Romanekadur

Implijet e vez an termen **romanekadur** e yezhoniezh evit komz eus an doareoù da implijout al lizherenneg latin evit ober dre skrid gant yezhoù na raent ket gant al lizherenneg-se dre voaz pe dre dreuzlizherenniñ pe dre dreuzskrivañ.

Da skouer, ar sistem pinyin implijet evit skrivañ gant lizherennoù latin ar sinaeg skrivet dre voaz gant sinalunioù.

## Sistemoù romanekadur evit yezhoù resis

### [[Lizherenneg arabek|Arabeg]]
Sellit ouzh ar pennad pennañ-mañ: Treuzlizherennadur arabek

Setu un nebeud sistemoù implijet evit romanekaat al lizherenneg arabek implijet eveit skrivet, etre meur a yezh all, an arabeg, an ourdoueg hag ar perseg:

* Deutsche Morgenländische Gesellschaft (1936): https://web.archive.org/web/20170810194230/http://www.dmg-web.de/ Bet degemeret gant Emvod Etreboadel Studierion ar Reteroniezh e Roma. Talvezout a reas da diazez evit ar sistem implijet gant ar geriadur bras e levezon *Dictionary of Modern Written Arabic* ("Geriadur an arabeg skrivet a-vremañ") gant Hans Wehr.
* BS 4280 (1968): Diorroet gant Ensavadur reolata Breizh-Veur http://www.bsi-global.com/index.xalter
* SATTS (1970s): Diorroet gant arme SUA
* UNGEGN (1972): http://www.eki.ee/wgrs/rom1_ar.pdf
* DIN-31635 (1982): Diorroet gant Ensavadur reolata Alamagn (*Deutsches Institut für Normung*)
* ISO 233 (1984). Treuzlizherennadur.
* Qalam (1985): A system that focuses upon preserving the spelling, rather than the pronunciation, and uses mixed case https://web.archive.org/web/20090208143407/http://eserver.org/langs/qalam.txt
* ISO 233-2(1993). Treuzlizherennadur eeunaet.
* Buckwalter Transliteration (1990s): Diorroet evit Xerox gant Tim Buckwalter http://www.qamus.org/transliteration.htm; ne vez ket implijet sinoù diakritek https://web.archive.org/web/20020424194140/http://www.xrce.xerox.com/competencies/content-analysis/arabic/info/buckwalter-about.html
* ALA-LC (1997): http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/arabic.pdf
* Lizherenneg arabaek evit ar chat

### [[Lizherenneg hebraek|Hebraeg]]

* ANSI Z39.25 (1975):
* UNGEGN (1977): http://www.eki.ee/wgrs/rom1_he.pdf
* ISO 259 (1984): Treuzlizherennadur.
* ISO 259-2 (1994): Treuzlizherennadur eeunaet.
* ISO/DIS 259-3: Treuzskrivadur fonemek.
* ALA-LC: http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/hebrew.pdf

### [[Lizherenneg vramiek|Skriturioù bramiek]]
Sellit ivez ouzh ar pennad pennañ-mañ: Devanagari.

Setu un nebeud sistemoù implijet evit romanekaat an abugidaoù diorroet diwar al lizherenneg vramiek implijet evit skrivañ meur a yezh komzet en India hag e gevred Azia a-bezh: 

* ISO 15919 (2001): Ur sistem treuzlizherenniñ unvan bet degemeret en ISO 15919. Ober a ra gant sinoù diakritek. Gwelit ivez Treuzlisherenniñ skriturioù indek: penaos implijout ISO 15919. Heñvel-poch eo rann ar sañskriteg ouzh ar sistem akademek IAST (*International Alphabet of Sanskrit Transliteration*; "Lizherenneg etrebroadel evit treuzlizherenniñ ar sañskriteg") hag ivez ouzh ar sistem implijet gant Levraoueg kendalc'h ar Stadoù-Unanet, ALA-LC: http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/hindi.pdf
* Romanekadur levraoueg vroadel Kolkata, sañset da vezañ implijet evit romanekaat an holl skriturioù bramiek, astennet diwar IAST
* Harvard-Kyoto: implijet e vez gant ar sistem-mañ lizherennoù doubl ha pennlizherennoù a-benn gallout chom hep implijout sinoù diakritek.
* ITRANS: ur sistem romanekaat oc'h implijout ASCII 7-bit krouet gant Avinash Chopde implijet-stank gwezhall war Usenet.
* ASTHA: "Lizherenneg evit treuzskrivañ ar sañskriteg evit HTML" (*Alphabet of Sanskrit Transliteration for HTML*) krouet en Arc'hantina ha savet diwar ASCII 7-bit ivez https://web.archive.org/web/20070212100431/http://www.sanskrit-sanscrito.com.ar/english/sanskrit/sanskrit3.html
* ISCII (1988)

### [[Sinalun|Sinaeg]]
Sellit ouzh ar pennadoù pennañ-mañ: Sinalun ha Pinyin

Diazet e vez romanekaat ar yezhoù sinaek, dreist-holl pa ranker derc'hel kont eus ar ar politikerezh.

Savet ez eus bet meur a sistem a-hed an amzer, en o zouez ar re bennañ-mañ:

#### [[Sinaeg (mandarineg)|mandarineg unvan]]
* ALA-LC: Gwechall e oa heñvel ouzh sistem Wade-Giles http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/chinese.pdf met deuet da vezañ tost-kenañ ouzh ar Hanyu Pinyin abaoe 2000 http://www.loc.gov/catdir/pinyin/romcover.html
* EFEO. Diorroet gant Skol C'hall ar Reter-Pellañ (*École française d'Extrême-Orient*) en XIXvet kantved hag implijet e Frañs dreist-holl.
* Latinxua Sinwenz (1926): Ne veze ket merket an tonennoù. Implijet e evze dreist-holl gant an Unaniezh Soviedel ha gant Xinjiang er bloavezhioù 1930. Diazez ar pinyin an hini e oa.
* Lessing-Othmer: Implijet en Alamagn dreist-holl.
* Romanekadur kartenn bostel Sina (1906): Sistem kozh bet diorroet evit romanekaat chomlec'hioù e sinaeg
* Wade-Giles (1912): Treuzlizherennadur. Implijet-stank adal an XIXvet kantved ha hiziv c'hoazh gant studierion zo e broioù ar C'hornôg.
* Romanekadur Yale (1942): Krouet gant ar Stadoù-Unanet evit ar brezelioù hag implijet war-lerc'h gant an dorn-levrioù bras o levenez bet embannet gant Yale.
* Romanekadur Legge: Bet krouet gant ar misioner a Vro-Skos James Legge.

##### [[Sina|Republik Poblel Sina]]
* Hanyu Pinyin (1958): implijet ez ofisiel gant R.P. Sina evit romanekaat ar mandarineg, dreist-holl evit kelenn da dud a gomz yezhoù all penaos distagañ ar mandarineg unvan. Implijet e vez ivez e Singapoura ha zoken e lec'hioù zo eus Taiwan ha degemeret eo bet evel an doare implijetañ dre ar bed holl da romanekaat gerioù hag anvioù sinaek.
* ISO 7098 (1991): Tost-tre da Hanyu Pinyin.

##### [[Taiwan]]
* Gwoyeu Romatzyh: (1926): Implijet e Sina betek trec'h ar gomunourion e 1949. War-lerc'h e oa bet implijet dreist-holl e Taiwan betek ma oa bet kemeret e blas gant MPS II (*Mandarin Phonetic Symbols*).
* Mandarin Phonetic Symbols II (1984): Implijet dreist-holl e Taiwan. Disheñvel eo diouzh MPS I, kevatal da Zhuyin. Staliet e oa bet Tongyong Pinyin en e blas ha chomet e oa bet a-sav d'e implijout.
* Tongyong Pinyin ("Sonskritur hollek") (2000): Implijet dreist-holl e Taiwan. Tost-kenañ d'ar pinyin. Evit an diforc'hioù etre an daou sistem sellit amañ.

#### [[Kantoneg|Kantoneg unvan]]
* Barnett-Chao
* Romanekadur Guangdong evit ar c'hantoneg (1960)
* Romanekadur gouarnamant Hong Kong evit ar c'hantoneg
* Jyutping
* Meyer-Wempe
* Sidney Lau
* Romanekadur Yale evit ar c'hantoneg (1942)

#### [[Mineg ar su|Min nan]]
* Pe̍h-oē-jī (POJ), gwezhall e oa hennezh ar sistem ofisiel *de facto* implijet gant Iliz Presbiterek Taiwan adal an XIXvet kantved. Diazezet e oa war un treuzskrivadur kazi fonemel.
* Romanekadur Guangdong (1960), implijet evit skrivañ rannyezh Teochow.

#### [[Mineg ar reter|Min Dong]]
* Romanekadur BUC

### [[Japaneg]]
Sellit ivez ouzh ar pennadoù pennañ-mañ: Hiragana, Katakana, Kanji ha Rōmaji.

Setu ar sistemoù romanekadur muiañ-implijet:
* Romanekadur Hepburn (1867): Treuzskrivadur.
* Nihon-shiki (1885): Treuzlizherennadur. Bet degemeret evel ISO 3602 Strict e 1989.
* Kunrei-shiki (1937): Treuzlizherennadur. Bet degemeret ivez evel ISO 3602.
* JSL (1987)
* ALA-LC: Heñvel ouzh sistem Hepburn.http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/japanese.pdf
* Wāpuro rōmaji: Treuzlizherennadur. Kentoc'h ur sammad boazioù-implij evit ur sistem en e-unan.

### [[Koreaneg]]
Sellit ivez ouzh ar pennadoù pennañ-mañ: Hanja ha Hangeul.

Alies a-walc'h e vez romanekaet ar c'horeaneg en un doare *ad hoc* daoust ha ma'z eus bet diorroet meur a sistem unvan:

* Romanekadur McCune-Reischauer (MR; 1937?), ar sistem treuzlizherenniñ kentañ bet degemeret en un doare ledan. Implijet e oa bet ez ofisiel ar sistem-mañ, adwelet anezhañ un tamm, e Su Korea etre 1984 ha 2000. Implijet e evz gant ar sistem-mañ un nebeud sinoù diaktritek, en o zouez ar breve hag an daouboent. Ne vez ket doujet en un doare ingal d'ar reolennoù reizhskrivañ orin peurliesañ.
** Ar sistem ALA-LChttp://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/korean.pdf implijet gant Kevredigezh levraouegoù ar Stadoù-Unanet (ALA) ha Levraoueg kendalc'h ar Stadoù-Unanet (LC) a zo anezhañ ur sistem diorroet diwar hini McCune-Reischauer.

Diorroet ez eus bet war-lerc'h sistemoù all a-benn renkañ kudennoù gant ar sistem MR:
* Romanekadur Yale evit ar c'horeaneg (1942): ar sistem romanekadur unvan muiañ-implijet gant ar yezhonourion/ezed.
* Romanekadur koreanek adwelet (*Revised Romanaisation" pe RR; 2000): Tost a-walc'h d'ar sistem MR met hep [[sinoù diakritek]]. Talvezout a ra kement evit treuzskrivañ hag evit treuzlizherenniñ. Implijet e vez ar sistem-mañ ez ofisiel e Su Korea adalek 2000.
* [[ISO/TR 11941]] (1996): Daou sistem disheñvel kenstrollet dindan an hevelep anv: unnan evit [[Norzh Korea|RDP Korea]] hag egile evit [[Su Korea]]. Diorroet diwar sistem Yale dre vras. Amañ e vez keñveriet an daou sistem: [https://web.archive.org/web/20130510131241/http://www.sori.org/hangul/romanizations.html#Roman_Intro]
* [[Fred Lukoff|Romanekadur Lukoff]] Sistem diorroet etre 1945 ha 1947 evit e dorn-levrioù *Spoken Korean* [http://www.glossika.com/en/dict/korpin.html]
* [[Joseon Gwahagwon]] (조선민주주의인민공화국 과학원)

===[[Skritur taiek|Taieg]]===
Sellit ouzh ar pennad pennañ-mañ: [[Skritur taiek|lizherenneg taiek]]

Setu un nebeud sistemoù implijet evit romanekaat al lizherenneg taiek:

* [[Sistem roueel hollek evit treuzskrivañ an taieg]]: 
* [[ALA-LC]]: [http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/thai.pdf]
* [[ISO 11940]] (1998): Treuzlizherennadur

===[[Lizherenneg kirillek|Kirillek]]===
Implijet ken evit al lizherenneg [[Lizherenneg kirillek|kirillek]] hag ar re [[Lizherenneg c'hlagolitek|c'hlagolitek]] ha [[Lizherenneg hengirillek|hengirillek]].

====[[Belaruseg]]====
* [[Romanekadur BGN/PCGN evit ar belaruseg]], 1979 ([[Burev ar Stadoù-Unanet evit an anvioù douaroniel]] ha [[Poellgor pad evit anvioù douaroniel evit implijoù ofisiel e Breizh-Veur]])
* [[Treuzlizherennadur skiantel]] evit ar [[yezhoniezh]]
* [[ALA-LC romanization]], 1997 (Kevredigezh levraouegoù Stadoù-Unanet ha Levraoueg kendalc'h ar Stadoù-Unanet): [http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/beloruss.pdf]
* [[ISO 9]]:1995
* *Doare-treuzlizherenniñ anvioù douaroniel belarusek dre implijout lizherennoù al lizherenneg latin*, 2000

====[[Bulgareg]]====
 ("Sistem peureeunaet") eo anv sistem ofisiel romanekadur [[Bulgaria]] bet kinniget gant L.L. Ivanov ha degemeret ez ofisiel gant Kengor anvioù-lec'h Bulgaria d'an 2 a viz Meurzh [[1995]] ha neuze degemeret ez ofisiel gant ar [https://web.archive.org/web/20121019221152/http://members.multimania.co.uk/rre/Romanization.html gouarnamant] da vat e miz C'hwevrer [[2000]].

Er Stadoù-Unanet hag e Breizh-Veur avat e kendalc'her da implijout c'hoazh gant Burev ar Stadoù-Unanet evit anvioù douaroniel ([http://geonames.usgs.gov/ BGN]) ha gant Poellgor pad evit anvioù douaroniel evit implijoù ofisiel e Breizh-Veur ([http://www.pcgn.org.uk/ PCGN]) ar [http://transliteration.eki.ee/pdf/Bulgarian.pdf Sistem BGN/PCGN] bet diorroet gante e 1952 evit romanekaat ar [[bulgareg]].

====[[Ruseg]]====
N'eus sistem unvan ebet evit romanekaat ar [[ruseg]] ha dre ma vez lakaet da glotaat an treuzskrivadennoù gant reolennoù reizhskrivañ pep yezh e vez kavet meur a stumm evit pep anv rusek divoutin, da skouer: Чайкoвский > *Tchaykovsky*, *Tchajkovskij*, *Tchaikowski*, *Tschaikowski*, *Czajkowski*, *Čajkovskij*, *Čajkovski*, *Chajkovskij*, *Çaykovski*, *Chaykovsky*, *Chaykovskiy*, *Chaikovski*, *Tshaikovski*, *Tšaikovski'', h.a.

Setu un nebeud sistemoù e-touez ar re implijetañ:

* BGN/PCGN (1947): Sistem treuzlizherennadur implijet gant Burev ar Stadoù-Unanet evit anvioù douaroniel ha Poellgor pad evit anvioù douaroniel evit implijoù ofisiel e Breizh-Veur). https://web.archive.org/web/20120716180905/http://dspace.dial.pipex.com/town/avenue/vy75/cyrillic.htm
* GOST 16876-71 (1971): Sistem treuzlizherenniñ soviedel manet dizimplij. Lakaet en e blas GOST 7.79, kevatal da ISO 9.
* ABU: Sistem romanekadur evit an anvioù-lec'h (1987): diazezet war GOST 16876-71.
* ISO 9 (1995): Sistem treuzlizherennadur diorroet gant ISO.
* ALA-LC (1997): http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/russian.pdf
* Streamlined system Sistem eeunaet evit treuzlizherenniñ ar ruseg.

#### [[Ukraineg]]
Setu un nebeud sistemoù implijet evit romanekaat an ukraineg.
* ALA-LC: (PDF)
* ISO 9
*  Treuzlizherennadur Broadel Ukraina
* Sistem broadel Ukraina ha sistem BGN/PCGN, e Bodad-labour sistemoù romanekadur ABU (PDF)
* Pemp sistem lakaet keñver-ouzh-keñver (PDF)

### [[Lizherenneg c'hresianek|Gresianeg]]
Sellit ouzh ar pennadoù pennañ-mañ: Treuzlizherennadur gresianek ha .
* ISO 843 (1997): https://web.archive.org/web/20041210021506/http://www.biology.uoc.gr/gvd/contents/databases/01c.htm
* ALA-LC: http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/greek.pdf
* Beta code: https://web.archive.org/web/20060705120938/http://www.tlg.uci.edu/BCM2004.pdf

## Gwelit ivez
* Treuzlizherennadur
* Treuzskrivadur

## Liammoù diavaez
* UNGEGN Bodad-labour evit ar Sistemoù Romanekadur
* Taolennoù romanekadur implijet gant Levraoueg kendalc'h ar Stadoù-Unanet (PDF)