open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
88 Minutes

***88 Minutes*** zo ur film thriller embannet e 2007 ha sevenet gant Jon Avnet gant an aktourien Al Pacino, Alicia Witt, Leelee Sobieski, William Forsythe, Deborah Kara Unger, Amy Brenneman, Neal McDonough ha Benjamin McKenzie. Er film,  ar bredvezeg brudet Dr. Jack Gramm (Pacino) a zo unan eus gwellañ profilerien ar bed. Dre e harp e-kerzh ur prosez ez eo kondaonet al lazher a steudad Jon Forster (McDonough). En desped da-se, nebeut amzer a-raok ma vije lakaet Forster d'ar marv, unan eus studierien Gramm a zo lazhet en un doare chivous evel muntroù Forster. Goude-se e resev Gramm ur gemenadenn hag a embann ne chom nemet 88 munutenn dezhañ da vevañ. 

Embannet d'an 2 a viz Meurzh 2007, en Israel, hag er Stadoù-Unanet d'an 18 a viz Ebrel 2008, *88 Minutes* a zo bet un taol-fall er box-office, o rastellañ 3,26 milion $ evit ur budjed 30 milion $, ha degemeret eo bet fall-tre gant ar vurutellerien a-vicher.
## An aktourien
* Al Pacino evit Dr. Jack Gramm
* Alicia Witt evit Kim Cummings
* Leelee Sobieski evit Lauren Douglas / Lydia Doherty
* Amy Brenneman evit Shelly Barnes
* William Forsythe evit Ajant ispisial an FBI Frank Parks
* Deborah Kara Unger evit Carol Johnson
* Benjamin McKenzie evit Mike Stempt
* Neal McDonough evit Jon Forster
* Leah Cairns evit Sara Pollard
* Stephen Moyer evit Guy LaForge
* Christopher Redman evit Jeremy Guber
* Brendan Fletcher evit Johnny D'Franco
* Michael Eklund evit J.T. Rycker
* Trilby Glover evit Alvokad an difenn Bennett
* Carrie Genzel evit Stephanie Parkman
* Kristina Copeland evit Dale Morris
* Tammy Hui evit Janie Cates
* Vicky Huang evit Joanie Cates
* Victoria Tennant II evit Kate
* Michal Yannai evit Leeza Pearson
* Paul Campbell evit Albert Jackson
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Lathamus

***Lathamus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).Dougen a ra anv an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad krakperokeded er genad-mañ : *[[Lathamus discolor]]*, brosezat e reter Tasmania.

## Notennoù ha daveennoù
Erpornis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Erpornis zantholeuca]]*, eizh isspesad — *E. z. brunnescens*, *canescens*, *griseiloris*, *interposita*, *saani*, *sordida*, *tyrannulus* ha ***zantholeuca*** — dezhañ, brosezat en un takad hag a ya eus an Himalaya da vBorneo.

## Notennoù ha daveennoù
Conservatoire national des Arts et Métiers

An **Conservatoire national des Arts et Métiers**, lesanvet « *CNAM* » e galleg, zo ur skol ijinourien lieskalvezour e Pariz, bet krouet e 1794

## Daveennoù
Arme Dieubidigezh Baloutchistan

**Lu Dieubidigezh Baloutchistan** (balotcheg: *بلۏچستان آجوییء لشکر*, *Balochistan Ajooyi Lashkar*), brudet ivez evel **Lu Dieubidigezh Baloutch**) zo un aozadur stourm broadelourien valoutch diazezet e Baloutchistan en Afghanistan. Oberiant eo dreist-holl e lec'hioù eus su Afghanistan, hag aozañ a ra argadennoù e Pakistan, e proviñs Balochistan, gant ar c'hoant da zisrannañ an tiriad-se diouzh mestroniezh Pakistan. Alies eo bet o tagañ Nerzhioù lu Pakistan, trevourien ha tud eus an estrenvro.

## Notennoù ha daveennoù
Strollad Rousitch

Ar **Strollad Rousitch** pe c'hoazh **Strollad anaveadenniñ, tarvañ hag arsailhañ Rousitch** (rusianeg: *Диверсионно-штурмовая разведывательная группа «Русич»*, *Diversionno-shturmovaya razvedyvatel'naya gruppa «Rusich»*) zo ur strollad damsoudardel rusian eus an tu dehoù pellañ ha neveznazi hag a zo bet o stourm a-enep nerzhioù lu Ukraina er brezel etre Ukraina ha Rusia. Alexey Milchakov eo kengrouer ha penn ar strollad, hag ul lodenn eo ar strollad Rusich eus an Strollad Wagner. "Rusich" a zo bet o stourm gant Nerzhioù disrannour rusian en Ukraina e-kerzh Brezel an Donbas eus miz Even 2014 betek miz Gouhere 2015, ha goude-se e-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia, da harpañ an nerzhioù lu rusian.

## Istor
Gwirizennoù ar strollad Rusich a zo e 2009, pa oa bet diazezet ur bazenn gourdoniñ milourel gant Alexey Milchakov, un neveznazi eus Sant-Petersbourg. Implij a rae al lesanv "Fritz" a-raok mont d'an Donbas (eno e voe lesanvet "Serb"). Kemeret en doa perzh e gourdonadegoù partizaned damsoudardel en Novorossiya anvet *Aid Coordination Center* (KCPN) ha mestroniet gant al Lejion Impalaerel Rusian, ur skourr damsoudardel eus al Luskad Impalaerel Rusian. Milchakov ha penn ofisiel ar Strollad Wagner Dmitry Utkin a oa bet o servijout er 76vet rann-arme Gwarded argadiñ dre aer eus Nerzhioù harzlammet Rusia.

Hervez Milchakov, "Rusich" a zo un aozadur "Stourmerien broadelourien Rodnoverien a-youl-vat, eus Rusia hag Europa", oberiant e stumm ur "stroll serr" hag un unvez lec'h ma vez gourdonet evit an emgann broadelourien rusian. Ul lodenn eus ar c'hourdonerien pe lod eus an ofiserien a oa izili eus unvezioù ispisial ar GROM, hag a zo ul lodenn eus Servij Kevredadel enep dramm. Ar vreudeur Konstantin ha Boris Voevodin, da skouer, broadelourien rusian anezho a zo eus Sant Petersbourg.

## Notennoù ha daveennoù
Luskad Impalaerel Rusian

Al **Luskad Impalaerel Rusian** (**LIR**; rusianeg: *Русское имперское движениe*, *Russkoye imperskoye dvizheniye*, *RID*) zo un aozadur stourm dreistbroadelour rusian ha dreistbeliour gwenn hag a zo oberiant er-maez eus Rusia. Ar strollad a zo mennet da sevel un Impaleriezh rusian nevez. Skourr damsoudardel an aozadur eo al **Lejion Impalaerel Rusian**. E-kerzh Brezel an Donbas e oa bet an aozadur o tuta ha gourdoniñ milieroù a dud a youl-vat eus an tu dehoù pellañ deuet da vezañ stourmerien en Nerzhioù disrannour rusian en Ukraina. Harpet eo bet gant an aozadur ivez gourdonerezh izili eus strolladoù all eus an tu dehoù pellañ en Europa ha Norzhamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Katalonia

*Brezelioù ar [[Karlouriezh|garlouriezh]]* a reer eus an emgannoù diabarzh a darzhas e Stad Spagn etre difennourien ar rouanez María Cristina, eus tuad ar frankizourien, ha Don Carlos a save a-du gant ur vonarkiezh hollveliek. A-du gantañ e oa an darn vrasañ eus pobloù Katalonia hag Euskadi a grede e tifennfe pe e adsavfe hennezh frankizoù hengounel ar broioù-se.

