open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kupidon en e gousk

***Kupidon en e gousk*** (*Amorino dormiente* en italianeg) zo ul livadur graet gant al livour italian Caravaggio.

Evit ur wech gant al livour e ouzomp pegoulz e voe graet. Goulennet e oa bet gant Fra Francesco dell'Antella, eus Firenze, sekretour Alof de Wignacourt, Mestr Meur Marc'heien Malta, hag un enskrivadur zo war gein an daolenn, a ziskuilh e voe livet e Malta e 1608.

Diskouez Kupidon o kousket, torret kordenn e wareg ha saezhoù gantañ a-strew, a veze graet da aroueziañ dilez plijadurezhioù ar bed, ha kement-se ne oa ket dell'Antella hep gouzout, hag evel beleg e ranke treiñ kein ouzh ar c'hig p'en doa graet le da chom glan.
Narkis (Caravaggio)

***Narciso*** (Narkissos) zo un eoullivadur, 112 x 92 cm dezhañ, graet etre 1597 ha 1599 gant al livour italian Caravaggio. Ennañ e weler Narkis ar vojenn o sellout ouzh e skeudenn en dour. 

Emañ an daolenn er Galleria Nazionale d'Arte Antica - Palazzo Barberini e Roma.

## Liammoù diavaez
*   Galleria Borghese - Lec'hienn ofisiel
David gant penn Goliat (Caravaggio, Vienna)

***David gant penn Goliat*** zo un eoullivadur graet gant al livour italian Caravaggio e 1607, ar mentoù zo 90,5 x 116,5 cm 

Miret eo e Kunsthistorisches Museum Vienna.

Evel e meur a daolenn en deus livet ar paotrig Cecco Boneri, hag a boltredas amañ evit ar wech diwezhañ. Livour ivez e teuas ar paotrig da vezañ diwezhatoc'h. Amañ e weler ar paotr goude troc'hañ penn e enebour hag o tougen anezhañ evel trec'harouez goude an emgann. 

## Liammou diavaez
*   Sito ufficiale del Kunsthistorisches Museum
Narkissos

**Νarkissos** (Νάρκισσος / *Nárkissos* e henc'hresianeg) a zo mab d'an doue-stêr Kefisos ha d'an nimfenn Liriope, e mojennoù Hellaz kozh.

## Mojenn
E *[[Metamorfozoù]]* Ovidius eo kontet ar vojenn diwar e benn. Pa voe ganet Narkissos e voe goulennet ouzh an diouganer Teiresias ha mont a rafe ar bugel da gozh, hag eñ da respont : « Da gozh ez ay m'en em anavez. » Deuet bras ar paotr, koant e oa evel an heol, ha lorc'hus ken-ha-ken. Fae a reas war an nimfenn Ec'ho, ha re all c'hoazh, pitilh gantañ. Un deiz, e dour un eienenn, e welas e skeudenn, ma'z orgedas-eñ outi. E-pad deizioù e chomas dirak e skeudenn da glemmichat dre ma ne oa ket evit tapout anezhi. A-benn ar fin e varvas gant an naon, hag e c'hoarezed an naiadezed a zougas kañv dezhañ.

E-lec'h ma voe kavet e gorf e voe kavet foeon ivez, bleunioù gwenn anvet *narcissus* e latin.

## Doare all
Gant Nonnos Panopolis e oa un doare all d'ar vojenn.

Mab Endymion ha Selene e oa Narkissos, ha dezhañ ur c'hoar c'hevell, hag eñ pitilh ganti. Pa varvas-hi e kustumas-eñ da vont d'ur feunteun ma c'halle sellout ouzh he skeudenn en dour, pa oant heñvel.

## Narkisegezh
Krouet eo bet ar ger *[[narkisegezh]]* e psikologiezh evit aroueziñ ar garantez a c'hell an den kaout ouzh e skeudenn e-unan.

## Pennadoù kar
* An nimfenn Ec'ho
* Foeon, roz-kamm
* Narkis (Caravaggio)

## Liammoù diavaez

* Mojenn Narkis - Levraoueg Mojennoù Hellaz ar Garantez etre Paotred
Kupidon

**Amourig**, pe **Kupidon** (pe **Cupido** e latin, da lavarout eo "c'hoant", pe *Amor*) eo doue ar c'hoant hag ar garantez gant ar Romaned. El livadurioù e vez diskouezet evel un aelig. Tostaet e vez ouzh an doue hellazat Eros. En anv latin eo splann ar c'hoant feuls, a zo Himeros e henc'hresianeg, met war-bouez an dra-se eo heñvel orin an doue e daou zoare ar vojenn. En arz e lavarer a-wechoù "Amores" (liester) pe "amorini" pa gomzer eus Amouriged askellek an taolennoù .

## Ganedigezh
Ganet eo Kupidon, war a gonter, eus karantez an doueed Meurzh ha Gwener. Kenkent ha ganet avat e komprenas Yaou, diouzh e welout ken koantik, pegement a reuz a vije er bed en abeg dezhañ. Ma klaskas rediañ Gwener da en em zizober anezhañ. Neuze ez eas ar vamm da guzhat he mabig er c'hoadoù, ma sunas laezh al loened ferv. Pa voe kreñv a-walc'h da zougen ur wareg e reas unan, ha saezhioù war-lerc'h, hag ec'h esaas e c'hoariell war al loened a-raok mont d'ober war an dud. Pa gavas e oa deuet ampart a-walc'h e trokas gwareg ha saezhioù koad ouzh re all en aour. 

Gwener neuze a eas da glemm ouzh an doueez Temis ne greske ket he mab, ma lavaras eben ne greskje ket keit ma n'en dije breur ebet. Hag ar vamm d'ober unan, anvet Anteros (« kontrol da Eros »), ha kreskiñ a rejont a-gevret. Ret eo kompren evel-se, a lavarer, ez eus ezhomm a garantez evit ma c'hallo ar garantez kreskiñ ervat. 

Evel Eros e tiskouezer un Anteros evel ur bugelig askellek, gant e saezhoù, tan enne, ur flammerenn enaouet pe un tokarn pe ur goaf gantañ en e zorn, hag ur gurunenn roz, arouez ar plijadurezhioù .

A-wechoù e vez dall, rak ne wel ket ar Garantez pegen fall e c'hall an den karet bezañ. A-wechoù all e vez ur rozenn en e zorn, un delfin en dorn all. A-wechoù e vez gwelet entre Herakles ha Mercurius, arouezioù an nerzh hag an helavarded, perzhioù talvoudus en aferioù karantez. 

