open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Impalaeriezh toukouleur

Diazezet e oa bet an **Impalaeriezh [[toukouleur]]** (pe *Impalaeriezh haalpulaaren* diouzh o anv-i) en  gant El Hadj Oumar Tall, eus kenel an Doukouleured, en ul lodenn eus Mali bremañ.

E 1836 e teuas Oumar Tall en-dro eus ur birc’hirinded e Mekka, titlet El Hadj ha Kalif eus an disivoud Tidjania evit Soudan. Goude bezañ bet o chom e Fouta-Toro (Senegal bremañ), ez eas d’e vro c’henidik, Fouta-Djalon, e Ginea bremañ. Ac’hano e teraouas e zjihad (brezel santel) e 1850. 

Ne zeuas ket a-benn da drec’hiñ arme drevadennel Frañs, ha goude c’hwitadenn seziz kreñvlec’h Medina e miz Gouere 1857, e tilec’hias e impalaeriezh war-du ar reter e-ser tagañ ar rouantelezhioù Bambara. Aloubet Segou gantañ, e reas kêr-benn e impalaeriezh eus ar gêr-mañ, ha lezel an dorn d’e vab Ahmadou Tall bloaz diwezhatoc’h evit mont da aloubiñ Hamdallaye, kêr-benn Impalaeriezh peul Makina anezhi. Trec’het e vo en ur glask aloubiñ Tombouktou, ha mont da repuiñ da zDegembere, tost da vBandiagara. Mervel a reas e 1864 e tarzhadenn e bourvezioù poultr.

Dont a reas e niz Tidiani Tall a-ziwar e lerc’h, hag hemañ a ziazezas kêr-benn an Impalaeriezh Toukouleur e Bandiagara.

E Segou e kendalc’has Ahmadou Tall da ren, met sevel a reas bec’h etre e vreudeur hag eñ. E 1890 e teuas ar Frañsizien a-benn da aloubiñ Segou dre gevrediñ gant ar Vambaraed. Ret e voe da Ahmadou tec’hel da Sokoto, e norzh Nigeria. Evel-se ez echuas an impalaeriezh.

## Gwelet ivez
* Toukouleured
Emglev alaman-ha-soviedel

An **Emglev** (pe **Kengrad**) **alaman-ha-soviedel** (an anv ofisiel a oa: "Feur-emglev anargadiñ etre Alamagn hag an Unaniezh Soviedel"), **Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt** en alamaneg, a vez graet **emglev Molotov-Ribbentrop** anezhañ a-wechoù e broioù ar C'hornaoueg, **ar C'hengrad Hitler-Stalin** er broioù tapet fall gant an emglev-se, ha **Kengrad anargadiñ 1939** e Rusia, a oa bet sinet d’an 23 a viz Eost 1939 gant Joachim von Ribbentrop ha Viatcheslav Molotov, ministred an Aferioù Diavaez gant gouarnamant an Trede Reich ha hini an Unaniezh Soviedel.
Hervez divizoù an emglev :
* e oa rannet etrezo ar broioù all a en em gave etre o div vro, da lavarout eo Polonia, ar Broioù balt, Roumania ;
* ne oa ket brezel da sevel etre o div vro.
Kuzh e oa meur a ziviz all eus an emglev. 

Padout a eure an emglev betek ken na lammas Alamagn nazi war an Unaniezh Soviedel d’an 22 a viz Mezheven 1941 e-kerzh an *Unternehmen Barbarossa* (Oberiadenn Barbarossa).

## Liammoù diavaez
*  Skrid an emglev Molotov-Ribbentrop e-barzh Wikisource.

## Levrlennadur
* Ul levrlennadur e-barzh ''Le Monde diplomatique''
* Gabriel Gorodetsky, *Le grand jeu de dupes*, Tempus Perrin, Paris, 2011 
* Feliks Ivanovitch Tchouev, *Conversations avec Molotov: 140 entretiens avec le bras droit de Staline*, Albin Michel, Pariz, 1995 

* Bureau d’Information Soviétique, *Falsificateurs de l'Histoire*, Moskva, 1948, adembannet gant an Embannadurioù Octobre, B.P. 84, 1060 Brusel 6, Belgia https://web.archive.org/web/20180413164401/http://www.marxiste.fr/staline/stal10.html
Bannieloù Stadoù ar bed war vor

Broioù 'zo o devez bannieloù dishañval war zouar ha war vor (pe war zour: stêrioù, kanolioù, lennoù...). E yezhoù 'zo memes ez eus pep a c'her evit an degouezhioù-se. E saozneg e vo lavaret *flag* evit ur banniel, met war vor e vo lavaret *ensign*. Hañval eo e galleg pa vez lavaret *drapeau* war an douar, ha *pavillon* e bourzh ur vag.
Amañ ne vo roet nemet ar bannieloù-listri sivil a zo dishañval diouzh an hini a zo en implij war zouar.
Evit ar bannieloù brezel war vor, kit da welet: Bannieloù ar morluioù.
*Gwelet ivez Bannieloù Stadoù ar bed

## Bannieloù sivil war vor
### Bannieloù gwall zishañval diouzh hini an douar

### Banniel broadel lakaet ouzh konk
E broioù 'zo, dreist-holl er reoù a zo bet e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet, e vez lakaet ar banniel broadel war zouar ouzh konk ur banniel ruz.
Aostralia, Fidji ha Zeland-Nevez a cheñch liv maez o banniel (ruz e-lec'h glas)

### Bannieloù dishañvalik
Broioù a laka un tammig kemm hepken. Pe lakaat ardamezioù ouzhpenn, evel ma ra Italia ha Polonia, pe, er c'hontrefed, lemel kuit o ardamezioù, evel ma ra Spagn, pe ar Stadoù bet e dalc’h Spagn gwechall (Suamerika).

Evit broioù all avat eo gwall zister ar cheñchamant. Ne vez cheñchet nemet kenfeur ar banniel. Evel Suis da skouer: karrez eo war zouar, ha hirgarrezek evit ar bigi hag al listri.

