open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alda d'Este

**Alda d'Este** (Ferrara, 1333 – Mantova, 1381) a oa ur briñsez italian.

## He buhez
Ganet e oa e 1333. Merc'h e oa da Obizzo III, markiz Ferrara e 1326 ha da Lippa Ariosti.
Dimezet e voe e 1356 (da 23 bloaz), pe 1365 (da 32 vloaz), da Ludovico II Gonzaga, trede kabiten ar bobl e Mantova, mab da Guido Gonzaga ha d'e drede pried Béatrice de Bar (1316-?), ha bugale o doe:
* Francesco Iañ Gonzaga (1366-1407), pevare kabiten ar bobl e Mantova,
* Elisabetta Gonzaga (?-1432), dimezet e 1386 da Carlo Iañ Malatesta, aotrou Rimini.

Pa varvas Alda e 1381 e Mantova e savas he fried ur monumant dezhi en Iliz San Francesco, distrujet e 1802.
Katharina von Württemberg

**Katharina von Württemberg**, pe *Katharine Sophie Friederike Dorothee von Württemberg*, ganet d'an 21 a viz C'hwevrer 1783 e Sant-Petersbourg ha marvet d'an 29 a viz Du 1835 e Lausanne, a zeuas da vout, goude hec'h eured, ar briñsez *Catherine Bonaparte* ha rouanez Westfalen, adal 1807 betek 1813.

## He buhez
Merc'h e oa da Friedrich Iañ von Württemberg, roue Württemberg, ha d'e bried Augusta von Braunsweig-Wolfenbüttel, nizez da Sophie-Dorothée von Württemberg, dimezet d'an tsar.
Friedrich Iañ Württemberg

**Friedrich Iañ Württemberg** zo anv daou zen:

* Friedrich Iañ Württemberg (dug)
* Friedrich Iañ Württemberg (roue) (1754-1816), dug ha goude roue Württemberg. 

## Pennadoù kar
* Friedrich Iañ
* Württemberg
Lippa Ariosti

**Lippa Ariosti**, pe **Filippa Ariosti**, (Bologna,[?] – Ferrara, 27 a viz Du 1347) a oa un itron a renk uhel en Italia ar .
1978 e Breizh

## Darvoudoù
*17 a viz Meurzh : peñse an Amoco Cadiz dirak Porsall, ha lanv du da-heul war aodoù Bro-Leon ha Bro-Dreger.
*12, 13, 14 a viz Mae : Gouel ar Brezhoneg e Zinzag-Lokrist, e Bro-Gwened.
*26 a viz Mezheven : lakaet ez eus da darzhañ unan eus kazelioù Kastell Versailhez gant an FLB.
*25 a viz Gwengolo : votiñ a ra Kuzul-rannvro Breizh a-du gant sevel ur greizenn nukleel e Plougoñ.

## Sevenadur
**[[E Skeud Tour Bras Sant Jermen]]*, levr eñvorennoù Yeun ar Gow, zo adembannet gant Al Liamm.
**Le breton parlé à Sainr-Pol-de-Léon*, studiadenn Alf Sommerfelt, zo adembannet.
**An Ankou*, albom bannoù-treset Spirou, embannet e brezhoneg.
**An Ostaj*, pezh c'hoariet gant Teatr brezoneg Penn ar Bed.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1978|Ganedigezhioù 1978]]
*Sylvain Barou, soner.
*Erwan Hamon, soner.
*Alexandra Le Hénaff, marc'hhouarnerez.
*Nicolas Le Millier, soner.
*Faustine Merret, sportourez.

## [[:Rummad:Marvioù 1978|Marvioù 1978]]
*Marcel Divanach, skolaer ha skrivagner brezhonek.
*Biel Elies, beleg ha skrivagner brezhonek.
*Jean Guéhenno, kazetenner ha skrivagner gallek.
*Roparz Hemon, kelenner, geriadurour, yezhadurour, skrivagner brezhonek.
*Camille Le Mercier d'Erm, skrivagner gallek hag emsaver.

__NOTOC__
1979 e Breizh

## Darvoudoù
*14 a viz Genver : peulioù linennoù tredan kas-uhel zo lakaet da darzhañ e-kichen kreizenn nukleel Brenniliz, e Menez Are. Rankout a ra ar greizenn chom a-sav. Gant an FLB-ARB eo bet graet an taol. 
*28 a viz Ebrel : peñse a ra an eoullestr ''Gino'' a-vaez da ledenez Kraozon.
*15, 16, 17, 18 a viz Mae : Gouel ar Brezhoneg e Plabenneg, e Bro-Leon.
*30 a viz Mae : lakaet eo ti ar c'homiser Roger Le Taillanter da darzhañ e Ploueg-ar-Mor. Gant an FLB e vije bet graet an taol.
*1añ a viz Gouere : ul lizher a gas eskob Kemper, an aotrou Francis Barbu, da veleien ha kristenien Plougastell evit ned afent ket da welet pezh-c'hoari Strollad ar Vro Bagan, *Buhez Dom Mikael an Nobletz*, a zo c'hoariet eno da-geñver gouel ar Bleun-Brug.
*9 a viz Gouere : tapet en deus Jil Killivere e vachelouriezh goude tremen an arnodennoù e brezhoneg penn-da-benn.
*14 a viz Gouere : festival kentañ *Elixir* en Irvilhag.

## Sevenadur
* *[[Glas evel daoulagad c'hlas na oant ket ma re]]*, gant Pêr Denez, embannet gant Al Liamm.
* *Diougan Gwenc'hlan*, gant Pêr Denez, embannet gant Al Liamm.
**Ar chalboter huñvreoù *, gant Tudual Huon, embannet gant Al Liamm.
**Kanoù kalon Vreizh*, pladenn gant Yann-Fañch Kemener.
**Bitekle* pe *War hent ar baradoz*, pezh c'hoariet evit ar wech kentañ gant Teatr brezoneg Penn ar Bed.
**Geriadurig kembraeg-brezhoneg*, gant Rhisiart Hincks, embannet gant Skol Ober. 
*Deroù embannadur ar gazetenn sizhuniek *[[An Amzer (kazetenn)|An Amzer]]*. 

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1979|Ganedigezhioù]]
*Clarisse Lavanant, kanerez
*Sandra Levenez, sportourez
*Johanna Rolland, politikourez

## [[:Rummad:Marvioù 1979|Marvioù]]
*François Le Bail, beleg ha douarour.
*Joachim Le Botmel, livour.
*Jos Le Corre, livour.
*Francis Moal, saver kanaouennoù leonat.

__NOTOC__
Kaier

Ur **c'haier** zo ul levr ennañ follennoù paper gwenn, pe en ul liv sklaer bennak, da skrivañ pe da dresañ warne. E bajennoù a c'hall bezañ gwerc'h evit an tresañ pe rakvoullet gant ur c'harrezennadur (karrezioù bras pe vihan), linennoù, a-wechoù ur marz, pe c'hoazh skeulennoù, evit ar skrivañ. Keinet e c'hall bezañ ar c'haier gant meur a deknik : gant peg, krafoù, troellennoù, kantennigoù hag all. E kartoñs eo e c'holoenn.

Implijet e vez ar c'haieroù er skolioù gant skolidi, d'ober labour-skol, pe gant tud all er gêr, en o beajoù pe en o labour, d'ober a bep seurt traoù : kemer notennoù, dastum roadennoù, dastum chomlec'hioù, ober scrapbooking, hag all.

An tablezennoù niverel a c'hall bezañ gwelet evel o warlerc'hidi elektronek. Kaieroù niverel zo ivez met n'int ket bet degemeret gant ar boaz.

## Mentoù ar c'haieroù
Meur a vent zo, sed amañ ar re voutinañ :
* 24 x 32 cm (3:4)
* 21 x 29,7 cm (ment A4)
* 17 x 22 cm
1980 e Breizh

## Darvoudoù
*7 a viz Meurzh : peñse an eoullestr Tanio a-dal da Enez-Vaz ha lanv du da-heul.
*24 a viz Mae : war-dro 150 000 a dud o vanifestiñ e Plougoñ a-enep ar greizenn nukleel a zo anv da sevel eno.
*Gwengolo : digoret eo ar c'hentañ klas kentañ derez gant Diwan, e Treglonou.