Alies e vez gwelet o c'hoari gant e vamm, pe etre he divvrec'h. A-wechoù e vez diskouezet evel ur paotr yaouank, ur c'hrennard.

## Ar skeudennoù anezhañ

Perurvuiañ e weler Kupidon evel ur bugel seizh pe eizh vloaz, arouarek, lemm e lagad, armet, gant gwareg ha saezhioù.
 
## E loened, vinvioù
Daou evn a blij dezhañ dreist ar re all, ar c'hilhog hag an alarc'h, a zo ivez evn an doueez Gwener. A-wechoù e wisk divaskell ar bultur, arouez ar grizded. 

Gaoliata an alarc'h a ra ha pokat d'e c'houzoug. Pa vez war gein ar maout e vez stad ennañ evel pa vije war gein ul leon pe war chouk Herakles. 
Pa vez tokarn war e benn, goaf pe skoed en e zorn, e c'hoari e damm soudard, da ziskouez eo eñ a vez trec'h dalc'hmat, ha betek war an doue Meurzh. 

## Azeulerezh

## Poltredoù
Un ael bihan koant eo Kupidon, koant evel ur bugelig kuilh. Divaskell zo dezhañ, nemet ne vez ket fur evel un ael pa vez e wareg gantañ, ha pa denn e saezhioù war an dud.

## Livadurioù

Restr:Jean-Baptiste Regnault - Cupidon et Psyché.jpg|Kupidon ha Psic'he, gant Jean-Baptiste Regnault
Image:Alessandro Varotari.jpg|*[[Gwener (doueez)|Gwener]] hag Amourig*, gant Alessandro Varotari
Restr:Battistello - Cupid Sleeping.jpg|*Kupidon kousket*, gant Battistello Caracciolo, war-dro 1616, Whitfield Fine Art
David gant penn Goliat (Caravaggio, Roma)

**David gant penn Goliat** (pe **Davide con la testa di Golia** hervez an anv italianek) zo anv div oberenn brudet gant al livour italian Caravaggio. 

## Homañ
Homañ zo miret er Galleria Borghese e Roma. Eben zo miret e Vienna.

A-hervez eo penn Caravaggio e-unan, gwad o tiverañ anezhañ, a zo dalc'het gant David : en amzer-se e oa klask war al livour, a oa tec'het eus Roma abalamour m'en doa muntret un den. 

## Liammoù diavaez
*  Galleria Borghese - lec'hienn ofisiel
Kontelezh Ros Comáin

**Kontelezh Ros Comáin** (*Contae Ros Comáin* en iwerzhoneg ha *County Roscommon* e saozneg) zo ur gontelezh e kornôg Iwerzhon. Ros Comáin (*Roscommon*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
58&nbsp;700 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Paoell kevreadurezhel

Implijet e vez an termen yezhoniel **paoell kevreadurezhel** (saoz.: *syntactic pivot*) evit komz eus arguzenn ar verb ma "tro" ar frazenn tro-dro dezhi.

Setu deskrivet un tammig hiroc'h perzhioù resis ar paoell kevreadurezhel hag e liamm gant elfennoù all er frazenn:

* M'en deus ar verb un arguzenn pe muioc'h (arguzenn 0 +1) e talvez neuze unan eus an arguzennoù se da baoell kevreadurezhel;

*Ma kendoni ar verb gant unan eus e arguzennoù d'an nebeutañ, neuze e kendoni ivez gant ar paoell kevreadurezhel;

*E frazennoù kenurzhiet, er yezhoù ma c'heller argas un arguzenn eo ar aoell kevreadurezhel an arguzenn argaset

Tennañ a ra an daou berzh deskrivet a-us d'ar vorfezkevreadurezh (saoz. *morphosyntax*), ha talvezout a reont kement hag eo ar paoell kevreadurezhel rener ar frazenn en darn vrasañ eus yezhoù Europa.

Luziet eo an trede perzh deskrivet e brezhoneg avat ha gwelloec'h e displegañ gant skouerioù tennet diwar ar saozneg. E saozneg e n'heller ket implijout ur verb hep rener (un anv pe ur raganv) ha n'hell ket ur veb kaout ur renadenn eeun hep rener ebet ha kendoniañ a ra ar verb tamm-pe-damm gant ar rener (dibenn *-s* eveit an trede gour unander en amzer a-vremañ), da skouer:

:*I shot the deer and killed it*
:(me.tennis.ar c'harv.ha.lazhis.eñ)
:("Tennañ a ris (war) ar c'harv hag e lazhañ (a ris)")

Viv lavarenn genurzhiet ez eus er frazenn-mañ ha n'eus rener hewel ebet en eil lavarenn, met dre ma'c'h eo ar paoell kevreadurezhel rener ar gentañ lavarenn e ranker kompren ec'h eo rener an eil lavarenn kevatal da hini an hini gentañ (*I*; "me"). 

N'heller ket argas ur renadenn eeun evel-hen e saozneg avat ha ma teufe ar frazenn da vezañ amreizh he yezhadur, da skouer:

:I shot the deer and (I) killed.

Liammet emañ a ra ar paoell kevreadurezhel ouzh steudadur morfezkevreadurezhel ur yezh: er yezhoù gante ur framm nominativel-akuzativel eo rener ar frazenn ar paoell kevreadurezhel (da lâret eo an arguzenn merket evel nominativel); er yezhoù gante ur framm Ergativel-absolutivel e c'hell bezañ ar paoell kevreadurezhel an arguzenn merket evel absolutivel met n'eo ket dre ret atav rak ral eo ar yezhoù peurergativel ha peurliesañ e vez implijet gant ar yezhoù ergativel perzhioù morfologel ergativel diouzh un tu ha perzhioù kevreadurezhel akuzativel diouzh an tu all war un dro.

Er yezhoù implijet gante an tu gouzañv e c'hell bezañ implijet an tu-se evit ma c'hell kemmañ perzh semantikel ordin (eus graer da c'houzañver) en ur frazenn genurzhiet, da skouer:

:*He worked hard and was awarded a prize*
:("Labourat kalet a reas(-eñ) ha roet a oa bet ur priz dezhañ")

## Gwelit ivez
* Deiktelezh heverk
Armeoù

Un **arme**, ul **lu** (liester : **luioù** pe *luoz* gant Meven Mordiern) a reer eus ur strollad tud armet, pe eus hollad an dud armet ez-reoliek war tiriad ur riez pe ur vroad.

Koulskoude e c'heller gwelout luioù ha n'int ket bodet gant ur riez ofisiel. O vezañ er-maez eus al lezenn etrebroadel e c'hellont bezañ trec'h war lu ar riez m'emaint o stourm outañ ha dre-se sevel ur riez nevez, pe bezañ trec'het, pe tizhout ur feur-emglev peoc'h.

