open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Umbilia hesitata

***Umbilia hesitata*** a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad *[[Umbilia]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin boutin a-walc'h a vev en Aostralia ar gevred er mor don.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Iredale e 1916 dindan an anv genad *[[Cypraea]]* .

An anv **hesitata** a zeu eus ar fed ez eus bet gortozet pell a-raok reiñ un anv dezhañ : haesitare (latin) a dalv *bezañ etre daou, argrediñ*.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Umbilia hesitata* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
* *Cypraea hesitata* (Iredale, 1916)  hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Isspesadoù
Daou isspesad a zo bet diskrivet :
* *Umbilia hesitata hesitata * (Iredale, 1916) 
* *Umbilia hesitata beddomei * (Schilder, 1930) a zo o vezañ studiet c'hoazh da wiriekañ e statud isspesad.

## Bevoniezh
Kregin brav ha boutin a-walc'h eo an *Umbilia hesitata*. Dastumet e vezont er mor don gant dragoù etre 80 ha 200 m donder.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 60&nbsp;mm ha 100&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 51&nbsp;mm gour pe ramz, betek 121&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Umbilia armeniaca]]*, *[[Umbilia capricornica]]* daou spesad all er genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo en Aostralia ar gevred e Kembre nevez ar Su hag e Tasmania.

## Notennoù ha daveennoù
Guidobaldo Iañ da Montefeltro

**Guidobaldo Iañ da Montefeltro**, ganet e Gubbio e 1472 ha marvet e Fossombrone e 1508, a oa Kont Montefeltro ha trede dug Urbino. Diframmet e voe e zugelezh digantañ gant Cesare Borgia, hogen distreiñ a reas er galloud. 

Mab e oa da Federico III da Montefeltro ha da Battista Sforza Battista Sforza (1446 – 1472). E vamm a oa merc'h da Alessandro Sforza, aotrou Pesaro, ha d'e bried kentañ Costanza da Varano. Pa varvas e dad e 1482 e renas war e lerc'h.
 
Dimeziñ a reas da Elisabetta Gonzaga, c'hoar da Francesco II Gonzaga, Markiz Mantova. Guidobaldo a oa dic'houest, bugel ebet n'o doe, met hi ne fellas ket dezhi terriñ o eured.

Brezeliñ a reas evel unan eus kabitened ar pab Alesant VI skoaz ouzh skoaz gant soudarded ar roue gall Charlez VIII pan eas da aloubiñ kreisteiz Italia ; goude-se e voe gopret gant Republik Venezia a-enep Charlez. E 1496, e oa Guidobaldo o vrezeliñ evit ar pab, e-kichen Bracciano, pa voe prizoniet gant ar re Orsini ha Vitelli, ha laosket da vont bloaz goude .

E 1502 e rankas tec'hel eus Urbino dirak arme Cesare Borgia, met distreiñ a reas goude marv ar pab Alesant VI, tad Cesare Borgia e 1503. Advabañ a reas e niz Francesco Maria della Rovere, mab d'e c'hoar, Giovanna da Montefeltro, ha niz d'ar pab Jul II, hag evel-se e voe unanaet aotrouniezh Senigallia ha dugelezh Urbino. Harpañ a reas Jul II da adc'hounit Romagna.

Brudet e oa lez Urbino en amzer an duged Guidobaldo hag Elisabetta evel unan eus ar re granañ en Italia. Tud a lizhiri a veze eno. An istorour saoz-italian Polydore Vergil a labouras evit an duged, evel a reas ivez Baldassare Castiglione, toberour * Il Cortegiano*, a zeskriv lez Urbino.

## E varv
Mervel a reas e 1508, da 36 vloaz, e Fossombrone, eus ar pellagra, ur c'hleñved eus ar c'hroc'hen, hag e niz Francesco Maria della Rovere a renas war e lerc'h.
Nesiocypraea aenigma

***Nesiocypraea aenigma*** a zo unan eus ar pevar spesad a vez renket er genad *[[Nesiocypraea]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin dizoloet diwezhat ha ral a vev e Su-Afrika.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Lorenz e 2002 dindan an anv genad *[[Nesiocypraea]]*.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Nesiocypraea aenigma* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea aenigma* (Lorenz, 2002) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Bevoniezh

## Ment

## Gwelout ivez
*[[Nesiocypraea midwayensis]]*, *[[Nesiocypraea teramachii]]*, *[[Nesiocypraea lisetae]]* spesadoù all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Su-Afrika en Natal.

## Notennoù ha daveennoù
Austrocypraea reevei

***Austrocypraea reevei*** a zo ar spesad bev nemetañ a vez renket er genad *[[Austrocypraea]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin divoutin a vev etre Gwalarn ha su Aostralia etre lize izel ar lanv betek dourioù don an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Sowerby e 1832 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.
An anv **reevei** a zo bet roet en enor da *Lovell A. Reeve*, kreginer a vro Saoz (1814-1865).

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Austrocypraea reevei* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea reevei* Sowerby, 1832 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad Cypraea nemetañ.

## Bevoniezh
Kregin divoutin eo an *Austrocypraea reevei*. Kavet e vezont etre live izel al lanv betek 40 m dindan bloc'hadoù reier e-touek spouennoù mor hag er frailhoù don. Nebeut kregin a zo bet draget etre 150 m ha 300 m donder.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 30&nbsp;mm ha 40&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 23&nbsp;mm gour pe ramz, betek 51&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Lyncina vitellus]]*, pa vez yaouank ar grogenn, ha *[[Cypraeovula iutsui]]* daou spesad gant tresadennoù tost a-walc'h.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo etre Gwalarn ha Su Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Kergoad

**Kergoad** ha **Kergoed** (skrivet *Kergoat* ha *Kergoët* e galleg) zo lec'hanvioù brezhonek, aet da anvioù-tiegezh.

*Ar Gergoad* a vez lavaret, pa gomzer eus al lec'h (*ar gêr*), *ar C'hergoad* pa gomzer eus ur gwaz.

## Lec'hioù
; e Kerne
**Ar Gergoad*, kêriadenn e Kemeneven, e Bro C'hlazig, e Kerne-Izel, enni emañ ar chapel, *Itron Varia ar Gergoad*,
**kontadenn Yeun ar Gow, *[[Marc'heger ar Gergoad]]*,
*dismantroù kastell an tiegezh Kergoet, eus ar , devet e 1675, e Sant-Hern, 
*kastell kozh e Kloar-Fouenant.
;e Leon
*Maner ar Gergoad, e Plouedern, 
**Kroaz ar Gergoad*, e Plabenneg. 
;e Bro-Gwened
*Liac'hven *Kergoed*, e Krac'h, 
**Kergoed*, e Lanwelan, ma voe krogad etre an Alamaned ha paotred ar strouezh e 1944, ha savet ur monumant, *monumant Kergoed*.

## Tud
**François Kergoat*, maer Lokeored
*Jacques Kergoat (1939-1999), ganet e Brest, politikour gall
*Lukian Kergoat, kelenner brezhoneg
**Kergoët*, tiegezh a orin eus Bulad-Pestivien, en o zouez :
***Sabine Kergoet*, skolaerez ha kanerez festoù-noz.
Leporicypraea geographica

***Leporicypraea geographica*** a zo unan eus ar tri spesad a vez renket er genad *[[Leporicypraea]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin boutin ez-lerc'hel a vev e meurvor Indez an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Schilder & Schilder e 1933 .

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Leporicypraea geographica* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea geographica* (Schilder & Schilder, 1933) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae en ur spesad Cypraea hepken.
* *Leporicypraea mappa geographica* (Schilder & Schilder, 1933) hervez Lorenz & Hubert.

