

Ur skol kentañ derez zo, ur stalig, hag un ti-kêr.
Caerwedros

:* Diwar-benn kombod *'Caerwedros** eo ar pennad. Ur pennad all zo diwar-benn ar gêriadenn [[Caerwedros (kêriadenn)]] .''

**Caerwedros''' zo ur c'hombod krennamzerel e kreisteiz Rouantelezh Ceredigion, war aod Bae Ceredigion. 

Gant Mebwynion, Gwynionydd hag Is Coed ez ae d'ober kantrev Is Aeron.

En hanternoz e oa kombod Anhuniog, e kantrev Uwch Aeron. Er reter e oa kombod Mebwynion. Er c'hreisteiz e oa kombodoù Gwynionydd hag Is Coed. 

E Llwyndafydd marteze e oa kêr-benn gentañ ar c'hombod. Diwezhatoc'h e voe aloubet gant an Normaned ha savet e voe Kastell Caerwedros, e-tal Llwyndafydd, gant ar baron norman Richard de Clare, e 1110.

## Pennadoù kar
*Kombodoù Kembre
*Rouantelezh Ceredigion
Afon Aeron

Ar stêr **Aeron**, pe **Afon Aeron** e kembraeg, zo ur stêr eus kontelezh Ceredigion e Kembre. 

## War he lezioù
*Ystrad Aeron, kêriadenn. 
*Ciliau Aeron, kêriadenn
*Aberaeron, kêr vihan, en aber ar stêr.

*daou gantrev kozh:
**Uwch Aeron, 
**Is Aeron.
Hen

**Hen**, kozh, zo ur ger hag a gaver e lec'hanvadurezh Breizh ha Kembre.

#### 
###### 
*Henbont
###### 
*Hengoad
###### 
*Henvoustoer
###### 
*An Hengleuz
###### 
* Henwinieg
###### 
* Henvig
### [[Bro-Zol]]
* Henwiel
###### 
* Henon
###### 
* Henwig-ar-C'houenon

Anv meur a lec'h eo *Le Hindré* e Breizh-Uhel, diwar *[[Hendre]]*.

Hervez Albert Deshayes e vije ret gwelout ar wrizienn *hen* en anv-tiegezh Hingant ivez.

#### 
*Hen Bentref‎ (kêriadenn gozh)
*Hendre (trev gozh), anv meur a lec'h
** Hendregadredd
** Hendrerwydd
** Capel Hendre
** Yr Hendre (Mynwy)
*Hendy (ti kozh), anv meur a lec'h
*Heneglwys (iliz kozh)
*Henfenyw (maouez kozh)
*Hengoed (koad kozh)
*Hengwrt (kourt kozh)
*Henllan (lan gozh)
*Henllys (lez kozh), anv meur a lec'h

#### 
* Henffordd, anv kembraek kêr Hereford 

## Tud
*Coel Hen, roue brezhon
*Llywarch Hen, barzh brezhon

## Traoù all
Ouzhpenn-se en e gaver e gerioù a denn 

-d'an istor
*Henamzer
*Henc'hres
*Henroma
*Hen Ogledd

-d'ar yezhoù
*henvrezhoneg
*henc'hresianeg
Atlanta

**Atlanta** eo kêr-benn ha kêr vrasañ stad Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 420 003 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Atlanta en ur mod ofisiel e 1837.


Atlanta Central Library.jpg |
Side and elevated view of Fabulous Fox Threater.JPG |
Midtown Atlanta skyline from Clara Meer in Piedmont Park.JPG |
Philips Arena outside2.jpg |


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Augusta (Georgia)

**Augusta** zo ur gêr lec'hiet e reter Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 195 844 a annezidi o chom enni. 

Krouet eo bet anv Augusta en ur mod ofisiel e 1736 diwar anv Augusta von Sachsen-Gotha.


Appleby Library, Augusta GA -- by Elaine.jpg
Augusta Common and Lamar Building Augusta GA.jpg
Augusta Georgia First Baptist Church.jpg
James Oglethorpe Statue Augusta GA.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Savannah (Georgia)

**Savannah** zo ur gêr lec'hiet e gevred Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2011 e oa 139 491 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Savannah en ur mod ofisiel e 1733.


River St in Savannah, Georgia.JPG
Savannah river georgia queen.jpg
SavannahGeorgiaTempleMickveIsrael 2006.jpg
Talmadge Bridge - Savannah, GA.jpg
Savannah georgia from space.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Placy

**Placy** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell e La Rue Gournay,  kantved. 
* Iliz katolik *Saint Firmin*, 1681. 
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Athens (Georgia)

**Athens** zo ur gêr lec'hiet e norzh-kreiz Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 115 452 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Columbus en ur mod ofisiel e 1806.


Doublebarreledcannonathensgeorgia-I.jpg
DemosthenianHallUGA.jpg
Wilson's Soul Food Inc. 7.jpg
UGAArtBuilding.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Macon (Georgia)

**Macon** zo ur gêr lec'hiet e kreiz Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloaz 2010 e oa 91 351 a annezidi o chom enni. E 1723 e voe Macon anv ofisiel kêr.


DowntownMaconGa.jpg|Kreiz-kêr
Fort Hawkins Macon, Georgia.jpg|*Fort Hawkins*
Saint Joseph Catholic Church, Macon, Georgia, USA.jpg|Iliz *St.Joseph*
Chblossomfest.JPG|*Blossom Fest*
Gateway Plaza.jpg|*Gateway Plaza*


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Lengadok

**Lengadok** (okitaneg : *Lengadòc*) zo ur rannvro istorel ha sevenadurel en Okitania. Tolosa eo ar gêr-benn, hag ar c'hêrioù bras all zo Montpelhièr ha Nimes.

Dont a ra anv ar vro eus hini ar yezh a vez komzet enni *lenga d'òc* ("yezh ok"). Al lengadokeg zo unan eus rannyezhoù an okitaneg.
Macon

**Macon** a zo un anv-lec'h e meur a vro.

## Lec'hioù
### 
*Macon (Belgia), kumun betek 1977, staget ouzh kumun Momignies e Hainaut.
 
### 
*Mâcon

### 
*Macon (Georgia)
*Macon (Illinois)
*Macon (Mississippi)
*Macon (Missouri)

## Film
* *[[The Baby of Mâcon]]*, ur film e 1993 gant Peter Greenaway.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1911

Dalc'het e oa bet 9 Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn etre an 2 hag an 30 a viz Gouere (pemzek tennad-hent, 5 344 km). Gounezet e oa bet gant ar reder gall Gustave Garrigou, 27,322 km/e e dizh keitat. Aet e oa bet ar maout gantañ er 1 hag en 13 tennad-hent nemetken, p'en devoa Paul Duboc gounezet teir gwech (8, 9 hag 11).

Aet e oa kuit an Dro eus Pont ar Jatte (Pariz) war-du an norzh hag ar reter a-raok distreiñ da Sportva ar Briñsed (Pariz) dre ar c'hornôg. Evit ar wech kentañ e tremenas ar redadeg dre Ode ar Galibier (2 642 m) hag Émile Georget a voe kentañ reder en he lein.

Rederien 'zo o doa graet gant ur marc'h-houarn kemm tizh enlakaet warne.

Eizh reder warn-ugent hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar pevar ha pevar-ugent o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.

## Tennadoù-hent e Breizh
* 23 a viz Gouere : 12 tennad-hent etre Ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Brest ; trec'h eo Marcel Godivier .
* 26 a viz Gouere : loc'het an 13 tennad-hent eus Brest war-du Cherbourg (Manche).
## Renkadurioù

## Pennad kar
*Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Athens

**[[Athens]]** eo anv saoznek kêr Aten, kêr-benn Gres, deuet diwar anv an doueez Atena.

Adkemeret eo bet an anv e broioù saoznek Amerika.

