open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sistem Geolec'hiadur Hollek dre Satellit

Ur **Sistem Geolec'hiadur dre Satellit** (SGS) zo ur rouedad a loarelloù a bourchas ul lec'hiadur geo-spasel emren war un dachenn vras. Aotreañ a ra reseverien elektronek bihan da dermeniñ o hedenn, ledenn hag uhelder en un doare resis (didan ur metrad) dre implij sinaloù amzeriek kaseet en un doare eeun dre radio gant loarelloù. Dre ar memes sinal e c'hell ar resever jediñ an eur lec'hel gant ur resisder bras, ar pezh a aotre ar sinkronizadur amzeriek. Ur sistem geolec'hiadur dre satellit hollek a vez graet ur **Sistem Geolec'hiadur Hollek dre Satellit** outañ (SGHS pe GNSS evit Global Navigation Satellite System e saozneg).

## SGHS oberiant
### [[GLONASS]], oberiet gant [[Rusia]]
Gant an Unvaniezh Soviedel e voe kroget, e derou ar bloavezhioù 1980, diorreiñ ur sistem geolec'hiadur damheñvel ouzh hini ar Stadoù-Unanet, GLONASS (globalnaïa navigatsionnaïa spoutnikovaïa sistém) e anv.
Diwar an enkadur armerzhel e voe daleet ar program ken ne zeuas ket an obererezh kentañ araok 1996, o vezañ kouezhet an Unvaniezh Soviedel hag adc'hanet Rusia, ha ne voe ket posubl lakaat da nijal al loarelloù a zo ret. Goude 2000, a-drugarez da adkrog an diorreadur armerzhel e voe arc'hantaet ar raktres ha lañset trawalc'h a loarell ken e voe  adlakaet ar servij leun endro e 2011. Er bloavezh-se e voe embannet ma ar poellgomzerioù IPhone 4S hag ar Samsung Wave III a vo gouest ober ganti er-maez eus Rusia.

### NAVSTAR [[GPS]], oberiet gand [[Stadoù-Unanet Amerika]]

### [[Galileo]]
Da-heul un emglev etre Unvaniezh Europa hag an Ajañs Spasel Europa e voe lañset ar sistem-se e Meurzh 2003. E derou 2016 ez eu 12 loarell war orbitenn war an 30 a zo bet raktreset. Ar sistem trevour nemetañ eo. A-benn 2020 ez eo sanset ar sistem bezañ oberiant gant 24 loarell oberiant ha 6 satelit miret kenkas.

### [[BeiDou]]
Oberiet gant Republik Pobl Sina ha bet lañset e 2003 gant daou loarell evel ur sistem oberiant nemet war Sina, Asia ar gevred betek an Oseania. E 2023, gant 35 loarell, ar sistem Beidou 3 a zo deuet da vezañ hollek.

## SGS oberiant pe da zont

* Indian Regional Navigation Satellite System pe IRNSS, oberiet gant India, n'eo ket e fal bezañ hollek, ha kreizennet eo war India hag e tro-war-droioù.

## Kenveriadenn ar sistemoù
Galaksienn Andromeda

**Galaksienn Andromeda** a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet war-dro 2.54 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar.
Levr Ezra

**Levr [[Ezra]]** a zo unan eus levrioù Ar Skridoù en Tanac'h. Kavet e vez e-touez levrioù istorek ar Bibl katolik. 
Damvesket eo istor Ezra gant hini Nehemia.

Ul levr nemetken a oa anezho diagent. An hevelep skrivagner en deus aozet ar skridoù-mañ hervez an darn vrasañ eus ar viblourien hag implijet en deus dielloù a orin disheñvell ha n'int ket dalc'hmat kenglot an eil gant egile. An Danevelloù a zo bet skrivet gant an hevelep oberour.

Hervez an hengoun e oa bet skrivet al levrioù gant Ezra pe Nehemia o-unan ( kantved kent JK) met soñjal a ra d'an istorourien int bet skrivet er  pe  kantved kent JK.

Dleout a rafe levrioù Ezra ha Nehemia dont war-lerc'h an Danevelloù met renket int bet a-raok en Tanac'h. Ne voe rannet an daou levr nemet goude 1448 er Bibl Hebraek.

Er Bibl katolik e vezont renket goude. Rannet eo bet an daou levr gant Orijen ha kadarnaet eo bet gant Jerom er Vulgat ( goude JK).

## Liamm diavaez
* Ar Bibl katolik e brezhoneg (Levr Esdras)

## Daveoù
Ezra

**Ezra** (en hebraeg, עזרא, Ezra) a oa ur beleg hag ur skrib yuzev bet kaset gant roue Persia d'ober un enklask war stad Jeruzalem da sikour distro ar Yuzevien d'o bro er Vvet kantved kent JK.

Abaoe dismantr Jeruzalem gant Nevouc'hadnesar (587 kent JK) ha harlu ar Yuzevien e oa an darn vrasañ eus an harluidi o chom e Babilon hag en he zrowardroioù.

E 539 kent JK e teuas Koresh, roue Persia da aloubiñ Babilon.

E 538 kent JK ec'h embannas ur skrid a roe aotre da dud Israel da zistreiñ d'o bro ha da gas ganto an teñzorioù bet kemeret gant Nevouc'hadnesar hag an holl vadoù a c'hellfent kas ha da adsevel an Templ.

Graet e voe an distro e lies gwech ha ne zisjrojont ket holl .

Ar re gentañ renet gant Zeroubavel (Zorobabel) a gavas diaesterioù, skoilhoù hag enebiezh zoken. Dont a rejont a-benn koulskoude en un nebeud bloavezhioù harpet gant urzhioù Dariavesh ha skoazell ar Yuzevien chomet e bro an harlu.

Kaset e voe Ezra, beleg ha skrib, gant Artashashta (Atakserkses), roue nevez Persia, da Jeruzalem evit ober un enklask diwar-benn stad ar gêr hag ar vro ha seveniñ kement tra a selle ouzh adsav lezennoù Israel.

Mont a reas gantañ ur strollad bras a harluidi ha kas a reas da benn ar gefridi fiziet ennañ. Adreizhañ a reas al lezennoù (da skouer lezennoù a dimeziñ peogwir e oa dimezet Yuzeveien gant merc'hed estren (Ez 9-10)

Damvesket eo e istor gant hini Nehemia ha diaes eo lavarout ar mare resis m'en deus sevenet e gefridi. Kontet eo e Levr Ezra an Tanac'h.

E troidigezh Gwilh ar C'hoad (1897) e kaver Esdras evit Ezra.

#### Daveoù
Melanodryas

***Melanodryas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1865 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Melanodryas cucullata]]*
** *M. c. cucullata*, *M. c. melvillensis* (†), *M. c. picata* ha *M. c. westralensis*,
* *[[Melanodryas vittata]]*
** *M. v. kingi* ha *M. v. vittata*.

O c'havout a reer holl en Aostralia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Pantasaph

**Pantasaph** zo ur gêriadenn e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er c'hornôg da Dreffynnon hag er reter da Llanelwy.

Anvet eo ar gêriadenn diwar sant Asaph pe Asa.

Ur manati hag ur gouent katolik a oa enni, digoret en . Serret e voe ar gouent e 1977 ; er manati n'eus ket menec'h ken met ur greizenn retrediñ katolik zo c'hoazh.

