open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pertinax

**Publius Helvius Pertinax **, ganet d'ar Iañ a viz Eost 126, en Alba Pompeia, e Piemonte, a voe Impalaer roman e-pad tostik da dri miz, etre miz Genver ha miz Meurzh 193, war-lerc'h Commodus, tre e deroù Bloavezh ar Pemp Impalaer. Brudet eo da vezañ bet harp d'ar Sened ha patrom ar vertuzioù roman kozh.

### Buhez
Ganet e oa Publius Helvius Pertinax en ur familh a renk izel. E dad a oa genidik eus Alba Pompeia, en Liguria, anezhañ ur sklav dieubet, kalvez pe kenwerzher e vicher.

Pertinax a voe kelenner war ar yezhadur da gentañ. Gwelloc'h e kavas mont d'an arme. 
Goude bezañ bet kantener e oa savet da brefed ur strollad da vare Antoninus, ha kaset da Syria ha da Vritannia. Goude se e oa e penn ur skouadron marc'hegiezh e bro Moesia; komandant morlu ar Roen; melestrour bro Dacia; senedour; komandant *Legio I Adiutrix* e Rhetia ha Norica; konsul (*suffectus*) war-dro 175; legad konsul Mezia, Dacia, Syria e 176; legad koñsul Britannia e 185; prokoñsul Afrika e 188; prefed Roma adalek 189; konsul boutin e 192 da heul Commodus.

Senedour e voe war un dro gant an istorour Cassius Dio .

Goude marv Commodus e voe kinniget gant Laetus, prefed ar pretordi, da vont da impalaer. Klask a reas degas gwellaennoù, met re verr e voe e ren. Unan eus e vennadoù e oa lakaat urzh e-touez ar bretorianed. Bec'h a savas ha drouklazhet e voe Pertinax gant ar bretorianed, kaset gant Laetus, d'an 28 a viz Meurzh 193. Troc'het e voe e benn outañ ha baleet dre kamp ar Bretorianed.

## Goude e varv
Goude e varv e voe gwerzhet an titl a impalaer gant ar bretorianed ha prenet e voe gant ar senedour pinvidik Didius Julianus, a renas neuze betek an 1 a viz Mezheven 193.

Septimius Severus, a renas war-lerc'h Didius Julianus, an hini a anvas Pertinax da zoue.

## Skridoù ha komzoù heverk
* Dirak ar Sened ː "*gwelloc'h eo din ren dre reizhded ur republik paour, eget kaout pinvidigezh dre doareoù gwaskereh ha dizoner*"

## Daveoù
Arme Kantōgun

**Arme Kantōgun** a oa ur strollad arme eus Lu Impalaeriezh Japan. Krouet e voe e miz Ebrel 1906 ha padet e oa betek miz Eost 1945. An arme brasañ hag enoretañ e oa el lu japanat. Un toullad ofiserien eus an arme-se, evel Seishirō Itagaki pe Hideki Tōjō, a bignas uhel kement en aozadur milourel pe trevour eus Impalaeriezh Japan. Arme ar C'hantōgun a oa bet diazez en trevadenniñ impalaerel hag e krouidigezh stad Manchoukouo. E miz Eost 1945, ar strollad arme, gant e-tro 713 000 ezel (a-ziwar un hollad a 1 320 000), a voe trec'het ha rediet da godianañ d'an nerzhioù lu soviedat goude aloubadeg Manchouria.

E-touez an holl unvezioù eus arme ar C'hantōgun, unan a zo chomet gwallvrudet, an Unvez 731, a oa bet karget da gas ar stourm biologel, hag a voe kablus eus torfedoù-brezel lies.
Edgar Alexander Mearns

**Edgar Alexander Mearns**, bet ganet d'an 11 a viz Gwengolo 1856 en Highland Falls (New York (Stad), Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Du 1916 e Washington D.C. (SUA), a oa un evnoniour hag ur surjian an arme stadunanat.

E 1911, e voe roet e anv d'ur genad glaouered — *[[Mearnsia]]* — gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **L** : *[[Leonardina woodi|Leornardina]]*,
* **M** : *[[Malindangia mcgregori|Malindangia]]*.
### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Aethopyga boltoni]]*,
* **C** : *[[Cisticola bodessa]]*,
* **L** : *[[Leonardina woodi]]*,
* **M** : *[[Malindangia mcgregori]]*,
* **P** : *[[Phyllergates heterolaemus]]*,
* **T** : *[[Turdus helleri]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Phedina

***Phedina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Phedina borbonica]]*
** *P. b. *'borbonica**' ha *madagascariensis*,
* *[[Phedina brazzae]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Le Noyé (Maupassant)

***Le Noyé*** zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, en 1888. 

## Istor
Embannet e oa bet er pemdezieg Le Gaulois, d'ar 16 a viz Eost 1888, hag adembannet en dastumad *[[L'Inutile Beauté]]*, gant Victor Havard, e 1890.

## An danevell
E-pad dek vloaz eo bet ar martolod Patin, tost ken alies ha bemdez, o reiñ bazhad d'e wreg Désirée. Un deiz, goude un nozvezh gwallamzer, ne zistro ket d'ar gêr...

## Embannadurioù
Mouche

**Mouche** (*kelienenn*) zo ur ger gallek hag a gaver en anvioù meur a oberenn lennegel.

## Oberennoù
*Mouche (Maupassant), un danevell gant Maupassant.

* *[[Un monsieur qui prend la mouche]]*, komedienn gant Eugène Labiche.
* *[[Les Mouches]]*, drama gant Jean-Paul Sartre.

## Tud
*« Mouche », lesanv roet gant ar barzh alamanek Heinrich Heine d'e serc'h Elise Krinitz.

## Pennadoù kar
* La Mouche
* Mouchette
Pseudochelidon

***Pseudochelidon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1861 gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).

## Spesadoù
Daou spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Pseudochelidon eurystomina]]*,
* *[[Pseudochelidon sirintarae]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Andrés Jiménez (kaner)

**Andrés Jiménez Hernández**, lesanvet *El Jíbaro*, ganet e 1947 en Orocovis e Puerto Rico, zo ur c'haner ha sonaozer portorikat, un *trovador* a lavarer ivez, hag a gan kanaouennoù stourm alies.

## Liammoù diavaez
*Sonadeg e 2011
*Pennad diwar-benn e vuhez
Atticora

***Atticora*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù
Daou spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Atticora fasciata]]*,
* *[[Atticora melanoleuca]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
98.6 (kanaouenn)

***98.6*** a zo ur ganaouenn saoznek savet e 1966 gant Tony Powers (evit ar gerioù) ha George Fischoff (evit an ton).

Enrollet e oa bet gant ar c'haner stadunanat Keith da gentañ-penn hag embannet gant Mercury Records e miz Kerzu 1966, a-gevret gant *The Teeny Bopper Song* war ur bladennig daou ditl.

Damvenegiñ a ra ar ganaouenn gwrezverk reol an den (***98.6***)... e derezioù Fahrenheit (°F).

Adkanet e oa bet gant un nebeud arzourien all : Lesley Gore, Enrique Guzmán, David McCallum ha The Bystanders. Dibab a reas ar filmaozer breizhveuriat Richard Curtis an doare kanet gant The Bystanders evit sonerezh orin e film *[[The Boat That Rocked]]*.

