open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inac'hos

**Inac'hos** (Ίναχος / Inakhos e henc'hresianeg) a oa ur mab d'an doue Okeanos ha da d-Tethys, ha doue-stêr (ar stêr Panitsa en Argolis hiziv) e mojennoù Hellaz kozh. 

Gant e c'hoar Melia e oa dimezet ha diganti en doe kalz bugale, en o zouez:
*daou vab, Foroneos hag Aigialeüs (anvet ivez Fegeüs)
*merc'hed, evel Io, Filodike gwreg Leukippos, ha Mikenai.

Mamm ar vugale-se a zo, hervez ar mojennoù:
*a-wechoù Melia, 
*a-wechoù Argia 

Diazezañ a reas kêr Argos war-lerc'h Dour-Beuz Deukalion.

Anvet e voe da varner pa voe bec'h etre Hera ha Poseidon diwar-benn an douaroù hag ar stêr Inac'hos. 

Goude e fellas da Hera e teuje e verc'h Io da velegez ganti. Met Zeus a deuas d'he skrapañ d'ober e serc'h anezhi.

Re a zoujañs ouzh an doueed a gasas Inac'hos da goll pep tra, ma teuas Eris, doueez an Dizemglev da dreiñ e sentidigezh e kasoni. P'edo ar gasoni o leuniañ ar bed e teuas Tisifone, kaset gant Zeus, da adsevel an urzh vat, ha troet e voe Inac'hos e stêr.
Arrangoitze

**Arrangoitze** (*Arcangues* e galleg) a zo ur gumun eus Lapurdi, en Iparralde Euskal Herria, e kanton Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak. 3 107 a annezidi a oa enni e 2011.

## Yezh
An anv euskarek kozh **Arkhangoiza* (galleg: *Archangois* e 1302) a dalvez "beg ar c'hra".
Eno e oa bet krouet ar skol Seaska kentañ e 1969.

## Skeudennoù

Church of Arcangues.jpg|Iliz Arrangoitze
Golf course of Arcangues.jpg|An dachenn golf
Cimetery of Arcangues.jpg|Bered Arrangoitze
Arcangues_Fronton.JPG|Talbenn ouzh an ti-kêr


## Liammoù diavaez
Ouranos

**Ouranos** (henc'hresianeg : Οὐρανός / *Ouranós* "oabl steredek") eo an Oabl e mojennoù Henc'hres. *[[Uranus]]* a veze graet anezhañ e Roma.

Mab e oa d'an doueez Gaia, an Douar, ganet ganti hep tad hervez Hesiodos en e levr *[[Theogonia]]*. Breur e oa da Ourea, doueez ar menezioù ha da Bontos, doue ar mor don. Diwezhatoc'h, war-lerc'h Hesiodos, e voe roet un tad dezhañ, Aither. Mab da Nyks, an Noz, eo hervez oberourien all an Henamzer.

## Mojenn Ouranos hervez Hesiodos
Dont a rae Ouranos, an Oabl, bemnoz, d'en em barañ gant Gaia, an Douar. Evel-se e voe engehentet an Ditaned, c'hwec'h mab ha c'hwec'h mec'h, hag ar Gikloped, hag ivez an Hekatonc'hired, ramzed o c'hant brec'h. Kasoni a vage Ouranos ouzh ar re-se avat, hag o dastum a reas pell dindan an douar, en Tartaros, ma voe glac'haret o mamm Gaia. 

Neuze e c'houlennas Gaia digant he mab Kronos lazhañ e dad. Spazhañ e dad a reas Kronos ha diwar ar gwad a flistre e voe ganet ar Ramzed, Merc'hed ar Gonnar, hag ar Meliadezed. 

Taolet e voe strobelloù Ouranos er mor, ha diwar kej-mej gwad ha sper ha spoum eo e voe ganet Afrodite, doueez ar Garantez.

## Diwar-benn ar vojenn
Ne oa kehelerezh ebet en-dro d'ar vojenn. Karg Ouranos a seblant bezañ arouez un doue trec'het eus un amzer gozh, a-raok deroù ar gwir amzer. Goude e spazhidigezh ne zeuas ket an Oabl ken da c'holoiñ an Douar da noz, chom a reas en e lec'h, hag echu gant an engehentiñ ha krouiñ euzhtud pe euzhviled.

Ne veze ket gwelet Ouranos evel un doue denheñvel, war-bouez e mojenn e gelloù stlapet er mor. Ne oa nemet an oabl, un doenn arem dalc'het gant an Titan Atlas.

## Levrlennadur
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]*, (I, 1).
* Hesiodos*, [[Theogonia]]*, (v. 126–193).

## Liammoù diavaez
*  Theoi Project, Ouranos 
*  Greek Mythology Link, Titans
Yezhoù aroutaniek-sapek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù arawanek** (saozneg: *Arutani-Sape*), ennañ 2 yezh komzet e Brazil ha Venezuela:

* Aroutanieg (*arutani*)
* Sapeeg (*sapé*)

Yezhoù en arvar da vont da get int-i o-div.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Aroutanieg

Ur yezh aroutaniek-sapek eo an **aroutanieg** (*arutani, auaqué, auake, awake, aoaqui, oewaku, uruak, urutani, orotani*) komzet e 17 den e Roraima e Brazil (1986) ha 2 den e Bolivar e Venezuela (2002).

Ur yezh damvarv an hini eo.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Sapeeg

Ur yezh aroutaniek-sapek eo an **sapeeg** (*sapé, kariana, kaliána, caliana, chirichano*) komzet gant 5 den e tri lec'hiadenn vihan ouzh ar Stêrioù Paragua ha Karuna e Venezuela (1977).

Ur yezh damvarv an hini eo.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Aithra

Meur a vaouez zo bet anvet **Aithra** (Αἴθρα / Aíthra e henc'hresianeg, latinekaet en *Aethra* pe *Ethra*), e mojennoù Hellaz kozh.
* **Aithra** zo un Ditanez, anvet **[[Theia]]** ivez, hag a zo mamm da Helios, da Selene ha da Eos.
* **[[Aithra (Okeanidez)|Aithra]]** a zo kontet da vout mamm da Hyas ha d'an Hiadezed.
***[[Aithra (merc'h Pittheüs)|Aithra]]**, merc'h da Bittheüs, roue Troizen, ha mamm da Dheseüs.

## Steredoniezh
* **[[(132) Aethra]]** zo un asteroidenn
Kerkopes

Ar g-**Kerkopes** (Κερκοπης) a oa daou vreur, paotred fall anezhe, o chom e Thermopylai pe e menez Euboia met redek bro a raent d'ober o zroioù fall.

Gaouiaded touet e oant ha lamponed eus ar re washañ (Loukianos). 

## O anvioù

Hervez ar mojennoù e vez graet meur a anv disheñvel anezhe:
* Passalos hag Akmon, 
* Basalas hag Ac'hemon, 
* Olos hag Eurybatos, 
*pe Sillos ha Triballos

Peurvuiañ avat e vezont kontet da vezañ mibien da Okeanos ha Theia. 