## Notennoù
Amalocichla

***Amalocichla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1892 gant ar skiantour saoz Charles Walter De Vis (1829-1915).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Amalocichla incerta]]*
** *A. i. brevicauda*, *A. i. incerta* hag *A. i. olivascentior*,
* *[[Amalocichla sclateriana]]*
** *A. s. occidentalis* hag *A. s. sclateriana*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Peneothello sigillata

***Peneothello sigillata*** (*Peneothello sigillatus* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Petroicidae.

Anvet e voe *Poecilodryas ? sigillata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1890) gant ar skiantour saoz Charles Walter De Vis (1829-1915).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag ivez diwar c'hreun ha had.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Peneothello sigillata hagenensis*, e kreiz Ginea Nevez (douraoù uhel menezioù Hagen ha Star),
* *Peneothello sigillata quadrimaculata*, e kornôg Ginea Nevez (aradennad-venezioù Sudirman),
* *Peneothello sigillata saruwagedi*, e Ginea Nevez (menezioù ledenez Huon),
* *Peneothello sigillata sigillata*, e douaroù uhel kreiz ha menezioù gevred Ginea Nevez.

## Liamm diavaez
*  ''Peneothello sigillatus '' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Peneothello sigillatus '' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Pant-y-mwyn

**Pant-y-mwyn**, pe **Pantymwyn**, zo ur gêriadenn e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er c'hornôg da gêr Yr Wyddgrug. 

Un davarn zo, un ti-post, un dachenn golf. Redek a ra ar stêr Alun hebiou ar gêriadenn.

## Notennoù
Pachycephalopsis

***Pachycephalopsis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1879 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pachycephalopsis hattamensis]]*
** *P. h. axillaris*, *P. h. ernesti*, *P. h. hattamensis*, *P. h. insularis* ha *P. h. lecroyae*,
* *[[Pachycephalopsis poliosoma]]*
** *P. p. albigularis*, *P. p. approximans*, *P. p. balim*, *P. p. hunsteini*, *P. p. hypopolia*, *P. p. idenburgi* ha *P. p. poliosoma*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Levr Nehemia

**Levr [[Nehemia]]**, asambles gant Levr Ezra, zo unan eus levrioù an Tanac'h rak ul levr nemetken a oa anezho diagent. Dispartiet e voent gant ar gristenien en  ha gant ar Yuzevien er .

Kontañ a reer el levr-mañ penaos e voe adsavet mogerioù Jeruzalem gant Nehemia, ur Yuzev gant ur post uhel e lez rouaned Persia. An danevell ziwezhañ eo en istor ar bobl yuzev, kontet en Tanac'h.

## Liamm diavaez
* Ar Bibl katolik e brezhoneg (Levr Nehemias)

## Daveoù
Nehemia

**Nehemia** a oa un uhelgargad yuzev eus lez Artashashta, roue Persia, bet kaset gant e roue da vro Yehouda da ensellout adannezadur ar Yuzevien e bro Jeruzalem.

War-lerc'h embann Koresh, roue Persia e 538 KJK o reiñ aotre d'ar Yuzevien da zistreiñ d'o bro, ne guitas ket an holl bro an harlu ma oant staliet. Ouzhpenn e veze klevet o doa kavet diaesterioù ar re a oa distroet. 
Keloù en doe Nehemia (hebraeg:, « Doue en deus frealzet »), ur Yuzev uhelgargad e lez ar roue Artashasta e Soushan eus kement-se.

Goulenn a reas digant ar roue an aotre da vont evel Ezra, en e raok pe war e lerc'h, da ensellout stad Jeruzalem. Kefrediet e voe da adsevel kêr, ha da adaozañ he mogeradur. War-dro 445 KJK en em gavas gant e labour hag e kasas anezhañ da benn daoust d'ar skoilhoù. Bez e vefe bet e Jeruzalem etre 445 ha 433 KJK, distroet neuze da Soushan a-raok dont en-dro da Jeruzalem. 
Labourat a reas da adsevel kumuniezh Israel ivez. 
Skoazellet e vefe bet Ezra ha Nehemia gant ar brofeded Hagai ha Zec'haria.

E troidigezh Gwilh ar C'hoad (1897) e kaver Nehemi evit Nehemia.

## Daveoù
Microeca

***Microeca*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Microeca fascinans]]*
** *M. f. assimilis*, *M. f. fascinans*, *M. f. pallida* ha *M. f. zimmeri*,
* *[[Microeca flavigaster]]*
** *M. f. flavigaster*, *M. f. flavissima*, *M. f. laeta*, *M. f. laetissima*, *M. f. tarara* ha *M. f. tormenti*,
* *[[Microeca flaviventris]]*,
* *[[Microeca flavovirescens]]*
** *M. f. cuicui* ha *M. f. flavovirescens*,
* *[[Microeca griseoceps]]*
** *M. g. griseoceps*, *M. g. kempi* ha *M. g. occidentalis*,
* *[[Microeca hemixantha]]*,
* *[[Microeca papuana]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Drymodes

***Drymodes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Drymodes beccarii]]*
** *D. b. beccarii*, *D. b. brevirostris* ha *D. b. nigriceps*,
* *[[Drymodes brunneopygia]]*,
* *[[Drymodes superciliaris]]*.

O c'havout a reer en Aostralia (*Drymodes brunneopygia* ha *Drymodes superciliaris*) ha Ginea Nevez (*Drymodes beccarii*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Otto Finsch

Friedrich Hermann **Otto Finsch**, bet ganet d'an 8 a viz Eost 1839 e Cieplice Śląskie-Zdrój (ur c'harter eus ar gêr boloniat Jelenia Góra) hag aet da Anaon d'an 31 a viz Genver 1917 e Braunschweig (Impalaeriezh alaman d'an ampoent), a oa un ergerzher, naturour ha tudoniour alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **E** : *[[Eugerygone]]*,
* **L** : *[[Lamprolia]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Acrocephalus rehsei]]*, *[[Alopecoenas canifrons]]*, *[[Alopecoenas kubaryi|kubaryi]]*, *[[Anthus crenatus]]*, *[[Aplonis cinerascens]]*, *[[Aplonis pelzelni|pelzelni]]*,
* **D** : *[[Ducula subflavescens]]*,
* **E**
: *[[Erythrura kleinschmidti]]*, *Eudyptes schlegeli* (mank Schlegel),
* **G** : *[[Goura scheepmakeri]]*,
* **L**
: *[[Lamprolia victoriae]]*, *[[Lonchura hunsteini]]*,
* **M**
: *[[Myiagra erythrops]]*, *[[Myiagra pluto|pluto]]*,
* **P**
: *[[Pomarea dimidiata]]*, *[[Ptilinopus hernsheimi]]*, *[[Ptilinopus huttoni|huttoni]]*, *[[Ptilinopus pelewensis|pelewensis]]*, *[[Ptilinopus ponapensis|ponapensis]]*, *[[Ptilinopus rarotongensis|rarotongensis]]*,
* **R**
: *[[Rhipidura kubaryi]]*, *[[Rhipidura lepida|lepida]]*,
* **S**
: *[[Sphecotheres hypoleucus]]*, *[[Streptopelia decipiens]]*,
* **Z**
: *[[Zosterops hypolais]]*, *[[Zosterops oleagineus|oleagineus]]*, *[[Zosterops ponapensis|ponapensis]]*, *[[Zosterops wallacei|wallacei]]*.
### [[Isspesad]]où
* **E** : *Eudyptula minor albosignata* (mankig eskell gwenn).

## Notennoù ha daveennoù
William Jones (yezhour)

Sir **William Jones** (28 Gwengolo 1746 – 27 Ebrel 1794) a oa ur yezhour eus ur familh kembreat ha saoz. Ganet e voe e Londrez, mab d'ar matematikour kembreat William Jones. Gwiraour e oa diouzh e vicher ha labourat a reas e Kolkata, en India. Sevel ha ren a reas an *"Asiatic Society of Bengal"* ; treiñ a reas oberennoù lennel eus India ha Pers e saozneg.