Daou isspesad a zo bet diskrivet :

* *Leporicypraea geographica geographica * (Schilder & Schilder, 1933)
* *Leporicypraea geographica rewa* (Steadman & Cotton, 1943) isspesad o vezañ studiet er mare-mañ da wiriekañ e statud a isspesad.

## Bevoniezh
Kregin boutin ezlerc'hel an hini eo. Kavet e vezont dindan bloc'hadoù reier etre live al lanv izel betek 45 m donder.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 50&nbsp;mm ha 72&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 43&nbsp;mm gour pe ramz, betek 89&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Leporicypraea mappa]]*, spesad tost-tre e dresadennoù ha *[[Leporicypraea valentia]]* spesad all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Meurvor Indez.

## Notennoù ha daveennoù
Glaoda Millour

**Glaoda Millour** (Claude Ernest Jean Millour, er marilh), ganet d'ar 5 a viz Even 1922 e Ribécourt-Dreslincourt, Oise, Hauts-de-France hag aet da Anaon e e Montroulez d'ar 25 a viz Genver 2014 , a oa ur medisin-loened hag un emsaver breizhat. 

E 1946 e savas evit e zoktorelezh dibenn studi ur c'hounskrid anvet « *Les saints guérisseurs et protecteurs de bétail en Bretagne* ». Embannet e voe e labour gant Skol Vreizh, dindan an titl « *Les saints vétérinaires de Bretagne* » e 1990. Frouezh un enklask renet er bloavezhioù 1940 e oa e labour kentañ, ha nevesaet e voe un tamm evit embannadur Skol Vreizh.

Labourat a reas evel medisin-loened e Rostrenenn, Sizun ha Montroulez, ma chomas betek fin e vuhez. Ur stourmer evit Breizh hag evit ar brezhoneg e voe a-hed an amzer : e deroù 1946 en em gavas e-touez ar strollad tud yaouank a grouas, e Pariz, ar gelaouenn Al Liamm, gant Andrev Latimier, Pêr ar Bihan ha re all. Ezel eus Ar Falz e voe ivez, adalek 1946. Betek fin e vuhez e voe oberiant evit ar brezhoneg, e Montroulez, e-barzh meur a aozadur, evel Kelc'h Sevenadurel Brezhoneg Montroulez, KLT, poellgor gevelliñ Montroulez-Truru... A-du gant an esperanteg e oa ivez.

Ur stourmer politikel e voe c’hoazh, er PSU : er bloavezhioù 1970 e voe kuzulier-kêr e Montroulez, gant ar maer sokialour Jean-Jacques Cléac'h.

Ezel e oa bet eus ar gevredigezh *association des collectionneurs du centre-Finistère Sur les traces de François Joncour*. Plijet e oa ivez gant treuzkas ar brezhoneg.
## Levrlennadur
*  « *Les saints vétérinaires de Bretagne* », Skol Vreizh, niv. 19, 1990;
*  *Bestkuracaj sanktuloj en Bretonio*, un droidigezh en esperanteg eus e levr, graet gant Claude Bros, gant kenlabour Glaoda Millour, Mireille Le Buhan, Nicole Rizzoni, Marie-Hélène Djaouchi ha Christian Bertin, ha lakaet enlinenn.
* Michel Penven & Glaoda MILLOUR, *François Joncour, son Parcours en centre Finistère*, Kevredigezh "War roudoù François Joncour", Ti-kêr Brasparzh, 1997

## Notennoù ha daveennoù
Mor Greunland

**Mor Greunland** zo ul lodenn eus Meurvor Arktika etre Greunland, enezeg Svalbard, enez Jan Mayen hag Island. En em ledañ a ra war 1 205 000 km² pe war-dro.

Drezañ ez a dourioù yen Meurvor Arktika war-zu ar Meurvor Atlantel. El lodenn norshañ anezhañ e vez diaes bageal rak skornet e vez an dour alies. War-dro 1 450 metr eo donder keitat Mor Greunland ha betek 4 800 m en e zonder brasañ.

Peskedus eo ar mor-se hag eno e vez reuniged o ouennañ (reunig Greunland ha reunig kougoulek dreist-holl). Kavout a reer bronneged all eno ivez, evel delfined ha balumed hag en em vag diwar grill.

## Notennoù
Aithra (merc'h Pittheüs)

**Aithra** (Αἴθρα / Aíthra e henc'hresianeg, latinekaet en *Aethra*) a oa merc'h Pittheüs, roue Troizen, ha mamm Theseüs.

## Mojenn
Bellerofon a reas al lez dezhi, met n'eo ket gantañ ez eas ar goantenn.

Aigeüs, priñs eus kêr Aten, a oa bet dimezet div wech, gant Meta ha gant C'halkiope, ha divugel e oa bepred. Neuze ez eas da welout orakl Delfi a respontas dezhañ : « Arabat dit distagañ gouzoug da sac'h-gwin leun-tenn kent bezañ war uhelañ pazenn Aten. »
War e hent d'ar gêr eus Delfi e reas un ehan e Troizen, e ti e vignon ar roue Pittheüs. Hennezh a gomprenas ster an orakl, a roas gwin dezhañ, a vezvas anezhañ, hag a vountas anezhañ e gwele e verc'h Aithra. 

A-raok e zisparti da zistreiñ da Aten e c'houlennas Aigeüs digant Aithra desevel o mab, m'he dije unan, hervez e renk. Dindan ur roc'h e lakaas ur c'hleze ha sandalennoù aour, arouezioù roueel a ziskuilhfe e orin d'an deiz ma c'hallfe gorren ar pezh roc'h-se. Hag eñ da Aten.

Gwilioudiñ a reas Aithra, ur mab he doe, Theseüs, savet ganti hec'h-unan. Ha hennezh a renas en Aten diwezhatoc'h war-lerc'h e dad.

Hervez ur vojenn all eo an doue Poseidon a oa tad Theseüs.

Pa voe bet lakaet Theseüs da roue Aten e voe skrapet Aithra gant an Dioskured e-kerzh ar brezel a vezee renet ganto evit adtapout Elena Sparta. Matezh e oa gant ar briñsez, ganti ez eas da Droia, ha dieubet e voe pa voe kemeret kêr, war c'houlenn he mibien-vihan, Demofon hag Akamas.
Bochotnica

**Bochotnica** () a zo ur gêriadenn eus gevred Polonia gant tro 1076 annezad enni (e 2015). Etre Puławy ha Nałęczów emañ, war ribl ar stêr Wisła.
Sant Tropetz

**Sant Tropetz** (distaget: ), *Saint-Tropez* e galleg hag ent-ofisiel (distaget: , ha berraet a-wechoù dre gomz e *Saint-Trop’*) a zo ur gumun eus Provañs, en Okitania, e departamant ar Var, war vord ar Mor Kreizdouar, brudet evit bezañ darempredet gant ar *[[jet set]]*.

## Istor
Goude bezañ bet ur geoded kourserien en XVI kantved hag ur gêr perketaerien e deroù an XX kantved eo deuet da vezañ Sant-Tropetz ur gêr gouronkañ war ar c'hiz adalek ar bloavezhioù 1950 e-touez arzhourien Bro-C'hall da gentañ, gant ar jet-set europeat hag amerikan bremañ. Kalz touristed a zeu da weladenniñ ar gêr brovañsat-mañ ivez.