## O zro gant Herakles
Pa oa Herakles oc'h ober e reuziad pinijenn evel mevel da Omphale ne baouezent ket da zont d'ober goap anezhañ, da derriñ e benn, da virout outañ a gousket, goude ma oa bet lavaret dezho gant o mamm: « Ma revrioù bihan gwenn, a-raok pell emaoc'h o vonet d'en em gavout gant ur pezh revr du. »

Ur wech o devoa laeret e armoù digantañ. Kastizañ anezho a reas o stagañ anezho ouzh ur mell skourr dre o zreid, ha bale a rae an haroz gant ar vazh-se war e skoaz, hag al lamponed a-drek e gein, o fenn en traoñ hervez ma vezont diskouezet war priachoù Hellaz. O welout revr rous dizolo Herakles (a oa bet duet en emgannoù, ma veze graet « revr du » anezhañ gant Theia) e tirollas al lamponed da c'hoarzhin, hag an haroz ivez, ma voent laosket gantañ da vont.

## Mojennoù all
En ur vojenn all e oant bet kemmet gant Zeus e marmouzien (o anv a dalv kement ha "tud lostek") (alese anv ar genad *[[Cercopithecus]]*). 

En ur vojenn all e oant bet troet e mein gant Zeus pa o doa klasket e vourdañ. Diskouezet e veze ar roc'h e Thermopylae.

## Levrioù
*Graves, Robert, 1955. *The Greek Myths*, section 136.c-d and references 
*Probert Encyclopedia article on Cercopes

## Notennoù ha daveoù
Theia

**Theia** a zo anv 
*un d-Ditanenn, merc'h da Ouranos, an Oabl, ha Gaia (an Douar ); honnezh eo a zo mamm da Helios, an Heol, da Selene, al Loar, ha da Eos, Tarzh-an-Deiz. Un doueez ragolimpian eo-hi. Kanet eo bet gant Pindaros en e levr *Isthmiques* (V, 1)
*ur verc'h da Okeanos; gant he zad e krouas Passalos hag Akmon, an daou g-Kerkopes.

## An anv
Theia a zo Θεία / *Theía*, pe Θέα / *Théa*, da lavarout eo *doueez*, e henc'hresianeg, a vez graet anvioù all anezhi ivez:
* **Aithra**, Αἴθρα
***Euryfaessa**,
***Basileia**, gant Diodoros Sikilia.

## Pennad kar
*Teias
Tetis

**Tetis** a zo un treuzskrivadur eus :
*an doueez a zo **Tethys** hec'h anv henc'hresianek, merc'h da Ouranos ha Gaia, ha gwreg da Okeanos ; gwelout Tethys ;
*an Nereidenn a zo **Thetis** hec'h anv henc'hresianek, merc'h da Nereüs ha Doris ; gwelout Thetis.
Yezhoù tchonek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù tchonek** (saozneg: *Chon *), ennañ 2 yezh komzet gwezhall e Tierra del Fuego ha Patagonia en Arc'hantina hag ivez e Chile

* Onaeg
* Teheweltcheg

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Onaeg

Ur yezh tchonek eo an **onaeg** (*[[ona]], selk'nam, selknam, shelknam, aona*) komzet gwezhall e Tierra del Fuego ha Patagonia en Arc'hantina hag ivez e Chile.

Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 2003.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Teheweltcheg

Ur yezh tchonek eo an **teheweltcheg** (*tehuelche, aoniken, gunua-kena, gununa-kena, inaquen*) komzet gant 4 den e Patagonia en Arc'hantina (2000).

Ur yezh damvarv an hini eo.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Melestradurezh tiriadel

E-touez ar melestradurezioù tiriadel emañ ar re lec'hel, hag e-mesk ar re-se emañ ar Gumun, ar c'hanton, hag an Departamant.
Yezhoù tchapakurek-wanhamek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù tchapakurek-wanhamek** (saozneg: *Chapacura-Wanham*), ennañ 5 yezh komzet gwezhall e Brazil hag ivez e Bolivia (1 yezh):

* Yezhoù gwapourek
** Iteneg (*itene *)
** Kabichieg (*kabixí*)
* Yezhoù madeirek
** Orowineg (*oro win*)
** Pakasnovoseg (*pakaásnovos*)
** Toraeg (*torá*)

yezhoù marv pe en arvar da vont da get int-i hogozik holl.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù gwapourek

Ur skourr eo ar yezhoù tchapakurek-wanhamek eo ar **yezhoù gwapourek** (saozneg: *guapore*), ennañ 2 yezh komzet gwezhall e Brazil:

* Iteneg 
* Kabichieg

Yezhoù en arvar da vont da get int-i holl.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Helios

**Helios** (Ἥλιος Hếlios e henc'hresianeg) eo skeudenn doueel an Heol, an tommder hag ar sklêrijenn, e relijion Hellaz kozh. Mab eo da Hyperion ha Theia, breur eo da Selene hag Eos.

## Gwragez ha bugale

* Dimezet eo gant Perseis ha meur a vab hag a verc'h dezhañ a gaver er mojennoù:
** Aietes, roue Kolc'his, e mojenn ar maoutken aour
** Kirke
** Pasifae
** Perses, roue Tarots
** Augeias, roue ar marchosioù bras-ec'hon

* Gant an nimfenn Neaira en deus bet Lampetia ha Faethousa, a oa karget da ziwall e chatal. 
* Gant an Hesperidenn Aigle en deus bet teir merc'h, ar C'harited. 
* Gant an nimfenn Rode en deus bet seizh mab, diazezerien an enez.
* Gant an Okeanidenn Klymene en deus bet seizh merc'h, an *[[Heliadezed]]*, hag ur mab, Faethon.

## Lagad an heol
Abred e voe kemmesket gant Foibos, hag Apollon. Koulskoude n'eo ket un doue meur, mevel eo da Zeus, bemdez e vez o redek etre daou benn an oabl en e garr aour, da noz e vez o tiskuizhañ e penn pellañ ar c'hornôg, en hanternoz d'an Okeanos, en enez ar Wenvidien.

En un taol lagad e wel kement tra a dremen war gorre an douar, hag e c'hall mont da ziskuilhañ d'an doueed. Hervez an *[[Odysseia]]*, eñ an hini a oa aet da gemenn da Hefaistos e veze Afrodite o chouriñ gant Ares, pe da z-Demeter eo Haides en devoa skrapet he merc'h Kore.

## Saver chatal
Atav hervez an *[[Odysseia]]*, en doa chatal, bioù ha deñved, a veze mesaet e Trinakria, anv kozh Sikilia. Pa zegouezhas Ulises eno e klevas digant e ziouganer Teiresias e oa arabat stekiñ ouzh al loened-se a oa sakr. Met e-keit ma oa o kousket e kouezhas e vartoloded war al loened d'o debriñ. Dic'haou a c'houlennas Helios digant Zeus, hag eñ da skeiñ e dan-taran ouzh lestr Ulises, ha ne chomas bev nemetañ.

## Doue doujet
Aes eo Helios da anavezout abalamour d'ar bannoù-heol a vez en-dro d'e benn. Alies e vez skeudennet gant e garr hag e denn-gezeg. Doujet bras e oa Helios, a c'hallje, eme tud Hellaz, paouez a sevel ma ne vije ket enoret. Abalamour ma wele pep tra e veze touet alies en e anv: "Dre Helios e touan kement-se" a dalveze "gwir eo, evel-se eo bet gwelet gant an heol".

## Doue roman

E Roma e veze graet Sol eus Helios.

## Hag ivez
Toraeg

Ur yezh tchapakurek-wanhamek eus skour ar yezhoù madeirek eo an **toraeg** (*torá* pe *toraz*) komzet gant 40 den en Amazonas e Brazil (1990).