## Bannieloù Stad war vor
E broioù 'zo e vez lakaet kemm er bannieloù implijet gant an aozadurioù Stad pe ofisiel. E meur a vro evel en Alamagn, en Aostria, Belgia, e Finland e vez lakaet an ardamezioù e-kreiz, hag e Skandinavia e vez graet alies gant bannieloù “lost-pik”. Er Rouantelezh Unanet eo glas ar banniel (padal eo ruz evit ar siviled).
Plounevez-Kintin

**Plounevez-Kintin** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

155 Pont gallo-romain.jpg|Ar pont "galian" dreist d'ar Blavezh.

* War lez ar Blavezh emañ Plounevez.
* Mengleuzioù greunvaen brudet a zo bet war dachenn ar gumun.
## Istor
### 
* E 1841 e voe dispartiet he zrev Tremargad diouzh ar barrez katolik.
* E 1851 e voe savet kumun Tremargad diwar ul lodenn eus kumun Plounevez-Kintin.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 144 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,58% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; e Belgia, d'an 22 a viz Eost 1914 ez eas ur soudard eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel diwar wel e Rossignol ha mervel a reas ur soudard eus an 48vet Rujumant Troadegiezh en Ham-sur-Sambre d'an 22 a viz Ebrel 1915 e voe  lazhet unan anezhe, ur soudard, ha mont a reas unan all, ur serjant, diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia, en 73vet Rujumant Troadegiezh Diriadel e oant o-daou.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 26 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Kemeret e voe etre 10 000 ha 12 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d'ar 17 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'an 28 a viz Du 1957.
## Sevenadur
* E Bro-Fañch emañ Plounevez-Kintin.
## Monumantoù ha traoù heverk
*Maen-hir ha krugell Trovan.

156 Pont gallo-romain.jpg|Ar pont.

* Ar pont "galian" dreist d'ar Blavezh.

Plounevez-quintin château de Trovran.jpg|Ar c'hastell.
Photo aérienne kerborgne.jpg|Ar maner.

* Kastell Trovran.
* Maner Kerborn.

Plounévez-Quintin (22) Église Saint-Pierre 03.JPG|An iliz katolik.
Plounévez-Quintin (22) Chapelle Notre-Dame de Kerhir 02.JPG|Chapel *Itron-Varia*.
Plounévez-Quintin (22) Chapelle Saint-Colomban 01.JPG|Chapel *Sant Koulman*.
Plounévez-Quintin (22) Chapelle Saint-Colomban 02.JPG|Kalvar *Sant Koulman*.

* Iliz katolik *Sant Pêr* (penn kentañ -).
*Chapel *Itron-Varia* Kerhir (dibenn ar ).
*Chapel *Sant Koulman* (dibenn ar ), gant ur c'halvar hag ur feunteun e-kichen.
*Hent-ar-Groaz an iliz, bet skeudennet gant Langleiz.

Plounévez-Quintin (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Tud
*Joseph Marie Noël (1883-1958), beleg katolik ha skrivagner brezhonek, bet person eno.
### Tud ganet eno
*Lomig Doniou e 1904, kaner.
*Fañch Kaorel (1874-1954), beleg katolik, skrivagner hag emsaver.

## Darempredoù etrebroadel

### Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Plounevez-Kintin war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sanctuary (manga)

Ur manga gant Ryôichi Ikegami (tresañ) ha Sho Fumimura (senario) eo ***Sanctuary***.

Titl a-orin : サンクチュアリ (*sankuchuari*).

## Diverrañ
Daou vignon eo Hôjô ha Asami. Ur pal boutin zo dezho : adreiñ blaz ar politikerezh d'ar Japaniz, hejañ ar vro.

Mont davet ar galloud a reont o soñj, unan anezho evel politikour, egile evel yakuza.

## Tudennoù pennañ

*Akira Hojo 	
*Chiaki Asami
*Isaoka 	
*Ao.Tokai
*Kyoko

## Liamm diavaez
*http://www.shogokawada.com/Mangasanctuary.html
Unvez digelañ

An unvez digelañ eo an unvez a zo he fal enlouc'hañ al luc'hreüser dre arzodiñ huz war e c'horreenn. Kenaozet e vez un unvez digelañ gant ur votenn ma vez mesket an huz enni gant ur viñs-meskañ da vec'hiañ an huz ent-tredansavel hag ur ruilhenn warellek da zougen an huz dirak al luc'hreüser.

Kavet e vez an unvez digelañ e-bazh ardivinkoù burevek evel al luc'heilerezioù, ar voullerezioù hag ar pelleilerioù. Bremañ, alies, e vez kemmet an unvez digelañ a-bezh ingal pa vez goulennet gant an ardivink o wereañ ur c'hannad war an hewel.
Lokenole

**Lokenole** (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Montroulez, e departamant Penn-ar-Bed, e Gwalarn Breizh. Gant he 85 ha eo Lokenole ar bihanañ kumun e departamant Penn-ar-Bed.
## Douaroniezh

## Istor
* Lokenole a oa un enklozadur eus Eskopti Dol betek an Dispac'h gall.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Couffon, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 41 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 5,33% ag he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’an 12 a viz Meurzh 1949 e Tsin Keou en Tonkin  er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. E 1921 e voe savet.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lokenole war lec'hienn Geobreizh.
*  infobretagne

## Notennoù ha daveoù
Lokireg

**Lokireg** a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e kanton Plouigno, e departamant Penn-ar-Bed.

## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh emañ Lokireg.
* Kumunioù amezek : Gwimaeg ; Plistin
* Drailh :.

## Anv
B. Tanguy : **Loquirec**, 1444; **Locquirec**, 1455

## Ardamez
Ardamez ebet.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### Kent 1790
* Parrez Lokireg e oa trev eskopti Dol.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Goasdoue, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz ag ar gumun, eleze 4,52% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 31 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’ar 14 a viz Du 1952 e Yen Binh en Tonkin  er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 16 a viz Genver 1957 e  Trezel (departamant Tiaret) .