## Gevelliñ
Gevellet eo Sant-Tropetz gant Biirgu, anvet ivez Città Vittoriosa, en enez Valta.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* ''Saint-Tropez Tourisme'', lec'hienn ofisiel Ofis an Douristed

## Daveoù
Leporicypraea valentia

***Leporicypraea valentia*** a zo unan eus ar tri spesad a vez renket er genad *[[Leporicypraea]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral a vev er meurvor Habask etre Filipinez hag Melanezia an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Perry e 1811 .

Roet eo bet an anv *Valentia* en enor da Lord Valentia en deus bet ar grogenn gentañ kavet.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Leporicypraea valentia* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea valentia* (perry, 1811) anv an diskrivadenn hag hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Bevoniezh

Kregin ral an hini eo. Kavet e vezont e kevioù ha frailhoù mogerioù reier etre 15 ha 80 m donder.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 78&nbsp;mm ha 94&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 60&nbsp;mm gour pe ramz, betek 100&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Leporicypraea mappa]]* ha *[[Leporicypraea geographica]]* spesadoù all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Meurvor Habask etre ar Filipinez hag ar Melanezia.

## Skeudennoù


|*Leporicypraea valentia*
|*Leporicypraea valentia*


## Notennoù ha daveennoù
Dictionnaire français-breton (Martial Ménard)

An *Dictionnaire français-breton*, gant Martial Ménard, lesanvet ivez **Geriadur Ménard**, zo bet embannet gant Palantines, e Kemper, e 2012, anezhañ ar brasañ geriadur galleg-brezhoneg zo bet biskoazh. 

## Perzhioù hollek
Ul levr tev eo, ennañ 1465 pajenn, maketennet gant Kuzul ar Brezhoneg. E-barzh ar "Remerciements", en deus meneget Martial Ménard Divi Kervella a zo bet ar reizher pennañ pa oa anezhañ ur brezhoneger ampart-tre a oa bet savet gantañ meur a c'heriaoueg war tachennoù a-bep-seurt. Trugarekaet eo ivez Gi Étienne ha Yann-Baol an Noalleg a zo bet saverien geriadurioù arbennik (mezegiezh, stlenneg, matematik, fizik, kimiezh, armerzh). Holl labourioù savet gant Preder hag ar gelaouenn Lavar a zo bet implijet ivez.
Diwar lenn ar rakskrid sinet gant M. Ménard e-unan e c'heller gouzout ma 'z eus 48 611 pennger e lodenn bennañ ar geriadur. Da-heul e kaver div stagadenn lec'hanvadurel, an hini gentañ evit 1 956 lec'hanv eus Breizh hag an eil evit 549 anv bro, anv stad hag anv kêr-benn er bed, ar pezh a ra 51 116 en holl.

### Evezhiadennoù war an embannadur kentañ
**Brave*: zo troet gant *kadarn*, ha *mat*, gant skouerioù. E Geriadur Hemon-Huon e roer pemp ger (*kadarn, kalonek, dispont, disaouzan, mat*), hep displegadur avat.
**Farce* : unan eus ar geriadurioù kentañ eo oc'h ober mat ar c'hemm etre "fars" (troidigezh "CUIS. farce") ha "farz" (troidigezh "far").
**Vigilance*: evezhiañs, evezh, evel e Geriadur Hemon-Huon, ma kaver *evezhiegezh* en tu brezhonek ouzhpenn. 

### Gerioù a vank
Sed amañ un nebeudig, kavet gant lennerien, hag a servijo en un adembannadur : 
**beurre blanc*, *beurre noir*, 
**funérailles*, a zo obidoù e Geriadur Hemon-Huon,
**funéraires*, a zo kañv e geriadur Hemon-Huon,
**goule* (an euzhvil), goul e brezhoneg (gouled el liester) *((Daveoù a vank))*, a zo ellyll e kembraeg,
**œil au beurre noir*,
**pommader*,
**scruter* (a gaver en Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton, pajenn 1428);
**sous-bock*.

## Adembannadur 2020
Adembannet eo bet gant Embannadurioù An Alarc'h er memes ment hag gant ur golo koc'hennet gant un tres mouk warni (e-lec'h unan wer). Kresket eo bet ken e kaver muioc'h evit 51 000 pennger enni, met 1453 pajenn e-lec'h 1465. Adwelet, reizhet ha kresket eo bet.
A-raok ar c'hentskrid bet savet gant Martial Ménard evit an embannadur kentañ ez eus bet lakaet un notenn verr gallek ha brezhonek diwar-benn oberour ar geriadur hag ur c'henskrid d'an eil embannadur sinaet gant "Herve Le Bihan, Professeur des universités, Directeur du Département de breton et de celtique de l'Université Rennes 2 / Skol-Veur Roazhon 2". Daou zen a zo meneget evel kenlabourerien, Brendan Le Corre, implijer hag adlenner buruteller ha Divi Kervella. Hemañ, kement ha Martial Ménard a zo roet dezhañ an titl a "c'heriadurour stourmer".
Resisañ a ra Herve ar Bihan eo bet embannet ar geriadur-se "dindan aotrouniezh Kuzul ar Brezhoneg". Islinennañ a ra m'eo ar geriadur treadegel enlinenn, Devri-bzh, an oberenn bouezusañ bet savet gant Martial Ménard.

(Tennet diouzh ar pevare pajenn c'holo)

## Notennoù
An Cóbh

**An Cóbh** (saozneg: *Cobh*; être 1849 ha 1922 e oa anvet "Queenstown") a zo ur gêr hag ur porzh-mor eus su Iwerzhon e Kontelezh Corcaigh. Ur porzh treuzatlantel e oa hag ur bern Iwerzhoniz o deus lestret eno, etre 1848 ha 1950, da vont da Amerika an Norzh da vevañ.

## Gevelliñ
*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
*  Cobh en amzer an mordreizherioù Lusitania ha Titanic
*  Istor Cobh
*  Lec'hienn war Cobh
Maner ar Gergoad (Plouedern)

**Maner ar Gergoad** zo ur maner e Plouedern, e Leon, 800 m eus kêr Landerne. Perc'hennet eo hiziv gant Michel Briat. Savet e vefe e lec'h ur c'hastell kozh eus an Xvet pe XIvet kantved.
Skrapadeg maouezed ar Vélodrome d'Hiver

**Skrapadeg maouezed ar Vélodrome d'Hiver** pe **Skrapadeg maouezed Mae** a c'hoarvezas d'ar 15 a viz Mae 1940 e Pariz ha dastumet e voe meur a vil maouez estren gant ar gouarnamant an Trede Republik c'hall er Vélodrome d'Hiver, a-raok o c'has da gamp Gurs. Dastumet e veze ar maouezed-se dre abegoù ekonomikel, politikel, pe relijiel ha graet e veze *maouezed Mae* anezho e kazetennoù Pariz an ampoent. 

## Kamp Gurs

Savet e oa bet ur c'hamp e Gurs, e kreisteiz Bro-C'hall, e-kichen Oloron-Sainte-Marie, neuze en departamant gall Pireneoù-Izel (deuet da vout Pireneoù-Atlantel) gant gouarnamant Édouard Daladier entre ar 15 a viz Meurzh hag ar 25 a viz Ebrel 1939 evit serriñ soudarded republikan brezel Spagn goude kemeret ar galloud gant ar jeneral Francisco Franco.

## Gwelet ivez
*Skrapadeg ar Vélodrome d'Hiver
Paul Cadiou

**Paul Cadiou** (15 a viz C'hwevrer 1860 − 31 a viz Here 1924) a voe ur skrivagner gallek eus Brest. Labourat a reas evit ar morlu gall, e meur a lec'h. Maer Gwipavaz e voe e dad.

## Oberennoù
*1896 : Les Morts
*1897 : Les Chants de la Corse
*1897 : Telen Merlin

## Liamm diavaez
* Pennad diwar-benn buhez Paul Cadiou e lec'hienn levraouegoù Brest
Akamas (mab Theseüs)

**Akamas** (henc'hresianeg : Ἀκάμας *Akámas*) a oa mab d'an haroz Theseüs ha da Faidra, merc'h d'ar roue Minos. N'eo ket meneget en *[[Ilias]]*, met hervez oberourien all e vije e-touez ar vrezelourien e-barzh marc'h Troia, e-kerzh Brezel Troia.

Karout a reas Laodike, ur verc'h d'ar roue Priamos.

Un drevadenn a savas e Kiprenez.
Robert Baden-Powell

Lord **Robert Baden-Powell** (distaget: ), ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1857 e Paddington, Londrez (Rouantelezh-Unanet), ha marvet d'an 8 a viz Genver 1941 e Nyeri (Kenya), a zo ur soudard saoz, savet ar skoutelezh gantañ.

## Liammoù diavaez
Bistolida brevidentata

***Bistolida brevidentata*** a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad *[[Bistolida]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin divoutin a vev etre Kornôg, Norzh ha Reter Aostralia etre an aod vev ha 40 m donder an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Sowerby e 1870 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.
An anv **brevidentata** a dalv **dent berr**.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Bistolida brevidentata* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea brevidentata* G. B. Sowerby II, 1870 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.

## Isspesadoù
3 isspesad a zo bet diskrivet :

* *Bistolida brevidentata brevidentata* G. B. Sowerby II, 1870 kavet e Kornôg Aostralia
* *Bistolida brevidentata deceptor * (Iredale, 1935) kavet e Norzh Aostralia
* *Bistolida brevidentata fluctuans * (Iredale, 1935) kavet e reter Aostralia

## Bevoniezh
Kregin brav ha divoutin eo an *Bistolida brevidentata*. Kavet e vezont etre an aod vev ha 40 m donder dindan reier ha bloc'hadoù koural.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 20&nbsp;mm ha 24&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 15&nbsp;mm pe ramz, betek 27&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Bistolida stolida]]*, *[[Bistolida diauges]]* daou spesad all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo war aodoù Aostralia etre Kornôg, Norzh ha Reter Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Fulgencio Batista

**Fulgencio Batista y Zaldívar**, lesanvet *El Mulato Lindo* (an hiron koant), *El Hombre* (ar gwaz), ganet d'ar 16 a viz Genver 1901 e Banes, tri bloaz bennak goude dieubidigezh ar vro diouzh trevadennerien Spagn, e proviñs Oriente (hiriv e proviñs Holguin), e Kuba, a oa un ofiser eus arme Kuba, deuet da vout politikour ha prezidant ar republik entre 1940-1944, ha diktatour goude un taol-stad e 1952, dilennet e 1954 ha diskaret e 1958. 

E dad, Belisario Batista Palerma, a oa ur guajiro (kouer). Mervel a reas e dud a-raok e 13 vloaz. Kuitaat a reas ar skol da vezañ darbarer kemener. Labourat a reas el labouradegoù-sukr a-raok mont da studiañ da vezañ perukenner ha troc'her barv. A-benn ar fin, da 20 vloaz, ez eas da soudard.

## Politiker

Aozañ a reas ur sistem preizherezh en e vro gant skoazell ar mafia stadunanat a rene war an douristelezh, dindan lasoù Lucky Luciano, Meyer Lansky ha Santo Trafficante. 

Lamm a voe roet dezhañ gant Dispac'h Kuba (1958-1959), renet gant Fidel Castro.

## Tec'h
Tec'hel a reas eus Kuba, gant milionoù a zollaroù, d'an 31 a viz Kerzu 1958, da glask repu d'ar Republik Dominikan. D'ar 1añ a viz Genver 1959 e tegouezhas e La Habana un dek mil brezelour eus arme Fidel Castro.

Manuel Urrutia a voe anvet da brezidant, Fidel Castro da bennkomandant an arme, ha da pennministr d'ar 16 a viz C'hwevrer 1959.

Alese ez eas Fulgencio Batista da chom da Enez Madeira. Echuiñ a reas e vuhez e Spagn ha mervel a reas d'ar 6 a viz Eost 1973, d'an oad a 72 vloaz, e Guadalmina, e-kichen Marbella, en Andalouzia, manket dezhañ e galon. Hervez lod, hogen hep prouenn, e vije bet kaset ur strollad muntrerien gant Fidel Castro, daou zevezh a-raok e varv, d'e lazhañ.
Bistolida goodallii

***Bistolida goodallii*** a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad *[[Bistolida]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral a-walc'h a vev e kreiz ar Meurvor Habask e Melanezia, dindan hag e-barzh koral, reier ha gwastoù, dindan un nebeud metroù donder an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Sowerby, e 1832.

Roet eo bet an anv **goodallii** en enor da Sir Joseph Goodall, dastumer a vro Saoz (1760-1840).

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Bistolida goodallii* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea goodallii* Sowerby, 1832 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.
* *Blasicrura goodallii* Sowerby, 1832 hervez Felix Lorenz hag anv aet da get

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h eo an *Bistolida goodallii*. Kavet e vezont dindan hag e-barzh koural, reier ha gwastoù, dindan nebeut metroù donder an hini eo.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 10&nbsp;mm ha 14&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 8&nbsp;mm pe ramz, betek 20&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Blasicrura subteres]]* ur spesad tost a-walc'h e livioù, ha spesadoù all ar genad *[[Bistolida]]*.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e kreiz ar meurvor Habask e Melanezia.

## Notennoù ha daveennoù
Monte Cintu

Ar **Monte Cintu** (distaget: ; skrivet e galleg hag en italianeg: *Monte Cinto*) eo menez uhelañ Korsika gant  m.

## Liammoù diavaez
Bistolida diauges

***Bistolida diauges*** a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad *[[Bistolida]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin boutin a vev etre ar Mor Ruz hag aod Reter ha su Afrika e Meurvor Indez etre an aod vev ha nebeut metroù donder an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Melvill, e 1888 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Bistolida diauges* bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all :
* *Cypraea diauges* Melvill, 1888 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.
* *Blasicrura stolida diauges* (Melvill, 1888) anv aet da get

## Bevoniezh
Kregin brav ha boutin eo an *Bistolida diauges*. Kavet e vezont etre etre an aod vev en Afrika ar reter ha nebeut metroù donder en Afrika ar su, gant bezhin e tachennoù fankek.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 26&nbsp;mm ha 34&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 19&nbsp;mm pe ramz, betek 42&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Bistolida stolida]]*, *[[Bistolida brevidentata]]* daou spesad all ar genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo etre ar mor ruz hag aod Reter ha Su Afrika er meurvor Indez.

## Notennoù ha daveennoù
Ercole Bentivoglio

**Ercole Bentivoglio** zo anv meur a zen brudet da vare an Azginivelezh italian :

* **[[Ercole Bentivoglio (politikour)|Ercole Bentivoglio]]** (1450-1524) - politikour 
* **[[Ercole Bentivoglio (condottiero)|Ercole Bentivoglio]]** (1459-1507) - condottiero 
* **[[Ercole Bentivoglio (lenneg)|Ercole Bentivoglio]]** (1507-1573) - lenneg 

## Pennadoù kar
*Ercole 
*Bentivoglio
Matanzas

**Matanzas**, pe ** San Carlos y San Severino de Matanzas**, zo ur porzh eus arvor hanternoz enez Kuba, ha kêr-benn proviñs Matanzas. War lez ur bae ec'hon emañ, 102 km er reter da La Habana, ha 40 km er c'hornôg da Varadero, kêr an douristed tommheolierien. 143 706 a dud a oa enni en 2004. Ar pevare porzh er bed eo evit an ezporzhiañ sukr-korz.

## Stêrioù
«Kêr ar pontoù» eo Matanzas, ha seitek zo anezho dreist an teir stêr a dreuz kêr d'en em deurel er bae, ar stêrioù Yumuri, San Juan, ha Canimar. « Venezia» Cuba a vez laret anezhi ivez.

## Istor
Savet e voe e miz here 1693 entre aberioù ar stêrioù Yumurí, San Juan ha Canímar.

## Tud
*La Sonora Matancera, laz-seniñ ma kanas Celia Cruz.
William Windsor (gavr)

**William "Billy" Windsor I** zo ur c'havr kashmireg a oa korporal e kentañ batailhon arme Breizh-Veur, e batailhon ar Royal Welsh etre 2001 ha 2009. Neuze e voe kaset d'ar Whipsnade Zoo. Hiziv eo bet kemeret lec'h William Windsor I gant William Windsor II.
Ercole Bentivoglio (lenneg)

**Ercole Bentivoglio**, ganet e Mantova e 1507, a oa ul lenneg hag ur skrivagner italianek. 

Hennezh a oa dekvet bugel Annibale II Bentivoglio ha Lucrezia d'Este (1477-1518), bastardez da Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara. Skarzhet e oa bet e dad eus Bologna e miz Du 1506, goude an taol-berz lakaet war gêr gant ar pab Jul II. E miz Eost 1507 e skrivas e vamm eus Mantova d'he breur kardinal, Ippolito d'Este, o chom e Ferrara, da c'houlenn repu eviti hag he ribitailh bugale.

## Oberennoù
**I fantasmi*, Venezia, Gabriel Giolito de Ferrari, 1544
**Il geloso*, Venezia, Gabriel Giolito de Ferrari, 1544
**Le Satire et altre rime piacevoli*, Venezia, Gabriel Giolito de Ferrari, 1546
**Opere poetiche*, Pariz, Francesco Fournier 1719
Christian Iañ

**Kristian I** pe **Christian I** zo anv meur a briñs eus Alamagn pe Danmark.
:
* **[[Christian Iañ von Buch]]** (c. 1130-1183), eskob Mainz ;
* **[[Christian Iañ von Oldenburg]]**, kont Oldenburg ( 1143 - 1167) ;
* **[[Christian Iañ (Danmark)]]**, roue Danmark adal 1426 betek 1481 ;
* **[[Christian Iañ von Anhalt-Bernburg]]** (1568-1630), priñs Anhalt-Bernburg ( 1603 - 1630) ;
* **[[Christian Iañ Brandenburg-Bayreuth]]**' (1581-1655), margrav Brandenburg-Bayreuth ( 1603 - 1655) ;
* **[[Christian Iañ von Sachsen]]**, dug Sachsen adal 1586 betek 1591 ;
* **[[Christian Iañ von Birkenfeld-Bischweiler]]** (1598-1654), kont palatin Birkenfeld ;
* **[[Christian Iañ von Braunschweig-Lunenburg]]**, dug Braunschweig-Lunenburg de 1611 à 1633 ;
* **[[Christian I von Sachsen-Merseburg]]** (1615-1691),
* **[[Christian Iañ Albert von Brandenburg-Ansbach]]** (1675-1692), margrav Brandenburg-Ansbach (1686 - 1692).

## Pennadoù kar
*Christian II
*Christian
Christian II

**Christian II** zo anv meur a briñs eus Alamagn pe Danmark.

*Christian II (Oldenburg), kont (1209–1233)
*Christian II (Danmark), roue Danmark, Norge, ha Sveden (1513–1523) 
*Christian II (Sachsen), dug Sachsen (1591–1611)
*Christian II (Anhalt-Bernburg), priñs (1630–1656) 
*Christian II (Pfalz-Bischweiler), dug (1654–1717)
*Christian II (Sachsen-Merseburg), dug (1691–1694) 

## Pennadoù kar
* Christian Iañ
* Christian III
* Christian
Bae Hudson

**Bae Hudson** (*Hudson Bay* e saozneg, *Baie d'Hudson* e galleg, *Kangiqsualuk ilua* en inuktitut) zo ur pleg-mor bras en arvor hanternoz Kanada. En-dro dezhañ emañ proviñsoù Kebek, Ontario, Manitoba ha Nunavut. Sellet a reer ouzh Bae Hudson evel ur rann eus Meurvor Arktika. Bae James a reer eus al lodenn a zo e goueled Bae Hudson, er c'hreisteiz.

En em ledañ a ra Bae Hudson a-hed 1&nbsp;300&nbsp;km eus ar c'hornôg d'ar reter hag a-hed 1 000&nbsp;km eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz. Gant se ez eo 1&nbsp;230&nbsp;000 km² e c'horread. N'eo ket gwall zon avat pa dap 100 metr a zonder well-wazh.

Anvet eo bet Bae Hudson evel-se en enor d'ar moraer saoz Henry Hudson, a voe oc'h ergerzhet morioù hanternoz Kanada e 1610-1611 hag a varvas eno moarvat e 1611. Diskrap a voe war trowardroioù ar bae e-pad pell etre Bro-C'hall ha Breizh-Veur er  hag en , pa oant o-div o klask gounit tachenn e Kanada.
Christian III

**Christian III** zo anv meur a briñs eus Alamagn pe Danmark. 

* Christian III, kont Oldenburg (marvet e 1285)
* Christian III von Zweibrücken (1674-1735)
* Christian III Maurice, Dug Sachsen-Merseburg (1680-1694)
* Christian III (Danmark) (1503–1559), roue Danmark

## Pennadoù kar
*Christian II
*Christian IV
*Christian
Christian Iañ (Danmark)

**Christian Iañ** a oa roue Danmark adal 1426 betek 1481.

Dimezet e oa da Dorothea von Brandenburg-Kulmbach. Bugale o doe:
**Olaf (1450–1451),
**Knud (1451–1455), 
**Hans Iañ Danmark (1455–1513), roue Danmark, Norge ha Sveden;
**Margrete (1456–1486), dimezet e 1469 da James III, roue Skos; 
**Frederik (1471–1533), roue Danmark, Norge ha Sveden.
Gouarnamant Manuel Valls

* Kentañ gouarnamant Manuel Valls, eus an 31 a viz Meurzh 2014 d'ar 25 a viz Eost 2014
* Eil gouarnamant Manuel Valls, adalek ar 26 a viz Eost 2014 betek ar 6 a viz Kerzu 2016

## Gwelet ivez
*Manuel Valls
Stad Islamek

Ar **Stad Islamek** (arabeg : الدولة الإسلامية *ad-Dawlah al-ʾIslāmiyyah*), bet **ar Stad Islamek en Irak ha Siria** pe **ar Stad Islamek en Irak hag er [[Sav-Heol (Reter-Nesañ)|Sav-Heol]]** (الدولة الإسلامية في العراق والشام), anavezet ivez dre an teskanv داعش **Daʿech**, a zo ur Stad emzisklêriet d'an 29 a viz Mezheven 2014 gant ur strollad jihadour sunnit, e doare ur galifelezh. E miz Meurzh 2019 ez eo bet kollet tiriad diwezhañ ar c'halifad e Siria.

Ar Stad Islamek a voe brudet dre ar bed er bloavezh 2014 pa vountas war nerzhioù difenn gouarnamant Irak betek skarzhañ anezho diouzh lod kêrioù bras eus kornôg Irak, betek kemer kêr Mosoul ha Lazhadeg Sinjar. E miz Gouhere 2017, ar c'halifad a golle kêr Vosoul, an hini brashañ perc'hennet gantañ kemeret e oa bet gant al lu irakian. Goude an taol drastus-se, ar Stad Islamek en deus kendalc'het da goll tiriadoù d'ar Stadoù pe nerzhioù milourel enebet dezhañ. E miz Du 2017 e oa bet skarzhet eus an holl tiriadoù strategel.

Pennoù ofisiel an nerzhioù lu stadunanat o devoa embannet e miz Kerzu 2017, evel meur a reoù etrevroadel, ne chome nemet 2% eus an tiriad bet perc'hennet gantañ. D'an 10 a viz Kerzu 2017, kentañ ministr Irak Haider al-Abadi en doa embannete oa bet bountet gant nerzhioù lu Irak war ar Stad Islamek betek skarzhañ anezhañ diouzh harzoù ar vro. Kement-mañ a oa bet graet goude tri bloaz dalc'h eus tiriadoù ar vro gant ar strollad. D'an 23 a viz Meurzh 2019, ar Stad Islamek a golle lodennoù ziwezhañ e c'halifad. Kodianet e oa ar "gêr teltenn" hag an holl pokedoù en Al-Baghuz Fawqani goude Emgann Baghuz Fawqani.
## E Libia
E Libia en deus graet an aozadur Majilis Choura Chabab al-Islam le a feizleunded d'ar Stad Islamek d'an 3 a viz Here 2014. An aozadur-mañ a oa mestr war kêr Zarnah d'an ampoent.

## En Egipt
En Egipt, d'an 10 a viz Du 2014, e ro da c'houzout ar strollad "Anṣār Bayt al-Maqdis", oberiant e Sinai, e ra an aozadur al le a feizleunder d'ar Stad Islamek, hag e kemer an anv "Wilayat Sinai" (Proviñs Sinai). 

## E Nigeria
E Nigeria, d'ar 7 a viz Meurzh 2015, e ro da c'houzout Aboubakar Shekau, rener Boko Haram, e ra e aozadur al le a feizleunder d'ar Stad Islamek.
## Politikerezh ar Stad Islamek
### Ar Charia
Ar Stad Islamek en deus gwriziennet e gwir adal ur sell strizh eus ar C'horan oc'h implij ar Gwir Islamek pe Charia. Un implij bras eus ar c'hondaonadurioù d'ar marv pe da vezañ jahinet a vez graet gant ar Stad Islamek a-benn spontañ an dud ha bezañ doujet.

#### Kondaonadur d'ar marv
* Heñvelreizhidi
* Soudarded enebour d'ar Stad Islamek
* Spierien
* Sorserezh
#### Kondaonadur da vezañ divrec'het
* Pa vez tamalet d'un den da vezañ ul laer e vez troc'het un dorn dezhañ.
### Ar sponterezh
Ar sponterezh a zo un hent dereat d'ar Stad Islamek evit dont a-benn da vrashaat e c'halloud. Daou doare a zo d'ar sponterezh-se unan evit ar boblañsoù en tiriadoù perc'hennet gantañ, unan evit ar boblañsoù gwelet evel enebourien pe da vezañ aloubet.

## Izili brudet
;

;
* Abdelhamid Abaaoud, marv
;

## Notennoù ha daveennoù
Christian IX

**Christian IX** (8 a viz Ebrel 1818 e Schleswig - 29 a viz Genver 1906) a oa roue Danmark (15 a viz Du 1863 – 29 a viz Genver 1906).
Lesanvet e voe « tad-kaer Europa » abalamour m'en devoa dimezet e vugale da briñsed pe priñsezed eus tost kement lez europat a oa.
 		
Ganet e oa e Kastell Gottorf. Pevarvet mab Friedrich Wilhelm, Dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg ha Luise Karoline von Hessen-Kassel e oa. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Louise von Hessen-Kassel (1817–1898), ha bugale o doe.
### E vugale
Belo Vale

**Belo Vale** zo ur gumun eus Brazil, e Minas Gerais, 365 km2 dindani. 

E 2010 e oa 7.536 o chom enni. En-dro dezhi emañ kumunioù Bonfim, Brumadinho, Congonhas, Moeda, Ouro Preto, Piedade dos Gerais ha Jeceaba.

Daoust ma vez tennet houarn eus an douar ivez eo al labour-douar a ro o bevañs d'an dud, ha brudet eo an Tangerina Pocan.

## Karterioù
Salgado, Laranjeiras, Roças Novas, Costas, Pintos, Santana, Lajes, Curral Moreira, Chácara, Moreira, Posse, João Alves, *Noiva do Cordeiro*, Chacrinha, Pedra, Troia, Arrojado, Palmital, Boa Morte ha Barra Nova.

Brudet eo bet *Noiva do Cordeiro* e 2014 war zigarez eo ur gêriadenn dalc'het gant ar maouezed.

## Touristerezh

Gweladennet e vez ar Fazenda Boa Esperança, ha Mirdi ar Sklavelezh (Museu do Escravo), an hini nemetañ e Brazil. 

## Liammoù diavaez
*http://www.dailymail.co.uk/news/article-2735435/Town-Brazil-entirely-women-appeal-bachelors-willing-live-female-rules.html
*http://www.20minutes.fr/insolite/1433783-20140828-bresil-village-femmes-cherche-hommes-celibataires
Bonfim

**Bonfim**, pe **Bomfim** (*finvez vat* e brezhoneg) zo un anv-lec'h portugalek, a orin relijiel, deuet da vezañ anv-tiegezh.

## Orin
Dont a ra eus ar Senhor do Bonfim, un anv roet da Jezuz Krist. 

## Lec'hioù

### 
;kumunioù
* Bonfim (Minas Gerais) — e Minas Gerais
* Bonfim (Roraima) — e Roraima
* Bonfim do Piauí, - e Piauí
* Senhor do Bonfim (Bahia) — e Bahia
* Bonfim de Macaúbas, pe Bocaiuva - e Minas Gerais

;karterioù
* Bom Fim — e Porto Alegre, kêr-benn Rio Grande do Sul
* Bonfim (Belo Horizonte) — e Belo Horizonte, kêr-benn Minas Gerais;
* Bonfim (Belém) — e Belém, kêr-benn Pará
* Bonfim (Campinas) — e Campinas, São Paulo
* Bonfim (Osasco) - en Osasco, São Paulo
* Bonfim (Salvador) — e Salvador, kêr-benn Bahia
* Bonfim (Santa Maria) — e Santa Maria, e Rio Grande do Sul
* Bonfim (Juiz de Fora)
* Bonfim (Nova Lima)
* Bonfim de Feira, distrig e Feira de Santana, e Bahia.

;Ilizoù
* Chapel Nosso Senhor Jesus do Bom Fim — e Porto Alegre, kêr-benn Rio Grande do Sul
* Eskopti Bonfim — e Salvador, capital da Bahia
* Festa do Bonfim — tradicional festividade religiosa em Salvador
* Fita do Bonfim — amuleto católico distribuído pela Igreja de Nosso Senhor do Bonfim de Salvador
* Iliz de Nosso Senhor do Bonfim (Pirenópolis) — e Pirenópolis, e Goiás
* Iliz Nosso Senhor do Bonfim — e Salvador, e Bahia
* Iliz Senhor do Bonfim (Laranjeiras) — e Laranjeiras, e Sergipe.

## 
* Bonfim (Porto) — parrez, e kumun Porto
* Coelheiro — karter e Póvoa de Varzim, anevezet ivez evel Bonfim
* Estádio do Bonfim — stadiom ar Vitória Futebol Clube, e Setúbal
* Iliz Bonfim — e Portalegre. 

## Tud
*Marlos Romero Bonfim (1988-), melldroader brazilian.
Gouarnamant Manuel Valls (2)

**Eil gouarnamant Manuel Valls** a voe anvet d'ar Meurzh 26 a viz Eost 2014. Kar-tost e oa da Gentañ gouarnamant Manuel Valls, war-bouez ar vinistred ar muiañ a-gleiz.

## Kenaoz ar gouarnamant
### Kentañ ministr

### Ministred

## Notennoù ha daveoù
Rouaned Danmark

Setu amañ ur roll eus **rouaned Danmark**

### [[Tiegezh Knýtlinga|Tiegezh Gorm]]

### [[Tiegezh Fairhair]]

### [[Tiegezh Estridsen]]

### [[Tiegezh Bjelbo]]

### Tiegezh Estridsen

### [[Tiegezh Pomerania]]

### [[Tiegezh Palatinate-Neumarkt]]

### [[Tiegezh Oldenburg]]

### Tiegezh [[Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]]

## Pennadoù kar
*Rouanezed Danmark
*Rouaned Sveden

## Notennoù
Senhor do Bonfim

Ar **Senhor do Bonfim** zo un anv roet da Jezuz Krist e portugaleg, da enoriñ e c'horroidigezh. 

## Anvioù
Ar *Senhor do Bonfim* n'eo ket paeron stad Bahia met enoret kalz eo enni, ha dreist-holl e kêr Salvador. Iliz ar Senhor do Bonfim zo unan eus monumantoù brasañ Salvador, hag e miz Genver e vez lidoù relijiel bras. 

E Bahia ez eus ur c'hantik anvet Hino ao Senhor do Bonfim (*Kantik da Grist Bonfim*) brudetoc'h eget an Hino da Bahia (*Kantik da v-Bahia*) , ha droukvesk a vez alies. 

## Pennadoù kar
* Iliz Bonfim, e Portugal.
* Iliz Senhor do Bonfim, e Bahia.
* Pitimbu, Paraíba.
An Bhóinn

**An Bhóinn** pe **Abhainn na Bóinne** (*Boyne* pe *River Boyne* e saozneg) a zo ur stêr en Iwerzhon, e Laighin, 112 km dezhi.

## Gwelet ivez
*Brú na Bóinne
Lexovii

Al **Lexovii** a oa ur bobl c’halian a oa o vevañ en arvor Mor Breizh, a-gleiz da aber ar Saena. Unan eus pobloù Arvorig e oant.

Kêr-benn al Lexovii, goude aloubadeg ar Romaned, a oa anvet *Noviomagus Lexoviorum*, un anv aet da Lisieux hiziv.

Anv a vez graet anezho gant Julius Caesar en e Commentarii de Bello Gallico. Kevreet e oa al Lexovii gant ar Venelli, an Osismied hag ar Guriosolited e 56 kent JK, da vont war sikour ar Weneted hag en em gannañ a rejont ouzh lejionoù Quintus Titurius Sabinus. Trec'het e voe ar C'halianed gant Sabinus ha kodianañ a rejont. Ur wech all c'hoazh e voe Lexovii o klask en em sevel ouzh ar Romaned : e 52 kent JK e voe kaset 3 000 den ganto da reiñ harp da emsavadeg Verkingetorix.

## Notennoù
Odoardo

**Odoardo** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù all
*Edouarzh, e brezhoneg

## Tud
*Odoardo Farnese, anv meur a zen
*Odoardo Spadaro

.
Senhor do Bonfim (Bahia)

**Senhor do Bonfim** zo ur gumun eus Brazil e stad Bahia.
 74.431 a dud zo bet kontet e 2010. 817 km² zo dindani.

## Istor
Krouet e voe ar gumun e 1885. 
A-raok-se e oa anvet *Estrada da Boiada* (hent an tropelloù saout), rak dre eno e tremene an tropelloù kaset gant ar vesaerien. Goude e voe anvet * Arraial do Bom Jesus*, ha diwezhatoc'h *Vila Nova da Rainha,* d'ar 1añ a viz Here 1799, rak hervez a gonter e oa bet eno ar rouanez Maria Iañ, mamm ar roue João VI ; met ne zeuas homañ da repuiñ da Vrazil nemet e 1809. N'eo ket he donedigezh eta a zo orin d'an anv roet e 1799, daoust ma c'hallje bezañ bet roet en enor dezhi.
O. B. O. D.

**O. B. O. D.** a dalv kement hag *Order of Bards, Ovates and Druids*, e saozneg.

## Liammoù diavaez
http://www.druidry.org/ {eng}
https://web.archive.org/web/20160304203607/http://www.carnutes.com/Obod.htm {fr}
Ròcamador

**Ròcamador** pe **Ròc Amador** (*Rocamadour* e galleg) a zo ur gêrig en Okitania, anezhi ur gumun eus Carcin, e departamant al Lot er rannvro Kreisteiz-Pireneoù. Ul lec'h pirc'hirinañ bras eo abaoe ar Grennamzer ma vez enoret ar Werc'hez Zu ha sant Amador. Brudet eo ivez ar gêr gozh. Ul lec'h touristañ bras eo pa'z eo an eil lec'h gweladennet ar muiañ en Okitania (war-lerc'h Carcassona).

## Keuz
Keuz a vez graet en tolead hag a zo anvet Rocamadour (keuz) diwar anv gallek ar gumun. 

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Rocamadour

**Rocamadour** zo un anv-lec'h gallek diwar an anv okitanek Ròcamador, pe Ròc Amador.

## Gerdarzh
Dont a rafe, hervez Gaston Bazalgues, eus an anv kozh, Rocamajor, eus *roca* (roc'h) ha *major* (brasañ). Adalek 1166 e voe kristenaet oc'h ijinañ anv ar sant Amadour, gallekaet a-wechoù en Amateur. 

## Lec'hioù
**Rocamadour,* anv gallek Ròc Amador, kumun
*Rocamadour (keuz), anv ur c'heuz graet er gumun-se ha war-dro
**Notre-Dame de Rocamadour*, anv gallek Itron Varia Rokamadour, chapel e Breizh, e Kameled.
Chapel Itron Varia Rokamadour

**Itron Varia Rokamadour** zo ur chapel e Kameled. Savet eo bet er , etre 1610 ha 1683, e mein melen Logonna. 

Meur a chapel zo bet en he raok eno. 
*Unan a oa bet savet e 1527, hervez pezh a lenner war ur maen er voger : «LAN M Ve XXVII FVT FONDE LA CHAPELLE Nre DAe ROC». Roud zo en dihelloù eus ur chapel all e 1373, hag ivez e 1183 pa voe savet ar chapel da Itron Varia Rokamadour goude distroet Abad Daoulaz eus un dro-birc'hirinañ da Rocamadour, evit reiñ bod da birc'hirined eus broioù an hanternoz hag a zegouezhe e Kameled kent lestrañ d'o bro.

## Mojenn
Diskaret e vije bet tour ar chapel e 1694 gant ur boled-kanol en emgann Traezh Rous hag Itron Varia Rokamadour a adskoas ar boled war al lestr kablus, ma'z eas d'ar strad. 

#### 
E 1910 e voe adsavet an tour.
Pardon a vez bep bloaz d'ar Sul kentañ miz Gwengolo hag enoret e vez an dud marvet war vor.