Ur yezh damvarv an hini eo.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Pakasnovoseg

Ur yezh tchapakurek-wanhamek eus skour ar yezhoù madeirek eo ar **pakasnovoseg** (*pakaásnovos, jaru, uomo, pakaanovas, pacaas-novos, pakaanova, pacahanovo, oro wari, wari*) komzet gant 1.833 a dud e 7 kêriadenn e Rondônia e Brazil (1994).

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Orowineg

Ur yezh tchapakurek-wanhamek eus skour ar yezhoù madeirek eo an **orowineg** (*oro win*) komzet gant 5 den stok ouzh ar vevenn gant Bolivia e Brazil (1996).

Ur yezh damvarv an hini eo.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Iteneg

Ur yezh tchapakurek-wanhamek eus skourr ar yezhoù gwapourek eo an **iteneg** (*itene, iteneo, itenez, more*) komzet gwezhall e Bolivia.

Ur yezh varv an hini eo.

Ur rannyezh a oa:

* *'Itoreaohipeg (*itoreauhip'').

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Kabichieg

Ur yezh tchapakurek-wanhamek eus skourr ar yezhoù gwapourek eo ar **c'habichieg** (*kabixí, cabichí, cabishi*) komzet gwezhall e nepell diouzh Vila Bela e Mato Grosso e Brazil.

Ur yezh varv an hini eo.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Kameroun

**Kameroun** (*Cameroun* e galleg, *Cameroon* e saozneg, *Kamerun* en alamaneg) zo ur stad eus kreiz Afrika. En-dro dezhi emañ Nigeria er gwalarn, al lenn Tchad en norzh pellañ, Bro-Tchad er biz, ar Republik Kreizafrikan er reter, Republik Kongo er gevred, Gabon ha Ginea ar C'heheder er su. Digor eo war Pleg-mor Ginea er c’hornôg. Yaoundé eo ar gêr-benn, met Douala eo ar gêr vrasañ ; o-div zo enno tremen ur milion a annezidi.

## An anv
Ar moraer portugalat Fernão do Pó erruet en aber ar stêr Wouri e 1472 a anvas anezhi "rio dos Camarões", stêr ar chevr*, abalamour d'ar bernioù bras a Lepidophthalmus turneranus .

==Douaroniezh==
Kalzik a venezioù zo er vro. Ar menez uhelañ eo ar [[menez Kameroun]] (4 070 m), ur menez-tan nepell diouzh aod [[Pleg-mor Ginea]]. Ribl kreisteiz al [[lenn Tchad]] zo e Kameroun hag eno eo kalz sec’hoc’h an amzer. Diseurt eo dremmoù ar vro, ken eo bet lesanvet e galleg "l’Afrique en miniature".

==Istor==


Trevadennet e oa bet Kameroun gant an [[Alamagn|Alamaned]] en . 
* *Gwelout Kameroun alaman*. 

Goude ar [[Brezel-bed kentañ]] e voe fiziet an darn vrasañ eus an [[Impalaeriezh trevadennel Alamagn|drevadenn alaman]] e [[Impalaeriezh trevadennel Frañs|Bro-C'hall]] hag ul lodenn vihanoc’h, er gwalarn, er [[Impalaeriezh Breizh-Veur|Rouantelezh Unanet]].

E [[1961]] e voe embannet dizalc’hiezh Kameroun, ganet diwar unvaniezh Kameroun c’hall hag al lodenn su eus Kameroun saoz. *Republik Kevreadel Kameroun* krouet evel-se a voe treuzfurmet en ur *Republik Unvan* e [[1972]]. Abaoe [[1984]] ez eo *Republik Kameroun*, hepmuiken, anv ar stad (*République du Cameroun* e galleg ha *Republic of Cameroon'' e saozneg), ha div yezh ofisiel zo ganti, ar galleg hag ar saozneg, yezhoù an drevadennerien gent. 

Ur vro sioul ha stabil a-walc’h eo Kameroun ha diorroet eo al labour-douar hag an hentoù, kenkoulz ha greanterezh an tireoul. El lodenn eus ar vro a oa bet e dalc’h Breizh-Veur ez eus un emsav a stourm ouzh ar stad kreiz avat.

## Skeudennoù

Rhumsiki_Peak.jpg|Menez Rhumsiki(biz-pellañ ar vro).
Cameroon-Yaounde01.jpg|Yaoundé ar gêr-benn.
Little_Mount_Cameroon_(Etinde).jpg|An Etinde.
Kribi.jpg|Kribi
Chutes_d'Ekom_Nkam.jpg| Lamm-dour Ekom Nkam.
Oudon

**Oudon** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Loire Pont de Champtoceaux2.jpg

* War lez hanternoz al Liger, etre Naoned hag Ankiniz. Ur pont zo da dreuziñ ar stêr, da vont da Champtoceaux, a zo rak-tal, en Anjev (Bro-C'hall).
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Uldo**, 1038; **Udon**, 1278

## Ardamezioù
"*En gul e nav bezantenn en aour, 3, 3, 3*"

Eus ardamezioù familh de Malestroit

## Istor
### kantved
* Ur c'hastell a voe savet eno gant Nevenoe.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Oudon e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Ankiniz hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 59 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* D'ar 27 a viz Meurzh 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Messerschmitt Bf 109 eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) en Oudon; gloazet e voe e sturier.
#### Arondisamant
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau d'Oudon ruins2.jpg|Dismantroù ar c'hastell.

* An tour, pezh a chom eus kastell Oudon, eus an  kantved, luc’hskeudenn.

Omblepied.jpg

* Kastell Omblepied.
* Kastell La Haute-Roche, 1857.
* Kastell Vieillecour.

Pont-oudon-champtoceaux.JPG

* Pont Oudon, dreist al Liger.

Oudon WWI memorial.jpg

* Monumant ar re varv (1914-1918) er vered, anv ebet outañ, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv e kêr gant anvioù merket outañ, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.

Oudon église et restaurant.jpg

* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  kantved.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar famihoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Meurgan

Ur **meurgan ** a zo ur varzhoneg hir-tre e gwerzennoù a zanevell da gustum kurioù hag avanturioù istorel pe mitologel sevenet gant un haroz pe gant meur a hini, hag he deus ur pouez bras evit ur sevenadurezh pe ur vroad. Implijet e vez ivez ar gerioù **meurzanevell** ha **danevellgan** evit meurgan. 
Albert Lord ha Milman Parry o deus diskouezet e oa ar meurganoù klasel ur stumm barzhoniezh dre gomz da gentañ. Koulskoude eo bet skrivet ar meurganoù zo chomet betek ennomp, evel oberennoù Virgilius, Dante Alighieri, ha John Milton. Kalz anezhe a vije bet kollet ma ne vijent ket bet skrivet.

Ar meurgan koshañ a c'heller lenn hiziv an deiz eo meurzanevell an haroz Gilgamech a oa savet en akkadeg er  ha  kantved kent Jezuz-Krist. Kavet e oa bet e 1870 en ur furchata e-barzh dismantroù levraoueg Ninive. Etre -850 ha -750 ez eus bet savet div veurzanevell vrudetoc'h hag anavezet a-gozh e henc'hresianeg, an Ilias hag an Odysseia. Savet e oant o div gant ar barzh dall Homeros a-hervez. Kemeret eo bet an daou skrid-se, evel patromoù ar meurzanevelloù gant skrivagnerien ha studierien al lennegezh klasel. 