## Sevenadur
**Ur vouezh er vorenn*, danevelloù gant Ronan Huon, embannet gant Al Liamm.
**Ar seizh boulenn strink*, albom kentañ Tintin e brezhoneg, embannet gant Castermann.
**Kanoù kalon Vreizh*, pladenn gant Yann-Fañch Kemener.
**Bitekle* pe *War hent ar baradoz*, pezh c'hoariet evit ar wech kentañ gant Teatr brezoneg Penn ar Bed.
*Deroù embannadur ar gelaouenn *[[Al Lanv]]*. 
*Deroù embannadur ar gelaouenn *[[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]]*.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1980|Ganedigezhioù]]
*Cécile Corbel, telennourez.
*Nicolas Haquin, melldroader.
*Guillaume Moullec, melldroader.
*Xavier Tanguy, kizeller.

## [[:Rummad:Marvioù 1980|Marvioù]]
*Emmanuel Chevillotte, broadelour breizhat.
*Louis Guilloux, skrivagner gallek.
*Gaston Latimier, skrivagner gallaouek ha brezhonek.
*Pierre Le Sausse, skrivagner brezhonek.
*Pêr Loisel, *Eostig Sarzhav*, drouiz meur.
*Jean Robic, marc'hhouarner.
*Angèle Vannier, barzhez c'hallek.

__NOTOC__
Adèle Haenel

**Adèle Haenel**, ganet d'ar 1añ a viz Genver 1989 e Pariz, zo un aktourez c'hall.

Enoret eo bet e 2014 ha 2015 gant daou César, hini ar gwellañ aktourez en ur roll a-eil er film *Suzanne*, ha goude-se gant priz ar gwellañ aktourez evit ar film *[[Les Combattants]]*. E 2018 ez eo lakaet he anv evit ar gwellañ roll a-eil evit ar film *[[120 battements par minute]]*. Lakaet eo he anv c'hoazh e 2019 evit ur César eus ar gwellañ aktourez evit he roll er film *[[En liberté !]]*.

## Filmoù
Dunkelgrafen

An **Dunkelgrafen** (galleg: *Comte et Comtesse des Ténèbres*) - « Konted teñval » en alamaneg - a oa ul lesanv roet d'ur c'houblad pinvidik ha kuzh gant tud Hildburghausen, e Thüringen e penn kentañ an . E-pad pell eo bet soñjet e oa ar vaouez Marie-Thérèse, merc'h Marie Antoinette ha Loeiz XVI. E fin ar bloavezh 2013 goude arnodennoù TDN eo bet prouet anat ne oa ket liammet ar c'horf ouzh an Tiegezh Bourboñs. Chom a ra dizanv orin ar vaouez-se betek-henn.
1981 e Breizh

## Darvoudoù
*Gouel ar Brezhoneg e Plougoñ, Pontekroaz ha Douarnenez.
*3 Mezheven : embann a ra ar gouarnamant gall nevez ne vo ket savet ur greizenn nukleel e Plougoñ.
*5 Eost : 19 den toullbac'het evit an FLB zo lezet da vont en o frankiz.
*19 Gwengolo : gouel an distaoliadeg, evit prizonidi an FLB, e Gwengamp.
*26 Du : tan-gwall e Palez an Arzoù hag ar Sevenadur e Brest.
*29 a viz Kerzu : krouet eo Skol-Uhel ar Vro.

## Sevenadur
**[[Ur marc'hadour a Vontroulez]]*, danevelloù gant Jakez Konan, embannet gant Al Liamm.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1981|Ganedigezhioù 1981]]
*Yann Kermorgant, melldroader.
*Krismenn, kaner.

## [[:Rummad:Marvioù 1981|Marvioù 1981]]
*Jean-Michel Caradec, kaner gallek.
*Anjela Duval, barzhez vrezhonek.
*Xavier Grall, skrivagner gallek.
*Jean-Claude Jégat, talabarder.
*Edmond Koarer-Kalondan, skrivagner ha drouiz.
*Goulven Mazeas, emsaver.
*François Méheut, kizeller ha livour.
*Job de Roincé, kazetenner ha skrivagner.

__NOTOC__
Guy Fawkes

**Guy Fawkes**, ganet d'an 13 a viz Ebrel 1570 hag aet da Anaon d'an 31 a viz Genver 1606, lesanvet **Guido Fawkes** pa oa o stourm evit ar Spagnoled, a oa un ezel eus ur strollad katoliked saoz o devoa savet un irienn, ar Gunpowder Plot, evit lazhañ ar roue James Iañ e 1605. Ganet ha desavet e oa bet e York, e bro-Saoz; an tad a oa marvet pa oa oadet Fawkes a eizh vloaz. Ar vamm a oa dimezet goude-se gant ur c'hatolik Recusant, a nac'he ar relijion anglikan.
Un peuple et son roi

***Un peuple et son roi*** zo ur film gall sevenet ha skrivet gant Pierre Schoeller, hag embannet e 2018. An aktourien bennañ eo Adèle Haenel ha Gaspard Ulliel. Kontañ a ra penaos e tremen ar Reveulzi C'hall e Pariz, eus Kemeridigezh ar Bastille betek lazhadenn ar roue Loeiz XVI.

Skignet eo bet evit ar wech kentañ e-pad Mostra Venezia e 2018.
## Aktourien
* Gaspard Ulliel : Basile
* Louis Garrel : Maximilien de Robespierre
* Adèle Haenel : Françoise Candole
* Céline Sallette : Reine Audu
* Laurent Lafitte : Ar roue Loeiz XVI
* Ruggero Barbera : Louis Charles 
* Maëlia Gentil : Ar rouanez Marie-Antoinette
* Denis Lavant : Jean-Paul Marat
* Niels Schneider : Louis Antoine Léon de Saint-Just
* Izïa Higelin : Margot Laforce
* Olivier Gourmet : Louis-Joseph Henri, lesanvet « l’Oncle ».
* Noémie Lvovsky : Solange, gwreg an Eontr
* Andrzej Chyra : Claude François Lazowski
Waze

***Waze*** ( ; eus ar saozneg *ways*, "hentoù") zo ur meziant-lec'hiañ perc'hennet gant Google hag a ya en-dro dre ar reizhiad GPS.

Gallout a ra bezañ implijet dre ur boellgomzer, un urzhiataer pe un dablezenn, gant ma vo gouest ar benveg da implij ar GPS ha da ziskouez ur gartenn-lec'hiañ.

Gant ar meziant *Waze* e c'haller kaout an hent resis etre daou boent, an amzer rekis evit mont eus an eil d'egile, ha disklêriadennoù kudennoù hent (stankadennoù, gwallzarvoudoù, radarioù da vuzuliaén an tizh). Evit implijout ar meziant e ranker kaout ar rouedad hezoug dre ma vez nevesaet ar gartenn a-feur ma veajer. Digoust eo ar pellgargañ hag an implij.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Garde nationale française (1789-1799)

Ar **Garde nationale** a oa ur vezen keodedour savet e Pariz e-kreiz miz Gouhere 1789. An izili a oa bourc'hizien, a oa dija e bezenoù bourc'hiz savet pa oa bet skarzhet Necker hag e oa bet unvezioù soudarded ar roue o kelc'hiañ Pariz. D'an 20 a viz Gouhere 1789, bagadoù tud armet a oa bet savet dre ar vro evit talañ ouzh an "iriennoù aristokratel" hag ouzh an "dorfedourien", e-pad mare an Aon Bras pe Grande Peur. Gant an amzer e oant bet lakaet dindan ur statud ofisiel hag anvet *Garde nationale*.
Pedro José Escalón

**Pedro José Escalón**, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1847 e Santa Ana (El Salvador) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Gwengolo 1923, a oa ur politiker eus El Salvador. 

Prezidant El Salvador e oa bet eus ar 1añ a viz Meurzh 1903 betek ar 1añ a viz Meurzh 1907. Daoust ma oa o tont eus an arme e erruas e penn ar vro en un doare peoc'hus, ar wech kentañ abaoe bloavezhioù er vro. Ur mare a stabilded politikel e voe e respetad. Mervel a reas e Santa Ana e 1923, oadet a 76 vloaz. 

## Buhez personel
E 1865 e timezas gant Elena Rodríguez (marvet d'an 3 a viz Kerzu 1921). Tri bugel o deus bet: Dolores, Federico and Pedro.
Lazhadegoù Viannos

**Lazhadegoù Viannos** (gresianeg: *Σφαγές της Βιάννου ή Ολοκαύτωμα της Βιάννου*) a oa bet un hollad lazhadegoù e Kreta e-pad ur c'hampagn distruj gant nerzhioù nazi. Sevenet e oa bet al lazhadeg en 20 kêriadennig lec'hiet e trowardroioù reter proviñs Viannos ha kornôg proviñs Ierapetra war an enezenn e-pad an Eil Brezel-bed. Al lazhadegoù, gant un hollad a 500 den lazhet d'an nebeutañ, a oa bet sevenet etre ar 14 hag ar 16 a viz Gwengolo 1943 gant unvezioù eus ar Wehrmacht. Ouzhpenn ar muntroù e oa bet devet darn eus ar c'hêriadennoù, laeret, ha distrujet an eostoù.

Dre an niver a dud lazhet ez eo an heuliad lazhadegoù-se unan eus torfedoù gwashañ an Ahel Roma-Berlin-Tokyo e Gres, an eil war-lerc'h Lazhadeg Kalávryta. An urzhioù a oa bet roet gant ar Generalleutnant Friedrich-Wilhelm Müller, evit talañ ouzh an harp a veze roet gant annezidi al lec'hioù-se da rezistanted Kreta. Müller, lesanvet goude-se "Kiger Kreta", a voe lakaet d'ar marv goude ar brezel evit ul lod abalamour d'e urzhioù evit al lazhadegoù-se.

## Pennadoù kar
* Lazhadeg Kalávryta
Streymoy

**Streymoy** eo an hini vrasañ hag an hini bobletañ eus an inizi Faero. Emañ Tórshavn, kêr-benn ar vro, e penn kreisteiz an enezenn, troet trema ar reter.

Talvezout a ra *Streymoy* kement hag *enez ar froud* : ar froud-mor a zo anv anezhañ eo an hini a zo etre Streymoy hag enez Esturoy (*enez ar reter*).

Rannet eo an enezenn etre peder c'humun, Tórshavn, Kvívík, Sunda ha Vestmanna.

Poblet eo Streymoy gant 22 400 a dud, ar pezh a ra 40 % eus poblañs an enezeg a-bezh. Emañ an darn vrasañ eus an dud-se o chom e Tórshavn.
Valentine de Sainte-Aldegonde

**Marie Valentine de Sainte-Aldegonde**, ganet d'an 29 a viz Mae 1820, ha marvet d'an 23 aviz Gwengolo 1891, a oa ur briñsez c'hall, dugez Dino.

## He buhez
Merc'h e oa d'ar c'hont Charles Camille de Sainte-Aldegonde ha d'ar gontez Adélaïde Joséphine de Bourlon de Chavange, intañvez ar marichal Pierre Augereau, dug Castiglione.

D'an 8 a viz Here 1839 e timezas da Alexandre-Edmond de Talleyrand-Périgord, 3e dug Dino (1813-1894). E kastell Beauregard e Cellettes (Loir-et-Cher), perc'hennet gant he mamm, e voe lidet an eured. 

C'hwech bugel o doe, pevar a vevas pelloc'h eget o bloavezhioù kentañ: 
*Clémentine Marie Wilhelmine (1841-1881), kontez Alexandre Orlovsky) ;
*Charles Maurice Camille (1843-1917), 4vet dug Dino, 2vet markiz Talleyrand ;
*Elisabeth Alexandrine Florence (1844-1880) kontez Hans d'Oppersdorff ;
*Archambault Anatole Paul (1845-1918), 3vet markiz Talleyrand.

## Demidoff

A-raok e eured gant ar briñsez Mathilde e veze ar priñs rus Anatole Demidoff oc'h ober al lez da Valentine de Dino.
Ha pa zimezas ar plac'h yaouank en 1839 e profas dezhi diamantoù koustus-bras, hep ma nec'has he fried, dug Dino.

E 1840 e voe promesa-dimeziñ etre ar priñs rus hag ar briñsez c'hall Mathilde Bonaparte, ha torret an darempred etre Anatole ha Valentine, met adskoulmet e voe kenkent ha chomadenn gentañ ar priñs e Pariz.

Demidoff a roas skouarnadoù d'e wreg, un doare efedus da lakaat fin d'o darempred. 

Mervel a reas Valentine e 1891. Beziet e voe e Pariz er vered Père-Lachaise .
Death Race: Beyond Anarchy

**Death Race: Beyond Anarchy** zo ur film niñvek stadunanat embannet d'an 2 a viz Here 2018. Un heuliadenn eo d'ar film Death Race embannet e 2008 ha sevenet gant Don Michael Paul hag ar pevare film eus ar frañchiz Death Race. 
## Aktourien
* Zach McGowan evit Connor Gibson
* Danny Glover evit Baltimore Bob
* Christine Marzano evit Jane
* Danny Trejo evit Goldberg
* Fred Koehler evit Lists
* Velislav Pavlov evit Frankenstein
* Nolan North evit Mouezh Frankenstein
* Yennis Cheung evit Gypsy Rose
* Cassie Clare evit Bexie
* Lucy Aarden evit Carley
* Nicholas Aaron evit Johnny Law
* Cameron Jack evit The Warden
* Terence Maynard evit Valentine
New World Pictures

**New World Pictures** (anavezet ivez evel **New World Entertainment** pe **New World Communications Group, Inc.** e anv ofisiel) a oa un embregerezh dieub stadunanat produiñ hag embann filmoù. E bloavezhioù diwezhañ an embregerezh (5 bloaz) e oa troet ivez war an embann dafar kleweled. Savet e oa bet e 1970 gant Roger Corman gant an anv New World Pictures, Ltd.: ar pal a oa produiñ hag embann filmoù, ha goustadik reoù evit ar skinwel ivez adalek 1984. New World a oa deuet a-benn da vont war dachenn ar skinwel dre brenañ seizh chadenn skinwel e 1993, ha kendalc'het e oa gant an hent-se o prenañ lec'hioù skignañ nevez e 1994.

20th Century Fox (perc'hennet gant News Corporation d'ar mare-se), renet gant Rupert Murdoch, a oa deuet da vezañ ur poster arc'hant diazez en embregerezh e 1994 ha deuet e oa a-benn da brenañ an embregerezh a-bezh e 1997. An emglev gant Murdoch, dreist-holl dre un hollad kevratoù gant New World sinet etre an div embregerezh e Mae 1994, a oa bet diazez evit lakaat ar rouedad Fox da dizhout zt pevare renk e-touez ar rouedadoù skinwel stadunanat.

Hiziv-an-deiz ez eo echu gant New World Pictures met kenderc'hel a ra da vevañ e-touez ar Fox Corporation hag e skourroù lec'hel (evel "New World Communications of Tampa"). An hollad filmoù a oa er c'hatalog zo bet prenet gant The Walt Disney Company dre ma oa bet prenet gantañ an 21st Century Fox.
### New regime
Darn eus ar filmoù-se zo perc'hennet gant Lakeshore Entertainment hiziv-an-deiz.

## Liammoù diavaez
* New World Pictures war IMDb
Rudiment du Finistère

Ar **Rudiment du Finistere**, pe **Rudimant eus ar Finister**, zo ul levr-skol divyezhek,  gallek ha brezhonek,  gant Tanguy Le Jeune, eus Plabenneg, embannet e Brest  e 1800.

« *Rudiment du Finistere, composé en français et mis en breton pour apprendre facilement et en peu de temps à parler, à lire et à écrire correctement, comme un grammairien* » pe « *Rudimant eus ar Finister, composet e gallec ha laqueat e bresonec, evit desqui facilament hac e nebeut amser, da barlant, da lenn ha da scriva correctamant, evel ur grammairien* » e oa an titl en e hed. Graet e oa evit deskiñ galleg dre ar brezhoneg eta.

## Liamm diavaez
* An destenn en archive.org
Jak ar Marichal

**Jak ar Marichal**, pe **ar Marechal** (*Jacques Marie Maréchal* e marilhoù-kêr), ganet e (Moustoer-Logunec'h, d’an 18 a viz Genver 1878 ha marvet e Pleuwigner, d'an 18 a viz Eost 1945), a oa ur beleg e eskopti Gwened, ur stourmer breizhat hag ur saver kanaouennoù. Sevel a reas un toullad kanaoennoù brezhonek hag darn anezho a reas berzh bras. *Blei Lannvaus*, *Blei Lann-vauz*, *Er Meùel Bihan* e oa e anvioù-pluenn.

## Buhez
Mont a reas da skol bublik Pleuwigner hag eno e kejas gant ur mignon ha kenvreur hed-buhez, Job ar Bayon.
Goude e studioù e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened hag e kloerdi bras Gwened e voe beleget e 1902 ha goude-se e voe kelenner e kloerdi Santez-Anna-Gwened, kure e Sarzhav, kure en iliz-veur Gwened, ha person Pleuwigner goude ar Brezel-bed kentañ. Anvet e voe chaloni a-enor e 1929. 

## Obererezhioù evit ar brezhoneg
E-touez e ganaouennoù brudetañ, hag a vez kanet c'hoazh, emañ *Kousk, Breiz-Izel !’’ (1906), *Kenavo deoc'h, gwir Vretoned*, *Sonit bombard, sonit binioù* pe c'hoazh *Alc'hwez an eürusted*. Ouzhpenn e ganaouennoù e voe savet gantañ ivez [[Kantikoù brezhonek|kantikoù]], [[barzhoneg]]où, ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] ha pennadoù all c’hoazh.<br>
Labourat a reas evit kas oberezhioù ar [[Bleun-Brug]] e eskopti Gwened hag e kemeras ur perzh bras e-barzh aozadur Gouel ar Bleun-Brug Keranna (Santez-Anna-Gwened) e 1926, asamblez gant [[Yerom Buleon]]. Kenlabourat a reas gant kelaouennoù brezhonek evel *Dihunamb* hag [[Ar Vro (kelaouenn)|*Ar Vro*]] adalek [[1905]]. Ezel e voe ouzh [[Kevredigezh Vroadel Breizh]] (*Union Régionaliste Bretonne'’).

## Embannadennoù
**Ereden é Bro-Guened*, dastumad sonennoù, An Oriant, 1925, 8 p.
*Asamblez gant Yerom Buleon, ''Soñnenneu kenstrivadeg Koulmig Arvor'', Brest, Feiz ha Breiz], 1926.
**[[Pierre Guillemot|Roue Begnen]]’. Lodenn al levr *Tud vrudet hor bro-ni*, Embannadurieu Dihunamb, 1937.

==Levrlennadur==
*Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien'', Al Liamm, 1992, pp. 247b-248a 

## Notennoù ha daveennoù
Les Grandes Baigneuses

***Les Grandes Baigneuses***, pe **Ar C'houronkerezed bras**, zo anv brudet div daolenn gant daou livour gall :

* Les Grandes Baigneuses (Renoir) (1884-1887)
* Les Grandes Baigneuses (Cézanne) (1894-1905)
Abrégé de la méthode de Landivisiau

***Abrégé de la méthode de Landivisiau pour apprendre le français à l'aide du breton*** zo ul levr-skol evit deskiñ galleg dre ar brezhoneg, savet gant ar frer Constantius (Jean-Marie Apprioual). Ur stumm berraet eo eus un oberenn all anvet *[[Kenteliou brezounek]]*. Embannet e oa bet gant ur bodad anvet *Comité de préservation du breton armoricain* hag a oa ur skourr eus an *[[Association bretonne (1843)|Association bretonne]]*. Er bodad-se e oa Frañsez Vallée.
Div wech e oa bet moullet al levr : e 1899, gant Prudhomme, e Sant-Brieg, hag adarre e 1900, e ti Lafolye, e Gwened.

## Liammoù diavaez
*Université Rennes 2 - Collections numérisées
1990 e Breizh

## Darvoudoù
*21 a viz Genver : digoradur stad nevez ar Roudouroù e Gwengamp, ha match a-enep Paris Saint-Germain Football Club.
*8 a viz Meurzh : mont a ra departamant Aodoù-an-Hanternoz da vezañ Aodoù-an-Arvor.
*21 a viz Mezheven : digoradur Océanopolis, ur greizenn skiantel diwar-benn ar mor, e Brest. 
*7-11 a viz Gwengolo : tan-gwall e koad Pempont.
*29 Du : harzet ha toullbac'het eo Jean Groix, mezeg-loened e Reudied.

## Sevenadur
*25-26-27 a viz Mae : kentañ festival al levrioù beaj (*[[Étonnants Voyageurs]]*) e Sant-Maloù.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1990|Ganedigezhioù 1990]]
*Malo Adeux, Hoel Mahe ha Gwendal Piégais, saverien ar gelaouenn Nidiad.
*Jeremi Kostiou, levrdier hag embanner

## [[:Rummad:Marvioù 1990|Marvioù 1990]]
*Raymond Delaporte, emsaver, bet e penn Strollad Broadel Breizh, geriadurour.
*Yves Floc'h, livour.
*Alfoñs Mari, beleg ha yezhadurour.
*André Morice, maer Naoned.
*Raffig Tullou, kizeller.
1989 e Breizh

## Darvoudoù
*Digoradur Pont Kerplouz en Alre.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1989|Ganedigezhioù]]
*Eugénie Le Sommer, melldroaderez.

## [[:Rummad:Marvioù 1989|Marvioù]]
*Pêr Bourdellez, beleg ha troer brezhonek.
*Madeleine Lagadeg, klañvdiourez.
*Yvon Marrec, marc'hhouarner.
*Robert Micheau-Vernez, arzour.
1988 e Breizh

## Darvoudoù
*Gwengolo : digoradur skolaj kentañ Diwan e Brest, e karter Kerinou. 
*18 a viz Ebrel : digoradur ar C'houarz, ur sal arvestoù e Brest, e-lec'h Palez an Arzoù hag ar Sevenadur a oa bet distrujet gant un tan-gwall e 1981.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1988|Ganedigezhioù]]
*Timothée Le Bour, soner.
*Goulven Jaouen, kizeller.
*Romain Thomas, melldroader.

## [[:Rummad:Marvioù 1988|Marvioù]]
*Gwilherm Dubourg, beleg ha troer brezhonek.
*Fañch Elard, beleg ha troer brezhonek.
*Pêr ar Gall, beleg ha troer brezhonek.
*Jakez Kelenn, emsaver.
*Jean Malo-Renault, levraoueger.
*Pêr Peron, arzour.
*Tad Medar, manac'h ha skrivagner brezhonek.
Alidé Sans

**Alidé Sans Mas**, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1993 e Traoñienn Aran, zo ur ganerez okitanek. Merc'h eo da Lúcia Mas Garcia, kanerez katalanek hag okitanek, ha Jusèp Loís Sans Socasau, politiker ha stourmer evit an okitaneg en Aran. Brudet eo Alidé Sans evel kanerez okitanek abaoe he c'hanaouenn *Esperança* e 2012, dreist-holl.

Kemeret he deus perzh e meur a ouel hag a festival, abaoe 2013, evel e *Barnasants* e Barcelona, *Escota e Minja* e L'Isla de Baish (Gers), *[[Hestiv'òc]]* e Pau, pe Estivada e Rodés.

E 2017 he doa kanet e New York da-geñver deiz Sant Jordi, gouel Katalonia.

Kanañ a ra war a bep seurt sonerezhioù evel ar romba katalan, ar reggae, ar soul, met atav en okitaneg aranek. Diwar-benn a bep seurt traoù e sav he c'hanaouennoù.

## Pladennoù
* *Eth paradís ei en tu* (2015)
* *Henerècla* (2018)

## Notennoù
1987 e Breizh

## Darvoudoù
*15  a viz Here : ur gorventenn vras a skub Breizh e-pad an noz.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1987|Ganedigezhioù]]
*Mathieu Bouyer, melldroader.
*Jean-Christophe Cesto, melldroader.
*Trefina Kerrain, emsaverez.
*Émilie Le Pennec, sportourez.
*Tangi Merien, aktor ha kinniger abadennoù.

## [[:Rummad:Marvioù 1987|Marvioù]]
*Marie-Renée Chevallier-Kervern, arzourez.
*Léon Fleuriot, skolveuriad.
*Henri Fréville, politiker.
*Marc'harid Gourlaouen, emsaverez, sekretourez Skol Ober.
*Dorig Le Voyer, luder.
*Pêr Peron, arzour.
*Tad Medar, manac'h ha skrivagner brezhonek.
1942 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1941 e Breizh - **1942 e Breizh** - 1943 e Breizh

## Darvoudoù
* Here : Krouidigezh ar Comité Consultatif de Bretagne.
* 28 a viz Meurzh: Oberiadenn Chariot e Sant-Nazer gant Breizhveuriz, a-enep ar porzh-mor brezel dalc'het gant an Alamaned.
* Hañv: krouidigezh Skol Sant Iltud, skol hañv kentañ e brezhoneg evit ar vugale e Beg Meilh, e Fouenant.
* Diskar-amzer: krouet eo ar skol vrezhonek kentañ e Plistin, Skol Blistin, gant Kerlann.
* 9 a viz Du : bombezadeg Sant-Nazer. 
* 30 a viz Kerzu: 25 rezistant komunour zo lakaet d'ar marv gant an Alamaned e Sant-Jakez-al-Lann.

## Levrioù
* *[[Dremm an Ankou]]* gant Abeozen.
**An doare-skrivañ nevez*, gant Roparz Hemon.
**De Hortoz Kreiznoz*, gant Loeiz Herrieu.
*embannadur kentañ ar *Méthode rapide de breton*, gant Roparz Hemon.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1942|Ganedigezhioù]]
*Anna ar Beg
*Pierre Duclos
*Louis Élégoët
*Pierrette Kermoal
*Nicole Le Garrec
*Ronan Tremel

## [[:Rummad:Marvioù 1942|Marvioù]]

__NOTOC__
Portrait de la jeune fille en feu

***Portrait de la jeune fille en feu*** a zo ur film Céline Sciamma (2019) gant Adèle Haenel (Héloïse) ha Noémie Merlant (Marianne).
## Aktourien
* Noémie Merlant : Marianne
* Adèle Haenel : Héloïse
* Valeria Golino : ar gontez
* Luàna Bajrami : Sophie
## Liammoù diavaez
* Portrait de la jeune fille en feu war IMDb
* Portrait de la jeune fille en feu war Rotten Tomatoes
Epic Games

**Epic Games, Inc.** (e anv leun **Potomac Computer Systems** ha goude-se **Epic MegaGames, Inc.**) zo un embregerezh c'hoarioù video ha meziantoù stadunanat diazezet e Cary, e North Carolina. An embregerezh a oa bet savet gant Tim Sweeney evel Potomac Computer Systems e 1991. Er penn kentañ e oa bet lec'hiet e ti e dud e Potomac, Maryland. Ur wech embannet e gentañ c'hoari video, ZZT (1991), an embregerezh a oa deuet da vezañ Epic MegaGames e penn kentañ ar bloavezh 1992 ha lakaet e oa bet Mark Rein da brezidant an embregerezh hag evel-se eo chomet abaoe. Ur wech dilojet ar studio e Cary e 1999, e voe krennet an anv evit dont da vezañ **Epic Games**.
Mabille

**Mabille** zo un anv-tiegezh gallek, stankik e Normandi.

*Bernard Mabille (fentigellour), ganet e 1947
*Bernard Mabille (prederour) (1959-2014), prederour gall
*Jules François Mabille (1831-1904), loenoniour gall 
*Jules Louis Mabille (1843-1897), kizeller gall
*Joseph Mabille (1877-1954), jeneral gall
1986 e Breizh

## Darvoudoù
*16 Meurzh : dilennadeg evit ar c'huzul-rannvro. Gant an tu-dehoù ez a ar maout ha dilennet eo Yvon Bourges da brezidant.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1986|Ganedigezhioù]]
*Vincent Briant, melldroader
*Yoann Gourcuff, melldroader
*Jean-François Jolly, c'hoarier echedoù
*Christophe Kerbrat, melldroader
*Laëtitia Le Corguillé, sportourez
*Rozenn Talec, kanerez

## [[:Rummad:Marvioù 1986|Marvioù]]
*Ronan Caerleon pe Ronan Caouissin, emsaver ha skrivagner
*Lomig Doniou, kaner kan-ha-diskan
*Maodez Glanndour, beleg ha skrivagner brezhonek
*Job Jaffre, kazetenner ha skrivagner brezhonek
*Pol Rolland-Gwalc'h, skrivagner ha troer brezhonek
*Jacques Pâris de Bollardière, jeneral
*Pêr Peron, arzour
*Tad Medar, manac'h ha skrivagner brezhonek
Jak an Arbouled

**Jak an Arbouled** (Pleheneg, 21 a viz Du 1846 - Gwened, 30 a viz Ebrel 1910) a oa ur beleg hag ur skrivagner brezhonek eus Bro-Gwened. 

Goude e studioù gant ar Jezuisted ez eas d'ober misionoù e Bro-Gwened. Levrioù relijiel eo a voe savet gantañ, hag en o zouez ''Buhé er Sent eit pep dé ag er blé'', embannet e 1907.

## Skridoù
**Buhé hun salvér Jésus-Krist, Er puar aviél é unamp*, Gwened, 1904, adembannet e 1905.
*''Buhé er sent eit pep dé ag er blé'', ti-moullañ Galles, Gwened, 1907, e 2 levrenn.
**Buhé ha mistérieu er Huerhiéz Glorius Vari*, ti-moullañ Galles, Gwened, 1907.
**Hent ha pratik er santeleh*, ti-moullañ Galles, Gwened, 1909.
Gouennlazh an Asirianed

**Gouennlazh an [[Asirianed]]** a reer eus al lazhadeg a-vras a voe graet gant an Impalaeriezh otoman etre 1914 ha 1920.
Kaoz zo bet eus 270&nbsp;000 a dud lazhet gant lod ; hiziv avat e komzer kentoc'h eus etre 500&nbsp;000 ha 750&nbsp;000, da lavarout eo 70% eus an Asirianed en amzer-se.
C'hoarvezet eo er memes amzer evel Gouennlazh an Armenianed ha hini Gresianed Pontos. Nebeutoc'h anavezet eo eget Gouennlazh an Armenianed avat.
Loch Cairlinn

**Loch Cairlinn** zo ur vorlenn e biz Iwerzhon, etre kontelezh An Dún en hanternoz ha kontelezh Lú er c'hreisteiz. En em deurel a ra an Rí (Newry River) ha kanol An tIúr e goueled al loc'h-se, tra m'eo digor war ar mor e tu ar mervent. Ur seurt fjord eo Loch Cairlinn, evel Loch Súilí hag An Caoláire Rua.

E tu an hanternoz emañ kêrioù An Phointe ha Ros Treabhair, e-harz menezioù ar Beanna Boirche. E tu ar c'hreisteiz emañ kêrioù Ó Méith, Cairlinn hag An Grianfort e-harz menezioù all, Sléibhte Cuailgne, e kontelezh Lú.

Dont a ra an anv saoznek Carlingford diwar an anv norsek *Kerlingfjǫrðr*. En iwerzhoneg e oa anvet gwechall *Cuan Snámh-Aighneach*, *Snámh-Aighneach* pe *Cuan Cairlinne*.
Mona Bouzec-Cassagnou

**Mona Bouzec-Cassagnou**, ganet e 1927 e Rieg ha marvet d'an 19 Ebrel 2022,  oa ur gelennerez hag ur skrivagnerez.

Kelennerez war ar galleg eo bet e Pariz, ha heuliet he doa kentelioù brezhoneg e 14 arondisamant Pariz e 1968.

Goude-se he doa studiet brezhoneg e skol-veur  Roazhon, hag eno he doa tapet ur vestroniezh brezhoneg e 1986, hag un DEA (*Diplôme d'études approfondies*) studioù keltiek e 1988.

Ober a rae war-dro devezhioù-studi e Rieg ha savet he doa un hentenn-deskiñ a oa bet embannet gant Skol an Emsav e 1981. 

## Oberennoù
*1981 : *Méthode de breton pour débutants*, Roazhon, Skol an Emsav.
*2002 : *Selaou selaou* (gant Dominik Bossé, Vincent Lefèvre ha Vincent Lozac'hmeur), Staj brezhoneg Koad-Pin.
*2002 : *Yannig an aod*, Gourin, Éditions des Montagnes noires.
*2002 : *Le korrigan de la mer*, Gourin, Éd. des Montagnes noires.
*2017 : *Le breton des rives de l'Aven et du Bélon*, Lannuon, An Alarc'h.
## Notennoù ha daveennoù
International Academy of Television Arts and Sciences

An **International Academy of Television Arts & Sciences** pe **IATAS** zo un aozadur stadunanat savet e 1969 evit enoriñ an dreistelezh etrevroadel a-fed skinwel. Bez eo ivez an aozadur e karg eus lid prizioù etrebroadel an Emmy Awards evit ar gwellañ programoù skinwel produet er-maez eus Stadoù-Unanet Amerika.

Bep bloaz e miz Du, an akademiezh etrevroadel a sav lid etrebroadel an **International EMMY World Television Festival** hag an International Emmy Awards Gala en New York City. 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Panzerschlachten

***Panzerschlachten*** (brezhoneg: Emgannoù Panzer) zo ul levr alamanek, anezhañ ur skrid-buhez, gant Friedrich von Mellenthin, un ofiser eus an arme alaman e-pad an Eil Brezel-bed er Panzerwaffe. Al levr *Panzerschlachten* a voe ul lodenn eus al luskad skridoù buhez gwellaat embannet goude ar brezel dreist-holl gant jeneraled ar Wehrmacht. Implijet eo bet evit an danvez ofiserien da zeskiñ dezho strategiezhoù brezel.
Tren hobregonet

An **trenioù hobregonet** a zo trenioù gwarezet gant un hobregon. An trenioù-se a zo savet alies gant un tren met ouzhpenn-se bagonioù gant armoù evel kanolioù ha mindrailherezioù. Implijet e oant bet dreist-holl e fin an  hag e-pad an . Bez e oant bet d'ar mare-se un araokadenn a-fed fiñval un nerzh tagañ pe difenn kreñv ha bliv etrezek ul lec'h stourm. Darn eus ar broioù zo paouezet gant o implij dre ma oa aesoc'h tremen dre an hentoù rak gwellaet e oa bet kalz ar c'harbedoù hent. Al linennoù tren a oa aes da derriñ, ar pezh a oa ur poent fall evit an trenioù hobregonet. Aes e oa ivez tagañ anezho eus an aer. Kevredad Rusia en deus implijet anezho memestra e-pad an Eil brezel Tchetchen (1999–2009).
Andrieu Dupuy

**Andrieu Dupuy**, pe **Andreu Dupuy**, (La Vit, 31 a viz Here 1928 - Montpelhièr, 17 a viz Meurzh 2018) a oa un istorour okitan. 

## Buhez
Mab e oa da labourerien-douar eus Lomanha, ar vroig en-dro da Leitora, hiziv en departamant Gers. Deuet da vezañ istorour e skrivas kalz diwar-benn e vroig, diwar-benn Okitania dre vras, ha diwar-benn Okitaned brudet, evel ar matematikour Pierre de Fermat pe ar barzh Joan Giraud d'Astròs. E labour anavezetañ eo ar *Petite encyclopédie occitane* (1974), hag a oa an holloueziadur kentañ diwar-benn traoù Okitania. Gantañ e voe savet ivez ar gevredigezh *La Lomagne, mémoire pour demain*, hag an ti-embann *Lo libre occitan*, evit embann pe adembann skridoù skrivagnerien okitanek evel Joan Bodon pe Max Roqueta. 

## Oberennoù
* *Encyclopédie occitane* (éditions Slatkine), 1989
* *J.-G. Dastros : poète gascon*, Saint-Christol, 1993
* *Histoire chronologique de la civilisation occitane* (3 levrenn) (éditions Champion/Slatkine), 1998
* *Lavit de Lomagne, des origines a nos jours*, 2003
* *Dictionnaire biographique de la Lomagne*, Cahiers de la Lomagne, 2007
Ar c'horonal ne skriv den dezhañ

**Ar c'horonal ne skriv den dezhañ** (titl orin: *El coronel no tiene quien le escriba)* zo ur romant skrivet e spagnoleg gant Gabriel García Márquez ha troet e brezhoneg gant Aleksandr ar Gall.

Emeur e 1956, en ur gêriadenn war an aod e Kolombia. Bep Gwener ez a ur c'horonal kozh disoudardet d'ar porzh, da c'hortoz keloù eus ul leve en devoa goulennet abalamour d'ar servijoù en devoa roet er brezel diabarzh. Padal ne zeu lizher ebet digant ar gouarnamant, hag e chom nebeut a beadra gant an tiegezh.

Savet eo ar skrid en un doare eeun ha diginkl, kontrol d'an doareoù barok a c'heller kavout en oberennoù all ar skrivagner.
Honorius

**Honorius** zo un anv latin, hag anv meur a zen.

* Flavius Honorius (384-423), impalaer roman

### Pibien
* Honorius Iañ, pab eus an Iliz katolik roman (625–638)
* Honorius II, pab (1124–1130)
* Honorius III, pab (1216–1227)
* Honorius IV, pab (1285-1287)

### Tudall a Iliz
* Honorius Canterbury, arc'heskob Canterbury (627–653)
Tangi ar Yaouank

**Tangi ar Yaouank**, pe *Tanguy Le Jeune*, (19 Ebrel 1759 - 8 Ebrel 1811) a oa ur skolaer eus Plabenneg da vare an Dispac'h gall. Sekretour e voe ivez e ti-kêr ar Vourc'h-Wenn e 1808. Gantañ e voe savet ar c'hentañ levr-skol graet evit deskiñ galleg dre ar brezhoneg er skolioù kentañ derez, ar ''Rudimant eus ar Finister'', moullet e ti Malassis, mouller e Brest, e 1800. Ul levr all un tammig heñvel a savas, anvet *An ABC, pe quenta levr dre ar Cn T. ar Yaouank*, moullet e 1801 e Brest ivez.
Kenteliou brezounek

***Kenteliou brezounek*** zo ul levr skol a oa bet savet gant Jean-Marie Apprioual (1842-1906), *alias* "Frère Constantius", evit kelenn galleg dre ar brezhoneg er skolioù kristen. «&nbsp;*Méthode de Landivisiau*&nbsp;» a reer alies e galleg eus al levr-se.

Daou levr a oa e gwirionez.
#*Kenteliou brezounek da drei e gallek – Enseignement du français par le breton – Livre de l'élève*, graet evit ar vugale, embannet e 1899 ; n'eus ennañ nemet rolloù gerioù ha testennoù brezhonek, gant ur c'heriaoueg brezhoneg-galleg er fin. 
#*Kenteliou brezounek troet e gallek – Enseignement du français par le breton – Livre du maître*, graet evit ar vistri-skol, embannet e 1900 ; ennañ e adkaver rolloù gerioù ha testennoù brezhonek al levr evit ar vugale, gant un droidigezh anezho e galleg.

Dre ma oa savet al levr gant ur beleg hag evit ar skolioù kristen e tenn ar braz eus an testennoù-se d'ar relijion gatolik (*Doue* eo ger kentañ ar gentel gentañ, da skouer). 

Ur stumm berraet eus an oberenn-se a voe embannet, dindan an titl *[[Abrégé de la méthode de Landivisiau]]*, gant ur bodad anvet *Comité de préservation du breton armoricain* hag a oa ur skourr eus an *[[Association bretonne (1843)|Association bretonne]]*. Frañsez Vallée a oa er bodad-se.

## Liammoù diavaez
*
*
Sexy Cosplay Doll

**Sexy Cosplay Doll**, zo ur manga japanat gant an anv **Sono Bisque Doll wa koi o suru** (その着せ替え人形ビスク・ドールは恋をする, Sono Bisuku Dōru wa koi o suru?, « Ar vergodenn viskuit-mañ zo amourous »). An heuliad manga zo skrivet ha treset gant Shinichi Fukuda. An istor zo unan fent romantel ma weler Wakana Gojo, ul lisead artizan saver poupinelloù Hina, o labourat evit Marine Kitagawa, ur gyaru sot gant ar c'hosplay. Ar manga zo embannet gant ar gazetenn Young Gangan gant Square Enix abaoe an 19 a viz Genver 2018. E Breizh eo embannet gant Kana abaoe Here 2019.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar manga
* Lec'hienn ofisiel an tresadenn-bev
1982 e Breizh

## Darvoudoù
*Gwengolo : digoradur ar c'hentañ klas divyezhek brezhoneg-galleg en ur skol bublik, e Sant-Riwal.
*7 Gwengolo : echu eo labourioù sevel mirlenn an Dreneg, etre Sizun ha Kommanna.
* Deroù al labourioù da sevel Ti nevez al Lezioù-barn e Roazhon.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1982|Ganedigezhioù 1982]]
*Faustine Audebert, kanerez ha sonerez.
*Philippe Billy, melldroader.
*Gwenael Dage, kazetenner ha troer.
*Solen Désert, sportourez.
*Julien Féret, melldroader.
*Aleksandr ar Gall, troer.
*Nicolas Lunven, bageer-dre-lien.
*Yannick Plantec, gitarour.
*Jañ-Maï Priol, kaner ha soner.

## [[:Rummad:Marvioù 1982|Marvioù 1982]]
*Henri Dyèvre, ofiser a vor ha dastumer lec'hanvioù brezhonek
*Sten Kidna, skrivagner brezhonek
*Édouard Ollivro, kelenner ha politiker.
*Erwan Person, istorour

__NOTOC__
Square Enix

**Square Enix Holdings Co., Ltd.** zo un embregerezh sevel hag embann c'hoarioù video ha manga japanat. Brudet eo evit bezañ krouer ha perc'henn ar frañchizoù Final Fantasy, Dragon Quest, ha Kingdom Hearts, e-touez un toullad all. Eus ar frañchizoù-se, darn zo bet gwerzhet ouzhpenn 10 milion a skouerennoù anezho dre ar bed. Ar frañchiz Final Fantasy zo bet gwerzhet 144 milion a skouerennoù ; evit Dragon Quest ez eus bet gwerzhet 78 milion a skouerennoù hag evit Kingdom Hearts 30 milion a skouerennoù. Lec'h penn Square Enix zo e Shinjuku Eastside Square Building e Shinjuku, Tokyo. En holl ez eus 4300 implijer dre ar bed.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Square Enix
Faubourg Saint-Antoine

Ar **faubourg Saint-Antoine** a oa ur fabourzh kozh eus Pariz. 
## Istor
Ar Fabourzh Saint-Antoine a oa ur rakkêr nepell diouzh Abati Saint-Antoine-des-Champs hag a zo bet o tiwan gant sikour an abadezed. Istor ar Fabourzh Saint-Antoine zo kemmesket alies gant hini ar straed pennañ a dremen e-kreiz, ar straed Faubourg-Saint-Antoine, hag a zo un astenn d'ar straed Saint-Antoine. Ar straed Saint-Antoine a gas d'an abati adal kreiz Pariz. An troc'h etre an div straed a veze graet gant mogerioù kêr Pariz, hag ar pezh a oa e diavaez mogerioù kêr (pe *extra muros*) a oa anvet *fabourzh*.

Hiziv-an-deiz ez eo unan eus karterioù Pariz. Bez' eo ur c'harter ma vez savet arrebeuri : stalioù gwerzhañ arrebeuri, stalioù ebenourien zo... Eno e vez kavet sez aozadurioù micherel an arrebeuri met ivez kreizennoù stummañ micherioù an arrebeuri, evel ar Skol Boulle (rue Pierre-Bourdan).
Louis V Joseph de Bourbon-Condé

**Louis V Joseph de Bourbon-Condé**, ganet e Pariz d'an 9 a viz Eost 1736 hag aet da Anaon e Chantilly d'an 13 a viz Mae 1818, a oa ur priñs gall, 8vet priñs Condé (1740), priñs a wad.

Mab e oa da Louis IV Henri de Bourbon-Condé (1692-1740), dug Bourbon ha 7vet priñs Condé, ha d'ar briñsez ganet Caroline von Hessen-Rheinfels-Rotenburg (1714-1741).
Artur da Távola

**Paulo Alberto Moretzsohn Monteiro de Barros**, ganet d'an 3 a viz Genver 1936 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Mae 2008, brudetoc'h dre e lesanv **Artur da Távola**, a oa ur politikour, senedour, kazetenner ha skrivagner brazilian.

Lesanv Távola "Artur da Tavola," a zo deuet diwar ar Roue Arzhur. Dre implij al lesanv-se e oa bet tu dezhañ da genderc'hel da vezañ ur c'hazetenner e-pad mare an diktatouriezh vilourel e Brazil (1964-1985).
## Notennoù ha daveennoù
María Baxa

**María Baxa** (serbeg: Марија Бакса;), ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1946 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Du 2019, a oa un aktourez serbiat-italian. Labouret he deus dreist-holl evit ar sinema italian. 

Baxa, ganet en Osijek, he doa kroget gant ar vicher aktourez en *Bokseri idu u raj* gant Brana Celovic. Goude-se e oa aet da Italia hag eno e voe brudet, dreist-holl er filmoù fent-erotek Commedia sexy all'italiana. E fin ar bloavezhioù 1980, Baxa a oa paouezet gant ar showbusiness ha mont da vezañ tisaverez.
## Filmlennadur
* *[[The Mighty Anselmo and His Squire]]* (1972)
* *[[Boccaccio (film 1972)|Boccaccio]]* (1972)
* *[[Black Turin]]* (1972)
* *[[Sex with a Smile II]]* (1976)
* *[[Per amore di Poppea]]* (1977)
* *[[Deadly Chase (film)|Deadly Chase]]* (1978)
* *[[Gegè Bellavita]]* (1978)
* *[[Candido Erotico]]* (1978)
* *[[Gardenia (film)|Gardenia]]* (1979) 
* *[[Cyclops (film 1982)|Cyclops]]* (1982)
* *[[Strangler vs. Strangler]]* (1984)
## Liammoù diavaez
* Maria Baxa war IMDb
Cele Abba

**Cele Abba**, ganet d'ar 25 a viz Mae 1906 e Milano, hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Genver 1992 er memes kêr, a oa un aktourez italian. C'hoar e oa d'an aktourez Marta Abba. 

## Filmlennadur
* *[[Il caso Haller]]*, renet gant Alessandro Blasetti (1933)
* *[[Passaporto rosso (film)|Passaporto rosso]]*, renet gant Guido Brignone (1935)
* *[[Le vie del cuore]]*, renet gant Camillo Mastrocinque (1942)
* *[[La carne e l'anima (film 1945)|La carne e l'anima]]*, renet gant Vladimir Striževskij (1945).

## Liammoù diavaez
* Cele Alba war IMDb
Daniel Deronda

***Daniel Deronda*** zo ur romant gant George Eliot, embannet evit ar wech kentañ d'ar .

Romant diwezhañ ar skrivagnerez eo, hag a dremen e-pad ar mare viktorian. Ur meskaj eo etre flemmadenn sokial ha prezegenn gentelius kement hag ur sell a-du gant mennozhioù kentañ ar Sionouriezh yuzev.

Meur a film zo bet savet diwar ar romant, unan mut ha daou film skinwel. Pezhioù-c'hoari a voe savet diwarnañ ivez, dreist-holl er bloavezhioù 1960 gant ar strollad *69 Theatre Company* eus Manchester, gant Vanessa Redgrave o c'hoari an harozez Gwendolen Harleth.

## Liammoù diavaez
*
Elna

**Elna** (*Elna* e katalaneg, *Elne* e galleg) zo ur gumun eus departamant Pireneoù-ar-Reter, en arondisamant Ceret, e Katalonia an Norzh.

## Douaroniezh
Bremañ emañ, asambles gant kumunioù Alenyà, Bages de Rosselló, Cornellà del Bercol, Montescot, Ortafà, Tesà, la Torre d'Elna ha Vilanova de Raó, e kanton la Plaine d'Illibéris (la Plana d'Illiberis). 

## Anv
Hervez Joan Coromines e teufe an anv-lec'h *Elna* eus un anv euskarek *iri berri* ("kêr nevez"), hag a vefe aet da *Iliberis*, anv iberek kozh Elna. 
Ar stummoù-mañ a gaver er skridoù :
* **Illiberi** (Titus Livius, XXI, 24)
* **Colonia Ruiscino** (Pomponius Mela, *Chor*. II, 5, 87)
* **Illiberis Ruscino** (Plinus, *Hist. Nat.* II, 108 ha III, 4)
* **Illiberis** (Ptolemaios, II, 10, 9)
* **Helena Oppidum** (*Epitom Caesaribus*, 41, 23)
* **Castrum Helena** (Eutropius, *Brev*. 10, 9)
* **Helena** (Zosismus, *Hist.* II, 42, 5)
* **Elena** (*Provinciale visigothicum, CC*, 175, p. 426 ha 428)

## Istor

## Levrlennadur

## Daveoù
George Eliot

**George Eliot** eo anv-pluenn **Mary Ann Evans** ganet d'an 22 a viz Du 1819 ha marvet d'an 22 a viz Kerzu 1880, ur skrivagnerez, barzhez, kazetennerez ha troourez saoz. Unan eus skrivagnerien bennañ ar Mare viktorian eo bet.

Seizh romant zo bet skrivet ganti, gant Adam Bede (1859), The Mill on the Floss (1860), Silas Marner (1861), Romola (1862–63), Middlemarch (1871–72) ha Daniel Deronda (1876), darn anezho o vezañ lec'hiet e proviñsoù Bro-Saoz hag o reiñ ur sell gwirvoud ha psikologel eus ar mare. 

## Oberennoù
### Romantoù
* *[[Adam Bede]]*, 1859
* *[[The Mill on the Floss]]*, 1860
* *[[Silas Marner]]*, 1861
* *[[Romola]]*, 1863
* *[[Felix Holt, the Radical]]*, 1866
* *[[Middlemarch]]*, 1871–72
* *[[Daniel Deronda]]*, 1876
### Barzhoniezh
* *Agatha*, 1869
* *Brother and Sister*, 1869
* *Armgart*, 1871
* *Stradivarius*, 1873
* *The Legend of Jubal*, 1874
* *I Grant You Ample Leave*, 1874
* *Arion*, 1874
* *A Minor Prophet*, 1874
* *A College Breakfast Party*, 1879
* *The Death of Moses*, 1879
* *In a London Drawingroom*, 1865
* *Count That Day Lost*
* *The Choir Invisible*, 1867
Magalona

**Magalona** (Maguelone e galleg) zo ul lodenn eus kumun Vilanòva de Magalona (Hérault). Un enezenn volkanek e oa gwechall gozh, staget ouzh an douar-bras gant un erv draezh. Un iliz-veur romanek zo e Magalona, iliz-veur Sant Pêr ha Sant Paol.

## Douaroniezh
Ar gêr e oa er genoù ar stêr Lez, ha war Stang Thau, 6&nbsp;km er c'hreisteiz da Montpelhièr.

## Anv
* **Castellum Latara** (Pomponius Mela, *Chor.* II, 5)
* ***Lattarenses*** (enskrivadur, AE, 1966, n° 247)
* **Magalona** (*Ravennatis anonymi cosmographia*)
* **Magalonensis Urbs** (Juluan a Doledo, 13)
* **Magalona** (*Provinciale visigothicum, CC*, 175, p.&nbsp;426 ha 428)
* ***ecclesia sancti Petri Magalonensis*** (skrid-testeni Loeiz an Deol)

## Istor
Anv zo eus Magalona da vare un ergerzhadeg gant an dug Paulus a-enep kont Nimes hag eskob Magalona.
Un eskopti zo bet krouet eno, war-dro 506-589.
Distrujet eo bet gant Karl Martel e 733.
Magalona a oa bet distrujet war urzh Loeiz XIII e 1633.
Staget eo bremañ ouzh Vilanòva de Magalona.

## Levrlennadur
* J. Rouquette et A. Villemagne, *Cartulaire de Maguelone*, 4 tomes, 1912
* J. Rouquette et A. Villemagne, *Bullaire de l'église de Maguelone*, 2 tomes, 1914
* Fevrier, Paul-Albet & Barral i Altet, Xavier ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule des origines au milieu du VIIIè siècle. VII. Province ecclesiastique de Narbonne (Narbonnensis Prima)*. De Boccard. 1989
Virginia Leith

**Virginia Leith**, ganet d'ar 15 a viz Here 1925 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Du 2019, a oa un aktourez sinema ha skinwel stadunanat.
## Filmlennadur

## Liammoù diavaez
* Virginia Leith war IMDb
Starsky & Hutch

**Starsky & Hutch** zo ur stirad skinwel birvidik stadunanat, savet gant ul lodenn bilot 70-munutenn (skignet da gentañ evel ur film) ha gant 92 lodenn 50 munutenn pep hini. Krouet eo bet ar stirad gant William Blinn, produet gant Spelling-Goldberg Productions, ha skignet etre Ebrel 1975 ha Mae 1979 war ar chadenn ABC. Embannet e oa gant Columbia Pictures Television evit Stadoù-Unanet Amerika, da gentañ, ha gant Metromedia Producers Corporation evit Kanada ha broioù all eus ar bed. Skigner bedel ar stirad a zo Sony Pictures Television hiziv-an-deiz. Ar stirad skinwel a zo bet awen ur film sinema hag ur c'hoari video.
## Istor
Ar stirad skinwel a ro tro da heuliañ daou zetektiv eus su Kalifornia: David Michael Starsky (Paul Michael Glaser), du e vlev, bet soudard en U.S. Army, ha Kenneth Richard "Hutch" Hutchinson (David Soul), dizimezet, melen e vlev. Dindan an anv kod radio "Zebra Three", evezhiañ a reont straedoù ar gêr ijinet Bay City, e Kalifornia.

## Liammoù diavaez
* Starsky and Hutch war IMDb
Agnes Bro-C'hall (1260-1325)

**Agnes Bro-C'hall**, ganet war-dro 1260 pe 1265 ha marvet d'an 19 a viz Kerzu 1325 e Lantenay (Côte-d'Or), a oa ur briñsez gapetian c'hall.

## He buhez
Merc'h e oa d'ar roue gall Loeiz IX ha d'e bried Marc'harid Provañs, hag o merc'h diwezhañ e oa.

E 1279 e voe dimezet da Roperzh II, dug Bourgogn(1248-1306), ha bugale o doe.

## He bugale
* Jean (v. 1279 † 1283), marvet da 4 bloaz ;
* Marguerite, ganet en 1285, marvet en yaouank ;
* Blanche († 1348), 
** dimezet e 1307 da Edouarzh (1284 †1329), Kont Savoia 
* Marguerite (1290 † 1315)
** dimezet en 1305 da Loeiz X (Bro-C'hall) (1289 †1316) Roue Navarra ha Roue Bro-C'hall ;
* Jeanne (1293-1349) 
** dimezet da Philippe de Valois, roue Bro-C'hall evel Fulup VI, mab da Charles de Valois, breur da Philippe le Bel ;
* Hugues V (1294 † 1315), dug Bourgogn (1306-1315) ;
* Eudes IV (1295-1349), dug Bourgogn (1315-1349) ;
* Mari, ganet e 1298, 
** dimezet en 1310 (da 12 vloaz) da Édouard, comte de Bar ;
* Loeiz (1297 † 1316), roue Tessaloniki ;
* Robert (1302 † 1334), dimezet da Janed Châlon, a voe anvet goude da kontez Tonnerre.

En 1306 e varvas he fried, hag e teuas da vout rejantez an dugelezh evit he bugale.
En 1316 e varvas ar roue gall Loeiz X, ha hi da zifenn gwirioù he merc'h-vihan Janed war gurunenn Bro-C'hall, dirak ar rejant [Fulup V Bro-C'hall|Philippe de Poitiers]], breur Loeiz.

Mervel a eure daou vloaz goude ha beziet e voe en abati Cîteaux.
Tryfan

**Tryfan** zo ur menez e hanternoz Kembre, er c'hornad anvet Eryri, e Sir Conwy. Unan eus kernioù menezieg ar Glyderau eo, war lez Llyn Ogwen, hag ar pempvet uhelañ anezho, gant 917,5 metr uhelder, hag ar pemzekvet menez uhelañ e Kembre.

E krec'h ar menez ez eus daou bezh roc'h, lesanvet *Sion a Sian*, pe c'hoazh *Adda ac Efa* (Adam hag Eva) pe *Y Bugail a'i Wraig* (ar mêsaer hag e wreg).

Givri gouez a vez o peuriñ alies war tarrozioù Tryfan.