open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ansumane Mané

**Ansumane Mané** (war-dro 1940 - 30 a viz Du 2000) a oa ur soudard eus Ginea-Bissau, bet e penn ar Stad e 1999.

Stourm a reas Mané ouzh ar Bortugaliz e-pad brezel dieubidigezh Ginea-Bissau. Goude dizalc'hiezh ar vro e skoazellas João Bernardo Vieira en taol-Stad 1980. E 1998 e voe tennet e garg dioutañ e gouarnamant Vieira. Diwar-se e krogas ur brezel diabarzh hag a echuas gant tec'hadenn Vieira e miz Even 1999. Mané a voe e penn ar Stad eus ar 7 d'ar 14 a viz Even ma voe lakaet Malam Bacai Sanhá da brezidant.

Enebiñ a reas ouzh gouarnamant Kumba Ialá ha lazhet e voe e rannvro Biombo d'an 30 a viz Du 2000.
Kumba Ialá

**Kumba Ialá**, pe **Kumba Yalá**, (ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1953) zo ur politikour eus Ginea-Bissau, bet prezidant ar vro. E 2008 e kemmas relijion da vont da vuzulman en anv **Mohamed Ialá Embaló**.

Lakaat a reas e anv en dilennadeg liesstrolladek kentañ aozet e 1994. Koll a reas a-enep João Bernardo Vieira. Gounit a reas an dilennadeg aozet e 1999, goude ar brezel diabarzh, gant 72% eus ar mouezhioù en eil tro a-enep Malam Bacai Sanhá ha mont da brezidant d'ar 17 a viz C'hwevrer 2000. Distroadet e voe d'ar 14 a viz Gwengolo 2003 en un taol-Stad aozet gant Veríssimo Correia Seabra.
Veríssimo Correia Seabra

**Veríssimo Correia Seabra** (16 a viz C'hwevrer 1947 - 6 a viz Here 2004) a oa ur soudard eus Ginea-Bissau, bet e penn ar Stad e 2003.

Da 16 vloaz ec'h emezelas er PAIGC ha stourm ouzh Portugal evit dieubidigezh Ginea-Bissau. Kemer a reas perzh en taolioù-Stad 1980 (a-enep Luís Cabral) ha 1998 (a-enep João Bernardo Vieira). E 2000 e voe anvet da vinistr an difenn e gouarnamant Kumba Ialá. E miz Du 2000 e voe lakaet en annez-evezhiet gant Ansumane Mané met tec'hel kuit a c'hellas. D'ar 14 a viz Gwengolo 2003 e voe e penn an taol-Stad a skarzhas Ialá. Aozet e oa bet an taol-nerzh-se dre na oa ket bet paeet goproù soudarded an arme abaoe mizioù. E penn ar Stad e voe betek an 28 a viz Gwengolo ma voe lakaet Henrique Rosa da brezidant.

D'ar 6 a viz Here 2004 ec'h emsavas soudarded abalamour na oant ket bet paeet. Dalc'het e voe Correia Seabra gante ha skoet outañ betek mervel.
Henrique Rosa

**Henrique Pereira Rosa** (ganet d'an 18 a viz Genver 1946) zo ur politikour eus Ginea-Bissau.

Lakaet e voe da brezidant Ginea-Bissau en etrekarg d'an 28 a viz Gwengolo 2003, goude taol-Stad Veríssimo Correia Seabra hag en doa distroadet Kumba Ialá. Aozañ a reas dilennadeg 2005, gounezet gant João Bernardo Vieira ha reiñ ar garg a brezidant da hennezh d'ar 1añ a viz Here 2005.
Raimundo Pereira

**Raimundo Pereira** zo ur politikour eus Ginea-Bissau, bet prezidant en etrekarg dre div wech.

Kas a reas studioù war ar Gwir e Lisbon hag emezelañ er PAIGC betek bezañ besprezidant ar strollad. Dre ma oa prezidant ar Vodadenn Vroadel pa voe lazhet João Bernardo Vieira d'an 2 a viz Meurzh 2009 e voe fiziet ar garg a brezidant en etrekarg dezhañ betek an 28 a viz Gwengolo ha roet ar galloud d'ar prezidant nevez-dilennet Malam Bacai Sanhá.

Goude marv Sanhá e miz Genver 2012 e voe adarre prezidant Ginea-Bissau en etrekarg met harzet e voe d'an 12 a viz Ebrel, asambles gant ar ministr kentañ Carlos Gomes Júnior, da heul un taol-Stad aozet gant Mamadu Ture Kuruma. Dieubet e voe d'ar 27 a viz Ebrel ha kaset da Abidjan.
Manuel Serifo Nhamadjo

**Manuel Serifo Nhamadjo** zo ur politikour eus Ginea-Bissau.

Lakaet en doa e anv en dilennadeg prezidantel aozet e miz Meurzh 2012 goude marv Malam Bacai Sanhá met korbellet e oa bet en dro gentañ. Da heul an taol-Stad aozet gant Mamadu Ture Kuruma d'an 12 a viz Ebrel (etre div dro an dilennadeg) a-enep gouarnamant en etrekarg Raimundo Pereira e voe lakaet Nhamadjo prezidant da c'hortoz d'an 19 a viz Ebrel, hep goulenn e ali. D'an 22 a viz Ebrel ec'h embannas Nhamadjo e nac'he ar garg-se dre ma oa er-maez lezenn. A-benn ar fin, d'an 12 a viz Mae, ec'h asantas bezañ e penn ar Stad evit bloaz goude bezañ bet dibabet gant ar c'hKASKA.

## Daveenn
Mercedes-Benz

**Mercedes-Benz** a zo un embregerezh alaman a sav kirri, traktourien ha kamionoù, bet krouet e 1926. Ur rann eus Daimler AG eo. E Stuttgart emañ sez an embregerezh.

## Istor
Istor Mercedes a oa krog e 1886 gant an ijinour Gottlieb Daimler a grou ur c'heflusker leskiñ diabarzh a-raok ober un unvaniezh gant Karl Benz. Krouet eo bet Mercedes-Benz, diwar lesanv merc'h ur marc'hadour aotreet a save kirri evit Daimler, e 1926. Gant an embregerezh e voe korvoet labourerien eus Bro-C'hall hag an Unvaniezh Soviedel e-pad an Eil Brezel-Bed.

## Redadegoù kirri
Redet en deus Mercedes e Formulenn 1 etre 1954 ha 1955, hag abaoe 2010. Gounezet en deus titloù ar vlenierien gant Juan Manuel Fangio. Redek a ra bremañ gant Michael Schumacher ha Nico Rosberg. Reiñ a ra kefluskerioù da VcLaren ha da Force India.

## Liammoù diavaez
*   Porched ofisiel etrebroadel
*  Lec'hienn ofisiel Mercedes e Bro-C'hall
Matilde Camus

**Aurora Matilde Gómez Camus**, anavezet evel **Matilde Camus** zo ur varzhez spagnol, ganet e Santander d'ar 26 a viz Gwengolo 1919 ha marvet d'an 28 Ebrel 2012.

## Barzhoniezh

* *Voces* (1969). 
* *Vuelo de estrellas* (1969) . 
* *Manantial de amor* (1972). 
* *Bestiario poético* (1973). 
* *Templo del Alba* (1974). 
* *Siempre amor* (1976). 
* *Cancionero de Liébana* (1977). 
* *Corcel en el tiempo* (1979). 
* *Perfiles* (1980). 
* *He seguido tus huellas* (1981). 
* *Testigo de tu marcha* (1981). 
* *Testimonio* (1982). 
* *La preocupación de Miguel Ángel* (1982). 
* *Tierra de palabras* (1983). 
* *Coral montesino* (1983). 
* *Raíz del recuerdo* (1984). 
* *Cristales como enigmas* (1985). 
* *Sin teclado de fiebre* (1986). 
* *Santander en mi sentir* (1989). 
* *Sin alcanzar la luz* (1989). 
* *El color de mi cristal* (1990). 
* *Tierra de mi Cantabria* (1991).
* *Amor dorado* (1993). 
* *Ronda de azules* (1994).
* *Vuelo de la mente* (1995). 
* *Reflexiones a medianoche* (1996). 
* *Mundo interior* (1997). 
* *Fuerza creativa* (1998). 
* *Clamor del pensamiento* (1999). 
* *Cancionero multicolor* (1999). 
* *La estrellita Giroldina* (1999). 
* *Prisma de emociones* (2000). 
* *Vivir, soñar, sentir* (2005).
* *Cancionero de Liébana* (2006).
* *Motivos alicantinos*.