William Jones a voe unan eus an dud kentañ o verzout pegen heñvel e oa ar sañskriteg, an henc'hresianeg hag al latin ha disklêriañ a reas e tlee an teir yezh kozh-se dont diwar an hevelep mammenn, un henyezh hag a oa orin ivez ar yezhoù germanek ha keltiek. D'an henyezh-se e voe roet, diwezhatoc'h, an anv *[[Indezeuropeg]]*. Diwarni e oa deuet, emezañ, ar yezhoù indezeuropek, komzet en Europa hag en Azia. Diwezhatoc'h e voe lakaet yezhoù all ouzhpenn er familh yezhoù-se : ar yezhoù baltek, ar yezhoù slavek, an albaneg, an armenieg ha re all c'hoazh. E 1771 e voe embannet gant William Jones ur *Grammar of the Persian Language*, al levr kentañ da zeskiñ perseg dre ar saozneg. Treiñ a reas oberennoù lennegel persek hag a voe lennet gant barzhed eus Europa d'ar mare-se, tud evel George Byron pe Shelley.

## Levrlennadur
* Beekes, Robert S.P. (1995) *Comparative Indo-European Linguistics. An introduction*. Amsterdam: John Benjamins B.V.
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-1950-9427-1.
* Cannon, Garland H. (1964). *Oriental Jones: A biography of Sir William Jones, 1746-1794.* Bombay: Asia Pub. House Indian Council for Cultural Relations.
* Cannon, Garland H. (1979). *Sir William Jones: A bibliography of primary and secondary sources.* Amsterdam: Benjamins. ISBN 9-0272-0998-7.
* Cannon, Garland H.; & Brine, Kevin. (1995). *Objects of enquiry: Life, contributions and influence of Sir William Jones.* New York: New York University Press. ISBN 0-8147-1517-6.
* Franklin, Michael J. (1995). *Sir William Jones*. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 0-7083-1295-0.
* Jones, William, Sir. (1970). *The letters of Sir William Jones.* Cannon, Garland H. (Ed.). Oxford: Clarendon P. ISBN 0-1981-2404-X.
* Mukherjee, S. N. (1968). *Sir William Jones: A study in eighteenth-century British attitudes to India*. London, Cambridge University Press. ISBN 0-5210-5777-9.
Petroica

***Petroica*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Petroica archboldi]]*,
* *[[Petroica australis]]*
** *P. a. australis* ha *P. a. rakiura*,
* *[[Petroica bivittata]]*
** *P. b. bivittata* ha *P. b. caudata*,
* *[[Petroica boodang]]*
** *P. b. boodang*, *P. b. campbelli* ha *P. b. leggii*,
* *[[Petroica goodenovii]]*,
* *[[Petroica longipes]]*,
* *[[Petroica macrocephala]]*
** *P. m. chathamensis*, *P. m. dannefaerdi*, *P. m. macrocephala*, *P. m. marrineri* ha *P. m. toitoi*,
* *[[Petroica multicolor]]*,
* *[[Petroica phoenicea]]*,
* *[[Petroica pusilla]]*
** *P. p. ambrynensis*, *P. p. becki*, *P. p. cognata*, *P. p. dennisi*, *P. p. feminina*, *P. p. kleinschmidti*, *P. p. kulambangrae*, *P. p. polymorpha*, *P. p. pusilla*, *P. p. septentrionalis*, *P. p. similis*, *P. p. soror* ha *P. p. taveunensis*,
* *[[Petroica rodinogaster]]*
** *P. r. inexpectata* ha *P. r. rodinogaster*,
* *[[Petroica rosea]]*,
* *[[Petroica traversi]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Black Magic Woman

***Black Magic Woman*** zo ur ganaouenn skrivet gant Peter Green (1946-2020) hag a voe kanet da gentañ gant e strollad Fleetwood Mac e 1968. Muioc'h a vrud a dapas pa voe kanet gant Carlos Santana e 1970.

## Liamm diavaez
*''Black Magic Woman'' kanet gant Santana - YouTube
Pentre Ffwrndan

**Pentre Ffwrndan** zo ur gêriadenn e biz Kembre, e Sir y Fflint.

Emañ er gevred da gêr Y Fflint, war Glannau Dyfrdwy. Tremen a ra Hent-houarn Arvor Hanternoz Kembre hebiou ar gêriadenn met n'eus ti-gar ebet enni.
Oakenholt

**Oakenholt** zo ur gêriadenn e Sir y Fflint, e biz Kembre. N'eus anv kembraek ebet ganti.

Tost da aber an Dyfrdwy emañ Oakenholt, er gevred da gêr Y Fflint ar y briffordd A548. Ur vilin-baper zo eno, savet e 1870.

## Liamm diavaez
*Fotoioù eus Oakenholt el lec'hienn geograph.org.uk
Ruud Janssen

**Ruud Janssen**, bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1959 e Tilburg a zo un arzour izelvroad Fluxus.

Savet en deus ar gevredigezh hag al lec'hienn IUOMA war dachenn an Arz Post.

## Liammoù diavaez
* IUOMA
* war facebook
Litsa Spathi

**Litsa Spathi**, ganet e 1958, a zo un arzourez Fluxus.

## Liamm diavaez
* Fluxus Heidelberg Center
* Interview with Litsa Spathi
* Portfolio by Litsa Spathi
Carlos Santana

**Carlos Alberto Santana Barragán** pe **Carlos Santana**, bet ganet e Autlán de Navarro d'an 20  a viz Gouere 1947 a zo ur gitarour mec'hikan ha stadunanat. E 2004 en doa bet ar Priz Grammy Latin.


Santana 1973.jpg|Santana e 1973
Carlos Santana 123176.jpg|Santana e 1976
Santana 1984.jpg|Santana e 1984
Dylan-Baez-Santana.jpg|Santana gant Joan Baez ha Bob Dylan 


## Pennadoù kar
*Oye come va
Oye cómo va

***Oye cómo va*** a zo ur ganaouenn spagnolek skrivet gant Tito Puente e 1963 ha brudet gant Carlos Santana e 1970 en e albom *[[Abraxas]]*.

## Liammoù diavaez
* Sonet ha kanet gant laz Tito Puente : 
* Sonet gant Carlos Santana :
Tilburg

**Tilburg** zo ur gêr vras eus an Izelvroioù, e proviñs Noord-Brabant. Annezet e oa gant  a dud e 2014 ( e kumun Tilburg,  er veurgêr). Ar c'hwec'hvet kêr vrasañ en Izelvroioù eo Tilburg, hag an eil kêr vrasañ e Noord-Brabant, war-lerc'h Eindhoven.

Ar meneg kentañ eus Tilburg a voe er . Er c'hantved war-lerc'h e voe savet ur c'hastell eno gant Jan van Haestrecht, aotrou Tilburg. En  e plije kalz Tilburg d'ar roue Willem II (1792-1849) ha lakaaet a reas sevel ur palez eno. Pouezus e voe labour ar gloan e Tilburg e-pad kantvedoù, ken e voe lesanvet "kêr-benn ar gloan en Izelvroioù".

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Tilburg gant ar c'hêrioù-mañ :

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel kumun Tilburg
Neuadd Llaneurgain

**Neuadd Llaneurgain** (*Northop Hall* e saozneg) zo ur gêriadenn vras hag ur gumuniezh e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ etre Cei Connah ha Llaneurgain, un tammig en hanternoz d'an hent bras A55.

