open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buan (Kembre)

**Buan** zo ur gumuniezh e Kembre, e gwalarn kontelezh Gwynedd. Emañ e-kreiz ledenez Llŷn. Anvet eo diwar sant Buan, unan eus diskennidi Llywarch Hen hervez ar richenn. Kavout a reer an anv-se ivez en anv ur c'hreñvlec'h a zo eno, Garn Boduan.

Er gumuniezh emañ kêriadennoù Boduan ha Rhydyclafdy. Er gumuniezh ivez emañ Madryn, ar gêr ma voe ganet Love Jones-Parry, unan eus saverien y Wladfa, en Arc'hantina.

E 2011 e oa 484 a dud o chom e kumuniezh Buan ha 351 anezho a oa kembraegerien (75%).

## Notennoù
Fruela Iañ Asturiez

**Fruela Iañ** (Cangas de Onís 722-768), pe **Froila** e galizeg, lesanvet *El Hombre de Hierro* (an den houarn), a oa roue Asturiez entre 757 ha 768. 

Mab e oa da Alfonso Iañ Asturiez ha d'ar rouanez Ermesinda, ha mab-bihan da Pelayo Asturiez.

Pried e oa d'ar briñsez vaskon Munia Araba.
Charles Brunellière

**Charles Brunellière**, bet ganet d'an 22 a viz Here 1847 e Naoned hag aet da Anaon e memes kêr d'an 12 a viz C'hwevrer 1917 oa ur paramantour ha politiker breizhat.

## E vuhez
Mab ul levrdiour en e aez e oa. Kuitaat ar reas ar skol da 15 vloaz evit gounit e vara. Labourat a reas e ti un ispiser da gentañ, goude e ti ur marc'hadour greun hag e ti ur c'hourater a vor. Kaset e voe d'ar brezel e 1870. Radikal da gentañ e teuas da vezañ sokialour adalek 1886 dindan levezon Benoît Malon. Daremprediñ a reas Jules Guesde, Paul Lafargue hag Yves Le Febvre.

Adalek 1877 e teuas da vezañ paramantour. Lakaat a reas sevel ar c'hentañ lestr bras dre lien e dir, *La Fédération*. Ezel e voe eus Kuzul uhel ar Verdeadurezh kenwerzh.

Dilennet e voe da guzulier kêr e 1881, eil-maer e voe e 1885.

Unan eus aozerien an emsav sindikalour ha kenlabourer e bro Naoned e voe. Krouiñ a reas e 1888 Strollad micherour Naoned. E 1894 e savas Kevread sokialour Naoned. E 1900 e voe, gant Yves Le Febvre, e-touez ar re a grouas Kevread sokialour Breizh. Lonket e voe ar c'hevread gant an SFIO (*[[Section Française de l'Internationale Ouvrière]]*) e 1907. Dipitet e voe met kendelc'her a reas da gemer perzh er stourmoù politikel ha sindikel. Sekretour *Kevread sokialour Liger-Izelañ* an SFIO e voe. Stourm kreñv a reas evit ar peoc'h met kemm a reas goude muntr Jean Jaurès evel kalz re all.

Mervel a reas d'an 12 a viz C'hwevrer 1917 ha douaret e voe e Bered La Bouteillerie e Naoned. Hervez al levr *Les Noms qui ont fait l'histoire de Bretagne* (1997) e vefe peder straed da nebeutañ o tougen e anv e Breizh, unan anezho en e gêr a c'hanedigezh.

## Levrlennadur
* René Bourrigaud, *Correspondance Brunellière-Hamon (1891-1899)*, Naoned; Centre de documentation du mouvement ouvrier et du travail, 1990.
* Jean-Loup Avril *Mille Bretons dictionnaire biographique*, Les Portes du Large, 2002.
* Claude Willard, *La correspondance de Charles Brunellière, socialiste nantais (1880-1917).* Klincksieck, 1968.
* Nadia Fromentin, *Charles Brunellière, républicain et artisan du socialisme dans la cité nantaise (1879-1917)*, 2000. Mestroniezh Istor, Skol-veur Naoned. 
* Yves Rochcongar, *Capitaines d'industrie à Nantes au XIXe siècle*, embannadurioù MeMo, Naoned, 2003.
* Georges Cadiou *La gauche et la revendication bretonne*, Yoran embanner ; 2015 ; 

## Liamm diavaez
*"Brunellière Charles", e *Le Maitron*
Cecilia Curbelo

**Cecilia Curbelo** (Montevideo, ), anavezet ivez evel **Ceci Curbelo**, zo un embannerez ha skrivagnerez uruguayat.

Studiet he deus er Skolaj Sagrada Familia, tapet he deus un aotreegezh en Skiantoù ar C'hehentiñ en Universidad Católica del Uruguay. Bet eo ivez en Escuela de Cine.

Pennskriverez ar gelaouenn *El Escolar* hag ar pemdezieg *[[El País (Uruguay)|El País]]* eo bet, ha saverez filmskridoù. Ober a ra war-dro ar gelaouenn *Upss!*.

Embannet eo bet he levrioù en Arc'hantina, Panamá ha Paraguay, Mec'hiko, Panamá, Guatemala, Kolombia, Ecuador ha Spagn.

Dimezet eo, ur verc'h dezhi, anvet Rocío.

## He levrioù

* 2016, *Aunque él no esté* (Montena, ISBN 9789974736672)
* 2017, *Aunque ella esté* (Montena, ISBN 9789974748507)
* 2019, *Lucas (e Inés) sin etiquetas* (Montena, ISBN 9789974899223).
* 2019, *Maju, ¡pará de hablar!* (Alfaguara, ISBN 9789974903258)
* 2020, *Lo que Natalia no sabe* (Montena, ISBN 9789915652078)
* 2021, *Maju, ¡no sos el ombligo del mundo!* (ISBN 9789915652900)
* 2021, *Matías y Emma en una jaula de oro*.
*2022, *Amiga tóxica*.

## Notennoù

## Liamm diavaez
Pelayo

**Pelayo** zo un anv-bihan spagnolek. 

## Deveradoù
* Peláez eo an anv-tiegezh savet diwarnañ, ha Báez a vefe un adstumm. 

## Tud
* Pelayo Asturiez, lesanvet *Pelayo el Conquistador* (m. Cangas de Onís, 737), roue Asturiez, eus 718 da 737. Penn-brezel astur a stourmas ouzh ar vuzulmaned
* *Pelayo*, pe Ermitaño Pelayo (c. 830), penitiour
* San Pelayo (Crecente, 911 - Córdoba, 925), sant ha merzher kristen spagnol, lidet d'ar 26 a viz Even
* Pelayo Froilaz el Diácono (c. 990-c.1049), kont astur, mab da Froila pe Fruela Jiménez, tad da Pelayo Peláez
* Pelayo Peláez (marvet war-dro 1092-1095), tad Gonzalo Peláez
* Pelayo, eskob Oviedo (marvet en Oviedo, 1153)
* Pelayo Pérez Correa (Monte de Fralães, 1205 - Monasterio de Tentudía, 1275), konkistador portugalat

## Traoù all
*Pelayo (lestr), ul lestr-brezel eus Morlu Spagn, etre 1888 ha 1925.

## Pennadoù kar
* Pelayos
* San Pelayo
* Pelagio
* Báez
Blas de Otero

**Blas de Otero Muñoz**, (Bilbo, 15 a viz Meurzh 1916 - Majadahonda, 29 a viz Even 1979) a oa ur skrivagner euskarat spagnolek, brudet abalamour d'e varzhoniezh.

## Barzhonegoù
* *Cuatro poemas*, Editor J. Díaz Jácome, 1941.
* *Cántico espiritual*, Cuadernos del Grupo Alea, San Sebastián, 1942.
* *Ángel fieramente humano*, Ínsula, Madrid, 1950.
* *Redoble de conciencia*, Instituto de Estudios Hispánicos, Barcelona, 1951.
* *Pido la paz y la palabra*, Ediciones Cantalapiedra, Torrelavega (Santander), 1955.
* *Ancia*, Editor Alberto Puig, Barcelona, 1958. Prólogo de Dámaso Alonso.
* *Parler clair / En castellano*, Pierre Seghers, París, 1959. Edición bilingüe de Claude Couffon.
* *En castellano*, Universidad Nacional Autónoma de México, México, 1960.
* *Ángel fieramente humano y Redoble de conciencia*, Losada, Buenos Aires, 1960.
* *Que trata de España*, Editorial R.M., 1964 (edición castigada).
* *Que trata de España*, Ruedo Ibérico, París, 1964.
* *Historias fingidas y verdaderas*, Alfaguara, Madrid, 1970.
* *Pido la paz y la palabra*, Lumen, Barcelona, 1975. Introducción de José Batlló, primera edición completa en España.
* *En castellano*, Lumen, Barcelona, 1977. Primera edición en España.
* *Que trata de España*, Visor, Madrid, 1977. Primera edición completa en España.
* *Hojas de Madrid con La galerna*, Galaxia Gutenberg-Círculo de Lectores, Barcelona, 2010. Edición de Sabina de la Cruz, prólogo de Mario Hernández.

## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976,
## Daveoù ha notennoù
Otero

**Otero** zo un anv-tud hag un anv lec'h: anv-tud galizek hag anv-lec'h kastilhanek.

## Tud
*Blas de Otero‎
*Caroline Otero

## Anv-lec'h

### 
#### 
*Otero en Allande.
*Otero e Candamo.
*El Otero e Cangas de Narcea.
*Otero (C.P. 33492), en Aboño, Carrió, Carreño.
*El Otero, e Castrillón.
*Otero e Cudillero.

##### Palencia
*Oteros de Boedo, e Collazos de Boedo.
*Otero de Boedo e Collazos de Boedo.
*Otero de Guardo e Velilla del Río Carrión.

##### Salamanca
*Otero de Vaciadores e Aldeatejada.

##### Segovia
*Otero de Herreros 

##### Valladolid
*El Otero, e Tudela de Duero.

##### Zamora
*Otero de los Centenos pe Otero de Centenos e Manzanal de los Infantes.
*Otero de Bodas 
*Otero de Sanabria e Palacios de Sanabria.
*Otero de Sariegos e Villafáfila.

#### Castilla-La Mancha
*Otero (Castilla-La Mancha) 

### 
* Kontelezh Otero (Colorado)
* Kontelezh Otero (New Mexico)
Eugenio de Nora

**Eugenio García de Nora** (Zacos, Proviñs León, 1923- Madrid, 2018) a zo ur skrivagner spagnol, brudet abalamour d'e varzhoniezh.
## Barzhonegoù
* *Cantos al destino* (1945),
* *Pueblo cautivo*, (1945-46), embannet dre guzh ha dianv, dre ma oa un dagadenn ouzh renad Franco,
* *Amor prometido* (1946),
* *Contemplación del tiempo* (1948),
* *Siempre* (1953),
* *España, pasión de vida* (1953).
## Oberennoù all
* *La novela española contemporánea* (1958-62), studiadenn.
## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976,
## Daveoù ha notennoù
Ketzal skedus

Ar **c'hetzal skedus** a zo ur spesad evned, *Pharomachrus mocinno* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hep ober fae ouzh amprevaned, glazarded, melc'hwed-krogennek ha raned bihan ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Pharomachrus mocinno costaricensis*, eus koadegi menezioù Costa Rica da gornôg Panamá,
* *P. m. mocinno*, eus koadegi menezioù kreisteiz Mec'hiko da hanternoz Nicaragua.

## Sevenadur

Ar c'hetzal skedus eo loen arouez Guatemala hag arouez he frankiz pa lavarer n'hall ket ar **c'hetzaled skedus** bevañ bac'het hag e kavjent gwelloc'h mervel eget bezañ sparlet. Ar quetzal eo ivez anv moneiz ar vro.

## Liammoù diavaez
*  ''Pharomachrus mocinno'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pharomachrus mocinno'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveoù
Ketzal penn aour

Ar **C'hetzal penn aour** (liester: **Ketzaled penn aour**), *Pharomachrus auriceps* eus e anv skiantel, a zo ur c'hetzal hag a vev e koadegi an Andoù.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù.

## Rummatadur

## Notennoù ha daveoù
Hevoud

An **hevoud** a zo ur simbol a vez kavet a-wezhioù e Breizh. Disheñvel ez eo diouzh ar svatiska met kemmesket e vezont alies. An diforc'h bras a zo evit an tu ma tro, an hevoud o treiñ war an tu a vat, ar svastika war un tu a fall.
Utopia

Un **utopia** () zo ur gumuniezh pe ur gevredigezh dezhi perzhioù mil c'hoantabl pe dreist-meurbet. Ar ger gresianek a voe ijinet gand Thomas More evit e levr latin *[[Utopia (levr)|Utopia]]* e 1516, ma taolennas ur gevredigezh eneziz espar er Meurvor Atlantel.

## Orin ha talvoudegezh
*Utopia* eo titl ul levr bet skrivet gant Thomas More e 1516. El levr-mañ e vez diskrivet ul lec'h peurvat – Enez Utopia – ma vev eürus ha laouen an holl.
Berzh bras a reas al levr e Frañs hag en Europa er  hag en .

Abaoe e vez implijet ar ger "utopiezh" evit ober anv eus ur mod da c'houarn an dud a rofe da bep hini peadra da vevañ eürus.

Dre m'en doa c'hoant da sevel ur ger nevez en deus Thomas More staget daou c'her a oa e gresianeg : οὐ *où*, "kontrol / n'eus ket anezhañ" ha τοπος *topos*, "al lec'h" / "ar blasenn". Kement hag *al lec'h ha n'eus ket anezhañ* e talv *où-topos* "utopia" neuze.

Dre ma ne oa ket anezhañ e latin eo bet implijet e-giz-se : *Utopia*. Ur ger "amprestet" pe "laeret" eo neuze. E 1991 eo bet troet Utopia e brezhoneg gant Fañch Morvannou, ha deuet eo war wel ar gerioù "utopiezh" hag "utopienn". Ur ger "amprestet" pe "laeret" ha "brezhonekaet" eo neuze.

## Liammoù diavaez
* ''Intentional Communities Directory''
* "Utopia" en Afrika, Amerika, Aaia, Aostralia hag Europa
* ''Versune autre utopie dela ville''
* Utopias - British Library
* ''The Utopia of the GOOD''
Ulrika Pasch

**Ulrika Fredrica Pasch**, lesanvet **Ulla Pasch**, ganet e 1735 e Stockholm, marvet e 1796 e Stockholm, a oa ul livourez svedat.

Merc'h e oa da Lorens Pasch an henañ, c'hoar da Lorens Pasch ar yaoua,kañ, ha nizez da Johan Pasch, holl livourien. 
Bez e voe ar c'hentañ maouez en Akademiezh an Arzoù e Sveden, kenkent ha savet en 1773.
Pritilata Waddedar

**Pritilata Waddedar** (5 a viz Mae 1911 – 23 a viz Gwengolo 1932) a oa ur vroadelourez vengali.
Goude bezañ bet tapet ur skrid-testeni war ar brederouriezh ez eas da gelennerez kent emouestlañ en ur c'helc'h dispac'herien a-enep beli ar Rouantelezh-Unanet a oa kaset gant Sourya Sen eus an *[[Indian National Congress]]*.
D'an 23 a viz Gwengolo 1932 e kasas Pritilata Waddedar, oadet 21 bloaz, eizh dispac'her ganti da arsailhat ar *Pahartali European Club* e kêr Chittagong (e Bangladesh bremañ), en abeg d'ur skritell eno ma oa skrivet « *Dogs and Indians not allowed* », "berzet d'ar chas ha d'an Indianed". Lakaat a rejont an tan, ha spontet e voe renerien ar paou. Tapet e voent gant ar polis saoz ; evit chom hep bout kastizet e tibabas Pritilata Waddedar en em lazhañ dre lonkañ kianidenn (KCN).

## Levezon

D'ar skrivagnerez Bangladeshi Selina Hossain eo Pritilata ur skouer a vaouez. A trust named *Birkannya Pritilata Trust* (*Brave lady Pritilata Trust*) zo bet savet en enor dezhi. Deiz-ha-bloaz Pritilata a vez lidet e Bangladesh hag en India bep bloaz. lavarez e vez anezhi ez eo "a beacon of light for women". The last end of Sahid Abdus Sabur Road to Mukunda Ram Hat of Boalkhali upazila in Chittagong has been named as Pritilata Waddedar Road.

## Notennoù
Alférez

**Alférez** a oa un titl en istor Spagn, hag hiriv c'hoazh ur renk ofiser izel en armeoù broioù spagnolek zo.

## Orin
Dont a ra ar ger eus an arabeg الفارس (al-fāris), hag a dalvez marc'heg, marc'heger. Ar stumm portugalek * alferes* zo implijet e Portugal evel ma oa ivez e Brazil. 

## Arme ha merdeadurezh
Ur renk ofiser izel en armeoù broioù spagnolek zo : Spagn, Arc'hantina, Chile hag Uruguay. 
Er verdeadurezh e vez anv eus *frigate alférez*, e Spagn, er Republik Dominikan ha Perou. Troet e vez alférez gant * ensign* e saozneg, neuze e c'haller treiñ gant asagn e brezhoneg. Karg an alférez e oa dougen banniel ar rejimant. Alférez a vez troet ivez gant *isletanant*.

## Istor
Kentañ meneg eus un alférez a oa en armeoù spagnol en amzer ar Reconquista er Grennamzer. Ar brezelour El Cid a oa alférez ar roue Alfonso VI León ha Kastilha, hag Alfonso Núñez a oa alférez an Dug Raimond Galicia.

## Pennad kar
* Catalina de Erauso
Giulia Beneni

**Giulia Beneni**, lesanvet ‘La Barucci’, a oa ur gourtizanez c'hall, a orin italian, e dibenn an  e Pariz.

Serc'h e oa bet da Edward, priñs Kembre e 1867, kalz a-raok dezhañ gwiskañ kurunenn e vro avat. Pa varvas Giulia e klaskas he breur sachañ  lur gall digant ar priñs saoz evit e lizhiri dibreder ha skoemp manet ganti.

## Liamm diavaez
*Ur poltred anezhi, marteze, er Royal Collection Trust, e Palez Buckingham.
Pipilo maculatus

***Pipilo maculatus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Passerellidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez hag [[isspesad]]où
Ar spesad a gaver an ugent isspesad anezhañ e Kreiz ha Norzhamerika :
* *Pipilo maculatus arcticus*, e kreisteiz-kreiz Kanada ha kornôg-kreiz Stadoù-Unanet Amerika (SUA),
* *P. m. clementae*, en inizi er-maez da c'hevred Kalifornia (mervent SUA),
*(†) *P. m. consobrinus*, en Enez Guadalupe (er-maez da Ledenez Baja California e gwalarn Mec'hiko),
* *P. m. curtatus*, e diabarzh mervent Kanada ha diabarzh gwalarn SUA,
* *P. m. falcinellus*, eus kreisteiz Oregon da greiz Kalifornia (kornôg SUA),
* *P. m. montanus*, e mervent SUA ha hanternoz Mec'hiko,
* *P. m. chiapensis*, e kreiz stad Chiapas (kreisteiz Mec'hiko),
* *P. m. falcifer*, e gwalarn Kalifornia (kornôg SUA),
* *P. m. gaigei*, e reter stad New Mexico ha kornôg hini Texas (kreisteiz-kreiz SUA), hanternoz-kreiz Mec'hiko,
* *P. m. griseipygius*, e kornôg Mec'hiko,
* *P. m. macronyx*, eus mervent da greisteiz-kreiz Mec'hiko,
* *P. m. *'maculatus**', e reter Mec'hiko,
* *P. m. magnirostris*, e kreisteiz Ledenez Baja California (gwalarn Mec'hiko),
* *P. m. megalonyx*, eus kornôg-kreiz Kalifornia (kornôg SUA) da walarn-pellañ Ledenez Baja California (gwalarn Mec'hiko),
* *P. m. oregonus*, eus mervent Kanada da vervent Oregon (kornôg SUA),
* *P. m. orientalis*, e biz Mec'hiko,
* *P. m. oaxacae*, e stad Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* *P. m. repetens*, e gevred stad Chiapas (kreisteiz Mec'hiko) ha kornôg Guatemala,
* *P. m. socorroensis*, en Enez Socorro (er-maez da gornôg Mec'hiko),
* *P. m. umbraticola*, e hanternoz Ledenez Baja California (gwalarn Mec'hiko),
* *P. m. vulcanorum*, e kreisteiz-kreiz Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Pipilo maculatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pipilo maculatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Agnes Keyser

**Agnes Keyser** (1852 – 1941) a oa ur vondianez ha kourtizanez saoz, pried-kleiz d'ar roue saoz Edward VII betek e varv e 1910.
Haemorhous cassinii

***Haemorhous cassinii*** (*Carpodacus cassinii* kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Fringillidae.

Anvet e voe *Carpodacus cassinii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887) : dougen a ra anv an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad eus menezioù mervent Kanada da greiz Mec'hiko ha kreisteiz Kalifornia-Izel.

## Liammoù diavaez
* ''Carpodacus cassinii'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Carpodacus cassinii'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Lady Randolph Churchill

**Lady Randolph Churchill**, ganet **Jennie Jerome** e 1854 e New York ha marvet e Londrez e 1921, a oa ur ganerez stadunanat, dimezet d'ar priñs saoz Randolph Churchill, ha mamm d'ar politikour saoz Winston Churchill (1874–1965) ha da John Churchill (1880–1947). 

Pried-kleiz e voe d'ar roue Edouarzh VII.
Malurus leucopterus

***Malurus leucopterus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Maluridae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (c'hwiled dreist-holl) ha kemer kevnid ivez. Degouezhout a ra dezhañ debriñ frouezh bihan ha broñs.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ en Aostralia :
* *Malurus leucopterus edouardi*, en Enez Barrow (Aostralia ar C'hornôg),
* *M. l. leuconotus*, e diabarzh kreisteiz Aostralia (betek aodoù kreisteiz ha kornôg an takad),
* *M. l. leucopterus*, en Enez Dirk Hartog (Aostralia ar C'hornôg).

## Liammoù diavaez
*  ''Malurus leucopterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Malurus leucopterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dryobates nuttallii

***Dryobates nuttallii*** (*Picoides nuttallii* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus Nuttalii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant an naturour stadunanat William Gambel (1823-1849) : dougen a ra anv al louzawour ha loenoniour saoz Thomas Nuttall (1786-1859).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar larvenned amprevaned dreist-holl.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Kalifornia (Stadoù-Unanet Amerika).

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Picoides]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Dryobates nuttallii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dryobates nuttallii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Aphelocoma californica

***Aphelocoma californica*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Corvidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an eizh isspesad anezhañ e kornôg Norzhamerika ha Mec'hiko ivez :
* *Aphelocoma californica californica*,
* *Aphelocoma californica cana*,
* *Aphelocoma californica caurina*,
* *Aphelocoma californica hypoleuca (cactophila)*,
* *Aphelocoma californica hypoleuca (hypoleuca)*,
* *Aphelocoma californica immanis*,
* *Aphelocoma californica obscura*,
* *Aphelocoma californica oocleptica*.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Aphelocoma californica'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Victoria Alexandra, priñsez ar Rouantelezh-Unanet

**Victoria Alexandra**, priñsez eus ar Rouantelezh-Unanet, a oa ur verc'h d'ar roue saoz Edouarzh VII ha d'e bried Alexandra Danmark. 

Meur a briñs a deuas da c'houlenn he dorn, ha dreist-holl Carlos Iañ Portugal, met ne zimezas ket ha bugel ebet n'he doe. He mamm Alexandra, hervez doare, a viras outi a zimeziñ. Gant he mamm e chomas,betek he marv e 1925. 

Neuze ez eas Victoria da chom war ar maez, e Coppins, Iver, e Buckinghamshire. 

Mervel a reas e Kerzu 1935. He breur roue George V, glac'haret bras, a varvas miz goude.
Malurus lamberti

***Malurus lamberti*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Maluridae.

Dougen a ra anv al louzawour breizhveuriat Aylmer Bourke Lambert (1761-1842).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar loenedigoù a bep seurt, amprevaned evit an darn vrasañ anezhe.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e gevred Aostralia (eus gevred Queensland da c'hevred Sukembre-Nevez).

## Liammoù diavaez
*  ''Malurus lamberti'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Malurus lamberti'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Malurus cyaneus

***Malurus cyaneus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Maluridae.

Anvet e voe *Motacilla cyanea* (kentanv) da gentañ-penn (e 1782) gant ar Saoz William Ellis (1756-1785).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned peurvuiañ ha kemer vleuñv, frouezh, greun ha had ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* *Malurus cyaneus ashbyi*, en Enez Kangourou (Aostralia ar Su),
* *M. c. cyaneus*, e Tasmania,
* *M. c. cyanochlamys*, e gevred Aostralia (eus kreiz Queensland da greisteiz ha kreiz Victoria),
* *M. c. elizabethae*, en Enez King (Strizh-mor Bass),
* *M. c. leggei*, en Aostralia ar Su (eus kreisteiz Ledenez Eyre da vervent-pellañ Victoria),
* *M. c. samueli*, en Enez Flinders (Strizh-mor Bass).

## Liammoù diavaez
*  ''Malurus cyaneus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Malurus cyaneus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Louise ar Rouantelezh-Unanet

**Louise ar Rouantelezh-Unanet** zo anv meur a briñsez:

*Louise ar Rouantelezh-Unanet (1848-1939)
*Louise ar Rouantelezh-Unanet (1867-1931)
*Louise Windsor, ganet e 2003.

## Pennadoù kar
*Louise
*Louise Breizh-Veur
Van Doorn

**Van Doorn** zo un anv-tiegezh nederlandek.

## Gerdarzh
Marteze diwar anv kêr Doorn, e proviñs Utrecht pe Deurne, North Brabant
Marteze diwar an anv *Doorn*, spern, sperneg(="the thorn(bush)")., kar d'ar ger saoznek thorn. Stummoù all zo d'an anv: Van Dooren, Doorn, Van Doorne, Van Doren ha Van Dorn.

## Tud
* Cornelis Johannes van Doorn (1837–1906), ijinour izelvoat
* Johnny van Doorn (1944–1991), barzh izelvroek
* Sander van Doorn (1979), DJ ha produer sonerezh izelvoat
* Tiffany Doorn (1982), koantenn stadunanat

## Pennadoù kar
* Van Dooren
* Van Doren
* Van Dorn

## Notennoù
Stopping by Woods on a Snowy Evening

***Stopping by Woods on a Snowy Evening*** zo ur varzhoneggant ar barzh stadunanat Robert Frost (1874-1963), embannet en dastumad *New Hampshire* e 1923.

Dave d'ar varzhoneg a gaver er romant *Pale Fire* gant Vladimir Nabokov : lavarout a ra an daneveller ez eo *one of the greatest short poems in the English language, a poem that every American boy knows by heart* ("unan eus meurañ barzhonegoù berr e saozneg, ur varzhoneg anavezet dre an eñvor gant kement skoliad amerikan a zo").

E trede koulzad *[[The Sopranos]]*, anvet *Proshai, Livushka*, e weler Meadow o skoazellañ A.J. en e labour diwar-benn ar varzhoneg. A.J. a gred ez eo diwar-benn Nedeleg, Meadow a lavar dezhañ eo diwar-benn ar marv.
Edward Fitzgerald

**Edward Fitzgerald** zo anv meur a zen.

## Tud
* Lord Edward FitzGerald (1763–1798), dispac'her iwerzhonat
* Edward FitzGerald (emsaver) (1770?–1807), dispac'her iwerzhonat
* Edward FitzGerald (barzh) (1809–1883), barzh saoz

## Pennadoù kar
*Edward 
*Fitzgerald
Edward FitzGerald (barzh)

**Edward FitzGerald** (1809–1883), a oa ur barzh saoz. Brudet eo e droidigezh eus barzhonegoù Omar C'hayyam. Diwarnañ e labouras Roparz Hemon da sevel e bezhioù anvet *Diwar Omar C'hayyam*.
To Althea, from Prison

**To Althea, from Prison** zo ur varzhoneg saoznek, skrivet gant Richard Lovelace e 1642, pa oa bac'het. Brudet eo ar werzenn "Stone walls do not a prison make, Nor iron bars a cage".

Althea eo an anv roet d'ur vaouez, Lucy Sacheverell.

Meneget eo ar varzhoneg gant Charlotte Brontë en he romant *[[Villette (romant)|Villette]]*, ha ganti e vije bet awenet Emily Brontë da skrivañ he barzhoneg *The Prisoner*.

## Kanet
*Kanet hag enrollet eo bet ar varzhoneg gant Fairport Convention, ton savet gant Dave Swarbrick, war o albom Nine. 
*Enrollet eo bet ivez gant Three Pressed Men en o albom kentañ, Daddy Fox, ha gant ar Churchfitters en o albom New Tales for Old.
Osmobio

**Osmobio** zo un embregerezh eus Loudieg hag a ra prodioù naturel evit al liorzhoù, ar plant hag ar gwez.

## Liamm diavaez
*https://web.archive.org/web/20141225030709/http://osmobio.com/index.php
Mark Acheson

**Mark Acheson**, bet ganet e Edmonton (Alberta, Kanada) d'ar 15 a viz Gwengolo 1957, a oa un aktour hag ur fentigellour kanadian.

## Notennoù ha daveennoù
Michael An Gof

**Michael Joseph**, lesanvet **Myghal Josep an Gof** e kerneveg ha **Michael Joseph An Gof** e saozneg, marvet d'ar 27 a viz Mezheven 1497, a oa gant Thomas Flamank e penn Emsavadeg Kernev-Veur e 1497.

Ur blakenn-goun a voe savet en tu Norzh eus *Nlackheath Common*, e Gevred Londrez, e-kichen antre Su *Greenwich Park*. Setu amañ skrid ar blakenn :
Yucatán

**Yucatán** a c'hall bezañ :

*Yucatán (stad), ur stad eus Mec'hiko
*Ledenez Yucatán, ul ledenez e Mec'hiko
Leise rieselt der Schnee

***Leise rieselt der Schnee*** (*Didrouz e kouezh an erc'h*) zo un nouel pe ur ganenn nedeleg alamanek, embannet e 1895 gant Eduard Ebel (1839-1905) en e levr *Gesammelte Gedichte*, un dastumad barzhonegoù gantañ.

## Ton

\relative c'' { \key g \major \time 6/8 \autoBeamOff
             b4 b8 a b a | g4.~ g4 r8
             g4 e8 g fis e | d4.~ d4 r8
             a'8 gis a c b a | g4.~ g4 r8
             a8. e16 e8 fis e fis | g4.~ g4 r8 \bar "|."

}
\addlyrics {
     Lei -- se rie -- selt der | Schnee,
     still und starr liegt der | See,
     weih -- nacht -- lich glän -- zet der | Wald:
     Freu -- e dich, Christ -- kind kommt bald.

}


## Son

Leise rieselt der Schnee,
Still und starr liegt der See,
Weihnachtlich glänzet der Wald:
Freue Dich, Christkind kommt bald.

In den Herzen ist’s warm,
Still schweigt Kummer und Harm,
Sorge des Lebens verhallt:
Freue Dich, Christkind kommt bald.

Bald ist heilige Nacht;
Chor der Engel erwacht;
Horch’ nur, wie lieblich es schallt:
Freue Dich, Christkind kommt bald.
Jim Carrey

**James Eugene Carrey**, anavezetoc'h evel **Jim Carrey**, ganet e Newmarket (Ontario, Kanada) d'ar 17 a viz Genver 1962, zo un aktour hag ur fentigellour kanadian ha stadunanat.

## Notennoù ha daveennoù
Armand Jacques Leroy de Saint-Arnaud

**Armand Jacques Leroy de Saint-Arnaud**, pe **Arnaud-Jacques** pe **Armand-Jacques Leroy** hervez e wir anv, ganet e Pariz d'an 20 a viz Eost 1798 ha marvet er Mor Du d'an 29 a viz Gwengolo 1854, a oa un ofiser gall, marichal a Vro-C'hall. Brezeliñ a reas en Aljeria ha Krimea.

Ministr ar brezel e oa dindan ar priñs-prezidant Louis-Napoléon Bonaparte, ha gras dezhañ e teuas a-benn eus e daol-stad .

## Enorioù

E kêr St Arnaud, e stad Victoria, en Aostralia), kêr anvet en enor dezhañ, ez eus savet un delwenn dezhañ.
* montagne en Nouvelle-Zélande.
* EnAljeria c'hall e oa ur gêr anvet Saint-Arnaud, hiriv El Eulma.
Brezel ar Rif

**Brezel ar Rif** zo ur brezel hag a c'hoarvezas e hanternoz Maroko adal 1921 betek 1926 etre pobladoù Berbered menezioù ar Rif, renet gant Abdelkrim, hag armeoù Spagn ha Bro-C'hall.

Brezeliñ a reas an div arme europat war zigarez an emglevioù sinet e 1912 gant Moulay Abd al-Hafid, a oa sultan Maroko d'ar mare.

## An trevadennañ e Maroko

## Levrlennadur
* Mimoun Charqi, *La guerre chimique contre le Rif*, Editions Amazigh, 2004.
* Jan Pascal, *L'Armée française face à Abdelkrim ou la tentation de mener une guerre conventionnelle dans une guerre irrégulière 1924-1927*, Stratégique, vol. 93-94-95-96, n° 1, 2009, pp. 319-338.
* Zakya Daoud, *Abdelkrim: une épopée d'or et de sang*, Séguier, 1999, p. 108.

## Liammoù diavaez
* ''Pétain : le rôle méconnu du maréchal dans la Guerre du Rif''
* ''Quand l’Europe chrétienne colonialiste, France et Espagne en tête, donnait des leçons de décapitation et de barbarie aux musulmans''

## Pennadoù kar
*Maroko spagnol
*Armoù kimiek e brezel ar Rif
Andy Dick

**Andrew Roane Dick**, anavezetoc'h evel **Andy Dick**, ganet e Charleston (South Carolina, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 21 a viz Kerzu 1965, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Emgann Elhri

**Emgann Elhri**, pe **El Herri**, zo un emgann e Maroko, d'an 13 a viz Du 1914, etre an arme c'hall ha meuriad berber ar Zayaned emsavet. C'hoarvezout a reas e-kichen kêriadenn Elhri, pe El Herri, ur 15&nbsp;km eus Khenifra, e-kerzh brezel ar Zayaned, ur bobl a glaske enebiñ ouzh alouberezh ar C'hallaoued e-kreiz Maroko, kaset en-dro gant ar jeneral Hubert Lyautey.

Trec'h e voe ar Zayaned hag o harperien amazigh. Kontet eo da vezañ brasañ faezhadenn an arme c'hall en Afrika.

623 soudard gall a voe lazhet, ha Laverdure en o zouez, ha 176 gloazet. 182 brezelour a voe lazhet e-touez ar Zaianed. Ar c'hallaoued gloazet a zegouezhas e Khénifra, ha war o lerc'h Zaianed hag a a lakaas seziz kenkent. Lyautey a voe nec'het gant troiad Laverdure ma kavas e oa kollet ar brezel. met soudarded all a erruas e Khénifra ur pennad goude, hag aesaet e voe d'ar c'hallaoued. padout a reas brezel ar Zaianed betek 1921.

## Istor
Ur pennad a-raok e oa bet kemeret Khenifra gant Lyautey, ha krog e oa da varc'hata gant Mouha ou Hammou Zayani, a oa e penn ar Zayaned. Lyautey a soñje tizhout un emglev, ha lavaret en doa d'al letanant-koronal René Laverdure, e penn gwarnizon Khenifra, chom hep arsailhat ar Zaianed.

## Gwelout ivez
* Emgann Annual, e-pad Brezel ar Rif e 1921.
Pietralata

***Pietralata*** a zo ur film italian gant Gianni Leacche savet e 2008;.

## Fichenn deknikel
* Titl orin : *Pietralata*
* Filmaozer : Gianni Leacche
* Senario : 
* Sonerezh : 
* Led lurell : 
* Furmad : gwenn ha du
* Rumm : Drama
* Pad : 103 min
* Deiziad mont er-maez : 
** 2008 en 

## Aktourien

* Benedicta Boccoli: Lucrezia
* Carla Magda Capitanio: Francesca
* Claudio Botosso: Edoardo
* Massimo Bonetti: Giancarlo
* Edoardo Velo

## Notennoù ha daveennoù
Poltred ur vaouez dianavez

**"Poltred ur vaouez dianavez"** a zo un daolenn gant al livour rus Ivan Kramskoy e 1883.

Taolenn vrudetañ an arzour eo ar poltred-mañ. Ha kevrinus eo, abalamour d'an titl, roet gantañ.

En daolenn e weler ur vaouez yaouank, gwisket brav, azezet en ur wetur o tremen dre Nevski Prospekt e Sant-Petersbourg. He dilhad - mantell zu, tog, kinklet gant ur bluenn wenn, mañchon gant ur seizenn c'hlas - a zo e-giz ma veze douget er bloavezhioù 1880, hag a seblant bezañ ker. En tu kleiz e c'haller gwelout ar palez Anitchkov.

N'ouzer ket, piv eo ar vaouez. Ivan Kramskoy n'en deus lavaret hec'h anv nag el lizhiri, nag en deizlevrioù. Meno a zo e oa ur plac'h diwar ar maez, ur beizantez Matriona Savvichna, hag a zimezas gant an denjentil Bestoujev. Ivan Kramskoy en deus graet anaoudegezh ganti e Sant-Petersbourg hag a oa bamet gant he c'hened. Dont a ra nerzh an oberenn eus selled kevrinus ar vaouez.
Dario Puccini

**Dario Puccini** (Roma, 1921- hevelep lec'h 5 a viz Meurzh 1979) 
a oa ur skrivagner italianek hag ur c'helennour skol-veur italian, unan eus brasañ arbernnigourion lennegezh Spagn hag Amerika spagnolek. Mab e oa d'ar skrivagnour Mario Puccini. Kemer a reas perzh er Rezistañs e Roma hag harzet e voe gant an Alamaned e 1942.
Kelenn a reas e skolioù-meur Cagliari ha La Sapienza e Roma. Lakaat a reas oberennoù skrivagnerien ha barzhed spagnolek en italianeg, eus Pablo Neruda da Octavio Paz, eus Nicolás Guillén da Jorge Amado, eus Manuel Scorza da Gabriel García Márquez, eus Jorge Luis Borges da Rafael Alberti, ha mignon bras e voe dezhe. Embann a reas ul levr diwar-benn ar skrivagnerez Juana Inés de la Cruz.
Ar gazetenn *Letterature d'America* a voe krouet gantañ e 1980.

## Oberennoù
**[[Miguel Hernández Gilabert|Miguel Hernández]]. Vita e poesie*, Mursia, 1966,
**[[Juana Inés de la Cruz|Sor Juana Ines de la Cruz]]*, Edizioni dell'ateneo, 1967,
**La parola poetica di [[Vicente Aleixandre]]*, Bulzoni,1971,
**Romancero de la Resistenza Spagnola (1936-1965)*, Laterza, 1974 (bet embannet e galleg ivez, troet gant Robert Paris: *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976),
**Il segno del presente, studi di letteratura spagnola*, edizioni dell'Orso, 1992,
**Una donna in solitudine*, Cosmopoli, 1996,
**Epistolario [[Rafael Alberti|R. Alberti]]-D. Puccini. Corrispondenza inedita (1951-1969)*, I parabordi, 2009.

## Daveoù ha notennoù
Henri Rol-Tanguy

**Henri Tanguy**, anvet **Rol-Tanguy** ent-ofisiel abaoe 1970 ha lesanvet *Colonel Rol-Tanguy*, bet ganet d'an 12 a viz Even 1908 e Montroulez hag aet d'an Anaon d'an 8 a viz Gwengolo 2002 e Pariz, a oa ur stourmer komunour hag ur rezistant e-kerzh an Eil Brezel-bed.
Dibennerez

Un **dibennerez** zo ur mekanik da zibennañ tud. E galleg eo anvet diwar-lerc'h Joseph Ignace Guillotin, ur medisin gall hag a oa a-enep kastiz ar marv : dre ma komprene ne vije ket paouezet da gondaoniñ tud d'ar marv e fellas dezhañ ijinañ un doare deneloc'h ha ne rae ket d'an dud gouzañv kemend-all, rak gwadek hag euzhus e veze a-wechoù an dibennañ gant ar vouc'hal pa ne veze ket graet en un taol.

Met ur medisin all an hini a ijinas ar mekanik, Antoine Louis e anv. En desped da Joseph Guillotin, e voe anvet *guillotine* e galleg.
Juana Inés de la Cruz

**Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana**, anavezetoc'h evel **Sor** (seurez) **Juana Inés de la Cruz** (San Miguel Nepantla (Mec'hiko), ganet d'an 12 a viz Du 1641 e Tepetlixpa (Mec'hiko) ha marvet d'ar 17 a viz Ebrel 1695), a oa ul leanez ha skrivagnerez spagnolek eus Spagn Nevez hag eus Siglo de Oro al lennegezh spagnolek. Skrivañ a reas barzhoniezh, komz-plaen, c'hoariva. Lesanvet e voe "el Fénix de América", "la Décima Musa" ha "la Décima Musa mexicana".

## He buhez
Arvar zo diwar-benn pegoulz e oa ganet, 1641 pe 1647-1648, hervez ur marilh badeziant kavet e Chimalhuacán en {{XXvet kantved]], pe 1651 hervez buhezskrid ar Jezuist Diego Calleja. E 1657 ez eas da chom da Ciudad de México, da di an tiegezh Mata.

Abred e teskas lenn ha skrivañ.
Ur priz a c'hounezas gant ur meulgan d'ar *[[Santísimo Sacramento]]*.
E 1658 e voe ganet he lezc'hoar, ha bloaz goude e stagas da studiañ latin gant ar c'hloareg Martín de Olivas.

E 1664 e voe kemeret da servij ar vesrouanez Leonor de Carreto, pried da 25vet besroue Spagn Nevez, Antonio de Toledo y Salazar, markiz Mancera. E 1666 e reas anaoudegezh gant Antonio Núñez de Miranda, a voe he c'hofesaer, ha bloaz goude e kemeras ar ouel en Urzh leanezed ar Menez Karmel.
E 1668 e voe broudet gant Antonio Núñez de Miranda da gemer ar ouel en ur gouent. E 1669 neuze ez eas da gouent San Jerónimo. Paeroniet e oa gant ar besrouaned, an arc'heskob-besroue Payo Enríquez de Rivera, markizien Laguna de Camero Viejo, besrouaned ivez, ha ganto e voe embannet div levrenn gent hec'h oberoù e Spagn gozh.

E 1693 e paouezas da skrivañ. Mervel a eure d'ar 17 a viz Ebrel 1695 gant ur c'hleñved-red.

## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Sor Juana Ines de la Cruz*, Edizioni dell'ateneo, 1967.

## Daveoù ha notennoù
Tres de Mayo

**El tres de mayo de 1808 en Madrid**, anavezet ivez e spagnoleg evel ***Los fusilamientos en la [[montaña del Príncipe Pío]]*** pe ***Los fusilamientos del tres de mayo***) zo un daolenn gant Francisco Goya hag a voe peurechuet en 1814. War ziskouez emañ er Museo del Prado (Madrid, Spagn).

Un heuliad eo d'an daolenn El dos de mayo de 1808 en Madrid. En nozvezh etre an 2 hag an tri 3 a viz Mae 1808 e krogas an arme c'hall — evel kastiz da emsavadeg an 2 a viz Mae — da fuzuilhañ ar Spagnoled bet prizoniet e-pad an emgann.

## Pennad kar
*El dos de mayo de 1808 en Madrid

## Notennoù
Diaoul (benveg)

An diaoul zo ur benveg da freuzañ an douar. Gwechall e veze tremenet goude an arar, hag a-raok ar freuz. Hiriv ez eus diaouloù hag a zo freuzoù war un dro.
Poltred an dugez Ekaterina Alekseevna Vasiltchikova

**"Poltred an dugez Ekaterina Alekseevna Vasiltchikova"** a zo ur poltred gant al livour rus Ivan Kramskoy, savet e 1867.

Ekaterina Alekseevna Tcherkasskaya (1825-1888), gwreg an dug Vladimir Aleksandrovitch Tcherkasskiy, a oa merc'h da Aleksey Vasilievitch Vasiltchikov hag e wreg, Aleksandra Ivanovna Vasiltchikova, née Arc'harova. O familh a oa eus an noblañs. Unan eus gwragez an tsar Ivan IV, Anna Vasiltchikova, aet da leanez e-tro 1576-1577, a oa eus ar familh-se ivez.

Ivan Kramskoy en doa savet pevar foltred evit ar familh e 1867 - unan eus Illarion Vasilievitch Vasiltchikov (1776-1847), daou all eus e vibien Illarion Illarionovitch Vasiltchikov (1805-1862) ha Viktor Illarionovitch Vasiltchikov (1820-1878), hag unan eus Ekaterina Alekseevna.

Evit tresañ daou boltred d'an nebeutañ e oa implijet fotoioù an duged, ha marteze e mod-se e oa savet hini Ekaterina Alekseevna. E 1867 e oa 42 vloaz, met ar vaouez er poltred a zo yaouankoc'h.
Lincoln (Bro-Saoz)

**Lincoln** zo ur gêr eus Bro-Saoz, kêr-benn Lincolnshire, war ar stêr Witham.

## Anv
Eus an anv latin *Lindum Colonia*.
* Ptolemaios, II,3,I I : *Lindum*, kêr (*polis*) ar *Goritani*.
* I. A., 475-3 (Iter V), 476-7, 477-9 (Iter VI), 478-10 (Iter VIII) : *Lindo*
* Ravenna, 106-55 : *Lindum Colonia*
* enskrivadurioù :
*- JRS : *Sevir Aug(ustalis) Col(oniarum) Ebor(aci) et Lind(i)*, war dro 237.
* - RIB 2240, maen-bez Valerian, war-dro 253-59 : *Respublica Lindinensis*
* - RIB 2241, maen-born Victorinus, war-dro 268-70 : *A L(indo)*
* - RIB 250, maen-bez : *C(ivis) Lind(ensis)*
* - RIB 269 : *(L)und(...)*
* - CIL VIII 21669, maen bez : *D M M Iunius Capito Lindo ML Leg X G(emina)*
* - CIL XIII 6679 : *Fortunam Superam Honori Aquilae Leg XXII PR PF M Minicius M Fil Quir Lindo Mar(cellinus ?)*

Diwar ar wrizienn keltiek **lindo-* = gwern.

## Istor
Lindum a oa ul lec'h eus ar bobl vrezhon *Coritani*.

## Daveoù
Maouez o lenn (Gwreg al livour)

**"Maouez o lenn"** zo ur poltred eus gwreg al livour rus Ivan Kramskoy, savet gant an arzour e 1869.

Sofia Nikolaevna Kramskaya (ganet Proc'horova) a oa gwreg Ivan Kramskoy adalek 1862. C'hwec'h bugel o doa, hag ur verc'h, Vera, ganet e 1866, a oa livourez evel he zad. 
A-raok dimeziñ gant al livour e veve Sofia gant un den dimezet, ul livour all anvet Popov ; en hec'h unan e chomas goude m'en doa al livour kuitaet Impalaeriezh Rusia, ha barnet e voe gant an dud. He stad ne oa ket mat. En deizioù-hont he doa graet anaoudegezh gant Ivan Kramskoy, hag hennezh en doa astennet e zorn dezhi. Met dimeziñ ganti ne oa ket evit sikour ar vaouez yaouank hepken. Karout a rae anezhi ivez.

Evit al livour e teuas da vezañ e awen, e skoazellerez. Kalz taolennoù zo bet krouet a-drugarez dezhi. Goude Ravolt ar Pevarzek e miz Du 1863 e voe aozet "Artel an arzourien". Sofia Nikolaevna a rae war-dro menaj hag ezhommoù diabarzh an artel. Aozañ a rae emgavioù al livourien hag an arzourien all.

Ar poltred-mañ a ziskouez Sofia Nikolaevna, azezet en ul liorzh bennak, e skeud ar wezenn. He dorn dehou zo war he zal, he daoulagad a sell ouzh al levr digor a zo en he dorn kleiz.
Notennou diwar-benn ar Gelted koz, o istor hag o sevenadur

***Notennou diwar-benn ar Gelted koz, o istor hag o sevenadur*** zo ul levr brezhonek gant Meven Mordiern hag Abherve, embannet gant Skridoù Breizh e Brest e 1944.
An Tsarevna Nesmeyana

**"An Tsarevna Nesmeyana"** a zo un daolenn gant al livour rus Viktor Vasnetsov etre 1916 ha 1926.

Dont a ra titl al livadur eus titl ur vojenn rus "An Tsarevna Nesmeyana", a gont diwar-benn merc'h d'un tsar ha ne c'hoarzhe biken. Hec'h anv, Nesmeyana, a dalvez "dic'hoarzh" e ruseg, met kentoc'h e teu eus "chom hep c'hoarzhin". Ster an anv a zo sklaer evit ar rusianegerien hag a zo mat evit deskrivañ an harozez.

Hervez ar vojenn e klaske an tsar lakaat e verc'h da c'hoarzhin. Evit ober c'hoarzhin dezhi e veze pedet tud a bep seurt hag a bep tu. Ha prometiñ a reas dorn an tsarevna d'an hini a c'hello dont a-benn. Met den ne c'halle ober c'hoarzhin d'an tsarevna, mousc'hoarzh ebet ne zegoueze war he muzelloù. Met ur wech e tirollas da c'hoarzhin pa welas ul labourer, hag al labourer-se en doa dimezet ganti.

En daolenn e weler ur plac'h trist. Kalz tud a bep seurt 'zo en-dro dezhi, o klask lakaat anezhi da c'hoarzhin. Met ar plac'h yaouank ne sell ket outo. Chom a ra azezet war he zron. He dremm a zo trist ha disheñvel bras diouzh dremmoù an dud a zo o tañsal, o c'hoarzhin, o kanañ hag o seniñ benvegoù sonerezh tro-dro. Tud eus ar broioù estren a zo ivez er sal - e-touez an dud gwisket e giz rus, e weler an dud gant dilhad broioù Europa - hini "alamanek" hag hini Bro-Saoz ma veze douget er . Pep hini anezho a vefe laouen o timeziñ gant merc'h an tsar.
Cassius Dio

**Lucius Claudius Cassius Dio Cocceianus**, pe **Dion Cassius** pe **Cassius Dion**, ganet war-dro 155 e Nikaia, e Bithynia, marvet goude 235, a oa un istorour roman, hag a skrivas *[[Historia Romana]]* e henc'hresianeg. Embann a reas 80 levrenn diwar-benn istor Henroma, adal donedigezh Aeneas da Italia. Goude-se e ra anv eus diazezidigezh Roma (753 kent JK), savidigezh ar Republik (509 kent JK), ha hini an Impalaeriezh roman (31 kent JK), betek ar bloaz 229.

## E vuhez
Mab e oa da Cassius Apronianus, bet konsul e 191.

Cassius Dio a zo bet e-unan senedour, koñsul e 229 da heul an impalaer Severus Alexander, gouarner e Reter hag en Afrika.

Aet maez eus an 'aferioù' publik war dro 235. En em dennas e Nikea evit peurachuiñ e levrioù.

Cassius Dio a zo gwelet evel un aozer reizh, nemet a-enep Seneca.

## Skridoù
Brudet eo e "Istor Roman" (Ῥωμαϊκὴ Ἱστορία), un oberenn a 80 levr hag a gont 973 vloaz buhez Roma, adalek e ziazez betek mare Alexander Severus e 229.

## Levroniezh
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie*. L. Hachette et Cie. Paris. 1863
Callipepla californica

***Callipepla californica*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Odontophoridae.

Anvet e voe *Tetrao californicus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1798) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).

Abaoe ar 14 a viz Eost 1931 ez eo deuet da vezañ evn-arouez stad Kalifornia.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zelioù, greun ha had peurvuiañ ha kemer amprevaned ha hugennoù ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Callipepla californica achrustera*, e kreiz, kreisteiz stad Kalifornia-Izel (gwalarn Mec'hiko),
* *C. c. brunnescens*, eus mervent Oregon da greiz Kalifornia (kornôg-kreiz Stadoù-Unanet Amerika (SUA)),
* *C. c. californica*, eus reter Oregon (SUA) da walarn Mec'hiko,
* *C. c. canfieldae*, e reter-kreiz Kalifornia (kornôg-kreiz SUA),
* *C. c. catalinensis*, en Enez Santa Catalina (SUA).

## Liammoù diavaez
*  ''Callipepla californica'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Callipepla californica'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Callipepla gambelii

***Callipepla gambelii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Odontophoridae.

Anvet e voe *Lophortyx Gambelii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant an evnoniour stadunanat William Gambel (1823-1849).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'heot, greun ha had peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Callipepla gambelii fulvipectus*, eus hanternoz-kreiz stad Sonora da walarn hini Sinaloa (gwalarn Mec'hiko),
* *C. g. gambelii*, e mervent Stadoù-Unanet Amerika (SUA) (eus kreisteiz Nevada da Arizona), gwalarn Mec'hiko,
* *C. g. ignoscens*, e mervent SUA (kreisteiz New Mexico, kornôg Texas),
* *C. g. stephensi*, e kreisteiz Sonora (gwalarn Mec'hiko).

## Liammoù diavaez
*  ''Callipepla gambelii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Callipepla gambelii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ducula galeata

***Ducula galeata*** a zo un evn.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous enez Nuku Hiva en Inizi Markiz.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Poltred Maria Feodorovna

**Poltred Maria Feodorovna** a zo ur poltred eus Impalaerez Rusia Maria Feodorovna, savet gant Ivan Kramskoy e 1881.
Dagmar af Danmark

**Marie Sophie Frederikke Dagmar af Danmark,** pe **Maria Feodorovna Romanova** (d'ar 26 a viz Du 1847 - d'an 13 a viz Here 1928), a oa ur briñsez danat, pried an Impalaer Aleksandr III hag Impalaerez Rusia, merc'h da Gristian IX, roue Danmark, ha d'e bried Louise von Hessen-Kassel (1817-1898), c'hoar da Alexandra Danmark, rouanez Breizh-Veur, ha da Vilhelm, roue Gres evel Georg Iañ.

### Bugaleaj
Ganet eo bet Dagmar d'ar 26 a viz Du 1847 er Palez Melen e Kopenhagen, hag e oa an eil verc'h hag ar pevare bugel en he familh. Tri bugel all e oa: Frederik, ganet e 1843 (roue Frederik VIII), Alexandra (rouanez Breizh-Veur Alexandra Danmark) ha Vilhelm, ganet e 1845 (roue Gres Georg Iañ). Goude, etre 1847 ha 1858 e oa ganet daou vugel all - Thyra (priñsez Hannover) ha Valdemar.

He zad Christian a oa mab da Friedrich Wilhelm von Schleswig-Holstein-Sondeburg-Glüksburg ha ne oa ket mab ar roue, met roue Danmark Frederik VII a oa divugel, hag ar priñs a oa dimezet gant nizez ar roue Christian VIII. Bugaleaj Dagmar a oa sioul hag ar briñsez ne oa ket desavet evel merc'h ar roue. Hi hag he c'hoarezed a ouie labourat - kempenn o c'hambreier o-unan, gwriat.

Anavezout a rae Hans Christian Andersen.

#### Dimeziñ

## Dugez-veur

## Impalaerez

## Impalaerez intañvezet

## Dispac'h 1917
Chalcophaps indica

***Chalcophaps indica*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en India hag Azia ar Gevred.

## Liammoù diavaez
*  ''Chalcophaps indica'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Ptilinopus roseicapilla

***Ptilinopus roseicapilla*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba roseicapilla* da gentañ-penn (e 1831) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en inizi Mariana (Aguijan, Guam, Rota, Saipan ha Tinian).

## Liammoù diavaez
*  ''Ptilinopus roseicapilla'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ptilinopus roseicapilla'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Morwennel gantreat

Ar **Vorwennel gantreat** pe **Nodi kantreat** (*Anous stolidus*) a zo un evn-mor.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Anous stolidus pileatus*, e Mor Ruz, Meurvor Indez, reter da Meurvor Habask betek Hawaii hag Enez Pask,	
* *A. s. galapagensis*, en Inizi Galápagos,	
* *A. s. ridgwayi*, inizi er-maez kornôg Mec'hiko da gornôg Costa Rica,		
* *A. s. stolidus*, inizi Mor Karib ha Meurvor Atlantel trovanel.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Vorwennel gantreat er c'herentiad *[[Laridae]]* (bremañ, hervez IOC 5.2. (2015) pe e *[[Sternidae]]*.

## Liammoù diavaez
*  ''Anous stolidus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anous stolidus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveoù ha notennoù
Loulay

**Loulay** zo ur gumun c'hall e departamant Charente-Maritime, er rannvro Akitania-Nevez. 
## Douaroniezh
## Istor
### kantved
### [[Dispac'h Gall]]
### 
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

LoulayBro-C'hallMonumantarrevarv.JPG|Monumant ar re varv.

## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Notennoù ha daveennoù

## Liamm diavaez
Kerberos (disheñvelout)

**Kerberos** a c'hall bezañ:
*Kerberos, ur c'hi euzh eus gwengelouriezh Hellaz
*Kerberos (loarenn), unan eus loarennoù ar gorrblanedenn Ploudon