## Liammoù diavaez
*  Matilde Camus
Camus

**Camus** zo un anv-tiegezh gallek, diwar ul lesanv gallek ( *[[togn]]* e brezhoneg).

## Tud
* Albert Camus,skrivagner ganet e Aljeria 1913 ha marvet 1960. 
* Désiré Camus, stourmer breizhat en FTP, hag er PCF
* Matilde Camus, barzh spagnol ganet e Santander.
Carlos Gomes Júnior

**Carlos Domingos Gomes Júnior** (ganet d'an 19 a viz Kerzu 1949) zo ur politikour eus Ginea-Bissau.

Ezel eo eus ar PAIGC ha brudet da vezañ pinvidikañ den ar vro. Ministr kentañ Ginea-Bissau adalek an 10 a viz Mae 2004 betek ma voe divodet e c'houarnamant gant ar prezidant João Bernardo Vieira e miz Here 2005. Goude an dilennadeg kannad gounezet gant ar PAIGC e 2008 e voe adlakaet da vinistr kentañ d'an 2 a viz Genver 2009. D'an 10 a viz Genver 2012 e roas e zilez a-benn lakaat e anv en dilennadeg prezidant. Trec'h e voe en dro gentañ a-enep Mohamed Ialá Embaló met un taol-Stad a c'hoarvezas a-raok an eil tro ha Gomes, asambles gant ar prezidant en etrekarg Raimundo Pereira, a voe harzet ha bac'het gant ar soudarded. Dieubet e voe d'ar 27 a viz Ebrel ha kaset da Abidjan.
Livioù panslav

Al **livioù panslav** (pe **livioù hollslav**) eo ar glaz, ar gwenn hag ar ruz. Degemeret e voent e-kerzh Kendalc'h Panslav Praha e 1848. Diazezet int war Banniel Rusia a zo gwenn, glas, ruz (hemañ diazezet er penn kentañ war hini an Izelvroioù). Adkavet e vez al livioù-se war un darn vat eus bannieloù ar stadoù slav, dreist-holl ar re savet e dibenn an  hag en .

## Bannieloù

Stadoù slav na reont ket gant al livioù-se : Belarus, Bosnia-ha-Herzegovina, Montenegro (abaoe 2004), Polonia, Ukraina.
Banniel Ginea-Bissau

**Banniel Ginea-Bissau** eo banniel broadel Ginea-Bissau abaoe 1973.

Dont a ra eus banniel ar PAIGC, ar strollad a stourmas evit dieubidigezh ar vro, levezonet gant banniel Ghana. Adkavet e vez warnañ al livioù panafrikan : ruz (arouez ar gwad skuilhet evit an dieubidigezh), melen (arouez an aour) ha gwer (arouez an natur hag ar spi). E-kreiz ar vandenn ruz ez eus ur steredenn du pemp brank.
PAIGC

Ar **PAIGC** (e portugaleg : *Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde* - Strollad Afrikan evit Dizalc'hiezh Ginea ha Kab Glas) zo ur strollad politikel eus Ginea-Bissau.

Savet e voe e 1956 gant Amílcar Cabral hag e hantervreur Luís Cabral evit gounit dizalc'hiezh Ginea-Bissau (Ginea Bortugalat d'ar c'houlz-se) hag ar C'hab Glas diouzh Portugal.

Goude dizalc'hiezh an div Stad e voe ar PAIGC ar strollad politikel nemetañ en div Stad nevez. Da heul taol-Stad João Bernardo Vieira e 1980 e Ginea-Bissau e tisrannas ar skourr eus ar C'hab Glas ha dont da vezañ ar PAICV (*Partido Africano da Independência de Cabo Verde*). Degemeret e voe al liesstrolladegezh e Ginea-Bissau e 1991 hag an dilennadeg liesstrolladek kentañ a voe aozet e 1994 ha gounezet gant Vieira, eus ar PAIGC.
Beg Tarifa

**Beg Tarifa** (*Punta de Tarifa,* e spagnoleg) zo ur beg-douar e su pellañ Spagn, a verk an harzoù etre ar Mor Kreizdouar, er reter d'ar beg-douar, hag ar Mor Atlantel, er c'hornôg. Emañ e kumun Tarifa, e proviñs Cádiz, en Andalouzia. 

Beg suañ al Ledenez iberek eo beg Tarifa ha beg suañ kevandir Europa ez eo ivez (36º N ha 5º 34' K). Emañ war-hed 14,6 km diouzh aod Maroko. 

## Skeudennaoueg

Restr:Atlántico Punta Tarifa.JPG|Ar Meurvor Atlantel, pa seller war-zu ar c'hornôg.
Restr:Mediterráneo Punta Tarifa.JPG|Ar Meurvor Atlantel, pa seller war-zu ar reter.
Restr:Statuemarocco.jpg|Un delwenn e penn pellañ Beg Tarifa hag aod Maroko er pelloù.


## Liammoù diavaez
Vallet

**Vallet** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek. 

## Kumunioù
* *Vallet * anv gallek Gwaled, kumun eus Breizh, e kreisteiz Bro-Naoned, 
* Vallet : kumun gozh e departamant ar Charente-Maritime, bremañ e kumun Montendre

## Tud
* Auguste Vallet, 1815-1868 : istorour gall.
* Bernard Vallet : marc'hhouarner gall.
* Odon Vallet : istorour gall

## Pennadoù kar a bell
* Valletta
Daofin

An **Daofin**, pe **Daofin Bro-C'hall** eo an anv a roer en Istor Bro-C'hall, da mab henañ roue Bro-C'hall, e vab pennhêr, an hini a veze roet ar gurunenn dezhañ goude marv e dad. 

C'hoarvezout a rae d'an Daofin mervel a-raok e dad roue, ha neuze e oa e vab-eñ, mab-bihan d'ar roue, an hini a veze anvet da zaofin.

## Istor
Daofin a oa ul lesanv da gentañ, un titl goude, kemeret gant aotrouien an Dauphiné, konted ar Viennois, a-raok 1349, rak adalek ar bloavezh-se e voe roet an titl da vab henañ ar roue gall.

## Pennadoù kar
*Loeiz Bro-C'hall
*ad usum Delphini
Lotus (disheñvelout)

**Lotus** a c'hall bezañ meur a dra.

**Kirri**
* Lotus Cars, ur saver kirri saoz, krouet gant Colin Chapman
* Team Lotus, ur skipailh Formulenn 1 liammet ouzh Lotus Cars a rede etre 1958 ha 1994.
* Lotus Racing, ur skipailh Formulenn 1 a rede e 2010 o implij anv Lotus, krouet gant Tony Fernandes.
* Team Lotus, anv skipailh Tony Fernandes e 2011.
* Lotus Renault GP, anv kenwerzhel Renault F1 Team e 2011.
* Lotus F1 Team, ur skipailh Formulenn 1 spoñsoret gant Lotus Cars, a red e 2012.