## Lec'hioù
###### 
* Athens, Ontario

###### 
* Athens (Alabama)
* Athens (Arkansas)
* Athens (California)
* Athens (Georgia)
* Athens (Illinois)
* Athens (Indiana)
* Athens (Kentucky)
* Athens (Louisiana)
* Athens (Maine)
* Athens (Michigan)
* Athens (Mississippi)
* Athens (New York) :
** Athens (kêr), New York
** Athens (kêriadenn), New York
* Athens (Ohio
* Athens County (Ohio)
* Athens (Pennsylvania)
* Athens (Tennessee)
* Athens (Texas)
* Athens (Vermont)
* Athens (West Virginia)
* Athens (Wisconsin)

## Pennadoù kar
* Aten
* Atena
* Athen
* Athena
* Athene
* Altena
* Athens Township
* Afini
Savannah

**Savannah**, anv ar savanenn e saozneg, zo un anv-lec'h saoznek ivez, deuet da vout un anv-tud.

## Lec'hioù

###### 
* Savanna-la-Mar, kêr-benn Westmoreland Parish

###### 
* Savannah (Georgia)
** Stêr Savannah, a dremen dre gêr Savannah (Georgia)
* Savannah, California
* Savannah, Missouri
* Savannah, New York
* Savannah, Tennessee
* Savanna, Illinois
* Palo Alto, Mississippi, anvet "Savannah" ivez 
* Savannah Township, anv daou lec'h
* Savannah Town, South Carolina, e-kichen Augusta, Georgia

###### 
* Savanna, mirva chase e Sabi Sabi

## Tud

* *Savannah*, anv-micher an aktourez stadunanat Shannon Michelle Wilsey (1970-1994), en em lazhet;
* Savannah, anv-micher ar c'hourenerez Angela Marie Fong
* Savannah Phillips, gourverc'h d'ar rouanez saoz Elizabeth II

## Istor
* Seziz Savannah, emgann 

## Listri
Meur a lestr zo bet anvet Savannah, hag en o zouez
* al lestr *Savannah*, ar c'hentañ lestr dre burezh da dreuziñ ar Meurvor Atlantel
* al lestr *Savannah*]], ar c'hentañ lestr-kenwerzh dre nerzh nukleel 

## Loened
* Savannah (kazh), uyr ouenn kizhier
* Savannah Monitor, ur glazard
Andrew Garfield

**Andrew Russell Garfield** (ganet d'ar 20 Eost 1983 e Los Angeles) a zo un aktor stadunanat. Brudet eo bet evit e rolloù e Hacksaw Ridge film brezel gant Mel Gibson ha Silence gant Martin Scorsese.

## Buhez prevez
E 2008, e oa gan an aktourez Shannon Woodward, tri bloaz war-lerc'h e tispartiiont e miz Mae 2011.

E 2011, eo gant an aktourez Emma Stone. Kejet en devoa ganti e-pad filmañ The Amazing Spider-Man. Goude meur a miz paouez e tispartiont e fin ar bloavezh 2015.
Powys Wenwynwyn

**Powys Wenwynwyn** a oa ur rann eus Rouantelezh Powys a voe roet da Gwenwynwyn ab Owain (marvet war-dro 1216), gant e dad Owain Cyfeiliog, roue Powys.
Hendy

**Hendy** (*ti kozh* e kembraeg, eus *[[hen]]*, kozh, ha *[[ty]]*) zo anv meur a lec'h e Kembre :
* Yr Hendy, kêriadenn e Sir Gaerfyrddin, e-kichen Pontarddulais
* Hendy-gwyn ar Daf, kêr e Sir Gaerfyrddin

## Gwelet ivez
* Ti kozh
Worcester (Massachusetts)

:*Evit stêrioù all ar ger *'Worcester**, gwelet [[Worcester (disheñvelout)]]''
<hr>

**Worcester''' zo ur gêr lec'hiet e kreiz Massachusetts er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 181 045 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Worcester en ur mod ofisiel e 1673.


Downtown Worcester, Massachusetts.jpg
WorcesterMA DodgeParkGazebo.jpg


Worcester City Hall.JPG
Umass Medical School Lazare Research Building.jpg
Charles Lundberg Three Decker, Worcester MA.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Springfield (Massachusetts)

**Springfield** zo ur gêr lec'hiet e mervent Massachusetts er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 153 060 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Springfield en ur mod ofisiel e 1636.


Court Square Building, Springfield MA.jpg
Basketball Hall of Fame, Springfield MA.jpg
Sacred Heart Church, Springfield MA.jpg |
Springfield-MA.jpg |


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Lowell (Massachusetts)

**Lowell** zo ur gêr lec'hiet e biz Massachusetts er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 106 519 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Lowell en ur mod ofisiel e 1653.

## Tud
*Jack Kerouac (1922-1969), skrivagner ha barzh


Lowell skyline.jpg
Boston and Maine depot; Lowell, MA; 2011-09-03.JPG


Lowell trolley with wreath.jpg
Lowell boat tour.jpg
Suffolk mill turbine exhibit.jpg


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Tanganyika (disheñvelout)

**[[Tanganyika]]** a zo bet ur stad verrbad eus Afrika ar Reter aet d'ober al lodenn vrasañ eus Tanzania.

**Tanganyika** a c'hall ober dave ivez da:
* Lenn Tanganyika, unan eus lennoù meur Afrika
* Tiriad Tanganyika, un drevadenn gozh eus ar Rouantelezh Unanet a-raok dont da vezañ ar stad dizalc'h
* Distrig Tanganyika, e Katanga, Republik Demokratel Kongo
* Proviñs Tanganyika, ur c'hinnig proviñs e Republik Demokratel Kongo
Tanganyika

**Tanganyika** (1961-1962), war-lerc'h **Republik Tanganyika** (1962-1964), a zo bet ur stad verrbad aet d'ober al lodenn vrasañ eus Tanzania. E 1964 ec'h unanas gant Zanzibar d'ober Republik Unanet Tanzania (anv malizenn savet diwar ***Tan'''ganyika'' ha ***Zan*'zibar* + dibenn *ia* ar broioù). A-raok e oa un drevadenn eus ar Rouantelezh-Unanet, abaoe 1919 hag a-raok e oa un drevadenn alaman, Reterafrika alaman. Dont a rae anv ar vro diwar al Lenn Tanganyika, unan eus Lennoù Meur Afrika.
New Bedford (Massachusetts)

**New Bedford** zo ur gêr e gevred Massachusetts er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 95 072 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv New Bedford en ur mod ofisiel e 1640.