E-kreiz Trede Brezel ar Garlouriezh (1872-1876) e voe embannet un timbr e 1874 gant ar Garlourien e Katalonia, un eil e proviñs Valencia. War bep hini anezho e oa bet skeudennaouet poltred Don Carlos. « Dios, Patria, Rey » mui CATALUÑA  a lenner war an hini kentañ, hag ESPAÑA VALENCIA war egile.

En  ez eus bet embannet  pegsunioù dindan anv pe gant skoed-ardamez Katalonia, evel an hini gouestlet da Guifré el Pilós gant an emsav sevenadurel Renaixença, pe gant emsaverien a glaske brudañ dizalc'hidigezh Katalonia.

## Pennadoù kar
*Timbroù Valencia
*Timbroù Spagn
*Timbroù Euskal Herria
Pachysylvia

***Pachysylvia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pachysylvia aurantiifrons]]*
** *P. a. *'aurantiifrons***, ''helvina'' ha ''saturata'',
* ''[[Pachysylvia decurtata]]''
** ''P. d. brevipennis'', ''darienensis'', ***decurtata***, ''dickermani'', ''minor'' ha ''phillipsi'',
* ''[[Pachysylvia hypoxantha]]''
** ''P. h. albigula'', ''flaviventris'', ''fuscicapillus'', ***hypoxantha***, ''icteria'' hag ''inornata'',
* ''[[Pachysylvia muscicapina]]''
** ''P. m. griseifrons'' ha ***muscicapina**',
* *[[Pachysylvia semibrunnea]]*.
Seitek (17) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e vezent er genad *[[Hylophilus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Edward Neumeier

**Edward Neumeier**, ganet d'ar 24 a viz Eost 1957, zo ur senarioour stadunanat, brudet evit e labour war filmoù skiant-faltazi *[[RoboCop (frañchiz)|RoboCop]]* ha *[[Starship Troopers (film)|Starship Troopers]]*. Skrivet en deus an heuliad *[[Starship Troopers 2: Hero of the Federation]]*, *[[Starship Troopers 3: Marauder]]* (hag ar filmaozer anezhañ eo ivez) ha *[[Starship Troopers: Traitor of Mars]]*.
## Filmlennadur
**Filmoù hir**

**[[Direct-to-video]]**

## Liammoù diavaez
Gladiatour

Ur **gladiatour** (latin : *gladiator*, "klezeour" diwar al latin* [[gladius]]*, "kleze") a oa ur stourmer armet evit reiñ dudi da arvesterien en amzer Roma gozh (Republik hag Impalaeriezh Roman). Ar stourmoù a-enep gladiatourien all, loened gouez ha torfedourien kondaonet a c'helle bezañ kalet betek ar marv. Lod gladiatourien a oa a-youl-vat evit klask rastellañ arc'hant, tapout brud hag ur renk sokial uheloc'h. An darn vrasañ avat a oa sklaved, gourdonet-garv, ha lakaet a-gostez diouzh ar peurrest eus ar gevredigezh zoken goude o marv.

Ne ra forzh o orin, ar c'hladiatourien a oa graet evit dudiañ hag evit bezañ skouerioù eus kenedouriezh Roma a-fed stourm, ha gant o emgannoù betek ar marv e c'hallent bezañ azeulet gant ar bobl. Alies int bet meulet en arzoù, ha pouezus e oant a-fed dudi rak kavout a reer e-leizh a skeudennoù anezho dre ar bed roman a-bezh.

Orin ar stourmoù gladiatourien n'eo ket sklaer c'hoazh, ha tabut zo etre an istorourien. Prouennoù zo e oa anezho e-pad lidoù-kañv e-kerzh ar Brezelioù punek en , ha goude-se e oa bet ar stourmoù-se o tont da vezañ buan un diazez er politikerezh ha buhez sokial ar bed roman. Gant ma oa brud an emgannoù gladiatourien o vont war-raok e oa bet implijet muioc'h-mui a arc'hant hag a zafar evit ober anezho gouelioù pe lidoù ramzel deuet da vezañ ''ludi'', "c'hoarioù".

Tost da 1 000 bloaz e oa padet an emgannoù gladiatourien ; en o barr e oant bet etre ar  hag an .

Gladiators from the Zliten mosaic 3.JPG|Ul lodenn eus Mozaikenn Zliten e Leptis Magna e Libia, e-tro an II kantved goude JK.A gleiz da zehou : un *[[thraex]]* o stourm a-enep ur *[[murmillo]]*, un *[[hoplomachus]]* war-sav gant ur *murmillo* all (o tiskouez eo trec'het)
Psittrichas

***Psittrichas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad perokeded er genad-mañ : *Psittrichas fulgidus*, anv skiantel ar peroked Pesquet, brosezat e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Tchagra

***Tchagra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Tchagra australis]]*
** *T. a. ansorgei*, ***australis***, *bocagei*, *damarensis*, *emini*, *minor*, *rhodesiensis*, *souzae* hag *ussheri*,
* *[[Tchagra jamesi]]*
** *T. j. *'jamesi*** ha ''mandanus'',
* ''[[Tchagra senegalus]]''
** ''T. s. armenus'', ''cucullatus'', ''habessinicus'', ''kalahari'', ''nothus'', ''orientalis'', ''percivali'', ''remigialis'' ha ***senegalus***,
* ''[[Tchagra tchagra]]''
** ''T. t. caffrariae'', ''natalensis'' ha ***tchagra**'.
O c'havout a reer en Afrika hag el ledenez Arabia, tri isspesad warn-ugent dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Brezelioù punek

Ar **Brezelioù Punek** a voe un heuliad brezelioù eus 264 betek 146 a-raok J.-K., stourmet etre ar Republik roman hag impalaeriezh Kartada. Bez e oa bet tri brezel en holl, kement war vor pe war zouar, dre rannvroioù ar C'hornôg Kreizdouarel ha ledet war un hollad 43 bloaz brezel. E-touez ar brezelioù punek e vez renket ivez an emsavadeg a-enep Kartada hag a oa padet 4 bloaz adalek 241 a-raok J.-K. Pep brezel a oa bet drastus gant kolloù tud ha dafar ramzel a bep tu.