**Levr**
* *[[Al lotuz glas]]*, albom bannoù-treset Troioù-kaer Tintin embannet gant An Here e 1989 ().

**Louzawouriezh**
* Lotuz (ul lotuzenn), anv ur blantenn.
Giuseppe

**Giuseppe** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred, hag a glot gant Jozeb e brezhoneg. 

## Adstumm
*Giuseppina, evit ar merc'hed. 

## Yezhoù all
*José, e portugaleg ha spagnoleg

## Tud

* Giuseppe Arcimboldo (1527-1593), livour italian
* Giuseppe Bisi (1787–1869), livour italian
* Giuseppe Buonaparte, breur da Napoleon Iañ, ha lakaet gantañ da Roue Spagn, etre 1808 ha 1814
* Giuseppe Cavanna (1905-1976), melldroader etrebroadel italian
* Giuseppe Conte (g. e 1964), politikour 
* Giuseppe Farina (1906-1966), blenier kirri
* Giuseppe Garibaldi (1807-1882), emsaver italian
* Giuseppe Giusti (1809–1850), barzh italian
* Giuseppe Mezzofanti (1774–1849), kardinal italian ha liesyezher
* Giuseppe Pitrè (1841–1916), skrivagner, mezeg ha denoniour sikilian 
* Giuseppe Sarto, anv ar pab Pi X
* Giuseppe Ribera, anv italianekaet al livour spagnol José de Ribera, 
* Giuseppe Verdi, sonaozour italian
Joseph

**Joseph** zo un anv-bihan alamanek, gallek ha saoznek, hag a glot gant Jozeb e brezhoneg. 

## Stummoù all
### Yezhoù all
*Giuseppe, en italianeg,
*José, e spagnoleg,
**Joselito, Pepe, Pepito, ar berrstummoù,
*Josef koulz ha Joseph en alamaneg,
*Jozeb, e brezhoneg.

### Anvioù kevrennek
*Franz Joseph, en alamaneg.

### Berranvioù
* Jo
* Jos
* Joe

## Tud
### Impalaerien ha Rouaned
*Joseph Iañ an Impalaeriezh Santel
*Joseph II an Impalaeriezh Santel

### Tud all

#### kantved
*Joseph Haydn (1732-1809), sonaozour alaman
*Joseph Wright of Derby, livour saoz

#### kantved
* Joseph Fouché (1759-1820), ministr ar polis gall
* Joseph Bigot, savour breizhat
* *Joseph Bonaparte*, anv gallekaet Giuseppe Buonaparte
* Joseph Conrad, skrivagner saoznek, Polonad a orin
* Joseph von Eichendorff, skrivagner alaman
* Joseph Fourier, fizikour gall
* Joseph Karl Stieler, livour alaman
* Joseph Jenkins Roberts‎, politikour

#### kantved

* Joseph Beuys, arzour alaman
* Joseph Darnand, milour, politikour hag unan eus pennoù ar C'henlabour gall etre 1940 ha 1944
* Joseph Goebbels, nazi alaman 
* Joseph Groussard, marc'hhouarner breizhat
* Joseph Joffre, marichal a Frañs
* Joseph Kessel, skrivagner gall
* Joseph Kosma
* Jo Le Bihan pe Jozeb ar Bihan (g. e 1930), kenkrouer Ensavadur Lokarn ha kelenner a enor war ar geostrategiezh en HEC-ISA
* Joseph Le Brix (1899-1931), ofiser a vor ha nijour breizhat
* Joseph Loth, keltiegour.
* Joseph Ollivier, gouizieg breizhat
* Joseph Mary Plunkett, emsaver iwerzhonat

#### kantved
* Joseph Duplantier, kaner ha soner gall
* Joseph Gallagher, mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat
* Joseph Kabila, politikour eus Republik Demokratrel Kongo
* "Joseph Alois Ratzinger" anv ar pab Benead XVI

## Lec'hioù
*Joseph (Utah)
*Joseph (Oregon)

## Oberennoù
* *[[Joseph (c'hoarigan)|Joseph]]* (anvet ivez *Joseph en Égypte* pe *Joseph et ses frères*), c'hoarigan biblek gant Étienne-Nicolas Méhul hag Alexandre-Vincent Pineux-Duval, en 1807.
* L'Ami Joseph, danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
* *[[Joseph (Maupassant)|Joseph]]*, danevell Guy de Maupassant, embannet en 1885.
Lansing (Michigan)

**Lansing** eo kêr-benn stad Michigan e Stadoù-Unanet Amerika. Emañ Lansing e kreisteiz ar stad, 120 km diouzh kêr Detroit, kêr vrasañ Michigan. Ar c'hwec'hvet kêr vrasañ eus stad Michigan eo Lansing, gant 114 297 annezad (hervez niveradeg 2010).

## Notennoù
Sachsen-Römhild

Dugelezh **Sachsen-Römhild** zo un dugelezh alaman ha ne badas nemet 30 vloaz, etre 1680 ha 1710. Etre Sachsen-Hildburghausen ha Sachsen-Meiningen e oa.

C'hoarvezout a reas eus rannidigezh Sachsen-Gotha entre seizh mab an dug Ernst I '' an Deol '' goude marv o zad. 
Korn-bro Römhild a zegouezhas d'ar pevare mab, Heinrich (1650–1710). 

Pa varvas Heinrich divugel en 1710, ez eas e zugelezh gant e vreur yaouankañ Johann Ernst von Sachsen-Saalfeld, a stagas an div zugelezh.

## Dug
# Heinrich, Dug Sachsen-Römhild (1650–1710)
Sachsen-Weissenfels

Dugelezh **Sachsen-Weissenfels**, pe **Sachsen-Weißenfels** en alamaneg, zo un dugelezh alaman hag a badas 90 vloaz, etre 1656 ha 1746. E Weissenfels e oa kastell an duged.

.

## Duged
### Tiegezh Sachsen-Weißenfels-Querfurt
* 1656–1680 August (1614–1680)
* 1680–1697 Johann Adolf I. (1649–1697)
* 1697–1712 Johann Georg (1677–1712)
* 1712–1736 Christian (1682–1736)
* 1736–1746 Johann Adolf II. (1685–1746)

### Tiegezh Sachsen-Weißenfels-Barby
* 1680–1728 Heinrich (1657–1728)
* 1728–1739 Georg Albrecht (1695–1739)

## Pennadoù kar
Meur a zen zo bet anvet : 
* Magdalena Sibylla von Sachsen-Weißenfels
* Sophia von Sachsen-Weißenfels
Cooper Car Company

**Cooper Car Company** a oa ur skipailh redadegoù kirri krouet gant Charles ha John Cooper e 1953. Redet en deus e meur a gevezadeg, hag e Formulenn 1 etre 1950 ha 1969 gant kirri savet gant an tad hag ar mab. 128 Priz Bras a oa bet redet gant o c'hirri, 16 trec'h gounezet, 11 plas pol graet, 342 poent merket ha daou ditl ar saverien gounezet ha daou ditl ar vlenierien gounezet gant Jack Brabham.
Sachsen-Saalfeld

Dugelezh **Sachsen-Saalfeld** zo un dugelezh alaman hag a badas pemp bloaz ha hanter-kant, etre 1680 ha 1735. 

Pa varvas priñs diwezhañ Sachsen-Coburg en 1699 e c'houlennas Johann Ernst, kentañ dug Sachsen-Saalfeld, digant an Impalaer Santel, e vije roet an dugelezh-se dezhañ. Mervel a reas a-raok avat, rak n'eo nemet e 1735 e voe roet e c'houlenn d'e vab Christian Ernst. Diwar neuze e voent duged Sachsen-Cobourg-Saalfeld.
Sachsen-Cobourg-Saalfeld avat ne voe ket anezhi ken adalek 1825: abalamour ma oa marvet an diwezhañ dug eus Sachsen-Gotha, e voe roet Gotha da Ernst III (Sachsen-Coburg-Saalfeld) hag a rankas reiñ Saalfeld da Sachsen-Meiningen. Neuze e teuas da vout Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-  Gotha.

## Duged
* 1680–1729 Johann Ernst, mab da Ernst I von Sachsen-Gotha-Altenburg
* 1729–1745 Christian Ernst, 
* 1729–1764 Franz Josias, 
* 1764–1800 Ernst Friedrich, 
* 1800–1806 Franz Friedrich Anton, 
* 1806–1826 Ernst Anton Karl Ludwig, mab da Franz Friedrich Anton (anavezet evel Ernst Iañ, Dug Sachsen-Coburg-Gotha adalek 1826, marv e 1844)
Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-Gotha

**Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-Gotha** (1784 – 1844) a oa bet dug Sachsen-Coburg-Saalfeld da gentañ, evel Ernst III, adalek 1806 betek 1826, ha dug Sachsen-Coburg-Gotha goude, adalek 1826 betek e varv.