## Skeudennoù

NewBedford21June07CobblestoneBank.jpg|Ti ar Maltouterezh
New Bedford Fire Museum.jpg|Mirdi an Tan
Whaler statue.JPG |Delwenn d'ur balumetaer


## Kêrioù gevellet
* : Barrow
* : Funchal
* : Horta
* : Mindelo
* : Tosashimizu
* : Figueira da Foz

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
New Bedford

**New Bedford** zo anv meur a lec'h e SUA.

## Orin
Savet eo diwar anv Bedford, ur gêr e Bro-Saoz. 

## Lec'hioù
*New Bedford (Illinois)
*New Bedford (Massachusetts), an hini kentañ hervez an istor, hag an hini pobletañ. 
**New Bedford Whaling National Historical Park
*New Bedford (New Jersey)	
*New Bedford (Ohio)
*New Bedford (Pennsylvania)

## Istor

* 1928 New Bedford Textile Strike
Lowell

**Lowell** zo un anv-lec'h saoznek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
### 
* Lowell (Massachusetts)
** Lowell National Historical Park
* Lowell (Arkansas)
* Lowell (California)
* Lowell (Florida)
* Lowell (Indiana)
* Lowell (Bartholomew County, Indiana)
* Lowell (Maine)
* Lowell (Michigan)
* Lowell (North Carolina)
* Lowell, Washington County, Ohio
* Lowell (Seneca County, Ohio)
* Lowell (Oregon)
* Lowell (Vermont)
* Lowell (West Virginia)
* Lowell (kêr), Wisconsin
* Lowell Hill (California
* Lowell Point (Alaska)
* Lowell Township (Michigan)
* Lowell Township Polk County (Minnesota)
* Lowell Township Kearney County, Nebraska

### 
* Lowell, skorneg, e-kichen Stêr Alsek, Kanada

### E-maez an Douar
* Lowell (krater Loar)
* Lowell (krater Meurzh)

## Tud
### Anv-tiegezh
* An tiegezh Lowell, a renk uhel e Bro-Saoz hag e SUA,
* Abbott Lawrence Lowell (1856–1943), istorour
* Amy Lowell (1874–1925), barzhez, c'hoar da Abbott Lawrence ha Percival Lowell
* Andrea Lowell (ganet e 1983), seurt aktourez
* Augustus Lowell (1830–1900), den a aferioù, tad da Percival, Abbott Lawrence, hag Amy Lowell
* Carey Lowell (ganet e 1961), aktourez, dimezet da Richard Gere
* Charles Russell Lowell (1835–1864), jeneral

## Lestr
* USS ''Lowell'' (SP-504), lestr stadunanat (etre 1917 ha 1919)

## Pennad kar
* Lovell
C'hoarioù olimpek hañv 2012

**C'hoarioù olimpek hañv 2012** a zo bet dalc'het e Londrez (Bro-Saoz), eus ar Gwener 27 a viz Gouere d'ar Sul 12 a viz Eost 2012. An trede gwech e oa da Londrez da zegemer ar C'hoarioù olimpek (goude 1908 ha 1948).

## Taolenn ar medalennoù
Maurice Garin

**Maurice Garin** a oa ur reder war varc'h-houarn italian.

Ganet e oa d'an 3 a viz Meurzh 1871 en Arvier, ur gumun italian e Traoñienn Aosta, ma komzed arpitaneg.
E 1901 e oa bet roet ar voadelezh c'hall dezhañ.

Gounezet e oa bet kentañ Tro Bro-C'hall gantañ e 1903.

Ne oa ket bet kanet ar memes oferenn e 1904. Erruet e oa e Pariz renket da gentañ ur wech ouzhpenn met divarrekaet e oa bet 29 reder abalamour da druchoù, ar pevar reder kentañ hag an holl c'hounideien tennad-hent en o zouez. Astalet e oa bet Maurice Garin e-pad daou vloaz.

D'an 19 a viz C'hwevrer 1957 ez eas da Anaon e Lens (Pas-de-Calais).

## Notennoù
Emden

**Emden** zo ur gêr eus gwalarn Alamagn, e stad Saks-Izel hag e rannvro Friz ar Reter. Ur porzh-mor eo, unan eus porzhioù kenwerzh pouezus Alamagn, war ribl bae Dollart, en aber ar stêr Ems. Statud ur gêr dizalc'h he deus Emden. E 2006 e oa annezet gant 51 692 a dud.
Meslay (Calvados)

**Meslay** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
Eil brezel-bed, 1944-1945 : daou zen nann soudard a varvas e Meslay abalamour d’ar brezel, unan anezhe e miz Even 1944, an hini all e miz Ebrel 1945.

## Monumantoù ha traoù heverk

Meslay-Calvados-Eglise-Saint-Cellerin.jpg
Meslay-Calvados-Eglise-porte.jpg

* Iliz katolik *Saint-Cellerin*,  kantved, bet adkempennet meur a wezh 
* Ar c’hastell,  kantved.
## Armerzh
* Savet e vez saout ha kezeg.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Torosad Kreiz

An **Torosad Kreiz**, a-wechoù **Tolzennad Kreiz** (*Massif central* e galleg, *Massís Central* pe *Massís Septentrional* en okitaneg), a zo un torosad herkinian evit ar braz anezhañ lec'hiet e kreiz-su ar Frañs hag e kreiz Okitania, dindan ur 85 000 km² bennak. Ar beg uhelañ eo ar Puèi de Sant Circ (1 886 m). Darn eus an uhelennoù a zo menezioù-tan kozh.

## An anv
Un anv nevez-tre eo *Massif Central* ar C'hallaoued pa'z eo bet savet e 1903 evit ar c'hartennoù skol.

## Ar broioù
Broioù a zo en Torosad Kreiz:
*Arvern
*Borbonés
*Lengadok (norzh; gant Albigés, Montanha Negra (Menez Du), Cevenas)
*Bro-Lemojez
*Gwienna (evit un darn vras, gant Perigòrd, Carcin (darn), ha Roergue
*Morvan, tolead staget ouzh an Torosad Kreiz nevezik 'zo (2004)
*Velai
*Vivarés

## Menezioù
An aridennadoù pennañ, gant an uhelennañ heverkañ (a norzh da su)
* Chaîne des Puys (galleg); *Monts Domats* pe *Linha daus Puèis* (okitaneg)
** Puèi Domat (1464 m)
** Puy de Pariou (1210 m)
** Puèi L'Assolelhat (1187 m) ha Puy de la Vache (1167 m)
* Monts-Dores
** Puèi de Sant Circ (1886 m)
* Menezioù Cantal
** Plom dau Cantal (1855 m)
** Puèi Marí (1787 m)
* Forez
** Pierre-sur-Haute (1634 m)
* Aubrac
** Le Signal de Mailhebiau (1469 m)
* Monts de La Margeride
** Signal de Randon (1551 m)
* Menezioù Vivarés
** Mont Mezenc (1753 m)
* Cévennes
** Mont Losera (1 699 m), ar menez uhelañ ha n'eo ket ur menez-tan
** Mont Augal (1567 m), e-kichen Le Vigan (Florac)
* Menezioù La Cauna
** Montgrand (1267 m)
* Menezioù Espinosa
** Som Espinosa (1124 m)
* Menez Du
** Puèg de Nòra (1211 m)

## Pladennoù
* Causse du Larzac
* Plateau de Millevaches
* Plateau de Lévézou
* Causse du Comtal
* Causse de Sauveterre
* Causse de Sévérac
* Causse Méjan
* Causse Noir
* Causse de Blandas
Henllys (Torfaen)

**Henllys** zo ur gumun (*cymuned*) e bwrdeisdref sirol Torfaen, e gwalarn kêr Casnewydd, hag er c'hreisteiz da gêr Cwmbrân. E 2001 e oa 2,695 a dud o chom enni.

Marteze e oa eno lez aotrouien Gwynllŵg er Grennamzer. 