## Monumantoù ha traoù heverk
Locquirec port.JPG|
* Aodoù ha traezhennoù
002 Locquirec.JPG|
* Iliz katolik *Sant Jakez*.
Monument aux morts - Locquirec-29.jpg|
* Monumant ar Re Varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Fañch al Lae (1859-1937), oberour ar romant *[[Bilzig]]* (1925), a zo bet maer Lokireg etre 1925 ha 1935.
* Léon Fleuriot (1923-1987), yezhour hag istorour, a dremene e vakañsoù eno, hag interet eo eno ivez.
* Jean-Christophe Cassard (1951-2013), istorour.
## Gevelliñ

## Sevenadur
### Lennegezh
* Parrez c'henidik Bilzig, haroz romant Fañch al Lae eo Lokireg.
### Sinema
* E Lokireg e oa bet filmet *[[L'Hôtel de la plage]]* gant ar filmaozer gall Michel Lang e-pad an hañv 1977.
## Levrioù talvoudus
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère.* Chasse-Marée. Ar Men. 1990

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ar gumun
*  Lokireg war lec'hienn Geobreizh
*  Skol vageal Lokireg
*  Lokireg
*  http://www.galerierejanelouin.fr/

## Notennoù ha daveoù
Lokorn

**Lokorn** a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Kastellin, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* *Ar Vodenn*, pe *Menez Lokorn* (300 m bennak).
## Brezhoneg
* D’an 23 a viz Du 2007 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 17 a viz Gouere 2009 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
* D'an 20 a viz Here 2015 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ur person, Le Houarner e anv, ha nac'het gant ur person arall anvet Piclet.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 8,16% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* **Menez Lokorn** a zo gwarezet abaoe 2007 abalamour d'ar gweledva, da vojenn Ronan, ha d'an Droveni.
* E Lokorn e vez lidet an droveni vras bep c'hwec'h vloaz hag an droveni vihan er bloavezhioù all, e miz Gouere.

* **Iliz Sant-Ronan**, , gwarezet ivez evel Monumant istorel hag he chapel e-lec'h ma'z eo douaret Sant Ronan.
* **Plasenn an Iliz** hag he fuñs, gwarezet ivez, eus ar  hag an .
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
*sant Ronan
*Ronan an Henañ, skrivagner brezhonek
* Goulwena an Henaff, animatourez hag aktourez

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ar gumun
*  Lokorn war lec'hienn Geobreizh.
*  Ti an douristed
*  Fotoioù Lokronan

## Notennoù ha daveoù
Lokunole

**Lokunole** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kemperle, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
* War lez dehoù ar stêr Ele emañ Lokunole.
## Brezhoneg
* D'ar 5 a viz Here 2009 e oa bet votet live 1 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Lokunole e kanton Lannejenn; e Bann ar Faoued e oa, da lavaret eo e departamant ar Mor-Bihan; dilamet e voe kanton Lannejenn gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Lokunole en Arondisamant Pondi bet krouet e 1800 hag e Kanton ar Faoued bet brasaet e 1801.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton an Arzhanaou en Arondisamant Kemperle e departamant Penn-ar-Bed d'ar 4 a viz Ebrel 1857 ha staget e voe outi meur a gêriadenn eus Kerien. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,51% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur smilour eus ar gumun d’ar 27 a viz Meurzh 1959 e Marengo  Palestro (departamant Aljer) .
#### Brezelioù didrevadennañ

## Monumantoù ha traoù heverk
 

* Iliz katolik *Sant Wennole*, 1867-1869.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe e 1920.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn ar gumun
* Lokunole war lec'hienn Geobreizh
*  infobretagne

## Notennoù ha daveoù
Logonna-Daoulaz

**Logonna-Daoulaz** a zo ur gumun eus Bro-Gernev e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Moal e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 71 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,35% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Brezel diabarzh Rusia
* Mervel a reas ur martolod eus ar gumun en Arkhangelsk d'an 29 a viz Mae 1919.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 30 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Logonna-Daoulas,_église_Saint-Monna.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Nouga*.
* En iliz katolik ez eus skrivet e brezhoneg ouzh ar voger dehou da gounaat ar re varv e-pad ar brezel 1914 : "O Doue trugaresus, roit dezo ar vuez peurbadus". 
* Un delwenn eus sant Izidor eus a-raok an dispac'h gall, gwisket en e zilhad-sul brezhon (bragoù-bras...) : unan eus ar skouerioù koshañ eus an dilhad brezhon ez eo.

460_Logonna-Daoulas.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Brezhoneg
D'ar 27 a viz Mae 2019 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Logonna-Daoulaz war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Ali Farka Toure

**Ali Ibrahim "Farka" Touré** (1939 - 7 a viz Meurzh 2006), kaner ha gitarour a vro Mali, hag unan eus ar sonerien brudetañ en Afrika. E sonerezh a zo ur meskaj etre ar sonioù hengounel eus e vro genidik hag ar Blues amerikan. Kanañ a rae e meur a yezhoù afrikan : songhaieg, fulaeg, pe d/tamacheg da skouer.

## buhezskrid

E anv, Farka, a dalv "Azen", evit deltu al loen. Ganet eo bet e Kanau, ur geriadenn tost d'ar ster Niger. 
Kroget en deus sevel tonioù goude bezañ gwelet sonadeg Fodeba Keïta, ur soner eus Gine. Sevel a reas neuze e strollad kentañ e 1960 : ar strollad **117**. Seniñ a raio gantañ e Mali a-bezh.
E 1970 ez eas e-barzh laz-seniñ Radio Mali, lakaet maez al lezenn gant ar gouarnamant e 1973.
Kenderc'hel a reas seniñ diouzh e du e kornog Afrika a-bezh.
E bladenn gentañ a zo deuet er-maez e 1976, hag adalek 1980 ez eas **Ali Farka Toure** da seniñ er bed a-bezh evit e droiad etrebroadel kentañ.
Goude meur a bladennoù, e tivizas e 1997 en em ouestlañ d'al labour douar en e geriadenn, Niafounke. Diwar-se e savas koulskoude ur bladenn graet **Niafounke** anezhi. Enni e kano e labour, an deskadurezh, ar justis, hag an Apartheid.

Dilennet evel maer Niafounke (en anv ar strollad **Unvan evit ar Republik hag an Demokratelezh**), e kendalc'has moarvat da sevel pladennoù all (daou e 2005).

Mervel a reas d'ar 7 a viz Meurzh 2006 e Bamako, diwar ur c'hrign-bev an eskern.
O paouez echuiñ e labour evit e bladenn ziwezhañ e oa.