## E vuhez
Mab e oa da Franz, dug Sachsen-Coburg-Saalfeld, ha d'e eil pried, Augusta Reuss von Lobenstein-Ebersdorf (1757-1831). 

Breur e oa da Ferdinand Georg August von Sachsen-Coburg-Saalfeld-Koháry, jeneral aostrian, ha da Juliane von Sachsen-Coburg-Saalfeld, deuet da vout dugez-veur rus.

Klañv-fall e oa bet e dad, hag adalek an 10 a viz Mae 1803 e voe lakaet da gemer perzh e gouarnerezh an dugelezh. Mervel a reas e dad e 1806.

D'ar 7 ha 9 a viz Gouhere 1807, pa voe sinet feur-emglev Tilsitt, e oa bet diskaret e zugelezh da gentañ, hogen rentet e voe dezhañ gant harp an tsar Aleksandr Iañ Rusia, rak dimezet e oa breur an tsar, an dug-meur Konstantin Pavlovitch Rusia, da c'hoar Ernst).

## Dimeziñ ha bugale
E miz Gouhere 1817 e timezas d'ar briñsez Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg (1800–1831). Daou vugel o doe: 
* Ernst II (1818-1893)
* Albert (1819-1861), dimezet en 1840 da Victoria ar Rouantelezh-Unanet.
Dizimeziñ a reas an daou bried e 1826.

Ernst ac'h addimezas e miz Kerzu 1826 d'e nizez, an dugez Marie von Württemberg.

## E vuhez
Pa varvas e dad e 1806 e oa aloubet an dugelezh gant armeoù an impalaer gall Napoleon. Perzh a gemeras Ernst en emgannoù 
Auerstaedt (1806), Lützen (1813) ha Leipzig (1813). 
En 1814, e savas Ernst raktres kreñvlec'h kêr Mainz.

Goude trec'h an armeoù kenunanaet en emgann Waterloo, e voe roet dezhañ, gant Kendalc'h Vienna , d'an 9 a viz Even 1815, un tamm douar, a voe anvet, en 1819, priñselezh Lichtenberg. Gwerzhet e voe ar briñselezh da Prusia en 1834.
Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg

**Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg** zo anv div briñsez:

* Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg (1756–1808), dugez Mecklenburg-Schwerin dre he dimeziñ;
* Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg (1800–1831), dugez Sachsen-Coburg-Saalfeld dre he dimeziñ.
Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg (1800–1831)

**Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg** (1800–1831) a oa ur briñsez alaman, ha kentañ pried an dug Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-Gotha‎. Mamm e oa d'ar priñs Albert‎, a zimezas d'ar Rouanez Victoria.

## He buhez
Merc'h nemeti an duged August von Sachsen-Gotha-Altenburg (1772-1822) ha Luise Charlotte von Mecklenburg-Schwerin (1779-1801), e bried kentañ, e oa Luise. Anv-bihan he mamm eo a voe roet dezhi.

Dimeziñ a reas e miz Gouhere 1817, da 17 vloaz, da Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-Gotha‎ (1784-1844), 16 vloaz koshoc'h egeti (ha pemp bloaz yaouankoc'h evit he mamm): *yaouank, speredek, ha kenedek*, e oa ar plac'h nevez, a-hervez. 
Gwallevurus e oa Luise avat gant he fried kalz koshoc'h eviti. Troet e oa Ernst da verc'heta, ma stagas-hi da baotreta ivez. 

## Bugale
Daou vab o doe:
* Ernst II von Sachsen-Coburg-Gotha (1818-1893), dug Sachsen-Coburg-Gotha (1844-1893), a zimezas d'ar briñsez Alexandrine von Baden (1820-1904).
* Albert von Sachsen-Coburg-Gotha (1819-1861), priñs Sachsen-Coburg-Gotha ha priñs kenseurt ar Rouantelezh-Unanet, a zimezas da Victoria ar Rouantelezh-Unanet (1819-1901).

## Torret he dimeziñ
E 1824 e tispartias an daou bried, ha rankout a reas dilezel he mibien. Ofisiel e voe an torr-dimeziñ e miz Meurzh 1826. 

E 1825 e tegouezhas ganti un darn eus dugelezh Sachsen-Gotha, met gant he fried eo ez eas a-benn ar fin, ma teuas dugelezh Sachsen-Coburg-Saalfeld da vezañ dugelezh Sachsen-Coburg-Gotha.

Addimeziñ e kuzh a reas neuze e miz Here 1826, d'ar baron Alexandre von Hanstein (1804-1884). Pa voe anavezet an dimeziñ-se e voe tennet pep gwir war he bugale diganti. 

## He marv
Mervel a reas gant ar c'hrign-bev da 30 vloaz.

## Levrlennadur
*  Rosemarie Barthel, *Prinzessin Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg. Stamm-Mutter des englischen Königshauses*, Quelleninventar mit ausgewählten Dokumenten des ThStA Gotha, dans *Schriften des Thüringischen Staatsarchivs Gotha*, 2009, 
* Charles Grey. *The Early Years of His Royal Highness The Prince Consort*. New York: Harper & Brothers Publishers, 1868.
* Stanley Weintraub, *Uncrowned King: The Life of Prince Albert*. London: John Murray Inc. 1997. ISBN 0719557569.
Centro-Sur

**Centro-Sur** zo ur proviñs eus Ginea ar C'heheder. Harzoù en deus gant Kameroun en norzh ha Gabon er su.
Bioko-Norte

**Bioko-Norte** zo ur proviñs eus Ginea ar C'heheder, er Meurvor Atlantel. Ennañ emañ Malabo, kêrbenn ar vro.
Bioko

**Bioko** (gwechall *Enez Fernão do Pó*) zo un enezenn eus Ginea ar C'heheder, e Pleg-mor Ginea. Enni emañ Malabo, kêr-benn ar vro.

## Douaroniezh
2 017 km² eo he gorread ha 130 000 den zo o chom enni (2005), war-dro 60% anezhe eus ar bobl Bubi. Asambles gant enez Annobón ec'h a d'ober unan eus div rannvro Ginea ar C'heheder. Rannet eo e daou broviñs : Bioko-Norte ha Bioko-Sur. 

## Istor
Fernão do Pó a voe an european kentañ o weladenniñ an enezenn e 1472 pa anvas anezhi *Formosa Flora* pe *ilha Formosa*. E 1494 e voe advadezet *Fernando Pó*. Er  e voe savet enni lec'hiennoù evit ar c'henwerzh sklaved gant Izelvroiz ha Portugaliz. E 1778 e voe roet Bioko, asambles gant Annobón hag an tiriad war ar c'hevandir, gant Portugal da Vro-Spagn.
Banniel Ginea ar C'heheder

**Banniel Ginea ar C'heheder** eo banniel broadel Ginea ar C'heheder abaoe dizalc'hiezh ar vro d'an 12 a viz Here 1968. Dilezet e voe etre 1972 ha 1979 e-pad diktatouriezh Francisco Macías Nguema.

Graet eo gant un tric'horn glas (arouez ar mor) a-gleiz ha teir bandenn a-blaen gwer (arouez ar c'hoadeier), gwenn (arouez ar peoc'h) ha ruz (arouez ar gwad skuilhet evit an dieubidigezh). Er vandenn wenn emañ ardamez ar vro (gwezenn eus ar genad *Bombax* gant 6 steredenn velen a-us dezhi, arouezioù an tiriad kevandirel hag an inizi, ha ger-stur ar vro a-is: *Unidad, Paz, Justicia* ("Unded, Peoc'h, Justis")).

## Banniel all

Flag of Equatorial Guinea (1973–1979).svg|Banniel etre 1973 ha 1979
São Vicente (Kab Glas)

**São Vicente** zo ur gumun eus ar C'hab Glas. Div enezenn a ya d'ober anezhi : São Vicente ha Santa Luzia.
Francisco Macías Nguema

**Francisco Macías Nguema** (1 a viz Genver 1924 - 29 a viz Gwengolo 1979) a oa ur politikour eus Ginea ar C'heheder, bet prezidant kentañ ar vro.