E-kreiz ar maezioù e oa betek ar bloavezhioù 1980, met kresk zo bet er boblañs abaoe : etre 1991 ha 2001 e oa kresket muioc'h eget neblec'h all e Kembre.
Henllys

**Henllys** zo anv meur a lec'h e Kembre.
* Henllys (Trefdraeth)
**Castell Henllys 
*Henllys (Ceredigion)
* Henllys (Torfaen)

*Henllys Fawr e-kichen Aberffraw
Donnay (Calvados)

**Donnay** a zo ur gumun eus departamant ar C'halvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944 : div vaouez nann soudard a varvas e Donnay abalamour d’ar brezel, unan anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg e dibenn miz Even, an hini all e penn kentañ miz Eost 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Vigor*,  kantved, bet adsavet er  kantved.
* Kroaz ar vered, 1737.
* Ur c’houldri, chomet eus ar maner bet savet er  kantved ha bet distrujet e-pad an Dispac'h Gall.
* Maner e *Le Grand Donnay*, 1732.
* Ar Presbital, - kantved.
* Un ti-feurm - kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Culey-le-Patry

**Culey-le-Patry** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
Eil brezel-bed, 1944 : daou zen nann soudard a varvas e Culey-le-Patry abalamour d’ar brezel d’an 11 a viz Eost 1944. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir Culey.JPG

* Menhir La Belle Roche.
* Iliz katolik *Intron-Varia*, prantad romanek.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Culey-le-Patry Communal Cemetery''

Levier e oa er Royal Australian Air Force. Mervel a reas d'ar 14 a viz Even 1944 e-doug Emgann Normandi.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
* Douaret eo Patry, marc’heg Gwilherm II, en iliz.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Llangybi

Meur a lec'h zo anvet **Llangybi** e Kembre :

*Llangybi (Gwynedd)
*Llangybi (Ceredigion)
*Llangybi (Sir Fynwy)

## Gwelet ivez
*Caergybi
Ronan Pensec

**Ronan Pensec** (Ronan ar Peñseg), (lesanvet "pinpin") ganet d'an 10 a viz Gouere 1963 e Douarnenez, a zo bet ur marc'hhouarner a-vicher etre 1985 ha 1997.

Krouet hag aozet e oa gantañ eus 1993 betek 2008 ar redadeg marc'houarn **"La Ronan Pensec"**. Pal ar redadeg a oa dastum arc'hant evit an enklask a-enep ar SIDA.

## Liammoù diavaez
* e fichenn war cycling archives
Columbus (Ohio)

**Columbus** eo kêr-benn stad Ohio e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 787 033 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Columbus en ur mod ofisiel e 1812.


Columbus-ohio-nationwide-arena.jpg|
Columbus-olentangy-river-bridge-night.jpg|
Columbus French Quarter.JPG|
Columbus-ohio-cosi-summer.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Croisilles (Calvados)

**Croisilles** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### kantved
### kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944 : eizh den nann soudard a varvas e Croisilles abalamour d’ar brezel, unan anezhe e miz Gouere, ar re all e miz Eost ; unan anezhe a voe lazhet gant ur vinenn, unan all a voe mitrailhet d’ar 14 a viz Eost e-pad emgannoù an dieubidigezh.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  kantved.
* Maner ar Breuil, - kantved.
* Maner La Moissonnière,  kantved.
* Poull-kannañ La Pillière.

Croisilles église.jpg|An iliz
FranceNormandieCroisillesClocher.jpg|Kloc’hdi an iliz
Lavoir Croisilles.JPG|Poull-kannañ


## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Missouri (stêr)

Ar stêr **Missouri** (*Missouri River* e saozneg, distaget: [mɪˈzʊɹɪˌɹɪvɚ] LFE) eo hirañ stêr Amerika an Norzh. 4 130 km a zo dezhi ha kemberiñ a ra gant ar Mississippi — hiroc'h eget homañ ziwezhañ eo hogen nebeutoc'h a zour enni – en norzh da St. Louis. Ec'hon-kenañ eo he diazad doureier (1 300 000 km²). Eieniñ a ra er Menezioù Roc'hellek, er Montana, ha tremen dre ar Plaenennoù Meur. Lesanvet eo *The Big Muddy* (an hini fankek vras) dre ma kas kalz a zouar ganti.
Menez Kenya

**Menez Kenya** eo menez uhelañ Bro-Genya, hag an eil uhelañ en Afrika war-lerc'h ar C'hilimandjaro. 5199m eo e uhelder. Ar menez-mañ eo en deus roet e anv d'ar vro. Ur menez-tan kozh eo.
Tortuga (Galápagos)

**Enez Tortuga**, pe *Brattle*, zo un enezenn vihanik eus Ecuador, en Inizi Galápagos, er gevred tostik da Enez Isabela, hag e kanton Isabela, unan eus tri c'hanton an inizi. 260 devezh-arat zo dindani (130 ha, 1,3 km²), ur menez-tan kozh zo anezhi. 

Baoted hag evned-mor zo enni. Dizoloet e voe e Meurzh 1535, a greder, hag ebarzhet en Ecuador en 1832.

## Pennadoù kar
*Douaroniezh Ecuador
*Meurvor Habask

## Liamm diavaez
* Skeudennoù eus Tortuga gwelet eus an oabl
Capel

**Capel**, a zo *[[chapel]]* e kembraeg, zo ur ger hag a gaver stankik e lec'hanvadurezh Kembre. 

## Lec'hioù
*Capel Bangor, diwar an anv-lec'h Bangor
*Capel Celyn
*Capel Curig, diwar an anv-sant Curig
*Capel Cynon, diwar an anv-sant Cynon
*Capel Dewi, anv meur a lec'h, diwar an anv-sant Dewi
*Capel Garmon, diwar an anv-sant Garmon
*Capel Gwyn
*Capel Hendre, diwar an anv-lec'h Hendre
*Capel Isaac, diwar an anv-den Isaac
*Capel Isaf
*Capel Iwan, diwar an anv-sant Iwan
*Capel Seion
*Capel Uchaf

## Levrlennadur
*Owen, D. Huw *Capeli Cymru*. Y Lolfa, 2005, Talybont.

## Pennadoù kar
*Chapel
*Chapelle
Charles Lindbergh

**Charles Augustus Lindbergh** (4 a viz C'hwevrer 1902 e Detroit Michigan - 26 a viz Eost 1974 en enez Maui Hawaii) a zo unan eus brudetañ nijerien gentañ istor an nijerezh. E-bourzh e *Spirit of St Louis* eo bet an hini kentañ o treuziñ ar Meurvor Atlantel en un tenn hag en e-unan. Loc'hañ a reas eus New York d'an 20 a viz Mae 1927 ha pradañ e Pariz d'an 21 a viz Mae goude un nijadenn 33 eurvezh ha 30 munutenn.
## Liammoù diavaez

* Fondezon Lindbergh
Combray

**Combray** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944 : mervel a reas div vaouez nann soudard e Combray abalamour d’ar brezel d’ar 16 a viz Eost. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  kantved, bet adkempennet .
* Moudenn-gastell, ur c’hastell a voe savet en he lec’h er  kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
Geoffroi de Combray ( kantved), meneget e rolloù kompagnuned Gwilherm II. 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Clécy

**Clécy** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
 
Clecy calvados.jpg
Clécy vue partielle 01.jpg
Clécy - Centre-ville.jpg


## Istor
### kantved
* 1873: digoret e voe ar porzh-houarn (linenn Flers-Berjou-Caen). 
### kantved
Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas 25 den nann soudard e Clécy abalamour d'ar brezel, seizh anezhe gant ar bombezadegoù e miz Even, daou e miz Gouere ha nav e miz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi ; bombezet e voe Clécy abalamour d’ar pont hent-houarn dreist d’an Orne gant ar Re Gevredet e 1944 evit prientiñ an Dilestradeg, met hep ma vefe distrujet ar pont; damzistrujet e voe gant ur vombezadeg arall d’an 12 a viz Eost 1944 : un arc’h a gouezhas war an hent. D'ar 15 a viz Eost 1944 e voe dieubet Clécy.