## Un nebeud meurzanevelloù anavezet-mat

* meurzanevelloù eus ar Reter-nesañ :
** Meurgan Gilgamech*
*meurzanevelloù savet e [[Europa]] :
** meurzanevelloù gresianek ha latin :
*** *An Ilias* (lakaet dindan anv [[Homeros]] hervez an hengoun)
*** *An Odysseia* (lakaet dindan anv [[Homeros]] hervez an hengoun)
*** *An Aeneis* ([[Publius Vergilius Maro]])
** meurzanevelloù europat ar [[Krennamzer|Grennamzer]] :
****Beowulf* (saksonek pe [[hensaozneg]])
*** *Kan an Nibelunged* ([[krennc'hermaneg uhel]])
*** *Kanenn Rolant* (henc'halleg)
** meurzanevelloù europat an [[amzerioù modern]] :
*** *Ar Franciade* gant [[Pierre de Ronsard]] (galleg)
*** *Orlando furioso* (*Rolant kounnaret*) gant [[Ariosto]] ([[italianeg]])
*** *La Gerusalemme liberata* (*Jeruzalem dieubet*) gant [[Torquato Tasso ]] (1544 – 1595) en [[italianeg]]
*** *Al Lusiades* gant [[Luís de Camões]], e [[portugaleg]]
*** *An Henriade* gant [[Voltaire]], e galleg, 
*** *Paradise lost* (*Ar Baradoz kollet*) gant [[John Milton]], e [[saozneg]], 
*** *Sketla Segobrani* (Danevell Segobranos) gant X3 (1923 - 1925) [[Meven Mordiern]], [[Frañsez Vallée|Frañsez Vallé]], [[Emil Ernod]] e [[brezhoneg]]. 
* meurzanevelloù [[sanskritek]]
***Mahābhārata* 
** *Rāmāyana*
* meurzanevelloù all :
** *Shahnamè* ("Levr ar roueed") ([[Ferdowsi]] - 940-1020, e [[perseg]],
** *Kalevala*, e [[finneg]]
** *Kalevipoeg* ([[estonieg]])
** *David eus Sassoun*, en [[armenieg]]
** *Manas an den brokus* ([[kirghizeg]])
** *Soundjata*, e [[mandingeg]]
** *Mojenn ar c'hantvedoù*, gant [[Victor Hugo]], e galleg.

== Levrlennadur ==
*Marcello Sorce Keller “L’epica, fra tradizione orale e tradizione scritta”, *Cenobio*, LXVII(2008), no. 4, pp. 39-48. Adembannet er *Bulletin – Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz'', 2009, pp. 107-111.

## Notennoù
Koupaia

**Koupaia** (*Pompée* e galleg) a oa ur santez vrezhon en Arvorig, e deroù ar .
 
Hervez ar vojenn e vije bet merc’h da Euzeb, roue en Arvorig, ha da santez Lanwenn, e wreg. Dimeziñ a reas gant Hoel Veur, he c’henderv. Goude ma vije bet taget Arvorig gant Germaned e tec'hjont da Enez Vreizh. O bugale, Tudwal ha Luner, a voe diskibled da sant Ildud. Goude marv he gwaz, e 545, en em ouestlas Koupaia d’ar relijion, evel he bugale, santez Sev pe Seva, sant Tudwal ha sant Luner. Tremen a reas ar peurrest eus he buhez en ur manati e Langoad, ul lev bennak diouzh hini Landreger, renet gant he mab Tudwal.

Patronez parrez Langoad eo. D'an 2 a viz Genver e vez lidet he gouel. 

## Kredenn
E Langoad, gwechall, e veze ar mammoù o lakaat o bugale vihan d'ober tro bez santez Koupaia en iliz, evit ma kerzhfent abred.

## Lec'hioù
**Rue Sainte Pompée*, e bourk Langoad (n'eus ket brezhoneg war ar banell).

## Notennoù


## Lec'hiennoù diavaez
*Delwenn santez Koupaia en iliz Langoad
Totoroeg

**Totoroeg** a reer eus ur yezh indian komzet e Kolombia war kumun Totoró. E gwirionez ez eo kentoc'h ur rannyezh eus ar gwambiaeg komzet er gumun amezek.
Kenya

**Kenya** zo ur vro e reter Afrika. En-dro dezhi emañ Soudan ar Su hag Etiopia en norzh, Somalia ha Meurvor Indez er reter, Tanzania er su, hag Ouganda er c’hornôg. Nairobi eo ar gêr-benn.

Dont a ra anv ar vro eus hini ur menez, Menez Kenya, ar menez uhelañ er vro (5 199 m uhelder).

A-gozh eo annezet Kenya, peogwir ez eus bet kavet eno lod eus roudoù koshañ mab-den war an douar (korfoù-eskern "Australopithecus afarensis", a veve meur a vilion a vloavezhioù zo).

Dont a reas Kenya da vezañ un drevadenn europat e dibenn an , gant helebini etre Alamagn hag ar Rouantelezh Unanet evit lakaat o c’hrabanoù war domanioù sultaned Zanzibar. A-benn ar fin e voe savet "British East Africa" e 1895 ha trevadennerien deuet eus Breizh-Veur a grogas d’en em staliañ war an douaroù gwellañ. Etre 1952 ha 1959 e voe emgannoù kalet etre an emsaverien Mau Mau ha nerzhioù Breizh-Veur. Dont a reas Kenya da vezañ ur stad dizalc’h, a-benn ar fin, d’an 12 a viz Kerzu 1963. 

Ar saozneg hag ar swahileg eo yezhoù ofisiel ar stad. Meur a yezh a gaozeer er vro, yezhoù eus familhoù disheñvel : yezhoù bantouek (evel ar gikouyoueg, al luhya…), yezhoù nilotek (evel ar masaieg, an tourkaneg…), yezhoù kouchitek (evel ar somalieg, an oromoeg,…). 

## Rannoù melestradurel

Rannet eo Kenya en eizh proviñs :
* 1 : Central
* 2 : Coast
* 3 : Eastern
* 4 : Nairobi
* 5 : North Eastern
* 6 : Nyanza
* 7 : Rift Valley
* 8 : Western

## Liammoù diavaez

-------
Tethys

:*Arabat droukveskañ gant an nereidenn [[Thetis]], a oa mamm Ac'hilleüs.*
**Tetis** (hervez skritur ar brezhoneg), pe **Tethys** (hervez an henc'hresianeg Τηθύς *Têthýs* "magerez") a oa ar yaouankañ Titanez. Merc'h e oa da Ouranos ha Gaia, c'hoar ha gwreg da Okeanos. Mamm an Okeanidezed e oa, hag ar merc'hed-se a oa 6 000 anezho a-hervez. Gant se n'eo ket souezh e vije arouez ar vuhez en dour hag er mor. 

Bep noz eo-hi an hini a ro degemer da Helios, an Heol, pa'z a da guzh. Un doueez vat eo, ha nemet mad ne ra d'an dud.
Panakeia

**Panakeia** (Πανάκεια / *Panákeia* e henc'hresianeg) a oa merc’h d'an doue Asklepios (a oa mab da Apollon) ha da Lampetia, hag unan eus doueed ar yec'hed. 