E 1964 e voe dilennet da vesprezidant gouarnamant emren Ginea ar C'heheder hag e miz Here 1968 ec'h eas da brezidant kentañ ar Stad dizalc'h. Nebeut goude e lakaas da herzel ha lazhañ e eneberien, evel Bonifacio Ondo Edu, bet prezidant ar gouarnamant emren. E 1972 e krogas an diktatouriezh pa en em lakaas prezidant da viken, ministr kentañ ha ministr ar justis hag an arc'hant. E-pad e renad e varvas pe mont en harlu un drederenn eus poblañs ar vro.

D'an 3 a viz Eost 1979 e voe distroadet en un taol-Stad aozet gant e niz Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, asambles gant soudarded. Barnet e voe Nguema d'ar marv evit gouennlazh (50 000 den lazhet). Fuzuilhet e voe d'an 29 a viz Gwengolo gant ar gward roueel marokan dre na faote ket d'ar soudarded ginean hen ober pa soñje dezhe e oa Nguema un astez doue.
Santa Catarina (Kab Glas)

**Meur a [[Santa Catarina]] all zo*.

**Santa Catarina** zo ur gumun eus ar C'hab Glas, en enezenn Santiago.
Santa Cruz (Kab Glas)

*Meur a* Santa Cruz *all zo*.
----

**Santa Cruz** zo ur gumun e Republik ar C'hab Glas, en enezenn Santiago.
Santo Antão (Kab Glas)

**Santo Antão** e portugaleg, **Sontonton** e kreoleg, zo un enezenn eus ar C'hab Glas, e gwalarn an enezeg, er Meurvor Atlantel.

Eil enezenn vrasañ ar C'hab Glas eo, goude Santiago, 779 km² he gorread. Un enezenn danveneziek eo ha 1 979 m eo hec'h uhelder pennañ (menez Topo de Coroa). Treuzet eo gant un aridennad menezioù a zisparti al lodennoù norzh ha su. Ponta do Sol ha Porto Novo eo kêrioù brasañ an enezenn.

Teir c'humun a zo enni : Paul, Porto Novo ha Ribeira Grande.


Bela-vista-net-Santo Antao-map.jpg|Kartenn Santo Antão
Santo Antao 01.jpg|Ur gwel eus Santo Antão
Broust-barv

Ur **broust-barv** zo ur benveg bihan, pe ur seurt broustig, a servij d'un den da soavoniñ e varv a-raok lemel anezhañ gant un aotenn.
Div lodenn zo ennañ: un troad, e koad pe en un danvez kalet bennak all, hag ar blev, blev broc'h, pe marc'h, pe hoc'h-gouez, pe artifisiel.
Santa Catarina do Fogo

**Meur a [[Santa Catarina]] all zo*.

**Santa Catarina do Fogo** zo ur gumun eus ar C'hab Glas, en enezenn Fogo.
Suzanne Collins

**Suzanne Collins** (10 a viz Eost 1962 e Hartford, Connecticut, SUA) a zo ur skrivagnerez stadunanat a skriv abaoe 1991. Senariooù programmoù skinwel evit ar vugale eo a vez skrivet ganti. Brudet eo deuet da vezañ gant he zeiroberenn *[[The Hunger Games (teiroberenn)|The Hunger Games]]*.

## Buhez
Abaoe 1991 e skriv Suzanne Collins senariooù hag istorioù skinwel evit ar yaouankiz. Tro he deus bet da labourat evit an embregerezh Nickelodeon da skouer. Istorioù evit ar vugale bihan-tre he deus bet skrivet ha pennskrivagnerez *Entertainment Clifford's Puppy Days* eo bet ivez. 

P'edo o labourat war ar programm skinwel *Generation Oh!* e kejas gant bugale ar skrivagner James Promios. Da-heul ar gejadenn-se e teuas c'hoant dezhi da skrivañ levrioù evit ar vugale, hag evel-se e krouas tudenn *Gregor*, ma kaver dodennoù heñvel ouzh re *Alis e bro ar marzhoù*.
 
### The Hunger Games
E miz Gwengolo 2008 e voe embannet *[[The Hunger Games]]* gant Scholastic e SUA. El levr e kaver dave da mojenn Theseüs hag ar Minotaor hag ivez da vuhez tad ar skrivagnerez.

E miz Gwengolo 2009 e voe embannet an eil lodenn, Catching Fire he zitl hag e miz Eost 2010 e teuas er-maez al lodenn ziwezhañ, Mockingjay he zitl. Dindan pevarzek miz e voe gwerzhet 1,5 milion a skouerennoù eus an div levrenn gentañ e Norzhamerika, hag en holl e chomjont 60 sizhunvezh-pad e roll al levrioù gwerzhet ar muiañ embannet gant *New York Times*..

Lakaet eo bet lodenn an deiroberenn da film gant Gary Ross. Gant Suzanne Collins eo bet savet ar senario, hag en nevezamzer 2011 e voe kroget ar filmañ. Er film e kaver Jennifer Lawrence a c'hoari perzh Katniss Everdeen, Josh Hutcherson (Peeta Mellark) ha Liam Hemsworth (Gale Hawthorne).

Ken brudet eo deuet Suzanne Collins ken eo bet lakaet e-touez tud pouezusañ 2010 gant skipailh Time. E miz Meurzh 2012 e voe embannet gant tud skourr amerikan Amazon e oa levrioù Suzanne Collins ar re gwerzhet ar muiañ er stumm Kindle.

## Oberennoù
;*[[The Underland Chronicles]]*
# *[[Gregor the Overlander]]* (2003)
# *[[Gregor and the Prophecy of Bane]]* (2004)
# *[[Gregor and the Curse of the Warmbloods]]* (2005)
# *[[Gregor and the Marks of Secret]]* (2006)
# *[[Gregor and the Code of Claw]]* (2007)

;Teiroberenn *The Hunger Games*
# *[[The Hunger Games]]* (2008)
# *[[Catching Fire (2009)|Catching Fire]]* (2009)
# *[[Mockingjay]]* (2010)

;Levrioù all
* *Fire Proof: Shelby Woo #11* (1999)
* *When Charlie McButton Lost Power* (2005)
* *When Charlie McButton Gained Power* (2009)

## Notennoù

## Liamm diavaez
* lec'hienn ofisiel
Santa Luzia (Kab Glas)

**Santa Luzia** zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er gevred da São Vicente, er Meurvor Atlantel.

35 km² eo he gorread ha 395 m hec'h uhelder pennañ. En XVIIIvet kantved e oa un nebeud kouerien o chom enni met didud eo bremañ abalamour m'eo aet war dezerzhiekaat. Abaoe 2005 eo deuet da vezañ ur mirva naturel, asambles gant inizi Branco ha Raso.

Asambles gant enez São Vicente ec'h a d'ober kumun São Vicente.

## Daveenn
São Tomé (disheñvelout)

**São Tomé** zo un anv-lec'h portugalek. 

## 
* São Tomé (Rio Grande do Norte), e Rio Grande do Norte
* São Tomé (Paraná), e Paraná
* São Thomé das Letras, e Minas Gerais

#### 
*São Tomé de Meliapor, trevadenn bortugalat kozh

#### 
* São Tomé, kêr-benn ar vro
* Enez São Tomé, m'emañ kêr-benn ar vro

## Pennad kar
* Santo Tomé
São Vicente

**São Vicente** zo un anv-lec'h portugalek, 

## Orin
Savet eo diwar anv ar sant katolik Visant Ferrer. 

## Lec'hioù
###### 
* Enez São Vicente (Brazil) — e stad São Paulo

#### Kumunioù
Meur a gumun zo:
* São Vicente (Rio Grande do Norte) — e Rio Grande do Norte
* São Vicente (São Paulo) — e São Paulo
* São Vicente de Minas — e Minas Gerais
* São Vicente do Sul — e Rio Grande do Sul
* São Vicente Ferrer (Maranhão) — e Maranhão
* São Vicente Ferrer (Pernambuco) — e Pernambuco

#### Karterioù
* São Vicente (Barra Mansa) — e Barra Mansa
* São Vicente (Coronel Fabriciano) — e Coronel Fabriciano

### Distrigoù
* São Vicente de Paulo (Araruama) — e stad Rio de Janeiro
* São Vicente da Estrela — e Raul Soares, Minas Gerais

#### 
*Enez São Vicente (Kab Glas), un enezenn
*São Vicente (Kab Glas) — kumun

#### 
* São Vicente (Madeira) — bourk ha kumun e Madeira
* Kab São Vicente — e Vila do Bispo, en Algarve

### Parrezioù
* São Vicente (Abrantes)
* São Vicente (Braga)
* São Vicente (Chaves)
* São Vicente (freguesia)
* São Vicente (Guarda)
* São Vicente da Beira
* São Vicente de Aljubarrota
* São Vicente de Fora
* São Vicente de Lafões
* São Vicente de Pereira Jusã
* São Vicente de Pereira Jusã
* São Vicente de Távora
* São Vicente de Valongo
* São Vicente do Paul
* São Vicente do Penso
* São Vicente do Pigeiro
* São Vicente e Ventosa 
* São Vicente Ferreira
* São Vicente de Alfena
* São Vicente de Boim (Lousada)
* São Vicente de Irivo
* São Vicente de Mascotelos

#### 
* São Vicente (São Tomé) en Enez São Tomé.
São Thomé das Letras

**São Thomé das Letras** pe **São Tomé das Letras** zo ur gumun eus Brazil e stad Minas Gerais. 6 880 a dud a oa o chom enni e 2008.
São Tomé de Meliapor

**São Tomé de Meliapore**, pe **Meliapor**, zo anv un drevadenn gozh da Bortugal en Indez, entre 1523 ha 1662, hag ivez entre 1687 ha 1749. En aod reter India e oa, war lez ar stêr Adyar.

## An anv
Anvet e voe diwar anv Sant Tomaz, an abostol, a deuas di da weladenniñ Yuzevien hag a vevas er vro, etre ar bloavezhioù 52 ha 70, hervez ar vojenn. Merzheriet e voe ha beziet eno. En e anv emañ an iliz vras. Dindan a aoter vras emañ bez ar sant. 

## Istor berr an drevadenn
Kemeret e voe kêr gant Portugaliz e 1523. Izelvroiz a ziazezas nepell, en hanternoz, e-kichen Pulicat, en 1612. Chom a reas Portugaliz eno betek 1749. Neuze e teuas ar Saozon a vestronias ar vro betek kreiz an XXvet kantved, war-bouez ar bloavezhioù 1662-1687, ma renas sultan Golconde, daoust ma tremenas ar C'hallaoued ivez ha ma chomjont ur pennadig (1672-1674).

## Hiziv
Hiziv eo anvet Mylapore e saozneg (Tamil: மயிலாப்பூர் Mayilāppūr) hag ur rann eo, pe karter, eus kêr Chennai, kêr-benn Tamil Nadu. Gwechall e oa anvet Vedapuri.

E-lec'h iliz portugalat ar XVIvet kantved ez eus un iliz all hiziv, savet gant ar Saozon en 1893. Abaoe 1952 eo iliz-veur arc'heskopti Madras-Mylapore.
Enez São Vicente (Kab Glas)

**São Vicente** zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er gevred da Santo Antão, er Meurvor Atlantel.

227 km² eo he gorread hag eil enezenn bobletañ an enezeg eo. Mindelo eo ar gêr vrasañ, e norzh an enez, hag eil kêr ar C'hab Glas goude Praia.

Dizoloet e voe d'an 22 a viz Genver 1462, deiz gouel sant Visant, alese hec'h anv. E-pad pell e chomas koulz lâret didud abalamour d'an diouer a dour ha n'eo nemet adalek 1838 ma krogas da vezañ trevadennet pa voe staliet ur mirlec'h glaou evit pourveziñ ar bigi.
Gottfried von Strassburg

**Gottfried von Straßburg**, marvet war-dro 1215, a oa ur barzh alamanek eus ar Grennamzer, ken brudet evel Hartmann von Aue, Wolfram von Eschenbach ha Walther von der Vogelweide.

Skrivet en deus Tristan und Isold war-dro 1210.
São Tomé (Rio Grande do Norte)

**São Tomé** zo ur gumun eus biz Brazil, e stad Rio Grande do Norte, e rannvroig Borborema Potiguar. 

E 2000 e oa 10 827 a dud o chom en hec'h 863 km².
São Tomé (Paraná)

**São Tomé** zo ur gumun eus kreisteiz Brazil, e stad Paraná. Stok outi emañ Japurá ha São Carlos do Ivaí en hanternoz, Jussara ha São Jorge do Ivaí er reter, Indianópolis er c'huzh-heol, ha Cianorte er c'hreisteiz.
530 km² zo dindani. E 2010 e oa 5.349 den o chom enni.
Bisklavred

**Bisklavred** pe **Bisclavret** zo anv un den deuet da vout un den-bleiz, er varzhoneg *Le Lai de Bisclavret*, gant Marie de France, skrivagnerez c'hallek eus Bro-Saoz, war-dro dibenn an XIIvet kantved, e lez ar roue saoz Herri II.  Al lae lesanvet « de Bisclavret » a zo unan eus nebeut testennoù kozh lec'h ma n'eo ket fallakr an den tapet gant Lykantropiezh. Al « Lae Bisklavred » a zo da vezañ liammet ouzh fablennoù Marie de France a zo bet troet gant Françoise Morvan en ur zoujañ ar stumm orin eus ar barzhonegoù-se.
## Liammoù diavaez
* Ar skrid orin gallek
Saint-Thomas

**Saint-Thomas**, gant ur varrennig-stagañ, zo un anv-lec'h gallek. (E saozneg e vez skrivet *[[Saint Thomas]]* pe *St. Thomas* (gwelet ar c'hentañ).)

### 
Anv kumunioù:
* Saint-Thomas, Aisne
* Saint-Thomas, Haute-Garonne
* Saint-Thomas, kumun gozh e Savoie, hiziv e Esserts-Blay
* Saint-Thomas, kumun gozh er Pyrénées-Orientales, hiziv e Fontpédrouse
* Saint-Thomas-de-Conac, Charente-Maritime
* Saint-Thomas-de-Courceriers, Mayenne
* Saint-Thomas-en-Argonne, Marne
* Saint-Thomas-en-Royans, Drôme
* Saint-Thomas-la-Garde, Loire

### 
* e Kebek
** Saint-Thomas 
** Saint-Thomas-Didyme

## Pennadoù kar
*Saint Thomas
*Santo Tomé
*São Tomé
São Nicolau (enezenn)

**São Nicolau** zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er gevred da Santa Luzia ha São Vicente, er Meurvor Atlantel. Unan eus an Inizi Barlavento‎ eo.

Monte Gordo ("Menez Bras", 1 312 metr) eo he lec'h uhelañ, ha 342&nbsp;km² he gorread.

Ne oa nemet ur gumun en enezenn betek 2005 ma voe dispartiet e div gumun : Tarrafal de São Nicolau (5&nbsp;205 a dud e 2010) ha Ribeira Brava (7&nbsp;564 a dud e 2010).

## Notennoù
Inizi Barlavento

An **Inizi Barlavento** zo un enezeg eus Cabo Verde, enni an inizi-mañ (a gornôg da reter): Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia (didud), São Nicolau, Sal ha Boa Vista.

En enezeg-se ivez emañ an inizi didud Branco ha Razo, a zo entre Santa Luzia ha São Nicolau; enezennig ar Pássaros, dirak kêr Mindelo, e São Vicente; enezennigoù Rabo de Junco, e-kichen enez Sal hag enezennigoù Sal Rei ha Baluarte, dirak Boa Vista.

Inizi all Cabo Verde zo bodet dindan an anv Sotavento.
Santa Luzia

**Santa Luzia** zo un anv-lec'h portugalek.

## Orin
Dont a ra eus anv ar santez katolik santez Lusia.

## 
* Santa Luzia - e Bahia.
* Santa Luzia - e Maranhão.
* Santa Luzia - e Minas Gerais.
* Santa Luzia - e Paraíba.
* Santa Luzia d'Oeste - e Rondônia.

* Santa Luzia - 
* Santa Luzia - distrig en Uruburetama e stad Ceará.
* Santa Luzia do Cariri - distrig e Serra Branca e Paraíba.
* Santa Luzia - 

## 
* Santa Luzia - e Kab Glas.

## 
* Santa Luzia 

### [[Açores]]
* Santa Luzia - parrez en Angra do Heroísmo.
* Santa Luzia - parrez en São Roque do Pico.

### [[Madeira]]
* Santa Luzia - parrez en Funchal.

## Pennad kar
* Santa Lúcia
São Nicolau

**São Nicolau** zo un anv-lec'h portugalek.

## 
* São Nicolau - e Rio Grande do Sul
* Rio São Nicolau - stêr e Piauí
* São Nicolau (Aiuaba), distrig en Aiuaba, Ceará.

## 
* São Nicolau - enezenn e Cabo Verde
* Tarrafal de São Nicolau, kumun en enezenn.

## 
* São Nicolau - parrez e Lisboa
* São Nicolau - parrez e Marco de Canaveses
* São Nicolau - parrez e Mesão Frio
* São Nicolau - parrez e Porto
* São Nicolau - parrez e Santarém

## Pennadoù kar
* Sant-Nikolaz
* Saint-Nicolas
Madeira (disheñvelout)

**Madeira** zo un anv-lec'h portugalek, diwar an anv "madeira", a vez graet eus ar c'hoad.
***[[Madeira]]**, anv un enezenn hag un enezeg hag a zo ur Rannvro emren perc'hennet gant Portugal, eo an hini anavezetañ.

## Lec'hioù

### 
*Rio Madeira, stêr en Amazonas
*Ilha da Madeira, karter en Itaguaí
**Mesorregião de Madeira-Guaporé
**Microrregião do Madeira
*Solar do Madeira, karter e Contagem
*Vila Madeira, karter e Nova Lima

### 
*Madeira, un enezeg eus Portugal, er Meurvor Atlantel
*Madeira, anv enezenn bennañ an enezeg-se
*Madeirã, parrez en Oleiros
*São João da Madeira, kêr e-tal Porto
*Vale de Madeira, parrez

### 
Div gêr zo:
*Madeira (Ohio), en Ohio
*Madeira Beach, e Florida

## Tud
###### 
*Arnaldo Madeira, politikour
*Augusto Madeira, aktor
*Euclydes Camargo Madeira, skrivagner
*Joaquim Pinto Madeira
*Marcos Almir Madeira, skrivagner
*Maria Teresa Madeira, pianoour
*Sebastião Madeira, politikour

###### 
*Isabel Madeira, stourmerez e-pad seziz Diu, en Indez, e 1546
*Jamila Madeira, politikourez
*Madeira de Melo
Saint-Nicolas

**Saint-Nicolas** zo un anv-lec'h gallek.

### 
* Saint-Nicolas, e proviñs Liège
* *Saint-Nicolas* pe Sint-Niklaas, e proviñs Reter-Flandrez

###### 
* *[[Sant-Nikolaz (Gwern-Porc'hoed)|Saint-Nicolas]]*, etre Gwern-Porc'hoed ha Karantoer, brudet e chapel,
* *Saint-Nicolas-du-Pélem*, anv gallek Sant-Nikolaz-ar-Pelem,
* *Saint-Nicolas-de-Redon*, anv gallek Sant-Nikolaz-an-Hent, ur gumun e Bro-Naoned, stok ouzh Redon.
* *Saint-Nicolas-du-Tertre*, anv gallek Sant-Nikolaz-ar-Roz.

###### 
* Saint-Nicolas, fabourzh kozh er Mañs, hiziv karter.
* Saint-Nicolas, kumun e Pas-de-Calais
* Saint-Jean-Saint-Nicolas, en departamant Alpoù-Uhel
* Saint-Nicolas-aux-Bois, en Aisne
* Saint-Nicolas-de-Bourgueil, en Indre-et-Loire
* Saint-Nicolas-de-la-Balerme, e Lot-et-Garonne
* Saint-Nicolas-de-la-Grave, e Tarn
* Saint-Nicolas-de-Macherin, en Isère
* Saint-Nicolas-de-Port, e Meurthe-et-Moselle, 
* Saint-Nicolas-des-Biefs, en Allier
* Saint-Nicolas-des-Motets, en Indre-et-Loire
* Saint-Nicolas-la-Chapelle, en Aube
* Saint-Nicolas-la-Chapelle, e Savoie
* Saint-Nicolas-lès-Cîteaux, e Côte-d'Or

; Kumunioù aet da get
* Saint-Nicolas-de-Brem, e Vendée, e kumun Saint-Martin-de-Brem abaoe 1974, 
* Saint-Nicolas-Courbefy, en Haute-Vienne, e Bussière-Galant abaoe 1974,
* Saint-Nicolas-de-Véroce, en Haute-Savoie, Saint-Gervais-les-Bains abaoe 1974,
* Saint-Nicolas-en-Forêt, en Moselle, savet en 1958, en Hayange abaoe 1970.

### 
* Saint-Nicolas-d'Aliermont, e Saena-an-Arvor
* Saint-Nicolas-d'Attez, en Eure
* Saint-Nicolas-de-Bliquetuit, e Saena-an-Arvor
* Saint-Nicolas-de-la-Haie, e Saena-an-Arvor
* Saint-Nicolas-de-la-Taille, e Saena-an-Arvor
* Saint-Nicolas-des-Bois, e Manche
* Saint-Nicolas-des-Bois, en Orne
* Saint-Nicolas-des-Laitiers, en Orne
* Saint-Nicolas-de-Sommaire, en Orne
* Saint-Nicolas-du-Bosc, en Eure
* La Vîngtaine d'Saint Nicolas e Jerzenez

; Kumunioù aet da get
* Saint-Nicolas-de-Coutances, e Manche, e kumun Coutances abaoe 1965,
* Saint-Nicolas-de-Pierrepont, e Manche, a oa aet d'ober kumun nevez Pierrepont-en-Cotentin etre 1973 ha 1983, dizalc'h en-dro abaoe 1983,
* Saint-Nicolas-du-Bosc-l'Abbé, en Eure, e kumun Caorches abaoe 1974, 
* Saint-Nicolas-près-Granville, e Manche, e Granville abaoe 1962. 

### 
* Saint-Nicolas, e Traoñienn Aosta.

## Pennadoù kar
* San Nicolás
* Sant-Nikolaz
* Saint Nicholas
* San Nicola
Sal (enezenn)

**Sal** , pe **Ilha do Sal** e portugaleg (*Enez an Holen* e brezhoneg), zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er Meurvor Atlantel, 216 km² he gorread.

Anvet e voe Llana pa voe dizoloet e 1460 betek ma voe kavet holen enni ha cheñchet hec'h anv. Espargos eo ar gêr bennañ hag ur gumun hepken zo enni : kumun Sal.
Gwisklec'h

Ar **gwisklec'h**, pe ar **sal-emwiskañ**, zo ur sal ma en em wisk ha ma tiwisk ar sportourien a-raok un abadenn sport bennak.
Boa Vista (enezenn)

**Boa Vista** zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er c'hreisteiz da Sal, er Meurvor Atlantel.

Ur gumun hepken zo enni. Gant ur gorread a 620 km² eo trede enezenn vrasañ ar C'hab Glas, goude Santiago ha Santo Antão. Sal Rei eo ar gêr bennañ, war aod gwalarn an enez.
Boa Vista

**Boa Vista** a c'hall bezañ meur a lec'h:

## 
* Boa Vista, kêr-benn stad Roraima
* Boa Vista, kumun e Paraíba
* Boa Vista, karter e kêr Anápolis
* Boa Vista, karter e kêr Curitiba
* Boa Vista, karter e kêr Ilhéus
* Boa Vista, karter e kêr Joinville
* Boa Vista, karter e kêr Juiz de Fora
* Boa Vista, karter e kêr Ponta Grossa
* Boa Vista, karter e kêr Porto Alegre
* Boa Vista, karter e kêr Recife
* Boa Vista, karter e kêr São Mateus
* Boa Vista, karter e kêr Santos Dumont
* Boa Vista (Sapucaia do Sul), karter e kêr Sapucaia do Sul
* Boa Vista, karter e kêr Umuarama
* Boa Vista (São José do Rio Preto), karter e kêr São José do Rio Preto

* Alto Boa Vista, kumun e Mato Grosso
* Alto da Boa Vista, karter e kêr Rio de Janeiro
* Boa Vista da Aparecida, kumun e Paraná
* Boa Vista do Buricá, kumun e Rio Grande do Sul
* Boa Vista do Gurupi, kumun e Maranhão
* Boa Vista das Missões, kumun e Rio Grande do Sul
* Boa Vista do Ramos, kumun e Amazonas
* Boa Vista do Sul, kumun e Rio Grande do Sul
* Boa Vista do Tupim, kumun e Bahia
* Clube de Futebol Boa Vista Ltda
* Nova Boa Vista, kumun e Rio Grande do Sul
* Santa Maria da Boa Vista, kumun e Pernambuco
* Santana da Boa Vista, kumun e Rio Grande do Sul
* São João da Boa Vista, kumun e São Paulo
* São José da Boa Vista, kumun e Paraná
* São Miguel da Boa Vista, kumun e Santa Catarina
* São Sebastião da Boa Vista, kumun e Pará

## 
* Enez Boa Vista
* Kumun Boa Vista war an enez

## 
* Boa Vista

## Pennadoù kar
*Bellevue 
*Boavista
*Buena Vista
Maio (enezenn)

**Maio** zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er reter da Santiago, er Meurvor Atlantel.

War-dro 8 000 annezad zo enni ha 269 km² eo he gorread. Vila do Maio eo ar gêr bennañ hag ur gumun hepken zo enni.
Enez Santiago (Kab Glas)

**Enez Santiago** (*Ilha de Santiago* e portugaleg) eo enezenn vrasañ Kab Glas, 991 km² eo he gorread. Etre an inizi Fogo ha Maio emañ, er Meurvor Atlantel. Ouzhpenn an hanter eus poblañs ar vro zo o chom e Santiago (war-dro 240 000 den).

## Istor
Dizoloet e voe e 1460 ha savet e voe ur gêr, Ribeira Grande (Cidade Velha hiziv), hag a zeuas da vezañ unan eus pinvidikañ kêrioù rouantelezh Portugal abalamour da genwerzh ar sklaved. E 1770 e voe lakaet Praia da gêr-benn an enezeg.

## Skeudennoù

Órgãos, Santiago, Cape Verde.jpg|Órgãos
Barragem de Poilão, Santiago, Cape Verde.jpg|Stankell Poilão
Milheiral, Achada Falcão, Cape Verde.jpg|Parkeier en Achada Falcão
São Domingos, Cape Verde.jpg|Straed e São Domingos
Santo Tomé

**Santo Tomé** zo un anv-lec'h spagnolek.
#### 
;Proviñs Santa Fe
*Santo Tomé, e departamant La Capital
;Proviñs Corrientes
*Departamant Santo Tomé
*Santo Tomé, en departamant heñvelanvet
#### 
;Kumunioù
*Santo Tomé, e proviñs Jaén
*Santo Tomé de Zabarcos, e proviñs Ávila
*Santo Tomé del Puerto, e proviñs Segovia
;Ranngumunioù
*Santo Tomé de Colledo, e Galindo y Perahuy, e proviñs Salamanca
*Santo Tomé de Rozados, e Mozárbez, e proviñs Salamanca
*Santo Tomé, e Villar del Pedroso, e proviñs Cáceres
#### 
;Parrezioù
*Santo Tomé, e kumun Cartelle, e proviñs Ourense
*Santo Tomé de Lorenzana, e kumun Lourenzá, e proviñs Lugo
*Santo Tomé de Piñeiro, e Marín, e proviñs Pontevedra
#### 
*Santo Tomé de Guayana, anvet Santo Tomás de Guayana ivez, a zo Ciudad Bolívar hiziv, kêr-benn Stad Bolívar

## Pennadoù kar
* São Tomé
* Saint-Thomas
Fogo (Kab Glas)

**Fogo** zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er c'hornôg da Santiago, er Meurvor Atlantel.

E Fogo emañ ar Pico do Fogo, ur menez-tan oberiant, 2 829 m e uhelder, hag a zislonkas c'hoazh e 1995. Teir c'humun zo en enez : Mosteiros, São Filipe ha Santa Catarina do Fogo. 476 km² eo he gorread ha war-dro 38 000 den zo o chom enni.
Enez Santiago

**Isla Santiago** (e spagnoleg) pe **Enez Santiago**, zo anv meur a enezenn.

## Orin
Dont a ra eus an anv Santiago, anv spagnolek Sant Jakez, sant broadel Spagn. 

## Lec'hioù

###### 
***[[Isla Santiago Oeste]]**, e partido Ensenada, e Proviñs Buenos Aires.

###### 
*Enez Santiago (Galápagos), unan eus an Inizi Galápagos.

###### 
*Isla Santiago'''.

###### 
*Enez Santiago (Kab Glas)

## Pennad kar
*Santiago
Porto Novo (disheñvelout)

**Porto Novo** zo un anv-lec'h portugalek (*porzh nevez* e brezhoneg), hag anv meur a lec'h :

* Porto Novo - kêr en Enez Santo Antão e Kab Glas.
* Porto-Novo - kêr-benn Benin.
* Portonovo - kêriadenn e kumun Sanxenxo, e Galiza.

## 
* Porto Novo - distrig e Santana, e stad Bahia, e Brazil.
* Porto Novo - karter e Cariacica e stad Espírito Santo,

## 
* Porto Novo - e Gaula, e Madeira
La Carlota

**La Carlota** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Orin
Diwar an anv-bihan Carlota.

## Lec'hioù
### 
***[[La Carlota (Arc'hantina)|La Carlota]]**, pennlec'h departamant Juárez Celman e proviñs Córdoba.

### 
***[[La Carlota (Spagn)|La Carlota]]**, e proviñs Córdoba, en Andalouzia.
Liane

**Liane** zo un anv-bihan gallek.

## Tud
* Liane de Pougy, kourtizanez c'hall
* Liane Berkowitz (1923 - 1943), stourmerez enepnazi alaman,

## Douaroniezh
* Liane, stêr e hanternoz Bro-C'hall, e Hauts-de-France, hag a dremen dre Boulogne-sur-Mer.
Marie von Württemberg

**Marie von Württemberg** (1799-1860) zo ur briñsez alaman hag eil pried an dug Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-Gotha (1784–1844). Lezvamm Albert von Sachsen-Coburg-Gotha e oa eta, ganet eus pried kentañ an dug.

Merc'h e oa da Alexander Friedrich Karl von Württemberg ha d'e bried Antoinette von Sachsen-Coburg-Saalfeld (1779-1824). He mamm a oa merc'h d'an dug Franz von Sachsen-Coburg-Saalfeld. Nizez e oa d'an impalaerez Maria Fjodorowna.

Dimeziñ a reas e Kerzu 1832 d'hec'h eontr an dug Ernest Iañ, intañv a 48 vloaz, ha hi 33 bloaz, rak c'hoar d'an dug e oa he mamm Antoinette.

Bugel ebet n'he doe Marie von Württemberg.
Gwisk-neuial unpezh

Ur **gwisk-neuial unpezh** zo ur pezh dilhad-kouronkañ hag a wisk ar c'horf penn-da-benn nemet an izili. Gwechall e veze douget gant paotred ha merc'hed, hogen bremañ gant merc'hed hepken.

## Pennad kar
*bikini
*monokini
 

file:Bathing suit 1858.png|Sae-gouronkañ e 1858
file:Badedragter for damer.jpg|War-dro 1900
File:A la Mer.jpg|
file:BathingMachineDontBeAfraid.jpg|E 1910
Image:BathingSuit1920s.jpg|War-dro 1920
file:WomenSwimwearMid40s.jpg|War-dro 1940
File:Bundesarchiv_Bild_183-20403-0001,_Hiddensee,_Urlauberinnen.jpg|Hervez ar c'hiz alaman e 1953
file:Badekleidung verboten.JPG|Arouez da gemenn eo arabat pourmen gant dilhad-kouronkañ.