## An anv
Anvet eo ar gêriadenn diwar un ti bras (*neuadd*), ur maner eus an , hag a oa an hini brasañ e parrez Llaneurgain. Un ti prevez eo bremañ. 
 
## Poblañs
Da vare niveradeg poblañ 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Neuadd Llaneurgain.

En  e oa un toullad mengleuzioù glaou er c'horn-bro. Kaset e veze ar glaou da Iwerzhon adalek Cei Connah.

Un davarn zo, *the Boar's Head*. unan all zo bet, anvet *the Black Lion*, ha neuze e vezent lesanvet *the Top Monkey* ha *the Bottom Monkey*.
La Lozana andaluza

***Retrato de la Lozana andaluza*** ("Poltred Lozana an Andalouzadez"), *Retrato de la Loçana andaluza* e ditl orin, zo ur romant spagnolek bet embannet e Venezia e 1528.

Evit doare ez eo bet skrivet gant ar c'hloareg hag embanner spagnol Francisco Delicado (~1475-~1535), a oa tec'het eus Roma bloaz a-raok dre ma oa kresket ar gasoni ouzh ar Spagnoled goude preizhidigezh kêr gant soudarded an impalaer Karl V.

Hep anv oberour e oa bet embannet. Deskrivet eo buhez an dud izelañ e kêr Roma e deroù ar , ha dreist-holl e-touez ar Yuzevien spagnol aet da chom da Roma goude savet an Ofis Santel e Spagn e 1481.

Gwelet eo an oberenn evel un darn eus giz *[[La Celestina]]*, bet skrivet un tregont vloaz a-raok gant Fernando de Rojas. Evel an oberenn all ez eus amañ divizoù, doareoù bevañ damheñvel, ha meneg zo ivez eus oberenn Rojas a-hed ar romant.
Penychen

**Penychen** a oa ur c'hantrev e Morgannwg, e Kembre, er Grennamzer. Edo etre kantrev Senghenydd ha hini Gwrinydd, e kreisteiz Kembre. Eno emañ bremañ distrigoù Rhondda Cynon Taf, Bro Morgannwg ha kornôg Caerdydd.

Marteze e oa Penychen ur rouantelezh vihan, er penn-kentañ, a-raok bezañ ur c'hantrev krennamzerel. Da gentañ e voe unan eus an tri c'hantrev a oa e rouantelezh Glywysing, asambles gant kantrevoù Gwynllŵg ha Gorfynydd. Savet e voe ar c'hantrevoù-se goude marv Glywys (war-dro ar bloaz 480), roue kentañ Glywysing, pa voe rannet ar rouantelezh etre e dri mab, Pawl, Gwynllyw ha Mechwyn. Hogen ne ouzomp ket kalz a dra diwar-benn istor ar rouantelezh-se.

Goude marv Gwynllyw e tegouezhas kantrev Penychen gant e vab Cadog, brudet evel sant. Dont a reas da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh Gwent, dindan Meurig ap Tewdrig, ha goude-se e teuas da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh Morgannwg.

Pa voe aloubet kreisteiz Kembre gant ar varoned norman, en em gavas al lodenn su eus Penychen, war ribl Mor Havren, dindan renerezh aotrouien norman eus Marz Kembre. Met gorre ar vro - kombodoù Glyn Rhondda ha Meisgyn — a oa renet gant aotrouien gembreat bepred. Paeañ a rae an aotrouien-se un truaj d'an aotrouien norman galloudus met mirout a raent un tamm mat a c'halloud ha prest e oant d'en em gannañ evit mirout ar galloud emren-se.

E Penychen e oa div greizenn relijiel a bouez, Llandaf, a oa sez eskibien Llandaf, ha Llancarfan (*Nant Carfan* e anv kentañ), ma oa ur manati diazezet gant sant Kadog ha ma voe meur a sant brudet evel Caradoc Llancarfan pe Ildud.
La Celestina

***Tragicomedia de Calisto y Melibea***, berraet e ***La Celestina*** peurliesañ, zo ur skrid spagnolek e komz-plaen embannet e 1499 hag a vije bet skrivet gant Fernando de Rojas (~1465-1541). Lakaet eo da unan eus an oberennoù pouezusañ  el lennegezh spagnolek

Merkañ a ra dibenn lennegezh ar Grennamzer ha deroù hini an Azginivelezh. Peurvuiañ e vez lavaret ez eo ur romant, hogen dre ma'z eo un heuliad komzoù e vez lavaret ivez ez eo ur pezh-c'hoari ; meur a wech ez eo bet c'hoariet,  ha filmet ivez.

## Istor
An embannadur kentañ, 16 arvest ennañ, zo bet moullet e Burgos e 1499 hep anv oberour. E 1500 e voe un embannadur all graet e Toledo. Un doare all kresket, 5 arvest ouzhpenn, zo bet goude.

Troet eo bet en alamaneg, e flandrezeg, e galleg, en italianeg hag e portugaleg hag adembannet ouzhpenn da gant gwech er .

En 1502 e verzas ur micherour ec'h ae pep pennlizherenn e deroù pep poz d'ober an anv *Fernando de Rojas*. E 1902 e voe kavet e dielloù lez-varn an Ofis Santel ur skrid ma lenned e oa ar "Fernando de Rojas"-se un alvokad yuzev troet da gatolik.

## Levezon
*[[Lazarillo de Tormes|La vida de Lazarillo de Tormes y de sus fortunas y adversidades]]* (disin, 1554) ha *La Dorotea* (Lope de Vega, 1632) zo bet awenet gant *La Celestina*.
Orbitenn geoarsinkron

Graet e vez **orbitenn geoarsinkron** eus un orbitenn geokreizek ma vez ul loarell o fiñval warni er memes tu eget ar blanedenn (eus ar c'hornog d'ar reter evit an Douar) hag a zo e beriodenn reveulzi kevatal da hini ar planedenn warni e-unan, da laret eo evit an Douar : 23 eurvezh, 56 minutenn ha 4,1 segondenn. An orbitenn-se en deus un hanter-ahel vras tro dro da 42 200 km, uhelder an orbitenn geoarsinkron a zo 35 786km, met boas et bez komzet eus loarelloù da 36 000km.

Gellout a ra an orbitenn se bezañ stouet pe get e kenver ar plaen kehederel, hag e digreizenadur a c'hell bezan null (orbitenn kelc'hiek) pe get (orbitenn elliptek):
* Ma vez an orbitenn er plaen kehederel, e seblant al loarell warni bezañ difiñv en oabl. Graet e vez orbitenn geoarsavel outi. Un orbitenn geoarsavel eo neuze un orbitenn geoarsinkron gant ur stouadur hag un digreizenadur null.
* Ma vez stouet, e chom ar beriodenn reveulzi kevatal da hini ar blanedenn, met fiñval a ra an orbitenn d'an norzh ha d'ar su eus ar c'heheder. Ar roud war an douar a zo stumm un analem dezhi. Ma vez null an digreizhennadur ez eo simetrek ar roud war an douar e kenver ar plaen kehederel.


Image:Qzss-45-0.09.jpg|Roud war an Douar un orbitenn douarel geoarsinkron gant un stouadur 45° hag un digreizhennadur a 0.09.
Image:Igso3063.jpg|Roud war an douar une orbitenn douaral geoarsinkron gant stouadurioù 30° ha 63.4° hag un digreizennadur null. Ma vez null ar stouadur ez eo ar roud war an douar ur poent (orbitenn geoarsavel).
Los Tecolines

**Los Tecolines** pe **Trío Los Tecolines** a oa ul lazig mec'hikan savet e 1952 gant Jorge Flores hag e vreur Sergio Flores, Antonio Velázquez ha Luis Cruz.

## Notennoù
Luis Arcaraz

**Luis Arcaraz** (1910-1963) zo ur sonaozour ha pianoour mec'hikan. Seniñ a reas e meur a film.

## Filmoù
*En “La reina del mambo”, c'hoariet gant María Antonieta Pons ha Gustavo Rojo, e sonas evit meur a abadenn dañs.
*En “Cantando nace el amor”, renet gant Miguel M. Delgado, c'hoariet gant Raúl Martínez hag Elsa Aguirre, e son a bep eil gant Agustín Lara hag e laz, gant Dámaso Pérez Prado hag e laz, ha gant “Los Panchos”.

## Liammoù diavaez
* Luis Arcaraz - Cerezo Rosa - YouTube
Orbitenn geoarsavel

Graet e vez **orbitenn geoarsavel** eus un trovezh heverk eus un orbitenn geoarsinkron ma vez null e stou e kenver ar plaen kehederel. 35 786km eo uhelder an orbitenn geoarsavel. Boaz e vez komzet eus loarelloù da 36 000km.

## Anv all

A wechoù e vez graet **orbitenn Clarke** pe **gouriz Clarke**, en enor d'ar skrivagner skiant-faltazi breizhveuriat Arthur C. Clarke hag a voe ar c'hentañ hini da sonjal en ur rouedad a loarelloù oc'h implij an orbitenn-mañ.

## Perzhioù heverk

Ouzhpenn da berzh an orbitenn geoarsinkron a dalvez d'ur c'horf war an orbitenn-se bezañ kevatal e beriodenn reveulzi da hini an Douar warni e-unan (23 eurvezh, 56 minutenn ha 4,1 segondenn), en em gav an orbitenn geoarsavel e plaen kehederel an Douar. Ar perzh ouzphenn-se a zo kaoz e seblant bezan difiñv-mik ur c'horf en orbitenn geoarsavel e keñver pep poent war an Douar.

Ur perzh pouezhus ez eo evit al loarelloù telekomunikerezh pe skignerien skinwel. Dre ma seblant difiñv lec'hiadur al loarell e c'hell ur benveg resever gant ur stign digemm bukañ war-zu al loarell geoarsavel evit resev e sinal. 

Implijet ez eo ivez an orbitenn-se evit evezhiañ an Douar adalek ul lec'hiadur (a seblant) difiñv en egor. E touez a re-se e kaver al loarelloù meteorologel geoarsavel Meteosat evit Europa

Al loarelloù geoarsavel a zo **dre ret** lec'hiet a blom d'ur poent war ar c'heheder, da laret eo lec'hiet war ar plaen kehederel, ha d'an uhelder rekis. Dre-se ez eo faos komz eus "ul loarell geoarsavel a-us da Europa" dre ma n'emañ ket Europa war ar c'heheder, dav e vez komprenn "ul loarell en orbitenn geoarsavel a vez tu da wellet adalek Europa". 

An orbitenn douar geoarsavel a zo ur mennozh ardaouel ijinet gant mab-den, ha n'ez eus korf asterel ebet warni. Loar Ploudon, C'haron, e deus un orbitenn geoarsavel naturel.
Afonso IV

**Afonso IV** (1291 - 1357), lesanvet * O Bravo*, a oa seizhvet roue Portugal. Mab e oa d'ar roue Dinis Iañ ha d'e bried Santez Isabel, priñsez a Aragon. Roueet e voe goude marv e dad e C'hwevrer 1325.

War e lerc'h e renas e vab Pedro Iañ Portugal.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Beatriz de Castilla.
Pedro, o mab, a zimezas da Constanza Manuel de Villena (1316-1345). E-touez koskor hounnezh edo an itron Inês de Castro, a orgedas Pedro outi.
Afonso, o soñjal e oa lakaet ar vro en arvar gant an orged-se, a lakaas lazhañ Inês.
Orbitenn

Un **orbitenn**, e mekanikerezh astrel hag e sternerzhoniezh, a zo ur grommenn serr, treset en egor gant ur c'horf astrel dindan levezon ar gravitadur hag an nerzhioù inertiezh. Periodek eo an orbitenn-se. E Koskoriad an Heol emañ an Douar hag ar planedennoù all, an asteroidennoù hag ar c'hometennoù en orbitenn tro-dro d'an Heol. Er memes mod ez eus planedennoù gant satelitoù naturel en orbitenn en-dro dezho. Objedoù ardaouel, loarelloù pe sontoù-spas, a zo en orbitenn en-dro d'an Douar pe da gorfoù astrel all e koskoriad an Heol.

An orbitennoù a zo e stumm un elipsenn, ur fokus anezhi o kenglotañ gant kreizenn c'hraviter ar c'horf kreiz.

## Gerioù all
E-lec'h *orbitenn* e kaver gerioù all ivez er geriadurioù brezhonek : *kelc'htro*, *tro-blanedenn*, *tro-gelc'h*, *kelc'hdro*, *kelc'hred*, *amestez*.

## Notennoù ha daveennoù
Louiguy

**Louiguy** a oa anv-micher ar sonaozer gall **Louis Guglielmi**, ganet e Barcelona (Katalonia) d'an 3 a viz Ebrel 1916, marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1991 e Vence (Alpes-Maritimes), e Bro-C'hall.

Ganet e oa e Spagn, ma chomas betek e seizh vloaz. Italian e oa e dad, ha soner e oa e laz Arturo Toscanini. E 1923 ez eas an tiegezh da chom da Vro-C'hall. D'e 15 vloaz ez eas d'ar c'h-Conservatoire de Paris. Sonerezh a studias eno war un dro gant Henri Betti, Paul Bonneau, Henri Dutilleux, Pierre Spiers ha Raymond Trouard. 

Div ganaouenn savet gantañ zo brudet dreist ar re all : La Vie en rose evit Édith Piaf, bet kanet goude gant Louis Armstrong, ha Cerisier rose et pommier blanc, met honnezh ne oa ket savet gantañ e gwirionez pa oa bet tapet digant ar c'haner spagnol Jorge Sepúlveda (1917-1983), nemet implijet e voe gant Dámaso Pérez Prado, ha brudet kenañ pa deuas da vout ur mambo diouzh ar c'hiz. 

Graet en deus sonerezh evit un 30 film, gant Sacha Guitry da gentañ. 

## Filmoù a labouras warne
* *La Rose de la mer* (1946)
* *[[The Treasure of Cantenac]]* (1950)
* *[[Boum sur Paris]]* (1953)
* *[[Les Tortillards]]* (1960)
* *Mourir d'aimer* (1970)
* ''Verdict'' (1974), gant Jean Gabin. 

## Liammoù diavaez
*Composers and Lyricists Database: Louiguy
*''New York Times'' movies
*Representative filmography
*Louiguy en IMDB
Agelaioides

***Agelaioides*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1866 gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Agelaioides badius]]*
** *A. b. *'badius**' ha *bolivianus*,
* *[[Agelaioides fringillarius]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad *oreopsar* d'ober ar genad *[[Oreopsar bolivianus|Oreopsar]]* e-unan-penn.

## Notennoù ha daveennoù
Juan Luis Guerra

**Juan Luis Guerra**, ganet e 1957, zo ur soner ha kaner dominikan. Brudet eo e ganaouenn Bendita la luz ha kanet gant meur a laz. 

## Liammoù diavaez
* O kanañ gant Luis Fonsi : https://www.youtube.com/watch?v=weKJWqw8-3g&ebc=ANyPxKoonlNvtY326HcDbJCvXOjsYxWD8b_Be8NJn7yRveJuTsFZqqHvb3ZRp9BQF5xWz4RD0M8pQRCeL0FqsM-jzGBnvsYQHQ
Eutrichomyias rowleyi

***Eutrichomyias rowleyi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Rhipiduridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Eutrichomyias* an hini eo.

Anvet e voe *Zeocephus rowleyi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1878) gant an naturour alaman Adolf Bernhard Meyer (1840-1911) : 
dougen a ra anv an evnoniour amatour saoz George Dawson Rowley (1822-1878).

Ne oa ket bet gwelet ar spesad abaoe 1873 betek ma voe adkavet e miz Here 1998 e koadegi menez Sahendaruman, el lodenn greisteiz eus Sangir, un enezenn er-maez da Sulawesi an Norzh (Indonezia).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged bihan all.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e Sangir.

## Liammoù diavaez
*  ''Eutrichomyias rowleyi'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eutrichomyias rowleyi'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Galaksioù Logod

**Galaksioù al Logod**, pe **NGC 4676**, zo div c'halaksienn droellennek lec'hiet war-dro 290 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg Blev Berenis.
Benveg-tosiñ

Ur **benveg-tosiñ** zo ur benveg-seniñ a vez sonet dre dosiñ, da lavarout eo dre skeiñ peurliesañ, pe dre raskañ.

Tri doare biñvioù-tosiñ zo en toserezh :
*an idiofonoù, pe artoloded a son dre zaskrenoù an danvez anezho end-eeun pa skoer warnañ, evel ar zilofon ; ar re-se a vez graet **enfroumerioù** anezhe e *[[Geriadur bihan ar sonerezh]]* ;
*ar membrafonoù, pe **[[binvioù da skeiñ war grec'hin]]**, a son dre zaskrenoù pa skoer warno, evel an taboulinoù, ; ar re-se a vez graet **kenerioù** anezhe e *[[Geriadur bihan ar sonerezh]]*;
*ar c'hordofonoù, pe binvioù da skeiñ war gerdin, a son dre zaskrenoù kerdin pa skoer warno, evel ur piano; ar re-se a a vez graet **kerdinerioù** anezhe e *[[Geriadur bihan ar sonerezh]]*.

## Binvioù

## Notennoù
Tu ne sauras jamais !

***Tu ne sauras jamais !*** (*Ne ouvezi biken !*) a zo ur ganaouenn c'hallek hag a voe savet ar gerioù anezhi gant Georges Millandy (1870-1964). Krouet e oa bet an ton gant Joseph Rico (1876-1957) e doare ur valsenn.

Embannet e voe ar skrid-sonerezh gant H. Delormel Éditeur (Pariz) e 1910 ha kanet da c'houde gant un toullad mat a arzourien : Mathé Altéry, Marguerite Bernard, Adolphe Bérard, Damia, Aimé Doniat, Malloire, Marcelly, Francis Marty, Resca, Mado Robin, Carmen Vildez ha reoù all.

Brud a voe adkaset d'an oberenn e 1960 a drugarez d'ar film *[[Fortunat (film)|Fortunat]]* gant Alex Joffé (1918-1995) : ennañ e c'helled selaou an aktour gall Bourvil (1917-1970) ouzh he c'hanañ ( Selaou ha sellet ouzh ur bomm eus ''Fortunat'').

Ur ganaouenn all — *Tu ne sauras jamais* — a voe embannet e 1994 gant ar strollad sonerien gebekat Les BB : daoust m'eo peuzheñvel an titl anezhi, n'he deus mann ebet da welet gant ***Tu ne sauras jamais !*** e-keñver ar gerioù hag an ton. 

## Liammoù diavaez
*  ''Tu ne sauras jamais !'' kanet gant Damia e 1948.
*  ''Tu ne sauras jamais !'' kanet gant Malloire .
*  ''Tu ne sauras jamais !'' kanet gant Mado Robin.
Septeto Nacional

Ar **Septeto Nacional** zo ul laz-seniñ kuban, savet gant Ignacio Piñeiro, a oa Asturian e dad hag a savas kan broadel Asturiez. Carlos Embale zo bet pell o kanañ evit al laz. E 2004 e oa ar bladenn * Poetas del Son* war raklistenn ar Grammy Awards .

## 2016
E Genver 2016 e oant o seniñ e New York:

## Pennadoù kar
*Echale salsita

## Liammoù diavaez
* Septeto nacional e lec’hienn Cubalatina

## Notennoù
Raymond Loewy

**Raymond Loewy**, bet ganet d'ar 5 a viz Du 1893 e Pariz hag aet d'an Anaon d'ar 14 a viz Gouere 1986 e Monako, a oa ur grafour hag un dizagner gall-stadunanat.
Neolalage banksiana

***Neolalage banksiana*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Monarchidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Neolalage* an hini eo.

Anvet e voe *Lalage banksiana* (kentanv) da gentañ-penn (e 1870) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e Vanuatu hag inizi Banks (gevred Melanezia).

## Liammoù diavaez
*  ''Neolalage banksiana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Neolalage banksiana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Marimba

Ar **marimba** zo ur benveg-seniñ eus rummad ar binvioù-tosiñ, kar d'ar zilofon ha d'ar balafon afrikan.
Ur ger bantouek eo a orin, *marimba* pe *malimba*, "zilofon", diwar *ma* "meur a" ha *rimba/limba* "lavnenn ur zilofon".
Hiriv eo brudetoc'h al lazoù mec'hikan a implij ar benveg, deuet gant ar sklaved afrikan a voe degaset d'ar vro gant ar Spagnoled. E Chiapas e vez sonet dreist-holl.

## Oberennoù

**Al son de la marimba*, film mec'hikan e 1940
**When marimba rhythms start to play*, a zo deroù ar ganaouenn *[[Sway]]*, troet diwar ar ganaouenn spagnolek mec'hikan *[[¿Quién será?]]*

## Pennad kar
*Marimbula‎
Binvioù da skeiñ war grec'hin

E-touez ar binvioù-tosiñ‎ emañ ar **membranofonoù**, pe **binvioù da skeiñ war grec'hin**, kroc'hen loen pe sintetek, stegnet war ur granenn. Darn eus ar binvioù-se a skoer warne pe gant bizhier, evel an taboulinoù, pe gant an daouarn. Kreñv pe greñvoc'h e vez ar son hervez ment ar granenn.
Gardon (benveg)

**Ur pennad [[Gardon]] zo ivez*.

Ar **gardon** pe **ütőgardon** zo ur benveg-seniñ hungarat dre gerdin piñset ha skoet. Klevet e vez e sonerezh-pobl Serbia, Roumania ha Moldavia.
Barner (Bibl)

Estreget evit ar varnerien anvet gant Moshe en dezerzh (Er **18**, 13-26) e vez implijet ar ger "barner" (*shofet*, liester *shoftim*, en hebraeg) evit envel pe ur penngadour o stourm evit frankiz Israel enep pobloù Kanaan pe ur rener lec'hel.

E Levr ar Varnerien an Tanac'h e konter istor daouzek eus an dud vrudet-se eus ar prantad a-raok staliadur ar roueelezh en Israel gant Shaoul bet olivet gant ar profed Shmouel ha dibabet evel roue.

Komz a reer eus 6 barner "bras" (pennadoù hir diwar o fenn) ha c'hwec'h barner "bihan" (pennadoù berr diwar o fenn).

Setu anvioù ar c'hwech kentañ: Otniel (Othniel e troidigezh Gwilh ar C'hoad, Ehoud (Ehud), Debora (ha Barak), Jideon (Gedeon), Jefte ha Samzun (Samson).

Ar c'hwec'h barner "bihan" a zo Shamgar, Tola (Thola), Yair (Jaïr), Ibstan, Elon hag Abdon.

Samzun eo an hini brudetañ daoust dezhañ bezañ kentoc'h un haroz lec'hel. N'eo nag ur penngadour nag ur rener Kontet eo e istor evel un doare kontadenn bobl gant fent a-wechoù. Un "nazir " (gouestlet da Zoue) adalek penn kentañ e vuhez. Kreñv spontus oa met koll a raje e nerzh ma troc'hje e vlev. Stourmet en dije ouzh ar Felistiz. Hoalet ha trubardet eo bet gant Dalila. Toullbac'het gant ar Felistiz o doa dallet anezhañ e adkavas e nerzh hag e tistrujas templ an doue Dagon o lazhañ ur bern enebourien...
 
#### Daveoù
Levr ar Varnerien

**Levr ar Varnerien** a gaver en Tanac'h e-touez levrioù ar Brofeded, etre Levr Yehoshoua ha Levrioù Shmouel. Er Bibl katolik emañ e-touez al Levrioù istorel, etre Levr Rout ha Kentañ Levr Shmouel. Kontañ a ra darvoudoù etre donegdigezh ar Yuzevien da Ganaan ha staliadur an roueelezh ha dreist-holl istor an daouzek Barner.

Teir lodenn a vent disheñvel-tre a gaver ennañ.
#Un digoradur (**1**, 1-2, **2**, 5) a seblant bezañ un destenn bet ouzhpennet hep liamm sklaer gant ar peurrest.
#Korf al levr (**2**, 6, **16**,31) a gont, goude un eil digoradur (**2**, 6, **3**,6), istor ar Varnerien.
#En trede lodenn e kaver div destenn ouzhpennet a gont istor meuriad Dan o klask un douar evit ober e annez (**17**-**18**) hag ar brezel enep Binyamin goude torfed Gibea (**19**-**21**). Ne gontont ket istor ur Barner met darvoudoù bet c'hoarvezet a-raok staliadur ar roueelezh. Ouzhpennet int bet goude an distro eus an harlu e Babilon.

Anat eo ez eus meur a vammenn ha diaes eo lec'hiañ an darvoudoù displeget en amzer. Mesket ez eus prantadoù. Luziet-kenañ eo istor ar Yuzevien d'ar mare-se. Ur ster relijiel a zo gant al levr : trec'het e vez Israel pa bella diouzh Doue ha trec'h e vez pa zistro davetañ. Skrivet e vefe bet al levr etre ar  hag ar  kantved kent JK.

## Notennoù
Gardon

**Gardon** a vez laret eus meur a dra:
*ar Gardon, ur benveg-seniñ ; 
*ar Gardon, ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall, adalek kember div stêr all anvet Gardon ivez: 
** Gardon d'Anduze 
** Gardon d'Alès
Timbales

thumb|Timbales 
An **timbales** zo ur benveg-seniñ, eus rumm ar binvioù-tosiñ, ijinet e Kuba e deroù an , evit seniñ en danzón, hag a vez implijet e lazoù salsa, timba pe latin jazz.

Arabat eo o droukveskañ gant Timbaloù ar sonerezh klasel.

E-touez ar brudetañ *timbaleros*, pe sonerien *timbales*, emañ Tito Puente, Changuito, Orestes Vilató, Guillermo Barreto, Amadito Valdés ha Nicky Marrero.
Psarocolius

***Psarocolius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Psarocolius angustifrons]]*
** *P. a. alfredi*, *P. a. angustifrons*, *P. a. atrocastaneus*, *P. a. neglectus*, *P. a. oleagineus*, *P. a. salmoni* ha *P. a. sincipitalis*,
* *[[Psarocolius atrovirens]]*,
* *[[Psarocolius bifasciatus]]*
** *P. b. bifasciatus*, *P. b. neivae* ha *P. b. yuracares*,
* *[[Psarocolius cassini]]*,
* *[[Psarocolius decumanus]]*
** *P. d. decumanus*, *P. d. insularis*, *P. d. maculosus* ha *P. d. melanterus*,
* *[[Psarocolius guatimozinus]]*,
* *[[Psarocolius montezuma]]*,
* *[[Psarocolius viridis]]*,
* *[[Psarocolius wagleri]]*
** *P. w. ridgwayi* ha *P. w. wagleri*.

O c'havout a reer holl en Amerika latin.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Shaoul (roue Israel)

Hervez ar Bibl e voe **Shaoul** (hebraeg : שאול - Šā’ûl, Sha'ul « C'hoantaet ») kentañ roue Israel war-dro 1030-1010 KJK.

A orin oa eus meuriad Binyamin, mab da Gis. Kejet en dije gant ar profed Shmouel pa pa o klask azenezed dianket hag olevet e vije bet gantañ (1S **9**). Kontet e vez ivez e voe tennet d'ar sord e-kerzh ur vodadenn bet galvet gant Shmouel (1S **10**, 17-25) pe dibabet gant ar bobl e Gilagal (1S **11**, 12-15).

Koll a reas harp Doue (**15**, 10). E enebiezh hag e warizi ouzh David a oa en e servij, mignon d'e vab Yonatan ha gwaz e verc'h Mikal, a vez kontet e Levrioù Shmouel. Tizhet e voe gant ur c'hleñved spered. Klask a reas lazhañ David meur a wech.

Goulenn a reas digant sorserez En-Dor gervel evitañ spered Shmouel (1S **28**, 3-25) Mervel a reas e-kerzh emgann Gelboe gant e dri mab (S1 **31**).

David a voe roue e e blas.

Gwelet e vez evel ur penngadour dreist-holl. Kriz eo e donkad ha ne gompren ket emzalc'h Doue en e geñver.

Ar stumm "Saül" a gaver e troidigezh ar Bibl gant Gwilh ar C'hoad (p.&nbsp;242).

## Daveoù
Kis

**Kis** a oa, hervez ar Bibl, ur Yuzev eus meuriad Binyamin, tad Shaoul, kentañ roue Israel (S1 **9**, 1-3).
Robert Cecil Beavan

**Robert Cecil Beavan**, bet ganet e 1841 hag aet da Anaon d'an 3 a viz C'hwevrer 1870, a oa un naturour breizhveuriat.

Ofiser (kabiten e rez) en arme vreizhveuriat e servijas en India e-pad dek vloaz hag eñ ezel eus Zoological Society of London war un dro.

Roet e voe e anv d'un isspesad laboused — *[[Periparus rubidiventris|Periparus rubidiventris beavani]]* — evit dougen bri d'al labour bet kaset gantañ e vuhez-pad.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
Diwar   Integrated Taxonomic Information System - Beavan, 1867.
### [[Spesad]]où
* **C** : *Centropus andamanensis* (koukal gell),
* **D** : *Dicrurus andamanensis* (drongo Andaman),
* **N** : *[[Ninox affinis]]*.
### Isspesadoù
* **C** : *[[Collocalia esculenta|Collocalia esculenta affinis]]*,
* **D** : *[[Dicrurus andamanensis|Dicrurus andamanensis andamanensis]]*,
* **G** : *[[Gracula religiosa|Gracula religiosa andamanensis]]*,
* **H** : *[[Hypothymis azurea|Hypothymis azurea tytleri]]*,
* **O** : *[[Oriolus chinensis|Oriolus chinensis andamanensis]]*,
* **P** : *[[Pericrocotus speciosus|Pericrocotus speciosus andamanensis]]*,
* **S** : *[[Sturnia erythropygia|Sturnia erythropygia andamanensis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Shmouel

**Shmouel ** pe **Samuel** (hebraeg שְׁמוּאֵל *Shmu'el*, gresianeg Σαμουήλ *Samouēl*, latin *Samvel*, a dalv "El eo e anv", *El* o vezañ ar ger hebraeg evit "doue") a oa ur levier yuzev eus an XIvet kantved KJK, ur profed hag ur barner.

Anavezet eo dre Kentañ Levr Shmouel ar Bibl. Lenn a reer a-zivout e varv e 1S **25**, 1.

Mab da Elkana ha Hanna e oa. Gaonac'h e oa Anna, met selaouet e voe he fedenn gant Doue ha gellet he devoa genel Shmouel ha bugale all evel Penina, gwreg all Elkana. 
Gouestlet e voe Shmouel da Zoue adalek e vugaleaj (1S **1**, 26-28).

Fiziet e voe e stummadur en Eli, beleg meur Shilo.

Dibabet e voe gant Doue evel profed (1S **3**).

Barner e voe ivez, ha kas a reas pobl Israel d'am emgann enep ar Filistined.

Pa c'houlennas pobl Israel ur roue e voe olevet Shaoul gantañ (S **11**, 12-14).

Ur wech dilezet Shaoul gant Doue (1S **15**, 10) e tibabas Shmouel David, unan eus mibien Yese evit ren war Israel diwar urzh Doue (1S**16**).

Goude marv Shmouel e c'houlennas Shaoul digant ar sorserez En-Dor gervel e spes a ziougan dezhañ e vo trec'het hag e varvo asambles gant e vibien (1S **28**, 3-25).

Evit an hengoun ez eo Shmouel an hini a wel an traoù, ar profed, pe c'hoazh an hini a ra al liamm etre Doue hag an dud evel Moshe.

## Daveoù
Anna (mamm Shmouel)

**Anna**, unan eus div wreg Elkana a c'hanas Shmouel hervez Kentañ Levr Shmouel ar Bibl. 

Gaonac'h oa met selaouet e voe he fedenn gant Doue. Pa voe ganet Shmouel e voe gouestlet da Zoue (1S **1**,26-28). Goude Shmouel e c'hanas tri mab ha div verc'h (1S 2, 21).
Sankt Gallen

**Sankt Gallen** (*Saint-Gall* e galleg, *San Gallo* en italianeg, *Son Gagl* e romañcheg) zo ur gêr eus Suis, ha kêr-benn kanton Sankt Gallen.

## Istor
Kreskiñ a reas en-dro da beniti Sant Gall, ur manac'h deuet eus Iwerzhon, savet er . Hiziv ez eo ur gêr vras, war-dro  a annezidi en tolpad-kêrioù. Ur greizenn a bouez eo e reter bro Suis a-fet servijoù.

## Monumantoù ha traoù heverk

St Gallen Kathedrale Türme.jpg|Abati Sankt Gallen hag ar gêr gozh.
Kloster Notkersegg (Westen).jpg|Kouent Notkersegg.
Art Museum St Gallen May 2011.jpg|Kunstmuseum.

An dra heverkañ e kêr eo Abati Sankt Gallen, unan eus lec'hiennoù ar Glad bedel, gwarezet gant an UNESCO. E levraoueg an abati e kaver levrioù ken kozh hag an .

## Douaroniezh
Hentoù mat a liamm Sankt Gallen ouzh kêrioù all Suis ha kêrioù Alamagn hag Aostria.

## Melestradurezh
## Tud dibar
* Gustav IV Adolf (1778, Stockholm - 1837, Sankt Gallen), roue Sveden ha Finland.
* Lydia Oswald (1906, Sankt Gallen - 1982), spierez suis.

## Notennoù ha daveoù
Charleston (sonerezh)

Ar **charleston**, pe «**hi-hat**», zo ur benveg-tosiñ, anezhañ div simbalenn hag a vez sonet gant an troad, war-bouez un droadikell. Forzhik e vez implijet da son reggae, jazz pe rock and roll.


file:2006-07-06_hihat2.jpg|
file:2006-07-06_hihat1.jpg|
Elkana

Hervez Kentañ Levr Shmouel e oa **Elkana** (en hebraeg : אֱלְקָנָה‎, "El en deus prenet") pe Elkanah tad ar profed Shmouel.

Div wreg en doa, [Anna ha [Penina. Gaonac'h e oa Anna ha goap a rae Penina outi abalamour da se. Pedet en doa Anna Doue ha selaouet e voe. Genel a reas Shmouel ha tri mab ha div verc'h war e lerc'h (1S **2**, 21).

#### Daveoù
Penina

Hervez kentañ Levr Shmouel e oa Penina pe Peninah, eil gwreg Elkana. Ne ouzer diwar he fenn nemet e rae goap ouzh Anna, kentañ gwreg Elkana a oa gaonac'h p'he do hi ganet meur a vugel. Goude he dije prometet Anna gouestlañ he bugel da Zoue ma c'hanje unan e c'hanas Shmouel (1S **1**, 11-20).

#### Daveoù
Yese

Hervez kentañ levr Shmouel eo Yese pe *Ïsai* pe *Yishai* (hebraeg יִשַׁי ) a oa tad ar roue David, hag a vez alies anvet "mab Yese" (Ben Yshai). Ar stumm "Isaï" eo a gaver en droidigezh eus ar Bibl graet gant Gwilh ar C'hoad (p 252).

Mab oa Yese da Oved, pe Obed, ha hennezh a oa mab da Voaz ha Rout. E Betlehem, e Bro Yehouda, e oa o chom. Saver deñved oa. Eizh mab en doa. Tri anezho a zo meneget e kentañ Levr Shmouel (Eliab, Abinadab,Shamma). David oa an hini yaouankañ. Goulenn a reas Shmouel gwelet holl vibien Yese a-raok oleviñ David evel ma c'hourc'hemennas Doue dezhañ.

Alies e kaver en ilizoù "Gwezenn Yese" a ziskouez lignez douarel Jezuz peogwir ez eo Jezuz eus lignez David hervez an Eil Testamant.

## Daveoù
Eli (beleg)

Hervez kentañ Levr Shmouel e oa **Eli** (Hebraeg, עֵלִי « pignadenn ») ur beleg eus santual Silo, a voe mestr Shmouel (1S **1**, 9 - **4**, 18). Bez eo voe unan eus diwezhañ Barnerien Israel hervez an hengoun. 

Ar stumm "Heli" a gaver e troidigezh Gwilh ar C'hoad. 

Daou vab en doa, Ofni ha Fine hag a oa lamponed ha drougobererien. Mervel a rejont e-kerzh un emgann enep Felistiz

#### Daveoù
Metabolus rugensis

***Metabolus rugensis*** a zo ur spesad golvaneged bras eus ar c'herentiad Monarchidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Metabolus* an hini eo.

Anvet e voe *Muscicapa Rugensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant an daou skiantour gall Jacques Bernard Hombron (1798-1852) ha Honoré Jacquinot (1815-1887).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en inizi Chuuk (Stadoù Kevreet Mikronezia).

## Liammoù diavaez
*  ''Metabolus rugensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Metabolus rugensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Xanthocephalus xanthocephalus

***Xanthocephalus xanthocephalus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Xanthocephalus* an hini eo.

Anvet e voe *Icterus xanthocephalus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1826) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had dreist-holl.

## Annez
Neizhañ a ra ar spesad eus kreisteiz Kanada da hanternoz Ledenez Baja California ha kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika ; nijal a ra kuit da greiz Mec'hiko da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez
*  ''Xanthocephalus xanthocephalus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Xanthocephalus xanthocephalus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù