open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barzaz

**Marteze emaoc'h o klask [[Barzaz Breiz]]?*

**Barzaz** a zo ur strollad sonerien breizhat bet savet e 1988 ha brudet-bras er bloavezhioù 1980-1990. Evit lidañ e 25 bloaz en doa Barzaz adembannet e zaou albom kentañ hag aozet un 20 sonadeg bennak e 2013.

## Sonerien

Guérande - Barzaz - Yann-Fañch Kemener 3.JPG|Yann-Fañch Kemener
Guérande - Barzaz - Jean-Michel Veillon.JPG|Jean-Michel Veillon
Guérande - Barzaz - Gilles Le Bigot.JPG|Gilles Le Bigot
Guérande - Barzaz - Alain Genty.JPG|Alain Genty
Guérande - Barzaz - David Hopkins.JPG|David Hopkins

* Yann-Fañch Kemener: kan
* Jean-Michel Veillon: fleüt-treuz koad 
* Gilles Le Bigot : gitar
* Alain Genty : gitar boud fretless
* David Hopkins : taboulinoù

## Pladennoù
* *Ec'honder*, Escalibur, Coop Breizh, 1989
* *An den kozh dall*, Keltia Musique, 1992
* *Barzaz*, Keltia Musique, 2013 (CD1 : *Ec'honder*, CD2 : *An den kozh dall*, CD3: daou bezh nevez, *Bod* ha *Kaozet reer din*)

## Levrlennadur
* *La musique celtique*, pennad 18, Didier Convenant, 1996, ISBN 2258044464
* *Trad Magazine* nr. 152, Du-Kerzu 2013, p 46-47, Philippe Cousin

## Gwelout ivez
* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh
* Barzaz Breiz

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Yann-Fañch Kemener
Hristo Stoičkov

**Hristo Stoičkov**, bet ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1966 e Plovdiv (Bulgaria), a zo bet ur melldroader etrebroadel bulgar deuet da vezañ gourdoner.

Brudet e veze evit e berzhioù a c'hoarier koulz hag evit e imor greñv ha goapaus.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1994 bet aozet e Stadoù-Unanet Amerika : gant c'hwec'h pal (en ur ober seizh krogad) ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ, rampo gant ar c'hoarier rus Oleg Salenko,
* Kib vell-droad ar bed 1998 bet aozet e Bro-C'hall.
Skol-veur Tokyo

Skol-veur Tokyo, lesanvet *Todai* (o tont eus *Tokyo daigaku*) a zo ur skol-veur enklask e Tokyo. 30 000 studier a zo o studial eno. Pemp kampus a zo : Hongō, Komaba, Kashiwa, Shirokane ha Nakano. Ar c'hentañ skol-veur eo e-touez ar seizh a zo skol-veur broadel e Japan ha gwelet eo evel skol-veur gwellañ ar vro ivez. Plaset mat-tre eo hervez renkadur ar skol-meur bedel e 2013 : kentañ e Azia ha 21vet er bed.
Oleg Salenko

**Oleg Anatolyevich Salenko**, bet ganet d'ar 25 a viz Here 1969 e Leningrad (URSS d'ar mare-se), a zo bet ur melldroader etrebroadel rus.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken : 
* Kib vell-droad ar bed 1994 bet aozet e Stadoù-Unanet Amerika : gant c'hwec'h pal (en ur ober tri c'hrogad hepken) ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ, rampo gant ar c'hoarier bulgar Hristo Stoičkov. Un taol-kaer e oa bet dre ma voe skubet er-maez skipailh broadel Rusia kerkent hag ar prantad perzhegañ, ar pezh na viras ket ouzh Salenko a verkañ pemp pal ouzh skipailh Kameroun !
Festival Pariz-Breizh

Ar **Festival Pariz Breizh** a zo ur festival sonerezh ha dañs hag a vez aozet bep bloaz gant ar gevredigezh Tud Yaouank en Argenteuil (Val-d'Oise), d'an trede dibenn-sizhun miz Gwengolo, abaoe 2005.

## D'ar Gwener
Sonadeg
## D'ar Sadorn
Fest-noz vras

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Diego Maradona

**Diego Armando Maradona**, bet ganet d'an 30 a viz Here 1960 e Lanús (Arc'hantina) hag aet da Anaon e Tigre d'ar 25 a viz Du 2020, a zo bet ur melldroader etrebroadel arc'hantinat, aet da c'hourdoner da-heul e amzer c'hoarier.

Meur a lesanv a voe roet dezhañ a-hed e vicher : *D10S*, *El 10*, *El Diez*, *El Pelusa*, *El Pibe de Oro*, *Barrilete Cósmico*.
A orin galizat e vefe e anv-tiegezh.

## [[Kib vell-droad ar bed]] (evel c'hoarier)
Argader pe greizer e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e pevar dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1982 bet aozet e Spagn,
* Kib vell-droad ar bed 1986 bet aozet e Mec'hiko : dilennet e voe da wellañ c'hoarier (Mell aour) ar genstrivadeg-mañ,
* Kib vell-droad ar bed 1990 bet aozet en Italia,
* Kib vell-droad ar bed 1994 bet aozet e Stadoù-Unanet Amerika.

## Kib vell-droad ar bed (evel gourdoner)
E 2008 e voe anvet da zibaber *[[La Albiceleste]]*, skipailh mell-droad Arc'hantina, ha gantañ e kemeras perzh e Kib vell-droad ar bed 2010 a voe dalc'het e Suafrika. Skubet e voe e skipailh er-maez 0-4 gant hini Alamagn e kardgourfenn hag erlec'hiet **Maradona** gant Sergio Batista kerkent ha miz Gouere 2010.

## Notennoù ha daveennoù
Mignoned Feiz ha Breizh

**Mignoned Feiz ha Breizh** zo ur gevredigezhig hag a ra war-dro koun Yann-Vari Perrot hag e gelaouenn Feiz ha Breiz.

Ganet eo bet e penn kentañ ar bloavezhioù 2000, war-lerc'h un disrann eus Unvaniezh Koad Kev gant tud ha na felle ket dezho meskañ politikerezh eus an tu-dehou pellañ gant an eñvor da rentañ da Yann-Vari Perrot.

Bep bloaz ez eo aozet un oferenn d'an 12 a viz Kerzu gant Mignoned Feiz ha Breizh, deiz ma voe lazhet Yann-Vari Perrot, e chapel Koad-Kev, e Skrigneg, lidet gant an tad Yann Talbot.
Muhammad Ali

**Muhammad Ali**, bet ganet **Cassius Marcellus Clay, Jr.** d'ar 17 a viz Genver 1942 e Louisville (Kentucky) hag aet d'an Anaon d'an 3 a viz Even 2016 e Phoenix (Arizona), a oa ur bleukataer amerikan eus ar rummad pounner, e-touez ar re wellañ hag ar re vrudetañ en istor ar sport-se.

Brudet e oa ivez evit e stourm evit ar re zu er Stadoù-Unanet hag a-enep Brezel Viêt Nam.

Cheñch a reas e anv e "Muhammad Ali" d'an oad a 22 vloaz, e 1964, p'en doa emezelet e Nation of Islam ; e 1975 e oa aet da sunnit .
Rouantelezh Italia (1861-1946)

* *Ur pennad [[Rouantelezh Italia]] zo ivez.*

**Rouantelezh Italia**, renet gant Tierniezh Savoia d'ar mare-se, a voe anv ar Stad italian etre 1861 ha 1946.

Eus 1922 da 1943 e voe renet ar Rouantelezh gant gouarnamant faskour Benito Mussolini : kendelc'her a reas ar renad unpennel gant Vittorio Emanuele III koulskoude.

