open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Palmer e Breizh

***Palmer e Breizh*** (*[[Palmer en Bretagne]]*) a zo unan eus avanturioù Jack Palmer, un dudenn bet krouet gant René Pétillon. Un enklasker prevez genaouek eo Jack Palmer. Ne seblant morse kompren kalz tra...

Ganet eo bet René Pétillon d'an 12 a viz Kerzu 1945 e Lesneven. Un treser brudet evit e fent flemmus eo. Tresañ a ra evit ar gelaouenn "Le Canard enchaîné" abaoe 1993. Savet en deus istorioù ar rummad "Le Baron noir" bet treset gant Yves Got. 

Embannet ez eus bet 14 albom avanturioù Jack Palmer e ti Glénat. En o zouez "L'enquête Corse" a voe danvez ur film. Kavout a reer daou levr bet embannet gant Dargaud (*Enquête au paradis* ha *Palmer en Bretagne*). 

*Palmer e Breizh* a zo bet lakaet e brezhoneg gant Herve Lossec hag embannet gant Dargaud e 2014.
Gavr (steredeg)

Ar **C'havr** (*Capricornus*, berraet e *Cap*) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Steredennoù heverkañ
*Gredi / *α Cap*
*Dabih / *β Cap*
*Algiedi / *δ Cap*

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Skuilher-dour (steredeg)

Ar **Skuilher-dour** (*Aquarius*, berraet en *Aqr*) zo ur steredeg eus ar Zodiak.

## Traoù oabl
*Nivlennad an Droellenn
*Nivlennad Sadorn
Caldwell 7

**Caldwell 7**, anavezet ivez evel **NGC 2403**, zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet war-dro 8 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Jirafenn.
Llwydcoed

**Llwydcoed** zo ur gêriadenn vihan e traoñienn Cwm Cynon, tost da gêr Aberdâr, e kontelezh Rhondda Cynon Taf, e kreisteiz Kembre. Ul lec'h brudet eo bet Llwydcoed abalamour ma oa eno e oa labouradegoù houarn an draoñienn, digoret e 1800. Un hent-houarn zo c'hoazh hag a dremen dre Llwydcoed da gas glaou eztennet e mengleuz Hirwaun.

Eus Llwydcoed eo genidik an aktour Ioan Gruffudd, kembraeger ha deuet da vezañ brudet er bed a-bezh.
Bistolida owenii

***Bistolida owenii*** a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad *[[Bistolida]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral a-walc'h eo hag a vev e mervent Meurvor Indez, e reter Afrika, er c'horal, etre an aod vev ha tro-dro 100 m donder.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Gray, e levr G. B. Sowerby I e 1832 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.

Roet eo bet an anv *owenii* en enor da *Hugh Owen*, dastumer a vro Saoz.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Bistolida owenii* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea owenii* J.E. Gray in G. B. Sowerby I, 1832 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.
* *Blasicrura owenii*  (J.E. Gray in G. B. Sowerby I, 1832) 
* *Cypraea oweni [sic] * dre fazi

## Isspesadoù
Daou isspesad a zo bet diskrivet :

* *Bistolida owenii owenii* (J.E. Gray in G. B. Sowerby, 1832)
* *Bistolida owenii menkeana* (Deshayes, 1863) (nomen dubium= anv o vezañ studiet ha gwelet evel faoz)

Daou isspesad all a zo bet renket e spesadoù nevez :

* *Bistolida owenii piae* Lorenz & Chiapponi, 2005=*[[Bistolida piae]]* Lorenz & Chiapponi, 2005
* *Bistolida owenii vasta* Schilder & Schilder, 1938 =*[[Bistolida vasta]]*Schilder & Schilder, 1938

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h eo an *Bistolida owenii*. Kavet e vezont e mervent ar meurvor Indez, e reter Afrika, er c'houral, etre an aod vev ha tro-dro 100 m donder an hini eo.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 12&nbsp;mm ha 16&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 8&nbsp;mm pe ramz, betek 20&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Bistolida ursellus]]*, *[[Bistolida hirundo]]*, *[[Bistolida kieneri]]* tri spesad all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e mervent ar Meurvor Indez, e reter Afrika.

## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Abd al-Rahman Sanchuelo

**Abd al-Rahman Sanchuelo** a oa vizir. Mab e oa da Almanzor. 

Ganet e oa entre 983 ha 986. Mab e oa da ibn *Abi Amir al-Mansur*, pe *el [[Almanzor]]* ar c'hronikoù kristen, ha da Abda, anv arabek ur pried d'an tiern amirí, ur verc'h da Sancho Garcés II Pamplona ha da Urraca Fernández. Hervez a veze kontet e oa ken heñvel ouzh e dad-kozh ma voe lesanvet **Sanchuelo**, da lavarout eo Sanchig.

## Notennoù
* E. Lévi-Provençal: ´*Abd al-Rahman b. Muhammad b. Abi Amir Sanchuelo*, in: *[[Encyclopaedia of Islam]]*. Second edition, vol. 1 (1960), p.&nbsp;84.
J'attendrai... (kanaouenn gant Rina Ketty)

***J'attendrai...*** (*Gortoz a rin...* e brezhoneg) zo ur ganaouenn c'hallek krouet an ton anezhi gant ar sonaozour italian Dino Olivieri e 1937, *[[Tornerai]]* he zitl da gentañ-penn. Kentañ gerioù anezhi bet savet gant Nino Rastelli a voe azasaet gant Louis Poterat diwezhatoc'hik.

Gant Rina Ketty e voe kanet hag enrollet (Pladenn Pathé - n° PA 1477 - 1938) evit ar wech kentañ e 1938, en ur zegas brud d'ar ganourez c'hall.

En abeg d'he fozioù melkonius (*"J'attendrai, le jour et la nuit, j'attendrai toujours, ton retour."* - "Gortoz a rin, noz-deiz, atav e c'hortozin, ma vi distro" ) e reas berzh bras ar ganaouenn e-pad an Eil Brezel-bed, ur prantad ma c'hortoze hogos an holl diegezhioù distro un den karet aet d'an emgann d'un tu bennak.

Tri bloaz ha daou-ugent diwezhatoc'h e voe tu d'he c'hlevet c'hoazh, er film *[[Das Boot (film, 1981)|Das Boot]]* sevenet e 1981 gant ar filmaozour alaman Wolfgang Petersen.

## Arzourien all
Adkanet eo bet gant Tino Rossi ha Jean Sablon peurgetket. Gant Dalida e oa bet adroet buhez da ***J'attendrai...*** e 1975, disco he doare penn-da-benn.

E 1966 e oa deuet e-maez ur ganaouenn all *[[J'attendrai (kanaouenn Claude François)|J'attendrai]]* hec'h anv ivez : disheñvel-mik e oa diouzh hini Rina Ketty dre ma oa bet azasaet evit Claude François diwar *[[Reach Out I'll Be There]]* gant Four Tops.
Bistolida stolida

***Bistolida stolida*** a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad *[[Bistolida]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin boutin a-walc'h eo, hag a vev e Meurvor Indez hag er Meurvor Habask dindan pennoù koral bras ha tammoù koral marv, eus an aod bev betek 25 m donder.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Bistolida stolida* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea stolida* Linnaeus, 1758 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.
* *Blasicrura stolida * (Linnaeus, 1758) anv aet da get.

## Isspesadoù
Meur a isspesad a zo bet diskrivet :

* *Bistolida stolida stolida* Linnaeus, 1758
* *Bistolida stolida brianoi * Lorenz, 2002
* *Bistolida stolida clavicola * Lorenz, 1998
* *Bistolida stolida crossei*  (Marie, 1869)
* *Bistolida stolida rubiginosa*  (Gmelin, 1791)
* *Bistolida stolida salaryensis*  Bozzetti, 2008
* *Bistolida stolida uvongoensis*  Massier, 2004
* *Bistolida stolida kwajaleinensis * (Martin & Senders, 1983) (taxon inquirendum= isspesad o vezañ studiet)

## Bevoniezh
Kregin brav ha boutin a-walc'h a vev dindan pennoù koural bras ha tammoù koral marv, eus an aod bev betek 25 m donder an hini eo. eo an *Bistolida stolida*.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 23&nbsp;mm ha 30&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 15&nbsp;mm pe ramz, betek 36&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Bistolida brevidentata]]*, *[[Bistolida diauges]]*, *[[Bistolida erythraeensis]]* tri spesad all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Meurvor Indez hag er Meurvor Habask.

## Skeudennoù


File:Cypraea_stolida_-_Philippines-7.JPG|kostez ur grogenn eus Filipinez
File:Cypraea_stolida.jpg|daou gostez ur *Bistolida stolida*
File:Cypraea_stolida_-_Philippines-2.JPG|kostez ur grogenn eus Filipinez


## Notennoù ha daveennoù
Bistolida ursellus

***Bistolida ursellus*** a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad *[[Bistolida]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin divoutin a vev e reter Meurvor Indez hag e kornôg ar Meurvor Habask er c'horal dindan nebeut metroù donder an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Gmelin e 1791 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Bistolida ursellus* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea ursellus * Gmelin, 1791 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.
* *Cypraea coffea * G. B. Sowerby II, 1870 anv aet da get.

## Isspesadoù

Daou isspesad a zo bet diskrivet :

* *Bistolida ursellus amoeba*  Schilder & Schilder, 1938
* *Bistolida ursellus ursellus*  (Gmelin, 1791)

## Bevoniezh
Kregin brav ha divoutin a vev er c'houral dindan nebeut metroù donder an hini eo.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 10&nbsp;mm ha 16&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 6&nbsp;mm pe ramz, betek 20&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Bistolida hirundo]]*, *[[Bistolida kieneri]]*, *[[Bistolida owenii]]* tri spesad all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e reter ar Meurvor Indez hag e kornôg ar Meurvor Habask.

## Skeudennoù


File:Bistolida ursellus 01.JPG|Kostezioù disheñvel ur grogenn *Bistolida ursellus* eus Thailand



## Notennoù ha daveennoù
Gabriela B.

Kontañ a ra **Gabriela B.** istor ur spierez, Gabriela Baudriand, o labourat evit Napoleon. Prantadoù 'zo a dremen e Breizh ha kavout a reer Jorj Kadoudal d'ur mare 'zo. Savet eo bet an istor gant Dominique Robet, an tresañ hag al livañ a zo gant Alain Robet, ar brezhoneg a zo gant Alan Monfort. Embannet eo bet al levr gant Yoran Embanner e 2009.
Galaksioù ar Mourrennoù

**Galaksioù ar Mourrennoù**, anavezet ivez evel **NGC 4038/NGC 4039**, zo ur re c'halaksioù hag a vez kavet war-dro 45 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg ar Vran.

## An anv
Anvet int evel-se dre ma tennont da vourrennoù hir un amprevan.
Rouaned ar Sueved

Ar Sueved o devoa savet ur rouantelezh e proviñs roman Gallaecia. Ar c'hentañ roue e oa Hermerico, a voe roet dezhañ gouarnerezh ar broviñs e 409. *Galliciense Regnum*, a skrivas Gregor Teurgn e dibenn ar VIvet kantved eus kentañ Rouantelezh Galiza savet gant ar rouaned-se, a deuas da vout katolik.

## Rouaned kentañ ([[409]]-[[456]])
* 409-438: Hermerig (*Hermerico* e galizeg).
* 438-448: Requila.
* 448-456: Requiario. Trec'het gant ar roue Vizigot Teodorig II.

## Brezel diabarzh ([[456]]-[[469]])
* Frantán (456-457). A renas er c'hreisteiz.
* Aguiúlfo (456-457). A renas en hanternoz.
* Maldras (457-459) 
* Frumario (459-463)
* Requimundo (459-463)
* Remismundo (459-469), a adunanas ar rouantelezh e 463. 

## Marevezh teñval ([[469]]-[[550]])
*Hermenerico
*Veremundo
*Teodemundo

;Marevezh diwezhañ (550-585)
*Carriarico (550-559) 
*Teodomiro (559-570) 
*Miro pe Mirón (570-583) 
*Eborico (pe Eurico) (583-584) 
*Andeca (584-585)
*Malarico (585), tiern a enebas ouzh Leovixildo hag a voe faezhet.

#### Fin Rouantelezh ar Sueved
Er bloaz 585 e teuas ar roue vizigot Leovixildo betek Galicia war zigarez diskar Andeca hag adlakaat Eborico da roue, hogen ur wech staliet er vro setu Leovixildo o kemer ar gurunenn hag echu e voe gant rouantelezh ar Sueved e rouantelezh Galiza.

## Pennadoù kar
*Sueved
*Vizigoted
*Rouantelezh swebat Galiza

### Liammoù all
* Rouaned ar Sueved e  Galiza, gant Benito Vicetto
*Film e galizeg: .
Dalida

**Dalida**, bet ganet **Iolanda Cristina Gigliotti** d'ar 17 a viz Genver 1933 e Kaero (kêr-benn Rouantelezh Egipt d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Mae 1987 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un aktourez hag ur ganourez (eus 1954 betek 1987).

Ganet e oa hi en ur familh Italianed staliet en Egipt. Dibabaet e oa bet evel Miss Egipt e 1954.

## Marv
E nozvezh an 2 a viz Mae 1987en emlazhas Dalida dre lonkañ barbiturik. Un notenn emlazh a zo bet adkavet hag a embann e galleg, "*La vie m'est insupportable... Pardonnez-moi*.". Beziet eo bet Dalida e Bered Montmartre.

## He filmoù er sinema
* 1955 : *[[Le Masque de Toutankhamon]]* gant Marco de Gastyne,
* 1955 : *[[Sigarah wa kas]]* gant Niazi Mostafa,
* 1958 : *[[Rapt au Deuxième Bureau]]* gant Jean Stelli,
* 1959 : *[[Brigade des mœurs]]* gant Maurice Boutel,
* 1961 : *[[Che femmina!! e... che dollari!]]* gant Giorgio Simonelli,
* 1963 : *[[L'Inconnue de Hong Kong]]* gant Jacques Poitrenaud,
* 1965 : *[[Menage all'italiana]]* gant Franco Indovina,
* 1968 : *[[Io ti amo]]* gant Antonio Margheriti,
* 1977 : *[[Comme sur des roulettes]]* gant Nina Companeez,
* 1986 : *[[Le Sixième Jour]]* (Al-yawm al-Sadis) gant Youssef Chahine.
## Liammoù diavaez
* Dalida war IMDb
Kalifiezh Córdoba

**Kalifiezh Córdoba** (en arabeg: خلافة قرطبة , Khilāfat Qurṭuba), pe **kalifiezh ar c'hornôg**, a oa ur rouantelezh vuzulman savet e kreisteiz ha reter ledenez Iberia, savet gant Abd-al-Rahman III en 929. Kêr Córdoba e oa ar gêr-benn. Ganti e voe lakaet fin d'an emiriezh dizalc'h savet gant Abd-al-Rahman Iañ en 756.
Padout a reas Kalifiezh Córdoba betek 1031, pa voe diskaret ha pa'z eas e tammoù, pe e rouantelezhioù, anvet taifaoù.

**Kalifiezh ar c'hornôg** a vez lavaret eus Kalifiezh Córdoba, e dalc'h an Omeyaded, pe Omeyaded Córdoba, hag a zalc'he ouzhpenn 80 % eus ledenez Iberia. E-keit se e oa kalifiezh ar reter, pe kalifiezh Bagdad, e dalc'h an Abbassided, en amzer-hont ma oa ar sevenadur islamek en e varr uhelañ.

## Pennad kar
*Taifa Córdoba
Taifa Alpuente

**Taifa Alpuente** pe ** Al-Būnt** pe **Al-Sahla**, a oa un taifa e Ledenez Iberia e dibenn kalifiezh Córdoba en adalek 1010.

Savet e voe en 1018, en Alpuente, a zo hiriv ur gumun eus komark ar Serranos e proviñs Valencia. Da gentañ e oa un drevadennig Berbered, ar Banu Qasim (pe Banū Qāsim), a renas adalek 1009 betek 1104-1107, pa voe aloubet gant an Almoravided en 1103 . Staget e voe ouzh taifa Valencia en 1145.

En 1172 e kouezhas dindan beli an Almohaded, hag en 1229 e voe staget ouzh taifa Murcia .
En 1238 e voe aloubet gant Jaime Iañ Aragon ha staget ouzh rouantelezh Valencia.

## Renerien
### Tierniezh Qasimid
*'Abd Allah Iañ: c. 1009–1030
*Muhammad Iañ Yumn ad-Dawla: 1030–1042
*Ahmad b Muhammad 'Izz (o Adud) al-Dawla: 1042–1043
*Muhammad II: 1043
*'Abd Allah II: 1043–c. 1106

## Kartennoù

Taifas.svg|An taifaoù en 1031
Reinos de Taifas en 1080.svg|An taifaoù e 1080
Taifa de Zaragoza 1080.png|Kresk Taifa Zaragoza


## Liammoù diavaez
* A-zivout taifa Alpuente
* Maen-bez ur roue eus Taifa Alpuente.
*  Abdallah ibn Qasim al-Fihri, Roue taifa Alpuente.
Taifa Badajoz

**Taifa Badajoz** a oa un taifa, pe rouantelezh arab, en Al-Andalus, e mervent ledenez Iberia, er Grennamzer, en-dro da gêr Badajoz (Batalyaws بطليوس).

Evel an taifaoù all e voe savet pa gouezhas kalifiezh Córdoba en he foull, war-dro dibenn an  ha deroù an . Meur a wech e voe aloubet, gant ar rouaned amezek, an Almoravided hag an Almohaded tro ha tro (evel ar rouantelezhioù amezek), Portugal, hag a-benn ar fin gant León ha Castilla.
Nivlennad an Toud

**Nivlennad an [[Toud]]**, anvet ivez **M97** pe **NGC 3597**, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar C'harr-kamm Bras.
Nivlennad ar Valafenn (Naeretaer)

:*Evit an nivlennadoù all anvet "Nivlennad ar Valafenn", gwelet *'amañ**.''
<HR noShade>


**Nivlennad ar Valafenn*', anvet ivez *Minkowski 2-9* pe *Twin Jet Nebula'', zo un nivlennad lec'hiet e steredeg an Naeretaer.
Nivlennad an Droellenn

**Nivlennad an Droellenn**, anvet ivez **NGC 7293**, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Skuilher-dour. Lesanvet e vez "lagad Doue" a-wechoù, pe "lagad Sauron".
Edicions Bromera

An **Edicions Bromera** zo un ti-embann katalanek, diazezet en Alzira, gant Josep Gregori e miz Genver 1986. Kentañ taol-berzh an embanner a voe graet gant ur romant evit ar yaouankiz *L'últim roder*, diwar bluenn Josep Franco.

Deuet eo Bromera da vezañ brasañ ti-embann ar Pais Valencia. Ur mil titl bennak zo er c'hatalog, darn skrivet war-eeun e katalaneg València, darn troet – e-barzh un 30 dastumad, lennegezh vugale ha levrioù evit tud bras, barzhoniezh koulz ha romantoù pe c'hoariva. 

## Notennoù
Emirelezh Valencia

**Emirelezh Valencia** pe **taifa Valencia ** (pe *taifa de Balansiya*) a oa un taifa, pe rouantelezh vuzulman, krouet en-dro da València e dibenn marevezh Kalifiezh Córdoba en 1010. Padout a reas betek 1238, pa voe aloubet gant Jaime Iañ a grouas neuze Rouantelezh Valencia.

## Istor

### El Cid
**Gwelout ar pennad [[El Cid]].*
E dibenn an XIvet kantved e voe savet ur rouantelezh kristen berbad en taifa gant ar brezelour kristen El Cid. En 1094, eo e kemeras Rodrigo Díaz de Vivar, el Cid, kêr Valencia ma savas enni e rouantelezh, a oa graet, en ofisiel, en anv roue Kastilha. Ne badas ket pell avat, rak e Gouhere 1099 e varvas El Cid. E bried Ximena a stourmas ouzh an almoravided gant skoazell he mab-kaer Ramon Berenguer III, kont Barcelona.
Nozvezh Wadek

**Nozvezh Wadek** (*Noite Sangrenta* e portugaleg) a vez graet eus an darvoudoù feuls a c'hoarvezas e Lisboa (kêr-benn Portugal) en nozvezh an 19 a viz Here 1921.

Abaoe ar 5 a viz Here 1910 e oa Kentañ Republik Portugal o ren war ar vro. Distabil a-walc'h e oa ar renad ma'z eas an traoù war washaat goude ar Brezel-bed kentañ : tri gouarnamant warn-ugent entre 1920 ha 1926 ! Dilennet e oa bet António José de Almeida da brezidant d'ar 6 a viz Eost 1919 hag e penn ar gouarnamant en devoa anvet ar milour Liberato Pinto d'an 30 a viz Du 1920 (ha ministr an Diabarzh, ar Verdeadurezh hag an Arc'hant war un dro, kement hag ober).

Ne badas ket gwall bell e gefridi dre ma tilezas e holl gargoù d'an 2 a viz Meurzh 1921, hag eñ erlec'hiet gant Bernardino Machado. Nebeut amzer war-lerc'h e kollas e garg a gomandant strollad-meur ar Guarda Nacional Republicana (GNR) ivez, bet rebechet e zisentidigezh ouzh ar gouarnamant nevez dezhañ kement hag e rendaeloù ouzh ar politikerezh anezhañ. Kondaonet e voe da vezañ toullbac'het ur bloavezh-pad ha kadarnaet ar c'hastiz d'an 21 a viz Gwengolo.

Ne voe ket ar c'horonal Manuel Maria Coelho evit gouzañv muioc'h hag a-gevret gant ofiserien 'zo eus ar GNR — Camilo de Oliveira ha Cortês dos Santos — hag ar c'habiten korvetenn Procópio de Freitas e roas lañs d'an emsavadeg d'an 19 a viz Here da noz. Skrapet ha kaset da Arsanailh Lisboa e voe muntret eno António Granjo, bet e penn ar gouarnamant (21 a viz Genver-8 a viz Meurzh ha 19 a viz Gouere-20 a viz Du 1920). War-bouez ur gamionetenn hag a dreuzas nozvezh Lisboa e voe skrapet ha drouklazhet pennoù bras all, en o zouez :
* ar c'homandant José Carlos da Maia, bet ministr ar Verdeadurezh e-pad tri mizvezh e 1918,
* ar c'horonal Botelho de Vasconcelos,
* ar c'homandant Machado Santos, bet ur roll pouezus en taol-stad aozet gant Strollad Republikan Portugal d'ar 5 a viz Here 1910.

Anvet e voe Manuel Maria Coelho e penn ar gouarnamant, ur garg ha ne zeuas a-benn da zerc'hel nemet betek ar 5 a viz Du 1921 ! Padal, ne zistroas ket ar peoc'h er vro ha chom a reas bev-mat an difreterezh enni, o tiougan bloavezhioù diwezhañ Kentañ Republik Portugal...
Nivlennad ar Valafenn

**Nivlennad ar Valafenn** a c'hall bezañ:
*Nivlennad ar Valafenn (Krug), pe *NGC 6302*, un nivlennad e steredeg ar Grug
*Nivlennad ar Valafenn (Naeretaer), pe *Minkowski 2-9* pe *M2-9*, un nivlennad e steredeg an Naeretaer
*Nivlennad ar Valafenn (Unkorneg), pe *NGC 2346*, un nivlennad e steredeg an Unkorneg
Vouillé

** Vouillé** zo un anv-lec'h gallek.

## Kumunioù gall
* Vouillé (Deux-Sèvres), 
* Vouillé (Vienne), 
* Vouillé-les-Marais, e Vendée

## Istor
* Emgann Vouillé.
Emgann Vouillé

En **emgann [[Vouillé (Vienne)|Vouillé]]** en 507 e voe trec'het ar Vizigoted ha lazhet o roue Alarig II gant arme Franked ar roue Hlodwig Iañ. Neuze-se e voe echu gant ren ar Vizigoted war Akitania.

## An emgann

En nevezamzer 507 e kerzhas arme ar roue frank Hlodwig Iañ, renet gantañ ha gant e vab henañ Teodorig, hag e treuzjont ar stêr Liger etrezek Poitiers. Arme ar Vizigoted renet gant ar roue Alarig II a deue eus ar c'hreisteiz gant ar spi da herezl o enebourien ha da gaout skoazell digant an Ostrogoted Italia, met ar re-se o doa d'ober eno gant arme Bizantion, broudet marteze gant ar roue frank.

## Goude an emgann
Goude trec'h Hlodwig Iañ en Emgann Vouillé ]] e voe mestr ar Franked   war an darn vrasañ eus Galia. Ur pennadig goude e tilezo Hlodwig ar baganiezh da zibab badeziant ar gatoliked.
Yakari

**Yakari** a zo ur rummad istorioù bet krouet gant Derib ha Job evit ar vugale. Kontañ a reont troioù-kaer ur Siou bihan eus plaenennoù Amerika an Norzh hag a oar kaozeal gant al loened. Mignon bras eo gant ur marc'hig, Kurunig. Erer-bras eo e dotem ha Nanabozo, al lapin bras, totem e vignonez Kanevedennig. 

Niverus eo an albomoù bet embannet e ti Casterman.

Un toullad albomoù a zo bet troet e brezhoneg :
* Yakari e Bro an avanked, troet hag embannet gant Keit Vimp Beo, 1984.
* Yakari ha Nanabozo, troet hag embannet gant Keit Vimp Beo, 1984. 
* Sekred Kurunig, troet hag embannet gant Keit Vimp Beo, 1984. 
* Yakari hag an estranjour, troet hag embannet gant Keit Vimp Beo, 1984. 
* Yakari hag Erer-bras, troet hag embannet gant Keit Vimp Bev, 1987.
* Yakari hag an ejen moueek gwenn, troet hag embannet gant Keit Vimp Bev, 1987.
* Yakari e bro ar bleizi, troet hag embannet gant Keit Vimp Bev, 1987.
* Yakari hag ar grizli, troet hag embannet gant Keit Vimp Bev, 1987.
* Prizonidi an enezenn, troet hag embannet gant Keit Vimp Bev, 1987.
Rouaned ar Vizigoted

Amañ e kaver ar roll eus **Rouaned ar [[Vizigoted]]**.

## Ergerzhadeg ar Vizigoted

## [[Rouantelezh vizigot Toloza]]

## [[Etreren ostrogot]]

## [[Rouantelezh vizigot Toledo]]

## Kelennerezh
E skolioù Spagn, kentaou, e veze desket roll ar rouaned-se (*La lista de los reyes godos*), tri ha tregont anezho, a renas eus ar Vvet d'an VIIIvet kantved: un amprouenn a eñvor e oa, evel ma oa bet listenn an departamantoù gall.

Goap a veze graet gant ar gelennourion nevez eus an doare kozh-se ma veze lakaet an istor da vezañ ur boelladenn da zeskiñ niveroù, bloazioù, betek nac'h talvoudegezh an eñvor a-wechoù.

## Notennoù
Ẽ

Ẽ (pe ẽ), pe *E tilde*, zo ur grafem implijet da skrivañ ar yezhoù apalai, guarani, umbundu, ha zarma. Stummet eo gant al lizherenn E gant un dildenn warni.

El Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel e vez implijet an arouez-se evit merkañ distagadur friet ar vogalenn /e/, a gaver e brezhoneg, skrivet *eñ* peurliesañ.
Marvailhoù ar C'horrigan

Levrenn gentañ ar rummad "Les Contes du Korrigan" embannet gant Soleil a zo bet troet e brezhoneg gant Lus Chauveau e 2004 : Marvailhoù ar C'horrigan, Levr Kentañ : *An teñzorioù Kuzh* ; dastumad "Keltiek". Awenet eo ar rummad gant ar Gorriganed hag holl voudoù kevrinus ar mojennoù a Vreizh, Iwerzhon ha Skos.
Nivlennad ar Valafenn (Unkorneg)

:*Evit an nivlennadoù all anvet "Nivlennad ar Valafenn", gwelet *'amañ**.''
<HR noShade>


**Nivlennad ar Valafenn*', anvet ivez *NGC 2346'', zo un nivlennad lec'hiet e steredeg an Unkorneg.
NGC 2936

**NGC 2936**, anavezet ivez evel **[[galaksienn]] ar [[pengouin]]** pe ar **[[morhoc'h]]**, zo ur c'halaksienn hag a vez kavet war-dro 400 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg ar Barez Aerouant.
Didier Comès

**Didier Comès** (eus e wir anv Diter Hermann Comès) a oa bet ganet e Sourbrodt, ur gêriadenn eus reter Belgia d'an 11 a viz Kerzu 1942. Aet eo da Anaon d'ar 7 a viz Meurzh 2003. Alamaneger oa e dad, gallegerez e vamm. Merket eo bet eo oberennoù gant ar c'henstok etre an daou sevenadur. Stourmet en deus evit Wallonia. 

Rediet e voe da labourat da 16 vloaz evel treser teknikel en ul labouradeg lien. Enoeiñ a rae en e labour. Em dreiñ a reas war-du ar sonerezh : dont a reas da vezañ un tabouliner jazz anavezet mat. Kregiñ a reas diwezhat a-walc'h gant an tresañ. Embannet e voe oberennoù gantañ evit ar wech kentañ er gelaouenn bemdeziek *[[Le Soir]]* e 1968. 

Embannet ez eus bet kalz eus e oberennoù e kelaouennoù. Un toullad albomoù zo bet embannet ivez :

## Oberennoù
* Ergün l'errant : 
1- Le Dieu vivant, Rossel (Belgia) ha Dargaud (Frañs), 1974.
2- Le Maître des ténèbres, Casterman, 1981.

* Silence, Casterman, dastumad « Les romans (A SUIVRE) », 1980. "Alfred" ar gwellañ albom ex-æquo e Gouel Angoulême e 1981
* L'Ombre du corbeau, Le Lombard, dastumad « Histoires et Légendes », 1981.
* La Belette, Casterman, dastumad « Les romans (A SUIVRE) », 1983.
* Eva, Casterman, dastumad « Les romans (A SUIVRE) », 1985.
* L'Arbre-Cœur, Casterman, dastumad « Les romans (A SUIVRE) », 1988.
* Iris, Casterman, dastumad « Les romans (A SUIVRE) », 1991.
* La Maison où rêvent les arbres, Casterman, dastumad « Les romans (A SUIVRE) », 1995.
* Les Larmes du tigre, Casterman, 2000.
* Dix de Der, Casterman, 2006.

Tri albom zo bet troet e brezhoneg :
* Mudig (Silence), lakaet e brezhoneg hag embannet gant Keit Vimp Beo e 1984.
* Ar gaerell (La Belette), lakaet e brezhoneg hag embannet gant Keit Vimp Beo e 1984.
* Skeud ar vran (L'ombre du corbeau), lakaet e brezhoneg hag embannet gant Keit Vimp Beo e 1984.
Yes Scotland

Ul levrig bannoù-treset a-zivout ar referendom bet aozet e Bro-Skos d'an 18 a viz Gwengolo 2014 eo "**Yes Scotland**".

An daou aozer a zo Olivier Hengesen, kazetenner o labourat e Dinedin evit mediaoù gallek (RFI, Libération, Le Soir...) ha Daniel Casanave tresour o chom hag o labourat e Reims. Embannet eo bet e galleg gant "La Revue Dessinée" e 2014 ha troet e brezhoneg gant Yannig Laporte ha Jeremi Kostioù. 

Embannet eo bet an droidigezh vrezhonek gant Nadoz-Vor Embannadurioù e 2014.
Marv an Indian

Troidigezh ul levr treset gant Luis Garcia e 1980 evit dastumad "Pilote" an ti embann Dargaud eo **Marv an Indian**. Pevar istor a gaver el levr : *Tecumtha*, *Batailhon Sant Padrig* ha *Marc'h Foll* hervez istorioù savet gant Jean Ollivier ; *Deus al lazhadeg-gouenn d'ar stourm a hiziv* gant kenlabour F.H. Cava. 

Taolennadur kriz lazhadeg an Indianed gant an Amerikaned eo, hervez gerioù brudet ur jeneral amerikan : "Un Indian mat a zo un Indian marv". 

Troet hag embannet eo bet al levr gant Keit Vimp Beo e **1982**. E gwenn ha du.
Jonathan

Haroz an aozer bannoù-treset Cosey, Bernard Cosendai, bet ganet e Lausanne e Bro-Suis d'ar 14 a viz Mezheven 1950, eo **Jonathan**. 

Embannet ez eus bet 16 levrenn eus avanturioù Jonathan e ti Le lombard

* Souviens-toi, Jonathan, 1977 ( bet embannet e 1975 er gelaouenn Tintin).
* Et la montagne chantera pour toi, 1977.
* Pieds nus sous les Rhododendrons, 1977.
* Le berceau du Bodhisattva, 1979.
* L'espace bleu entre les nuages, 1980.
* Douniacha, il y a longtemps..., 1980.
* Kate, 1981.
* Le privilège du serpent, 1982.
* Neal et Sylvester, 1983.
* Oncle Howard est de retour, 1985.
* Greyshore island, 1986.
* Celui qui mène les fleuves à la mer, 1997.
* La Saveur du Songrong, 2001.
* Elle ou dix mille lucioles, 2008.
* Atsuko, 4 novembre 2011.
* Celle qui fut, 6 septembre 2013.

Ouzhpenn ar rummad ez eus bet embannet : "Une autobiographie imaginaire en BD", Le Lombard, 2011.

7 levr a zo bet troet hag embannet e brezhoneg gantKeit Vimp Beo :
* Dalc'hit soñj Jonathan.
* Hag ar menez a gano evidoc'h.
* Kavell ar Bodhisattva.
* Diarc'hen dindan ar brug roz.
* An takad glas etre ar C'houmoul.
* Douniacha, pell zo. 1983. 
* Kate.1983.
Al Loar en Islonk

**Al Loar en islonk**, *Xajaw yul olan*, *La Luna en el Hoyo* a zo ganet diwar ur raktres c'hoariva stourm kaset da benn gant tud yaouank eus tachad Ixcan e Guatemala.

Un eskemm a zo etre tud ar vro ha Breizhiz ha diwanet eo ar c'hoant da gontañ istor pezh e stumm bannoù-treset. 

Div yezh a gaver el levr, brezhoneg ha yezh an Ixcan, ar qu'anjob'al. An destenn vrezhonek zo bet savet gant Liseidi eus Lise Diwan Karaez diwar un destenn e kastilhaneg. An tresadennoù zo bet graet gant livourien yaouank ar "c'hCreadores" eus Ixcan Creativo. Un tamm eeunik int evit ar re a zo kustum da lenn bannoù-treset.

Tri anv a gaver war golo al levr : Gisel Sparza, Céline Soun ha Murielle Lorant. Embannet eo bet an oberenn e 2010 gant Al Liamm ha La Obra.
Emgann Adrianopolis

**Emgann Adrianopolis** a vez laret eus meur a emgann war-dro Andrinopolis, hiriv Edirne, en Turki :

* Emgann Adrianopolis (313) - entre Licinius ha Maximinus II Daïa ;
* Emgann Adrianopolis (324) - entre armeoù Constantinus Iañ ha Licinius e-pad ar brezel diabarzh a c'hoarvezas e dibenn an Detrarkiezh.
* Emgann Adrianopolis (378) - entre an Impalaer Roman Valens hag ar meuriadoù german, Goted anezho, kaset gant Fritigerno.
* Emgann Adrianopolis (718) , entre Bulgared ha Bizantined ;
* Seziz Adrianópolis (813) - entre an Império Bizantino hag ar pennbrezel bulgar Krum.
* Emgann Adrianopolis (1205) - entre Impalaeriezh ar Vulgared ha brezelourien ar Groaz.
* Emgann Adrianopolis (1254) - entre Bulgared ha Biantined ;
* Emgann Adrianopolis (1913) - e-pad ar C'hentañ Brezel balkanek .

Emgannoù all zo bet en Adrianópolis en , 914, 1003, 1094, 1255, 1355 ha 1829.
Koolav ar c'hakouz

Bet eo bet krouet "Koolau el leproso " gant Carlos Giménez diwar un oberenn gant Jack London e 1978. 

Ganet eo bet Calos Giménez e Madrid d'ar 16 a viz Meurzh 1941. Brudet eo evit e oberennoù o tennañ da emvuhezskridoù evel *Paracuellos* a gont e vuhez pañsionad. Bet en deus bet "Alfred" ar gwellañ albom e Gouel Angoulême e 1981 ha Priz ar Glad e 2010. 

Kontañ a ra Koolav ar C'hakouz stourm un den eus inizi Hawaii enep an Amerikaned o deus aloubet ar vro, klasket ober sklaved gant an annezidi, degaset labourerien a vro Sina da gemer o flas ha ganto al lorgnez. Dizesper eo an istor. Troet eo bet e brezhoneg hag embannet gant Keit Vimp Beo e 1983. 48 pajenn e gwenn ha du.
James Chadwick

Sir **James Chadwick**, bet ganet d'an 20 a viz Here 1891 e Bollington (Cheshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Gouere 1974 e Cambridge (Cambridgeshire, Bro-Saoz), a oa ur fizikour saoz.

Anavezet-mat eo evit bezañ kavet an neutronenn e 1932, unan e-touez rannigoù an atomenn, da-heul un taol-arnod m'en devoa bombezet atom beriliom gant ur skinad alfa o tont eus atom poloniom. En abeg d'ar gavadenn bouezus-se e voe tapet Priz Nobel ar Fizik gantañ e 1935.

E varregezhioù war an danvez a reas dezhañ kemer perzh er Raktres Manhattan adalek 1943 : e Los Alamos National Laboratory e labouras war ar skiriañ nukleel ha, gant se, krouidigezh ar vombezenn atomek.

Lakaet e voe da Knight Bachelor gant ar roue Jorj VI d'an 13 a viz Du 1945, ar pezh a aotreas **James Chadwick** d'ober gant an titl a "Sir" a-raok e anv.

## Notennoù ha daveennoù
Faustino Malaguti

**Faustino Giovita Mariano Malaguti**, ganet e Pragatto, er c'hornôg da gêr Bologna, e 1802 ha marvet e Roazhon e 1878, a oa ur c'himiour gall deuet eus Italia (goulenn a reas dont da vezañ gall e 1840). 

Brogarour e oa en e yaouankiz ha rankout a reas mont d'an harlu da Vro-C'hall goude emsavadegoù 1831. Studier e voe e Pariz gant Louis Joseph Gay-Lussac. Ur gador a dapas e Skol-Veur Roazhon e 1840 evel kelenner kimiezh e kevrenn ar skiantoù. Dont a reas da vezañ dean etre 1855 ha 1866. Goude-se e voe rektor Akademiezh Roazhon, eus 1866 da 1873.

Douaret eo bet e Bered an Norzh Roazhon.
Faustino

**Faustino** zo un anv-bihan italianek, stumm bihanaat an anv-bihan Fausto.

## Adstummoù
* Faustina evit ar merc'hed 

## Yezhoù all
**Faustin*, e galleg, *Faustine* evit ar merc'hed

## Tud
* Faustino Malaguti, kimiour breizhat a orin italian 
* Faustino Oramas, kaner kuban
Nivlennad ar Marc'h-mor

**Nivlennad ar [[Marc'h-mor]]**, anvet ivez **NGC 346**, zo un nivlennad lec'hiet er gKoumoulenn vihan Magellan e steredeg an Toukan.
NGC 4755

**[[NGC 4755]]**, anvet ivez ar **Voestad Vravigoù** pe **Gronnad Kappa Crucis**, a zo un druilhad digor stered lec'hiet e steredeg Kroaz ar Su.
Nivlennad ar Garenn

**Nivlennad ar Garenn**, anvet ivez **NGC 3372**, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Garenn


Widest adaptive optics view of the open star cluster Trumpler 14 (eso0947a).jpg|Trumpler 14
Eta Carinae winds&radiation.jpg|Hubble
Mystic mountaindddd.jpg|Menez kevrinek
Charles Michel

**Charles Michel** (ganet e Namur d’an 21 a viz Kerzu 1975) zo ur politikour eus Belgia. Kentañ Ministr Belgia eo adalek an 11 a viz Here 2014 betek an 27 a viz Here 2019. Prezidant ar C'huzul Europat eo abaoe ar 1 a viz Kerzu 2019.

E dad, Louis Michel, zo bet anavezet evel politikour ivez. E penn ar strollad gallek Mouvement Réformateur (MR) eo bet Charles Michel abaoe miz C'hwevrer 2011.

## Notennoù
Krakatau

Ar **C'hrakatau** (indonezeg: *Krakatau*; anavezet ivez gant ar furm *Krakatoa*) a zo ur menez-tan eus Indonezia e strizh-mor Sunda etre Java ha Sumatra. Unan eus an tarzhadennoù volkanek brudetañ eus an Istor a c'hoarvezas eno d'ar 27 a viz Eost 1883. Klevet e voe an darzhadenn  km alehont, hag ar gwagennoù stroñs anezhi a voe muzuliet war an Douar a-bezh. Er bloaz 1927 e tivoras un enezenn nevez diwar ar c'hrater, hag anvet e voe "Anak Krakatau" (mab ar C'hrakatau). Bev-mat eo ar menez-tan-mañ.

## Liammoù diavaez
Ernest

**Ernest** zo un anv-bihan brezhonek hag a gaver e meur a yezh all.

## Gerdarzh
Dont a ra diwar an anv germanek Ernst.

## Adstummoù
**Ernie*, berradur saoznek.
**Ernestine*, e galleg, evit ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Ernst, en alamaneg ha svedeg
*Ernesto, e spagnoleg

## Tud

### 
*Ernest Solvay, kimiour ha greantour 

### 
*Ernest de Chamaillard (1862-1931), livour
*Ernest ar Barzhig (1917-1977), mestr-skol ha skrivagner brezhonek
*Ernest Guérin (1887-1952), livour
*Ernest Petit (1888-1971), jeneral, rezistant, politikour
*Ernest Renan (1823-1892), skrivagner gallek

### 
*Ernest Borgnine, aktour 
*Ernest Hemingway, kazetenner ha skrivagner 

### 
* Ernest Rutherford (1871-1937), fizikour ha kimiour, diaraoger ar fizik atomek ha nukleel, priz Nobel ar Gimiezh
Bistolida vasta

***Bistolida vasta*** a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad *[[Bistolida]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral a-walc'h a vev e Meurvor Indez e reter Afrika hag al lodenn vrasañ eus ar c'hregin a zo bet kavet e stomog pesked etre 50 m donder ha donoc'h an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Schilder & Schilder e 1938 dindan an anv genad *[[Bistolida]]* hag hini ar spesad *Bistolida owenii vasta* evel un ispesad.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Bistolida vasta* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea vasta * Linnaeus, 1758 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Bistolida owenii vasta* (Linnaeus, 1758) anv an diskrivadenn hag anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h a vez kavet evit lodenn vrasañ anezho e stomog pesked etre 50 m donder ha donoc'h an hini eo. 
 
## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 15&nbsp;mm ha 20&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 12&nbsp;mm pe ramz, betek 27&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Bistolida hirundo]]*, *[[Bistolida owenii]]*, daou spesad all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e Meurvor Indez e reter Afrika.

## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Homo floresiensis

***Homo floresiensis*** a oa marteze ur spesad eus ar genad *[[Homo]]*, a voe kavet en enez Flores e 2004, hag en dije bevet etre 92 000 ha 11 000 bloaz kent Jezuz-Krist.
Gigantopithecus

***Gigantopithecus*** a oa ur genad eus ar c'herentiad Hominidae hag a oa o vevañ moarvat etre 94 000 ha 13 000 bloaz kent hon amzer e Sina, Indez, Nepal ha Viêt Nam a-vremañ.
Blasicrura interrupta

***Blasicrura interrupta*** a zo unan eus an tri spesad a vez renket er genad *[[Blasicrura]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin boutin a vev e reter Meurvor Indez hag e kornôg ar Meurvor Habask eus Sri Lanka d'ar Filipinez war ar resif kaled, e frailhoù reier, en dour fankek etre nebeut metroù betek 35 m donder an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Gray e 1824 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Blasicrura interrupta* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea interrupta* Gray, 1824 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ *[[Cypraea]]* hag anv an diskrivadenn.

## Bevoniezh
Kregin brav ha boutin a vev war ar resif kaled, e frailhoù reier, en dour fankek etre nebeut metroù betek 35 m donder an hini eo.
 
## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 19&nbsp;mm ha 25&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 14&nbsp;mm pe ramz, betek 29&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Blasicrura pallidula]]*, *[[Talostolida teres]]* daou spesad gant livioù damheñvel.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e reter Meurvor Indez hag e kornôg ar Meurvor Habask eus Sri Lanka d'ar Filipinez.

## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Blasicrura summersi

***Blasicrura summersi*** a zo unan eus an tri spesad a vez renket er genad *[[Blasicrura]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin divoutin a vev eus inizi Tonga betek an inizi Fiji er Meurvor Habask, tost eus ar resif bev dindan mein ha koural war an aod vev betek 15 m donder an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Schilder e 1958.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Blasicrura summersi* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea summersi* Schilder, 1958 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ *[[Cypraea]]*.
* *Bistolida summersi* Schilder, 1958 anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav ha divoutin a vev tost eus ar resif bev dindan mein ha koural war an aod bev betek 15 m donder an hini eo.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 15&nbsp;mm ha 19&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 12&nbsp;mm pe ramz, betek 22&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Blasicrura pallidula]] rhinoceros*, *[[Eclogavena luchuana]]* , *[[Eclogavena quadrimaculata]]*, spesadoù gant livioù damheñvel.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo eus inizi Tonga betek an inizi Fiji er Meurvor Habask.

## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Contradusta bregeriana

***Contradusta bregeriana*** a zo unan eus an tri spesad a vez renket er genad *[[Contradusta]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin boutin a-walc'h a vev e Melanezia, draget alies gant bagoù er stradoù blod gant bezhin etre 10 m ha 45 m donder ha raloc'h kavet gant splujerien eus an aod bev betek 30 m war ar resif bev an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Crosse e 1868 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.

Roet eo bet an anv spesad en enor da M. Breger, dastumer kregin eus Kaledonia-Nevez.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Contradusta bregeriana* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea bregeriana* Crosse, 1868 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.
* *Erronea bregeriana* Crosse, 1868 anv aet da get.

## Isspesadoù
Daou isspesad a zo bet diskrivet :

* *Contradusta bregeriana bregeriana * (Crosse, 1868)
* *Contradusta bregeriana pervelata* (Lorenz, 2002)  (taxon inquirendum = isspesad o vezañ studiet)

## Bevoniezh
Kregin brav ha boutin a-walc'h a vez kavet draget alies gant bagoù er stradoù blod gant bezhin etre 10 m ha 45 m donder ha raloc'h kavet gant splujerien eus an aod bev betek 30 m war ar resif bev an hini eo
 
## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 21&nbsp;mm ha 27&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 15&nbsp;mm pe ramz, betek 33&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Contradusta walkeri]]*, *[[Chelycypraea testudinaria]]*, daou spesad gant livioù damheñvel.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Melanezia. Kavet e vez e Kaledonia-Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Shall We Join the Ladies?

***Shall We Join the Ladies?*** zo ur pezh-c'hoari diechu, un arvest nemetañ dezhañ, bet savet gant ar skrivagner ha dramaour skos Sir J.M. Barrie (1860-1937).

Dalc'het e voe evit ar wech kentañ e Royal Academy of Dramatic Art (RADA) e Londrez (Bro-Saoz) d'ar 27 a viz Mae 1921.

Troet e oa bet e brezhoneg diwar ar saozneg gant ar skrivagner tregeriat Jarl Priel. *[[???]]* an titl anezhañ e oa bet embannet ar pezhig-c'hoari-mañ en niverenn 72 eus ar gelaouenn *[[Al Liamm]]* (Genver-C'hwevrer 1959, pajennoù 34-56).
Le Gigolo

***Le Gigolo*** (*Ar C'hi gaol* e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Jacques Deray e 1960.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Senario ha divizoù : Jacques Deray, Françoise Mallet-Joris ha Jacques Robert, azasaet diwar ar romant *[[Le Gigolo (romant)|Le Gigolo]]* (1959) gant Jacques Robert,
* Kevredad produiñ : Orex Films,
* Produour : Lucien Viard,
* Rener produiñ : Paul Joly,
* Rener ar skeudenniñ : Roger Dormoy,
* Ijinour ar son : Antoine Archimbaud,
* Aozer ar sonerezh orin : Jean Yatove,
* Kinklour : Robert Bouladoux,
* Frammer : Paul Cayatte,
* Prantad filmañ : ,
* Lec'hioù filmañ : ,
* Deiziad dont er-maez : 19 a viz Here 1960 (),
* Padelezh : 95'.

## An danvez
E-tro daou-ugent vloaz eo Agathe. Intañvez ha pinvidik-mor anezhi ez eo nivez-piket he c'halon gant an doktor Damper. Ma fell dezhi paouez gant e zarempred gant Jacky, he fried kleiz yaouank. Hemañ n'en deus ket c'hoant da stlepel ar billig war-lerc'h an trebez avat daoust dezhañ bezañ bet feuket gant Agathe p'he devoa graet « ki gaol » anezhañ e-pad ur barrad imor...

## Roll ar gomedianed
* Jean-Claude Brialy : Jacky,
* Alida Valli : Agathe,
* Jean Chevrier : an aotrou doktor Dampier,
* Valérie Lagrange : Gillou,
* Philippe Nicaud : Édouard,
* Yane Barry : Marcelle,
* Julien Bertheau : an aotrou komiser,
* Sacha Briquet : an den ouzh an daol-gont,
* Jean Degrave : Bligny,
* Sophie Grimaldi : Colette,
* Paul Mercey : eiler an aotrou komiser,
* Albert Michel : ar gwerzhour pesked,
* Jeanne Pérez : Marthe,
* Colette Régis : ar bennglañvdiourez,
* Georges Sellier : an aotrou Mostogli,
* Rosy Varte : Marilyn,
* Paul Bonifas, Nicole Fabrice, Yvonne Gradelet, Noëlle Leiris, Jean Rupert.
NGC 4526

**NGC 4526** zo ur C'halaksienn ferennek lec'hiet 55 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Werc'hez.
François Valentin

**François Valentin**, bet ganet e Gwengamp (Aodoù-an-Arvor a-vremañ, Breizh) d'an 10 a viz Ebrel 1738 hag aet da Anaon e Kemper (Penn-ar-Bed, Breizh) d'an 21 a viz Eost 1805, a oa ul livour breizhat.

Mont a reas da Bariz hag eno e teskas e arz e ti Joseph-Marie Vien adalek 1758 betek 1769. Mont a reas d'ober e annez da Roma (kêr-benn Stadoù ar Pab d'ar mare-se) betek 1773 a-raok distreiñ da Bariz betek 1791.
Saezh (disheñvelout)

**Saezh** a c'hall bezañ meur a dra :

* ur saezh, pe ur *bir*, zo un arm a vez tennet gant ur wareg
* ar Saezh zo ur steredeg
* ar Saezh zo ur stêr eus Bro-Leon
J.M. Barrie

**Sir James Matthew Barrie**, bet ganet d'an 9 a viz Mae 1860 en Ceathramh Mòr (Aonghas, Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Mezheven 1937 e Londrez (kêr-benn Bro-Saoz), a oa un dramaour hag ur skrivagner skosat.

Gantañ e voe krouet an dudenn *[[Peter Pan]]*, en e romant *[[The Little White Bird]]* deuet e-maez e miz Du 1902 evit ar wech kentañ.

## Notennoù
Braveheart (film, 1995)

***Braveheart*** a zo ur film istorel, brezel ha drama stadunanat, sevenet ha c'hoariet gant Mel Gibson, deuet er-maez e 1995. Kontañ a ra buhez William Wallace, ur brogarour ha brezelour skos eus an  hag a oa e penn Skosiz e-pad ar brezel a-enep ar roue saoz Edouarzh Iañ.

Ar film en deus gounezet pemp *Oscar* da-geñver 68 gouel an Oscar : gwellañ skeudenn, gwellañ pintañ, gwellañ film, gwellañ frammañ ar son ha gwellañ sevener.

## Istor
E fin an  e teu a-benn Edouarzh Iañ da aloubiñ Rouantelezh Bro-Skos hag e laka e holl nerzh evit mestroniañ e vro nevez dre heg.
Daoust m'eo bet lazhet e dad gant ar Saozon e fell da William Wallace ren ur vuhez sioul asambles gant e wreg, Murron. Met cheñch soñj a reas pa voe drouklazhet honnezh evit bezañ skoet gant ur soudard.
E penn an emsav e vo William Wallace diwar neuze...

## Evezhiadennoù
Advouezhiet e oa bet ar film e brezhoneg e 2011 gant Dizale ha skignet war Tébéo, TébéSud ha TV Rennes 35.

## Fichenn deknikel
* Sevener : Mel Gibson,
* Skrid-aozañ : Randall Wallace,
* Ti-produiñ : Icon Productions,
* Kevredad dasparzhañ : Paramount Pictures (Norzhamerika), 20th Century Fox (etrebroadel),
* Sonerezh : James Horner,
* Padelezh : 177 munutenn,
* Deiziad dont er-maez : 24 a viz Mae 1995.

## Komedianed

* Mel Gibson : William Wallace (stumm e brezhoneg : Tangi Daniel),
* Sophie Marceau : Isabelle a Frañs (stumm e brezhoneg : Nolwenn Korbell),
* Patrick McGoohan : Roue Edouard (stumm e brezhoneg : Jil Penneg),
* Angus Macfadyen : Robert the Bruce (stumm e brezhoneg : Riwal Kermareg),
* Catherine McCormack : Murron MacClannough (stumm e brezhoneg : Aziliz Bourges),
* James Cosmo : Campbell (stumm e brezhoneg : Tony Foricheur),
* Jeanne Marine : Nicolette (stumm e brezhoneg : Goulwena an Henaff),
* Brendan Gleeson : Hamish (stumm e brezhoneg : Yann-Herle Gourvès),
* David O'Hara : Stephen a vro Iwerzhon (stumm e brezhoneg : Manu Mehu),
* Peter Hanly : Priñs Edouard (stumm e brezhoneg : Gentaz ar Buhé),
* Seán McGinley : MacClannough (stumm e brezhoneg : Sten Charbonneau),
* Brian Cox : Argyle Wallace (stumm e brezhoneg : Jakez André),
* Sean Lawlor : Malcolm Wallace (stumm e brezhoneg : Yann-Edern Jourdan),
* Stephen Billington : Phillip (stumm e brezhoneg : Iwan Benoist),
* Alun Armstrong : Mornay (stumm e brezhoneg : Stefan Moal),
* John Murtagh : Lochlan (stumm e brezhoneg : Loic de Chateaubriant),
* Tommy Flanagan : Morrison (stumm e brezhoneg : Klet Beyer),
* Donal Gibson : Stewart (stumm e brezhoneg : Didier Dreo),
* Malcolm Tierney : Magistrate (stumm e brezhoneg : Mark Gwilliou),
* Gerda Stevenson : Mamm McClannough (stumm e brezhoneg : Marion Gwen),
* Daniel Coll : Kabiten (stumm e brezhoneg : Dom Duff),
* Paul Tucker : Kabiten saoz (stumm e brezhoneg : Tomaz Kloareg),
* Jer O'Leary : Kabiten saoz 2 (stumm e brezhoneg : Herve Korbell),
* Derek Pykett : Brezelour (stumm e brezhoneg : Fulup Plouzane).

## Notennoù ha daveennoù



## Liammoù diavaez
*  ''Braveheart'' war IMDb