## Selaou ''98.6''...
*  ...kanet gant Keith.

## Lenn ar gerioù...
*  ... el lec'hienn MetroLyrics.

## Notennoù ha daveennoù
Schiltron

Ur **schiltron** (skrivet ivez **sheltron**, **sceld-trome**, **schiltrom**, pe **shiltron**) zo un aozadur stank-ha-stank soudarded war un dachenn emgann. Gallout a reer keñveriañ an aozadur-se gant hini ar falanks henamzerel. Ar ger *schiltron* a chom stag gant istor milourel Bro-Skos hag an doare ma oa aozet an droadegiezh e stumm karrezioù gant goafoù e-pad brezelioù dieubidigezh Bro-Skos e fin an  ha penn kentañ ar .

## Orin ar ger
Ar ger a zo bet implijet evit ar wech kentañ er bloavezh 1000. Deveret eo eus gerioù hensaoznek *scild-truma*, a dalvez kement ha "soudarded-skoed".
## Pennadoù kar
* Tercio

## Notennoù
Psalidoprocne

***Psalidoprocne*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Psalidoprocne albiceps]]*
** *P. a. *'albiceps*** ha ''suffusa'',
* ''[[Psalidoprocne fuliginosa]]'',
* ''[[Psalidoprocne nitens]]''
** ''P. n. centralis'' ha ***nitens***,
* ''[[Psalidoprocne obscura]]'',
* ''[[Psalidoprocne pristoptera]]''
** ''P. p. antinorii'', ''blanfordi'', ''chalybea'', ''holomelas'', ''mangbettorum'', ''massaica'', ''oleaginea'', ''orientalis'', ''petiti'', ***pristoptera**', *reichenowi* ha *ruwenzori*.

O c'havout a reer en Afrika issahara, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
L'Épreuve (Maupassant)

***L'Épreuve*** zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, en 1889. 

## Istor
Embannet e oa bet en L'Écho de Paris, d'an 13 a viz Gouhere 1889, hag adembannet en dastumad *[[L'Inutile Beauté]]*, gant Victor Havard, e 1890.

## An danevell

## Embannadurioù
Tachycineta

***Tachycineta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Tachycineta albilinea]]*,
* *[[Tachycineta albiventer]]*,
* ar wennili wez (*Tachycineta bicolor*),
* *[[Tachycineta cyaneoviridis]]*,
* *[[Tachycineta euchrysea]]*
** *T. e. *'euchrysea*** ha ''sclateri'',
* ''[[Tachycineta leucopyga]]'',
* ''[[Tachycineta leucorrhoa]]'',
* ''[[Tachycineta stolzmanni]]'',
* ''[[Tachycineta thalassina]]''
** ''T. t. brachyptera'' ha ***thalassina**'.

## Annezva
O c'havout a reer en Amerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Le Masque

***Le Masque*** zo anv meur a oberenn c'hallek.

## Lennegezh
* ***[[Le Masque (dastumad)|Le Masque]]***, dastumad romantoù polis, embannet e Pariz gant al Librairie des Champs-Élysées.
* ***[[Le Masque (Maupassant)|Le Masque]]***, danevell gant Guy de Maupassant en 1889.

## Filmoù
* ***[[Le Masque (film, 1989)|Le Masque]]*** film gall gant Johan van der Keuken en 1989.

## Pennadoù kar
* Masque
* Mask
* Maskl
Un portrait

***Un portrait*** (*Ur poltred*) zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, en 1888. 

## Istor
Embannet e oa bet er pemdezieg *[[Le Gaulois]]*, d'ar 29 a viz Here 1888, hag adembannet en dastumad *[[L'Inutile Beauté]]*, gant Victor Havard, e 1890.

## An danevell

## Embannadurioù
Pecina

**Pezhenn**, pe **Pecina** en latin, zo ur santez spagnol peuzdianav, gwerc'hez ha merzherez, marvet e 726.

## Adstummoù
Meur a stumm zo d'an anv:
*e spagnoleg *Pecina* ha *Perseveranda*, 
* e galleg *Pechine, Pecine, Pécine, Pexine, Persévérande, Pezaine, Pazanne, Pitère* (evel en iliz An Treoù-Leon en Breizh), *Piterre, Pithère * ...

## Lec'hioù
* Sainte-Pexine
* Sainte-Pezenne
* Sainte-Pazanne
Serge Ladouceur

**Serge Ladouceur** zo ur rener-poltrijañ, sevener filmoù, skrivagner senario ha produour kebekat ganet d'ar 16 a viz Even 1952 e Sainte-Agathe-des-Monts (Kebek).
## Buhez
Brudet eo evit bezañ rener ar poltrijañ evit ar stirad skinwel Supernatural.

## Liammoù diavaez
* Serge Ladouceur war IMDb
* Twitter Serge Ladouceur
Allouma

***Allouma*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1889.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe d'an 10 a viz C'hwevrer 1889 er gelaouenn *[[L'Écho de Paris]]*. Er bloaz-se end-eeun e voe adembannet en dastumad *[[La Main gauche]]*.

## An danevell
E-kerzh e veaj en Aljeria e kav an daneveller bod e ti ur Gall, an aotrou Auballe, ha hennezh a gont e zarempred gant Allouma, ur vaouez eus ar vro.

## Pennad kar
* Danevelloù Guy de Maupassant

## Notennoù
Amanda Lear

**Amanda Lear** (saoznekaet en Amanda **Lir** a-wechoù), ganet **Tap(p)** e Saigon e 1939, zo ur ganerez, aktourez hag animatourez skinwel gall. Hervez mammennoù lies hag enebet e vefe bet ganet e 1939, 1941, 1946 pe 1947 e Saigon, Hong Kong pe Hanoi.

Awen Salvador Dalí e voe er bloavezhioù 1960. Kregiñ a reas goude-se gant hent ar c'hanañ gant ar ganaouenn *[[Follow Me (kanaouenn)|Follow Me]]*, a-raok mont war-zu ar vicher animatourez skinwel e meur a vro dre Europa.
## Notennoù
Petrochelidon

***Petrochelidon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Petrochelidon ariel]]*,
* *[[Petrochelidon fluvicola]]*,
* *[[Petrochelidon fuliginosa]]*,
* *[[Petrochelidon fulva]]*
** *P. f. cavicola*, *citata*, ***fulva***, *pallida*, *poeciloma* ha *puertoricensis*,
* *[[Petrochelidon nigricans]]*
** *P. n. neglecta*, ***nigricans*** ha *timoriensis*,
* *[[Petrochelidon perdita]]*,
* *[[Petrochelidon preussi]]*,
* ar wennili tal gwenn (HS. ar wennili darroz) (*Petrochelidon pyrrhonota*)
** *P. p. ganieri*, *melanogaster*, ***pyrrhonota*** ha *tachina*,
* *[[Petrochelidon rufigula]]*,
* *[[Petrochelidon rufocollaris]]*
** *P. r. aequatorialis* ha ***rufocollaris***,
* *[[Petrochelidon spilodera]]*.