## Rouaned Italia etre 1861- ha 1946
* Vittorio Emanuele II , roue etre 1861 ha 1878.
* Umberto Iañ (Savoia), roue etre 1878 ha 1900.
* Vittorio Emanuele III, roue etre 1900 ha 1946.
* Umberto II (Savoia), roue etre an 9 a viz Mae 1946 hag an 2 a viz Even 1946. 
Goude-se e voe embannet Republik Italia.

.
Muhammad Ali (disheñvelout)

**Muhammad Ali** a c'hall bezañ:
* Muhammad Ali Pasha (1769–1849), besroue Egipt gwelet evel diazezer Egipt vodern
*Muhammad Ali Jinnah (1876-1948), krouer stad Pakistan
*Muhammad Ali Bogra (1909–1963), kentañ ministr Pakistan
*Muhammad Ali, ganet *Cassius Clay* e 1942, bokser hag emsaver
Umberto

**Umberto** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù all
* Humbert, e galleg
* Humberto, e portugaleg ha spagnoleg.

## Tud
### Rouaned ha priñsed
*Umberto Iañ, anv meur a zen,
*Umberto II

### Tud all
*Umberto Bossi, politikour,
*Umberto Eco, prederour ha skrivagner;
*Umberto Tozzi, kaner ha saver-sonioù.
*Umberto Nobile, ergerzher ;
Umberto Iañ

**Umberto Iañ** zo un anv roet da veur a zen.

***[[Umberto Iañ Biancamano]]** (980-1047), kont Savoia, a grouas Tiegezh Savoia.
***[[Umberto Iañ Savoia]]** (1844-1900), roue Italia (1878-1900).
***[[Umberto I da Pirovano|Umberto (pe ''Uberto'' pe  ''Oberto'') Iañ da Pirovano]]** (...-1166), arc'heskob Milano.

## Pennad kar
*Umberto II
Emsaverien

**Emsaverien** a oa ur strollad sonerien festoù-noz eus Bro-Naoned ar gevred, bet savet e 1994 ha divodet e 2007, goude ouzhpenn 400 fest-noz ha sonadeg. Seniñ a rae ar strollad tonioù hengounel eus Breizh a-bezh hag un toullad ivez eus Vande.

## Sonerien

* Guillaume Bassompierre: beuz, taboulinoù, 1994-2007
* Guillaume Blain: gitar, kan, 1994 - 2007
* Benoît Foucault: sonijinour, 2004-2007
* Nico Guérin: gitar-boud, 2002-2007
* Guillaume Hallereau: bombard, fleüt-treuz, kan, 1994-2007
* Claire Leyzour: biolin, 1995-2007
* Olivier Villedieu: gouleier, 2005-2007
### bet er strollad
* Gaëlle Druard: biolin div wech e plas Claire e 2001 ha 2002
* Jérôme Duclos: gitar-tredan, 1994-2004
* Ronan Fouquet: sonijinour, 2000-2001
* Fred Gerenowiez: gitar boud, 1998-2002
* Gino Joubert: gitar boud, 1994-1998
* Pierro Niccoli: manager, 1996-2002
* Fanch Tessier: sonijinour, 2001-2003

## Un nebeud pladennoù
* *En Live sur Lie*, 2000
* *Secondes Vendanges*, 2003

* *m-zA*, 2005

### Pladennoù all
* *La Sacrée Grôle*, gant Ludwig von 88, kontadenn-sonerezh bet savet gant Tamèrantong! ha bugale eus Bro Pariz war al leurenn
* Dastumad "Veuzes", ton "Avant-deux de travers" (hengounel) 

### Gwelout ivez
* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Lech'ienn ar c'houblad sonerien Blain/Leyzour
Breuriezh Sant Erwan

**Breuriezh sant Erwan** zo ur gevredigezh kristen hag a dolp kristenion vrezhoneger 'zo eus Bro-Dreger evit aozañ devezhioù-studi diwar-benn testennoù eus an Iliz.

Krouet e voe e 1962 gant Per Bourdellez, Armañs ar C'halvez ha Yann Talbot. Eil anv ar gevredigezh-se zo *Beleion Breizh*. Aozañ a ra devezhioù studi ha pedenn e presbital Brelevenez e Lannuon, div pe deir gwezh ar bloaz. E 2012 hag e 2013 e oa bet graet studioù diwar-benn testennoù Sened Meur Vatikan II E 2014 ez eus bet aozet un devezh-studi a-zivout pedenn ar Pater noster..

## Notennoù ha daveennoù
Umberto II

**Umberto II** zo anv meur a roue pe briñs.

## Tud
* Umberto II il Rinforzato (1065–1103), kont Savoia
* Umberto II Italia (1904-1983), Roue Italia

## Pennad kar
* Humbert II de la Tour-du-Pin (1312-1355)
Lewisville

**Lewisville** zo anv meur a lec'h e Stadoù Unanet Amerika.

## Gerdarzh
Savet diwar an anv-bihan Lewis, hag ar ger gallek ville. 

## Lec'hioù
*Lewisville, Arkansas
*Lewisville, Idaho
*Lewisville, Indiana
*Lewisville, Minnesota
*Lewisville, North Carolina
*Lewisville, Texas
*Lewisville, Washington

## Pennadoù kar
*Lewis
*Louisville
Villa medicea di Careggi

Ar ** Villa Medicea di Careggi** zo ur villa medicea, da lavarout eo ur genkiz savet gant an Tiegezh Medici. E Firenze emañ, e karter Careggi,, e lein un dorgenn, er via Gaetano Pieraccini 17. 

Unan eus ar re goshañ eo. An trede eo, war-lerc'h hini Cafaggiolo, ha hini Trebbio, er Mugello. An dostañ eus kêr Firenze eo ivez.

Enni e varvas Lorenzo de' Medici en 1492, ha Marsile Ficin en 1499.
Valentin Ivanov

**Valentin Kozmitch Ivanov**, bet ganet d'an 19 a viz Du 1934 e Moskov (URSS) hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 2011 e Moskov (Rusia), a oa ur melldroader etrebroadel rus, aet da c'hourdoner.

Kemeret en devoa perzh e div Gib vell-droad ar bed : 
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden,
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : gant pevar fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ (rampo gant Flórián Albert, Garrincha, Dražan Jerković, Leonel Sánchez ha Vavá). D'ar c'hoarier brazilian Garrincha e voe deroet an trofe koulskoude.
Carly Simon

**Carly Elisabeth Simon**, bet ganet d'ar 25 a viz Mezheven 1945 e New York, zo ur ganerez-sonaozerez hag un aktourez stadunanat.

He c'hanaouenn *[[You're So Vain]]*, deuet er-maez e miz Du 1972, a reas berzh er bed a-bezh.

Anavezet eo ivez evit bezañ kanet *[[Nobody Does It Better]]*, kanaouenn bennañ ar film *[[The Spy Who Loved Me]]* (deuet er-maez e miz Gouere 1977).

## Liamm diavaez
*  ''You're So Vain'' gant Carly Simon
Bretigny

**Bretigny** pe **Brétigny** zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.

## Gerdarzh

## Lec'hioù
###### 
* Brétigny, en Eure
* Brétigny, en Oise
* Brétigny-sur-Orge, en Essonne
* Bretigny, e Côte-d'Or.

###### 
*Bretigny-sur-Morrens, e kanton Vaud

## Pennad kar
*Bretigney
Tour-tan Penn-Maen

**Tour-tan Penn-Maen** a zo un tour-tan e beg kornôg enez Groe. Kroget e voe d’e sevel e 1836 ha lakaet e voe da vont en-dro e 1839.

Tour-tan galloudusañ aodoù departamant ar Mor-Bihan eo hini Penn-Maen ha gwelet e vez e c'houloù betek 29 mil (54&nbsp;km). Gwarded zo ennañ.