Ul lu a c'hell ivez bezañ nann-milourel pa dalvez ar ger kement ha kalz tud bodet diouzh o intent (Lu ar Salvidigezh da skouer) pe diouzh o stadoù (lu an dud dilabour). Hogos an holl riezoù o deus ul lu ofisiel, war-bouez ar re vihanañ (Monaco, San Marino ha Liechtenstein, da skouer) ha n'eus ket a nerzh milourel e Stad Costa Rica dre m'eo berzhet gant he bonreizh.

Countries by military per capita br.svg|Broioù hervez an niver a soudarded evit 1000 den e 2020

## Aozadur hollek al luioù
En ur riez ha seul vui ma vezont niverus e c'heller envel "lu" eus un nebeud korfoù milourel kenstrollet. Al luioù-se a vez roet un niver dezho hag ur pennjeneral en o fenn.

Da skouer, pep rann an talbenn brezel a zo dezhañ ul lu evit stourm war an hed termenet evitañ. War an dachenn vrezel a-bezh e c'hell bezañ ul lu tachenn rannet etre rannluioù o zo renet o obererezhioù brezel gant ur penngarter, sez ar pennjeneral. Hemañ a glask lec'hiañ mat ar rannoùluioù, kas darn anezho da lec'hioù an talbenn ma 'z eus ezhomm evit difenn ur bastell-vro pe bouezañ war an enebour.

## Rummoù al luioù
Peurliesañ e vez rannet lu ur riez hervez an araezioù treuzdougen arveret evit brezeliñ warno.
* An tirlu pe arme-douar, ennañ soudarded war droad, gopret, bodet e rann an droadegiezh. Gwechall ez ae an droadeien war droad end-eeun, met hiziv e vezont treuzdouget e e kirri ordinal pe hobregonet.
* An aerlu evit an nerzhioù milourel treuzdouget gant nijerezioù ha biñsaskelloù.
* ar morlu evit an nerzhioù milourel treuzdouget gant listri gorre ha listri-spluj. Koulskoude e c'heller kavout listri pe nijerezioù e rannluioù-douar 'zo ha soudarded gouest da stourm war an douar goude bezañ bet treuzdouget war listri (troadegiezh ar morlu).
* ar gwardoù-bro, anvet "milisoù" ivez diwar ar galleg, n'int ket luioù e pep degouezh : a-wechoù e harpont al lu reoliek pe a-wechoù ez int nerzhioù polis milouriet.
Kevin Terrieux

**Kevin Terrieux** a zo bet ganet e 1985.

Mestrc'hoarier echedoù breizhat.

Ezel eo eus kleub Gwengamp, L'Échiquier Guingampais.

2328 eo e renk Elo (FIDE).

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
Sant-Lezer-ar-Gwiniegi

**Sant-Lezer-ar-Gwiniegi** zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Acheno emañ Sant-Lezer.
## Dezougen

Repère altimétrique de Nantes Métropole - NMIGN171-08.jpg

* Al linenn hent-houarn Naoned-Stad La Roche-sur-Yon dre Santez-Pezhenn a dreuz ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Lezer-ar-Gwiniegi e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Bouez hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 22 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,23 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Reudied-1 pa voe diskaret Kanton Bouez e 2014.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. 
* An iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Daveoù ha notennoù
Andheg

Ur yezh direnk eo an andheg. Komzet eo gant 80 000 a dud e stad Madhya Pradesh.

## Gwelet ivez

Yezhoù India

Yezhoù direnk
Aráreg

Ur yezh direnk komzet e Mato Grosso e oa an aráreg. Erlec'hiet e oa bet gant ar portugaleg.

## Gwelet ivez

Yezhoù direnk
Betafeg

Ur yezh direnk komzet gant 500 a dud war aod norzh Papoua ar C'hornaoueg eo ar betafeg. Ne oa ket bet studiet mat c'hoazh ar yezh ha direnk eo barnet c'hoazh

## Gwelet ivez
*Yezhoù direnk
Emgann Mearcredesburne

**Emgann Mearcredes burne** en dije enebet e 477 ar Saozon, bleiniet gant ar penn-brezel Ælle ouzh ur roue brezhon lec'hel, hini Rhegin moarvat. N'eo anavezet nemet dre un arroudenn er C'hronik Angl-ha-Saoz :

:*Her Ælle gefeaht wiþ Walas neah Mearcrædesburnan stæðe*
:*Amañ e stourmas Ælle ouzh ar Vrezhoned e-kichen Mearcredes burne*

Ne lenner ket er c'hronik Angl-ha-Saoz piv a voe trec'h ha gallout a ra an emgann-se bout mojennel penn da benn .

## Gwelet ivez

Rouantelezh Sussex
Tabula Cortonensis

An ***Tabula Cortonensis*** (Taolenn Cortona e latin) eo an trede enskrivadur etruskek hirañ anavezet. Dizoloet e voe e 1992 e-kichen Cortona en Italia met e 1999 hepken e oa bet embannet. Muzuliañ a ra 50 x 30 cm hag enderc'hel a ra 32 linenn en etruskeg. E deroù an eil kantved kent J-K e oa bet graet moarvat. Torret e oa bet e eizh darn neuze. Seizh anezho a oa bet kavet hepken met krediñ a reer n'endalc'he an hini a ziouer nemet anvioù tud.

## Testenn
Krediñ a reer ez eo an *tabula cortonensis* ur skrid noteriet a zivout disrannadur un douar, ur winieg hagun ti warnañ, lec'hiet e_kichen al lenn Trasimen. Enderc'hel a ra an destenn 34 ger anavezet hag un niver heñvel a c'herioù dianav. Enni e kaver un eilstumm nevez eus al lizherenn E ar pezh a zamvenneg he-doa ar vokalenn livet gant al lizherenn E div dalvoudegezh, d'an nebeutañ e rannyezh Cortona.



:: 01: et. petruiš. sce[...]veš. eliuntš. v
:: 02: inac. restmc. cen[...]u. tenθur. šar. cus
:: 03: uθuraš. larisalisula. pesc. spante. tenθur .
:: 04: sa šran. šarc. clθii. tersna. θui. spanθi. ml
:: 05: ešieθic. rašnas IIIC inni. pes. petruš. pav
:: 06: ac. traulac. tiur. ten[θ]urs. tenθa[š]. zacinat. pr
:: 07: iniserac. zal \\ cš. esiš vere cusuθuršum. p
:: 08: es[s]. petrušta. scev[aš] \\ nuθanatur. lart petr
:: 09: uni. arnt. pini. lart. [v]ipi. lusce. laris. salini .v
:: 10: etnal. lart. velara. larθalisa. lart velara
:: 11: aulesa. vel. pumpu. pruciu. aule celatina. se 
:: 12: tmnal. arnza. felšni. velθinal. vel. luisna
:: 13: lusce. vel uslna. nufresa. laru. slanzu. larz
:: 14: a lartle vel aveš arnt. petru. raufe \\ epru 
:: 15: š. ame. velχe. cusu larisal. cleniarc. laris
:: 16: [c]usu. l[a]risalisa larizac clan. larisal. petr
:: 17: u. sce[va]š arntlei. petruš. puia
:: 18: cen. zic. ziχuχe. sparzeštiš šazleiš in 
:: 19: θuχti. cusuθuraš. suθiu. ame. tal suθive
:: 20: naš. ratm. θuχt. cešu. tl teltei. sianš. spa
:: 21: rzete. θui. saltzic. fratuce. cusuθuraš. la
:: 22: risalisula. petrušc. scevaš. pesš. tarχian
:: 23: eš \\ cnl. nuθe. malec. lart. cucrina. lausisa. 
:: 24: zilaθ meχl. rašnal [la]ris. celatina lau
:: 25: sa [cla]nc. arnt luscni [a]rnθal. clanc. larz
:: 26: a. lart. turmna. salin[ial. larθ celatina. a]
:: 27: pnal. cleniarc. velχe[š][...][papal]
:: 28: šerc. velχe. cusu. aule[sa][...]
:: 29: aninalc. laris. fuln[...][clenia]
:: 30: rc. lart. petce. uslnal[...][cucr]
:: 31: inaθur. tecsinal. vel[...]
:: 32: uš. larisc. cus. uslna[l][...]



## Gwelet ivez

etruskeg

Liber linteus

Tablezennoù Pyrgi
Elmet

**Elmet** (pe **Elfed** e kembraeg a vremañ) a vez graet eus ur rouantelezh vrezhon a oa neuze er vro a zo hiziv *[[West Riding of Yorkshire]]*. Petra bennak ma'z eo amsklaer he harzoù e oa bevennet gant ar stêr Sheaf er c'hreisteiz ha gant ar stêr Wharfe. Harzoù a oa gant Deira ha Bernicia en hanternoz hag er su ha gant ar pezh a oa marteze ur rouantelezh vrezhon vihan hag a oa war-dro Kraven war-du ar c'hornog.

N'eo ket sklaer pegoulz na penaos e oa ganet ar rouantelezh. Marteze e teuas diwar disrannadur rouantelezh Coel Hen met marteze ivez e tiskenn eus ur meuriad brezhon kozh a vefe deuet da vout dizalc'h adarre goude disparti ar Romaned e 410.

Ne ouzer nemet nebeut a dra diwar-benn istor ar rouantelezh. Unan eus he rouaned en deus kemeret perzh er c'hevredad bleiniet gant Urien Rheged da ziarbenn Angled Bernicia e 590. Goude muntr Urien ha diskar e rouantelezh e voe gourdrouzet Elmet muioc'h-muiañ gant rouantelezh Northumbria, nevez krouet, ha dav e voe dezhi sevel mogerioù-difenn war-dro Barwick-in-Elmet.

E 616 e voe aloubet ha distrujet ar rouantelezh gant Edwin Northumbria. N'eo ket sklaer petra a oa abeg ar brezel met marteze eo muntr Hereric e oa, un ezel eus familh roueel Northumbria harluet en Elmet a oa tad santez Hilda.

E 632 e voe adaloubet ar rannvro gant Cadwallon ap Cadfan eus Gwynedd goude e drec'h war Edwin Northumbria en emgann Meigen. Tri bloaz diwezhatoc'h e voe faezhet Cadwallon gant Oswald Bernikia en emgann Cantscaul ha kollet da vat e voe Elmet evit ar Vrezhoned.

## Roll rouaned Elmet

*Masgwid Gloff (c.460 - c.495)
*Llaennog ap Masgwid (c.495 - c.540)
*Arthuis ap Masgwid (c.540 - c.560)
*Gwallog ap Llaennog (c.560 - 590)
*Ceredig ap Gwallog (590 - 616) m. 618
Bungeg

Ur yezh direnk komzet e Bung, ur geriadenn en uhelgompezenn Adamawa,e Kameroun eo ar bungeg. N'eo mui komzet nemet gant un nebeud tud kozh. Ar peurrest eus ar meuriad a gomz kwanyaeg hiziv.

Nebeud a fedoù hon eus diwar-e-benn met tost ouzh hini kwanyaeg e seblant. Ne zalvez ket eo ur c'har anezhañ, avat. Pan eo aet kwanyaeg d'ar yezh bennañ er geriadenn eñ-deus levezonet kalz ar pezh a chome eus bungeg.

## Gwelet ivez

Yezhoù Kameroun

Yezhoù direnk
Karpo

**Karpo** (Καρπώ e henc'hresianeg), a-wechoù *Ksarpo*, a oa unan eus an Eurioù, a rae war-dro an Diskar-amzer, an dareviñ, ar mediñ, hag ivez diwall an hent da venez Olympos, ha distagañ ar c'houmoul diouzh ar menez pa vezent sac'het. Eilañ Persefone, Afrodite hag Hera a rae, hag a-wechoù ivez an doueed Dionysos, Apollon ha Pan.

A-wechoù e vez mesket hec'h anv, **Karpo**, gant Karpos, ur paotrig hag a ra war-dro ar frouezh ivez.

## Loarenn
Hec'h anv eo a gaver evel Carpo e steredoniezh, unan eus loarennoù Yaou.
Thallo

**Thallo** (Θαλλώ / *Thallo* e henc'hresianeg, a zo bet troet evel *an hini a zegas ar broustoù*, pe ivez *Thalatte*) a oa unan eus an Eurioù, doueez an nevezhañv, ar broñsoù ha broustoù, ha diwallerez ar yaouankiz.
Kontelezh Luimneach

**Kontelezh Luimneach** (*Contae Luimnigh* en iwerzhoneg ha *County Limerick* e saozneg) zo ur gontelezh e kornôg Iwerzhon. Luimneach (*Limerick*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
183&nbsp;863 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Keverieg

**Keverieg** (*Chéméré * e galleg) a oa ur gumun e Breizh, adalek 1790 betek ar 1añ a viz Genver 2016, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Hiriv emañ e kumun Kalaved-Raez.

## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Camariacus**, XIvet

**Gerdarzh**

* Dauzat & Rostaing ː gwelout Cambray = kinig iskiz ǃ diwar un anv den galian-ha-roman *Camarus*, lesanv (diouzh latin *cammarus* = legestr ?ǃ)

## Ardamezioù
*En argant e groaz divouedet en gul, heuliet gant un arbenn ejon ouzh pep konk*

Skoed koz, bet adsavet gant Ao. Durivault e 1946.

Keverieg e oa ur marc'had saout brudet

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Keverieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Arzhon hag e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. Lakaet e voe e Kanton Bourc'hnevez e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo  4,95% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Machikoul pa voe diskaret Kanton Bourc'hnevez-Raez e 2014.
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Arzhon-Raez ha Keverieg d'ober ur gumun nevez, Kalaved-Raez.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Château du Bois-Rouaud.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell *Bois-Rouaud*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Keverieg war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur

* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Sant-Eler-Kaleon

**Sant-Eler-Kaleon** a zo ur gumun eus Liger-Atlantel, e Breizh.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Eler-Kaleon e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Santez-Pezhenn hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. Lakaet e voe e Kanton Bourc'hnevez e 1801.
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas pevarzek soudard eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 106 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,17% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun  hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Machikoul pa voe diskaret Kanton Bourc'hnevez-Raez e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Eler*, bet savet e 1897 e-lerc'h an iliz a-gent, bet rivinet e-pad an Dispac'h Gall. Kavet e voe teir geler eus ar prantad merovingian pa oac'h o sevel anezhi.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Mousteroù-Raez

**Mousteroù-Raez** a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Pornizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar Meurvor Atlantel emañ Mousteroù-Raez.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Mousteroù-Raez e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Arzhon hag e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. Lakaet e voe e Kanton Bourc'hnevez e 1801.
### 
* E 1815 e voe staget kumun Prigny ouzh kumun Mousteroù-Raez.
* Krouet e voe kumun Kerverner-Raez e 1863 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Mousteroù.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 35 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,67 % eus he foblañs e 1911.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Pornizh pa voe diskaret Kanton Bourc'hnevez-Raez e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Chapelle de Prigny 0007sc.JPG|Chapel Prigny.

* Chapel Prigny, , iliz-parrez gwechall.
* Iliz katolik *Sant Pêr*, , bet adsavet er .
* Monumant ar re varv.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Marvet int e-pad an Eil Brezel-bed. An holl a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher *RMS Lancastria* eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer, nemet unan, ul Letanant eus ar Morlu, marvet e dibenn miz Meurzh 1942, goude an Oberiadenn Chariot.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1801


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1800
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=   
  bar:1801 text:1801
  bar:1831 text:1831
  bar:1866 text:1866
  bar:1921 text:1921
  bar:1936 text:1936
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2004 text:2004
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1801 from:0 till: 1517
  bar:1831 from:0 till: 1718
  bar:1866 from:0 till: 768
  bar:1921 from:0 till: 680
  bar:1936 from:0 till: 639
  bar:1954 from:0 till: 628
  bar:1962 from:0 till: 574
  bar:1968 from:0 till: 614
  bar:1975 from:0 till: 635
  bar:1982 from:0 till: 693
  bar:1990 from:0 till: 739
  bar:1999 from:0 till: 905
  bar:2004 from:0 till: 1101
  bar:2006 from:0 till: 1138
  bar:2012 from:0 till: 1421
  


## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Kerverner-Raez.
* Prigny.
## Liammoù diavaez

* Mousteroù-Raez war al lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Dike

**Dike** (*Δίκη* e henc'hresianeg a dalvez *[[justis]]*) a oa merc'h da Zeus ha Themis.

Unan eus an Eurioù, doueezed eus Hellaz kozh, e oa, doueez ar justis eta, met ar justis war an douar. Pa gomprenas he zad ne oa ket un dra bosupl da dizhout e lavaras dezhi dont en e gichen en Olympos.

He mamm Themis an hini a rene war justis an doueed.
Eirene

**Eirene**, un anv a deu eus an henc'hresianeg, hag a dalvez "peoc'h", a oa anv

*un doueez eus Hellaz kozh, unan ag an Eurioù: Eirene (doueez);
*un arzourez eus Hellaz kozh, Eirene (arzourez).
Eirene (arzourez)

**Eirene**, pe *Irene*, a oa un arzourez eus Hellaz kozh (IIIde kantved kent JK). Merc'h e oa d'al livour Kratinos ha gantañ eo e teskas ar vicher. Meneget eo hec'h anv gant ar skrivagner latin Plinius an Henañ (Iañ kantved goude JK) en e oberenn Naturalis Historia (levrenn 35). Livet he doa poltred ur plac'h a veze gwelet e kêr Eleusis evit doare.

## Levr Boccaccio
 
Da vare an Azginivelezh italian, er kantved, e voe lakaet hec'h anv gant ar skrivagner Giovanni Boccaccio en e levr *[[De mulieribus claris]]* (*Diwar-benn maouezed brudet*) . 

Koulskoude e hañval ar skrivagner bezañ mesket meur a hini eus an anvioù meneget gant Plinius ha lakaet re a draoù war gont Eirene. Lakat a ra war he c'hont tri foltred all, hini Kalypso, hini ar gladiator Theodorus, ha hini un dañser brudet anvet Alcisthenes.

## Levrlennadur
*Harris, Anne Sutherland and Linda Nochlin, Women Artists: 1550-1950, Mirdi an Arzoù kontelezh Los Angeles, Knopf, New York, 1976 
*Rainer Vollkommer: Eirene, *in* Künstlerlexikon der Antike I (2001), pajenn 200

## Daveoù ha notennoù
Onnod-Raez

**Onnod-Raez** (*Fresnay-en-Retz* e galleg) a oa ur gumun a Vreizh e Bro-Raez, e kreisteiz Bro-Naoned, e Liger-Atlantel.

## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Fresnaium**, XIIvet

## Ardamezioù
*En aour e onnenn en sabel war ur savenn ivez en sabel*

Aozer ː Ao. Michel Pressensé

Digemeret gant Kuzul ar Gumun ː 9 Genver 1995

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Onnod-Raez e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Bourc'hnevez hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,41% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 3 a viz Kerzu 1952 e Nong Heo el Laos hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Machikoul pa voe diskaret Kanton Bourc'hnevez-Raez e 2014.
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Bourc'hnevez-Raez hag Onnod-Raez d'ober ur gumun nevez, Kernevez-Raez.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn. 
* Iliz katolik *Itron-Varia*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* François Madeléneau de la Briancière, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1638

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Chapel-Erzh

**Chapel-Erzh** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* Treuzet eo ar gumun gant ar stêrioù Erzh ha Gevr.
## Brezhoneg
* Ur gevredigezh da gas kentelioù d'an dud deuet ez eus bet e Chapel-Erzh, Kentelioù an Noz - Chapel-Erzh hec'h anv.
* D'an 29 a viz Ebrel 2019 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Anv

* Erwan Vallerie ː *Capellam super Herdam*, 1287

## Ardamezioù
*En glazur e rod Santez-Katell en argant; e gab en argant karget gant ur groaz eoret en gul heuliet gant div brizhenn erminig en sabel*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Chapel-Erzh e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Chapel-Erzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 97 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,85% eus he foblañs e 1911.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise - La Chapelle-sur-Erdre.jpg

* Iliz katolik *Santez Katell*, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e-tal an ti-kêr, luc'hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
### Kastelloù ha manerioù
* Kastell La Gascherie, 1480-1880, luc’hskeudennoù.
* Kastell La Desnerie, XVIIvet kantved -XVIIIvet kantved , luc’hskeudenn.
* Kastell La Poterie, 1789, luc’hskeudenn.
* Kastell L'Hôpiteau, XVIIIvet kantved, luc’hskeudenn.
* Kastell La Gilière, 1840, luc’hskeudenn.
* Kastell La Gascherie (1480-1880), luc’hskeudennoù.
* Kastell La Gandonnière, 1750, luc’hskeudenn.
* Maner La Pannetière, luc’hskeudenn
* Maner La  Coutancière
* Kastell Le Meslier, war-dro 1840, luc’hskeudenn.
* Kastell Le Bignon.
* Kastell Le Saz, luc’hskeudenn.
* Maner La Charlière, luc’hskeudenn.
* Maner La Ganry.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* François de La Noue (1531-1591), lesanvet *La Noue Bras de Fer*, kabiten hugunod ha prederour, ganet er Chapel-Erzh.
* Pierre Noblet, pennalvokad ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1660 (Marvet en karg)
* Antoine le Lardic de la Ganry, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1735 (Marvet en karg)
* Antoine le Lardic de la Ganry, (II) selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1740
* Albert Robin, lesanvet Yann Nibor (1857-1947), barzh, marvet er Chapel-Erzh.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
* 
* 
## Liammoù diavaez

* Chapel-Erzh war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Eirene (doueez)

**Eirene** (Ειρήνη, «peoc'h» e henc'hresianeg), merc'h da Zeus ha Themis, a oa anv unan eus an Eurioù, ha doueez ar peoc'h hag ar binvidigezh en Hellaz kozh. 

Pax e oa hec'h anv gant ar Romaned.

## Liammoù diavaez
Pax

**Pax** (a dalvez kement ha *"[[Peoc'h]]"* e latin) a voe lakaet da zoueez gant ar Romaned en amzer Augustus. Krouet e oa diwar skouer an Eirene, unan eus Eurioù Hellaz. 

Un templ dezhi a oa war Campus Martius a veze graet Ara Pacis anezhañ, hag unan all war ar Forum Pacis. 

Peurvuiañ e veze skeudennet gant ur barr olivez, ur vazh-roue, pe ur c'horn-puilhded (*cornucopia* e latin). A-wechoù e veze lakaet da arouez d'an Nevezamzer ivez.

N'eus ket da veskañ anv an doueez gant ar Pax Romana, a denn d'ur marevezh a beoc'h en istor.

## Liammoù diavaez
*  Roman Gods, United Nations of Roma Victrix (UNRV), Roman History
*  Eirene, Theoi Project, Greek mythology and the gods in classical literature and art
*  M. Moravius Horatius Piscinus, Roman Calendar
*  Micha F. Lindemans, Pax, Encyclopedia Mythica
*  Eirene in Greek Mythology, 16/02/2017, Mythography
Kontelezh Corcaigh

**Kontelezh Corcaigh** pe **Kontelezh Korkig** (*Contae Chorcaí* en iwerzhoneg ha *County Cork* e saozneg) zo ur gontelezh e mervent Iwerzhon. Korkig eo kêr-benn ar gontelezh. 
480&nbsp;909 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Kontelezh Port Láirge

**Kontelezh Port Láirge** (*Contae Phort Láirge* en iwerzhoneg ha *County Waterford* e saozneg) zo ur gontelezh e kreisteiz Iwerzhon. Port Láirge eo kêr vrasañ ar gontelezh, met Dún Garbháin eo pennsez ar gontelezh. 
107&nbsp;942 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Port Láirge

**Port Láirge** a zo ur gêr vras (46&nbsp;747 den o chom e kêr e 2011; 51 519 gant ar fabourzhioù) eus kreisteiz Iwerzhon, anavezet dindan an anv *Waterford* e saozneg.

## Gevelliñ
Gevellet eo gant Sant-Ervlan e Bro-Naoned.
Aigisthos

**Aigisthos** (en henc'hresianeg : Αἴγισθος, *Aigisthos*) a oa ar mab en doa bet Thyestes digant e verc'h Pelopeia, eus tiegezh an Atreided, e mojennoù Hellaz kozh.

## Ar vojenn
Pelopeia, a oa bet gwallet gant he zad Thyestes, a c'hanas he mab Aigisthos. Dilezel anezhañ a reas war-lerc'h, gant ar vezh. Adkavet e voe gant mesaerien givri ha roet gante da Atreüs, roue Argos ha Mykenai, e eontr. Savet e voe gant hemañ evel e vab hep goût piv e oa.

An urzh a roas Atreüs dezhañ da lazhañ Thyestes (tad ha breur Aigisthos war un dro). Koulskoude, dres d'ar mare ma oa o vont da zrouklazhañ anezhañ, ez anavezas e dad. Asambles e vuntront Atreüs ha kemer e lec'h hag e garg. 

Diwezhatoc'h, Agamemnon, hêr reizh an tron, a ro lamm da d-Thyestes. Espern a ra buhez Aigisthos avat. Tennañ a ra hemañ e vad eus dilec'h Agamemnon da vrezel Troia evit desev e vaouez, ar rouanez Klytaimnestra. Lazhañ a reont ar roue goude e zistro ha ren a reont war ar vro e-pad seizh vloaz kent bezañ muntret d'o zro gant Orestes, mab Agamemnon, bountet gant e c'hoar Elektra.

## Mammennoù
* Apollodoros, *Epitome* (II, 14 ; VI, 23) ; 
* Aesc'hulos, *Agamemnon*, *[[ar Goefored]]* ; 
* Euripides, *[[Elektra (Euripides)|Elektra]]* ; 
* Les Retours ; 
* Sofokles, *[[Elektra (Sofokles)|Elektra]]*.

## Notennoù
Gregamp-ar-Feunteunioù

**Gregamp-ar-Feunteunioù** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gregamp-ar-Feunteunioù e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Chapel-Erzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 84 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,11 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
* D'ar 17 a viz Here 1942 e kouezhas un nijerez (*[[Short Stirling|Stirling]]* marilhet R9312 ha kodet LS-C) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Gregamp-ar-Feunteunioù; pemp nijour a varvas, douaret e voent e bered "Pont du Cens" en Naoned; an daou nijour all a voe serret gant an Alamaned.
### 
* Lakaet e voe ar gumun en arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz en 2017.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* An iliz katolik.
## Douaroniezh
## Demografiezh

## Melestradurezh
## Tud
## Gevellerezh
*

## Dave ha notennoù
Oinokoe

En Henc'hres, un oinokoe (e henc'hresianeg οἰνοχόη, oinokhóê, eus οἶνος, oĩnos, ar « gwin » ha χέω, khéô, « fennañ ») a oa ur picherad evit ar gwin a dalveze da gemer gwin er c'hrater — e lec'h ma oa bet troc'het gant dour — a-raok reiñ anezhañ d'an everien.

Ur skouarn, dezhi etre 20 ha 40 sañtimetrad, a veze ouzh al lestr-se. Lakaet e vez kemm etre rummadoù disheñvel diouzh stumm genou al lestr pe stumm he zor. An hini stankañ (rummad 1) a vez ur beg e stumm ur velchonenn outi. Tennañ a ra ar rummad 8 ouzh ar chopinoù a-vremañ, gant ur c'horf . 

Dont a ra ar seurt listri da vezañ dibaotoc'h e-pad marevezh al listri o zresadennoù du. Savet eo bet an doare da renkañ ha da ziskrivañ anezhe diwar an oinokoeoù o zresadennoù ruz arkaek gant John Beazley.

An olpeoù eo anv al listri all a dalveze da fennañ evajoù.

### Da lenn

* Maxwell G. Kanowski, *Containers of Classical Greece*, University of Queensland Press, Saint Lucia, 1984 ;
* Gisela M. A. Richter, Marjorie J. Milne, *Shapes and Names of Athenian Vases*, Metropolitan Museum of art, New York, 1935.
* Listri Henc'hres
Tema (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tem** (saoz.: *topic* pe *theme*) evit ober dave d'un elfenn resis eus al lavarenn m'emeur o komz diwar he fenn.

Ur wezh bet meneget e teu an tema da vezañ "kozh keloù", da lâret eo ur stlenn gouvezet dija, da skouer:

* **Ar c'hi** a dantas ar plac'h
* **Ar plac'h** a oa bet dantet gant ar c'hi
* **Ar plac'h** e oa an hini e oa bet dantet gant ar c'hi
* **Ar plac'h**, he dantañ a reas ar c'hi

**Tema** a reer eus an elfenn er frazenn ma vez termenet ganti ar pezh emeur o kaozeal diwar e benn ha **[[Rema (yezhoniezh)|rema]]** a reer ouzh ar prezegad ha vez deskrivet gantañ.

Ret eo ivez ober an diforc'h etre **tema frazennel** (saoz. *sentence-level topic*) ha **tema prezegennel** (saoz. *discourse-level topic*). Da skouer: 

:*Brav ha tomm e oa ti Mikael. Ne felle ket dezhañ e guitaat, met rankout a reas mont kuit, te 'oar. Ha pebezh jardin ivez!*

Amañ eo bet termenet un tema prezegennel er frazenn gentañ (*ti Mikael*). En eil frazenn, avat, eo bet termenet un tema frazennel (*dezhañ* = *Mikael*). Ne gemm ket an tema prezegennel avat hag a-drugarez da se e komprener diouzhtu da betra e ra dave ar frazenn diwezhañ.

Meur a doare ez eus a yezh da yezh evit diskwel pegoulz eo bet kemmet an tema, da skouer e brezhoneg: 

* Lakaat e penn ar frazenn: 
** ***Brezhoneg''' a oaran''
** ***Te** 'zo bras''
** ***Kanañ*' a ran*
* [[Brizhraganv|Raganv pleonastek]] : ***Eñ** an hini e oa* 
* [[Tu gouzañv]]: ***Ganimp** e oa bet graet*
* R. pleonastek + T. gouzañv: ***Ganimp an hini** e oa bet graet*
 
E yezhoù all, avat, evel ar [[japaneg]] e vez implijet gante ur *'framm tema-rema*' ma vez merket atav un tema nevez dre implijout elfennoù arbennik, dreist-holl [[merk an tem]], al [[lerc'henn]] (saoz. *postposition*), は *wa''.

Talvoudus eo merkañ an tema evit gallout ober hep rankout e adlâret gwezh ha gwezhall dre ma c'hell bezañ implijet raganvioù en lec'h temoù bet meneget dija e meur a yezh. Gant yezhoù amraganvelek evel ar japaneg avat e vezont diverket hepmuiken ha rankout a ra o c'hompren dre dielfennañ ar c'henarroud.

## Gwelit ivez
* Merk an tema
* Rema
* Graer yezhadurel
Sulieg

**Sulieg** a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Bord d'Erdre, Sucé-sur-Erdre.jpg

* War lez ar stêr Erzh emañ Sulieg.
## Bageal

Sucé-sur-Erdre port.jpg
Sucé sur erdre , le port - panoramio (1).jpg

* Implijet e vez ar porzh war an Erzh evit bageal.
## Dezougen


Ancien BV de Sucé par Cramos.JPG
Gare de Sucé.jpg
Gare-Sucé-sur-Erdre-2014 10.JPG
Tram-train à Sucé par Cramos.JPG
Viaduc de l'Hocmard.jpg

* Al linenn hent-houarn Naoned-Orléans Kastell-Briant a dreuz ar gumun.

## Anv

### Stummoù skrivet
* **Sulce**, 952; **Succe**, XIvet; **Sucerum**, 1123 

### Gerdarzh

## Brezhoneg
## Ardamezioù
*En glazur, e bont loc'han ouzh lezioù, skoret gant un dredeenn kommek, an hol en argant; e gab en argant karget gant un delienn loa-zour geotet hebiaet gant div brizhenn erminig en sabel*.

Aozerien ː A. Gamuchaud & M. Pressensé. Kuzul ar Gumun, 5 a viz Meurzh 1981.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sulieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Chapel-Erzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 99 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,60 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun en arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz e 2017.
## Monumantoù ha traoù heverk

Sucé - Château de Chavagnes habité par la famille de Descartes au XVIIème siècle.png|Kastell Chavagnes, 1370-XVIvet kantved.
Château-de-Launay.jpg|Kastell Launay, 1471-1803.
Sucé - Château de Naye.png|Kastell Naye, XIXvet kantved.

* Meur a gastell, luc’hskeudennoù.

Sucé-sur-Erdre église.jpg

* Iliz katolik *Sant Stevan*, 1851, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù. Divizet e voe e sevel d’ar 4 a viz Kerzu 1921.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* François-Armand Vollaige de Chavagne, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1767
* Jean-Baptiste-François le Lièvre de la Touche, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1784

### Ardamezeg ar famihoù

## Gevelliñ
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
*Sulieg war Geobreizh
*Lec'hienn ofisiel
Merk an tema

**Merk an tema** (saoz. *topic marker*) a zo anezhañ ur rannig implijet gant yezhadur ar japaneg (は) hag ar c'horeaneg (는 goude ur vogalenn pe 은 goude ur gensonenn) evit merkañ tema ur frazenn, da skouer e koreaneg:

Alies e klot an elfenn merket gant merk an tem (da lâret eo, an tema) gant rener ar frazenn, met n'eo ket ret.

Setu ur skouer evit diskwel mont en-dro merk an tema e japaneg.

Meur a rannig yezhadurel ez eus e japaneg, en o zouez merk an tem skrivet gant ar silabenn hiragana *ha* は met distaget *wa* atav pa vez implijet evel merk an tema. Ul lerc'henn an hini eo ar rannig-mañ, da lâret eo e vez lakaat war-lerc'h an elfenn merket evel tema ar frazenn, da skouer:

Er frazenn-mañ eo "karr-tan" (車 *kuruma*) rener ar frazen, merket amañ evel tema ar frazenn gant は. Kemer a ra neuze merk an tema は (*wa*) plas ar rannig a dalvezfe a-hend all evit merkañ ar rener が (*ga*). E penn-kentañ a lavarenn e vez lakaet an tema atav.

Er skouer-mañ eo bet merket an adverb "bremañ" (今 *ima*) evel tema ar frazenn gant merk an tema:

## Gwelit ivez
*Tema
*Rema
Krater (lestr)

Ur **c'hrater** (diwar ar verb gresian &mdash; "**meskañ**") a oa ul lestr implijet en Hellaz kozh da veskañ gwin ha dour. 

Lakaet e veze ar c'hraterioù e-kreiz ur sal. Ledan a-walc'h e vezent, gant se ne veze ket diboan o dougen pa vezent leun. 

Krater Eufronios zo brudet evit bezañ unan eus ar c'haerañ listri eus an Henamzer zo deuet betek ennomp.

## Gwelit ivez

*Listri Henc'hres
Kefisodotos

**Kefisodotos** (Κηφισόδοτος / Kephisodotos e henc'hresianeg) zo anv daou gizeller eus Aten:

*Kefisodotos an Henañ, e penn-kentañ ar IVvet kantved kent J.-K. (war-dro &nbsp;400-370). Tad e oa da b-Praksiteles.
*Kefisodotos ar Yaouankañ, e vab-bihan, mab da Braksiteles, 

Hag ivez:
**[[Kefisodotos (prezegour)|Kefisodotos]]*, ur prezegour eus Aten.
Ploareg

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Ploareg** (*Plorec-sur-Arguenon* e galleg), war lez ar stêr Argenon .
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Argenon emañ Ploareg.
## Anv
* Bernard Tanguy (1992) : **Ploarec**, 1214, 1239; **eccl. de Plorec**, c. 1330; par. **S. Petro de Plourec**, 1380; gallaoueg : ***Plorè*** 
* Erwan Vallerie (1995) : **Ploredec**, AA67; **Ploarec**, 1230; **Plorec**, 1330; **Plorech**, 1453; **Ploret vel Plouet**, XVIvet; **Plorecq**, 1624
Gerdarzh: diasur; pe tennet eus un anv den, pe tennet eus pleg (gwareg) ar stêr Argenon.
## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 37 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,71 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Eost 1914 e voe lazhet unan anezhe en Auvelais, soudard en 48vet Rujumant Troadegiezh e oa hag unan all e Châtelet, soudard er 25vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 8,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Tumulus Plorec sur Arguenon 2.png|Krugell an Tour Izel.
Plorec-sur-Arguenon (22) Église Saint-Pierre 02.JPG|An iliz katolik.
Plorec-sur-Arguenon (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Krugell an Tour Izel.
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Kastell La Ville-Lambert.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Eunomia

* **[[Eunomia (doueez)|Eunomia]]**, doueez, a oa unan eus an Eurioù.
* Un asteroidenn a zo bet anvet (15) Eunomia.
Plagad

Ur gumun e Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor e oa **Plagad** (). Penn kanton e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Anv
* Stummoù kozh ː *Ploagac*, 1148 ; *Ploeadgat*, *Ploadgat*, 1198 ; *Ploagat*, 1199 ; *Plouagat*, 120 2; *Ploagat*, 1202, 1215 ; *Ploadgat*, 1219 ; *Ploagat*, 1240 ; *Ploadgat*, 1259 ; *Ploeasgat Castri Audreni*, 1371 ;  *Plezasgar*, 1388 ; *Ploeagat*, 1457 ; *Plouagat*, *Ploagat Chatelaudren*, 1467 ; *Ploeagat Castel Audren*, 1516 ; *Plouagat-Chatel-Audren*, 1779.
## Ardamezioù

## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Plagad, Gabriel Corez e anv, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 138 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 7,02 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Klasket e voe kemer argant en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 17 viz Mae 1944, met c'hwitet e voe o zaol gante, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas seitek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour.
### kantved
Kendeuzet e oa bet gant Kastellaodren d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Kastellaodren-Plagad.

## Brezhoneg
* 68,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Deskadurezh
* E distro-skol 2018 e oa 27 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,0 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Monumantoù ha traoù heverk

146 La Ville Chevalier.jpg|• Kastell *La Ville Chevalier*
152 Fournebello.jpg|• Maner Fornbello
Église Saint-Pierre de Plouagat.jpg|• Iliz katolik *Sant Pêr*

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik (luc’hskeudenn ha kartenn-bost).
An iliz katolik *Sant Pêr* zo bet kaoz da zistruj, saveteet e voe hervez ur referendom graet e 2013.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Darempredoù etrebroadel
;Gevelliñ
* : Uachtar Ard (1992)
## Liammoù diavaez

* Plagad war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù