open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monetaria moneta

***Monetaria moneta*** a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad *[[Monetaria]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WORMS*. Ur spesad kregin boutin-tre an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad Cypraea.

Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Monetaria annulus* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea moneta* Linnaeus, 1758 anv an diskrivadenn hag hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Erosaria moneta* (Linnaeus, 1758) anv aet da get.
* *Monetaria icterina * Lamarck, 1810 anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav eo an *Monetaria moneta*. Kavet e vezont tost-tre eus an aod a-wechoù deus an deiz war a bep seurt skoroù, traezh, reier, korailh etre live an izel mor ha nebeut metroù donder.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 17 ha 28&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 9&nbsp;mm gour, pe ramz, betek 44&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Monetaria annulus]]* ha *[[Monetaria obvelata]]* daou spesad tost a-walc'h.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvorioù Indez hag Habask. ErMor Ruz hag e Polinesia e vez kavet anezhañ ivez.

## Implijoù
Abalamour d'o bravantez, kement hag ar c'hementadoù bras anezho a c'helle bezañ kavet aes a-walc'h gant pobloù aodoù meurvorioù Indez hag Habask eo bet dastumet hag implijet kalz ar c'hregin-se evit talvezout a arc'hant evel pezhioù moneiz pe evit sevel troioù-gouzout ha bravigoù all hag ivez evit kinklañ objedoù hengounel evel maskloù hag all e kalz broioù Afrika,lod anezho pell-tre eus lec'h bevañ ar c'hregin-se.

## Skeudennoù

Erosaria moneta.jpg|kein ur*Monetaria moneta* bev 
Cypraea moneta mantle expansion 3.jpg|Diaz ur *Monetaria moneta* bev goloet gant e vantell
Cypraea moneta mantle expansion 2.jpg|Diaz ur *Monetaria moneta* bev o renkañ e vantell
Cypraea moneta mantle expansion.jpg|Diaz ur *Monetaria moneta* bev renket e vantell
Lister Nigritarum moneta.png|Tresadenn gozh gant Anna ha Martin Lister e 1688 gant an anv *moneta nigritarium*
Cypraea-moneta-001.jpg|Tresadenn gozh gant Niccolò Gualtieri e 1742 en Index Testarum Conchyliorum.
Cypraea moneta.jpg|Stumm gwenn ar c'hregin
Cypraeamoneta.jpg|Stumm melen ar c'hregin
Cypraea moneta blue (2763437750).jpg|Stumm glas ar c'hregin


## Notennoù ha daveennoù
My Love (kanaouenn gant Paul McCartney & Wings)

***My Love*** zo ur ganaouenn saoznek gant Paul McCartney & Wings, skrivet gant Paul McCartney evit e wreg Linda a oa perzh eus ar strollad d'an ampoent.

Enrollet e oa bet e Studioioù Abbey Road (Londrez, Bro-Saoz) e-kerzh miz Meurzh 1972, eilet gant ul laz-seniñ renet gant ar c'hempenner saoz Richard Anthony Hewson. Renkañ a c'haller ***My Love*** e-touez kaerañ kanaouennoù karantez bet biskoazh savet gant McCartney, dreist-holl en abeg d'ar solo gitar c'hoariet gant ar soner norzhiwerzhonat Henry McCullough. Kendelc'her a ra Paul McCartney d'he c'hanañ da-geñver e sonadegoù er bed a-bezh, gant muioc'h a from war-lerc'h marv Linda e miz Ebrel 1998.

4:07 he fadelezh ez eo perzh eus *[[Red Rose Speedway]]*, eil albom ar strollad deuet er-maez d'an 30 a viz Ebrel 1973 (e Stadoù Unanet Amerika), just war-lerc'h *[[Big Barn Bed]]* hag a-raok *[[Get on the Right Thing]]*. Ur bladenn — ***My Love*** war an tu A, *[[The Mess (Live at the Hague)]]* war an tu B — a oa deuet er-maez un nebeud mizvezhioù kent (23 a viz Meurzh 1973).

## Ar gerioù

## Kanerien
Kanet eo bet ***My Love*** gant un toullad mat a arzourien all : Corinne Bailey Rae, Cher, Cass Elliott, Johnny Gill, Salena Jones, Margie Joseph, Brenda Lee, Mina Mazzini, Shinehead, Dottie West, Andy Williams, Nancy Wilson, hag all.

## Liamm diavaez
* '''My Love''', kanet gant Paul McCartney
Monetaria caputserpentis

***Monetaria caputserpentis *** a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad *[[Monetaria]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WORMS*. Ur spesad kregin boutin-tre an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad Cypraea.

Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Monetaria caputserpentis* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea caputserpentis* Linnaeus, 1758 anv an diskrivadenn hag hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Cypraea reticulum* Gmelin, 1791 anv aet da get.
* *Erosaria caputserpentis* (Linnaeus, 1758) anv aet da get.
* *Ravitrona caputserpentis* (Linnaeus, 1758) anv aet da get.

## Isspesadoù
Daou isspesad a zo bet diskrivet :
* *Monetaria caputserpentis caputserpentis*(Linnaeus, 1758)
* *Monetaria caputserpentis caputophidii*(Schilder, 927) en Norzh ha reter Meurvor Habask

## Bevoniezh
Kregin brav eo an *Monetaria caputserpentis*. Kavet e vezont etre live an izel mor betek 15 m donder.

Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 27 ha 35&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 14&nbsp;mm gour, pe ramz, betek 43&nbsp;mm.


Conus marmoreus feeding on cowrie.jpg|Monetaria caputserpentis o vezañ debret goude bezañ chaseet gant *[[Conus marmoreus]]*
Cypraea caputserpentis.jpg|*Monetaria caputserpentis* bev o vont war raok.
Monetaria caputserpentis.jpg|*Monetaria caputserpentis* bev o vont war raok.


## Annez
Meurvor Indez, Meurvor Habask hag ar Mor Ruz eo annezioù ar spesad.

## Gwelout ivez
*[[Monetaria caputdraconis]]* a zo ur spesad tost a-walc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Menez Obama

**Menez Obama** (*Mount Obama* e saozneg, anvet *Boggy Peak* diagent) eo lec'h uhelañ enez Antigua e stad Antigua ha Barbuda. Emañ e lodenn vervent an enezenn (17° 2' 31* N, 61°51' 4* W) ha sevel a ra betek 402 vetr uhelder. 

D'ar 4 a viz Eost 2009 e voe adanvet *Mount Obama*, e-lec'h e anv kozh *Boggy Peak*, en enor Barack Obama, prezidant Stadoù Unanet Amerika.
Eva (Bibl)

**Eva** eo anv ar vaouez kentañ hervez ar Bibl hag ar C'horan.
Hervez Levr ar C'heneliezh e vije bet krouet gant Doue diwar ur gostezenn tennet digant Adam, ar gwaz kentañ, dezhañ da gaout ur gompagnunez bennak er baradoz. Pried dezhañ eo Eva eta. Mamm Kain hag Abel eo ivez. Hi eo a selaouas an naer hag a roas unan eus avaloù difennet gwezenn ar ouiziegezh da dañva d'he fried.

## Lennegezh
Ur pennad diwar-benn he buhez zo el levr De mulieribus claris gant Boccaccio. Pennad kentañ al levr eo.

## Taolennoù
;Krouidigezh Eva

Michelangelo, Creation of Eve 00.jpg|*Krouidigezh Eva*Michelangelo Buonarotti (1509-10)
CreacionEva.jpg|*Krouidigezh Eva* (munud)
Schnorr von Carolsfeld - Die Erschaffung Evas.jpg|*Krouidigezh Eva* Julius Schnorr von Carolsfeld (1825)

;Eva hag Adam

Krug Adam und Eva 1514.jpg|*Adam hag Eva*Ludwig Krug (1514)
Adam and Eve (UK CIA P-1947-LF-77).jpg|*Adam hag Eva*Lucas Cranach an Henañ (1526)
Lucas_Cranach_(I)_-_Adam_and_Eve-Paradise_-_Kunsthistorisches_Museum_-_Detail_Tree_of_Knowledge.jpg|*Ar Baradoz*Lucas Cranach an Henañ (1530)

;Pec'hed Eva

Eve after the Fall (Alexandre Cabanel).jpg|*Eva goude an diskar*Alexandre Cabanel (1863)
Szyndler Eve.jpg|*An temptadur*Pantaleon Szyndler (1889)
Jean Agélou - Serie 589 - Eve being tempted to eat the forbidden fruit.jpg|*An temptadur*(kartenn-bost)Jean Agélou (*c.* 1913)


## Gwelet ivez
*Adam hag Eva (Rubens)
Palermo Football Club

**Palermo Football Club** eo an anv a voe douget gant ar c'hleub mell-droad italian US Città di Palermo etre 1924 ha 1935.

A-raok ar prantad amzer-se e voe douget meur a anv all gant ar c'hleub eus Palermo (Rouantelezh Italia d'ar mare-se) :
* 1900-1907 : Anglo-Palermitan Athletic and Foot-Ball Club,
* 1907-1918 : Palermo Foot-Ball Club,
* 1920-1924 : Unione Sportiva Palermo.

Rediet d'hen ober gant ar renad faskour e kemmas **Palermo Football Club** e anv en Associazione Calcio Palermo e 1935.

E grogadoù a c'hoarias e Stadio Ranchibile betek 1932 kent mont d'ur sportva nevez-flamm, Stadio Renzo Barbera an anv anezhañ.

Un nebeud titloù a voe gounezet gant ar c'hleub :
* 1929-1930 : kampion Prima Divisione,
* 1931-1932 : kampion Serie B. Er c'houlzad-se ez eas Carlo Radice, unan eus argaderien Palermo, da *gCapocannonieri* (gwellañ paler) Serie B.
Trona (genad)

**Trona** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez **Word Register of Marine species WORMS**.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar genad gant Jousseaume e 1884.

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad an deiz a hiziv a zo renket er genad-mañ :

* Spesad *[[Trona stercoraria]]* (Linnaeus, 1758)

Ur spesad fosil *[[Trona leporina]]* er genad-s a c'hell bezañ kavet e gouelezennoù Miosen e mervent bro Frañs.

## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Trona stercoraria

***Trona stercoraria*** a zo ar spesad nemetañ a vez renket er genad *[[Trona (genad)|Trona]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WORMS*. Ur spesad kregin boutin an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad Cypraea.
Dont a ra ar ger **stercoraria** eus al latin **stercorarius** a dalv *liammet ouzh an teil, fank al loened*, abalamour d'e stumm ha d'e liv gell sklaer / gell teñval.

Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Trona stercoraria* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea stercoraria* Linnaeus, 1758 anv an diskrivadenn hag hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Peribolus adamsonii*  Blainvill, 1824 anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin a bep seurt variadennoù liv eo an *Trona stercoraria*. Kavet e vezont e frailhoù pe dindan bloc'hadoù reier bras etre live an izel mor ha nebeut metroù donder.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 46 ha 80&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 26&nbsp;mm gour, pe ramz, betek 97&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Macrocypraea]]*, *[[Chelycypraea]]* ha *[[Mauritia]]* a zo 3 genad tost a-walc'h a vez renket en hevelep iskerentiad Cypraeinae gant skiantourien zo.

*[[Mauritia arabica]]* ha *[[Zonaria arabicula]]* a zo daou spesad gant livioù damheñvel a vev e lec'hioù all.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo war aodoù Afrika ar c'hornog er meurvor Atlantel eus Su Maroko betek Kongo.

## Skeudennoù

Cypraeidae - Trona stercoraria - Senegal-1.JPG|Kein
Cypraeidae - Trona stercoraria - Senegal-2.JPG|Kostez
Cypraeidae - Trona stercoraria - Senegal-3.JPG|Diaz


## Notennoù ha daveennoù
Janed Iañ Naplez

**Janed Iañ Naplez**, **Giovanna di Napoli** en italianeg (Naplez, war-dro 1326 – Muro Lucano, 1382), lesqnvetl "ar rouanez Janed", a voe rouanez Naplez, rouanez Jeruzalem ha Sikilia (1343-1381), priñsez Acaia (1373/75-1381), kontez Provañs ha Forcauquier. Muntret e voe war urzh he c'henderv Charles de Duras.

## He buhez
Merc'h e oa da Garlo, dug Calabria, ha da Marie de Valois (1311-1341). He zad a oa mab henañ ar roue Roberto d'Angiò; he mamm a oa merc'h da Charles de Valois ha Mahaut de Châtillon-St-Pol, ha hanterc'hoar d'ar roue gall Fulup VI (Bro-C'hall). 
Ur c'hoar he doa Janed : Maria Calabria.

Ren a reas Janed hervez he gwir dezhi.

Ne oa ket daou vloaz c'hoazh pa varvas he zad e miz Du 1328. He zad-kozh, ar roue Roberto, en devoa kollet e eil mab Luigi dija e 1310. Diaes an traoù evit kaout ur pennhêr. Prest e oa an nized da lammat war ar rouantelezh. Neuze e tibabas Roberto e verc'h-vihan da ren war e lerc'h. Mervel a reas he mamm, Marie de Valois, e miz Here 1331, pa oa o pirc'hirinañ. Fellout a reas da Roberto dimeziñ Janed vihan, ha hi 8 vloaz, d'ur c'henderv a-bell, Andrev Hungaria. Lidet e voe an eured e Naplez d'ar 26 a viz Gwengolo 1333 : ken kozh hag e bried e oa Andrev. 

Mervel a reas ar roue Roberto d'an 20 a viz Genver 1343

## Euredoù
Peder gwech e timezas.
* en 1333 da Andrev Hungaria,
* en 1346 da Luigi di Tarenta (1320 † 1362),
* en 1363 da Jaume IV Mayorca (1336 † 1375),
* en 1376 da Othon de Braunschweig (1320 † 1399).

## War he lerc'h
Goude he marv e renas Loeiz Iañ Anjev, breur d'ar roue gall Charlez V, a oa bet advabet ganti. 

## Lennegezh
Ur pennad diwar he fenn zo el levr *[[De mulieribus claris]]* gant Boccaccio. 

## Pennadoù kar
*Janed
*Giovanna
Hypsipyle

**Hypsipyle** (henc'hresianeg : Ὑψιπύλη *Hupsipúlê*) a oa rouanez Lemnos e mojennoù Hellaz kozh. Merc'h e oa d'ar roue Thoas. 

## Torfed maouezi Lemnos ha savete Thoas
Hypsipyle ez eus kaoz anezhi en istor torfed maouezi Lemnos ma ne fellas ket dezhi kemer perzh.

Kentañ skrid klok diwar-bouez an torfed a zo anavezet eo hini Apollonios Rodos en e *[[Argonautika]]*. Fae a rae merc'hed Lemnos war azeulerezh an doueez Afrodite : evel kastiz e voe torret o c'hoant-plac'h digant gwazed Lemnos dirak o gwragez, nemet c'hoant a gavent adarre dirak ar merc'hed eus Trakia o devoa skrapet er brezel. Ha setu maouezi Lemnos da zrouklazhañ o friedoù ha plac'hed Trakia, ha gant aon a vezañ kastizet, int ha mont da lazhañ gwazed all an enez. Hypsipyle avat, merc'h Thoas, roue an enez, a guzhas he zad en un arc'h hag a daolas war ar mor. Thoas eta a oa ar gwaz nemetañ ha ne voe ket lazhet, ha Hypsipyle ar vaouez nemeti ha n'he devoa ket lazhet.

Un doare all damheñvelik zo diwar zorn Pseudo-Apollodoros en e *[[Bibliotheke|Vibliotheke]]*, ma kont e oa bet roet c'hwezh fall gant Afrodite da verc'hed Lemnos ha setu perak e vezent dilezet gant o friedoù. Hervez Herodotos e voe lazhet an holl wazed gwitibunan, hag ar roue Thoas kenkoulz all.

## An Argonaoted e Lemnos ha priedelezh gant Iason
Pa grogas Iason hag an an Argonaoted gant o beaj war vor e rejont o c'hentañ diskenn e Lemnos, ma kavjont an drouklazherezed hag en em barjont. Kement-se zo kontet e meur a oberenn :
*pevarvet *[[Pythiques|Pitegenn]]* Pindaros ;
*kan kentañ an *[[Argonautika (Apollonios Rodos)|Argonautika]]*, gant Apollonios Rodos. 

Meur a drajedienn zo ivez diwar-benn an darvoud :
*div gant Aesc'hulos, an eil anvet *Hypsipyle* hag eben *Al Lemnianezed* hag a zo kollet o-div ;
*un drajedienn gant Sofokles anvet *Al Lemnianezed* ;
*un *[[Hypsipyle (Euripides)|Hypsipyle]]* gant Euripides ma ne chom nemet darnoù anezhi.

Hervez Pindaros e veze aozet kenstrivadegoù gant Iason hag an Argonaoted ha neuze e rannent maouezi Lemnos etrezo. Ne lavar ket ar barzh petra zo kaoz ma voe seurt kenstrivadegoù.

## Hypsipyle magerez Arc'hemoros
Meur a oberour, hag Euripides en e drajedienn *[[Hypsipyle (Euripides)|Hypsipyle]]* ha Statius e *[[Thebais (Statius)|Thebais]]*, a gont darvoudoù all goude deuet an Argonaoted da Lemnos.

Hypsipyle a voe darbet dezhi bout lazhet, met difennet e voe gant tud Argos.

Caius Julius Hyginus a gont ar memes istor, nemet Lycus eo roue Nemea.

## Pennad kar
* Iason

## Notennoù
Macrocypraea

**Macrocypraea** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez **Word Register of Marine species WORMS** ).

## Taksonomiezh
Ar genad *Macrocypraea* a zo bet diskrivet gant Schilder e 1930.

## Spesadoù
tri spesad a zo bet renket er genad-mañ :

* Spesad *[[Macrocypraea cervus]]* (Linneaus, 1771) a vez kavet e pleg-mor Mec'hiko ha tro-dro Florida er meurvor Atlantel.
* Spesad *[[Macrocypraea zebra]]* (Linneaus, 1758) a vez kavet er Kreizamerika hag er Suamerika, er Mor Karib hag er Meurvor Atlantel eus SUA betek Su Brazil.
* Spesad *[[Macrocypraea cervinetta]]* (Kiener, 1843) a vez kavet e Kreizamerika er meurvor Habask.

## Skeudennoù


File:Cypraeidae - Macrocypraea zebra - Panama-1.JPG|*[[Macrocypraea zebra]]* kregin eus Panama.
File:Cypraeidae - Macrocypraea cervus - Florida - gigante.JPG|*[[Macrocypraea cervus]]* kregin eus Florida.
File:Cypraeidae - Macrocypraea cervinetta - Panama.JPG|*[[Macrocypraea cervinetta]]* kregin eus Panama.



## Notennoù ha daveennoù
Radio Galega

**Radio Galega** (skrivet **RG** alies) zo ur chadenn skingomz publik eus Galiza, perc'hennet gant kompagnunezh skingomz ha skinwel kumuniezh emren Galiza hag a ya en-dro abaoe 1985. E galizeg e vez skignet ar braz eus an abadennoù.

## Liamm diavaez
*Selaou ouzh RG war-eeun

## Notennoù
Thoas

**Thoas** zo un anv-den e mojennoù Hellaz kozh.

* **[[Agrios ha Thoas]]** zo daou Ramz a voe trec'het e-kerzh brezel ar Ramzed ;
* **[[Thoas (mab Andremon)]]** a oa roue Aitolia e brezel Troia ;
* **[[Toas (mab Ornytion)]]** a oa roue Korinthos ;
* **[[Toas (Ikarios)]]**
* **[[Thoas (Lemnos)]]**, a oa roue Enez Lemnos, ha tad da Hypsipyle ha da Sikinos ;
* **[[Thoas (Tauris)]]**, a oa roue Tauris.
Heroides

An **Heroides** zo un oberenn latin savet diwar zorn ar barzh roman Ovidius. 

Lizhiri karantez e gwerzennoù int, skrivet gant maouezed d'o dousoù, pell diouto, a gorf pe a spered. 21 eus al lizhiri se zo bet adkavet. 

Skrivet int gant ar maouezi-mañ:

* Penelope da Ulises
* Fyllis da Demofon
* Briseis da Ac'hilleüs
* Faidra da Hippolytos
* Oinone da Paris
* Hypsipyle da Iason
* Didon da Aineias
* Hermione da Orestes
* Deianeira da Herakles
* Ariadne da Theseüs
* Kanake da Makareüs
* Medeia da Iason
* Laodameia da Protesilaos
* Hypermnestra da Lynkeüs
* Sapfo da Faon
* Paris da Helena
* Helena da Paris
* Leandros da Hero
* Hero da Leandros
* Akontios da Kyddipe
* Kydippe da Akontios.

Meur a vojenn zo meneget, hini an Argonaoted, daveoù zo da oberennoù evel an *[[Ilias]]* pe an *[[Odysseia]]*, hag an Eneis, gant Vergilius. 

## Levrlennadur
* Delbey, E., *Héroïdes d'Ovide*, Atlande Édition, Coll. "Clefs concours", 2005. 
* Alekou, S., *La représentation de la femme dans les Héroïdes*, thèse soutenue à Paris en 2011, sous la direction de M. Ducos.
*Carocci, R., *Les Héroïdes dans la seconde moitié du XVIIIe siècle*, A.G. Nizet, Paris, 1988. 
* Jolivet, J.-C., *Allusion et fiction épistolaire dans les Héroïdes*, École française de Rome, Boccard, Paris, 2001. 
* Millet-Gérard, D. *Le coeur et le cri : variations sur l'héroïde et l'amour épistolaire*, H. Champion, Paris, 2004. 

## Liammoù diavaez
* Troidigezh en katalaneg eus pennad kentañ an "Heroida" (Penelope da Ulisses): doareoù Anna Mª de Saavedra i Adela Mª Trepat (1927) ha Guillem Nicolau (XIVvet kantved)
Ippolito

**Ippolito** zo un anv-bihan italianek hag a oa diouzh ar c'hiz e-touez an tiegezhioù uhel en amzer an Azginivelezh italian. 

## Gerdarzh
Diwar Hippolytos‎.

## Adstummoù
*Ippolita, evit ar merc'hed. 

### Tud
*Ippolito Aldobrandini, ar pab Klemañs VIII
*Ippolito Costa
*Ippolito d'Este
*Ippolito II d'Este
*Ippolito de' Medici
Hippolytos (mab Theseüs)

**Hippolytos** (henc'hresianeg *Ἱππόλυτος*), a oa mab Theseüs, roue Aten, hag Antiope, rouanez an Amazonezed, e gwengelouriezh Hellaz. Pa voe ganet e voe roet da sevel d'e vamm-gozh Aithra, merc'h da b-Pittheüs, roue Troizen, e-keit-se ez eas Theseüs da zimeziñ da Faidra. 

Hemolc'her ampart e oa, azeuler Artemis, doueez an hemolc'h, ha karrvleiner. Fae a rae war ar merc'hed. Afrodite avat a oa gwarizi enni abalamour d'e azeulerezh ha d'ar fae a rae warni, ma reas he soñj ober droug dezhañ, ha setu penaos e troas sot Faidra, pried e dad Theseüs, gant he mab-kaer Hippolytos. Fae war Faidra a reas ivez. Hag ar vamm-gaer d'en em lazhañ. Met leuskel a reas ul lizher war he lerc'h, hag ennañ e tamalle d'ar paotr yaouank bezañ klasket he gwallañ. 

Ha Theseüs neuze, droug ennañ, da c'hervel e dad, Poseidon, doue ar mor, da gastizañ e vab Hippolytos. 

Un deiz ma oa Hippolytos o vleinañ e garr, da vont d'an harlu, a-hed an aod e biojoù Troizen, setu un euzhvil, hanter naer hanter tarv, o tont eus ar mor da spontañ e gezeg. Hag int da vont d'ar pevarlamm, ar c'harr da vont war e c'henoù, ha lazhet ar paotr yaouank. 

Un tamm diwezhatoc'h e klevas Theseüs ar wirionez gant Artemis, ha honnezh a roas buhez en-dro d'e vab, gant skoazell an doue Asklepios. Hippolytos ne fellas ket dezhañ chom gant e dad. Kuzhet e voe gant Artemis en ur c'hoad sakr en Italia, lakaet da zimeziñ da Arikia, kemmet e anv e Virbius (« den div wech ») ha difennet ouzh ar c'hezeg tostaat ouzh an neved. 

Roue e teuas da vezañ e Latium, nepell diouzh lenn Nemi, hag evel-just ec'h aozas kehelerezh da Artemis, pe *Diana Aricina*.

An intañv Theseüs a glaskas ur wreg all, a ouenn uhel, ha kement hag ober e tibabas ur verc'h da Zeus.

## Lennegezh
*e henc'hresianeg:
***[[Hippolytos (Euripides)|Hippolytos]]*, trajedienn gant Euripides
*e latin:
***[[De Officiis]]*, gant Cicero (Levrenn I)
***[[Phaedra (Seneca)|Phaedra]]*, trajedienn latin gant Seneca
*e galleg:
***[[Phèdre (Racine)|Phèdre]]*, trajedienn c'hallek gant Jean Racine
***[[Hippolyte (Garnier)|Hippolyte]]*, trajedienn c'hallek gant Robert Garnier
***[[Phedre et Hippolyte]]*, trajedienn c'hallek gant Nicolas Pradon

## Sonerezh
* *[[Hippolyte et Aricie]]*, trajedienn war gan gant Jean-Philippe Rameau, skrid gant Simon-Joseph Pellegrin

## Pennad kar
*Rex Nemorensis
Akontios ha Kydippe

**Akontios ha [[Kydippe]]** (Κυδίππη) a oa daou zen yaouank hag en em gare, hervez ur vojenn eus Hellaz kozh.

AKontios a oa ur paotr eus enez Keos a oa aet da gêr Delos d'ur gouel en enor d'an doueez Artemis, ar chaseourez. Eno en devoa graet anaoudegezh gant ur plac'h anvet Kydippe, merc'h da dud uhel eus Aten, ha troet sot ganti. 

Evit gounit ar plac'h yaouank e oa bet Akontios o kutuilh un aval ha warnañ en devoa skrivet ar gerioù-mañ: "Dre dempl Artemis e touan dimeziñ da Akontios". Neuze e taol an aval a ruilh betek treid ar plac'h. Hi a oa azezet war skalier an templ, a zastum an aval, a lenn a vouezh uhel petra zo skrivet. Hogen lenn ul le en un templ, pe tost dezhañ, zo kement ha goulenn digant an doue bezañ test eus ar youl de gas da wir. Pa gompren ster ar gerioù distaget ganti e taol ar plac'h ar frouezhenn, nemet liammet eo he flanedenn ouzh hini Akontios.

Pa voe echu gouel Artemis e Delos ec'h eas pep hini d'e gêr: Akontios da Geos ha Kydippe da Aten ma ranke eureudiñ d'ur paotr yaouank a renk uhel.

A-benn ar fin, daoust da enebiezh o zud, e teuont a-benn da zimeziñ.

## Oberennoù
*Kallimac'hos
*Ovidius, *[[Heroides]]* (XX hag XXI).
Macrocypraea cervus

***Macrocypraea cervus*** a zo unan eus an tri spesad a vez renket er genad *[[Macrocypraea]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WORMS*. Ur spesad kregin boutin ezlec'hel an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1771 dindan an anv genad Cypraea.

Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Macrocypraea cervus* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget egile:

* *Cypraea cervus* Linnaeus, 1771 anv an diskrivadenn hag hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Bevoniezh
Kregin brav ha bras eo an *Macrocypraea cervus*. Kavet e vezont etre 1m ha 40 m donder dindan bloc'hadoù hag e frailhoù a reier e tachennoù ar mangrov alies e dour teñval, fankeg.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 76 ha 120&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 42&nbsp;mm gour, pe ramz, betek 190&nbsp;mm. Ar spesad en deus ar c'hregin brasañ eus ar c'herentiad.

## Gwelout ivez
*[[Macrocypraea cervinetta]]* ha *[[Macrocypraea zebra]]* a zo daou spesad tost a-walc'h.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvor Atlantel hag e Mor ar c'haraib etre Aodoù ar Florida betek Mec'hiko.

## Skeudennoù


File:Cypraeidae - Macrocypraea cervus - Florida - gigante.JPG|Kregin bras ur ''Macrocypraea cervus eus Florida
File:Macrocypraea cervus 95 2 mm Mexique.png|kein dia ha kostezioù ur grogenn eus Meksiko


## Notennoù ha daveennoù
Paulus Bor

**Paulus Bor** (Amersfoort, war-dro 1601 – *i.e.*, 1669) a oa ul livour izelvroat.


Paulus Bor 001.jpg|*Cydippe met de appel van Acontius* ("Kidippe gant aval Akontios"), 1620-69
PaulusBor.jpg|*De annunciatie door Gabriël aan de Maagd van haar ophanden zijnde dood* ("Gabriel o tegemenn d'ar Werc'hez he marv e darik"), 1635-40
Kydippe

**Kydippe** (Κυδίππη e henc'hresianeg) zo anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz kozh.

***Kydippe**, mamm Kleobis ha Biton. Honnezh a oa belegez an doueez Hera, hag o vont d'ul lid-gouel d'an doueez edo. Oc'hen a oa da dennañ he c'harr, met he mibien Biton ha Kleobis a reas en o lec'h, a-hed ar 45 stadia (8&nbsp;km). Ken plijet e oa ar velegez o welout he mibien ken deol ma c'houlennas digant an douee Hera reiñ d'he bugale ar gwellañ tra a c'halle un doue reiñ d'un den. Kenkent e kouezhas an daou vreur eus o sav-sonn, marv-mik, rak ar gwellañ tra a c'hallent ober e oa mervel pa oant da vat oc'h azeuliñ un doue.
***Kydippe**, pe *Cyrbia*, merc'h da Hegetoria hag Oc'himos, en Enez Rodos. Dimezet e oa da Kerkafos, hec'h eontr, breur d'he zad Oc'himos, perc'henn an enez. Hervez un doare all e oa prometet dorn Kydippe, gant he zad Oc'himos, da Okridion, met Kerkafos a oa sot ganti, ma skrapas anezhi. Ne zistroas ket ken na oa erru kozh-mat ar roue Oc'himos.
***Kydippe**, un Nereidenn, merc'h da Nereüs ha Doris.
***Kydippe**, ur plac'h eus Aten, a rankas dimeziñ da Akontios hervez mojenn Akontios ha Kydippe‎.

## Notennoù
Suite: Judy Blue Eyes

***Suite: Judy Blue Eyes*** zo ur ganaouenn saoznek gant ar strollad sonerien rock Crosby, Stills & Nash (CSN), savet gant an arzour stadunanat Stephen Stills d'ar mare ma oa o tispartiañ diouzh ar ganerez-sonaozerez stadunanat Judy Collins a oa o vevañ ganti abaoe 1967.

Pedet e oa bet ar soner taboulin stadunanat Dallas Taylor da c'hoari gant ar strollad.

7:22 he fadelezh ez eo kentañ kanaouenn eus *[[Crosby, Stills & Nash (albom)|Crosby, Stills & Nash]]*, kentañ albom ar strollad deuet er-maez d'an 29 a viz Mae 1969, a-raok *[[Marrakech Express]]*. Ur bladenn — ***Suite: Judy Blue Eyes*** war an tu A, *[[Long Time Gone]]* war an tu B — a oa deuet er-maez e miz Gwengolo 1969 ivez.

C'hoari a ra titl ar ganaouenn gant an daou c'her saoznek "suite" ha "sweet" :
* un heuliad eo da vat dre ma voe savet ***Suite: Judy Blue Eyes*** gant Stephen Stills diwar donioù chomet a-gostez, ar pezh a ra d'ar ganaouenn diskouez peder rann disheñvel an eil diouzh eben (evel ur seurt serr-lagad e krog an albom *[[4 Way Street]]* gant lost ***Suite: Judy Blue Eyes***),
* dous eo Judy Collins, daoulagad c'hlas lemm dezhi, ouzh kalon Stills c'hoazh, evit d'an traoù o trenkañ kenetreze tamm-ha-tamm. N'hell ket bezañ sklaeroc'h pa lenner ar pozioù kentañ :
:It's getting to the point
:Where I'm no fun anymore
:I am sorry.

Kanet eo bet da-geñver tost pep sonadeg bet kemeret perzh ennañ gant CSN, e Woodstock Music & Art Fair (15-18 a viz Eost 1969) peurgetket. 

## Ar gerioù

## Liamm diavaez
* '''Suite: Judy Blue Eyes''', kanet gant CSN

## Notennoù ha daveennoù
Giulia

**Giulia** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed.

## Adstummoù
*Giuliana, evit ar merc'hed
*Giulio, Giuliano, evit ar baotred .

## Yezhoù all
*Julia, e spagnoleg
*Julie, e galleg

## Tud

*Giulia Farnese (1474-1524), serc'h d'ar pab Alesant VI.
*Giulia Gonzaga (1528-1566)
*Giulia della Rovere (1531–1563)
*Giulia de' Medici (1534–1588) 
*Giulia Lama, livourez eus an  .
*Giulia Occhini, lesanvet "la Dama Bianca", pried-kleiz Fausto Coppi.
Vincenzo

**Vincenzo** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred, hag a glot gant Visant e brezhoneg. 

## Adstummoù
*Vincenza, evit ar merc'hed. 

## Yezhoù all

## Tud
*Vincenzo Gonzaga, anv meur a zen
*Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci, pab
Barycypraea

**Barycypraea ** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez **Word Register of Marine species WORMS**.

## Taksonomiezh
Ar genad *Barycypraea* a zo bet diskrivet gant Schilder e 1927.

## Spesadoù
daou spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :

* Spesad *[[Barycypraea fultoni]]* (Sowerby, 1903) a vez kavet er Suafrika hag er Mozambik
* Spesad *[[Barycypraea teulerei]]* (Cazenavette, 1846) a vez kavet en Arabia ar reter en Oman, Mor ruz hag Aden

Meur a spesad fosil a zo ivez, en o zouesk :
* Spesad † *Barycypraea caputviperae* (Martin, 1899), spesad tip ar genad.
* Spesad † *Barycypraea beberkiriana* (Martin, 1899)
* Spesad † *Barycypraea humerosa* (Sow, 1840)
* Spesad † *Barycypraea luxoriosa* (Schilder, 1939)
* Spesad † *Barycypraea murisimilis* (Martin, 1879)
* Spesad † *Barycypraea singuensis* (Vredenburg, 1920)
* Spesad † *Barycypraea zietsmani* (Liltved & Le Roux, 1988)

## Skeudennoù


File:Barycypraea fultoni amorimi f. massieri.jpg|*[[Barycypraea fultoni]]* kregin eus Suafrika.
File:Barycypraea teuleri.jpg|*[[Barycypraea teulerei]]* kregin eus Oman.


## Notennoù ha daveennoù
Crosby, Stills & Nash

**Crosby, Stills & Nash** (CSN) a zo ur strollad sonerien rock stadunanat bet krouet e 1968 gant :
* David Crosby (1941-2023), kaner-sonaozer ha soner gitar, a oa o paouez bezañ kaset kuit diouzh ar strollad The Byrds e-kreiz miz Gwengolo 1967,
* ar Saoz Graham Nash (1942-), kaner-sonaozer ha soner gitar, a oa o paouez kuitaat ar strollad The Hollies e-kreiz 1968,
* Stephen Stills (1945-), kaner-sonaozer ha soner, ezel kozh eus ar strollad Buffalo Springfield, divodet e miz Mae 1968.

Diwezhatoc'hik e teuas ur pevarvet ezel — ar c'hanadian Neil Young — d'ober ar strollad anavazet-mat Crosby, Stills, Nash & Young.

## Roll an albomoù bet savet gant CSN
* 29 a viz Mae 1969 : *[[Crosby, Stills & Nash (albom)|Crosby, Stills & Nash]]*, Atlantic Records, enrollet e studio eus ar 26 a viz Mezheven 1968 d'an 3 a viz Ebrel 1969,
* 17 a viz Mezheven 1977 : *[[CSN]]*, Atlantic Records, enrollet e studio e 1976-1977,
* 8 a viz Kerzu 1980 : *[[Replay]]*, Atlantic Records, kendastumad,
* 21 a viz Mezheven 1982 (SUA) : *[[Daylight Again]]*, Atlantic Records, enrollet e studio e 1980-1981,
* 6 a viz Mezheven 1983 : *[[Allies]]*, Atlantic Records, enrollet war al leurenn,
* 26 a viz Mezheven 1990 : *[[Live It Up]]*, Atlantic Records, enrollet e studio eus ar 1añ a viz C'hwevrer 1986 d'ar 5 a viz C'hwevrer 1990,
* 2 a viz Kerzu 1991 : *[[Carry On]]*, Atlantic Records, kendastumad,
* 16 a viz Eost 1994 : *[[After the Storm]]*, Atlantic Records, enrollet e studio eus ar 27 a viz Genver d'ar 1añ a viz Gouere 1994,
* 15 a viz Mae 2005 : *[[Greatest Hits]]*, Atlantic Records, kendastumad,
* 2 a viz Mezheven 2009 : *[[Demos]]*, Rhino Records, kendastumad,
* 2 a viz Gouere 2012 : *[[CSN 2012]]*, Atlantic Records, enrollet war al leurenn.

## Notennoù ha daveennoù
Yvonne Breilly-Le Calvez

**Yvonne Breilly-Le Calvez**, ganet e Dirinonn (Kerne), a zo renerez ha blenierez kan ul laz-kanañ eus Naoned.

## He buhez
Skolaerez ha renerez skol eo bet. E 1965 he doa krouet ul laz-kanañ evit bugale. Ur wech aet war he leve he deus krouet unan evit an dud deuet: "Fa-Si-Nantes", deuet da vezañ "Anna Vreizh"" e 1992.

Sonaozourez eo ivez. Skrivet he deus (a-wechoù gant René Abjean) tonioù war testennoù bet savet gant Naig Rozmor, Antony L'Héritier, Xavier Grall, Job an Irien, Jeva Omnès pe Tugdual Kalvez...

C'hwec'h pladennig arc'hant zo bet enrollet gant he laz-kanañ.

## Enorioù
*Marc'hegez Urzh ar "Palmes Académiques" eo abaoe 1974. 
*Priz René Mouflard he deus bet e 1977. 
*Marc'hegez an "Ordre National du Mérite" eo abaoe 1981.
*Resevet he deus Kolier an Erminig e 2008.

## Mammennoù
*Lec'hienn al laz-kanañ https://web.archive.org/web/20160326042658/http://annavreizh.gwalarn.org/yvonne.html.

## Liammoù diavaez
*Poltred video Skol-Uhel ar Vro
Barycypraea teulerei

***Barycypraea teulerei*** a zo unan eus an daou spesad a vez renket er genad *[[Barycypraea]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WORMS*. Ur spesad kregin boutin a-walc'h a vev en Oman an hini eo. 

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Cazenavette e 1846 dindan an anv genad Cypraea.
An anv 'teulerei' a zo bet roet en anv da Dr. Teulère, presidant a enor eu al Linnean Society of Bordeaux e Bourdel.

Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Barycypraea teulerei* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea teulerei* Cazenavette, 1846 anv an diskrivadenn hag hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Bernaya teulerei* (Cazenavette, 1846) anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav ha boutin a-walc'h eo an *Barycypraea teulerei*. Kavet e vezont e live ar mare war aod fankeg a-wechoù e-pad an deiz.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 40&nbsp;mm ha 52&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 33&nbsp;mm gour, pe ramz, betek 67&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Barycypraea fultoni]]* a zo ur spesad tost a-walc'h.
*[[Muracypraea mus]]* ur spesad eus Amerika ar c'hreiz gant tresadennoù ha livioù damheñvel.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvor Indez en Arabia ar reter e-kichen Oman.

## Skeudennoù

Barycypraea-03.jpg|Keñveriañ kostezoù ur *[[Barycypraea fultoni]]* gant ur *Barycypraea teulerei* 
Barycypraea-05.jpg|Keñveriañ diazoù ur *Barycypraea fultoni* gant ur *Barycypraea teulerei* 
Barycypraea teuleri.jpg|Kein un Hoc'hig-mor Teulere


## Notennoù ha daveennoù
Centro Atlético Fénix

**Centro Atlético Fénix** (anavezeteoc'h evel **Fénix**) zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 7 a viz Gouere 1916 e Capurro (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).

Er memes karter, e 1909, e oa bet ganet ur c'hleub, *Guaraní* an anv anezhañ, hag a oa aet da get buan a-walc'h (1913). C'hoant bras gant diazezerien **Fénix** da reiñ buhez dezhañ a-nevez o devoa dibabet envel anezhañ feniks, evel an evn mojennel a adc'han ingal diwar e ludu.

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Albivioletas*, *el Ave*, *La Máquina de Capurro*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Capurro.

## Titloù bet gounezet
* 1918 : kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay,
* 1942, 1949 : kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay,
* 1956, 1959, 1973, 1977, 1985, 2006-07, 2008-09 : kampion Segunda División Profesional de Uruguay,
* 2002, 2003 : kampion Liguilla Pre-Libertadores de América.

## C'hoarierien vrudet
Eduard Douwes Dekker

**Eduard Douwes Dekker** (2 a viz Meurzh 1820 – 19 a viz C'hwevrer 1887), anavezetoc’h evel **Multatuli**, a oa ur skrivagner nederlandek en deus tapet brud gant e romant flemmus, *[[Max Havelaar (romant)|Max Havelaar]]* (1860), ul levr hag a zispenne an trevadennerezh en Indez Nederlandat ar Reter (Indonezia bremañ).

## E vuhez
Ganet e oa bet Eduard Douwes Dekker en Amsterdam. Da 19 vloaz ez eas da labourat evel kargiad da Indez ar Reter a oa un drevadenn nederlandat da neuze. E 1856, pa oa 36, e roas e zilez eus e bost e Jawa, heuget o welet pegen garv e oa planedenn annezidi ar vro hag en em lakaat a reas da skrivañ a-enep an drevadennouriezh hag ar ouennelouriezh.

E 1860 e teuas e levr *[[Max Havelaar (romant)|Max Havelaar]]* er-maez, sinet gant e anv-pluenn **Multatuli** (savet diwar ar gerioù latin *multa tuli*, "douget em eus kalz" hag ivez "gouzañvet em eus kalz"), ha brud vras a zeuas dezhañ en Izelvroioù da gentañ hag e broioù all Europa goude. En e levr e konte buhez kalet kouerien inizi Indonezia dindan yev trevadennerien an Izelvroioù. En un eil embannadur (1875) e voe lakaet gantañ ouzhpenn notennoù ha disklêriadennoù. Ne voe troet e levr e galleg nemet e 1901 ha ne voe ket taolet nemeur a evezh outañ pa zeuas er-maez e Bro-C’hall.
Goude e romant kentañ e savas levrioù all, *"Minnebrieven"* ("Lizhiri karantez") e 1861, *"Ideën"* ("Soñjoù") embannet e meur a levrenn etre 1862 ha 1877, ha re all c'hoazh.

Div wech e voe dimezet. E 1875 ez eas da vevañ da Alamagn, da Wiesbaden da gentañ ha da Nieder-Ingelheim da c’houde. Eno e varvas d’an 19 a viz C’hwevrer 1887. An Nederlandad kentañ e voe o lakaat luduañ e relegoù.

Ur breur dezhañ, Jan Douwes Dekker, a oa tad-kozh da Ernest Douwes Dekker, un Nederlandad a gemeras perzh e stourm dieubidigezh Indonezia hag anavezet du-hont gant an anv Danudirja Setiabudi.

## Hêrezh
E miz Mezheven 2002 e voe anvet al levr *Max Havelaar* d’an oberenn nederlandek pouezusañ biskoazh gant Kevredigezh al Lennegezh Nederlandek (*Maatschappij der Nederlandse Letterkunde*).

An ti ma voe ganet Multatuli en Amsterdam (Korsjesportsteeg 20) zo deuet da vezañ ur mirdi en enor dezhañ, ma virer e levrioù, arrebeuri ha traoù all a oa bet dezhañ, hag e ludu.

Roet eo bet anv e romant d’ar gevredigezh Max Havelaar, savet evit kas war-raok ar c'henwerzh reizh ha deuet da vezañ ur gwir verk kenwerzhel.

## Liammoù diavaez
* Mirdi Multatuli 
*Multatuli en Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren 
*Multatuli el lec’hienn flandres-hollande.hautetfort
Llan-non

Meur a lec'h zo anvet **Llan-non** pe **Llannon** e Kembre :

*Llan-non (Ceredigion)
*Llan-non (Sir Gaerfyrddin)
Antoninus Pius

*Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus*, lesanvet **Antoninus Pius** (86-161) a oa un impalaer roman hag a renas eus 138 betek e varv e 161. 

## E vuhez
Ganet e oa e Lanuvium, d'an 19 a viz Du 86. Familh e dad Titus Aurelius Fulvus, konsul e 89 (aet da Anaon pa ne oa Antoninus nemet bugel yaouank), hag e dad-kozh Titus Aurelius Fulvus, koñsul suffect. war dro 70, koñsul e 85, a oa eus kêr Nemausus (Nimes hiziv). Arria Fadilla e oa e vamm. Prenet e voe douaroù en Italia gant e familh

Dimezet e oa da *Annia Galeria Faustina Senior*, pe Faustina Maior, merc'h da Rupilia Faustina, a oa c'hoar-gaer d'an impalaer Hadrian.

An impalaer Julian en deus lavaret diwar-benn Antoninus e oa un *heskenner greun kumin (cuminum)*, da lavarout e oa un den pizh.
Mervel a eure paket gant riv e *Lorium*, 18 km eus Roma, d'ar 7 a viz Meurzh 161, oajet a 71 vloaz.

## Labourioù
Antonin en eus laket war ar stern *Itinerarium provinciarum* (bet embannet gant G. Torin, 1512; Wesseling, Amsterdam, 1735; Parthey, Berlin, 1848)
### E Galia
Antonin a reas adsevel Narbona, bet distrujet gant tan. Kresket hag adaozet ivez hentoù bro Narbona
### E Breizh (-Veur)

E 142 e lakaas sevel moger Antoninus en Enez Vreizh, etre ar Firth of Forth hag ar stêr Clyde, en hanternoz da voger Hadrian eta, savet ugent vloaz a-raok, e 122.
## Levrioù
* M.N BOUILLET : *Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie*. Librairie L. Hachette et Cie. Paris. 1863.
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C*. Embannadurioù Errance. 1994
Antonin

**Antonin** zo un anv-bihan gallek, **Antonín** e tchekeg .

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin Antoninus

## Yezhoù all
*Antonino, en italianeg, evit ar baotred; Antonina, evit ar merc'hed; 

## Tud
* *Antonin*, pe Antoninus Pius, impalaer roman
*Antonin Artaud, skrivagner gall
*Antonín Dvořák, sonaozer tchek
*Antonín Kasper, Jr, marc'htaner tchek
*Antonin Magne, marc'hhouarner gall
*Antonín Zápotocký, politikour tchek

## Pennadoù kar
* Anton
* Antoninus
* Antonine
* Antonini
Naria (genad)

**Naria** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez **Word Register of Marine species WORMS**.

## Taksonomiezh
Ar genad *Naria* a zo bet diskrivet gant Broderip e 1837.

## Spesadoù
Daou spesad a zo bet renket er genad-mañ :

* Spesad *[[Naria irrorata]]* (Gray, 1828) a vez kavet e Polinesia Gall er Meurvor Habask.
* Spesad *[[Naria ostergaardi]]* (Dall, 1921) a vez kavet en Hawaii er Meurvor Habask.

## Notennoù ha daveennoù
John Connolly

**John Connolly**, bet ganet d'an 31 a viz Mae 1968 e Dulenn (Iwerzhon) a zo ur skrivagner romantoù polis.

Brudet-mat eo an heuliad romantoù savet diwar enklaskoù an igounier Charlie Parker.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ar skrivagner
Naria ostergaardi

***Naria ostergaardi*** a zo unan eus an daou spesad a vez renket er genad *[[Naria (genad)|Naria]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WORMS*. Ur spesad kregin ral eus Hawaii an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Dall e 1921 dindan an anv genad Cypraea.

Dont a ra an anv **ostergaardi** eus J.M. Ostergaard skiantour war ar blotviled eus Hawaï en deus diskrivet ar spesad (dindan un anv a zo aet da get).

Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Naria ostergaardi* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget egile:

* *Cypraea pacifica* Ostergaard, 1920 anv an diskrivadenn aet da get
* *Erosaria ostergaardi * (Dall, 1921) anv aet da get evit poent

## Bevoniezh
Kregin brav ha bihan eo an *Naria ostergaardi *. Kavet e vezont er mor don dastumet gant dragourioù etre 50 m ha 150 m donder war distrujoù. Nebeut re a zo bet kavet gant splujerien etre 25 ha 45 m donder dindan bloc'hadoù korailh distaget.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 16 ha 22&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 24&nbsp;mm gour, pe ramz, betek 10mm.

## Gwelout ivez
*[[Naria irrorata]]* spesad all ar genad,

*[[Erosaria boivinii]]*, *[[Erosaria cernica]]*, daou spesad gant tresadennoù ha livioù damheñvel.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo lec'hel-tre nemet en Inizi Hawaii er Meurvor Habask

## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Racing Club Asociación Civil

**Racing Club Asociación Civil** (anavezet evel **Racing Clug de Avellaneda**, **Racing Club** pe **Racing** ivez) zo ur c'hleub mell-droad arc'hantinat bet krouet d'ar 25 a viz Meurzh 1903 en Avellaneda.

Lesanvet eo bet ar c'hleub *La Academia*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Presidente Perón.

## C'hoarierien vrudet
Club Plaza Colonia de Deportes

**Club Plaza Colonia de Deportes** (pell anavezetoc'h evel **Plaza Colonia** pe **Plaza** ivez) zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'an 22 a viz Ebrel 1917 e Colonia del Sacramento (Uruguay).

Lesanvet eo bet ar c'hleub *Albiverdes* ha *Patas blancas*.

C'hoari a ra e grogadoù e Campus Municipal Profesor Alberto Suppici.

## C'hoarierien vrudet
Kea (enez)

**Kea** (skrivet Κέα e henc'hresianeg), anavet ivez evel **Gia** pe *Tzia* ( Τζια), *Zea*, ha **Keos** ( Κέως) en Henamzer, zo un enezenn eus Gres, e Mor Egea, en Enezeg ar C'hikladez.
Central Español Fútbol Club

**Central Español Fútbol Club** (anavezetoc'h evel **Central Español**) zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 5 a viz Genver 1905 e Palermo (unan eus karterioù Montevideo, (Uruguay)). Kendeuzet e voe Solís Bochas ha Soriano Polideportivo d'ober **Central Español** nevez-flamm.

Lesanvet eo bet ar c'hleub *La roja del Palermo* ha *Palermitanos*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Palermo.

## Titloù bet gounezet
* 1928 : kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay,
* 1944 : kampion Torneo Competencia,
* 1961, 1983, 2011-12 : kampion Segunda División Profesional de Uruguay,
* 1984 : kampion Primera División de Uruguay.

## C'hoarierien vrudet
Kain hag Abel

**Kain hag Abel** (en hebreeg הֶבֶל ,קַיִן Qayin, Hevel) a oa mibien Adam hag Eva, e liorzh Eden, pe Baradoz an Douar, e Levr ar C'heneliezh.

**Kain**, o mab kentañ, a oa labourer-douar. **Abel**, o eil mab, a oa mesaer, ha lazhet e voe gant e vreur. Kain a oa an den kentañ ganet eus gouenn an dud, hag Abel an den kentañ a varvas.

## Kain, kantreer

Kondaonet e voe Kain gant Doue da gantren war an douar. Eno e vefe gwrizienn ar Boudedeo.
Demofon

**Demofon** a zo anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh:
* **[[Demofon mab Theseüs]]**, roue mojennel Aten ;
* **[[Demofon mab Keleos]]**, a voe savet en Eleusis gant an doueez Demeter.
Sonny and Cher

**Sonny an Cher** a oa un daouad stadunanat krouet e 1963 gant ar ganourez Cher hag he gwaz Sonny Bono dindan anv Caesar and Cleo da gentañ-penn.

Dindan anv **Sonny and Cher** e rejont berzh bras kerkent ha miz Gouere 1965 gant o c'hanaouenn *[[I Got You Babe]]*. Heuliet e voe gant kanaouennoù ken brudet all : *[[Baby Don't Go]]* (miz Gwengolo 1965), *[[Little Man]]* (1966) ha, dreist-holl, *[[The Beat Goes On]]* (1967).

Mont a reas Cher gant he hent hec'h-unan-penn da vat goude bezañ torret he nask diouzh Sonny e miz Mezheven 1975.

Aet e oa Sonny Bono da Anaon d'ar 5 a viz Genver 1998 e South Lake Tahoe (Kalifornia, Stadoù Unanet Amerika) war-lerc'h ur gwallzarvoud ski.
Hanau

**Hanau** zo ur gêr eus Alamagn, e Hessen, war lez ar stêr Main. E dibenn 2012 e oa poblet gant 88 834 a annezidi, ar pezh a rae anezhi ar c’hwec’hvet kêr vrasañ e Hessen. Tost eo da gêr Frankfurt am Main, er reter dezhi.

Brudet eo Hanau abalamour ma oa ganet ar baotred Grimm enni. Ur gêr gozh eo, savet e kember ar stêrioù Kinzig ha Main. Distrujet e oa bet ul lodenn vat anezhi e dibenn an Eil Brezel-bed avat.

## Kêrioù gevellet
*
*
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr Hanau
Kopreüs

**Kopreüs** (Κοπρεύς) (*Kopreas*, Κοπρέας, e gresianeg a vremañ), a oa eontr d'ar roue Eurystheüs hag embanner, e mojennoù Hellaz kozh. Eñ an hini a gemennas Daouzek trevell Herakles. 

Un den vil e ene e oa, ha dont a rafe e anv eus ar ger κόπρος/kopros, kaoc'h.

Lavaret e veze e oa eus Elis, mab da Belops, hag Hippodameia. Tec'het e oa eus Elis rak eno en devoa lazhet ur gwaz anvet Ifitos, da vont da v-Mykene, met gwalc'het eus e dorfed e oa bet gant Eurystheüs. Ur mab en devoa, anvet Perifetes, meneget e anv en *[[Ilias]]*.

## Notennoù
Patrick Malrieu

**Patrick Malrieu**, ganet d'an 31 a viz Meurzh 1945 en Amboise (Indre-et-Loire) en ur familh stourmerien vreizhat divroet ha marvet e Landevenneg d'an 9 a viz Genver 2019, eo krouer ha kentañ prezidant Dastum.

## Buhez ha micher
Goude e vachelourizh e Pariz ez eas da studiañ an arzoù pleustrek en École Estienne.

Goude e amzer soudard e labouras e ti-moullañ Brodard et Taupin e La Flèche (Sarthe). Bez' e voe e-pad dek vloaz rener teknikel Ti-Moullañ Kastellaodren e Kastellaodren.

Goude ur bloavezh e ti Oberthur e Roazhon e voe degemeret e bodad Ouest-France e 1983. E karg eus moullañ ar c'helaouennoù sizhuniek e oa (embregerezh Publihebdos).

Eus 1999 da 2004 e voe rener ti-moullañ "Impram" e Lannuon ha, war memes tro, hini ar gelaouenn sizhuniek *[[Le Trégor]]*.

## Stourmer sevenadurel
Ezel eo bet eus meur a gelc'h keltiek e Pariz pa oa bugel. Kregiñ a reas abred da zeskiñ seniñ gant ar binioù bras. Da 18 vloaz e kemeras perzh e krouidigezh Bagad Pariz.

Daremprediñ a reas Kêr Vreizh. Eno en deus desket brezhoneg. Pitilh gant sonerezh hengounel Breizh eo deuet da vezañ.

Adalek 1967 e krogas da zastum kanennoù hengounel e brezhoneg.

E 1972 e krouas ar gevredigezh Dastum evit gwellaat an doareoù da zastum ha da virout ar glad dre gomz (ouzhpenn  bet dastumet). Ar c'hentañ prezidant e voe. Goude e voe ledanaet tachenn ar gevredigezh war-du ar c'hontadennoù e brezhoneg hag ar glad dre gomz e gallaoueg. Prezidant eo bet betek 1996.

Navet e voe war listenn *Peuple Breton, Peuple d'Europe* en Il-ha-Gwilen e 1992 da geñver an dilennadegoù evit ar C'huzul Rannvro).

Degemeret e voe da zoktor e Skol-veur Roazhon 2 e 1998 gant un dezenn c'hallek a-zivout kanaouennoù-pobl Breizh.

Etre 2003 ha 2009 e voe prezidant ar gevredigezh Kuzul Sevenadurel Breizh.

Dilennet e oa bet da brezidant Skol-Uhel ar Vro e miz Ebrel 2011 war-lerc'h Bernard Delhaye. E-kerzh bodadeg veur ar 1añ a viz Here 2011 e kinnigas d'ar gevredigezh kendelc'her daoust da zigresk skoazell arc'hant ar C'huzul Rannvro a gase da zic'hoprañ an holl implijidi.

Kemeret en deus kalz perzh e Kevredigezh Mignoned Bernard de Parades.

Resevet en doa Kolier an Erminig e 1999. Kañseller Urzh an Erminig eo bet.

## Oberennoù
* *Qui veut faire l’ange fait la bête : De la « gwerz » bretonne de Yann Girin à la légende hagiographique et au mythe*, Skol-veur Roazhon, CRBC, Travaux d'Investigation et de Recherche, 2010
* *La chanson populaire de tradition orale en langue bretonne : contribution à l’établissement d’un catalogue*, Skol-veur Roazhon 2 Breizh-Uhel, 1998
* *Histoire de la chanson populaire bretonne*, Dastum-Skol, 1983.

### Gant tud all
* *Matilin an Dall : naissance d’un mythe*, Les Amis de Bernard de Parades, 2003
* *Dictionnaire du patrimoine breton*, renet gant Alain Croix ha Jean-Yves Veillard, Éditions Apogée, 2000
* *La Bretagne*, renet gant Yann Brekilien, Les Éditions d’Organisation, 1982

## Mammennoù
* *Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXe siècles* gant Lionel Henry, Yoran Embanner, 2013

## Daveoù ha notennoù
Huw Jones (Sain)

**Huw Jones** zo ur c'haner kembraek eus ar bloavezhioù 1970, savet gantañ ar gompagnunezh Sain.

## Liamm
* Huw Jones, e lec'hienn BBC Cmru