## Istor
Da vare an Dispac'h Gall dija e oa bet c’hoant da sevel un tour-tan eno, da heñchañ ar bigi da vont da borzh an Oriant. Labourioù a voe boulc’het e 1794 met kouezhañ a reas ar gurun war ar savadur ha paouezet e voe. E 1829 hag e 1834 adarre e voe goulennet gant ministr ar verdeadurezh ma vije savet un tour-tan.

Ur raktres a voe saveet e 1835 ha kroget e voe gant ar chanter e 1836. Adalek 1839 ez eas an tour-tan en-dro, gant eoul da gentañ ha gant gaz eoul da c’houde. Ouzh troad an tour ez eus un ti gant div gambr ha salioù ar mekanikoù. E 1927 e voe lakaet ouzhpenn ur c’horn-boud, en ur savadur all, tostoc’h d’an tornaod.

Ul lodenn vat eus aod Groe, er c’hreisteiz, zo e dalc’h Mirva an Aodoù. E-touez douaroù Mirva an Aodoù emañ beg kornôg an enezenn, el lec’h m’emañ an tour-tan. Eno e vez gwarezet ar plant hag an evned.

## Liammoù diavaez
*Tour-tan Penn-Maen e lec’hienn an DIRM NAMO (Direction Interrégionale de la Mer Nord Atlantique-Manche Ouest)
* Ministrerezh ar Sevenadur, base Mérimée, Fichenn tour-tan Penn-Maen 
* Tour-tan Penn-Maen, el lec’hienn phares.du.monde.free.fr
*Tour-tan Penn-Maen, el lec’hienn Patrimoine de France

## Notennoù
Sánchez

**Sánchez** zo un anv-tiegezh spagnek. Ar seizhvet anv-tiegezh fonnusañ e Spagn e 2007 e oa.

## Doareoù all da skrivañ
* **Sànchez** e katalaneg
* **Sanchez** e galleg 

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-bihan Sancho a zo bet hini meur a roue e Navarra ha Kastilha. 
Ur bern anvioù zo savet er memes doare : Alfónsez, Álvarez, Benítez, Domínguez, Enríquez, Fernández, Galíndez, Gómez, González, Gutiérrez, Hernández, Jiménez, López, Martínez, Ordóñez, Pérez, Ramírez, Rodríguez, ... hag ivez: Garcés‎.

## Tud
* Onneca Sanchez de Pamplona, marvet e 931, rouanez León
* Sancho V Sánchez (marvet war-dro 961), dug Gwaskogn
* Leonor Sánchez Kastilha (war-dro 1374-1444), itron eus Kastilha
* Agustín Fernando Muñoz y Sánchez, ofiser spagnol
* Leonel Sánchez, melldroader etrebroadel chileat

## Lennegezh
* *[[Llanto por Ignacio Sánchez Mejías]]*, gant ar barzh Federico García Lorca.
Edvaldo Izídio Neto

**Edvaldo Izídio Neto** (pell anavezetoc'h evel **Vavá**), bet ganet d'an 12 a viz Du 1934 e Recife (Pernambuco, Brazil) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Genver 2002 e Rio de Janeiro (Brazil), a oa ur melldroader etrebroadel brazilian, aet da c'hourdoner da-heul e amzer c'hoarier.

Estreget *Vavá* e veze graet *[[Leão da Copa]]* ha *[[Peito de aço]]* (*Bruched dir* e brezhoneg) anezhañ ivez.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Vavá** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil evit ar wech kentañ. Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Bellini, Nílton Santos, Zito - Orlando Peçanha, Garrincha - Didi, **Vavá**, Pelé, Mário Zagallo – a c'hounezas (5-2) ar gourfenn ouzh hini Sveden e Råsunda fotbollsstadion (Solna) d'an 29 a viz Mezheven 1958,
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : gant pevar fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ (rampo gant Flórián Albert, Garrincha, Valentin Ivanov, Dražan Jerković ha Leonel Sánchez). D'ar c'hoarier brazilian Garrincha e voe deroet an trofe koulskoude. Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Mauro, Zózimo, Nílton Santos - Zito, Didi - Garrincha, **Vavá**, Amarildo, Zagallo – a c'hounezas (3-1) ar gourfenn ouzh hini Tchekoslovakia en Estadio Nacional de Chile (Santiago de Chile) d'ar 17 a viz Mezheven 1962.
Régis Huiban

**Régis Huiban**, bet ganet e Villeneuve-Saint-Georges (Val-de-Marne) d'an 29 a viz Gwengolo 1974, a zo ur soner akordeoñs jazz ha festoù-noz, hag ur sonaozour breizhat.

## Un nebeud pladennoù
* 2009: *Danses du pays Pourlet*
* 2015: *Mille boutons*

### Régis Huiban Quartet
* 2005: *Sans-sommeil* (Avel Ouest / Coop Breizh), *Grand Prix du Disque Produit en Bretagne* 2006
* 2009: *1732* (Avel Ouest / Coop Breizh)
* 2013: *Le Train Birinik* (Bemol Productions)

### Tan Ba’n Ti
* 1996: *Tomm Ruz* (Ar Vilin / L'Autre Distribution)
* 2002: *Dilhad Sul* (Ar Vilin Produkcion / L'Autre Distribution)

### Gant [[Roland Becker]]
* 2002: *Au Café Breton* - Kof a Kof
* 2004: *Mr Kerbec et ses Belouzes*
### [[Wipidoup]]
* 2009: *L’opium du danseur*
* 2010: *L’appel à la transe*
* 2012: *Kailh a gorrion*
### Pladennoù all
* 1995: *Fest Deiz Accordéons* (Arfolk / Coop Breizh) 
* 2007: Top Sugar - Les Sœurs Bervas
* 2010: *C’hoari Pevar* - Skolvan

## Levrlennadur
* François Jallot, « Régis Huiban. Un parcours enchanteur », *Accordéon & accordéonistes*, miz Ebrel 2014, p. 16-18 http://regishuiban.com/WordPress3/wp-content/uploads/2014/04/R%C3%A9gis-Huiban-Accord%C3%A9on-avril-2014.pdf
* Jacques Michenaud, « Régis Huiban. La gavotte fait la java ! », *[[Musique bretonne (revue)|Musique bretonne]]*, n° 191, miz Gouere 2005, p. 30-33

## Gwelout ivez
* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Leonel Sánchez

**Leonel Guillermo Sánchez Lineros** (lesanvet *Léon*), bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1936 e Santiago de Chile ha marvet d'an 2 a viz Ebrel 2022 e Santiago, a oa ur melldroader etrebroadel chileat.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Askeller kleiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Sánchez** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : gant pevar fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ (rampo gant Flórián Albert, Garrincha, Valentin Ivanov, Dražan Jerković ha Vavá). D'ar c'hoarier brazilian Garrincha e voe deroet an trofe koulskoude,
* Kib vell-droad ar bed 1966 bet aozet e Bro-Saoz.
Dražan Jerković

**Dražan Jerković**, bet ganet d'ar 6 a viz Eost 1936 e Šibenik (Rouantelezh Yougoslavia d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'an 9 a viz Kerzu 2008 e Zagreb (Kroatia), a oa ur melldroader etrebroadel yougoslaviat, aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.

Kemeret en devoa perzh e Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : gant pevar fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ (rampo gant Flórián Albert, Garrincha, Valentin Ivanov, Leonel Sánchez ha Vavá). D'ar c'hoarier brazilian Garrincha e voe deroet an trofe koulskoude.

E 1990 e voe anvet da gentañ dibaber skipailh mell-droad Kroatia nevez-krouet.
Yezh ar Sinoù Adamorobek

**Yezh ar Sinoù Adamorobek** (Saozneg : **Adamorobe Sign language**, *AdaSL*) zo ur yezh ar sinoù komzet gant tud vouzar pe bounnerglev o chom en Adamorobe (ur gêriadenn e reter Ghana) (6 000) hag he zrowardroioù.