## Kentañ brezel punek
Ar c'hentañ brezel punek a oa tarzhet war enezenn greizdouarel Sikilia e -264 dre ma oa emled Roma o kregiñ da lakaat en arvar kelc'h levezon Kartada war an enezenn ha tro-dro. Pa oa kroget ar brezel e oa Kartada ar galloud brasañ e kornôg ar mor Kreizdouar, gant un impalaeriezh vor ledan, tra ma oa Roma eus e du oc'h en em astenn dre Italia a-bezh, gant un tirlu met hep morlu ebet. Ar stourm a oa bet dreist-holl e Sikilia hag an trowardroioù war vor, met ivez en Norzhafrika, Korsika, ha Sardigna. Padet e oa 23 bloaz, betek -241, pa oa bet trec'het nerzhioù lu Kartada a-benn ar fin. Hervez Skrid-emglev Lutatius (241, kemmet e -237), Kartada a ranke paeañ sammadoù arc'hant digoll uhel ha Sikilia a oa bet aloubet ha troet d'ur broviñs roman. Fin ar brezel a oa bet abeg un emsavadeg c'hwitet e tiriadoù Kartada ha brudet evel Brezel ar c'hoprsoudarded.

## Eil brezel punek
An eil brezel punek a oa kroget e -218 hag a oa bet mare ar jeneral kartadat Hannibal, gant treuzadenn an Alpoù hag aloubadeg ledenez Italia. Ar c'hampagn brezel-se a oa kroget brav evit Kartada, met 14 vloaz goude-se e oa bet rediet an dreistbeverien da zistreiñ war-gil. Bez e oa stourmoù bras en Iberia (Spagn ha Portugal a-hiziv), Sikilia, Sardigna, ha Norzhafrika. Aloubadeg trec'h gant ar Romaned eus douaroù Kartada en Afrika e -204 a oa bet o rediañ Hannibal da zistreiñ. Trec'het e oa bet e-kerzh emgann Zama e -202 ha Kartada he doa goulennet ar peoc'h. Ur skrid-emglev nevez a oa bet sinet e -201 hag a denne digant Kartada he holl diriadoù en estrenvro ha betek ul lodenn anezho en Afrika. Ouzhpenn-se e oa bet rediet Kartada da baeañ digolloù brezel ramzel, strishaet e oa bet a-galz he nerzhioù lu, ha difennet e oa bet outi disklêriañ brezelioù hep aotre anat Roma. Dre-se ne oa ket mui un dañjer milourel eus Kartada. 

## Trede brezel punek
E -151, Kartada he doa klasket en em zifenn e-kerzh emgann Oroscopa a-enep an Numided, ha Roma he doa implijet an darvoud-se evel digarez da zisklêriañ ur brezel e -149, o kregiñ gant an trede brezel punek. Stourmet e oa bet an holl emgannoù war tiriadoù Kartada e Tunizia a-vremañ, dreist-holl e-kerzh seziz Kartada. E -146, ar Romaned o doa aloubet ar gêr, o preizhañ anezhi, lazhadegañ pe lakaat da sklaved darn eus ar boblañs. Distrujet e o bet ar gêr da vat. Tiriadoù Kartada a oa bet aloubet gant Roma ha troet e Proviñs roman Afrika. Rivinoù ar gêr a c'haller gwelet e reter Tunis, e norzh arvor Afrika.
Tunchiornis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2014 gant an daou evnoniour stadunanat David L. Slager ha John Klicka (1956-).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Tunchiornis ochraceiceps]]*, dek isspesad — *T. o. bulunensis*, *ferrugineifrons*, *luteifrons*, *lutescens*, *nelsoni*, ***ochraceiceps***, *pacificus*, *pallidipectus*, *rubrifrons* ha *viridior* — dezhañ, brosezat e takadoù 'zo eus Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika.

## Rummatadur
Lod e veze eus ar genad *[[Hylophilus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
.280 British

An **.280 British**, anvet ivez **7 mm MK1Z**, **.280/30** pe **7 mm NATO**, a zo ur gartouchenn arnodel evit an armoù-skoaz savet e dibenn ar bloavezhioù 1940 gant arme Breizh-Veur. Ne voe ket implijet war an tachennoù-emgann, pa voe choazet ar 7,62 × 51 mm en he flas evit armeoù AFNA.

## Istor
E dibenn 1945 e krogas ar British Army, evel armeoù all d’ar mare-se, d’en em soñjal war ur munision armoù-skoaz standart nevez e plas an .303 British implijet gante abaoe dibenn an XIX kantved. E fin an Eil Brezel-bed e oa bet ijinet gant an Alamaned, evit o fuzuilh-arsailh Sturmgewehr 44, ur munision doare nevez, ar 7,92 × 33 mm Kurz, berroc’h evit kartouchennoù standart ar mare, hag a oa uhel memestra e c’halloud abalamour d’e galibr damheñvel.

Kroget e voe da sevel ar munision nevez e 1945, ha labour a voe kaset evit he gwellaat a-hed dibenn ar bloavezhioù 1940. Ma ne voe ket implijet war an tachennoù-emgann evit abegoù politikel stag ouzh pouez ar Stadoù-Unanet en AFNA dreist-holl, un nebeud armoù koshoc'h pe arnodel a voe kambret e .280 British :

* FN FAL
* Lee-Enfield
* EM-2
* Bren
* M1 Garand
* TADEN

## Daveennoù
Seleucidis

***Seleucidis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1834 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Seleucidis melanoleucus]]*, brosezat e Ginea Nevez hag en Indonezia (enez Salawati).

## Notennoù ha daveennoù
Staphida

***Staphida*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1871 gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Staphida castaniceps]]*
** *S. c. *'castaniceps**', *plumbeiceps*, *rufigenis* ha *striata*,
* *[[Staphida everetti]]*,
* *[[Staphida torqueola]]*.
Pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e vezent er genad *[[Yuhina]]* a-raok.

## Notennoù ha daveennoù
Lu Kartada

**Lu [[Kartada]]** (puneg : **𐤓𐤌 𐤐𐤕 𐤒𐤓𐤕𐤂𐤍**) a oa unan eus galloudusañ nerzhioù milourel an Henamzer. Nerzh diazez Kartada e oa ar morlu, met gant emled ar galloud kartadat o vont war-zu Norzhafrika ha su al Ledenez iberek etre ar  hag an  goude JK, tirluioù Kartada eo o devoa roet an tu dezhi d'en em ledañ war Sardigna hag an Inizi Balearez. Gant al ledañ-se e oa bet troet al lu, aet eus bagadoù soudarded keodedourien da nerzhioù liesvroadel savet gant ur c'hemmesk kevredidi, anezho keodedourien ha goprsoudarded.

Nerzhioù lu Kartada a oa un nerzh stourm etre armoù, hag a oa savet gant un nerzh troadegiezh ponner ha troadegiezh skañv, gant ardivinkoù-seziz, gwastadourien, marc'hegiezh skañv ha ponner, gant olifanted-brezel ha kirri-brezel. Penn uhelañ al lu a oa bet da gentañ trevourien (sofeted) betek an trede kantved kent JK. Goude-se, e oa bet lakaet jeneraled a vicher e penn an nerzhioù lu gant Sened Kartada.

Nerzhioù milourel Kartada a oa bet o stourm a-enep an Henc'hresianed evit bezañ mistri war enez Sikilia e-kerzh Brezelioù Sikilia. Dre ar stourmoù-se e oa bet levezonet dafar kement ha strategiezhoù Kartada ; evel-se e oant krog da implijout doareoù stourm an Hoplited a stourme aozet e falanksoù. Trec'h e oa bet Kartada war ar C'hresianed e Sikilia, met nebeut amzer goude-se e oa bet rediet da dalañ ouzh un enebour nevez ha galloudus : lu ar Republik Roman.

Kartada a oa bet o stourm garv a-enep Henroma en un heuliad brezelioù anvet Brezelioù punek, an Trede brezel punek o tisoc'hañ war distruj kêr Kartada e 146 kent J.K., met d'ar mare-se ne oa mui nerzhioù milourel Kartada nemet ur skeud eus ar pezh e oant bet. Meur a wech e oa bet darbet da Gartada bezañ trec'h e-kerzh ar brezelioù punek ; brudet eo chomet trec'hioù ar jeneral Hamilcar Barca hag e vab Hannibal e-kerzh ar C'hentañ hag an eil brezelioù punek. Hannibal Barca dreist-holl a vez lakaet hiziv-an-deiz c'hoazh da unan eus gwellañ penngadourien an Istor.

## Sell ledan
Ar pep anatañ a-fet nerzhioù lu Kartada eo penaos e oant savet. Pa geñverier gant ar Stadoù all e bed kreizdouarel en amzer-se, an tirlu a oa savet gant unvezioù goprsoudarded estren nemetken, tra ma oa savet ar morlu gant keodedourien. Ne oa ket eus nerzhioù troadegiezh keodedourien gant Kartada, dre-se e oa ret implijout unvezioù eus an estrenvro, dreist-holl kadourien eus Libia, Numidia, Iberia, koulz ha Galianed ha Gresianed. Orinoù fenikiaan a roe d'ar morlu ur skiant-prenet don eus ar brezel war vor. Ouzhpenn-se, tra ma oa ar morlu un nerzh pad, an tirlu ne veze savet nemet pa oa ur c'hampagn-brezel da vezañ sevenet ha diouzhtu goude e veze disoudardet an izili. N'eus nemet pa oa dañjer war gêr Kartada e veze enrollet keodediz en tirlu.

Troupes carthaginoises Arverniales 2012.JPG|Un adsevel eus unvezioù milourel Kartada, e 2012

## Notennoù ha daveennoù
Philippe Lemoine

**Philippe Lemoine**, ganet d'an 3 a viz Kerzu 1949 e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine) a zo un embreger hag un esaeour gall, prezidant ar Forum d'action modernités.
Orjal dreinek

**Orjal dreinek** a raer eus orjal houarn stag oute begoù pe yennoù flemmus. O stumm modern, hag an doare d'o froduiñ, a voe ijinet e 1874 gant Joseph Glidden en Illinois (Stadoù-Unanet Amerika), diwar labour ar Gall Louis Janin e 1865. Implijet e vezont kalz e bed ar sevel-loened evit bac'hañ chatal war un takad termenet, pe evel harz da Vab-den e bed ar brezel koulz hag ar surentez.

Restr:Barbeles - Palestine.jpg|Orjal dreinek troc'hus e Palestina
Restr:Barbedwire3.jpg|Orjal dreinek flemmus e kornôg Texas
Restr:US soldiers laying concertina wire.JPG|Soudarded stadunanat o lakaat orjal dreinek war an douar da vare ur bleustradeg
Restr:Cattle eating grass through barbed wire fence.jpg|Ur vuoc'h paket en orjal dreinek. Gloazadennoù a c'hell degas da loened a bep seurt.


## En Istor
Jeu a savas e dibenn an  e gevred ar Stadoù Unanet etre an desaverien a leze o chatal da gantreal war ar pradeier digor, hag ar re a oa krog da glozañ o douaroù gant orjal dreinek, betek degas emgannoù feuls ha tud marvet (Fence Cutting Wars). Annezidi eus takadoù distro e su ar vro a implijas an orjal dreinek evel linennoù-pellgomz adalek ar bloavezhioù 1880 ivez.

Implijet e voe stank un tamm diwezhatoc'h evel harz dirak trañcheoù ar Brezel-bed Kentañ, evit stankañ hent an argadourien. Unan eus palioù an argadennoù kanolierezh war an trañcheoù a oa distruj ar rouedad orjal dreinek savet diraze.

## Daveennoù
Fyodor Tokarev

**Fyodor Vasilievitch Tokarev** (rusianeg : Фёдор Васильевич Токарев), ganet d'an 2 a viz Even 1871 e korn-bro Egorliskaya (rannvro Rostov-an-Don, Impalaeriezh Rusia) ha marvet d'ar 6 a viz Meurzh 1968 e Moskov (RSKS Rusia),a oa ur soudard, ijinour armoù-tan ha politikour rusian.

## Buhez
Kregiñ a reas Fyodor Tokarev gant studioù war an armoù da 17 vloaz, pa voe kaset da skol vilourel Novocherkask. Goude bezañ tapet e ziplom e voe anvet da ofisour en ur rejimant Kozaked. E 1907 e krogas gant e labour armeurer en ur gemmañ ur Mosin-Nagant 1891, a oa neuze fuzuilh standart an arme impalaerel rusian, en un arm damaotomatek. Servijout a reas war an talbenn e-pad ar Brezel-bed Kentañ, etre miz Eost 1914 ha miz Genver 1916. Goude dispac'hoù 1917 e voe kaset da uzin armoù Ijmach evit adlañsañ produiñ ar fuzuilhoù Mosin-Nagant. Diaes e voe abalamour d'an dafar ha d'an danvezioù kentañ a vanke, hag izel e oa kalite an armoù produet. Kondaonet e voe Tokarev d'ar marv gant ar Volcheviked evit se zoken, met abalamour d'an ezhommoù armoù-tan evit an Arme Ruz nevez-c'hanet e voe kaset a-benn ar fin da labourat e uzin Toula.

E 1910 e kinnigas ar Maxim-Tokarev, ar vindrailherez kentañ savet e Rusia, awenet diwar ar Maxim. E 1912 e savas ur c'hentpatrom fuzuilh damaotomatek nevez penn-da-benn, a servijas da ziazez an SVT-38 hag SVT-40 implijet e deroù an Eil Brezel-bed gant an URSS.

E 1930 e kinnigas ur bistolenn damotomatek nevez awenet gant ar Browning M1903, anvet TT30 (evit *Toula* ha *Tokarev*). Kemmet e voe er bloavezhioù war-lerc'h ha degemeret evel pistolenn standart an Arme Ruz dindan an anv TT33. Homañ a servijas betek 1951 e armeoù URSS da nebeutañ, pa voe kemeret he flas gant ar Makarov.

E dibenn e vuhez e voe Tokarev kannad er Sovied meur.

## Er sevenadur
* Ur pezh 25 roubl en enor da Fyodor Tokarev ha d'an TT-33 zo bet skoet gant Kevredad Rusia adalek 2019.

## Daveennoù
Cleptornis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1889 gant ar skiantour gall Émile Oustalet (1844-1905).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Cleptornis marchei]]*, brosezat en Inizi Mariana an Norzh (Aguijan ha Saipan).

## Notennoù ha daveennoù
Rostrhamus

***Rostrhamus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad evned-preizh er genad-mañ : *[[Rostrhamus sociabilis]]*, pevar isspesad — *R. s. levis*, *major*, *plumbeus* ha ***sociabilis*** — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Turnagra

***Turnagra*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Daou spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
* (†) *[[Turnagra capensis]]*
** *T. c. *'capensis**' ha *minor*,
* (†) *[[Turnagra tanagra]]*.
Brosezat e oant e Zeland-Nevez, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
7 mm Backcountry

Ar **7 mm Backcountry** zo ur gartouchenn armoù-skoaz gwerzhet abaoe 2025 gant Federal Ammunition. Pal an embregerezh stadunanat eo kinnig ur munision dezhañ perzhioù bannouriezh heñvel ouzh reoù unan magnum, met gwellekaet evit an armoù dezhe kanolioù berr (18 pe 20 meutad) ha redueroù-son, peogwir e vezont implijet muioc'h-mui gant ar chaseourien er Stadoù-Unanet. 

## Deskrivadur
Heñvel a-walc'h eo muzulioù ar 7 mm Backcountry ouzh reoù an .30-06 Springfield, met savet eo e zouilhez gant ur c'hendeuzadur dir ha nikel, ha n'eo ket gant laton evel ar braz eus ar munisionoù bihan o c'halibr hiziv an deiz. Abalamour da se e c'hall ar gartouchenn anduriñ gwaskoù uhel-kenañ, war-dro 5.500 bar hervez Federal. 

Savet eo an douilhez gant tri fezh disheñvel : ar strad, korf an douilhez e-unan, hag ur stagell etre an daou. Abalamour da se n'eo ket sklaer c'hoazh e c'hallfed adkargañ ar munision. E stummoù kentañ a vez gwerzhet gant boledoù 155, 168, 170, 175 pe 195 greunenn gant Federal.  

## Implij
Hervez Federal e c'hallfe bezañ implijet ar gartouchenn e forzh peseurt kanol standart, daoust d'ar gwask gazoù uhel degaset ganti. Un daouzek embregerezh stadunanat bennak o deus embannet e vefe gwerzhet armoù kambret e 7 mm Backcountry gante, Savage en o zouez.

## Daveennoù
Françafrique

Ar **Françafrique**, en darempredoù etrebroadel, eo kelc'h levezon Bro-C'hall en Afrika issahara e tiriadoù bet trevadennoù gall, hag ivez belgiat. Ar ger zo deuet diwar an droienn *France-Afrique* a oa bet implijet en un doare politikel hag ofisiel e 1955 gant kentañ prezidant Aod an Olifant, Félix Houphouët-Boigny, evit deskrivañ al liammoù start etre e vro ha Bro-C'hall. Goude-se e voe adkemeret an droienn met en un doare flemmus gant François-Xavier Verschave e 1998 evit sevel a-enep ar goubrenerezh hag an obererezhioù kuzh a veze sevenet etre Bro-C'hall hag Afrika, war an tachennoù ekonomikel, poltikel ha milourel pe damsoudardel. Talvoudegezh an droienn a oa deuet da vezañ negativel a-benn neuze, rak diskuliañ a rae an neveztrevadennerezh gall.

## Notennoù ha daveennoù
Vukovar

**Vukovar** (serbeg: *Вуковар*, hungareg: *Vukovár*, alamaneg: *Wukowar*) zo ur gêr e Kroatia, e reter rannvroioù Syrmia ha Slavonia. Eno e kaver porzh-stêr brasañ Kroatia, lec'hiet e kember ar stêr Vuka hag an Danav. Vukovar eo pennlec'h Komitat Vukovar-Syrmia hag an eil kêr vrasañ er rannvro goude Vinkovci. 

Hollad an annezidi a oa 22 616 e 2021, gant un hollad a 23 536 en takad kêrel. Brudet eo ar gêr dre ma voe peurzistrujet e-kerzh emgann Vukovar e 1991. Ar c'hentañ kêr eo bet en Europa o vezañ distrujet dre un emgann abaoe fin an Eil Brezel-bed.
## Brezel dieubidigezh Kroatia
Emgann Vukovar a oa bet kroget d'ar 25 a viz Eost 1991, ha padet e oa betek an 18 a viz Du 1991. E-pad an emgann e kêr, 1 800 difenner armet skañv ha savet gant emouestlidi ha trevourien dreist-holl (lu Kroatia na oa ket bet savet c'hoazh) o doa difennet ar gêr e-pad 87 devezh a-enep 36 000 soudard (d'an uhelañ), anezho Serbed dafaret gant karbedoù ponner ha kanolierezh dreist-holl. Kollet e oa bet gant an argadourien 110 a garbedoù ha tankoù hag un daouzek bennak a nijerezioù.
Emgann Vukovar

**Emgann Vukovar** a oa bet ur seziz war kêr Vukovar, e reter Kroatia, gant Lu Poblek Yougoslavia (LPY), harpet gant unvezioù damsoudarded eus Serbia. Padet e oa 87 devezh etre ar 25 a viz Eost 1991 hag an 18 a viz Du 1991. A-raok brezel dieubidigezh Kroatia e oa brudet tisaverezh barok Vukovar hag a oa ar gêr en he bleuñv, ur gumuniezh ma oa kemmesket Kroated, Serbed ha strolladoù etnek all bihanoc'h. Pa oa kroget freuzadenn Yougoslavia, prezidant Serbia Slobodan Milošević ha prezidant Kroatia Franjo Tuđman a oa krog pep hini diouzh e du da seveniñ ur politikerezh broadelour. E 1990, un emsavadeg armet a oa kroget gant bezennoù Serbed Kroatia, harpet gant gouarnamant Serbia hag unvezioù damsoudardel, hag o doa kemeret penn an tiriadoù annezet gant Serbed e Kroatia. An LYP a oa kroget goustadik da harpañ eeun gant e nerzhioù lu an emsavadegoù, ha stourmoù armet a oa boulc'het e reter Kroatia e rannvro Slavonia e Mae 1991. E miz Eost, an LYP a oa kroget gant un argadenn veur a-enep an tiriadoù e-dalc'h ar Groated e reter Slavonia, hag unan eus he falioù pennañ e oa kêr Vukovar.

Vukovar ne oa difennet nemet gant 1800 soudard armet skañv eus Gward broadel Kroatia (ZNG) ha trevourien a-youl-vat, enebet ouzh 36 000 soudard LPY harpet gant   damsoudarded serb dafaret gant karbedoù hobregonet ha kanolierezh ponner. E-kerzh an emgann, obuzioù ha roketennoù a oa bet tennet war ar gêr, betek 12 000 bemdez. Pa oa bet eus an emgann e oa bet an hini taerañ hag hirañ en Europa abaoe 1945, ha Vukovar a oa bet ar gêr europat vrasañ o vezañ peurzistrujet abaoe fin an Eil Brezel-bed. Pa oa bet aloubet Vukovar d'an 18 a viz Du 1991, kantadoù a soudarded ha trevourien a oa bet lazhadeget gant an nerzhioù serb hag 20 000 annezad d'an nebeutañ a oa bet skarzhet. En holl e oa bet tro 3000 den lazhet e-kerzh ar stourm. En darn vrasañ eus  Vukovar e oa bet skarzhet an holl dud ha ne oant ket a orin serb ha deuet e oa ar gêr da vezañ ur stadig emanvet Republik serb Krajina. Meur a soudard pe politikour eus Serbia, evel Milošević, a oa bet barnet ha kondaonet d'an toull-bac'h evit torfedoù brezel sevenet e-kerzh ha goude an emgann.
## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
* Jean-Michel Nicolier
Parayuhina

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2019 gant an evnoniour sinaat Tianlong Cai hag e genlabourerien.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Parayuhina diademata]]*, daou isspesad — *P. d. ampelina* ha ***diademata*** — dezhañ, brosezat e Myanmar, Sina ha gwalarn Viêt Nam).

## Rummatadur
Krouet eo bet diwar ar spesad *diademata* a veze er genad *[[Yuhina]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Oculocincta

***Oculocincta*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1953 gant al loenoniour izelvroat Gerlof Fokko Mees (1926-2013). N'eus ken anezhañ dre m'oa bet lakaet, e 2020, e spesad golvaneged nemetañ ― *O. squamifrons* ― er genad *[[Heleia]]*.
Ancistrops

***Ancistrops*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## An anv
Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek ἄγκιστρον (ắnkĭstron = higenn e brezhoneg) hag ὤψ (ṓps = dremm e brezhoneg).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Ancistrops strigilatus]]*, brosezat e kornôg ha kreiz Amazonia.

## Notennoù ha daveennoù
Phan Xích Long

**Phan Xích Long**, brudet ivez evel **Hồng Long**, met ganet **Phan Phát Sanh** d'ar 1añ a viz Genver 1893, hag aet da Anaon d'an 22 a viz C'hwevrer 1916, a oa ur geomañsour vietnamat a oa deuet a-benn da c'hwezhañ un emsavadeg a-enep ar C'hallaoued e Kochin-Sina etre 1913 ha 1916. Klasket en devoa implijout ar c'hredennoù relijiel evit kuzhat e c'hoantoù politikel. Da gentañ e oa kroget da sevel un aozadur relijiel gantañ e penn. Embann a rae e oa un diskennad eus an impalaer Hàm Nghi. Lakaet en doa e plas ul lid hir evit bezañ kurunet impalaer Vietnam, a-raok klask kemer ar galloud dre an nerzh e 1913. Un emsavadeg armet a voe da glask distroadañ ar ren trevadennel war ar vro en Indez-Sina c'hall. E harperien o doa kaset tagadennoù da benn e Saigon e miz Meurzh 1913, en ur lonkañ evajoù a oa sañset lakaat anezho da vezañ treuzwelus, ha plantet o devoa bombezennoù e lec'hioù lies. An emsavadeg a-enep ar galloud trevadennel a oa bet un tenn er c'hleuz, rak bombezenn ebet n'he doa tarzhet, hag an harperien a oa sañset bezañ kuzhet a oa bet harzet. A-benn ar fin e voe kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet  gant ar C'hallaoued e 1916.
Kleñved tapet dre zarempredoù rev

**Kleñved tapet dre zarempredoù rev** pe **pore tapet dre zarempredoù rev** , hag anvet a gozh **kleñved gweneriek**, a vez graet eus ur c'hleñved hag a zo treuzkaset dre zarempredoù reizhel, dreist-holl dre ar forzh, revrfouzherezh, reizh dre ar genoù, pe a-wechoù dre ar reizh gant an daouarn. Ar c'hleñvedoù-se ne zegasont ket azonoù raktal, ar pezh a c'hell talvezout e vezont treuzkaset da dud all hep en ober a-ratozh. An azoniadoù pe sinoù eus ur c'hleñved reizhel a zo lies evel kolloù forzhel, kolloù kalc'hel, kleizennoù war pe tro-dro d'ar reizhoù, ha poan pelvis. Lod poreoù a c'hell degas difrouezhidigezh.
## Notennoù ha daveennoù
Canik Arms

**CANiK Arms** zo ur rann eus an embregerezh turk Samsun Yurt Savunma (SYS) hag a brodu armoù-tan hiniennel, pistolennoù dreist-holl. E Samsun emañ e sez, hag e Istanbul emañ e lec'hioù-produiñ.

## Istor
Krouet e voe CANiK e 1999, ha kregiñ a reas da broduiñ pistolennoù anvet Canik 55 ha deveret eus ar Walther P99 alaman. E Turkia e voent gwerzhet dreist-holl. E 2009 e sinas un emglev gant Century Arms evit gwerzhañ e armoù e Stadoù-Unanet Amerika. Adanvet e voe ar pistolennoù TP9, ha brud a dapjont eno abalmour d'o friz izel. Gwerzhet eo an TP9 er bed a-bezh hiziv an deiz.

Pourveziet eo arme Turkia gant pistolennoù CANiK abaoe 2018. Labourat a ra an embregerezh war armoù all, evel un adstumm d'ar vindrailherez stadunanat Browning M2, anvet *Hızlı Değiştirilen Namlu* ("*Kanol a c'haller cheñch buan*"). Ar 7 produer armoù-tan hiniennel er bed e oa CANiK e 2021.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn CANiK Arms

## Daveennoù
Megazosterops

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1930 gant al loenoniour alaman Erwin Stresemann (1889-1972).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Megazosterops palauensis]]*, brosezat e Palau.

## Notennoù ha daveennoù
Bhagat Singh

**Bhagat Singh**, ganet d'ar 27 a viz Gwengolo 1907 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Meurzh 1931, a oa ur broadelour reveulzier indian hag en doa kemeret perzh e muntr faziek un ofiser polis saoz e miz Kerzu 1928, evel digoll da varv ur broadelour indian. Goude-se en doa kemeret perzh en ur vombezadenn er vodadeg lezennel kreiz e Delhi hag en un harz-debriñ en toull-bac'h. Kement-se - ha dre ma oa taolennet brav gant ar c'hazetennoù perc'hennet gant Indianed - en doa degaset un tamm mat a vrud dezhañ, dreist-holl e rannvro Punjab. Goude ma oa bet lakaet d'ar marv e oa troet d'ur merzher hag un haroz pobl e norzh India. Un den a arwazh e oa eus Bhagat Singh, kemmesket ennañ mennozhioù bolchevik hag anarkour, ha roet en doa nerzh da stourm ar vroadelourien en India er bloavezhioù 1930 ha rediet e oa bet Kendalc'h broadel India d'en em soñjal don war doareoù ar c'hampagn evit dieubidigezh India.
## Notennoù ha daveennoù
Chlorocharis

***Chlorocharis*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1888 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909). N'eus ken anezhañ dre m'oa bet lakaet, e 2019, e spesad golvaneged nemetañ ― *C. emiliae* ― hag ar pevar isspesad anezhañ ― *C. e. *'emiliae**', *fusciceps*, *moultoni* ha *trinitae* ― er genad *[[Zosterops]]*.
Taraba (genad)

***Taraba*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).Un anagramm eo anv ar genad-mañ da hini ur genad all eus ar c'herentiad : *[[Batara]]*.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Taraba major]]*, dek isspesad — *T. m. borbae*, *duidae*, *granadensis*, ***major***, *melanocrissus*, *melanurus*, *obscurus*, *semifasciatus*, *stagurus* ha *transandeanus* — dezhañ, brosezat e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika (eus reter Mec'hiko da norzh Arc'hantina).

## Notennoù ha daveennoù
Punta Gallinas

**Punta Gallinas** zo ur beg-douar e norzh Kolombia, an hini norshañ eus ar vro hag eus Suamerika, e penn pellañ departamant La Guajira, war aod ar Mor Karib.

Emañ Punta Gallinas e kumun Uribia, war-hed 150 kilometr er biz da Riohacha, kêr-benn an departamant.

Er beg-douar-se emañ an tour-tan norshañ eus Suamerika. 18 metr eo e uhelder ha mont a ra en-dro abaoe 1989.

## Notennoù
Yuzev-kristen

An droienn ***yuzev-kristen*** a vez implijet evit ober anv eus un hollad savet gant kristeniezh ha yuzevegezh lakaet asambles, d'ober dave da wriziennoù yuzev ar gristeniezh, da zegemer er relijion gristen ar skriturioù yuzev a ya d'ober an Testamant Kozh e Bibl ar gristenien, pe d'ober dave da dalvoudegezhoù sañset bezañ boutin d'an div relijion. An droienn *yuzev-kristen* a oa deuet war-wel en , da gentañ, evel doare da envel ar yuzevien aet da gristenien. Abeg zo bet kavet en droienn-se, dreist-holl gant prederourien yuzev, dre ma vije diazez ha kendalc'h kredennoù teologiezh an erlec'hiañ ; rebech a reont ivez d'an droienn mont hebiou an diforc'hioù diazez a zo etre preder, teologiezh, sevenadur ha lidoù ar yuzevien hag ar gristenien.

E Stadoù-Unanet Amerika, an droienn a oa bet implijet e-leizh da vare ar Brezel Yen evit klask unvaniñ identelezh ar vro enebet ouzh ar bed komunour
Kamp Canjuers

**Kamp Canjuers** zo ur c'hamp milourel, perc'hennet gant ar Stad c'hall ha renet gant an arme-zouar c'hall. Kamp milourel brasañ Europa eo, ennañ 34 652 hektar a zouaroù, dasparzhet etre 13 kumun er Var.

## Istor
E-pad an Eil Brezel-bed e voe implijet al lec'h gant ar Rezistañs. Er bloavezhioù 1950 e krogas ar stad da brenañ douaroù evit sevel un dachenn-dennañ warne. Dindan resped George Pompidou e voe boulc'het ar raktres war 35.000 ha da vat er bloavezhioù 1960, ha prenet tamm-ha-tamm kêriadennoù ha douaroù evit lakaat an annezidi da vont kuit eus al lec'h. Kregiñ a reas an arme da implijout ar c'hamp adalek 1971. 2.200 soudard a labour eno hiziv an deiz en ur mod padus.

## Daveennoù
Wikipedia e saozneg

Ar **Wikipedia e saozneg** eo an hini brasañ eus ar Wikipediaioù. Implijout a ra ar saozneg evit sevel ur Wikipedia, un holloueziadur enlinenn. Krouet e oa bet gant Jimmy Wales ha Larry Sanger d'ar 15 a viz Genver 2001, evel kentañ embannadur Wikipedia.

Ar Wikipedia saoznek a zo bodet gant Wikipediaioù e yezhoù all dre ar Wikimedia Foundation, un aozadur digorvo stadunanat. An danvez, skrivet en un doare distag diouzh an embannadurioù all, a vez savet gant hiniennoù a-youl-vat a reer « Wikipediourien » anezho.

Ur gazetenn enlinenn a vez embannet, anvet *The Signpost*.
## Liammoù diavaez
*  Wikipedia saoznek
*  ''The Signpost''
## Notennoù ha daveennoù
Kumuniezh Wikipedia

Ar **Gumuniezh Wikipedia**, lesanvet a-stroll pe en un doare hiniennel **Wikipediourien** , zo ur gumuniezh enlinenn enni tud a-youl-vat a grou pe a astenn pennadoù war Wikipedia, un holloueziadur enlinenn. Ar Wikipediourien a c'hell en em santout evel ul lodenn eus al luskad Wikimedia pe get. Ur rouedad tud a-youl-vat eo, savet gant tud o kemer perzh er Wikipedia pe steuñvioù liammet ouzh ar Wikimedia Foundation hag o kaout bod gantañ.
## Notennoù ha daveennoù
Tullio Marengoni

**Tullio Marengoni**, ganet d’ar 7 a viz Ebrel 1881 e Brescia (Italia) ha marvet d’an 2 a viz Eost 1965, a oa un ijinour armoù-tan hiniennel italian. Desavet e voe e-kichen labouradegoù an embregerezh Beretta, ha kamarad e oa gant niz perc'henn ar stal. Abalamour da se e kavas labour eno pa oa yaouank, ha deskiñ a reas e vicher hep tremen diplom ebet. Adalek 1917 e voe fiziet ennañ krouidigezh ur bistolenn-vindrailher evit arme Italia, un doare-arm nevez d'ar poent-se. Meur a bistolenn pe bistolenn-vindrailher savet e hanterenn gentañ an XX kantved gant Beretta a voe krouet gantañ, hag implijet e voent kalz war tachennoù-emgann an Eil Brezel-bed. Mont a reas Marengoni war e leve e 1956.

## Armoù ijinet pe raktresoù
* pistolenn Beretta M1915, hag he stummoù deveret Beretta M1917, Beretta M1922 ha Beretta M1923
* pistolenn Beretta M1931
* pistolennoù Beretta M1934 ha Beretta M1935
* pistolenn-vindrailher Beretta M1918
* karabinenn ha fuzuilh damaotomatek Beretta M1918/30
* pistolenn-vindrailher Beretta M1938 hag he adstummoù
* pistolenn-vindrailher Beretta M3

## Daveennoù
Maggie Reilly

**Maggie Reilly**, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1956 e Glasc'ho (Bro-Skos), zo ur ganerez pop folk, brudet dreist-holl evit bezañ labouret gant ar sonaozour ha soner saoz Mike Oldfield er bloavezhioù 1980. He mouezh a glever da skouer er c'hanaouennoù *[[Moonlight Shadow]]* (1983) pe *[[To France]]* (1984). Dibaoe ar bloavezhioù 1990 he deus embannet meur a albom solo.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Lynyrd Skynyrd

**Lynyrd Skynyrd** zo ur strollad southern rock eus Jacksonville (Florida, Stadoù-Unanet Amerika). Brud en doa tapet er bloavezhioù 1970 gant kanaouennoù evel *Free Bird* ha *Sweet Home Alabama*.

## Istor
Savet e voe ar strollad en hañv 1964 gant Ronnie Van Zant, Bob Burns ha Gary Rossington. Prestik goude e teuas da seniñ gante ar gitarour Allen Collins hag ar gitarour-boud Larry Junstrom. Meur a anv a voe d'o strollad, ha Lynyrd Skynyrd a voe choazet e 1969 a-benn ar fin, awenet gant hini ur c'helenner sportoù strizh-tre en o lise orin. Adalek 1970 e krogas ar strollad da veskañ ar sonerezhioù blues, rock ha country ha da gavout evel-se o identelezh. Enrollañ a rejont o albom kentañ, *[[(Pronounced ‘Lĕh-’nérd ‘Skin-’nérd) (pladenn, 1973)|(Pronounced ‘Lĕh-’nérd ‘Skin-’nérd)]]*, e 1973. Berzh a reas, pa voe gwerzhet ouzhpenn ur milion a skouerennoù anezhañ, a-drugarez da ganaouennoù evel ''Free Bird'', un oberenn ouzhpenn 9 munutenn anezhi, enni soloioù gitar ha cheñchamantoù lusk e-leizh.

E 1974 e embannas Lynyrd Skynyrd o eil pladenn, *[[Second Helping (pladenn, 1974)|Second Helping]]*, ennañ ar ganaouenn vrudetañ bet skrivet gante, *[[Sweet Home Alabama (kanaouenn, 1973)|Sweet Home Alabama]]*, savet evit respont da ganaouennoù *[[Southern Man (kanaouenn Neil Young)|Southern Man]]* hag *[[Alabama (kanaouenn, Neil Young)|Alabama]]* ar c'haner kanadian Neil Young. Teir fladenn all a voe embannet gant ar strollad goude : *[[Nuthin' Fancy (pladenn, 1975)|Nuthin' Fancy]]* (1975), *[[Gimme back my bullets (pladenn, 1976)|Gimme back my bullets]]* (1976) ha *[[Street Survivors (pladenn, 1977)|Street Survivors]]* (1977).

### Gwallzarvoud karr-nij
D'an 20 a viz Here 1977 e oa bet kemeret plas gant ar strollad hag e skipailh teknik  en ur c'harr-nij evit mont eus Greenville (South Carolina) betek Baton Rouge (Louisiana). E Gillsburg (Mississippi) e kouezhas an nijerez abalamour ne oa ket bet pourveziet a-walc'h gant kerozen a-raok ar veaj. Mervel a reas an daou levier, ar c'haner Ronnie Van Zant, ar gitarour Steve Gaines, ha Cassy Gaines, he c'hoar, kanerez er strollad. Izili all Lynyrd Skynyrd a zreuzvevas daoust d'o c'hloazadennoù, met harzet e voe gant ar strollad.

### Distro
E 1987 e adkrogas Lynyrd Skynyrd da seniñ, gant Johnny Van Zant o kanañ e plas e vreur marvet. O c'hwec'hvet albom studio, *[[Lynyrd Skynyrd 1991 (pladenn, 1991)|Lynyrd Skynyrd 1991]]*, a voe embannet ez 1991. Dibaoe eo kendalc'het ar strollad da seniñ war leurennoù, gant troc'hoù a-wechoù, ha kalz cheñchamantoù sonerien. Gary Rossington, an ezel diwezhañ en doa kemeret perzh er bladenn gentañ e 1973, zo marvet e miz Meurzh 2023.

## Pladennoù
* 1973 : *(Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd)*
* 1974 : *Second Helping*
* 1975 : *Nuthin' Fancy*
* 1976 : *Gimme Back My Bullets*
* 1977 : *Street Survivors*
* 1991 : *Lynyrd Skynyrd 1991*
* 1993 : *The Last Rebel*
* 1994 : *Endangered Species*
* 1997 : *Twenty*
* 1999 : *Edge of Forever*
* 2000 : *Christmas Time Again*
* 2003 : *Vicious Cycle*
* 2009 : *God & Guns*
* 2012 : *Last of a Dyin' Breed*

## Liammoù diavaez

*  Lechienn ofisiel Lynyrd Skynyrd

## Daveennoù
Platysmurus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Platysmurus aterrimus]]*,
* *[[Platysmurus leucopterus]]*.
O c'havout a reer en Azia ar Gevred.

## Notennoù ha daveennoù
Skol normal uhelañ Paris-Saclay

**Skol normal uhelañ Paris-Saclay** (galleg : **École normale supérieure Paris-Saclay**), a vez graet **ENS Paris-Saclay**, **ENS-PS** pe **Normale Sup’ Saclay** anezhi ivez, a zo unan eus ar peder Skol Normal uhelañ e Bro-C'hall. Emañ he c'hampus e Gif-sur-Yvette, nepell diouzh Pariz.

En 1912 e oa bet savet **Skol normal uhelañ an deskadurezh vicherel** (**École normale supérieure de l'enseignement technique [ENSET]**), a oa deuet da vezañ **École normale supérieure de [[Cachan]]** e 1985, ha da heul **École normale supérieure Paris-Saclay** e 2014. E 2019 e kemeras perzh e diazezadur ar Skol-veur nevez Paris-Saclay (université Paris-Saclay).

Stummet e vez ar studierien hag ar studierezed enni war micherioù ar gelennadurezh hag an imbourc'h. Kelenn a reer enni ar skiantoù diazez ha skiantoù natur, an ijinouriezh, ar skiantoù den ha skiantoù sokial, hag ar yezhoù.

## Daveennoù
Temnurus

***Temnurus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Temnurus temnurus]]*, brosezat en Azia ar Gevred.

## Notennoù ha daveennoù
Platylophidae

**Platylophidae** zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2021 gant an evnoniour gall Jimmy Gaudin hag e geneiled.

## Genadoù
N'eus nemet ur genad oc'h ober ar c'herentiad.
* *[[Platylophus (genad)|Platylophus]]* - Swainson, 1832 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Platylophus (genad)

***Platylophus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Platylophus galericulatus]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Azia ar Gevred : Borneo, Jawa, Malezia ha Sumatera.

## Notennoù ha daveennoù
Loboparadisea

***Loboparadisea*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1896 gant al loenoniour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Loboparadisea sericea]]*, daou isspesad — *L. s. aurora* ha ***sericea*** — dezhañ, brosezat e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Staphida castaniceps

***Staphida castaniceps*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Zosteropidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag en Iskevandir India :
* *Staphida castaniceps *'castaniceps**', (Moore, 1854), e stadoù kreisteizel biz India, gevred Bangladesh ha kornôg Myanmar,
* *S. c. plumbeiceps*, (Godwin-Austen, 1877), e stadoù hanternozel biz India, hanternoz Myanmar ha mervent Sina,
* *S. c. rufigenis*, (Hume, 1877), e reter menezioù Himalaya,
* *S. c. striata*, (Blyth, 1859), e reter ha kreisteiz Myanmar, kornôg Thailand.

## Liammoù diavaez
*  ''Staphida castaniceps'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Staphida castaniceps'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Brian De Palma

**Brian Russell De Palma**, ganet d'an 11 a viz Gwengolo 1940, zo ur skrivagner senario ha filmaozer stadunanat. Gant ur red micher astennet war 50 vloaz, brudet eo evit e filmoù er rummadoù suspens, torfederezh ha thriller psikologel. De Palma a oa bet unan eus pennoù brudet ar remziad New Hollywood.

E azasadenn ''Carrie'' (1976), eus ar romant gant Stephen King, a voe un taol-dreist evitañ. Berzh kenwerzhel bras en doa graet gant ''Dressed to Kill'' (1980), ''The Untouchables'' (1987) ha  (1996), hag ouzhpenn-se en doa savet filmoù deuet da vezañ klasel evel *[[Greetings (film, 1968)|Greetings]]* (1968), *[[Hi, Mom!]]* (1970), ''Sisters'' (1972), *[[Phantom of the Paradise]]* (1974) ha ''The Fury'' (1978).

Evel filmaozer yaouank, De Palma en doa huñvreet bezañ ar "Godard stadunanat". 
## Notennoù ha daveennoù