## Pladennoù

* 1976 : Farka 
* 1987 : Ali Farka Touré 
* 1990 : The river - World Circuit 
* 1992 : The source - World Circuit
* 1994 : Talking Timbuktu - World Circuit asambles gant ar gitarour Ry Cooder
* 1996 : Radio Mali - World Circuit
* 2005 : Niafunké - World Circuit- 
* 2005 : In the heart of the moon, gant Toumani Diabaté
Lopereg

**Lopereg** a zo ur gumun eus Bro Rouzig e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* Lopereg a zo ur gumun eus Penn-ar-Bed etre Pleiben ha Brasparzh.

Lopérec_19_La_Douffine_à_Pont-Réal_(limite_entre_Lopérec_et_Saint-Ségal).jpg|An Doufin e Pont-Real.

* Ar stêrioù Doufin ha Riwal a gember etre Lopereg, Brasparzh ha Pleiben.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Morvan e anv, ha Guillard, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 94 gwaz ag ar gumun, eleze 5,29% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 22 a viz Du 1956 e Palestro (departamant Aljer) .

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant [[Pedrog|Pereg]]*.

Lopérec_02_Le_monument_aux_morts.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lopereg war lec'hienn Geobreizh
* glad Lopereg

## Notennoù ha daveoù
Loperc'hed

**Loperc'hed** a zo ur gumun eus Bro-Gernev e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.

## Douaroniezh
* War lez ar stêr Elorn emañ Loperc'hed.
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Loco Sanctae Brigidae**, 1218; **Loperchet**, 1442; **Locus Brigide**, 1516; **Loperguet**, 1536; **Locus Brigide**, 1574; **Lopehet**, 1654; **Loperc'het**, 1779

## Ardamezioù
*Troc'het koñchek ː ouzh 1 e deir brizhenn erminig en sabel hag e ziv melionenn geotet, renket 3, 2; ouzh 2, en glazur e lestr en aour*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Jannou e anv, ha Le Bot, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 70 gwaz ag ar gumun, eleze 4,55% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 9 a viz Gouhere 1956 e Palestro (departamant Aljer) .

## Brezhoneg
* Savet eo bet ar gevredigezh "Gorre ha Goueled" evit kas ar brezhoneg war-raok er gumun.
### Ya d'ar brezhoneg
* D’an 22 a viz Here 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 2004. 
* E distro-skol 2024 e oa 130 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (29,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Monumantoù ha traoù heverk

005_Loperhet_La_façade_de_l'église_paroissiale.jpg|An iliz katolik.
008_Loperhet_La_fontaine_de_saint_Berc'hed_2.jpg|Ar feunteun.

* Iliz katolik ha feunteun *Santez Berc'hed*.

Monument_aux_morts_-_Loperhet-29.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
* Loperc'hed war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Yezhoù kadoek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù kadoek** (saozneg: *Caddoan*), ennañ 5 yezh komzet e Norzhamerika, er Stadoù-Unanet.

Marv eo an darn vrasañ eus ar yezhoù er familh-mañ.

Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:

* Yezhoù kadoek an norzh
** Yezhoù pawniek-kitsaek
*** Yezhoù kitsaek
**** Kitsaeg
*** Yezhoù pawniek
**** Arikareg
**** Pawnieg
** Yezhoù witchitek
*** Witchiteg
* Yezhoù kadoek ar su
** Kadoeg
Yezhoù kadoek ar su

Ur skourr eus ar yezhoù kadoek eo **yezhoù kadoek ar su**, ennañ 1 yezh komzet e Norzhamerika er Stadoù-Unanet:

* ar c'hadoeg
Yezhoù kadoek an norzh

Ur skourr eus ar yezhoù kadoek eo **yezhoù kadoek an norzh** ennañ 4 yezh komzet e Norzhamerika, er Stadoù-Unanet.

Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:

* Yezhoù pawniek-kitsaek
* Yezhoù witchitek
Yezhoù witchitek

Un is-skourr eus ar yezhoù kadoek eo ar **yezhoù witchitek** (*wichita*) ennañ 1 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:

* ar witchiteg
Yezhoù pawniek-kitsaek

Un is-skourr eus ar yezhoù kadoek eo ar **yezhoù pawniek-kitsaek** (*Pawnee-Kitsai*) ennañ 3 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet.

Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:

* Yezhoù kitsaek
* Yezhoù pawniek
Yezhoù kitsaek

Un isskourr eus ar yezhoù kadoek eo ar **yezhoù kitsaek** (*kitsai*) ennañ ur yezh komzet e Norzh Amerika e Stadoù-Unanet Amerika.

Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ :
* ar c'hitsaeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù pawniek-kitsaek
Witchiteg

Un yezh kadoek eus is-skourr ar yezhoù witchitek eo ar **witchiteg** (*wichita*), komzet gant nebeutoc'h evit 10 den e kornôg-kreiz Oklahoma (diwar 750 den en holl) er Stadoù-Unanet (1998).

Div rannyezh ez eus:

* **Wakoeg** (*waco*)
* **Tawakonieg** (*tawakoni*)

Tost a-walc'h eo d'ar pawnieg hag ar c'hitsaeg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kadoek an norzh
* Yezhoù witchitek
Pawnieg

Un yezh kadoek eus is-skourr ar yezhoù pawniek eo ar **pawnieg** (*pawnee*), komzet gant nebeutoc'h evit 20 den (diwar 2.000 a dud en holl) e norzh-kreiz Oklahoma er Stadoù-Unanet (1997).

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.

Div rannyezh ez eus:

* **Pawnieg ar su** (*south band*)
* **Skidieg** (*skidi*)

Tost a-walc'h eo d'an arikareg met ne deu gant an dud d'en em gompren kenetreze.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kadoek an norzh
* Yezhoù pawniek-kitsaek

## Liamm diavaez
*The Pawnee language (e saozneg)
Kitsaeg

Un yezh kadoek eus is-skourr ar yezhoù kitsaek eo ar **c'hitsaeg** (*kitsai* pe *kichai*), komzet gwechall e Caddo e kornôg-kreiz Oklahoma er Stadoù-Unanet:

Ur yezh varv an hini eo.