## Monumantoù ha traoù heverk

Clecy viaduc.jpg|Ar pont hent-houarn hag an Orne. 
Clecy viaduc rail.jpg|An hent-houarn

* Pont hent-houarn Clécy, 1866.
* Kastell La Landelle. 
* Mirdi Hardy.
* Mirdi ar skouerigiezh hent-houarn.
* Maner Placy,  kantved.
* Iliz katolik *Sant Pêr*,  kantved.
## Armerzh
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Orne emañ Clécy.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
Al livourion Georges Jules Moteley (1865-1923), Paul-Émile Pissarro (1884-1972) hag André Hardy (1887-1986 e Clécy). 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Chapelioù kembraek Kembre

Sed amañ ur roll eus chapelioù kembraek Kembre, hag un toulladig er-maez eus Kembre.

## A
* Capel yr Alltwen, Pontardawe

## B
*Bethania Capel y Bedyddwyr Aberteifi

## C
*Capel Als, Llanelli, (Annibynwyr)
*Capel Mair, Aberteifi, (Annibynwyr)

## D

## E
*Ebenezer, Castell Newydd Emlyn, (Annibynwyr)
*Ebenezer, Llanelli, (Annibynwyr)

## G
*Capel Gellimanwydd, Rhydaman (Christian Temple)

## H
*Capel Heol Awst, (Annibynwyr) Caerfyrddin 

## LL
*Lloyd Street, Llanelli (Annibynwyr), Llanelli
*Llwynyrhwrdd, (Annibynwyr) Gogledd Penfro.

## M

## N

## P
*Capel Pendref, (Annibynwyr) Rhuthun
*Capel y Priordy, (Annibynwyr) Caerfyrddin.

## RH
*Rhydwilym Capel y Bedyddwyr, ar y ffin rhwng Sir Gâr a Sir Benfro.

## T
*Ty Hen Meidrim 
*Tabernacl Llanelli, (Annibynwyr) Llanelli
*Tabernacl Treforys, {Annibynwyr) Treforys, Abertawe.
*Capel y Bedyddwyr Cymraeg, Tabernacl, Caerdydd

## Z
*Zion, Llanelli, (Bedyddwyr).
Cleveland (Ohio)

**Cleveland** zo ur gêr lec'hiet e biz stad Ohio e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 396 815 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Cleveland en ur mod ofisiel e 1796.


Fountain of Eternal Life.jpg
Jacobs Field Cleveland.JPG
MainBldgFullView.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Dayton

**Dayton** a c'hall bezañ meur a dra, un anv-tiegezh hag un anv-lec'h.

## Tud
### Anv-tiegezh
*Elias Dayton (1737–1807), koronal, diazezer Fort Dayton
*e vab Jonathan Dayton (1760–1824), unan eus kensinerien Bonreizh SUA
*Margaret Dayton (1949), politikourez
*William L. Dayton (1807-1864), politikour

### Anv-bihan
*Dayton Miller (1866–1941), fizikour

## Lec'hioù
###### 
*Dayton (Western Australia)

###### 
*Dayton (Alabama)
*Dayton (Idaho)
*Dayton (Indiana)
*Dayton (Iowa)
*Dayton (Kentucky)
*Dayton (Maine)
*Dayton (Maryland)
*Dayton (Minnesota)
*Dayton (Montana)
*Dayton (Nevada)
*Dayton (New Jersey) 
*Dayton (New York)
*Dayton (Ohio) 
*Dayton (Oregon)
*Dayton (Pennsylvania)
*Dayton (Tennessee)
*Dayton (Texas)
*Dayton (Virginia)
*Dayton (Washington) 
*Dayton (Wyoming)
*Dayton Township, meur a lec'h

###### 
*Dayton (Nova Scotia)

## Istor
*Feur-emglev Dayton, e dibenn Brezel Bosnia, e 1995
*Fort Dayton, savet er Mohawk Valley en 1776 gant Elias Dayton

## Pennad kar
*Daytona
Henri Cornet

**Henri Cornet** (**Henri Jardry** e anv gwir) a oa ur reder war varc'h-houarn, bet ganet d'ar 4 a viz Eost 1884 e Desvres (Pas-de-Calais).

Gounezet e oa bet 2 Tro Bro-C'hall gantañ e 1904 da geñver degouezhioù dreistordinal. Aet e oa bet ar maout gantañ en 3de tennad-hent etre Marselha ha Toloza. Erruet e oa e Pariz, renket da 5 ha dre ma oa bet divarrekaet ar pevar reder kentañ (Maurice Garin, Lucien Pothier, César Garin ha Hippolyte Aucouturier) e oa deuet da vezañ yaouankañ (19 vloaz, 11 miz hag 20 deiz d'an ampoent) gounideg an Dro. E daol-kaer nemetañ e voe, evitañ da vezañ gounezet ar redadeg Pariz-Roubaix e 1906.

Aet e oa bet da Anaon d'an 18 a viz Meurzh 1941 e Prunay-le-Gillon (Eure-et-Loir).
Beg-kroaz Hispaniola

Ar **beg-kroaz Hispaniola** a zo un evn bihan, *Loxia megaplaga* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ne vez kavet al labous nemet en enez Hispaniola.

## Rummatadur
Betek 2003 e veze lakaet da isspesad ar beg-kroaz divrezenn.

## Liammoù diavaez
* ''Loxia megaplaga'' war al lec'hienn ''Avibase''.
* Fichenn war Birdlife

## Notennoù ha daveennoù
Krez melen

Ar **C'hrez melen** zo ur c'hrez, melen e liv, hag a vez douget gant ar reder renket da gentañ e-kerzh kenstrivadegoù war varc'h-houarn 'zo, Tro Bro-C'hall en o zouez.

Dibabet e vije bet al liv-se abalamour da hini pajennoù ar gazetenn *[[L'Auto]]*, aozerez an Dro e 1903.

A-hervez e oa bet deroet kentañ krez melen d'ar reder gall Eugène Christophe (*Ar Galian kozh* e lesanv) e 1919 kent ma oa bet loc'het an 11 tennad-hent (19  a viz Gouere) a gase eus Grenoble (Isère) da Jeneva (Suis).

Ar marc'hhouarnour belgiat Eddy Merckx an hini eo en deus douget ar C'hrez melen an hirañ, da lâret eo e-pad 96 deiz.
Laer

Ul **laer** zo un den hag a gemer madoù ar re all. Kastizet eo an ober se gant ar justis en holl vroioù. Laeron zo hag a laer hep ober droug d'an dud, re all a c'hloaz pe a lazh an dud laeret: kement-se a vez barnet krisoc'h c'hoazh gant ar justis.

## Laeron
*Robin-e-gabell, haroz mojennel
*Arsène Lupin, tudenn lennegezh
*Fra Diavolo, brigant italian hag haroz poblek 
* brasañ laer ar bed eo Ferdinand Marcos, bet prezidant ar Filipinez, hervez Levr Guiness ar Rekordoù

## War vor
Al laer-mor eo an den a ra an ober-se war vor.

## Laerezh digant ar binvideien

## Bankoù o laerezh

## Er sevenadur
*Ali Baba hag an daou-ugent laer, kontadenn a orin persek
*Ar big laer (*La gazza ladra*), c'hoarigan gant Rossini skrivet e 1817

## Gwelout ivez
* Laeroñsi
Die Antwoord

**Die Antwoord** zo ur strollad hip hop eus kêr ar C'hab (Suafrika).

Er strollad emañ Nijaed ar c'haner rap, ¥o-Landi Vi$$er, ur c'haner all, Wanga ar ganerez, ha Hi-Tek, un Disc Jockey (DJ) (Beats/DJing). Ur meskaj rap, drum & Bass hag un tammig elektro a sonont. Ar c’homzoù zo ur c’hempouez etre ar c’hritik sokial hag ar flemmgan, skrivet en afrikaneg, xhosa hag e saozneg komzet gant ur pouez-mouezh izelvroek, ar pezh a ro ur saozneg drolik a-walc’h en divskouarn.