## Notennoù
Alambig Elektrik

**Alambig Elektrik** a zo ur strollad sonerien festoù-noz.

## Sonerien
* Lors Landat: kan
* Roland Conq: gitar
* Patrick Pereira: trompilh
* Gael Runigo: akordeoñs diatonek ha boest
### bet er Strollad
* Youenn Le Cam: trompilh ha boest

## Un nebeud pladennoù
* *Disadorn 'noz fever*, 2010
* *Vorlenn's stomp*, 2014

## Gwelout ivez
* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Eugène Béjot

**Eugène Béjot**, bet ganet e Pariz d'ar 31 a viz Eost 1867 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'an 28 a viz C'hwevrer 1931, a oa un engravour hag ul livour gall.

Studiañ a reas en Académie Julian e Pariz.

Mignon e oa d'an engravour Félix Buhot ha d'ar skrivagner Georges Bataille.

## Un nebeud oberennoù
* "Ar Groazig, Kae ar gambr vihan" (*Le Croisic: Le Quai de la petite chambre*), 1924 
* "Ar porzh hag an iliz" (e Konk-Kerne) (*Le port et l'église*), 1927 

## Enorioù
* *Royal Society of Painter-Etchers and Engravers* (Londrez, Bro-Saoz), 1908
* *[[Lejion a enor|Chevalier de la Légion d'Honneur]]*, 1912.

## Levrlennadur
**L’oeuvre gravé d’Eugène Béjot*, Jean Laran, 1937
**Grove Dictionary of Art*, pennad gant Etrenne Lymberg, Levr 3, pp.&nbsp;522-523, Jane Turner, 1996
**Benezit Dictionary of Artists*, Levr 2, p.&nbsp;45, Gründ, 2006
Régis

**Régis** a zo un anv-bihan gallek roet d'ar baotred, bet diouzh ar c'hiz er bloavezhioù 1950. Kavet e vez dreist-holl e departamantoù an Norzh ha Pas-de-Calais, e Belgia, e Pariz hag e Brazil. Dianav eo e Kebek, met anavezet eo er Stadoù-Unanet skrivet Regis.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-kadarn latin *rex*, a zo *regis* e dro-c'henel, hag a sinifi roue pe diwar anv-tiegezh ar misioner jezuist gall Jean-François Régis deuet da vezañ sant e 1734. 

## Stummoù all
### Anvioù kevrennek
**Régis-Marie*

## Tud

###### 
* Régis de Oliveira, bet ganet e 1944, den a lezenn, kelenner ha politikour

###### 
* Régis de l'Estourbeillon (1858-1946), politikour breizhat, 
* Régis Huiban, ganet e 1974, soner akordeoñs

###### 
* Régis Debray, ganet e 1940, prederour, kazetenner, skrivagner, kargad uhel
* Régis Wargnier, ganet e 1948, sevener, produer ha senarioour
* Régis Loisel (g. e 1951), aozer bannoù-treset
* Régis Jauffret (g. e 1955), skrivagner

###### 
* Régis Labeaume, maer kêr Gebek

###### 
*Régis de Trobriand (1816–1897), jeneral ha skrivagner

## Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh eo ivez:
* Sylvain Leroy, lesanvet Régis, prederour
* Cyrille Regis, melldroader saoz a orin gall
* David Régis, melldroader stadunanat a orin gall 
* Jean-Baptiste Régis, misioner
* Louis-Marie Régis, teologour ha prederour

## Lec'hioù
*Saint-Régis-du-Coin, kumun c'hall en departamant Loire.
Flórián Albert

**Flórián Albert** (**Albert Flórián** hervez an doare hungarek), bet ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1941 e Hercegszántó (Hungaria) hag aet da Anaon d'an 31 a viz Here 2011 e Budapest (Hungaria), a oa ur melldroader etrebroadel hungarian, aet da c'hourdoner da-heul e amzer c'hoarier.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Albert** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : gant pevar fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ (rampo gant Garrincha, Valentin Ivanov, Dražan Jerković, Leonel Sánchez ha Vavá). D'ar c'hoarier brazilian Garrincha e voe deroet an trofe koulskoude,
* Kib vell-droad ar bed 1966 bet aozet e Bro-Saoz.
Yezh ar Sinoù Amerikan

**Yezh ar Sinoù Amerikan** (saozneg: *American Sign Language*, *ASL*) a zo yezhoù dre sinoù komzet ha sinet gant kumuniezh ar re vouzar e Stadoù-Unanet Amerika ( a dud), e Kanada hag e stadoù all.

## Daveennoù
Cédric Le Bozec

**Cédric Le Bozec** a zo ur biniaouer breizhat, penn-bagad Breizharock.

## Un nebeud pladennoù
### Breizharock
* *Breizharock In Live*, 2011
* *Eskemm*, 2013

### Cédric Le Bozec-[[Soaig Siberil|Soïg Sibéril]]
* *Duo libre*, 2011


Sibéril Le Bozec Loudeac.jpg|Cédric Le Bozec (dehou) gant Soaig Siberil, 2013]]


## Gwelout ivez
* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez
* Video YouTube, Le Bozec-Sibéril]
* musicMe: selaou Le Bozec-Sibéril e ''Duo libre''
Brétigny-sur-Orge

**Brétigny-sur-Orge** zo ur gumun eus Bro-C'hall, war-lez ar stêr Orge, en departamant Essonne. 

## Gerdarzh
Dont a rafe eus ar ger latin « britiniacum », pezh a ziskouezfe e oa perc'hennet an douar (dre aotre ar roue frank moarvat) gant ur Brezhon, da vare divroadeg brezhoned Enez Vreizh, er V-vet VIvet kantved. E domani ar rouaned frank edo Brétigny etre ar Vvet hag an VIIIvet kantved. Iskis koulskoude e vefe ken pell eus an aod. 

Pa voe krouet ar gumun e veze skrivet *Bretigny*, hogen *Brétigny* adalek 1801. Anv ar stêr ne voe staget nemet en 1898.
Ray Johnson

**Raymond Edward "Ray" Johnson**, bet ganet d’ar 16 a viz Here 1927 e Detroit hag aet d’an Anaon d’an 13 a viz Genver 1995 e New York, a oa un arzour stadunanat.
Wings

**Wings**, pe **Paul McCartney and Wings**, a oa ur strollad sonerien rock bet savet e 1971 gant Paul McCartney, e wreg Linda, an tabouliner Denny Seiwell hag ar gitarour Denny Laine (bet er strollad The Moody Blues).

## Un nebeud pladennoù
* *Wild Life*, 1971
* *Red Rose Speedway*, 1973
* *Band on the Run*, 1973
* *Venus and Mars*, 1975
* *Wings at the Speed of Sound*, 1976
* *London Town*, 1978
* *Back to the Egg*, 1979
Britton

**Britton** zo un anv-tud saoznek, un anv-lec'h, hag anv ul levr krennamzerel.

## Anv-tud
### Anv-tiegezh

*Barbara Britton (1919-1980), aktourez stadunanat
*Connie Britton (ganet e 1968), aktourez stadunanat
*Jack Britton (1885-1962), dornataer stadunanat
*Nan Britton (1896-1991), unan eus serc'hed Warren Harding, prezidant SUA;
*Rosa María Britton (1936–2019), romantourez panamat.

### Anv-bihan
Implijet eo bet evel anv-bihan e SUA ivez.

## Lec'hioù
### 
* Britton, Ontario

### 
* Britton, Michigan
* Britton, South Dakota

## Istor
**[[Britton (lezenn)]]** zo ul levr gallek, anezhañ ar c'hoshañ dastumad eus lezennoù Bro-Saoz, a vije bet savet war c'houlenn ar roue Edward Iañ .

## Pennadoù kar
*Brito
*Briton
*Britten
Britton (lezenn)

Ar **Britton** zo ul levr gallek, anezhañ ar c'hoshañ dastumad eus lezennoù Bro-Saoz, a vije bet savet war c'houlenn ar roue Edouarzh Iañ .

Lavaret ez eus bet e oa bet savet gant John le Breton, eskob Hereford, met hervez an istorourien n'hall ket an eskob-se bezañ savet al levr.

## Embann
Embannet eo bet ar Britton e Londrez gant Robert Redman, hep deiziad, hogen moarvat war-dro 1530. Adembannet e voe e 1640, reizhet gant Edmund Wingate. 
Un droidigezh saoznek zo bet embannet gant R. Kelham en 1762.
E 1865 e voe graet trede embannadur ar skrid orin gallek, gant un droidigezh saoznek, aozet gant F. M. Nichol, evit University Press, Oxford.

## Notennoù ha daveeennoù
Bretteville-du-Petit-Caux

**Bretteville-du-Petit-Caux** a oa ur gumun eus Normandi, e Seine-Maritime.

## Istor
En 1823 e voe staget Bretteville ouzh Varneville-aux-Grès d'ober Varneville-Bretteville.
Michel Preud'homme

**Michel Preud'homme**, bet ganet d'ar 24 a viz Genver 1959 en Ougrée (Belgia), a zo bet ur melldroader etrebroadel belgiat, deuet da vezañ gourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e :
* Kib vell-droad ar bed 1994 bet aozet e Stadoù-Unanet Amerika : deroet e voe kentañ Priz Lev Yachin dezhañ, bet krouet da c'hoprañ gwellañ diwaller-pal ar genstrivadeg.
Caltanissetta

**Caltanissetta** zo ur gêr hag ur porzh war aod kreisteiz Sikilia e proviñs Caltanissetta, en Italia. Ur stal purañ eoul-douar zo eno. 

## Gerdarzh
Un anv arabek eo, eus *qal'at an-nisa*, kastell ar gwragez. 

## Istor
Arte

**Arte** pe **Association relative à la télévision européenne** (gwell e kav Ministrerezh ar Sevenadur (gall) *Association de retransmission télévisuelle européenne*) a zo ur chadenn skinwel c'hall-alaman hollek bet savet e 1986 evit skignañ abadennoù sevenadurel had desavadurel. Tost eo an anv ouzh ar ger gallek hag a sinifi arz ivez.

## Logoioù

Arte-Logo.svg|1995-2011
Arte Logo 2011.svg|abaoe 2011
Arte HD Logo.svg|arte HD 2008-2009
Arte HD Verlauf Logo.svg|arte HD 2009-2011
Arte Logo HD 2011.png|arte HD abaoe 2011
Arte Logo 2017.svg|Adkemer logo 1995 (2017-bremañ)


## [[Lugan|Luganoù]]
* 1992-1994 : *Laissez-vous déranger par Arte*
* 1994-1996 : *Arte, ma télé a du talent*
* 2000-2004 : *Arte et fière de l'être*
* 2004-2012 : *Arte, vivons curieux*
* Abaoe 2012 : *Arte, la télé qui vous allume*

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Lev Yachin

**Lev Ivanovitch Yachin** (e rusianeg: Лев Иванович Яшин), bet ganet d'an 22 a viz Here 1929 e Moskov (URSS) hag aet da Anaon er memes kêr d'an 20 a viz Meurzh 1990, a oa ur melldroader etrebroadel rusian-soviedat.

Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, an hini a voe lesanvet *Ar gevnidenn du* a zo manet evel ur c'hoarier mojennel en abeg d'ar perzhioù hep o far en devoa diskouezet a-hed e vicher (1950-1970).

## Priz Lev Yachin
Krouet eo bet ar Priz Lev Yachin a c'hopr gwellañ diwaller-pal Kib vell-droad ar bed:
* 1994 e Stadoù-Unanet Amerika : Michel Preud'homme ,
* 1998 e Bro-C'hall : Fabien Barthez ,
* 2002 e Japan ha Republik Korea : Oliver Kahn ,
* 2006 en Alamagn : Gianluigi Buffon .

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Argenteuil

**Argenteuil** (distaget [aʁ.ʒɑ̃.tœj]) zo ur gumun en departamant Val-d'Oise hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall, en hanternoz da Bariz. Pennlec'h arondisamant Argenteuil eo.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Argenteuillais* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk
* an * Tunique d'Argenteuil*, a vije toneg Jezuz
*pont Argenteuil


Basilique d'Argenteuil - chevet.jpg|Penniliz Saint-Denys.
Argenteuil - Allee couverte Desert 02.jpg|Alez toet Déserts.
Pierre-Auguste Renoir - La Seine à Argenteuil.jpg|Ar Saena en Argenteuil, livet e 1874 gant Auguste Renoir.


## Tud
* Claude Monet zo bet o chom eno hag o livañ eno
* Georges Braque, ganet eno en 1882.
* Pierre Péan (1938-2019), kazetenner enklask ha skridarnodour breizhat ha gall marvet eno.

## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
* 

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
*Lec'hienn ar gevredigezh ''Les Bretons d'Argenteuil''
Perisserosa

**Perisserosa** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez **Word Register of Marine species WORMS**.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar genad gant Iredale e 1930.

## Spesadoù
N'ez eus nemet ur spesad er genad-mañ :

Spesad *[[Perisserosa guttata]]* (Gmelin, 1791)

Daou isspesad a zo bet diskrivet diouzh ma vevont e kornog pe reter Gourenez Thailand/ Malesia :

* *Perisserosa guttata guttata* (Gmelin, 1791) er reter
**Perisserosa guttata surinensis* (Raybaudi, 1978) er c'hornog

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvorioù Indez hag Habask eus Inizi Maldivez hag India betek mor China, Su Japan hag Aostralia.

## Skeudennoù


File:Perisserosa_guttata_guttata_600x600.JPG|Kein ha kostez an isspesad *Perisserosa guttata guttata*
File:Perisserosa_guttata_guttata_2_600x600.JPG|Diaz *Perisserosa guttata guttata*
File:Perisserosa_guttata_surinensis_600x600.JPG| Kein ha kostez an isspesad *Perisserosa guttata surinensis*
File:Perisserosa_guttata_surinensis_2_600x600.JPG| Diaz *Perisserosa guttata surinensis*


## Notennoù ha daveennoù
Roanne

Trede kumun departamant Loire eo **Roanne**, er rannvro Aovern-Ron-Alpoù. 

Emañ war-hed 90 km diouzh Lyon, war ribl ar stêr Liger. Unan eus isprefetioù an departamant eo gant Montbrison.

## An anv
Hervez lod e teufe Roanne eus al latin Rod-Onna - Rod hag a gaver e-barzh Ron (hag a red) – hag Onna (an dour), alese an anv Rodumna roet tro 150 gant Ptoleme. Hervez lod all e teu eus ar ger keltiek Rodo (roudour) : el lec'h ma c'halled bageal war al Liger e oa ur roudour evit lakaat ar veajourien da dreuziñ ar stêr. Rodumna a zeu da vezañ Roidumna er IV kantved, Rodona er  kantved, Rohana en  kantved ha Rouanne er  kantved.