Tostoc'h eo d'ar pawnieg evit d'ar witchiteg. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù kadoek an norzh
* Yezhoù pawniek-kitsaek
Arikareg

Un yezh kadoek eus isskourr ar yezhoù pawniek eo an **arikareg** (*arikara*, *arikari(s)*, *ree* pe *ris*), komzet gant nebeut-tre a dud (nebeutoc'h eget 5 da yezh vamm, diwar 3 000 den en holl, daoust ma vez klasket addeskiñ anezhi) e North Dakota er Stadoù-Unanet (1997). Damvarv eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kadoek an norzh
* Yezhoù pawniek-kitsaek
Erwan Evenou

**Erwan Evenou** (ez-ofisiel:*Yvon Évenou*), ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1940 en Aljer, marvet d'ar 25 a viz Ebrel 2020, zo yezhour, skrivagner brezhonek ha skrivagner gallek. Bet eo ivez kelenner saozneg ha brezhoneg, hag emsaver sindikadel, yezhel ha politikel. 
Bevet en deus en Aljeria e-pad darn e yaouankiz, evel ma kont en e romant diazezet war e vuhez. Skoliad eo bet e SADED. Kelenn a reas saozneg e skolaj ar Faoued a-raok mont da Aljeria da gelenn ha dont da gelenner brezhoneg pa voe tapet gantañ ar c’h-CAPES brezhoneg. Goude-se e voe anvet da enseller brezhoneg evit an eil derez war-lerc’h Pierre Bernard.

Div wech e voe medalennet gant an *[[Urzh ar Palmes académiques|Ordre des Palmes académiques]]*.

Unan hepken eus e dud-kozh a oa breton.

## Labour emsavel
War un dro gant e labour er sindikad SNI-PEGC e voe unan eus emsaverien bennañ Unvaniezh Demokratel Breizh.
Bet eo sekretour Galv (e galleg: « comité d'action progressiste pour la langue bretonne ») er bloavezhioù 1970. Gant e skipailh voe aozet ar gerzhadeg a voe e 1971 etre Ploue hag an An Oriant. En noz kent e voe lojet an dud er Faoued.

E-pad pell en doa graet war-dro skol gouren ar Faoued, bet krouet gantañ pell zo, er barrez m'edo o chom.

## E skridoù
Evel ezel eus Unvaniezh Demokratel Breizh e savas meur a bennad evit kelaouennoù ar strollad, ken e galleg evit Le Peuple breton, ken e brezhoneg evit Pobl Vreizh hag ivez evit Al Liamm, dreist-holl ur pennad "kleiz ha Breizh", a zo a dalvoudegezh vras.

Embannet en deus ivez ul levr barzhonegoù, tri romant e brezhoneg, ur romant e galleg hag ur studiadenn e galleg a-zivout ar brezhoneg en deskadurezh hag er vuhez foran.

## Levrioù
* 1972 : *[['Benn Gouloù Deiz]]*, barzhonegoù, embannet gant UDB, Brest.
* 1987 : *[[Studi fonologel brezhoneg Lanijen]]*, tezenn a-zivout brezhoneg Lannejenn.
* 1991 : *[[Nikolazig ar broioù tomm]]*, romant, Mouladurioù Hor Yezh (Priz Langleiz).
* 2000 : *[[La langue bretonne en quête de légitimité dans l'éducation et la vie publique]]*, Keltia.
* 2007 : *[[Pardon sant Fiag]]*, romant, embannet gantañ e-unan.
* 2013 : *[[Le coq, l'hermine et le croissant]]*, romant e galleg, embannet gantañ e-unan.
* 2018 : *[[Bugale milliget ar baradoz kollet]]*, romant, Al Liamm.

## Pennadoù
* 1967 : *Kudennoù an isdiorreadur en Aljeria*, Areizh 01, Preder
* 1985 : *Oppositions de longueur vocalique et formes canoniques dans le breton de Lanvenegen (canton du Faouët)*, La Bretagne Linguistique niv. 1, Brest
* 1988 : *La proposition dite relative dans le breton de Lanvénégen*, La Bretagne Linguistique niv. 4, Brest, pp. 121-129
* 1989 : *Description phonologique du breton de Lanvénégen*, Klask 1, Roazhon, PUR, pp. 17-55
* 1991 : *Breton et culture bretonne dans l’éducation nationale*, La Bretagne Linguistique niv. 8, Brest

## Liamm diavaez
*  Erwan Evenou (1940-2020).Pied-noir, Algérien et Breton

## Notenn
Foned

:**Setu ur pennad diwar-benn ar bobl Fon ; evit lenn ar pennad diwar-benn pennoù Fon Kameroun, mont war-du [[Fon (Kameroun)]]. *
----
Ar bobl **Fon** zo ur strollad etnek ha yezhel bras eus Kornôg Afrika, zo o vevañ e Benin pe e Dahomey, hag e mervent Nigeria, gant ouzhpenn 2 000 000 a dud. Ar Foneg eo ar yezh komzet ar muiañ e Su Benin. Ur skourr eo ivez eus strollad ar yezhoù Gbeek. Liammet-tre eo ouzh sevenadurioù ar pobloù Ewe, Adja ha Guin. Lavaret e vez eo ar Foned a orin eus Tado, ur gêriadenn war an harzoù e gevred Togo, tost da Venin. 

Ar sevenadur zo a-gevrenn an tad hag aotreet e vez al lieswregiezh hag an torr-dimeziñ. An interamantoù (ha deizioù-ha-bloaz an Anaon) zo e-touez an darvourdoù sevenadurel pouezusañ anezhañ, gant an obererezhioù kañv ma vez sonet tumperezh ha ma vez dañset alies e-pad meur a zevezh. Soñjal a ra ar Foned ez eus ul lodenn eus an den a varv hag ul lodenn all a adkemer korf.

E kêriadennoù pe e kêrioù bihan, e diabarzh tiez savet gant pri dezho ur pignon toet gant feilhennoù houarn gwagennek, emañ an darn vrasañ eus ar Foned o vevañ hiziv an deiz. E-touez ar c’hêrioù savet gant ar Foned emañ Abomey, anezhi kêr-benn istorel Dahomey, hag Ouidah. Ar c’hêrioù-se a oa anezho kreizennoù kenwerzh a bouez da vare kenwerzh ar sklaved. 

## Ar relijion Fon
:*Lenn ar pennadoù pennañ diwar-benn [[Mojennoù Dahomey]] hag ar relijion [[Vodou]]*
Pa’z eus kalz a Foned a heuilh ar relijion gristen e vez heuilhet relijion vroadel ar Vodou gant an darn vrasañ eus poblañs Benin. "Vodou" eo an anv fonek roet d’un doue pe d’ur spered. Gant pleustriñ ar voudou e vez sonet tumperezh ha gant-se e c’hall an dud bezañ sorset gant unan eus an doueed pe eus ar speredoù-se. Ar relijion Fon zo anezhi ur relijion liesdoueadek, gant un penn-doue (n’eo ket hollc’halloudus avat) anavezet evel Nana Buluku.

## Levezon sevenadur ar Foned er Bed Nevez
Kalz eus diskennidi ar Foned a vev bremañ en Amerika, da-heul kenwerzh ar Slaved. A-gevret gant ar strolladoù sevenadurel all deuet eus mammvro ar Foned evel Yoruba ha Bantu ez eus bet krouet relijionoù diforc’h, anezho ar relijionoù Vodou, Kandomble ha Santería, hag ivez an doareoù dañsal ha seniñ (Arará, Yan Valu), diwar kendeuziñ ar sevenadur Fon gant ar sevenadurioù gall, portugalat ha spagnol.
Kadoeg (Amerika)

Un yezh kadoek eus is-skourr Yezhoù kadoek ar su eo ar **c'hadoeg ** (saozneg: *caddo*, *kado* pe *kadohadacho*; kadoeg: *hasí:nay*), komzet gant tro-dro da 141 den (diwar 1.800 a dud en holl) e Caddo e kornôg Oklahoma er Stadoù-Unanet (1990).

Tost a-walc'h eo d'ar pawnieg ha d'ar witchiteg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kadoek ar su
Lotei

**Lotei** a zo ur gumun eus Bro Rouzig e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.

Lothey (Place de l'église).jpg|Plasenn an iliz.

## Douaroniezh
## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh un eus Lotei, Jean Lescac, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Cam e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 57 gwaz ag ar gumun, eleze 6,29% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

L'église_Saint-They_du_Vieux-Bourg_à_Lothey.jpg|An iliz katolik kozh.
Lothey_(Place_de_l'église).jpg|An iliz katolik er vourc’h.

* Iliz katolik kozh *Sant Tei*.
* Iliz katolik *Sant Fieg*.

Lothey_(29)_Monument_aux_morts.JPG|Monumant ar re varv.
551_Maquis_de_Pen-ar-Pont_Stèle.JPG|Maen-koun.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Maen-koun strouezheg Penn-ar-Pont.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1656 : Eozen Roparz, troour brezhonek.
* 1899 : Jakez Riou, skrivagner brezhonek.

### Tud marvet eno
* 1735 : Eozen Roparz, troour brezhonek.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lotei war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Mahalon

**Mahalon** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e Bro ar C'hab e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
## Broig
Daoust m'emañ ar gumun e Kumuniezh kumunioù Bro ar C'hab emañ Mahalon e Bro giz Douarnenez evit a sell ar c'hiz kozh evit ar c'hoefoù, ha neket e Bro ar C'hab. A-raok e heulie ar merc'hed giz Bro ar C'hlaziked, ha setu ma veze graet "Borledenned" eus ar merc'hed-se (da lavaret eo merc'hed giz Kemper), gant tud Douarnenez, ha neket "Pennoù-sardin". Evit un darnig evelkent e oa er Vro-Vigoudenn.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Sohier, person, ha Gloaguen, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 77 gwaz ag ar gumun, eleze 5,39% ag he foblañs e 1911,  abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel: daou vilour e 1940 hag ur gwaz ha div vaouez drouklazhet er gumun  gant an Alamaned d’an 28 a viz  Gouhere 1944.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 15 a viz Genver 1950 e Thuyen Quang en Tonkin er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 3 a viz Here 1956 en El Raicha .
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Mahalon war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Kileuteg

Ar yezh vev nemeti eus familh-yezhoù ar yezhoù tchimakuek eo ar *c'hileuteg* komzet gant nebeutoc'h evit 10 den e kornôg stad Washington er Stadoù Unanet. Brudet eo ar yezh-mañ rak n'eus enni kensonenn dre fri ebet.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.

## Gwelout ivez:
*Yezhoù tchimakuek
Yezhoù tchimakuek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù tchimakuek** (saozneg: *Chimakuan*), ennañ 2 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:

* ar c'hileuteg (*quileute* pe *quillayute*): *kʷoʔlí·yot’* [kʷoʔlíːjot’]
* ar tchemakoumeg
Princeton

**Princeton** zo un anv lec'h saoznek (diwar *prince* ha *town*) , roet da veur a gêr, dreist-holl e Stadoù-Unanet Amerika. 

### E [[Stadoù-Unanet Amerika]]
*Princeton, Alabama
*Princeton Glacier, ur skorneg en Alaska
*Princeton-by-the-Sea, California
*Princeton, Florida
*Princeton, Illinois
*Princeton, Indiana
*Princeton, Iowa
*Princeton, Kansas
*Princeton, Kentucky
*Princeton, Louisiana
*Princeton, Maine
*Princeton, Massachusetts
*Princeton, Minnesota
*Princeton, Missouri
*Princeton, New Jersey, hag eno 
**Princeton University, skol-veur brudet kêr 
**Princeton University Press, ti-embann ar skol-veur-se
*Princeton, North Carolina
*Princeton, South Carolina
*Princeton, Texas
*Princeton, West Virginia
*Princeton, Wisconsin
*Princeton (kêr), Wisconsin
*Princeton Township, Minnesota

## E Kanada
*Princeton, British Columbia
*Princeton, Newfoundland and Labrador
*Princeton, Ontario

## E broioù all
*Princeton e Jamaika
Yezhoù totonakek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù totonakek** (saozneg: *Totonacan*), ennañ 11 yezh komzet en Amerika e Mec'hiko.

Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:

* Yezhoù tepehouek
** Tepehoueg Huehuetla 
** Tepehoueg Pisa Flores
** Tepehoueg Tlachichilco

* Yezhoù totonakek rik
** Totonakeg Yecuatla
** Totonakeg Filomeno Mata-Coahuitlán
** Totonakeg Coyutla
** Totonakeg Xicotepec de Juárez
** Totonakeg Papantla 
** Totonakeg Sierra 
** Totonakeg Patla-Chicontla 
** Totonakeg Ozumatlán
Bannieloù ar morluioù

**[[Banniel|Bannieloù]] ar [[morlu|morluioù]]** (arme-vor) a c'hall bezañ a-wechoù gwall zishañval diouzh ar banniel broadel, pe diouzh ar banniel mor graet evit ar siviled. Banniel morlu Rusia, paneveken, n'en deus netra da welet gant banniel broadel Rusia, hag a vez gwintet ouzh al listri kenwerzh.
Bannieloù morlu ar Rouantelezh-Unanet hag ar broioù bet dindan he dalc'h a vez alies gwenn o “maez”. Hini ar Rouantelezh-Unanet end-eeun 'zo diazezet war banniel Bro-Saoz (kroaz ruz war ur foñs gwenn).
Hini Japan, “an heol o sevel”, a zo brudet-kenañ.

## Bannieloù morlu dishañval diouzh ar banniel broadel
Kement-mañ a c'hoarvez alies gant broioù bet en URSS gwezhall. Hini Azerbaidjan 'zo kar-tost da vanniel morlu an Unaniezh Soviedel (gwelet izeloc'h).

## Bannieloù dishañval a-walc'h diouzh ar banniel broadel
Ar re-mañ a adkemer dre vras lodenn bennañ ar banniel broadel, kinniget en un doare all alies.

## Bannieloù gant ar banniel broadel ouzh konk
Diwar skouer banniel morlu Bro-Saoz. Aostralia ha Zeland-Nevez a laka gwenn e-lec'h glas, ha dre-se e troont o steredennoù gwenn e glas pe ruz. Meur a vro bet e dalc'h ar Rouantelezh Unanet a heuilh an doare-se d'ober, gant ur groaz, pe aliesoc'h hep kroaz ebet, evel Antigua, Bahamas, Bangladesh, Barbados, Fidji, India, Jamaika, Kenya, Malaysia, Myanmar, Nigeria, Papoua Ginea-Nevez, Saint Kitts ha Nevis, Inizi Salomon, Sierra Leone, Singapour, Sri Lanka, Trinidad ha Tobago, Vanuatu.

## Bannieloù “lost pik”
Broioù Skandinavia hag ar re a zo tro-dro d’ar Mor Baltel a ra kalz gant bannieloù morlu “lostoù pik”.

## Bannieloù morlu istorel
N'eus ket ken eus ar bannieloù-mañ, aet int da get da heul ar renadoù a rae gante. Anavezet mat int dre benn d’ar brezelioù.

## Gwelet ivez
*Bannieloù Stadoù ar bed
*Bannieloù Stadoù ar bed war vor
*Bannieloù armeoù ar bed
*Bannieloù an aerluioù
Mêlwenn

**Mêlwenn** a zo ur gumun eus Bro Gerne e kanton Konk-Kerne, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## Douaroniezh
## Anv

* Erwann Valerie. (1995) ː **Melgvan**, c. 1330; **Melguen**, 1368; **Melleven**, 1383; **Melguen**, 1516; 1536; **Melven**, 1630

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù e parrez Mêlwenn gant Pennec, person, Nicolas, kure, ha Bondin beleg kofesour, hag e Kadol gant Le Moan, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 154 gwaz ag ar gumun, eleze 5,39% ag he foblañs e 1911,  abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 29 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 26 a viz Ebrel 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-51B-5-A (marilhet 43-6441 ha kodet GQ-?, 354 FG, 355 FS) eus aerlu ar Stadoù-Unanet e Mêlwenn, e leviour a zeuas a-benn da achap.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur fuzuilher-martolod eus ar gumun d’an 10 a viz Eost 1950 e Nha Trang en Annam  er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Saint-Pierre-et-Saint-Paul_(Melgven)_-_3.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Chapel Kadol.
* Meur a chapel all.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
*Malicounda,  (2004)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Mêlwenn war lec'hienn Geobreizh
*AS Melgven: Klub mell-droad
*Association melgvinoise de protection des lapins
*SL Melgven: Sport ha dudi
*http://jumelage.melgven.free.fr/

## Dave ha notennoù
Mellag

:*Arabat eo droukveskañ gant [[Melleg]].*


**Mellag** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kemperle, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg

MellagBrezhoneg03.jpg|Ar maerdi
MellagBrezhoneg02.jpg‎|Plakenn skol
MellagBrezhoneg01.jpg|Plakenn straed

* D'an 18 a viz Du 2010 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 13 a viz Gwengolo 2019 e oa bet roet al label Ya d'ar brezhoneg a live 1 d'ar gumun.
## Istor
### [[Henamzer]]
* An hent roman eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper a dreuze Mellag.
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Mellag, René Bengloan, beleg, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz .
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Boezédan, person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 51 gwaz ag ar gumun, eleze 3,50% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas  ur milour eus ar gumun d’an 26 a viz Even 1954 en ospital e Saigon e Kochin-Sina er Viêtnam
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 15 a viz Mae 1956 e Konstantin.

## Monumantoù ha traoù heverk

Mellac manoir de Kernault de face.JPG

* Maner Kernod.

MellagChapelarVadalen02.jpg 
MellagChapelarVadalen01.jpg 
MellagKroazarVadalen.jpg

* Chapel ha kroaz ar Vadalen.

MellagMonumantarrevarv01.jpg 

* Monumant ar re varv,luc’hskeudenn.

MellagMaen-sav.jpg|Maen-sav kristenaet.
MellagForn.jpg|Forn er vourc'h.
MellagKalvar.jpg|Kalvar er vourc'h.



MellagIlizkatolik03.jpg
MellagIlizkatolik02.jpg
MellagIlizkatolik01.jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr en Ereoù*, 1862-1883.