Deskrivañ a ra ar strollad e stumm sonerezh evel ur *Zef*, ar pezh a dalvez en afrikaneg ar straedoù ur « Prolet » pe « Paotr ar c’hoajoù ». Gwelet eo Zef gant ar strollad evel ur meskaj digomprenus o tont eus meur a sevenadur eus Afrika ar Su, ar pezh a vod anezho kenetrezo en o son. E stumm ar rap forban stadunanat e vez komzet amañ eus emdroadur tud eus karterioù ha rannoù sokial afrikan izelañ ("*Rich Bitch*"). Ar bladenn gentañ a oa deuet er-maez er bloavezh 2009 war lec’hienn ar strollad. Skoazellet o deus arzourien evel Jack Parow, Jaak Paarl (aka Jaak), Knoffel (aka Garlic Brown), Scallywag and Isaac Mutant mit*Digomprenus*. Brudet int bet a-drugarez da farserien ar skinwel su-afrikan. Frontmann Ninja (Watkin Tudor Jones) a zo un arzour brudet el leurenn suafrikan hag e cheñch alies a aktourien*Digomprenus*. Bez e oa alies c’hoari gant al lesanv "MaxNormal" hag evel Waddy Jones gant "The Constructus Corporation"*Digomprenus*.

Goude ma vije bet treuzkaset ar video "Zef-Side" war ar rouedad hag war blogoù en deus savet ar strollad, gant skoazell ar produktour Rob Malpage, ar video "Enter the Ninja". Hemañ zo bet kliket 10 milion a wechoù war YouTube. Ennañ emañ c’hoazh DJ Leon Botha Su afrikans, marvet e 2011. Ar strollad en deus bet ar gwir da seniñ er Stadoù-Unanet er *Coachella Valley Music and Arts Festival*. Ninja ha ¥o-Landi o deus c’hoariet e 2010 ar rolloù er filmig Harmony Korines "Umshini Wam".

E-kerzh an hañv en 2011 o deus c’hoariet gant Linkin Park evel strollad loc’hañ ar sonadeg Oberurseler Hessentag (Alamagn) evit ar raktres reveulziek: A Thousand Suns World Tour *Digomprenus*. E 2012 o deus sonet e leun a sonadegoù, ar *Southside Festival*, ar *Neuhausen ob Eck* hag an *Hurricane Festival*.

## Pladennoù
*2009 : $O$
*2010 : 5 (EP)
*2010 : Enter the Ninja (Single)
*2010 : Evil Boy (Single) (mit Diplo)
*2011 : Rich Bitch (Single)
*2012 : Ten$Ion
*2012 : I Fink U Freeky (Single)

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Discogs
Penelope (anv-bihan)

**Penelope** zo un anv-bihan alamanek, italianek, saoznek, a orin gresianek, hag a gaver e meur a yezh.

## Adstumm
* Penny, berranv saoznek.

## Yezhoù
**Pénélope*, e galleg
**Penélope*, e spagnoleg.

## Mojenn

Div vaouez zo e mojennoù Hellaz kozh:
* Penelope pried Ulises ;
* Penelope (nimfenn), un Nimfenn, mamm d'an doue Pan.

## Tud

* **[[Penelope Rich, Lady Rich]]** (1563 -1610 ), itron saoz, kontez Devonshire
* **[[Penelope Aubin]]** (war-dro 1679 – 1738?), romantourez saoz,
* **[[Penelope Delta]]** (1874–1941), skrivagnerez c'hresian,
* **[[Penelope Dudley-Ward]]** (1914 – 1982), aktourez saoz, serc'h d'ar roue Edouarzh VIII,
* **[[Penelope Lively]]**, ganet e 1933, skrivagnerez saoz,
* **[[Penelope Keith]]**, ganet e 1940, aktourez saoz, 
* **Penelope Clarke**, ganet e 1955, pried kembreat ar politiker gall François Fillon.
* **[[Penelope Houston]]**, ganet e 1958, kanerez stadunanat el laz Avengers,

## Oberennoù
### C'hoarigan
* ***[[Pénélope (c'hoarigan )|Pénélope]]*** c'hoarigan gallek gant Gabriel Fauré, komzoù gant René Fauchois .

### C'hoariva
**La Penelope*, pezh-c'hoari italianek gant Giambattista della Porta, war-dro 1580,
*''Penelope'', pezh-c'hoari saoznek gant W. Somerset Maugham e 1912,
*''Penelope'', pezh-c'hoari saoznek gant Enda Walsh e 2010.

### Kanaouennoù
*"Penélope", savet ha kanet gant Joan Manuel Serrat
*"Pénélope", savet ha kanet gant George Brassen

### Filmoù
* ***[[Penelope (film, 1966)|Penelope]]*** film stadunanat renet gant Arthur Hiller ha c'hoariet gant Natalie Wood ;
* ***[[Penelope (film, 2006)|Penelope]]*** film stadunanat renet gant Mark Palansky, ha c'hoariet gant Christina Ricci ha James McAvoy.

## Lec'hioù
*Penelope, Texas, kêr e Texas, SUA,
*Penelope Point, Victoria Land, Antarktika
*201 Penelope, un asteroidenn
*Penelope (krater), ur c'hrater war Tethys, loarenn Sadorn

## Loenoniezh
* ***[[Penelope (genad)|Penelope]]*** genad evned.
Colorado Springs

**Colorado Springs** zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Colorado er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 419 848 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Colorado Springs en ur mod ofisiel e 1886.


CC COSPRINGS.jpg
Colorado Springs 03.jpg
Downtown Colorado Springs 3 by David Shankbone.jpg
Colorado Springs Hot Air Balloon Competition.jpg
Flying W western singers, CO Spgs., CO IMG 5158.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Hippokrates C'hios

* *Arabat droukveskañ gant [[Hippokrates]], tad ar [[medisinerezh]]*.

**Hippokrates**, ganet e C'hios war-dro 470 kent JK, oberiant en Aten war-dro 430 kent JK, marvet war-dro 410 kent JK, zo ur matematikour gresian. 

## Levrlennadur
* Axel A. Björnbo: *Hippokrates aus Chios*, in: Pauly-Wissowa RE 8/2, Stuttgart 1913, Sp. 1780-1801
* Pedro Pablo Fuentes González: *Hippocrate de Chios*, in: *Dictionnaire des philosophes antiques*, hg. Richard Goulet, Bd. 3, Paris 2000, S. 762-770
Gustave Garrigou

**Gustave Garrigou** a oa ur reder war varc'h-houarn, bet ganet d'ar 24 a viz Gwengolo 1884 e Vabre-Tizac (Aveyron).

Gounezet e oa bet 9 Tro Bro-C'hall gantañ e 1911.

Marc'hhouarner a-vicher adalek 1907 betek 1914 en devoa redet evit daou skipailh nemetken : Peugeot (1907-1908, 1913-1914) hag Alcyon (1909-1912).

Aet e oa bet da Anaon d'an 28 a viz Genver 1963 en Esbly (Seine-et-Marne).
Théophile

**Théophile** zo un anv-bihan gallek.

## Orin
Diwar an anv henc'hresianek Theophilos (*a gar Doue*) savet diwar *Theos* (doue), ha *philos*, hag a glot tre gant Amadeus e latin. Diwar an daou anv-se e teu anvioù all en ur bern yezhoù.

Diwar ar wrizienn *Theos* e teu anvioù all: *[[Théodore]]* (ha *[[Dorothée]]*), *[[Théophraste]]*...

Un anv frankek avat eo Theobald, a zo Tepot e brezhoneg.

## Yezh
* Theophil en alamaneg ha saozneg
* Teofilo en italianeg
* Teófilo e portugaleg ha spagnoleg

## Tud
### 
*Théophile Lybaert (1848-1927), livour ha kizeller

### 
*Théophile-Malo de La Tour d'Auvergne-Corret (1743-1800), soudard breizhat en arme c'hall ha keltiegour
*Théophile Bidard (1804-1877), gwiraour ha kelenner war ar gwir e skol-veur Roazhon 
*Théophile Briant, barzh gallek
*Théophile Deyrolle‎, livour
*Théophile Jeusset (1910-1968), emsaver

### 
*Théophile de Viau (1590-1626), barzh gallek
*Théophile Gautier (1811-1872), barzh gallek 
*Théophile Thoré-Burger (1807-1869), kazetenner ha buruteller arzoù

## Pennadoù kar
*Amadeus
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1910

Dalc'het e oa bet 8 Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn etre an 3 hag an 31 a viz Gouere (15 tennad-hent, 4 737 km). Gounezet e oa bet gant ar reder gall Octave Lapize, 28,680 km/e e dizh keitat. Aet e oa bet ar maout gantañ er 5, en 9, 10 hag er 14 tennad-hent.

Aet e oa kuit an Dro eus Pont ar Jatte (Pariz) war-du an norzh hag ar reter a-raok distreiñ da Sportva ar Briñsed (Pariz) dre ar c'hornôg.

41 reder hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar 110 o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.
## Tennadoù-hent e Breizh
* 25 a viz Gouere : 12 tennad-hent etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; trec'h eo Louis Trousselier .
* 27 a viz Gouere : 13 tennad-hent etre Naoned ha Brest ; trec'h eo Gustave Garrigou .
* 29 a viz Gouere : loc'het 14 hag 2 diwezhañ tennad-hent eus Brest war-du Caen (Calvados).
## Renkadurioù

## Pennad kar
* Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Théophraste

**Théophraste** zo un anv-bihan gallek.

## Orin
Dont a ra eus an anv henc'hresianek Theophrastos.

## Yezhoù
*Teofrasto, en italianeg, portugaleg, spagnoleg

## Tud
***[[Théophraste Renaudot]]** (1586-1653), kazetenner ha medisin gall

***Théophraste Longuet**, er romant gallek *[[La Double Vie de Théophraste Longuet]]* gant Gaston Leroux, en 1903.
Theophrastos

**Theophrastos** (*Θεόφραστος / Théophrastos* e henc'hresianeg), ganet war-dro -371 en Eresos (en Enez Lesbos) ha marvet war-dro -287 en Aten, a oa ur prederour hellazat. 

Diskibl e oa da Aristoteles, diazezour al louzawouriezh evel skiant (ha n'eo ket evit talvoudegezh al louzoù). Gwelet eo evel un naturoniour hag un alkimiour evel Olympiodoros an Alkimiour .
Alcyon

**Alcyon** a oa un embregerezh c'hall hag a rae marc'hoù-houarn, marc'hoù-tan ha kirri-tan. Krouet e oa bet e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine a-vremañ) e 1902 gant Edmond Gentil goude ur sach-blev gant Eugène Peugeot. Deuet e oa da vezañ ur skipailh gall a-vicher marc'h-houarn war hent e 1906.

Gounezet en devoa pevar Zro Bro-C'hall diouzh renk :
* François Faber  e 1909,
* Octave Lapize  e 1910,
* Gustave Garrigou  e 1911,
* Odile Defraye  e 1912.

Tri zrec'h all goude ar Brezel-bed kentañ :
* Nicolas Frantz  e 1927 ha 1928,
* Maurice De Waele  e 1929,
a-raok ma oa bet redet an Dro dre skipailhoù broadel.

War-lerc'h an Eil Brezel-bed e oa bet adkavet ar merk Alcyon er skipailhoù **Alcyon-BP** (1946-1949) hag **Alcyon-Dunlop** (1950-1954) peurgetket.

E 1962 e oa aet ar skipailh Alcyon da get. En holl e oa bet gounezet 14 Tro Bro-C'hall, 12 redadeg Pariz-Roubaix ha 13 redadeg Bourdel-Pariz gant rederien hag a rae gant ur marc'h-houarn Alcyon...
Olympiodoros

**Olympiodoros** (Ὀλυμπιόδωρος / *Olympiódôros* e henc'hresianeg) zo un anv henc'hresianek ha hini meur a zen.

* **[[Olympiodoros an Alkimiour]]**, alkimiour eus Alexsandria, oberiant e defin ar IVvet kantved, marteze ar memes den evel Olympiodoros ar Yaouankañ ;
* **[[Olympiodoros Thebai]]**, oberiant en 412, istorour gresian ;
* **[[Olympiodoros an Henañ]]** pe **Olympiodore le Péripatéticien**, oberiant war-dro 430, kelenner prederouriezh philosophie aristotélicienne, mestr Proclos ;
* **[[Olympiodoros ar Yaouankañ]]** pe **Olympiodore le Néoplatonicien** pe **Olympiodore le Commentateur**, oberiant war-dro 550, philosophe alexandrin néoplatonicien commentateur de Platon et d'Aristote, peut-être identique à Olympiodore l'Alchimiste ;
* **[[Olympiodoros (diagon)]]**, oberiant er VIvet kantved, oberour kristen, commentaires bibliques.
Maria ar Yuzevez

**Maria ar Yuzevez**, anvet ivez **Maria Hebraea**, **Maria Prophetissa** pe **Maria ar Yuzevez**, zo un alkimiourez eus an Henamzer, etre an  hag an eil kantved kent JK. Kontet eo da vezañ unan eus krouerien an alkimiezh. 

Ganti e vije bet ijinet meur a venveg pe doare-aozañ, en o zouez an dourgib, ar *[[kerotakis|c'herotakis]]* (« lestr serr ma vez lakaet follennoù kouevr ha metaloù gant aezhennoù a bep seurt ») hag an *[[tribikos]]*.

## Mammskridoù
Meneg eus Maria ar Yuzevez zo e skridoù Zosimos Panopolis, un Hellazad eus Aleksandria, e dibenn an , ar c'hoshañ skridoù diwar-benn an alkimiezh anavezet en deiz a hiziv. Ar skridoù-se avat n'int nemet menegoù hir eus komzoù oberourien gozh, evel ar pseudo-Demokrites, ma'z eo anvet gantañ Mari, ken plaen ha tra, pe an *Divina*. 

## Bain-Marie
Chomet eo hec'h anv en hini ar *[[Dourgib|bain-Marie]]* ("dourgib"), ur ger gallek (implijet en izelvroeg hag e saozneg ivez) krouet gant Arnaldus de Villa Nova er .

## Liammoù diavaez
*Kendiviz Mari hag Aros
Alberzh Veur

* *Arabat eo droukveskañ gant [[Albert Le Grand]], skrivagner breizhat.*
----

**Albrecht von Bollstädt** (1193 pe 1206 – 15 a viz Du 1280), pe *Sant* **Alberzh Veur**, a oa ur beleg dominikan, prederour, doueoniour, naturour, kimiour hag alkimiour alaman.

Kelenner brudet e oa en , ha mestr da Tommaso d'Aquino.