## Gevellerezh
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
*Ti-kêr Roanne 

## Notennoù ha daveoù
Fabien Barthez

**Fabien Alain Barthez**, bet ganet d'an 28 a viz Mezheven 1971 e Lavelanet (Ariège, Bro-C'hall), zo bet ur melldroader etrebroadel gall.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1998 bet aozet e Bro-C'hall : deroet e voe Priz Lev Yachin dezhañ, bet krouet e 1994 da c'hoprañ gwellañ diwaller-pal ar genstrivadeg,
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan ha Republik Korea,
* Kib vell-droad ar bed 2006 bet aozet en Alamagn.
Cédric

**Cédric** a zo un anv-bihan gallek hag a vez roet d'ar baotred, bet diouzh ar c'hiz er bloavezhioù 1970.

## Gerdarzh
Dont a ra :
* pe eus an anv-bihan saoznek *Cedric* a vije ur vi-koukoug bet graet gant Walter Scott en e romant Ivanhoe evit menegiñ ar roue saoz Cerdic eus Wessex, e anv tost ouzh an anv-bihan kembraek Cedrych ?!* Cynwrig - Cynn Céann Ceann, Céad.
* pe eus an anv-bihan saoznek *Cerdic* deut diwar an anv-bihan kembraek *Caredig* ("karedig" e brezhoneg),
* pe eus an anv-bihan (hen)saoznek *Caddarik* (pe *Caddaric*) hag a dalv kement ha "penn-brezel" ("kad", da lâret eo "emgann", a zeu eus ar c'heltieg). An anv-bihan *Caddarik* a vez roet c'hoazh hag ar memes gerdarzh a zo evel an anv-bihan *Cedde*.

## Yezhoù all
* saozneg : Cedric

## Tud

###### 
* Cédric Taymans, bet ganet e 1975, judoka
###### 
* Cédric Le Bozec, biniaouer
* Cédric Floc'h, bet ganet e 1973, gitarour ar strollad Matmatah
* Cédric Le Hénaff, bet ganet e 1984, melldroader

###### 
* Cédric Klapisch, bet ganet e 1961, filmrener
* Cédric Penicaud, bet ganet e 1971, neuñver
* Cédric Pioline, bet ganet e 1969, tenniser
* Cédric Sorhaindo, bet ganet e 1984, melldorner
* Cédric Tiberghien, bet ganet e 1975, pianoour
* Cédric Villani, bet ganet e 1973, matematikour

###### 
* Cédric Mongongu, bet ganet e 1989, melldroader
               
## Lennegezh
* Cédric, bannoù treset gallek belgiat

## Pennadoù kar
* Cedric
Pierre de Belay

**Eugène Pierre Savigny** (e anv en ti-kêr) pe **Pierre Savigny de Belay** (anv unan eus e ziagentidi eus tu e vamm) pe **Pierre de Belay**, bet ganet d'an 12 a viz Kerzu 1890 e Kemper hag aet d'an Anaon en Oostende d'an 30 a viz Even 1947, a oa ul livour breizhat.

## Un nebeud oberennoù
* "Ar gavotenn" (*La gavotte*), 1919
* "En davarn" (*Au Cafe*), 1939
* "Fest e Breizh" (*Fête bretonne*), 1944

## Brud
E Breizh e toug tri lec'h e anv.

## Levrlennadur
* *Pierre de Belay*, Gérard Schurr, Éditions de la Revue moderne, 1972 
* *Pierre de Belay*, André Cariou, Mirdi Kemper, 1988

## Liammoù diavaez
Concarneau et ses Peintres
Jil Léhart

**Jil Léhart** pe **Gilles Léhart**, bet ganet e Bro Sant-Brieg e 1964, a zo ur c'haner brezhonek, ur biniaouer, un talabarder, ur soner treujenn-gaol ha saksofon soprano, ha ludaouer e Bear.

## Komperien
Pascal Michel, Daniel Le Féon, Gildas Moal, Jean-Michel Alhaits, Yves-Marie Le Bras, Kristen Bodros, Dominique Mahe, Mathieu Messager

## Strolladoù
* Strobinell, 1985-1995
* Marialla (sonerezh festoù-noz), abaoe 20002

## Un nebeud pladennoù
* *Bro Dreger I (chant et sonneurs en Tregor)*, gant Gildas Moal, 1998
* *Bro Dreger III (biniou bombarde)*, gant Daniel Le Feon, 1990
* *Bro Dreger VI (complaintes de soldats)*, 1999
* *Bro Dreger VII (gavotte)*, gant Daniel Le Féon, 1995
* *Bro Dreger VIII (flûte)*, gant Yves-Marie Le Bras, 1996
* *Bro Dreger X*, gant Jakeza Lelay hag Yves-Marie Le Bras, 1998
* *Matelin an Dall - paysan breton - festival interceltique de lorient*, gant Daniel Le Féon, 1996
* *Evit Dañsal*, gant Daniel Le Féon, 1995
* *L'indispensable - An diabab*, gant Daniel Le Féon, 1999
* *Fest-Deiz Fest-noz Printemps de chateauneuf*, Coop Breizh, 1997
### Gant Strobinell
* *An Aotrou Liskildri*, Keltia Musique, 1991
* *Breizh Hud*, Keltia Musique, 1996
* *Kleg Live*, Cire Jaune, 1996
* *Dansannée : 1998*
### Gant Marialla
* *Rondement mené*, Coop Breizh, 2000

## Un nebeud prizioù
* 2010: Kampionad Breizh ar sonerien e Gourin, gant Daniel Philippe
* 2012: Kan ar Bobl, gant Yannig Dabo

## Gwelout ivez
Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Anicet

**Anicet** zo un anv-bihan gallek hag a vez roet d'ar baotred dreist-holl.
## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-gwan henc'hresianek *aniketos*, "didrec'h(us)".

## Stummoù all
* Paotred : Aniceto, Anicetus
* Merc'hed : Anicette, Nicette

## Yezhoù all
*  Aniceto

## Tud

* Anicet Adjamossi, bet ganet e 1984, melldroader

* Anicet Melot (1697-1759), helenneg
* Anicet Charles Gabriel Lemonnier (1743-1824), livour
* Anicet Le Pors, bet ganet e 1931, ijinour, armerzhour ha politiker a orin breizhat

## Pennadoù kar
*Anicetus
Iker Casillas

**Iker Casillas Fernández**, bet ganet d'an 20 a viz Mae 1981 e Móstoles (Spagn), a zo ur melldroader etrebroadel spagnol.

Lesanvet eo bet *El Santo*, *San Iker*.

## [[Kib vell-droad ar bed]]

Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e pevar dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan ha Republik Korea,
* Kib vell-droad ar bed 2006 bet aozet en Alamagn,
* Kib vell-droad ar bed 2010 bet aozet e Suafrika : deroet e voe kentañ Maneg aour dezhañ, bet krouet da c'hoprañ gwellañ diwaller-pal ar genstrivadeg,
* Kib vell-droad ar bed 2014 bet aozet e Brazil.

## Notennoù ha daveennoù
Reading (Berkshire)

**Reading** (/'ɹɛdɪŋ/) a zo ur gêr eus Bro-Saoz, kêr-benn kontelezh Berkshire, e traoñienn an Tavoez, e kember an Tavoez hag ar stêr Kennet.

## Tud
* Elizabeth Taylor (1912-1975), ganet eno.
Kevread Etrebroadel Football Association

**Kevread Etrebroadel Football Association** (KEFA ; stumm ofisiel nemetañ : *Fédération Internationale de Football Association* (FIFA)) zo ur gevredigezh hep pal kenwerzhel bet krouet e Pariz d'an 21 a viz Mae 1904 gant Belgia, Bro-C'hall, Danmark, an Izelvroioù, Spagn, Suis ha Sveden, merañ ha diorren ar vell-droad er bed a-bezh he fal. Ar c'hazetenner gall Robert Guérin, bet dilennet d'an 23 a viz Mae 1904, a voe he c'hentañ prezidant betek 1906.

Staliet he devoa ar KEFA he sez e Zürich (Suis) adalek 1938 hag, hiziv an deiz, ez a daou c'hant eizh kevredigezh vroadel d'hec'h ober ha renet eo gant ar Suis Josef Blatter (abaoe an 8 a viz Mezheven 1998).