## Annezva hag isspesadoù
Pemzek (15) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Notiochelidon

***Notiochelidon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1865 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Notiochelidon cyanoleuca]]*
** *N. c. *'cyanoleuca***, ''patagonica'' ha ''peruviana'',
* ''[[Notiochelidon flavipes]]'',
* ''[[Notiochelidon murina]]''
** ''N. m. cyanodorsalis'', ''meridensis'' ha ***murina**',
* *[[Notiochelidon pileata]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Pseudhirundo griseopyga

***Pseudhirundo griseopyga*** a zo ur spesad gwennilied eus ar c'herentiad Hirundinidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Pseudhirundo* an hini eo.

Anvet e voe *Hirundo griseopyga* (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hwiled ha kelien.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e takadoù 'zo eus Afrika :
* *Pseudhirundo griseopyga *'griseopyga**', eus Nigeria da Etiopia ha kornôg Kenya,
* *P. g. melbina*, eus Gambia ha Senegal da walarn Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Pseudhirundo griseopyga'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pseudhirundo griseopyga'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Stelgidopteryx

***Stelgidopteryx*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1858 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Stelgidopteryx ruficollis]]*
** *S. r. aequalis*, *decolor*, ***ruficollis*** hag *uropygialis*,
* *[[Stelgidopteryx serripennis]]*
** *S. s. burleighi*, *fulvipennis*, *psammochroa*, *ridgwayi*, ***serripennis*** ha *stuarti*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, dek (10) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Brezel etre Filipinez hag ar Stadoù-Unanet

**Brezel Filipinez** zo ur brezel etre 1899 ha 1902 er Filipinez, a oa o paouez en em zizober eus trevadennerien Spagn, renet gant Stadoù Unanet Amerika, dindan ar brezidanted William McKinley ha Theodore Roosevelt, a glaske teurel o dorn war ar vro, a-enep Kentañ republik Filipinez.

D'ar vroadelourien e oant o kenderc'hel gant ar stourm evit an dieubidigezh, kroget e 1896 ; hervez SUA e oa un emsavadeg da vougañ. 

## Liamm diavaez
*The Philippines Genocide
Delichon

***Delichon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant ar amprevanoniour breizhveuriat Frederic Moore (1830-1907).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Delichon dasypus]]*
** *D. d. cashmeriense*, ***dasypus*** ha *nigrimentale*,
* *[[Delichon nipalense]]*
** *D. n. cuttingi* ha ***nipalense***,
* *Delichon urbicum* (gwennili-vein-do)
** *D. u. lagopodum*, *meridionale* hag ***urbicum***.

Eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ras yr Iaith

**Ras yr Iaith** (e brezhoneg : "redadeg ar yezh") zo ur redadeg hir, war droad, a-dreuz Kembre, aozet en hañv evit souten ar c'hembraeg. Savet eo bet war skouer redadegoù all evel ar Redadeg e Breizh pe Korrika en Euskadi.

Disheñvelik eo avat diouzh ar redadegoù evit ar brezhoneg hag an euskareg, rak ne c'hoarvez nemet a-dammoù hag er c'hêrioù. Renet eo an traoù gant ur gevredigezh a zo bet savet a-ratozh, "Rhedadeg Cyf", harpet gant "Mentrau Iaith" Kembre ha gant tud a-youl-vat e pep korn-bro. Ouzhpenn brudañ ar yezh ha krouiñ liammoù etre ar gembraegerien e klasker ivez dastum arc'hant evit ar yezh ha mont a ra ar gwenneien gounezet evel-se da harpañ ar c'hembraeg er c'hornioù-bro m'eo tremenet ar redadeg.

Graet e voe ar redadeg kentañ e Mezheven 2014 ha bep daou vloaz eo bet graet abaoe.
 
## Liamm diavaez
*Ras yr Iaith
Oksana Shachko

**Oksana Shachko** (ukraineg: Оксана Шачко), ganet d'an 31 a viz Genver 1987 e Khmelnytskyi (URSS, RSS Ukraina) ha marvet d'an 23 a viz Gouhere 2018 e Pariz, a oa un arzourez ha benelourez eus Ukraina. Bet e oa unan eus krouerezed al luskad benelour FEMEN e miz Ebrel 2008.

Gant sikour Anna Hutsol hag Alexandra Shevchenko e oa bet krouet an aozadur. Shachko a voe ganet e Khmelnytskyi hag he devoa bevet e Kiev. Gant al luskad FEMEN e oa bet stourmet da gentañ a-enep ar c'hudennoù evit ar studierezed, met buan e oa bet ledanaet ar stourm evit lakaat war-wel korvoerezh reizhel maouezed Ukraina dreist-holl an douristelezh reizhel. Da gentañ e oa bet brudet ar Femened o vanifestiñ gwisket gant o dilhad-dindan nemetken. E miz Eost 2009 e oa bet diskouezet he divvronn gant Shachko e-pad ur vanifestadeg e Kiev. Adalek ar mare-se e oa bet izili ar FEMEN o vanifestiñ *topless*, hag o emledañ eus ur stourm en Ukraina etrezek ar bed-holl.

Shachko he devoa labouret gant ar skrivagnerez c'hall Galia Ackerman evit sevel un istor eus ar FEMEN a voe embannet gant Calmann-Lévy e 2013. E 2014 e oa embannet an teulfilm "Je suis Femen" (me zo ur Femen), un teulfilm emdroet war Oksana Shachko eo ha filmet gant Alain Margot. Roet e oa bet dezhi ar gwir da chom e Bro-C'hall gant ar statud repuad politikel e 2013. Bevañ a rae e Pariz evel livourez hep kemer perzh en aozadur Femen abaoe.

## Notennoù ha daveoù
Austin Roberts

**Austin Roberts**, bet ganet d'an 3 a viz Genver 1883 e Pretoria (kêr-benn a vremañ Suafrika) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Mae 1948, en ur gwallzarvoud karr-tan, nepell diouzh Lusikisiki (proviñs Kab ar Reter, Suafrika), a oa ul loenoniour suafrikan.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **C** : *[[Campicoloides bifasciatus|Campicoloides]]*,
* **G** : *[[Glaucestrilda]]*,
* **M** : *[[Myioparus]]*,
* **P** : *[[Pseudhirundo griseopyga|Pseudhirundo]]*,
* **S** : *[[Swynnertonia swynnertoni|Swynnertonia]]*,
* **T** : *[[Tachymarptis]]*.

### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Apus bradfieldi]]*,
* **L** : *Lophoceros bradfieldi* (kalao Bradfield).

## Notennoù ha daveennoù
Clodius Albinus

**Decimus Clodius Septimius Albinus** a oa ur jeneral en arme roman Britannia hag a voe anvet da impalaer e penn kentañ miz Genver 196. En em lazhañ a reas d'an 19 a viz C'hwevrer 197 goude  emgann Lugdunum.

## E vuhez
Ganet e oa, a greder, etre 140 ha 150, e *Hadrumentum*, en Afrika, ha genidik eus Roma e vije bet e dud. Koulskoude e c'halljent bezañ bet Afrikaned romanekaet kenkoulz all.

Lakaet e voe gant Marcus Aurelius e penn ul lejion, ha stourm a reas e 175 e Bitinia a-enep Avidius Cassius. Pretor e oa e 180, ha konsul (suffectus) etre 190 ha 193. Kaset e voe gant Commodus da gemer penn an arme roman en Enez Vreizh (teir lejion anezhi).

Sevel e reas a-enep Didius Julianius, en devoa prenet an impalaeriezh. Degemer a reas an titl a *[[caesar|gaesar]]* (= eil impalaer) roet dezhañ gant Septimius Severus, ha konsul boutin d'e heul e 194.

Goude trec'hiñ war Pesciennus Niger e 195, en em savas Septimius Severus a-enep Clodius Albinus. Abalamour da se e voe anvet hennezh da impalaer e penn kentañ 196 gant arme roman Britannia, gant skoazell re Germania, Galia, hag Hispania. Tremen e reas e Galia, hag en em staliañ e Lugdunum (*Lugdunum ad Rhodanum*).

Septimius ne zaelas ket evit ober brezel. Mont a reas da C'halia dre ar Jura, dre hent Pontarlier-Besançon, hag en em gavout e Tournus, e-lec'h ma voe trec'h war arme Albinus.

D'ar 17, pe 19 a viz C'hwevrer 197, an div arme e oa penn ouzh penn evit an eil gwech. Herve Cassius Dio, 150 000 soudard roman a stourmas. Hir e voe an emgann. A-benn ar fin e voe trec'h arme Septimius war hini Albinus.

Clodius Albinus en em lazhas gant e c'hougleze.

Septimius e lakas troc'hañ e benn dezhañ, hag e gas da Roma, evit diskouez e oa echu gant ar brezel hag e oa eñ an trec'her hag impalaer dre wir.

Septimius e lakas ivez lazhañ familh Albinus, hag ar re a oa a-du gantañ, ha 29 senedour e Roma. Lugdunum a voe kemeret ha devet.

## Prederouriezh
Ernest Renan, da zisplegañ komzoù ar c'hristen Tertulianus, en deus lavaret ː

*Mais, vraiment, en quoi Septime Sévère était-il plus légitime qu'Albin et que Pesciennus Niger ? Il réussit mieux qu'eux, voilà tout. Le principe chrétien ː "Il faut reconnaître celui qui exerce le pouvoir", devait contribuer à établir le culte du fait accompli. La politique libérale ne doit rien et ne devra jamais rien au christianisme*.

Ac'hanta, perak e oa Septimius Severus reishoc'h hervez al lezenn eget Albinus ha Pesciennus Niger ? deut eo a-benn gwelloc'h egeto, ha setu holl. Ar reolenn gristen ː "Ret eo ober gant hini hag emañ ar c'halloud gantañ", e oa enni staliañ azeulerezh an taol peurc'hraet. Ne zle ket ha ne zleo biken netra uhelvennad al librentez d'ar gristeniezh.

## Notennoù ha davennoù
Hirundo

***Hirundo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemzek spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Hirundo aethiopica]]*
** *H. a. *'aethiopica*** hag ''amadoni'',
* ''[[Hirundo albigularis]]'',
* ''[[Hirundo angolensis]]'',
* ''[[Hirundo atrocaerulea]]'',
* ''[[Hirundo dimidiata]]''
** ''H. d. '''dimidiata*** ha *marwitzi*,
* *[[Hirundo domicola]]*,
* *[[Hirundo leucosoma]]*,
* *[[Hirundo lucida]]*
** *H. l. *'lucida***, ''rothschildi'' ha ''subalaris'',
* ''[[Hirundo megaensis]]'',
* ''[[Hirundo neoxena]]''
** ''H. n. carteri'' ha ***neoxena***,
* ''[[Hirundo nigrita]]'',
* ''[[Hirundo nigrorufa]]'',
* ''Hirundo rustica'' ([[gwennili-siminal]])
** ''H. r. erythrogaster'', ''gutturalis'', ''mandschurica'', ***rustica***, ''saturata'', ''savignii'', ''transitiva'' ha ''tytleri'',
* ''[[Hirundo smithii]]''
** ''H. s. filifera'' ha ***smithii***,
* ''[[Hirundo tahitica]]''
** ''H. t. albescens'', ''ambiens'', ''frontalis'', ''javanica'', ''namiyei'', ''subfusca'' ha ***tahitica**'.

C'hwec'h isspesad warn-ugent (26) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Yanet García

**Yanet Cristal García San Miguel**, brudet evel **Yanet García**, ganet d'ar 14 a viz Du 1990, zo un animatourez skinwel, top model erotek, aktourez ha krouerezh OnlyFans mec'hikan. Abaoe 2016 emañ o labourat evit *Las Noticias* e *Televisa Monterrey*, kinnig a ra abadennoù an hin a vez skignet ivez war YouTube. Brud a dapas e 2015 war Internet. E 2015 e oa heuliet gant 400 000 heulier war Instagram. E penn kentañ ar bloavezh 2016 he devoa tizhet ur milion anezho. E 2018 he deus 6,6 milion a heulierien. War Facebook e vez 2 246 572 den oc'h heuliañ anezhi.

Graet e vez anezhi "the sexiest weathergirl"
## Buhez prevez
Douglas "FaZe Censor" Martin, ur c'hoarier c'hoari video Call of Duty a-vicher, a oa bet ganti betek sizhun ar 16 a viz Gouhere 2018.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Yanet García
* Instagram ofisiel Yanet García iamyanetgarcia
* YouTube ofisile iamYanetGarcia
* Facebook ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Drumquhassle

**Drumquhassle** zo ul lec'h ma oa ur c'hreñvlec'h roman e Bro-Skos. Bez' e oa unan eus kreñvlec'hioù ar Gask Ridge, un heuliad kreñvlec'hioù roman savet e-kreiz Bro-Skos er bloavezhioù 70 ha 80, da lavaret eo a-raok moger Hadrian. Kavet e oa bet aspadennoù anezhañ er bloavezhioù 1970, er gevred da Loch Lomond, e-kichen kêriadenn Drymen.

*Lindum* e oa e anv latin :
* Ptol. II, 3, 7 ː *Lindum*, ur gêr eus an Dumnonii
* Ravenna 10732 ː *Clindum*
 

## Notennoù
Cheramoeca leucosterna

***Cheramoeca leucosterna*** a zo ur spesad gwennilied eus ar c'herentiad Hirundinidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Cheramoeca* an hini eo.

Anvet e voe *Hirundo leucosternus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad en Aostralia.

## Liammoù diavaez
*  ''Cheramoeca leucosterna'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cheramoeca leucosterna'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Haplochelidon andecola

***Haplochelidon andecola*** (*Orochelidon andecola* kent) a zo ur spesad gwennilied eus ar c'herentiad Hirundinidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Haplochelidon* an hini eo.

Anvet e voe *Hirundo andecola* (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an daou skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857) ha Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Doareoù pennañ

## Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez nemet e vev ar spesad diwar amprevaned-nij.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika, eus kreiz Perou da walarn Arc'hantina :
* *Haplochelidon andecola *'andecola**', eus kreisteiz Perou da hanternoz Chile, kreisteiz Bolivia ha gwalarn Arc'hantina,
* *H. a. oroyae*, e kreiz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Orochelidon andecola'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Orochelidon andecola'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Neochelidon tibialis

***Neochelidon tibialis*** (*Atticora tibialis* kent) a zo ur spesad gwennilied eus ar c'herentiad Hirundinidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Neochelidon* an hini eo.

Anvet e voe *Petrochelidon(?) tibialis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1853) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).

## Doareoù pennañ
 

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hwiled, Hemiptera ha Hymenoptera.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
* *Neochelidon tibialis griseiventris*, e kornôg Amazonia,
* *N. t. minima*, eus reter Panamá da gornôg Ecuador,
* *N. t. *'tibialis**', e gevred Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Atticora tibialis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Atticora tibialis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Thomas Ignatius Maria Forster

**Thomas Ignatius Maria Forster**, bet ganet d'an 9 a viz Du 1789 e Londrez (Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 2 a viz C'hwevrer 1860 e Brusel (Belgia), a oa un naturour ha steredoniour saoz.
Mab henañ al louzawour Thomas Furly Forster (1761-1825) e oa.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **E** : *[[Egretta]]*,
* **L** : *[[Luscinia]]*,
* **N** : *[[Nycticorax]]*,
* **P** : *[[Phoenicurus]]*,
* **R** : *[[Riparia]]*.

## Liamm diavaez
*  ''A Synoptical Catalogue of British Birds: Intended to Identify the Species Mentioned by Different Names in Several Catalogues Already Extant. Forming a Book of Reference to Observations on British Ornithology'' gant THOMAS FORSTER, 1817.
Alice Walker

**Alice Walker** (ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1944 en Eatonton, e Georgia) zo ur skrivagnerez eus Stadoù Unanet Amerika.

Brud he deus tapet gant he skridoù, romantoù, danevelloù ha barzhonegoù, ha gant he stourm evit gwirioù ar merc'hed ha gwirioù ar re zu. He romant anavezetañ eo *The Color Purple* (1982) : gantañ he deus gounezet an National Book Award hag ar Priz Pulitzer evit skridoù faltazi. Ur film zo bet graet diwarnañ. Ganti ivez eo bet skrivet *Meridian* (1976) ha *The Third Life of Grange Copeland* (1970). Savet he deus ar ger "womanist" evit ober anv eus he stourm, hini "ur venelourez zu", e 1983.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel 
*Anniina's Alice Walker Page 

## Notennoù
Leptis Magna

**Leptis Magna** (anvet ivez *Lepcis*) a oa ur gêr a bouez bras en Afrika an Norzh, da vare ar Fenikianed, republik Kartada, Republik Roma hag an impalaeriezh roman. Kresket e voe kalz dindan ren an impalaer Septimius Severus (193–211), hag a oa genidik anezhi.

## Istor
**Leptis Magna**, pe **Lepcis Magna** (*LPQY* e fenikianeg ; *Νεάπολις* pe *Neapolis* e henc'hresianeg : « Kêr nevez »), a oa unan eus kêrioù pouezusañ republik Kartada.

Dindan ren Diocletianus, pa oa bet rannet Afrika e 303, ez eas Leptis Magna da gêr-benn ar rannvro nevez *Tripolitania*.

Dismantroù puilh a gaver e-kichen kêr Al-Khums, war-dro 120&nbsp;km er reter da Dripoli, e genoù ar stêr *Lebda* e Libia.

## Arkeologiezh

Amphitheatre - Leptis Magna.jpg|An añfiteatr roman
Leptis Magna Theatre.jpg|Ar c'hoariva roman
Leptis Magna, Al-Khums, Libya.jpg|Bolz-enor Septimius Severus
Libyen 2006 Leptis Magna.jpg|Mozaikenn e Leptis Magna


## Tud
* An impalaer Septimius Severus a voe ganet eno d'an 11 a viz Ebrel 146.

## Daveoù
Septimius Severus

**Septimius Severus** (146-211), pe *Lucius Septimius Severus Augustus* e anv leun, a oa un impalaer roman hag a renas adal 193 betek e varv. Sevel a reas d'ar galloud goude marv an impalaer Pertinax e 193, e-pad Bloavezh ar Pemp Impalaer.

## E vuhez
Ganet e voe e 146 e Leptis Magna, 100&nbsp;km er gevred da gêr Kartada, e proviñs roman Africa, war aod ar Mor Kreizdouar, en un tiegezh a renk uhel. Mab e oa da Publius Septimius Geta, a orin fenikian ha berber, ha da Fulvia Pia a orin italian.
Marc'heien ha senedourien a oa bet er familh, tad e dad a oa bet prefed Leptis a-raok bout kentañ duumvir pa deuas ar geoded da vout trevadenn roman en amzer an impalaer Trajan.

Hervez Dion Cassius e oa bihan a vent, treudik, birvidik, ha tavedek. Komz a re latin gant pouez-mouezh punek e vro, ha brizhkredennus e oa.

E 172 e voe anvet da senedour gant an impalaer Marcus Aurelius. Prokonsul Tarraconense e voe entre 178 ha 180. E 190 e voe anvet da gonsul.

Dimezet e oa da Paccia Marciana, hogen mervel a reas digantañ. 
E 187 ec'h addimezas da Julia Domna, arabez eus Siria, a oa bet diouganet dezhi e timezje d'ur roue. Domna a oa merc'h d'un den pinvidik, Julius Bassianus, beleg meur Templ an Heol en Emesa. Daou vab o doe : L. Septimius Bassianus "Caracalla" ha Publius Septimius Geta.

### Brezel diabarzh (193-197)

#### Pertinax
D'an 31 a viz kerzu 192 e voe drouklazhet an impalaer Commodus gant iriennerien a ginnigas d'ar prefed Pertinaxkemer ar galloud, goude kinnig anezhañ d'ar bretorianed ha d'ar Sened. Ha Helvius Pertinax da reiñ un *[[donativum]]* d'ar bretorianed, hag ar sened da reiñ ar galloud dezhañ. Buan avat e welas e oa goullo arc'h an impalaeriezh ha klask a reas pellaat ar bretorianed diouzh ar galloud hag o lakaat da sentiñ ouzh reolennoù ar genurzh. Tri d'an 28 a viz Meurzh 193 e voe drouklazhet gant ur bagad pretorianed emsavet.

#### Trec'h war Didius Julianus
Didius Julianus a glaskas kemer ar galloud ... .

#### Trec'h war Pescennius Niger

Er reter, Pescennius Niger,

#### Trec'h war Clodius Albinus
En Enez Vreizh Clodius Albinus,

## E varv ha goude
Mervel a reas en Eboracum, e Britannia, e 211, goude bet o vrezeliñ ouzh ar Bikted. E zaou vab a renas war e lerc'h, dizemglev etrezo, ma voe lazhet Geta gant e vreur henañ Caracalla e miz Kerzu 211.

## En Istor Breizh
En Historia Regum Britanniae ar C'hembread Jafrez Menoe eo meneget e anv evel senedour.

## Pennad kar
*Bolz-enor Septimus Severus

## Daveoù
Alejo Carpentier

**Alejo Carpentier** (ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1904 e Lausanne, marv d'ar 24 a viz Ebrel 1980 e Pariz) a oa ur skrivagner kuban. Ul levezon vras en devoe war lennegezh Suamerika er bloavezhioù 1970.

Mab e oa Alejo Carpentier d'un tisavour gall ha d'ur gelennerez rusian. Pa oa 12 vloaz ez eas e familh da Bariz hag eno e reas studioù sonerezh. Distreiñ a reas da Guba, ma studias an arkitektouriezh met hep mont betek penn e studioù. Kregiñ a reas da labourat evel kazetenner ha bevañ a reas diwar ar vicher-se e-pad 30 vloaz. Kenlabourat a reas gant luskadoù eus an tu-kleiz er bloavezhioù 1920, prizoniet e voe e 1927 ha pa zeuas er-maez eus ar vac'h ez eas da vevañ da Vro-C'hall (1928-1939). E Pariz e reas anaoudegezh gant dreistrealourien, evel André Breton, Paul Éluard, Louis Aragon, Jacques Prévert pe Antonin Artaud. Da neuze ez eas meur a wech da Spagn ivez.

Distreiñ a reas da Guba e deroù an Eil Brezel-bed. Adstagañ a reas gant e labour kazetenner ha kregiñ a reas da vezañ dedennet gant ar sevenadur afrikan-ha-kuban. E 1943 e reas ur veaj da Haiti.

E 1945 en em stalias e Caracas, e Venezuela, ha chom a reas eno betek 1959. Goude Dispac'h Kuba e tistroas da La Habana. Adalek 1966 e voe kuzulier sevenadurel e kannati Kuba e Bro-C'hall hag er vro-se e chomas betek e varv. Da neuze e savas sonerezh meur a film evit ar gompagnunezh "Cuba Sono Film".

Brudet eo Alejo Carpentier abalamour d'e stil barok ha d'ar pezh a anve "real maravilloso", hag a zo bet anvet "realouriezh hud" gant ar vurutellerien. E-touez e skridoù anavezetañ emañ e romantoù *Ecue-yamba-o!* (1933), awenet gant ar sevenadur afrikan-ha-kuban, *Los pasos perdidos*, *El reino de este mundo* (1949), diwar-benn Dispac'h Haiti en . El levr-se eo e tispleg e zoare da ergerzhet istor ha sevenadur Suamerika, ar "real maravilloso". 

E 1977 en doa resevet ar Priz Cervantes, ur priz lennegel spagnolek, hag e 1979 ar Priz Médicis, e Bro-C'hall. Mervel a reas e Pariz e 1980.

## Oberennoù pennañ
* *El acoso* (1956)
* *La guerra del tiempo* (1956)
* *El siglo de las luces* (1962)
* *La ciudad de las columnas* (1970)
* *El recurso del método* (1974)
* *Concierto barroco* (1974)
* *La consagración de la primavera* (1978)
* *El arpa y la sombra* (1979)
Litus Saxonicum

**Litus Saxonicum** (="Aod ar Saksoned") a reer eus un hollad kreñvlec'hioù savet a bep tu da Vor Breizh e dibenn an Impalaeriezh Roman. Savet e voe e dibenn an  ha renet e oa gant *Comes litoris Saxonici* (="kont Aod ar Saksoned"). Er  ne rene mui nemet war kreñvlec'hioù Enez Vreizh ("Comes litoris Saxonici per Britanniam"), tra ma oa renerien all e penn ar c'hreñvlec'hioù a oa e Galia. Chom a ra aspadennoù eus meur a greñvlec'h war aod kreisteiz Bro-Saoz.

## Anv
* Notitia Dignitatum L36, V132 ː *(Comes rei militaris) Litoris Saxonici per Britannias*
* Notitia Dignitatum XXVIII, XXVIII12 ː *Comes Litoris Saxonici per Britanniam*

Talvoudegezh ː tabut ez eus etre ar re hag a wel ː *an aod evit en emzifenn diouzh (morvleizi) saozon*, hag ar re hag a wel ː *an aod difennet gant kevridi saozon.*

## Lec'hiadur
E Breizh-Veur :
Setu amañ an nav c'hreñvlec'h a zo meneget en Notitia Dignitatum, en Enez Vreizh, eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz :
**[[Branodunum]]* (Brancaster, e Norfolk)
**[[Gariannonum]]* (Burgh Castle, e Norfolk)
**Othona* (Bradwell-on-Sea, en Essex)
**Regulbium* (Reculver, e Kent)
**Rutupiae* (Richborough, e Kent)
**[[Dubris]]* (Dover, e Kent)
**[[Portus Lemanis]]* (Lympne, e Kent)
**[[Anderitum]]* (Pevensey, en East Sussex)
**[[Portus Adurni]]* (Portchester, e Hampshire)

E Galia :

## Daveoù
Milonga

**Milonga** zo ur ger spagnolek stag ouzh an tango.

* ul lec'h, ar *milonga*, ma tañser un doare tango; talvezout a ra ar ger evit al lec'h hag an abadenn;
* un dañs, ar *Milonga pampeana* pe *Milonga* hepmui, ha sonerezh eus Arc'hantina, Uruguay ha Rio Grande do Sul, e Brazil, hag un doare tango .
* ar *milonga flamenca*, diwar ar milonga arc'hantinat, implijet er flamenco e Spagn.

Ouzhpenn eo ur ger luc'haj evit ober anv eus touellerezh, evel en droienn (arc'hantinat) « la vida es una milonga » (touell eo ar vuhez...).
La Morte (Maupassant)

***La Morte*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1887.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe d'an 31 a viz Mae 1887 er pemdezieg *[[Gil Blas]]*. 

E 1889 e voe adembannet en dastumad *[[La Main gauche]]*.

## An danevell

## Pennad kar
* Danevelloù Guy de Maupassant

## Notennoù
Honoré Jacquinot

**Honoré Jacquinot**, bet ganet d'ar 1añ a viz Eost 1815 e Moulins-Engilbert (Nièvre, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Mae 1887 e Nevers (Nièvre), a oa un evnoniour, ul louzawour ha loenoniour gall.
Breur eil-koshañ e oa d'an ofiser a vor Charles Hector Jacquinot (1796-1879) ha, gantañ, e kemeras perzh en Ergerzhadenn Dumont d'Urville e Meurvor ar Su adalek 1837 betek 1840.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **E** : *[[Edolisoma]]*.
### [[Spesad]]où
* **M**
: *Megadyptes antipodes* (mank lagad aour), *Mergus australis* (heskenneg Auckland), *[[Metabolus rugensis]]*,
* **P** : *Pygoscelis adeliae* (Mank Adélie).

## Notennoù ha daveennoù
Ellie Soutter

**Ellie Soutter**, ganet d'ar 25 a viz Gouhere 2000 ha marvet d'ar 25 a viz Gouhere 2018) a oa ur snowboarderez saoz. Tapet he devoa ur vedalenn arem e-pad kenstrivadeg yaouankiz c'hoarioù olimpek ar goañv 2017. Ezel he oa eus skipailh ar Rouantelezh-Unanet pa varvas e 2018.
## Buhez
Bevet he devoa e Surrey, a-raok dilojañ d'an Alpoù gall. He zad eo Tony Soutter. Evit an Daily Telegraph e oa-hi unan eus ar “Future Stars of British Snow Sports.” Studierez e oa en Hawthorns School e Surrey.

## Marv
Marvet eo devezh he 18 vloaz, d'ar 25 a viz Gouhere 2018, e Bro-Saoz. Embannet eo bet ar c'heloù dre Twitter hep displegañ penaos e oa marvet hi:

 "The British Olympic Association is saddened to hear of the sudden passing of snowboard cross athlete Ellie Soutter, aged 18.
 Our thoughts are with her family and friends at this sad time."
 — Team GB (@TeamGB) 26 a viz Gouhere 2018

A-benn ar fin e voe embannet e oa en em lazhet.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ellie Soutter
## Notennoù ha daveennoù
Snowboard

Ur **Snowboard** (**Snow**: *erc'h*, **board**: *plankenn*) a vez graet eus ur plankenn implijet evit ruzañ war an erc'h. Pep troad a vez lakaet en ur skoulm stag a-us d'ar plankenn. Ledander ur plankenn snowboard zo etre 15 ha 30 santimetr. Disheñvel eo ar plankennoù-erc'h diouzh ar monoski. Implijet e vez ar plankennoù-erc'h gant an dud evit skiañ war ar menezioù evit an dudi, evit seveniñ lammoù, pe evit kenstrivedegoù.

Unan eus diskiblezhioù ar C'hoarioù olimpek goañv eo.
György Szepesi

**György Szepesi**, ganet **Friedländer**, d'ar 5 a viz C'hwevrer 1922 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Gouhere 2018, a oa un animatour radio, kazetenner ha displeger sport hungarat. E 2006, Szepesi a oa bet enoret gant rekord ar badelezh evel kinniger sport.

## Marv
Marvet eo Szepesi d'ar 25 a viz Gouhere 2018 e Budapest d'an oad a 96 vloaz.
Jack Sumner

**John Colton Sumner** (1840–1907) a oa un ergerzher stadunanat hag a oa bet ezel eus ar Powell Geographic Expedition, a-hed ar stêrioù Green River ha Colorado e 1869. Mailh-tenner ha martolod arbennikaet, choazet e oa bet gant John Wesley Powell evit bezañ penn kentañ bag an ergerzhadennn. Ne oa ket en em glevet an daou zen, ha sabatuet e oa bet evit ar peurrest eus e vuhez gant koll ha marv tri den eus an ergerzhadenn. Ken sabatuet e oa bet ma en em spazhas e 1902.

## Yaouankiz
Jack Sumner a oa unan eus eizh bugel ar familh Sumner, desavet e oa bet en un ti-feurm e Muscatine (Iowa). Sot e oa gant al lenn ha ne oa ket troet gant ar vuhez peizant. E-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika en doa tizhet ar renk a gaporal evel mailh-tenner en 32nd Iowa Volunteer Infantry. Stourmet en devoa evit an Union Army e Vicksburg ha Nashville. Gloazet e oa bet gant ur bir en e vrec'h kleiz, plijet e oa goude o tiskouez ar gleizenn d'an dud.

## Marv
Sumner a oa chomet bev goude e spazhadur, marvet eo e-unan abafet pemp bloaz war-lerc'h, e 1907, e Vernal (Utah).

## Levrlennadur
*   Liamm gant al levr a-bezh.
32nd Iowa Volunteer Infantry Regiment

An **32nd Iowa Volunteer Infantry Regiment** a oa ur rejimant troadegiezh eus an Union Army e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
## Servij
An 32nd Iowa Infantry a oa bet savet e Camp Franklin, Dubuque, Iowa. Roet e oa bet lamm dezhañ d'ar 24 a viz Eost 1865.
## Nerzh ha kolloù
En holl e oa bet d'ar muiañ 1292 soudard o servijout en 32nd Iowa war ar memes lajad amzer. 6 ofiser ha 101 soudard a oa bet lazhet ouzh ar stourm pe marvet gant gloazadennoù. 2 ofiser ha 213 soudard a zo marvet gant kleñvedoù, evit un hollad kolloù a 322.
## Pennoù
* Koronal John Scott
* Letanant koronal Gustavus A. Eberhart
## Izili brudet
* An ergerzher Jack Sumner a oa bet mailh-tenner en 32nd Iowa Volunteer Infantry Regiment
## Notennoù ha davennoù
Banniel Arabia Saoudat

**Banniel rouantelezh [[Arabia Saoudat]]** (arabeg : علم المملكة العربية السعودية‎) zo banniel ofisiel gouarnamant ar vro abaoe ar 15 a viz Meurzh 1973. Gwer eo gant ur skrivadur arabek hag ur c'hleze gwenn. Ar frazenn a zo kredo an Islam pe Chahada.
## Kemmoù hervez ar mare
Goustadik eo bet lamet ar varrenn wenn diouzh tu kleiz ar banniel ha brasaet ar *Chahada* skrivet betek stumm 1973 ha chomet eo digemm betek an deiz-ha-hiziv, war-bouez stumm ar c'hleze.
Tachuris rubrigastra

***Tachuris rubrigastra*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *Sylvia rubrigastra* (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Tachuris* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Tachuris rubrigastra alticola*, e gevred Perou, kornôg Bolivia ha gwalarn Arc'hantina,
* *T. r. libertatis*, e kornôg Perou,
* *T. r. loaensis*, e hanternoz Chile,
* *T. r. *'rubrigastra**', e gevred Brazil, Paraguay, Uruguay, hanternoz Arc'hantina ha kornôg Chile.

## Liammoù diavaez
*  ''Tachuris rubrigastra'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tachuris rubrigastra'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Towcester

**Towcester** (distaget [] e saozneg) zo ur gêr eus Bro-Saoz, e kontelezh Northamptonshire. Emañ war lez ar stêr Tove.

## Anv
Dont a ra *Towcester* eus an anv hensaoznek *Tōfeceaster*. An elfenn gentañ *Tōfe* a ra dave d'ar stêr Tove. Hag ar ger hensaoznek *ceaster* a zeu eus ar ger latin *castra* ("kamp", "kreñvlec'h") ha peurvuiañ ez a da envel lec'hioù a oa bet kreñvlec'hioù roman e proviñs Britannia, evel amañ Lactodurum. Neuze e talvez *Towcester* kement ha "kamp war lez ar stêr Tove".

## Daveoù
Lesanvioù ar skipailhoù broadel mell-droad

Kustumiñ a ra ar re sot gant ar **[[mell-droad|vell-droad]]** reiñ **lesanvioù** a bep seurt d'o **skipailhoù broadel** muiañ-karet.Sed amañ dindan ul listennad anezhe e-keñver ar broioù dindan beli ar FIFA :

## CONCACAF
#  :
#  :
#  :
#  :
#  : 
#  :
#  :
#  Bonaire :
#  : La Sele, Los Ticos
# 
#  : La Selecta, Los Cuscatlecos
#  : Spice Boyz
#  : La Celeste y Blanco, La Bicolor, Los Chapines
#  : Golden Jaguars
# Gwadeloup :
# Gwiana c'hall :
#  : Les Grenadiers, Les Rouges et Bleus, 
#  : La Bicolor, La H, Los Catrachos
#  :
#  :
#  :
#  :
#  : The Reggae Boyz (paotred), The Reggae Girlz (merc'hed)
#  :
#  Kòrsou :
#  : Los Leones del Caribe
#  :
#  : El Tri, El Tricolor
#  :
#  : La Azul y Blanco, Los Albiazules, Los Nicas, Los Pinoleros
#  : La Marea Roja, La Sele, Los Canaleros
#  : El Huracán Azul
#  : Los Quisqueyanos
#  :
# Saint-Martin (Antilhez) :
#  :
#  :
#  :
#  : Stars & Stripes, The Outlaws, The Yanks
#  :
#  : The Soca Warriors.

## CONMEBOL
#  : La Albiceleste,​ Los Gauchos
#  : El equipo del Altiplano, La Verde, Los Altiplánicos
#  : Canarinhas (merc'hed), Canarinhos (paotred), La Auriverde, Verdeamarelha
#  : La Roja, La roja de todos​, La roja mecánica​, Los Australes
#  : La Fiebre Amarilla, Las Chicas Superpoderosas (merc'hed), La Tricolor, Los Cafeteros
#  : La Tri
#  : La Albirroja,​ Los Guaraníes
#  : La Blanquirroja, La Rojiblanca, Los Incas
#  : La Celeste, La Garra Charrúa
#  : El Equipo Patriota, La Vinotinto.
## UEFA
#  : Die Mannschaft, Die Nationalmannschaft
#  : Kuq e Zinjtë
#  : Tricolors
#  : Das Team, Die Rot-Weiss-Roten, Das Wunderteam (1930-33)
#  : Լեռնականներ (Lernakanner) = Paotred ar menez
#  : Milli, Odlar Yurdu
#  : Сборная (*Sbornaya*, "Skipailh broadel")
#  : De Rode Duivels (e nederlandeg), Les Diables rouges
#  : Ljljani, Zlatni Ljiljani, Zmajevi, 
#  : The Three Lions = An Tri Leon
#  : The Tartan Beasts, The Tartan Terriers
#  : Лъвовете (Lavovete) = Al Leoned
#  : The Danish Dynamite
#  : Sinisärgid
#  : Landsliðið
#  : Huuhkajat
#  : Les Bleus, Les Tricolores
#  : Η Εθνική (I Ethniki), Το Πειρατικό (To Piratiko)
#  :
#  :
#  : Strákarnir Okkar = Hor Paotred
#  :
#  :
#  : Oranje
#  :
#  : ჯვაროსნები (Jvarosnebi)
#  : Қаршығалар (Qarshyghalar)
#  : Y Dreigiau = An Erevent
#  :
#  :
#  : Kockasti, Vatreni
#  :
#  :
#  :
#  :
#  :
#  :
#  :
#  :
#  Norzhiwerzhon :
#  :
#  :
#  : 
#  : Nároďák Reprezentace
#  : Tricolorii
#  : Сборная (*Sbornaya*, "Skipailh broadel")
#  : La Serenissima
#  : Бели Орлови (Beli Orlovi)
#  : Naši, Repre
#  : Zmajceki
#  : La Furia, La Furia Roja, La Roja, La Selección
#  : La Nati, Rossocrociati (en italianeg), Schweizer Nati (en alamaneg)
#  : Blågult ("Glas ha melen")
#  : Ay-Yıldızlılar ("Loargresk-Steredenn")
#  : Жовто-Блакитні (*Zhovto-Blakytni*, "Melen-Glas").

## OFC
#  : 
#  : 
#  : 
#  : Les Cagous
#  : Kapuls
#  : Manumea
#  : 
# Tahiti / Polinezia C'hall : 
#  : 
#  : 
#  : All Whites (paotred), Football Fems (merc'hed)	

## Notennoù ha daveennoù
Culicivora caudacuta

***Culicivora caudacuta*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *Muscicapa caudacuta* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Culicivora* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad eus Suamerika hag a ya eus kornôg Bolivia da greiz Brazil ha da viz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Culicivora caudacuta'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Culicivora caudacuta'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Basilica della Santa Casa

**Penniliz an Ti Santel** (**Basilica della Santa Casa** en italianeg) zo un iliz e Loreto en Italia. Enni eo enoret an ti ma voe ganet Mari, mamm Jezuz, e Nazaret, ha ma vevas betek deiz Kemenn ganedigezh da zont he mab Jezuz.

## Mojenn
Hervez ur vojenn, p'edo kêr Nazaret war-nes bezañ kemeret gant ar vuzulmaned e teuas ur bagad aelez da c'horren an ti en noz etre an 9 hag an 10 a viz Kerzu 1294, ha d'e gas dreist ar mor da Loreto. Se zo kaoz e vez pedet Gwerc'hez Loreto da wareziñ an aer sturierien.

## Istor
En gwir eo ur priñs eus Bizantion, Nikeforos Iañ Doukas Commenos, a gemeras intrudu, en 1290, da gas un ti eus Palestina, eus Nazaret en-eeun, betek Marche Italia (en eskemm arc'hant, dre ma oa bet graet memes tra gant roue Bro-C'hall Loeiz IX). Dispennet e voe an ti e Nazaret en 1291, dilestret war aod Dalmatia hag adsavet a-benn ar fin e Loreto en 1294.
Duchoux

***Duchoux*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1887.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe d'ar 14 a viz Du 1887 er pemdezieg *[[Le Gaulois]]*. 

E 1889 e voe adembannet en dastumad *[[La Main gauche]]*.

## An danevell

## Pennad kar
* Danevelloù Guy de Maupassant

## Notennoù
Walburga Stemmer

**Walburga Stemmer**, ganet e miz Meurzh 1892 ha marvet e miz Here 1928, a oa ur vaouez bet serc'h Erwin Rommel. Ur verc'h a oa bet ganet diouto, anvet Gertrud Stemmer (deuet da vezañ an itron Gertrud Pan), d'an 8 a viz Kerzu 1913. Familh Rommel a oa bet o pouezañ kreñv warnañ evit ma tistrofe d'e zanvez-pried Lucie Mollin, dimezet e oant bet nebeut amzer goude.

Walburga Stemmer a oa marvet e 1928, pa oa gwreg Rommel o tougen o mab Manfred. Ent-ofisiel e oa-hi marvet gant ar skeventfo, seblantout a ra sklaer a-walc'h e oa bet un emlazh.
## Marv
Hervez mab Gertrud, Josef Pan, "Rommel was Walburga's only love. As long as Rommel and Lucie never had children she held on to the conviction that he would return to her. When Manfred was born in 1928 she took an overdose... The explanation given in public was that she had died of pneumonia. Later the family doctor told my mother she had taken her own life."
## Notennoù ha daveennoù
Louis Lingg

**Louis Lingg**, ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1864 ha marvet d'an 10 a viz Du 1887, a oa un anarkour alaman-stadunanat en em lazhas pa oa en toull-bac'h goude bezañ kondaonet d'ar marv dre grougañ. Rebechet e oa bet dezhañ bezañ ezel eus ar strollad sponterien a aozas an Haymarket Square bombing. Lingg en em lazhas dre un darzhadenn en e loch toull-bac'h nebeut amzer a-raok bezañ krouget. N'eo ket sklaer peseurt roll en devoa bet Lingg er gwalldaol.