## Notennoù
Llantrisant (Rhondda Cynon Taf)

**Llantrisant** zo ur gêr eus Rhondda Cynon Taf.

## Gerdarzh
Eus *[[llan]]*, ha *tri sant*. An tri sant eo Ildud (Illtyd e kembraeg), Gwynno ha Dyfodwg.
Gwynno

**Gwynno**, pe *Gwynnog ab Gildas*, zo ur sant brezhon eus ar VIvet kantved e Kembre. Enoret e veze e Llanwynno.

N'eo ket sklaer ar vojenn diwar e benn. 
Gwynno a vije bet mab d'un den anvet *Cau*, pe *Euryn y Coed aur*. Neuze eo Kembread.

E 547 e oa bet ar Vosenn Velen, marvet e oa Illtyd, hag ar venec'h a oa tec'het eus mervent Kembre da Vreizh. E-lec'h distreiñ di e vijent aet da chom da Llanilltud Fawr a zo en arvor Morgannwg, pelloc'h er reter. En o zouez e oa Bretoned, ha Gwynno a vije bet unan anezho. Mar deo Breizhad, n'eo ket Kembread.

Sant Dyfrig a savas teir skol venec'h, e Llancarfan, e Caerworgorn (e Llanilltud Fawr ), ha Caerleon. Gwynno a oa eus re Llancarfan a-hervez.

Marteze eo ar memes den ha Gouenou, sant Breizh, met n'eo ket sklaer.

## Levrlennadur
*E. G. Bowen, *Settlements of the Celtic Saints in Wales*. University of Wales Press, 1954

## Liammoù
*The Church of St Gwynno, Llanwynno
*An Essay on the Welsh Saints or the Primitive Christians..., Rice Rees, 1836, Google Books

## Notennoù
Logonna

**Logonna** zo un anv-lec'h brezhonek.

## Gerdarzh
*Eus Lok, hag Onna. 

## Lec'hioù
* Logonna-Daoulaz
* Logonna-Kimerc'h
Llantrisant

Meur a lec'h zo anvet **Llantrisant** e Kembre. 

*Llantrisant (Rhondda Cynon Taf)
*Llantrisant (Sir Fynwy)
*Llantrisant (Enez Mon)
Cwm Rhondda

Ur c'hantik kembraek eo **Cwm Rhondda**, kanet alies e degouezhioù meur, e-kerzh krogadoù rugbi. Dont a ra an anv eus traonienn ar Rhondda. Savet eo bet ar son (*Arglwydd, arwain trwy'r anialwch*) gant William Williams hag an ton gant John Hughes (1873–1932). Savet eo bet pe e 1905 pe e 1907 e Pontypridd. 

Kaoz zo er son eus istor ar Yuzevien o tec'hel eus Egipt da vont da Ganaan. 
 
Alies e vez kanet e kembraeg *Wele'n sefyll rhwng y myrtwydd*, savet gant Ann Griffiths. 

## Doareoù saoznek
Doareoù saoznek zo ivez: 
**Bread of Heaven* (troidigezh gerioù Williams, gant Peter Williams), anvet ivez a-wechoù *Guide Me, O Thou Great Jehovah*, pe *Guide Me, O Thou Great Redeemer*, 
**Christ is Coming*, 
**God of Grace and God of Glory*.

## Komzoù

## Notennoù
Rhondda Fach

**Rhondda Fach** zo ur stêr hag un draonienn e kreisteiz Kembre.

Eieniñ a ra ar Rhondda Fach un 2 km er reter da eien ar Rhondda Fawr er menezioù a-us da Blaenrhondda en ur c'heun etre Mynydd Beili Glas ha Mynydd Bwllfa.
Tremen a ra dre stank Lluest-wen ha diskenn war-du Y Maerdy ha goude Ferndale, Tylorstown, hag Ynyshir, evit kemberiñ gant ar Rhondda Fawr e Porth.

## Lec'hioù Rhondda Fach
* Blaenllechau, distrig e Ferndale.
* Ferndale, kumuniezh.
* Y Maerdy (Rhondda Cynon Taf) kumuniezh.
* Penrhys, distrig e Tylorstown.
* Pontygwaith, distrig e Tylorstown.
* Tylorstown, kumuniezh.
* Stanleytown distrig e Tylorstown.
* Wattstown distrig en Ynyshir.
* Ynyshir kumuniezh.
Puèi Marí

Ar **Puèi Marí** (*Puy Mary* e galleg) a zo ur menez-tan kozh eus Menez Cantal e Bro-Arvern en Okitania. Aspadenn brasañ stratovolkan Europa eo ha tapout a ra  m uhelder.

## Lec'hiadur
Emañ e Park natur rannvroel menezioù-tan Arvern hag er beg anezhañ en em gav tachenn peder c'humun: Lo Falgós er c'hornaoueg, Le Claux en norzh, La Vijariá er reter, ha Mandalha e Sant Julian er su.

## Liammoù diavaez

*  Ar menez-tan war lec'hienn "Grand site de France"
Park natur rannvroel menezioù-tan Arvern

**Park natur rannvroel menezioù-tan Arvern** (*Parc naturel régional des volcans d'Auvergne*) a zo ur Park natur rannvroel e rannvro Arvern, en Torosad Kreiz, dindan  hektar. Savet eo bet e 1977.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Pentre-bach

**Pentrebach**, pe **Pentre-bach**, zo anv meur a lec'h e Kembre.

## Gerdarzh
Diwar ar gerioù pentre (kêriadenn), ha bach (bihan).

## Lec'hioù
*Pentre-bach (Ceredigion)
*Pentrebach (Powys)
*Pentrebach (Sir Merthyr Tudful)
Madame

***Madame*** zo ur ger gallek hag un titl roet da vaouezed zo. Dre vras e klot gant itron e brezhoneg, met sterioù istorel all en deus bet ar ger. 

## Gerdarzh
Savet diwar ar ger perc'hennañ *ma*, ha *dame* (itron e brezhoneg). Klotañ a ra ivez gant *milady*, e saozneg. 

## Istor
En amzer ar renad kozh, e veze lavaret madame eus un itron, pried un aotrou, priñs, roue, pe impalaer. 

Diwezhatoc'h e voe lavaret eus merc'h henañ ar roue pe an daofin, hag eus pried Monsieur, breur ar roue gall. 

### Tud
;Priedoù breur ar roue Loeiz XIV
*Henriette d'Angleterre 
*ar Princesse Palatine,
*Elesbed Bro-C'hall (1727-1759), pe *Élisabeth de France*, merc'h henañ ar roue Loeiz XV.
;Maouezed brudet
*Madame de Pompadour
*Madame de Staël

### Hiziv
A-raok 2012 ne veze lavaret *madame* nemet ouzh ar maouezed dimezet, pe bet dimezet (iñtañvezed pe dizimezet), tra ma veze graet *mademoiselle* (dimezell) eus ar plac'hed yaouank, dizimez eta. Abaoe e rankfed, hervez lezenn, ober *madame* eus an holl verc'hed. 

En berr e vez skrivet *Mme*, ha n'eo ket *Me* (a zo evit an titl *Maître*), na *Mrs* a zo saoznek (skrivet *Mrs.* e SUA) distaget [ˈmɪsɪz]. 

*Madame* a vez lavaret ivez e galleg eus mestrez ur fouzhlec'h, gwelout Madame Claude. 

## Traoù all
**Madam* zo ur ger saoznek.

## Pennad kar
*Mesdames
S. Scott Bullock

**Stuart Scott Bullock** a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 7 a viz Mae 1956 e Santa Monica, e Kalifornia.