E 1250 e tizoloas an arsenik.
Octave Lapize

**Octave Lapize**, **Louis Octave Lapize** hervez e fichenn el lu gall, a oa ur reder war varc'h-houarn, bet ganet d'ar 24 a viz Here 1887 e Pariz.

Gounezet e oa bet 8 Tro Bro-C'hall gantañ e 1910.

Marc'hhouarner a-vicher e oa bet adalek 1909 betek 1914.

Aet e oa bet da Anaon d'ar 14 a viz Gouere 1917 en Ospital Milourel Gama e Toul (Meurthe-et-Moselle) war dalbenn ar Brezel-bed kentañ.

## Notennoù ha daveennoù
Albert Le Grand

**Jean Le Grand**, anavezet evel **Albert Le Grand**, ganet e Montroulez en 1599 ha marvet en 1641 e Roazhon zo un dominikan breizhat hag a skrivas buhezioù sent.

## E vuhez

E ouestloù a reas er gouent e Roazhon, ha goude ez eas d'e gêr c'henidik en 1622 pe 1623. Dibab a reas evel anv hini Alberzh Veur, a oa nevez anvet da wenvidig en 1622.

## Oberennoù
Berzh a reas e skridoù diwar-benn sent Breizh, goude ma ne seblantont ket bezañ gwall skiantel hiziv. Evit sevel e oberenn c'hallek *Vie des saincts de la Bretaigne armorique*, embannet en 1637 e Naoned e ti Pierre Doriou, e tennas e vad eus dornskridoù kozh aet da goll abaoe. 
78 buhez-sant zo el levr, teir danevell, ha nav roll-eskibien evit pep hini eus nav eskopti kozh Breizh (eskopti Leon, eskopti Kemper, eskopti Treger, eskopti Sant-Brieg, eskopti Gwened, eskopti Sant-Malo, eskopti Naoned, eskopti Dol hag eskopti Roazhon).

## Liammoù diavaez
*Albert Le Grand ha Les Vies des Saints de la Bretagne Armorique el lec'hienn grandterrrier.net
*Notenn verr el lec'hienn Gwiler.net
Henri Pélissier

**Henri Pélissier** a oa ur reder war varc'h-houarn, bet ganet d'an 22 a viz Genver 1889 e Pariz.

Gounezet e oa bet 17 Tro Bro-C'hall gantañ e 1923.

Marc'hhouarner a-vicher adalek 1911 betek 1928 en devoa gounezet meur a redadeg mil vrudet :
* Tro Lombardia e 1911, 1913 ha 1920,
* Milano-Sanremo e 1912,
* Bourdel-Pariz e 1919,
* Paris-Brusel e 1920,
* Pariz-Roubaix e 1919 ha 1921,
* Pariz-Teurgn e 1922.

Aet e oa bet da Anaon d'ar 1 a viz Mae 1935 e Dampierre (Yvelines a-vremañ), lazhet gant e wreg kleiz Camille Tharault en he zi.
Louis Le Pensec

**Louis Le Pensec**, “Loeiz ar Peñseg” e brezhoneg   , ganet d'an 8 a viz Genver 1937 e Mellag (Penn-ar-Bed) ha marvet d'an 10 a viz Genver 2024 e Kemperle, a zo ur politikour eus Breizh. Ezel e oa eus ar Strollad Sokialour Gall. Ministr e gouarnamantoù Pariz eo bet meur a wech etre 1981 (Ministr ar Mor dindan François Mitterrand) ha 1998. Maer Mellag eo bet e-pad bloavezhioù, eus 1971 da 1997, kuzulier kanton Kemperle eus 1971 da 1997, kannad pastell-vro Kemperle eus 1973 da 1997, ha senedour etre 1998 ha 2008. Brezhoneger e oa, desket ar yezh gantañ dre soubidigezh.

## Daveoù
La Française

**La Française** a oa un embregerezh marc'hoù-houarn ha pezhioù distag bet krouet e 1891 e Pariz. Ur skipailh marc'hhouarnerezh gall e oa ivez hag en doa kemeret perzh e redadegoù etre 1901 ha 1955. A-hed ar prantad-se e oa bet liammet e anv ouzh sponsorioù all :
* Persan e 1907,
* Diamant e 1911-1913, 1924, 1926, 1929-1930, 1948, 1950,
* Dunlop e 1928, 1931-1937, 1943-1944, 1946-1947, 1953, 1955.

Gounezet en devoa Tro Bro-C'hall 1903 ha Tro Bro-C'hall 1921. 35 tennad-hent an Dro a oa aet gantañ en holl.

Eus Maurice Garin da Jacques Anquetil e oa aet gwellañ rederien ar mare-se da redek evitañ.

Prenet e oa bet gant Alcyon e 1924.
Fort Collins

**Fort Collins** (/ˌfɔː(ɹ)t ˈkɑlɪnz/) zo ur gêr lec'hiet e norzh-kreiz Colorado er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 143 986 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Fort Collins en ur mod ofisiel e 1864.

## Skeudennoù

Fort Collins Historic District.JPG |
Girls performing Irish step dancing in a St. Patrick's Day Parade in Fort Collins, Colorado.jpg |
DSCN4031 fortcollinspubliclibrary 600.jpg |
FortCollinsBirney streetcar MountainAve.jpg |


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Lakewood (Colorado)

**Lakewood** zo ur gêr lec'hiet e kreiz Stad Colorado er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 142 980 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Lakewood en ur mod ofisiel e 1889.

## Skeudennoù

134 Lake Plaza Center, Lakewood, CO.jpg|
Green Mountain HS Lakewood CO front.JPG|
AlamedaHillsBaptistChurch.JPG|
Casabonitadenver.JPG|


## Kêrioù gevellet
* :  Stade 
* : Sutherland Shire, Sukembre Nevez 
* : Chester ha Portsmouth

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Job Morvan

**Job Morvan** (**Joseph Morvan** e anv gwir) a oa ur reder war varc'h-houarn a-vicher breizhat, bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1924 e Moustoer-Logunec'h.

Graet e veze *Marc'h-du Kolpoù* anezhañ.

Gounezet e oa bet gantañ 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall 1956 etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù.

Aet e oa da Anaon d'ar 26 a viz Gouere 1999 e Kolpoù.
Republikoù Rusia

**Republikoù Rusia** a zo sujidi a-ziforc'h e-touez 85 sujed Kevread Rusia. Pep a vonreizh o deus, ur "prezidant", ur parlamant, ha — sañset — e c'halljent disrannañ diouzh ar c'hevread. Ne veront ket o folitikerezh estren. Dre vras e vez roet statud ur republik d'un tiriad ma vez ur vinorelezh. Droad o deus da zibab o yezhoù ofisiel e-kichen ar rusianeg.

Gant o bonreizh eo resisaet petra eo anv o rener. El lodenn vrasañ anezho eo ar "Glava" (Глава e rusianeg, ar penn), e Tatarstan avat eo anvet prezidant (Президент e rusianeg). D'ur gouarnamant pe ur c'huzul ar vinistred emañ ar galloud seveniñ, ha d'ur Parlamant pe ur Vodadenn vroadel emañ ar galloud lezenniñ, evel m'emañ en holl sujidi kevreadel Rusia.

Kas a ra pep Republik, evel pep sujed kevreadel Rusia, daou zileuriet da Guzul ar C'hevread, kambr uhel ar vro. 

## Roll
Betek 2014 e oa 21 Republik. D'ar 14 a viz Meurzh 2014 e oa bet ebarzhet Republik Krimea ivez, met kement-mañ n'eo ket degemeret gant ar pep brasañ eus ar gumuniezh etrebroadel.