## Liamm diavaez
*      Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Gerry Rafferty

**Gerry Rafferty**, bet ganet **Gerald Rafferty** d'ar 16 a viz Ebrel 1947 e Pàislig (Siorrachd Rinn Friù, Bro-Skos) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Genver 2011 e Stroud (Gloucestershire, Bro-Saoz), a oa ur c'haner-sonaozer skos.

A-viskoazh e chomo liammet e anv ouzh ar ganaouenn *[[Baker Street (kanaouenn)|Baker Street]]*, deuet er-maez d'an 3 a viz C'hwevrer 1978.

## Liamm diavaez
*  ''Baker Street'' gant Gerry Rafferty
Kreñvlec'h Pentevr

**Kreñvlec'h Pentevr** a zo ur c'hreñvlec'h e Sant-Pêr-Kiberen, lakaet sevel adalek 1748 gant Louis Jean Marie de Bourbon, dug Pentevr, ac'hane anv ar savadur.

## Eil Brezel-bed
E-kerzh an Eil Brezel-bed he doa graet an arme alaman un toull-bac'h eus al lec'h evit tud ar Rezistañs, ha meur a hini a voe jahinet ha lazhet : 59 en holl.

## Liammoù diavaez

## Daveoù
Yezh ar Sinoù Vrazilian

**Yezh ar sinoù eus Brazil** (portugaleg : **Língua Brasileira de Sinais**, *LIBRAS*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Brazil (5 750 800) hag e meur a stad all.

## Notennoù
Yezh ar Sinoù Vreizhveurat

**Yezh ar Sinoù Vreizhveurat** (saozneg : **British Sign Language**, *BSL*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar er Rouantelezh-Unanet (3 525 000) hag e meur a stad all.

## Daveennoù
Yezh ar Sinoù Valtat

**Yezh ar Sinoù Valtat** (malteg : **Lingwi tas-Sinjali Maltin**, *LSM*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Malta (20 800) hag e meur a stad all.

## Daveennoù
David Villa

**David Villa Sánchez** (lesanvet *El Guaje*), bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1981 e Llangréu (Asturiez, Spagn), zo ur melldroader etrebroadel spagnol.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en deus perzh e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 2006 a voe dalc'het en Alamagn,
* Kib vell-droad ar bed 2010 a voe dalc'het e Suafrika : gant pemp pal (en ur ober c'hwec'h krogad) ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ. Pemp pal o devoa merket Diego Forlán, Thomas Müller ha Wesley Sneijder ivez met aet e oa ar maout gant Müller dre m'en devoa sikouret ur c'henc'hoarier da blantañ ur pal o kas ar vell dezhañ, ha kement-mañ dre deir gwech,
* Kib vell-droad ar bed 2014 a zo dalc'het e Brazil.
Léon Zitrone

**Léon Zitrone**, bet ganet d'ar 25 a viz Du 1914 e Sant-Petersbourg (Impalaeriezh Rusia d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Du 1995 e Levallois-Perret (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall), a oa ur c'hazetennour skingomz ha skinwel.
Yezh ar Sinoù Kebekat

**Yezh ar Sinoù Kebekat** (galleg : **Langue des Signes Québécoise**, *LSQ*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Kebek (Kanada) (1 704 500).

## Daveennoù
Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville

**Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville**, bet ganet **Adélaïde-Louise Davout** d'an 8 a viz Gouere 1815 e Pariz hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Here 1892 e Villers-sur-Mer (Calvados, Bro-C'hall), a oa ul lennegourez hag ur varzhez c'hall.

Mont a reas da varkizez e 1835 goude dimeziñ gant ar markiz Edmond-François Pierre de Couliboeuf de Blocqueville (1788-1861). Gwelet e veze e lez Loeiz-Fulup Iañ alies betek mont e mignoniezh gant ar rouanez Maria Amalia.

Goude marv he fried e teuas da vezañ hec'h ostel ur saloñs ma c'halled kejañ gant mondianed ar mare : ar brederourien Elme-Marie Caro ha Victor Cousin, ar skrivagnerien Jules Claretie hag Octave Feuillet, al livour Ingres, ar sonaozer Franz Liszt, an akademiad Thiers, hag all...

Hec'h oberenn gentañ, ar romant *[[Perdita]]*, a voe embannet e 1859 ha heuliet gant un dek bennak all, unan anezhe deuet e-maez war-lerc'h marv ar skrivagnerez.

Merc'h diwezhañ ar marichal Louis Nicolas Davout (1770-1823) e oa Adélaïde, hag en em ouestlañ a reas da enoriñ eñvor ar soudard kozh en devoa kemeret perzh en emgannoù meur Napoleon Iañ.

D'an 2 a viz C'hwevrer 1885 he devoa graet he meno legadiñ tri c'hant mil lur ar mare evit ma vije savet un tour-tan e Sant-Pêr (ur porzh bihan e Penmarc'h, Bro-Vigoudenn), goulennet groñs ganti ma vije roet an anv "d'Eckmühl" d'ar savadur da zont. Kement-mañ a voe diskuliet d'an 9 a viz Kerzu 1892 pa voe anavezet c'hoantoù diwezhañ ar varkizez. Degemeret e voe al legad gant ar Stad c'hall e 1893. Bet kroget al labourioù e penn-kentañ 1894 e voe lidet digoradur Tour-tan Sant-Pêr d'ar 17 a viz Here 1897.

## Oberennoù
* 1859 : *Perdita*
* 1861 : *[[Chrétienne et Musulman]]*
* 1863 : *[[Le prisme de l'âme : étude]]*
* 1865 : *[[Rome (levr)|Rome]]*
* 1874 : *[[Les Soirées de la villa des Jasmins]]* (peder levrenn)
* 1879/80 : *[[Le Maréchal Davout, prince d'Eckmühl, raconté par les siens et par lui-même]]* (peder levrenn
* 1884 : *[[Roses de Noël. Pensées d'hiver]]*
* 1885 : *[[Pensées d'un pape (Clément XIV), publiées par la Mise de Blocqueville]]*
* 1887 : *[[Le maréchal Davout, prince d'Eckmühl. Correspondance inédite, 1790-1815. Pologne, Russie, Hambourg]]*
* 1888 : *[[Chrysanthèmes, pensées d'automne]]*
* 1891 : *[[À travers l'Invisible]]*
* 1894 : *[[Pensées et souvenirs]]*

## Liamm diavaez
*Tour-tan Sant-Pêr war Phares du monde

## Notennoù ha daveennoù
Esco

**Esco** zo anv meur a lec'h.

## Lec'hioù
* Esco, Kentucky, e SUA
* Esco (en aragoneg) pe Escó (e spagnoleg), e proviñs Zaragoza, en Aragon, 
* Escondido (Kalifornia), lesanvet Esco, e San Diego County, e Kalifornia
* Escos (Pyrénées-Atlantiques), e Bro-C'hall

## Pennadoù kar
*Esko, anv-bihan finnek
*Escaut, anv-stêr gallek
Laura d'Este

**Maria Laura d'Este** (Ferrara, 1594 – Mirandola, 1630) a zeuas da vezañ dugez Mirandola ha markizez Concordia.

Merc'h e oa da Cesare d'Este, Dug Modena etre 1597 ha 1628, ha da Virginia de' Medici.

## Eured ha bugale
Dimezet e voe e 1607 da Alessandro Iañ Pico della Mirandola. E Modena e voe graet an eured. 

E 1619 e teuas da vout dugez Mirandola.

Mervel a eure Laura e 1630 ha n'he doa bet nemet merc'hed. He fried Alessandro avat en devoa ur bastard, Galeotto, ganet e 1603, hag a renas war e lerc'h. 

## He bugale
Peder merc'h he doe :
* Fulvia (Mirandola, 1607-Massa, 1679), dimezet da Alberico II Cybo, Dug Massa ha priñs Carrara,
* Giulia (Mirandola, 1611-Roma, 1647), dimezet da Francesco Maria Cesi, Dug Ceri ha Salce,
* Maria (Mirandola, 1613-Mirandola, 1682),
* Caterina (Mirandola, 1620-Mirandola, 1671).

## Notennoù
Camilla Martelli

**Camilla Martelli** (Firenze, 1545 – Firenze, 1590) a oa serc'h ha goude pried morganatek Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana .

## He buhez
Merc'h e oa da Antonio Martelli, den a renk uhel e kêr Firenze, ha da Fiammetta Soderini. Meulet e veze he c'hened ha goude marv Eleonora di Toledo, pried an dug, e kemeras lec'h e serc'h Eleonora degli Albizi, petra bennak ma oa c'hwec'h vloaz warn-ugent yaouankoc'h egetañ. Camilla a reas war-dro an dug-meur pa oa klañv, pa laoskas ar galloud gant e vab, Francesco Iañ de' Medici, d'en em dennañ d'ar villa medicea di Castello.

Ur verc'h he doe Camilla e 1568, Virginia hec'h anv, met tremen a rae war-lerc'h ar vugale eus eured kentañ Cosimo, ha war-lerc'h e vab Francesco dreist-holl. Daoust da enebiezh e vugale ec'h addimezas Cosimo da Gamilla e 1570, war c'hourc'hemenn ar pab Pi V, met hi ne voe ket anvet da zugez-veur, war-c'houlenn ar vugale. D'e vab Francesco, en devoa klemmet abalamour da se, en devoa respontet "Sono un privato e ho preso in moglie una gentildonna fiorentina, e di buona famiglia" ( Un den on, ha kemeret em eus da wreg ur vaouez firenzeat a diegezh mat), da lavarout eo e c'halle, dre ma ne oa ket dug ken, dibab e wreg evel a gare. Divastardiñ o merc'h Virginia a reas ivez, ha reiñ ul lec'h dezhi e skeul ar susitourien. 

Tabut a veze alies etre Cosimo gozh hag e vugale diwar-benn Camilla. Ne blije ket dezho he c'hoant da zispakañ pinvidigezh, a gavent ken gros ha divezh e-skoaz doareoù kran o mamm Eleonora di Toledo, pried marv an dug-meur. 

Deuet e oa Cosimo da vezañ damseizet, ha dic'houest da gomz. En 1574, d'an 30 a viz Ebrel, e varvas. 

 

Bloaz goude, e 1575, en em dennas Camilla, rediet gant Francesco, e kouent ar Murate e Firenze, ha hi nav bloaz warn-ugent, difennet outi addimeziñ. 

Abalamour d'he c'hlemmoù ha d'he froudennoù ha d'he barradoù nervennoù eo al leanezed a c'houlennas digant an dug-meur kas anezhi da gouent Santa Monica, ma oa-hi bet desket en plac'h yaouank. Laosket e voe da vont e-maez ar gouent ur wech, da vont da eured he merc'h Virginia, d'ar 6 a viz C'hwevrer 1586, gant Cesare d'Este, mab bastard da Alfonso Iañ d'Este, Dug Ferrara.

Goude marv Francesco Iañ e c'houlennas brasoc'h frankiz digant Ferdinando Iañ, ha laosket e voe da vevañ er villa medicea di Lappeggi. Nemet barradoù he deveze dalc'hmat muioc'h-mui, hag adkaset e voe da gouent Santa Monica. Eno e varvas e 1590.

## Liamm diavaez
*http://www.treccani.it/enciclopedia/camilla-martelli_(Dizionario-Biografico)/
Eleonora degli Albizi

**Eleonora degli Albizi**, pe **Albizzi** (Firenze, 1543 – Firenze, 1634), a voe serc'h da g-Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana. 

Merc'h e oa da Luigi degli Albizi ha da Nannina Soderini. Nevez intañvet e oa an dug-meur pa daolas evezh outi, ha hi 24 bloaz youankoc'h egetañ. E 1565 eo e krogas Cosimo d'he daremprediñ.

Ur verc'h he doe e 1566 nemet mervel a reas en-bugelig, ha n'ouzer ket hec'h anv. Bloaz goude, e 1567, e c'hanas ur mab, Don Giovanni de' Medici. 

Ur serc'h all, Camilla Martelli, bloaz yaouankoc'h, a gemeras an dug-meur.

Tri bugel he doe Eleonora gant Carlo, nemet n'ouzer nemet anv Bernardo (ganet e 1577 ha dimezet da Maria Gianfigliazzi). Goude e voe kaset kuit gant he fried e 1578, dre ma vije bet avoultrez, ha ret dezhi kavout repu en ur gouent, hini Fuligno, e Firenze, ma vevas 56 vloaz. Mervel a reas e 1634, er bloavezh en-eeun ma varvas Camilla Martelli, an hini he devoa kemeret he lec'h e kalon an dug-meur.
Giovanni di Piero de' Medici

**Giovanni di Piero de' Medici** (ganet a-raok 1444 – ...) a oa mab bastard da Piero il Gottoso.

N'ouzer ket nemeur a dra diwar e benn. Ganet e oa moarvat a-raok eured Piero da Lucrezia Tornabuoni, a-raok 1444. Ne veve ket e ti e dad, er Palez Medici, met savet e voe pe en ur genkiz perc'hennet gant an tiegezh Medici (evel hini Trebbio) pe e ti e vamm, ha n'ouzer ket piv e oa.
Giovanni di Cosimo de' Medici

**Meur a zen zo bet anvet [[Giovanni de' Medici]]*.

**Giovanni de' Medici** (Firenze, 1421 – Firenze, 1463) a oa un arc'hantour italian, den desket ha gwarezer an arzourien da vare an Azginivelezh italian.

## E vuhez
Eil mab Cosimo il Vecchio ha Contessina de' Bardi e oa. Breur yaouankoc'h Piero il Gottoso e oa, met yac'hoc'h eget e vreur, skoet gant an urloù, e oa. Se zo kaoz e kave d'e dad en dije kemeret aferioù an tiegezh ha re kêr Firenze war e lerc'h, goude ma oa muioc'h troet e vab gant plijadurioù ar vuhez, ha re ar spered, eget gant dastum arc'hant.

Bihanik e oa pa voe skoliet en Arte del Cambio (1426) ha goude en Arte della Lana (1435). War-dro aferioù ar bank Medici e voe lakaet d'ober en 1438, ha ren a reas skourr Ferrara. Desket e oa war al lizhiri klasel ha troet kaer e oa gant ar sonerezh. 

En 1447 e kenlabouras gant skol-veur Firenze. En 1454, e voe dilennet da briol ha bloaz goude, e 1455, edo e-touez ar gannaded a voe kaset da Roma da saludiñ ar pab nevez Kalist III. Er bloaz-se eo e teuas da vout rener meur ar bank Medici.

Dimeziñ a reas e miz Genver 1453 da Ginevra Alessandri, hag ur mab o doe, Cosimino, marvet en 1459 da eizh vloaz. 
Daou vastard en doe ivez, Francesco ha Giovanni, marvet yaouankik ivez.

## E varv
Mervel a reas en 1463, da 42 vloaz, bloaz a-raok e dad. Kleñvedoù a oa en tiegezh a rumm da rumm, met marteze eo e vuhez bambocher an hini zo kaoz d'e varv abred.

Emañ e vez er *[[Sagrestia Vecchia]]* en iliz San Lorenzo Firenze, graet gant Andrea Verrocchio, e-kichen e vreur.

## Gwarezer an arzoù

## Arz

Eñ eo ar roue yaouankañ a weler en *[[Adorazione dei Magi (Sandro Botticelli, 1475)| Adorazione dei Magi]]* gant Sandro Botticelli, e-kichen e vreur.