## Dezougen
* Ti-gar Mellag - an Treou-Kernev war al linenn hent-houarn Landerne Savenneg bet erruet er gumun e miz Gwenholon 1863.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

Restr:MellagMaerdi.jpg|Ar maerdi


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

## Tud
### Tud ganet eno
* 1803 : Yann-Wilhoù Herri, yezhour brezhonek
* 1937 : Loeiz ar Peñseg, politiker

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Renabliñ glad ar gumun

## Dave ha notennoù
Yezhoù youkiek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù youkiek** (saozneg: *Yuki* pe *Yukian*), ennañ 2 yezh komzet e Norzhamerika er Stadoù-Unanet:
* ar wapoeg
* ar youkieg
Milizag

## Douaroniezh
**Milizag** a oa ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

Kendeuzet e oa bet gant Gwiproñvel d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Milizag-Gwiproñvel.
## Ardamezioù

* "*Rannet; ouzh 1, en aour e ziv dreustell kommek en glazur, heuliet ouzh kab gant div c'hregilhenn en sabel; ouzh 2 en argant e leon en sabel, teodet ha kurunet en aour"*

## Anv

* Bernard Tanguy (1990) : "**Milisac**, v. 1330, 1334, 1448, 1544"
* Erwan Vallerie (1995) : **Milisac**, c. 1330; 1516; **Milizai**,          1630.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Herve Le Guen e anv, ha daou gure, Jean-Marie Talarmin ha Jean-Louis Le Meur.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 69 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,52% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Maroko]]
* Mervel a reas  milour eus ar gumun en Alacant (Spagn) d’ar 5 a viz Even 1925.

#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 24 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Un nijerez Me 109 E-7 (marilhet WNr 7665) « 4 melen » eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) a gouezhas er gumun d'ar 24 a viz Gouhere 1941, mervel ar reas an nijour, douaret eo e Plouzeniel.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 9 a viz Kerzu 1959 e Konstantin.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Pêr ha Paol*.
### Monumant ar re varv
* Merket eo outañ: *«Milizac, d'he bugale maro er vrezel»*

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

	
Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel Bed, pemp anezhe d'an 22 a viz Ebrel 1941 pa gouezhas o c'harr-nij (*[[Vickers Wellington|Vickers Wellington IC]]* marilhet *L7798* ha kodet *HA-S*) etre Lanriware ha Milizag, an hini all pa gouezhas e garr-nij (*[[Supermarine Spitfire|Spitfire Vb]]* marilhet *AA746* ha kodet *VZ-K*) e Gwiproñvel d'ar 7 a viz Even 1943.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol. 
* Al live 1 oa bet roet d'ar gummun.
### Ya d'ar brezhoneg
* D’an 31 a viz Mae 2005 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 17 a viz Here 2005 a oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1. 
### Deskadurezh
* E distro-skol 2016 e oa 120 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (18,3% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Melestradurezh
## Tud
*Gabriel Lannuzel.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Milizag war lec'hienn Geobreizh
* http://www.pays-iroise.com/Le_pays/milizac.htm
* Skol bublik Marcel Aymée
* Klub tennis Milizag
* Klub mell-droad sant-Pêr Milizag

## Daveoù ha notennoù
Nevez

**Nevez** (distaget  pe ) a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Molan, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## Douaroniezh

PorzhKerdrugNevezKerne01.JPG|Porzh Kerdrug.
Port Manech.jpg|Beg ar Vechenn ha Portamaneg.
Névez Raguénez.jpg|An aod-traezh kostez Ragenez.

**Traezhenn Ragenez*, dirak Ragenez, un enezennig pa deu al lanv.

### Kumunioù amezek

## Anv
* Neuued, ; Plebe Nevez in pago Treguent, 1038; Negueth, 1240; Nevez, 1296; Neuguet, 1368; Neuguez, 1368; Neguet 1368; Neguez, 1395; Nevez, 1516; 1536; Neues, 1630.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Louis Galliot, person, ha Jean Le Calvez ha Le Meur, kureed.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 107 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,34% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 39 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* C'hwec'h gwaz eus Nevez a voe fuzuilhet e miz Gouhere 1944 gant an Alamaned e Kerfani e Molan.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun e 1949.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 18 a viz Gwengolo 1957.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chaumières de Kerascoët2.JPG|Ti-soul e Keraskoed.
Chaumières de Kerascoët3.JPG|Ti-soul e Keraskoed.
Chaumières de Kerascoët4.JPG|Delwenn ouzh siminal un ti-soul e Keraskoed.
Men zao nevez.jpg|Mein-sav Nevez.
Chateau du Hénan.jpg|Kastell Henan.
IlizKatolikNevezKerne01.JPG|Iliz katolik bourc'h Nevez.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’ar 17 a viz Gouhere 1921. 

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* François-Marie Pierre, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1727.
* Pierre Tchernia, sevener ha kinniger gall, bet beziet eno.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

*  ville-nevez.com, lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Nevez war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Penn-ar-C'hrann

**Penn-ar-C'hrann**, pe **Penc'hrann**, a zo ur gumun eus Bro Leon e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 17 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,26% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mont a reas ur c’hartermestr kanolier eus ar gumun diwar wel d’ar 14 a viz Du 1945 e Long-Kien e Kochinsina er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

Pencran église.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*. 

Monument_aux_morts_-_Pencran-29_1.jpg| Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Penn-ar-C'hrann war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Yezhoù tepehouek

Ur skourr eus ar yezhoù totonakek eo ar **yezhoù tepehouek** (*tepehua*), ennañ 3 yezh komzet e Mec'hiko:

* Tepehoueg Huehuetla 
* Tepehoueg Pisa flores
* Tepehoueg Tlachichilco
Wapoeg

Ur yezh youkiek eo ar **wapoeg** (*wappo*), komzet gant tro-dro da 1 den nemetken (diwar 50 den en holl) e Kalifornia er Stadoù-Unanet (1977).

Ur yezh damvarv an hini eo.
Youkieg

Ur yezh youkiek eo ar **youkieg** (*yuki*), komzet gant tro-dro da 6 den nemetken e norzh Kalifornia er Stadoù-Unanet (1990).

Ur yezh damvarv an hini eo.
Yezhoù totonakek rik

Ur skourr eus ar yezhoù totonakek eo ar **yezhoù totonakek rik** (*totonac*), ennañ 8 yezh komzet e Mec'hiko:

* Totonakeg Yecuatla
* Totonakeg Filomeno Mata-Coahuitlán
* Totonakeg Coyutla
* Totonakeg Xicotepec de Juárez
* Totonakeg Papantla 
* Totonakeg Sierra 
* Totonakeg Patla-Chicontla 
* Totonakeg Ozumatlán