Sikour a rae he zad gant he c'hoarezed ha pareañ a rae an holl gleñvedoù gant he louzoù, he c'hoar Iaso o vezañ doueez ar pare ha Hygieia hini ar yec'hed hag an diwall diouzh ar c'hleñvedoù.

## Breudeur ha c'hoarezed
Pevar breur he doe:
*Podaleirios, a voe medisin ha roue Trikka, a ouie anavezout kleñvedoù an dud,
* Mac'haon, roue Trikka, ivez, surjian, a voe lazhet e-pad brezel Troia gant Penthesileia, rouanez an Amazonezed; 
* Telesforos, a chomas da skoazellañ e dad doue
* Arato, an haroz a zieubas Sikyon.
C'hoarezed:
*Aigle

## Gerioù
*Dont a ra Panakeia eus "panakés" (hollbareañ) diwar "pan", holl, hag "akos", pare, a vije a-orin gant hor ger "yac'h". 
*Diwar hec'h anv e teu ar gerioù saoznek ha gallek "panacea", "panacée". 
*An anv Iaso ivez, a deu eus ar ger henc'hresianek *iasthai*, pareañ, a vije kar d'hor ger yac'h.

## Liammoù diavaez
*E saozneg:http://theoi.com/Ouranios/AsklepiasPanakeia.html

## Notennoù
Lampetia

**Lampetia** (henc'hresianeg : Λαμπετία / *Lampetía*) pe **Lampetie** (Λαμπετιη / *Lampetiê*, a dalv "skedus" e henc'hresianeg) a oa merc’h da Helios, an Heol, ha d'an Okeanidenn Klymene.

Hervez Homeros hag an *[[Odysseia]]* koulskoude e oa merc'h d'an nimfenn Neaira, hag e veze gant he c'hoar Faethousa o tiwall saout ha deñved o zad en un enezenn, pe Thrinakria (Sikilia bremañ), pe "Thrinakia".

Dimeziñ a eure da Asklepios, doue ar yec'hed, ha mamm e voe
*da bevar mab
*da deir merc'h:
**Panakeia, doueez al louzoù, 
**Hygieia doueez an naetadurezh, 
**Iaso, doueez ar pareañ. 

## Mojenn
Gant he c’hoar Faethousa e tiwalle saout he zad e peurvanoù Sikilia. Pa zegouezhas lestr Ulises en enez en em daolas darn eus e voraerien war al loened da zebriñ daou pe dri anezho. Mont a reas an div c’hoar da-gaout Helios da ziskuliañ an dorfedourien disakr. Hag an doue, droug ennañ, a bulluc’has an dud difeiz.

## Puplienn
Pa voe lazhet he breur Faethon ne oa den evit he frealziñ, ha troet e voe, hag he c'hoarezed ganti, e gwez-pupli.

## Steredoniezh
E steredoniezh e vez graet (393) Lampetia eus un asteroidenn.
Hekatonc'hired

An **Hekatonc'hired** (henc'hresianeg : Ἑκατόγχειρες *Hekatónkheires*) zo anezho tri gigant spontus e mojennoù Hellaz kozh. Mibien int da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar).

Anvet int:
* **Kottos** Κόττος
* **Gyges** Γύγης (pe **Gyes**)
* **[[Briareos]]** Βριάρεως (pe **Aigaion** Αιγαίων (latinekaet en *Ægæon*)). 

Kant brec'h o deus ha hanter-kant penn hag a daol tan. Breudeur int d'an Ditaned ha d'ar Gikloped. Peurvuiañ e vezont lakaet da zamzoueed ar mor. 

## O anv
Ἐκατόγχειρες / Hekatógkheires, e henc'hresianeg, « kant dorn dezhe », eus ἐκατόν / hekatón, « kant » ha χείρ / c'heír, « dorn ») pe *Centimanes* (e latin Centimanūs, « kant dorn dezhañ », eus centēnus, « kant » ha manŭs, « dorn », *Centimani* el liester, "tud o c'hant dorn").

## Mojenn
Taolet e oant bet en Tartaros gant o zad dre m'en doa aon rak o nerzh. Tennet e voent alese gant Kronos, ha sikour a rejont anezhañ da ziskar Ouranos. 

Neuze e voent bac'het adarre en Tartaros, ha dieubet e voent gant Zeus, a voe sikouret gante e Brezel an Ditaned. Pa voe trec'het an Ditaned e voent taolet en Tartaros d'o zro, ha piv nemet an Hekatonc'hired a yeas d'o diwall. 

War-lec'h e vezont kavet e meur a vojenn ma vez ret dezhe lakaat un tamm urzh en Olympos.
Youkagireg ar c'hreisteiz

Ur yezh youkagirek eo **youkagireg an c'hreisteiz** (saozneg: *Southern Yukag(h)ir*; anvioù all: *jukagir, odul, kolym(a), olym*) komzet gant 10-50 den e Yakoutia ha Ledenez Kamtchatka e lodenn azian Rusia (1995).

Ken disheñvel eo diouzh youkagireg an hanternoz ma ne deu ket an dud d'en em glevet kenetreze.

Ur yezh damvarv an hini eo, en arvar da vont da get.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Nupirau

**Nupirau** eo anv bro Gwambiaiz en o yezh. Ur bobl indian eus mervent Kolombia eo Gwambiaiz.
Savet eo an anv diwar an elfennoù **nu** (bras) ha **pirau** (douar). Adkavout a reer an anv-se en anv Novirao unan eus kumunioù Kolombia e mervent Silvia.

Setu da heul ar vro a sell Gwambiaiz outi evel o hini, an nupirau : "ar bevennoù anezho (hon douaroù) a groge en Alto de Chapas, tost d'ar pezh zo bremañ Santander de Quilichao, ac'hano ez ae betek al lenn Chapas, o tiskenn gant ar stêr Suárez ha, goude-se, o tremen dre Honduras (e kumun Morales), e pignent betek Pico de Aguila ha Tierras Blancas; diskenn a raent, da-heul, dre El Tambo (anv kumun), o kemer tout ar "pubenenses" betek degouezhout e Pupayán. Adalek Pupayán ez aent o pignat gant ar stêr Palasrø (Palacé) evit tizhout Totoró ha tremen dre Yerbabuena (e kostez diabarzh ar menezioù dre du Malvazá), dre menezioù parentsik løstik kekau, koadegi gouez anvet ivez Kuskuru, ha chadenn Guanacas (e kumun Inzá). Oc'h heuliañ an hevelep kribenn sko ouzh Yaquivá e tremenent dre Granizal, Boqueró, Piedra Ensillada, Peñas Blancas ha kern Pitayó (e Kumun Silvia). Gouez da lod e endalc'hent ivez kernioù Mosoco, en tu all d'ar chadenn. Mont a raed dre stêr Pitayó da zifourkañ e Jambaló, Lomagorda ha Pioyá (e Kumun Caldono); ac'halese, war-draoñ ar gribenn, da Munchique, dre andonioù Mondomo. Eus Munchique ez aent da Santander (de Quilichao) ha da lenn Chapas da glozañ". 

## Gwelet ivez
*Novirao

## Levrlennadur
* Encrucijadas de Colombia Amerindia, ICAN, Colcultura, Bogotá, 1993 p. 14.
* Hombres de Paramo y Montaña, Los Yanaconas del Macizo Colombiano; Historia Local; Carlos Vladimir ZAMBRANO; ICAN, Colcultura, PNR; Kolombia -1993, p. 33.
Thetis

::*Arabat eo droukveskañ na gant [[Tethys]] a oa gwreg [[Okeanos]] ha mamm an [[Okeanidezed]], na gant [[Themis]].*
----

**Thetis** (Θέτις / *Thetis* e henc'hresianeg) a zo un Nereidenn merc'h da Nereüs ha Doris.

## Mojenn
Desavet e voe gant Hera. Gant Zeus hag en desped dezhi e voe dimezet da Beleüs, roue Fthia, e Thessalia.
En *[[Ilias]]* Homeros e tiskleir Thetis kement-mañ (XVIII, 432–435) :

Hervez ur vojenn arall e oa Zeus ha Poseidon o virviñ gant ar c'hoant anezhi, met pa ziouganas Themis edo o vont da c'henel ur mab hag a vije kreñvoc'h eget e dad e voe mall war an doueed he dimeziñ d'un den ag an douar.

C'hiron, en doa desavet Peleüs, a zisplegas penaos lakaat Thetis da vont a-du ganto. Rak evel Proteüs e c'helle honnezh kemmañ he neuz pa gare evit tec'hel rak unan bennak pe en em dennañ pa veze dañjer. Peleüs eta he dalc'has start pa oa o kemm he neuz, ken e oa aet skuizh Thetis ken e prometas dimeziñ gantañ. Da zeiz an eured e oa unan a oa droug enni war menez Olympos : Eris, doueez an dizemglev, ne oa ket bet pedet. Ha hi neuze da vont ha da deurel war un daol un aval a oa evit « an hini gaerañ », ken e voe ret aozañ ur varn war Menez Ida, Barnadenn Paris.

### Skoazellerez
Skoazell a roas da veur a zoue :
*Dionysos da gentañ, a gavas repu en he ser pa oa bugel, pa oa Lykourgos war e lerc'h ;
*Hefaistos, pa voe taolet diwar lein an Olympos ;
* Zeus, pa oa bet lakaet chadennoù dezhañ gant Athena, Hera ha Poseidon a felle dezho e vac'hañ: goulenn a reas skoazell digant Briareos, unan eus an Hekatonc'hired, evit e ziac'hubiñ.

### He bugale
Seizh mab he devoa ganet, hag o-seizh e voent laket ganti en tan evit o dizober eus o natur marvel. C'hwec'h a chomas e-barzh, met Ac'hilleüs, ar seizhvet, a voe saveteet gant e dad.

Goude-se e reas war-dro he mab, e klaskas diwall anezhañ rak pep droug, pa soubas anezhañ er stêr Styks, ha pa glaskas mirout outañ a vont da vrezeliñ da d-Troia, penegwir e ouie ervat e oa o vont da vervel eno.

Petra bennak ma tisplegas dezhañ petra a oa da zibab (bevañ kozh ha divrud, pe mervel yaouank ha brudet) ne voe ket selaouet.

Derc'hel a reas da skoazellañ he mab e bro Ilion : goulenn a ra digant Zeus reiñ an trec'h da dud Troia pa oa en em dennet Ac'hilleüs dindan e deltenn.

Goulenn a reas digant Hefaistos goveliañ armoù nevez, pa oa bet kemeretar re gozh gant Hektor diwar gorf Patrokles. Klask a reas e zizaliañ da vont d'en em gannañ gant Hektor, diouganiñ dezhañ edo o vont da vervel, met aner e voe he c'homzoù hag he strivoù.

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Nereidezed
* Ac'hilleüs.

## Liammoù diavaez

* insecula - Thétis
Hollvedelezh republikan

An hollvedelezh republikan zo unan eus pennaennoù an ideologiezh republikan gall a embann ez eo un dalvoudhollvedel ar republik penegwir etoug bri da dalvoudoù hollvedel evel ar Frankiz, ar parded, ar Genvreuriezh. 

## Ar gwir etre vroadel

Kavout a reer ar memes pennaennoù en diskleriadurioù etrevroadel a bep seurt graet a-enep an droukziforc'hañ , diskleriadurioù ha ne reont ket dave gwech ebet d'an hollvedelezh republikan c'hall met meneg a vez enno eus an disheñvelded sevenadurel ha yezhel, hag eus gwarez iñ ar bihan niveroù. 

Koulskoude e vez nac'het gant ar republik c'hall e vije bihan-niveroù ennni ha kement-se en anv an hollvedelezh republikan;

Anat eo en nac'hadennoù graet ganti pa veze kaoz a sinañ:

*l'article 27 du Pacte international relatif aux droits civils et politiques 
et à l'article 30 de la Convention internationale des droits de l'enfant): 1 
On constate donc que les instances internationales et universelles recommandent la protection des minorités, et que la France refuse cette protection au nom de sa spécificité républicaine française et d'un "universalisme" qui ne dépasse guère ses frontières.

An hollvedelezh republikan n'eo hollvedel eta nemet e Bro-C'hall.
Ar Roc'h-Wenn

**Ar Roc'h-Wenn** a zo ur gumun eus Kanton Ankiniz, e Liger-Atlantel, e gevred Breizh.
## Douaroniezh
* Ar stêr Grav a dreuz Ar Roc'h-Wenn.
## Anv
## Ardamezioù
## Istor

### Ragistor

* Kavet e voe bouc'hili lufret eus an Neolitik er gumun.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz ag ar Roc'h Wenn abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D’an 21 a viz Here 1944 e voe lazhet ur prizoniad brezel ag ar gumun gant ur vombezadeg en Ulneu en Alamagn.
#### Trevadennoù
###### [[Maroko]]
* Mervel a reas ur milour ag ar gumun e 1925 hervez monumant ar re varv . 
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour ag ar gumun er C’hamp Prizonidi Nn 75 e Ðiện Biên Phủ en Tonkin er Viêtnam d’an 11 a viz Gouhere 1954 hervez monumant ar re varv, serjant e oa er *Compagnie de commandement zone Nord-Ouest*. 
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour ag ar gumun e 1959 hervez monumant ar re varv. 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe ar gumun e 1950 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Sant-Ervlon-ar-Roz.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.

La Roche-Blanche (Loire-Atlantique) 002.JPG

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*,  1846-1936-1955, luc’hskeudennoù.

W1309-RocheBlanche StMichelDuBois 1150 21711.JPG

* Chapel *Sant Mikael ar C'hoad*, bet adsavet e 1840, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Pennad kar
* Sant-Ervlon-ar-Roz.
## Daveoù ha notennoù
Anvioù gouelioù ar bagoù

War ar bagoù-dre-lien e kaver meur a ouel ha war ul lestr liesgwern ez eus degadoù anezho, met un nebeud seurtoù. Graet e vez gant ar ger gouel-lien ha gant lien pe lien-gouel ivez. Ar fardaj a vez graet eus ar gouelioù hag ar pezhioù (kerdin, gwernioù, delezioù, gwibl, kastell...) evit o lakaat da gregiñ e-barzh an avel.

## Fardajoù
*Fardaj dalc'h
*Fardaj karrez ; gouel karrez
*Fardaj kornek ; gouel kornek
*Fardaj latin ; gouel latin
*Fardaj red

## Gouelioù
*fok
**fok bihan
**fok bras
**fok 'n eil
*gouel-kastell
*gouel vras
*jenova ; fok jenovat
*kakatoa
*lien a-dreñv ; gouel-gorn
*mizan (gouel-vizan)
*peroked bihan dalc'h
*peroked bihan nij
*spis
*taku
*tourmantiñ
*triñket
*triñket bihan

## Rolladurezh
* Gab Cherel hag Alan E. ar Berre. Geriadur ar Verdeadurezh...Preder, 2004. ISBN 2-901383-60-2
*Loeiz Andouard. *[[Brezhoneg ar Mor]]*. Eil emb. Mouladurioù Hor Yezh. 1983
Sant-Ervlon-ar-Roz

**Sant-Ervlon-ar-Roz** (** e galleg) a oa ur gumun a Vreizh e Kanton Ankiniz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Douaroniezh
* War lez ar stêr Grav emañ Sant-Ervlon.

## Anv

* Bet brezhonekaet e *Sant-Hermelen-ar-C'hrec'h*, diwar labourioù Teofil Jeusset, adkemeret e Geriadur Roparz Hemon (1978 ha 1993).
## Ardamezioù
"*En erminoù, e dreustell gwezboellek etre argant ha gul*"

Aozer ː Ao. X. de Boisrouvray

Bet digemeret gant ar Gumunn an 8 Mezheven 1979. Bet enrollet an 30 Here 1980.

Diouzh siell Beli Château Fromont (1481), e dreustell karget gant hini aotrouniezh Vair.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Ervlon e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gwared hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe e Kanton Ankiniz e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 85 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,37 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Kemmoù melestradurel
* Arondisamant: e 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
* 1950: krouet e voe kumun Ar Roc'h-Wenn diwar ul lodenn eus tiriad Sant-Erblon.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Arned ha Sant-Ervlon-ar-Roz d'ober ur gumun nevez, Gwer-Liger.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Ar Maerdi, .
* Kastelloù Juigné , La Grêlerie ha Le Roty
* Melinoù.
* Ar presbital .
* Iliz katolik *Sant Ervlon*, VIII-IX-1900.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Ar Roc'h-Wenn.
* Gwer-Liger.
## Liammoù diavaez

* Sant-Ervlon-ar-Roz war al lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Daveoù ha notennoù
Sant-Gerent

**Sant-Gerent** (*Saint-Géréon* e galleg ofisiel) a oa ur gumun a Vreizh, e Kanton Ankiniz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv
Stummoù skrivet ː

* Sancti Gereonis Aurelianis, 1104; Saint Geno, 1123; Sanctus Geronus, 1278 

## Ardamezioù
*En glazur plezek en aour*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Gerent e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Ankiniz hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,99% eus he foblañs e 1911.
#### Kemmoù Arondisamant
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun en Alamagn d’ar 24 a viz Mae 1945 hervez monumant ar re varv.
### kantved
* Kendeuzet e oa bet gant Ankiniz d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Ankiniz-Sant-Gerent.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn. 
* Kastell L'Ecochère .
* Iliz katolik *Sant Gerent* (1840).
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Pennadoù kar
* Ankiniz,
* Ankiniz-Sant-Gerent.
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Daveoù ha notennoù
Eupleridae

An ***Eupleridae*** a zo ur c'herentiad kigdebrerien eus Madagaskar.

An hini anavezetañ eo moarvat ar Fosa (*Cryptoprocta ferox*) en iskerentiad *[[Euplerinae]]*. Er c'herentiad *[[Viverridae]]* e veze renket holl izili an iskerentiad-se gwechall tra ma oa renket ar *[[Galidiinae]]* e-touez an *[[Herpestidae]]*.

## Spesadoù
* Iskerentiad *[[Euplerinae]]*
** Fosa, *Cryptoprocta ferox*
** Falanouk, *Eupleres goudotii*
** Fanaloka, *Fossa fossana*
* Iskerentiad *[[Galidiinae]]*
** Mibinell lost gwalennek, *Galidia elegans*
** Mibinell roudennoù ledan, *Galidictis fasciata*
** Mibinell Grandidier, *Galidictis grandidieri*
** Mibinell roudennoù strizh, *Mungotictis decemlineata*
** Mibinell lost gell, *Salanoia concolor*
Clwyd

**Clwyd** zo anv 
*ur stêr en hanternoz Kembre, e Dyffryn Clwyd, a dremen dre Rhuthun, Dinbych, Rhuddlan hag a zegouezh en Rhyl, ar Stêr Clwyd. 
* ur gontelezh e Kembre, etre 1974 a 1996, Kontelezh Clwyd.

N'eo ket sur e vije kar an anv **Clwyd** d'ar ger kloued e brezhoneg.
Laeta

Al **Laeta** (pe **Laita**, pe **Leta**; anvet **Stêr Gemperle****** a-wezhioù) eo anv ar stêr adalek kember an Ele hag an Izol e Kemperle, a red betek aber ar Pouldu ma tegouezh er mor bras.

Quimperlé Laïta.JPG|Al Laeta e Kemperle.
AnDourdueKemperle.jpg|An Dourdu, adstêr d'al Laeta e Kemperle.
LaetaetreKloarhaGwidel.JPG|Ar stêr a ra ar vevenn etre Kloar-Karnoed (a-zehou) ha Gwidel (a-gleiz) e *Sant-Voris*.
Guidel plages 092005 5.JPG|Al Laeta e Gwidel.

## Red-dour

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù
Noual-Pentevr

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Noual-Pentevr** pe *Noual*.
## Douaroniezh
## Anv
* Bernard Tanguy (1992) ː **Noal**, 1232; **eccl. de Noeal**, 1232; **par. de Noyal**, 1290; **Noial**,c. 1330.
* Erwan Vallerie (1995) ː **Noeal**, 1232; **Noyal**, 1290, 1516
Gerdarzh ː galianeg *Novioialon*, "frankizenn nevez".
## Ardamezioù
## Istor
* Noual a oa ul lodenn eus Plestan.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas ugent gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,81 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun  d’an 28 a viz  Du 1939 e Grosbliederstroff (Moselle, Bro-C'hall).
## Brezhoneg
* 13,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de la Roche-Goyon.jpg|Kastell ar Roc'h-Gouyon hag e gouldri.
Château des Portes (façade sud).jpg|Kastell "Les Portes".

* Kastell ar Roc'h-Gouyon (1728) ; kouldri.
* Kastell "Les Portes", bloavezhioù 1840.

Église Saint-Sébastien à Noyal.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Sebastian*.
* Chapel *Sant Mikael ar Roc'h* (bet adsavet e-kerzh an ).
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an 31 a viz Gouhere 1921.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Tud
* **Michel-Augustin de Goyon** (Chantenay, 1764-1851), baron an impalaeriezh, prefed Aodoù-an-Hanternoz (1814-1815), beskont hêrezel (1824). Perc'henn war gastell La Roche-au-Denais.
* **Charles de Goyon** (Naoned, 13 Gwengolo 1803 – Pariz, 17 Mae 1870), jeneral brigadenn (1850), mevel-kamp Napoleon III (1853), jeneral rann-arme (1853), senedour (1862), prezidant Kuzul Jeneral Aodoù an Hanternoz 1861-1870, ofiser-meur al Lejion-a-Enor.
* **Charles de Goyon**, dug a Feltre (Chantenay, 14 Gwengolo 1844 – Pariz, 19 Genver 1930), dug hêrezel (1864), kannad Aodoù-an-Hanternoz (1876-1885).

### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Régis de Saint-Jouan : *Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor*. Chasse-Marée. ArMen. 1992
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Stymfalos

**Ur pennad all zo diwar-benn kêr [[Stymfalia|Stymfalos]].*

**Stymfalos** (Στύμφαλος e henc'hresianeg) a oa mab da Elatos ha da Laodike, a oa merc'h da Kinyras, roue Kiprenez. Roue e oa en Arkadia, ha ren a reas war kêr Stymfalos ha lenn Stymfalia, ma voe lazhet an evned debrerien-tud gant Herakles.

Ur verc'h en doe, Parthenope, a embaras gant an haroz Herakles hag he doe ur mab digantañ, a voe anvet Everes. 

Hervez ur vojenn arall e oa tad d'ar *Stimfalezed* a voe lazhet gwitibunan gant Herakles. 

Eñ bepred a voe lazhet gant Pelops, mab da d-Tantalos, roue Frygia, a felle dezhañ aloubiñ Peloponnesos. Pedet e voe gant Pelops d'ur banvez, hag an treitour a zispennas e gorf hag a daolas an izili a-skign hag a-stlabez. 

## Stymfalos, mab da Lykaon
Un den all a voe anvet Stymfalos, ur mab da Lykaon, roue Arkadia, a voe troet e bleiz gant Zeus evel kastiz rak aberzhiñ tud a rae.
Ardivink

*Diwallit da zroukveskañ* **ardivink** *gant* **[[mekanik]]**.
----

Un **ardivink** zo ur stroll elfennoù, gwikefreoù peurliesañ, a zo kenaozet a-benn treiñ ar gremm-mañ-gremm en ur stumm spletus a dalvez da seveniñ kefridi pe gefridi evit bastañ d'un ezhomm bennak.
Savet e vez ardivinkoù evit kas ul labour da benn, arselliñ un anadenn pe c'hoazh ober muzulioù.

Un heuliad oberiadurioù a vez sevenet gant an ardivinkoù, en un doare emgefreek peurliesañ.
Kavadenn an tredan er  a zigoras an hent d'an ardivinkelezh ken evit pourchas gremm hag evit e zegas da bredadoù resis e-korf an oberiadurioù. Diorren an elektronik zo bet ur bazenn bouezus all e-doug hanterenn zivezhañ an , p'en deus roet tro da fardañ gwikefreoù bihanoc'h-bihanañ ha gouest da seveniñ kefredioù kempleshoc'h-kempleshañ. An urzhiataerezhioù zo ur skouer splann eus an ardivinkoù galloudus a zo bet ijinet gant an Den. Hep an ardivinkoù ne c'hellfe mui an dud bevañ en doare ma reont hiziv.

## Ardivinkoù ha mekanikoù
Tanav eo ar vevenn etre an ardivinkoù hag ar mekanikoù. A-drugarez da araokadennoù ar galvezoniezh ez eus tu hiziv d'o diforc'hañ resisoc'h dre ar c'heal a *fiñv* : e berr gomzoù, ur mekanik a-vremañ a dro gremm e fiñv a-benn kaout an nerzh rekis evit kas e gefridi da bennvat, evel ar mekanikoù kozh (gavr, stern-gwiader, mekanik dre vurezh, kannerez hag all), tra ma n'eus ezhomm fiñv ebet evit un ardivink da seveniñ e gefridi.
Setu amañ an diforc'h skeudennaouet :

Illegally copied wristwatch which shall look like Rolex Daytona.jpg|Ur *mekanik* da reiñ an eur
PulsarLED.jpg|Un *ardivink* da reiñ an eur

Un ardivink eo hoc'h urzhiataer, ennañ daou vekanik da nebeutañ avat (evit e yenaat dre lakaat aer da fiñval, evit tapout ar stlennoù dre lakaat un nadoz da fiñval war gorre ar bladenn galet), un ardivink eo ho skramm (fiñv ebet evit lakaat ar skeudennoù da zont war-wel). Mekanikoù e chomo ar moullerezioù da viken (moarvat).
Strofios

**Strofios** (henc'hresianeg: Στρόφιος, *Strophios*) a oa mab da g-Krisos ha da Antifateia, ha roue Fokis. Breur-kaer e oa da Agamemnon pa oa dimezet gant e c'hoar Anaksibia. Degemer a reas Orestes en e lez; ar paotrig a oa bet sachet gant e c'hoar Elektra a-zindan tan kasoni o mamm Klytaimnestra goude muntr Agamemnon. 

Ur mab en doa Strofios, Pylades e anv, a oa mignon da Orestes, hag en doe ur mab anvet Strofios ivez.
Kanton Nozieg

**Kanton Nozieg** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Nozieg e 1790. Lakaet e voe e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe miret ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù (1790-1801)
* Kanton Nozieg a yae peder c'humun d'ober anezhañ: Nozieg, penn ar c'hanton, Gwez, Puñsel ha Saverieg.
* E 1801 e voe lakaet kumunioù Abarrez ha Trefieg e Kanton Nozieg.

### 
* Krouet e voe kumunioù Kergaval ha Kerrigon e 1958 pe e 1959 ha lakaet e voent er c'hanton.
### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
Kanton Nozieg a yae eizh kumun d'ober anezhañ :
* Nozieg, penn ar c'hanton;
* Abarrez;
* Gwez;
* Kergaval;
* Kerrigon;
* Puñsel;
* Saverieg;
* Trefieg.

## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007

## Gwelet ivez
Roll kantonioù Liger-Atlantel | Roll kumunioù Liger-Atlantel
Nozieg

**Nozieg** (*Nozay* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Naoned. Pennlec'h Kanton Nozieg e oa betek 2015.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Noziacum**, 1076; **Nouzay**, 1543.

## Ardamezioù
"*En gul e groaz en aour, ur c'houleon ivez en aour ouzh pep konk".*
*Tiegezh Nozay (Guy Le Borgne, 1668).
*Kuzul ar Gumunn : 8 a viz Du 1971.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Nozieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe Nozieg da benn Kanton Nozieg hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. 
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 172 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,15 % eus he foblañs e 1911: c'hwec'h anezhe, milourion er 70 Rejumant Troadegiezh, a varvas d'an 9 a viz Mae 1915 e Roclincourt, e departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
* Ur milour bet ganet e Nozieg a voe fuzuilhet gant al lu gall e 1916 e-pad ar Brezel-bed kentañ.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Dieubet e voe Nozieg d'ar 6 a viz Eost 1944 gant tirlu SUA.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas pemp milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Nozieg e 2014.
## Brezhoneg
* 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Nozay - Menhir Couëbrac (2).jpg

* Peulvan Couëbrac.

Nozay44 châteauTouche façade.jpg

* Kastell La Touche.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’ar 4 a viz Du 1923.

Nozay44 vieuxbourg église-chœur.jpg

* Iliz katolik *Sant Sadorn*.

Église St Pierre aux liens (Nozay).jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr en Ereoù*.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Marvet eo e miz Genver 1940 e-pad an Eil brezel-bed.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Jean Boulomer; penn-alvokad ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1558
* Mathurin Cosnier de la Grande-Haie / Grandhaye, reizher ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1659
* Mathurin Cosnier de la Grande-Haie / Grandhaye, reizher ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1696 (ar memes hini ?)
* Joseph Bertin, korporal, 25 bloaz, ganet e Nozieg, fuzuilhet gant al lu gall d'ar 5 a viz Mezheven 1916 e-pad ar Brezel-bed kentañ.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez