open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Emilie Snethlage

Henriette Mathilde **Maria** Elisabeth **Emilie Snethlage**, bet ganet d'an 13 a viz Ebrel 1868 e Kraatz (Kengevread Hanternoz Alamagn d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Du 1929 e Porto Velho (kêr-benn stad Rondônia, Brazil), a oa un evnoniourez ha naturourez vrazilian a orin alaman.

E Brazil e kasas an darn vrasañ eus he micher, adalek 1905 betek he marv ; renerez Museu Paraense Emílio Goeldi e voe etre 1914 ha 1921.

## Listenn al laboused studiet gantañ
* **P**
: *[[Picumnus limae]]*, *[[Picumnus varzeae]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Richard Simmons

**Milton Teagle** "**Richard**" **Simmons** bet ganet e New Orleans (Louiziana, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 12 Gouere 1948, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Melanerpes chrysogenys

***Melanerpes chrysogenys*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus chrysogenys* (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hwiled, frouezh, greun, had ha merien dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an daou isspesad anezhañ e Mec'hiko :
* *Melanerpes chrysogenys chrysogenys*, e douaroù izel aodoù gwalarn ar vro (eus kreisteiz stad Sinaloa da hini Nayarit),
* *M. c. flavinuchus*, e kornôg ar vro (eus stad Jalisco da c'hevred hini Puebla ha reter hini Oaxaca).

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes chrysogenys'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes chrysogenys'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Picumnus sclateri

***Picumnus sclateri*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Dougen a ra anv al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Picumnus sclateri parvistriatus*, e strouezh kras kornôg Ecuador (eus Proviñs Manabí da bProviñs Guayas),
* *P. s. porcullae*, e strouezh kras gwalarn Perou (eus kreiz Piura da hanternoz Lambayeque),
* *P. s. sclateri*, e strouezh kras mervent Ecuador (El Oro, Loja) ha gwalarn-pellañ Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Picumnus sclateri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Picumnus sclateri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
John Todd Zimmer

**John Todd Zimmer**, bet ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1889 e Bridgeport (Ohio, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Genver 1957 e White Plains (stad New-york, SUA), a oa un evnoniour stadunanat.

E 1977 e voe roet e anv d'ur genad golvaneged — *[[Zimmerius]]* — eus ar c'herentiad Tyrannidae, gant an evnoniour stadunanat Melvin Alvah Traylor Jr. (1915-2008).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### Kerentiadoù
* **P** : Parulidae.
### Genadoù
* **A** : *[[Aglaiocercus]]*.
### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Anthus chacoensis]]*,
* **P**
: *[[Phaethornis aethopygus]]*, *[[Picumnus nigropunctatus]]*,
* **R** : *Rallus wetmorei* (rakig Wetmore),
* **T** : *Trogon comptus* (trogon lagad gwenn).

## Notennoù ha daveennoù
Melanerpes pygmaeus

***Melanerpes pygmaeus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Centurus rubriventris pygmaeus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1885) gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika :
* *Melanerpes pygmaeus pygmaeus*, e Cozumel,
* *M. p. rubricomus*, eus Ledenez Yucatán da greiz Belize,
* *M. p. tysoni*, e Guanaja (er-maez da hanternoz Honduras).

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes pygmaeus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes pygmaeus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
William Henry Phelps

**William Henry Phelps**, bet ganet d'ar 14 a viz Mezheven 1875 e New York City (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1965 e Caracas (kêr-benn Venezuela), a oa un den a aferioù hag evnoniour stadunanat.

Gwisket e voe botoù **William H. Phelps** gant unan eus e vibien dre ma'z eas William Henry Phelps Jr. (1902-1988) da evnoniour ivez.

## Listenn al laboused an devoa studiet
* **P**
: *[[Picumnus nigropunctatus]]*,
* **R**
: rakig Wetmore (*Rallus wetmorei*).

## Notennoù ha daveennoù
Oppidom

Oppidom eo an anv a veze roet da gêrioù ar C'halianed e dibenn Oadvezh an houarn. Gallout a raent bezañ kreizennoù politikel ar pobloù galian (graet e vez ivez "keodedoù" anezho diwar skouer kevredigezhioù ar Mor Kreizdouar), lec'hioù-difenn, pe kreizennoù kenwerzh hag artisanerezh. 

Ar furchadegoù henoniel nevez o deus diskouezet e oa oppidomoù ar c'halianed brasoc'h eget ma kreded, urzhietoc'h ivez. Prouiñ a ra disoc'hoù an enklaskoù n'o doa ket bet ezhomm ar C'halianed da c'hortoz aloubadeg ar Romaned evit sevel kêrioù. Dre ma vezent savet gant koad dreist-holl, ha dre ma n'eo ket an danvez-se evit padout gwall bell, n'eo ket ken anat kavout ha merzout o roudoù evel re kêrioù ar maread galian-roman, savet gant maen.

O vezañ ma n'eo ket anavezet-mat mont en-dro politikel ar pobloù pe ar c'heodedoù galian e c'hall bezañ diaes termeniñ ent-resis petra a oa un oppidom. Hini an Arverned a zo ur skouer dedennus : pevar oppidom o deus gellet bezañ kêr-benn ar bobl, Aulnat-Gandaillat, Corent, Gergovia, hag Augustonemetum, pep hini d'e dro marteze. Ha daoust hag-eñ ne oa nemet eus ur gêr-benn a-benn ar fin? Ha n'o defe ket gellet an holl gêrioù bras eus ar c'horn-bro, tost-tre an eil re ouzh ar re all, ha pep hini ur garg dezhi war a seblant, bezañ lodennoù eus un oppidom bras nemetken ? Cheñch a rafe kement ster ar ger "oppidom" m'eo bet savet ur ger nevez, meta-oppidom, implijet ur wech an amzer gant Mathieu Poux, rener chanter henoniel Corent.
Meta-oppidom

Ger ijinet evit un oppidom az afe d'ober anezhañ meur a gêr pe meur a gêriadenn, pep hini anezho ur garg (kenwerzh, relijion, brezel...). Oppidom Corent, da skouer, a c'hallfe bezañ ul lodenn eus meta-oppidom an Arverned. Tost a-walc'h eo ar ster da hini ar ger "keoded" a-benn ar fin, un dra bennak etre "kêr", "broad" ha "stad".

Ne vez ket implijet alies ar ger-mañ, ha pa vefe e-touez an henoniourien zoken. Ne vez kavet nemet en un nebeud pennadoù henoniezh. N'eo ket anavezet a-walc'h kevredigezh ar c'halianed evit gouzout hag-eñ e oa eus "meta-oppidomoù" e gwirionez: un doare da gompren ha da zisplegañ aspadennoù o c'hêrioù eo, ha netra ken.
Keoded

Ur **geoded** a oa ur gêr dizalc'h pe emren en henamzer, dezhi un tiriad bihan a-walc'h peurliesañ. Lod anezho avat a zeuas a-benn da aloubiñ kement a geodedoù all, pe a vroioù, e teujont da vezañ impalaeriezhoù, evel Aten, Kartada pe Roma. 

## Implij
Implijet e vez ar ger-se evit Istor pobloù ar Mor Kreizdouar dreist-holl, patrom boutin ar c'heodedoù o vezañ hini ar c'heodedoù gresian. N'eo ket difennet implijout ar ger evit kement kêr he doa pe he deus ur galloud politikel kreñv a-walc'h, pe evit un tiriad bihan a-walc'h heñvel e emsavadurioù politikel ouzh hini ar c'heodedoù, ha pa ne vefe ket ur gêr a bouez en e greiz.

## Perzhioù ha diforc'hioù
Perzhioù ar stadoù o doa ar c'heodedoù en henamzer : ur gouarnamant, breujoù, ur budjed, ur stadud (pe meur a hini) evit o annezidi, armeoù peurliesañ, dileuridi er stadoù all, servijoù foran. Alies-mat o doa o doueed dezho ivez. 

Lod anezho a oa demokratel, da lavaret eo e veze dilennet o fennoù-bras gant ar geodedourien ha tabutet er bodadegoù war an darvoudoù a bouez. An holl annezidi ne oant ket keodedourien avat : nag ar maouezed, nag ar sklaved, nag an estrañjourien. Diforc'hioù statud a c'halle bezañ ivez etre ar geodedourien hervez o madoù, o familh, o meuriad (pa veze rannet ur geoded etre meuriadoù). Pa veze un nebeud tud nemetken hag a oa keodedourien da vat, e veze graet "oligarkiezh" eus stumm gouarnamant ar geoded er bed gresian, da lavaret eo "renet gant un nebeud tud". A bouez e voe an enebiezh etre an demokratourien hag an oligarkourien en emgannoù diabarzh ar c'heodedoù gresian kenkoulz hag er brezelioù diavaez adalek ar Vvet kantved kent JK.

## Frammoù politikel ur bed aet da get
Ar braz eus keodedoù ar Mor Kreizdouar, ar re c'hresian kenkoulz hag ar re all, a zeuas da vezañ suj da impalaeriezh Roma e dibenn an henamzer. Tamm-ha-tamm e kolljont o emsavadurioù hag o galloud politikel, dreist-holl pa voe diskaret an impalaeriezh roman ha savet Stadoù nevez en Europa hag e Norzhafrika gant pobloù ha ne oant ket frammet o spered gant patrom politikel ar c'heodedoù. Padal e kendalc'has hengoun ar c'heodedoù er grennamzer e lec'hioù zo, en Italia da skouer.

En Europa e voe savet eskoptiez war tiriadoù ar c'heodedoù alies-mat ha, dre-se, ne voe ket kollet penn-da-benn o framm.
Sasia ochracea

***Sasia ochracea*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Video

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Sasia ochracea kinneari*, e kreisteiz Sina (Guangxi ha Yunnan) ha hanternoz-pellañ Viêt Nam,
* *S. o. ochracea*, eus hanternoz India (Uttar Pradesh) ha kreiz Nepal da dThailand ha Viêt Nam,
* *S. o. reichenowi*, eus kreisteiz Myanmar mervent-tost Thailand da Strizh-douar Kra.

## Liammoù diavaez
*  ''Sasia ochracea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Sasia ochracea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Paul Reubens

**Paul Rubenfeld**, ganet e Peekskill (New York, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 27 a viz Eost 1952, zo un aktour stadunanat, skrivagner, produour filmoù, ha komedian war un dro.
Augustonemetum

**Augustonemetum** e oa anv ar gêr galian-ha-roman a oa el lec'h m'emañ bremañ Clermont-Ferrand. Oppidom nevez an Arverned e oa adalek aloubadeg ar Romaned.
Campethera nivosa

***Campethera nivosa*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Dendromus nivosus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* *Campethera nivosa herberti*, eus kreisteiz Republik Kreizafrikan da gornôg Kenya, kreisteiz-kreiz ha reter Republik Demokratel Kongo (RDK),
* *C. n. nivosa*, eus Gambia ha Senegal da gornôg RDK ha hanternoz Angola,
* *C. n. poensis*, e Bioko (Pleg-mor Ginea).

## Liammoù diavaez
*  ''Campethera nivosa'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Campethera nivosa'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gergovia

**Gergovia** e oa oppidom an Arverned, kêr-benn ar bobl-se hervez Julius Caesar. 

Hervez henoniourien zo ne vefe deuet Gergovia da vezañ oppidom an Arverned nemet goude Brezel Galia. Buan a-walc'h en em gavas ar galloud politikel en Augustonemetum. 

Un emgann brudet a c'hoarvezas e Gergovia e-kerzh Brezel Galia, e 52 kent J.-K..
Melanerpes uropygialis

***Melanerpes uropygialis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Centurus uropygialis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Melanerpes uropygialis brewsteri*, e kreisteiz Kalifornia-Izel (Mec'hiko),
* *M. u. cardonensis*, e hanternoz Kalifornia-Izel (Mec'hiko),
* *M. u. uropygialis*, eus mervent Stadoù-Unanet Amerika da gornôg Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes uropygialis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes uropygialis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Campethera tullbergi

***Campethera tullbergi*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Campothera* [sic] *Tullbergi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1892) gant an naturour svedat Bror ''Yngve'' Sjöstedt (1866-1948) : dougen a ra anv al loenoniour svedat Tycho Tullberg (1842-1920).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* *Campethera tullbergi hausburgi*, e reter ha kreiz Kenya ha hanternoz Tanzania,
* *C. t. taeniolaema*, eus reter Republik Demokratel Kongo da Rwanda, Ouganda, Burundi, kornôg Tanzania ha kornôg Kenya,
* *C. t. tullbergi*, e gevred Nigeria, kornôg Kameroun, Bioko (Pleg-mor Ginea).

## Liammoù diavaez
*  ''Campethera tullbergi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Campethera tullbergi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Prizren

**Prizren** (*Prizren* pe *Prizreni* en albaneg ; Призрен, *Prizren* e serbeg) zo ur gêr gozh eus Kosovo. Pennlec'h distrig Prizren eo. An eil kêr vrasañ eo er vro, gant war-dro  a annezidi e 2011. Albanegerien eo ar braz eus an dud (78% e 2011).

Emañ Prizren ouzh tor ar Menezioù Šar, e mervent ar vro, tost d'an harzoù gant Albania ha Makedonia. 

Ur gêr gozh eo. En amzer ar Romaned, en Eil kantved kent JK e oa eno ur gêr anvet *Theranda*. Er  e voe graet meneg anezhi, evel *Petrizên*, gant Prokopios Caesarea. Adalek 830 e oa en Impalaeriezh ar Vulgared, ha goude-se en Impalaeriezh Bizantion. E 1018 e teuas da vezañ sez un eskopti. En  ha  e voe aloubet meur a wech : gant Serbed ha Bulgared a-bep-eil. Ur greizenn a bouez e teuas da vezañ evit ar c'henwerzh. Adalek 1545 e oa en Impalaeriezh Otoman, ha chom a reas enni e-pad meur a gantved, met kreizenn sevenadurel Albaniz e oa. E 1878 e voe savet eno Kevre Prizren, ul luskad a venne dieubiñ Albaniz diouzh yev an Durked. Gant Kevre Prizren e voe embannet dizalc'hidigezh Albania d'ar 15 a viz Eost 1880. E-pad Brezel ar Balkanioù e voe aloubet gant ar Serbed. Goude ar Brezel-bed Kentañ e voe staget ar c'horn-bro ouzh stad nevez Yougoslavia. E-pad an Eil Brezel-bed e voe staget ouzh Albania aloubet gant an Italianed. Abaoe diskar Yougoslavia ha Brezel Kosovo emañ Prizren e republik Kosovo.

## Notennoù
Yungipicus maculatus

***Yungipicus maculatus*** (*Picoides maculatus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus maculatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Filipinez :
* *Yungipicus maculatus fulvifasciatus*, e reter-kreiz, kreisteiz ar vro,
* *Y. m. maculatus*, e kornôg-kreiz, kreiz ar vro,
* *Y. m. validirostris*, e hanternoz ar vro.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Dendrocopos]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Picoides maculatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Picoides maculatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Picoides dorsalis

***Picoides dorsalis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar larvenned c'hwiled hag amprevaned all ha kemer frouezh ha sev gwez gwech an amzer ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Norzhamerika :
* *Picoides dorsalis bacatus*, eus Alberta, Labrador ha Douar-Nevez da vMinnesota ha biz Stadoù-Unanet Amerika,
* *P. d. dorsalis*, eus Menezioù Roc'hellek Montana da Nevada ha gwalarn New Mexico,
* *P. d. fasciatus*, eus Alaska ha Yukon da Oregon, hanternoz Idaho ha kornôg Montana.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Edward Turner Bennett

**Edward Turner Bennett**, bet ganet d'ar 6 a viz Genver 1797 e Hackney (Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 21 a viz Eost 1836 e Londrez, a oa ul loenoniour, ur skrivagner ha surjian saoz.

Breur e oa d'ur skiantour breizhveuriat all, al louzawour John Joseph Bennett (1801–1876).

## Listenn al laboused studiet gantañ
### [[Spesad]]où
* **B** : *Balearica regulorum* (garan roueel).

## Notennoù ha daveennoù
Linenn Benrath

Al **linenn Benrath** (*Benrather Linie* en alamaneg) zo un izoglos e yezhoniezh alamanek hag a zisparti rannyezhoù ma lavarer *maken* evit "ober", gant ar soniad  en hanternoz, ha *machen* gant ar soniad  er c'hreisteiz. 
En em astenn a ra al linenn-se adalek Benrath (e Düsseldorf) hag Aachen betek Frankfurt an der Oder, e reter Alamagn.

Etre an trede hag an  e c'hoarvezas, war dachenn yezhoù germanek ar c'hornôg, ur c'hemmadur eus ar c'hensonennoù ha mont a reas ar c'hensonennoù tarzh divouezh da gensonennoù ruz. En hanternoz d'al linenn e voe miret ar son orin  er verb *maken* (ober), hag er c'hreisteiz ez eas d'ar son  (*machen*). Gant ar c'hemm-se e tiforc'her ar rannyezhoù alamanek izel en hanternoz hag ar rannyezhoù germanek uhel er c'hreisteiz (rannyezhoù alamanek ar c'hreiz en o zouez). Al linenn Benrath a reer anezhi ivez "linenn maken-machen".

Seul belloc'h ez eer war-zu ar c'hreisteiz, seul splannoc'h eo efedoù ar c'hemmadur kensonennoù-se. Al linenn Benrath avat n'eo ket ar vevenn hanternosañ anezhañ, rak un izoglos all zo, al linenn Uerdingen, hag a zisparti an daou zistagadur *ik* ha *ich* evit ar raganv gour unan, un tammig pelloc'h en hanternoz.

## Liamm diavaez
* Varieties of German
Chloropicus namaquus

***Chloropicus namaquus*** (*Dendropicos namaquus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus Namaquus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1793) gant al loenoniour alaman Anton August Heinrich Lichtenstein (1753-1816) ; dont a ra e anv eus hini Namaqualand, un takad krin eus Namibia ha Suafrika.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* *Chloropicus namaquus coalescens*, eus kreiz ha kreisteiz Mozambik da reter Suafrika,
* *C. n. namaquus*, eus kornôg Republik Kreizafrikan da greisteiz Soudan, reter Republik Demokratel Kongo, Tanzania hag Angola,
* *C. n. schoensis*, eus Etiopia da Somalia ha hanternoz Kenya.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Thripias]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Dendropicos namaquus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dendropicos namaquus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gecinulus grantia

***Gecinulus grantia*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus (Chrysonotus) Grantia* (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Gecinulus grantia grantia*, eus reter Nepal da vMyanmar ha kreisteiz Sina (kornôg Yunnan),
* *G. g. indochinensis*, eus mervent Sina (mervent Yunnan) da walarn Thailand, Laos ha Viêt Nam,
* *G. g. viridanus*, e gevred Sina (Fujian ha hanternoz Guangdong).

## Liammoù diavaez
*  ''Gecinulus grantia'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gecinulus grantia'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
David Alfaro Siqueiros

**José de Jesús Alfaro Siqueiros**, anavezetoc'h evel ** David Alfaro Siqueiros**, bet ganet e Camargo (Chihuahua) e 1896 ha marvet e Cuernavaca (Morelos) e 1974, a oa ul livour ha soudard mec'hikan. Gant Diego Rivera ha José Clemente Orozco eo unan eus murlivourien veur Mec'hiko. Komunour e oa. Klask a reas lazhañ Lev Trotsky pa deuas da repuiñ da Vec'hiko ha bac'het e voe.
Maurepas (Somme)

**Maurepas** a zo ur gumun eus departamant Somme (Bro-C'hall).
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]

Maurepas (Somme).jpg|Eost 1916 e Maurepas.

* Ar gumun a zo unan eus lec'hioù Emgann ar Somme.
* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat eno gant al lu gall d'an 10 a viz Gwenholon 1916.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Image:Maurepas 1904.jpg|
Image:Maurepas 1905.jpg|
Image:Maurepas 1906.jpg|
Image:Maurepas 1907.jpg|

* Bered vilourel gall, bet krouet e 1916, e-pad ar Brezel-bed kentañ.

Maurepas (4).JPG|Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv.

Maurepas (2).JPG|Kloc'hdi.
Maurepas a.JPG|Penn,

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Chapel ar *Familh-Santel*, e Campenard, e Leforest.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Tud
### Tud marvet eno
* Jean Mathurin **Thomazo**, ganet d'ar 26 a viz Even 1892 e Meriadeg e Pluvergad (Breizh), soudardaet e Gwened, bet fuzuilhet d'an 10 a viz Gwenholon 1916 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ. 
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Goul

Ur **goul** (غول ghūl en arabeg, ghilan el liester) zo un droukspered debrer korfoù marv er mojennoù arab. Bevañ a ra e lec'hioù didud ha pleustriñ a ra ar beredoù. Ar gouled a zistruj ar bezioù hag en em vag diwar korfoù an dud varv, met skrapañ bugale d'o debriñ a reont ivez.

Ar c'hoshañ meneg eus gouled a gaver er *[[Mil nozvezh hag unan]]*. Un doare gwregel zo d'ar goul, goulez, eta, anvet ghoulah en arabeg.

Kentañ meneg eus ur goul e lennegezh Europa a gaver er romant saoznek *[[Vathek]]* en 1786, gant William Thomas Beckford.

## Yezhoù all
Kentañ meneg eus ur goul e spagnoleg, skrivet gul, a voe e troidigezhioù diwar oberennoù saoznek Lovecraft, a ra gant ghoul. En e droidigezh *Las mil y una noches* e ra Rafael Cansinos Assens gant algola.
Chrysocolaptes lucidus

***Chrysocolaptes lucidus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus lucidus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Filipinez :
* *Chrysocolaptes lucidus lucidus*, e kreisteiz ar vro (Ledenez Zamboanga kornôg Mindanao ha Basilan),
* *C. l. montanus*, e Mindanao ha Samal,
* *C. l. rufopunctatus*, e Filipinez (Biliran, Bohol, Leyte, Panaon ha Samar).

## Liammoù diavaez
*  ''Chrysocolaptes lucidus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chrysocolaptes lucidus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
William Elford Leach

**William Elford Leach**, bet ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1791 e Plymouth (Devon, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Eost 1836 e San Sebastiano Curone (Rouantelezh Sardigna d'an ampoent), a oa ul loenoniour saoz hag a bleustras kalz war ar vorvevoniezh.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **A** : Alcidae, Anatidae, Ardeidae,
* **C** : Certhiidae, Charadriidae, Columbidae, Corvidae, Cuculidae,
* **F** : Falconidae, Fringillidae,
* **P** : Picidae, Procellariidae,
* **S** : Strigidae, Sylviidae,
* **U** : Upupidae.

### [[Genad]]où
* **A** : *[[Amblyramphus holosericeus|Amblyramphus]]*,
* **C** : *[[Clangula]]*,
* **D** : *[[Dacelo]]*,
* **S** : *[[Somateria]]*,
* **X** : *[[Xema sabini|Xema]]*.

### [[Spesad]]où
* **C**
: *Centropus leucogaster* (koukal kof gwenn), *[[Cymbilaimus lineatus]]*,
* **L** : *[[Lybius vieilloti]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Władysław Taczanowski

**Władysław Taczanowski**, bet ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1819 e Jabłonna ("Województwo" Lubelskie, Polonia) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Genver 1890 e Varsovia (kêr-benn Polonia), a oa un evnoniour polonat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **D** : *[[Doliornis]]*,
* **P** : *[[Pseudotriccus]]*,
* **U** : *[[Urothraupis stolzmanni|Urothraupis]]*.
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Anairetes nigrocristatus]]*, *Anthus godlewskii* (sidan-Godlewski), *Aramides wolfi* (rakig Wolf),
* **G** : *Gallinago andina* (gioc'h Puna),
* **H** : *[[Heliodoxa branickii]]*,
* **K** : *[[Knipolegus signatus]]*,
* **L** : *Lyrurus mlokosiewiczi* (skilgog-Kaokaz),
* **M**
: *[[Mecocerculus minor]]*, *[[Muscisaxicola griseus]]*, *[[Muscisaxicola juninensis|juninensis]]*, *[[Myiarchus cephalotes]]*, *[[Myiophobus phoenicomitra]]*,
* **O**
: *[[Ochthoeca rufipectoralis]]*, *[[Ochthoeca thoracica|thoracica]]*
* **P**
: *[[Phaeomyias tumbezana]]*, *[[Picumnus sclateri]]*, *[[Picumnus steindachneri|steindachneri]]*, *[[Pogonotriccus ophthalmicus]]*, *[[Polioxolmis rufipennis]]*, *[[Pseudelaenia leucospodia]]*, *[[Pseudotriccus pelzelni]]*,
* **S** : *[[Silvicultrix jelskii]]*,
* **T**
: *[[Taphrolesbia griseiventris]]*, *[[Tolmomyias poliocephalus]]*, *[[Tumbezia salvini]]*,
* **U** : *[[Urothraupis stolzmanni]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Bergisches Land

Ar **Bergisches Land** (*Bro Berg* en alamaneg) zo ur c'horn-bro gant torgennoù ha koadoù, e stad Nordrhein-Westfalen, en Alamagn, er reter d'ar Roen hag er c'hreisteiz d'ar Ruhr. Er c'hornad eo puilh ar c'hoadoù, ar pradoù, ar stêrioù hag ar gwazhioù-dour hag ouzhpenn 20 lenn zo, krouet gant Mab-Den. Wuppertal eo ar gêr vrasañ ha pennlec'h ar vroig-se, met troet eo ar c'hreisteiz war-zu Köln dreist-holl. Remscheid, Solingen ha Wuppertal eo an teir c'hêr vrasañ.

Deuet eo ar vroig-se diouzh Dugelezh Berg gwechall. Aotrouien ar vro, konted ha duged Berg, o deus roet o anv dezhi. An anv latin "terre Montensis" (bro ar menezioù, Bergisches Land) a gaver en un enskrivadur eus 1363. Mont a reas an Dugelezh da get e 1815 hag e 1822 e voe staget ar vro ouzh Prusia, pa voe lakaet holl broviñs ar Roen enni.

## Notennoù
Gola

**Gola** zo anv meur a lec'h.

## Lec'hioù
*Gola Dzierżoniowska, e Pologn
* Gola, Nepal
*Gola (Koprivnica-Križevci), e Kroatia 
**Gola Island*, anv saoznek Gabhla, enezenn e Donegal en Iwerzhon
*Ar Stêr Gola, en India
Picus puniceus

***Picus puniceus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Heñvelster eo ar *puniceus* latin, bet dibabet gant Thomas Horsfield, ouzh an anv πορφύρις, *porphuris* a roe an Henc'hresianed d'un evnig gant plu ruz-limestra.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (hag al larvenned anezhe) dreist-holl.
 
## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Picus puniceus observandus*, eus kreisteiz Myanmar ha Thailand ar Su da Sumatera, Borneo ha Bangka,
* *P. p. puniceus*, e Jawa,
* *P. p. soligae*, en enez Nias (er-maez da walarn Sumatra).

## Liammoù diavaez
*  ''Picus puniceus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Picus puniceus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Picus awokera

***Picus awokera*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

 
## Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Japan :
* *Picus awokera awokera*, e Honshū (kreiz ar vro),
* *P. a. horii*, e Kyūshū, Shikoku (kreisteiz ar vro),
* *P. a. takatsukasae*, e Tanegashima, Yakushima (kreisteiz ar vro).

## Liammoù diavaez
*  ''Picus awokera'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Picus awokera'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Phillip Parker King

An amiral **Phillip Parker King**, bet ganet d'an 13 a viz Kerzu 1791 en Enez Norfolk (stag ouzh Kenglad Aostralia) hag aet da Anaon d'ar 26 a viz C'hwevrer 1856 e North Sydney (Aostralia), a oa un ergerzher breizhveuriat.
Gantañ an hini eo e oa bet ergerzhet aodoù Aostralia (miz Kerzu 1817-miz Ebrel 1822) ha Patagonia (1826-1830).

Roet e voe e anv d'ur spesad evned — *[[Chlamydosaurus kingii]]* — da zougen bri dezhañ.

## Listenn al laboused studiet gantañ
* **C**
: *[[Campephilus magellanicus]]*,
* **M**
: morvran impalaerel (*Leucocarbo atriceps*).

## Notennoù ha daveennoù
Corse-Matin

***Corse-Matin*** zo ur pemdezieg gallek embannet e Korsika, e kêr Aiacciu, gant S.A Corse Presse, a zo ur rann eus ar stroll *[[La Provence]]*, en devoa prenet, e miz Kerzu 2014, an 50% eus ar c'hevala a vanke dezhañ digant ar stroll *[[Nice-Matin]]* kent gwerzhañ 35% eus ar c'hevala d'ar stroll CM Holding e 2018.

Skignet e vez *Corse-Matin* e Korsika hag e Provañs.

## Skignadur pemdeziek keitat

## Notennoù
Campephilus guatemalensis

***Campephilus guatemalensis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus guatemalensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (larvenned c'hwiled dreist-holl) ha frouezh, hugennoù ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika ha Mec'hiko :
* *Campephilus guatemalensis guatemalensis*, eus douaroù izel kreisteiz Mec'hiko (stad Veracruz) da gornôg Panamá,
* *C. g. nelsoni*, e douaroù izel kornôg Mec'hiko (eus kreisteiz stad Sonora da Oaxaca),
* *C. g. regius*, e douaroù izel biz Mec'hiko (eus stad Tamaulipas da Veracruz).

## Liammoù diavaez
*  ''Campephilus guatemalensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Campephilus guatemalensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Campephilus melanoleucos

***Campephilus melanoleucos*** a zo ur spesad evned bras eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus melanoleucos* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-koad hag al larvenned anezhe dreist-holl koulz ha biskoul, mellkeineged bihan, merien, merien-gwenn, ha hugennoù gwech an amzer.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Panamá ha Suamerika :
* *Campephilus melanoleucos cearae*, e reter ha kreisteiz Brazil,
* *C. m. malherbi*, eus kornôg Panamá da hanternoz ha kreiz Kolombia,
* *C. m. melanoleucos*, eus Kolombia d'ar Gwianaoù, Bolivia, Paraguay ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Campephilus melanoleucos'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Campephilus melanoleucos'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Campephilus rubricollis

***Campephilus rubricollis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus rubricollis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Campephilus rubricollis olallae*, eus kreiz ha mervent Brazil da greiz Bolivia,
* *C. r. rubricollis*, e reter Kolombia ha reter Ecuador, dre greisteiz Venezuela, ar Gwianaoù‎ ha hanternoz Brazil,
* *C. r. trachelopyrus*, e reter Perou, hanternoz Bolivia ha kornôg Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Campephilus rubricollis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Campephilus rubricollis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest

An ***Annales de Bretagne et des Pays de l’Ouest***, a oa anvet ***Annales de Bretagne*** betek 1974, zo ur gelaouenn c'hallek trimiziek savet evit embann labourioù enklask gant istorourien diwar-benn Breizh ha broioù kornaoueg Bro-C'hall. 

Savet e voe ar gelaouenn *Annales de Bretagne* e 1886, gant kelennerien eus Skol-veur Roazhon : renet e oa neuze gant dean Kevrenn al Lizhiri hag en ul lodenn eus ar gelaouenn, anvet « Chronique de la Faculté », e veze embannet goulennoù an arnodennoù, evel re ar vachelouriezh. Adalek 1892, ha betek 1963, e kaved er gelaouenn ar meneg « publiée avec la collaboration de MM. les Archivistes des cinq départements de Bretagne » (embannet gant kenlabour diellourien pemp departamant Breizh).

Adalek 1898 e voe renet gant Georges Dottin, kelenner keltieg, ha dean Kevrenn al Lizhiri adalek 1911. Neuze e voe paouezet gant ar rubrikenn anvet « Chronique de la Faculté » ha graet e voe lec'h da bennadoù a rente kont eus levrioù istor. Etre ar bloavezhioù 1950 hag ar bloavezhioù 1970 e oa gouestlet pep hini eus an niverennoù trimiziek d'un dachenn enklask disheñvel ha bep bloaz e veze peder levrenn diwar-benn an « Arkeologiezh », al « Lennegezh », an « Istor » hag ar « Brezhoneg ».

War dachenn ar brezhoneg hag ar studioù keltiek ez eus bet embannet pennadoù gant tud evel Fañch an Uhel, Joseph Loth, Frañsez Vallée, Adolphe Orain, Anatol ar Braz, Émile Ernault, Arthur Le Moyne de La Borderie, Pêr ar Rouz, Georges Dottin, Joseph Vendryes, Iwan an Diberder, Maurice Duhamel, Francis Gourvil, Yeun ar Gow, Jean-Michel Guilcher, Frañsez Falc'hun, Pêr Trepos, Léon Fleuriot, Gwennole ar Menn, Pierre-Yves Lambert, Donatien Laurent, Charlez ar Gall...

Goude ma oa bet savet Skol-veur Roazhon 2 Breizh-Uhel e 1969, e veze embannet ar gelaouenn gant an *Institut Armoricain de Recherches Historiques*, aet bremañ d'ar *Centre de recherches historiques de l'Ouest* (CeRHIO, UMR 6258 CNRS). Abalamour d'an diaesterioù arc'hant e oa bet adsavet ar gelaouenn, meret abaoe 1974 gant ur "gevredigezh evit embann an *Annales de Bretagne et des Pays de l’Ouest*", diazezet e meur a skol-veur, hini Roazhon 2 hag ivez hini Brest, hini Naoned, hini Teurgn, hini ar Maine ha hini Añje. Abaoe ez eus deuet kelennerien eus skol-veur an Oriant, hini Poitiers ha hini ar Roc'hell ouzhpenn. 

Gallout a reer lenn danvez ar gelaouenn enlinenn e meur a lec'hienn.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Annales de Bretagne et des Pays de l’Ouest 
* Niverennoù kozh, el lec'hienn ''Persée''
* Niverennoù kozh, el lec'hienn ''Gallica''
Lester Leroy Short

**Lester Leroy Short**, bet ganet d'an 29 a viz Mae 1933 e Port Chester (New York, Stadoù-Unanet Amerika), a zo un evnoniour stadunanat.
Pleustret en deus war evned an urzhiad Piciformes dreist-holl.

## Listenn al laboused en devoa studie
* **C**
: *[[Celeus obrieni]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Vernou-en-Sologne

**Vernou-en-Sologne** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz ()
* Kastell La Borde ()

## Douaroniezh
51,31 km² eo gorread Vernou-en-Sologne.

## Poblañs
War-dro 600 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe Jack Terrier addilennet da vaer.

## Tud
* Martin Bouygues, perc'henn eno
* Hubert-Louis Vuitton, perc'henn eno

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveoù
Seuil-d'Argonne

**Seuil-d'Argonne** zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. 
## Istor
### Istor ar gumun
* E 1866 e voe staget kumun Aubercy ouzh kumun Triaucourt-en-Argonne.
* E miz Genver 1973 e voe kendeuzet kumunioù Triaucourt-en-Argonne, Pretz ha Senard; anvet e voe Seuil-d'Argonne ar gumun nevez. 
* E miz Genver 1990 e voe distaget Pretz eus Seuil-d'Argonne d'ober kumun Pretz-en-Argonne.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat en Aubercy gant al lu gall d'ar 1añ a viz Mezheven 1916.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
## Monumantoù katolik

Seuil-d'Argonne La chapelle Notre-Dame de Menoncourt.jpg|Chapel *Intron-Varia*.
Eglise de Triaucourt.JPG|Iliz Triaucourt.

* Chapel *Intron-Varia*, 1820, e Menoncourt.
* Iliz *Sant Nikolaz*, , e Triaucourt.
* Iliz *ar C'horroidigezh* e Senard.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Tud marvet eno
* Émile **Le Pahun**, korporal er 64 Rujumant Troadegiezh, ganet e Sant-Nazer, fuzuilhet gant al lu gall d'ar 1añ a viz Mezheven 1916 e-pad ar Brezel-bed kentañ en Aubercy, da 30 vloaz.
## Notennoù ha daveennoù
Frederick DuCane Godman

**Frederick DuCane Godman**, bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1834 e Godalming (Surrey, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 19 a viz C'hwevrer 1919 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ur skiantour saoz.
Pleustriñ a reas war an amprevanoniezh, an evnoniezh ha sellet e veze outañ evel un arbennigour war al lepidoptered.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **C** : *[[Chlorothraupis]]*
* **M** : *[[Myiopagis]]*.
### [[Spesad]]où
* **C** 
: *[[Colaptes auricularis]]*, *Columba bollii* (kudon Bolle).

## Notennoù ha daveennoù
George Newbold Lawrence

**George Newbold Lawrence**, bet ganet d'an 20 a viz Here 1806 e New York City (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Genver 1895 er memes kêr, a oa un den a aferioù hag evnoniour amatour stadunanat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Aechmophorus clarkii]]*, *occidentalis* (plomer ar c'hornôg), *[[Amazilia luciae]]*, *Aramides axillaris* (rakig gouzoug rous),
* **B**
: *[[Bangsia flavovirens]]*, *[[Basileuterus melanotis]]*,
* **C**
: *[[Calliphlox bryantae]]*, *[[Cantorchilus superciliaris]]*, *[[Conopias albovittatus]]*, *[[Contopus lugubris]]*, *[[Contopus punensis|punensis]]*, *Cyanolyca argentigula* (kegin jave gris), *pulchra* (kegin gaer),
* **D**
: *[[Dacnis venusta]]*, *[[Deltarhynchus flammulatus]]*, *[[Dysithamnus striaticeps]]*,
* **E**
: *[[Elaenia chiriquensis]]*, *[[Elaenia frantzii|frantzii]]*, *[[Empidonax flavescens]]*, *[[Epinecrophylla fulviventris]]*,
* **G**
: *Gavia pacifica* (splujer Habask), *[[Grallaria gigantea]]*, *[[Gymnopithys bicolor]]*,
* **O**
: *[[Oncostoma olivaceum]]*, *[[Ornithion brunneicapillus]]*,
* **H**
: *[[Heterospingus rubrifrons]]*, *[[Hydropsalis maculicaudus]]*, *[[Hyloctistes virgatus]]*, *[[Hylopezus perspicillatus]]*, *[[Hylophilus aurantiifrons]]*, *[[Hylorchilus sumichrasti]]*,
* **L**
: *Larus californicus* (gouelan Kalifornia), *[[Lathrotriccus griseipectus]]*, *[[Leptotila cassinii]]*, *[[Leptotila wellsi|wellsi]]*, *[[Leptotrygon veraguensis]]*,
* **M**
: *[[Margarornis rubiginosus]]*, *[[Mionectes olivaceus]]*, *[[Mitrospingus cassinii]]*, *[[Myiarchus cinerascens]]*, *[[Myiarchus oberi|oberi]]*, *[[Myiarchus panamensis|panamensis]]*, *[[Myiarchus venezuelensis|venezuelensis]]*, *[[Myiarchus yucatanensis|yucatanensis]]*, *[[Myiobius atricaudus]]*, *[[Myiornis atricapillus]]*, *[[Myiozetetes granadensis]]*, *[[Myrmotherula schisticolor]]*,
* **N**
: *[[Neopipo cinnamomea]]*, *[[Nesospingus speculiferus]]*,
* **P**
: *[[Pachyramphus cinnamomeus]]*, *[[Parkerthraustes humeralis]]*, *[[Phaenostictus mcleannani]]*, *[[Phaethornis atrimentalis]]*, *[[Phelpsia inornata]]*, *[[Phyllomyias plumbeiceps]]*, *[[Phyllomyias uropygialis|uropygialis]]*, *[[Phyllomyias zeledoni|zeledoni]]*, *[[Phylloscartes flavovirens]]*, *[[Piculus callopterus]]*, *[[Pselliophorus tibialis]]*,
* **S**
: *[[Sporophila schistacea]]*, *[[Sirystes albogriseus]]*, *[[Sporophila schistacea]]*,
* **T**
: *[[Thripadectes rufobrunneus]]*, *[[Thripadectes virgaticeps|virgaticeps]]*, *Toxostoma lecontei* (risweer Le Conte), *Trogon bairdii* (trogon Baird),
* **V**
: *[[Vireo magister]]*, *[[Vireo nanus|nanus]]*,
* **Z**
: *[[Zenaida graysoni]]*, *[[Zentrygon costaricensis]]*, *[[Zimmerius parvus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Muiris Ó Súilleabháin

**Muiris Ó Súilleabháin** (distaget [] en iwerzhoneg ; *Maurice O'Sullivan* e saozneg) (19 C'hwevrer 1904 – 25 Mezheven 1950) a oa ur skrivagner iwerzhonat, brudet e levr eñvorennoù *Fiche Blian ag Fás*, embannet e 1933 en iwerzhoneg hag e saozneg (gant an titl *Twenty Years a' Growing*). El levr-se e kont Ó Súilleabháin penaos e oa e vuhez pa oa yaouank war An Blascaod Mór, an enezenn vrasañ en enezeg Na Blascaodaí, dirak aod kontelezh Ciarraí, e mervent Iwerzhon. 

Genidik eus An Blascaod Mór e oa Ó Súilleabháin, met mont a reas d'an Daingean, war an douar-bras, goude marv e vamm, pa ne oa nemet c'hwec'h miz. Dont a reas en-dro d'an enez pa oa eizh vloaz da chom gant e dad hag e dad-kozh hag ar peurrest eus e familh. George Derwent Thomson, ur yezhour hag a oa aet d'an enez da zeskiñ iwerzhoneg, a vroudas Ó Súilleabháin da skrivañ e eñvorennoù ha da chom en Iwerzhon, kentoc'h eget divroañ da Norzhamerika, evel ma rae kalz tud d'ar mare-se. Labour a gavas Ó Súilleabháin er polis ha skrivañ e eñvorennoù en iwerzhoneg. Embannet e voent, ha troet e voent e saozneg, gant George D. Thomson.

Deuet eo al levr eñvorennoù-se da vezañ unan eus levrioù klasel anavezetañ al lennegezh iwerzhonek, dre ma voe lennet kalz er skolioù abalamour ma oa ur skouer vat eus rannyezh iwerzhonek Cúige Mumhan.
Dendrocopos analis

***Dendrocopos analis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus analis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Dendrocopos analis analis*, e Sumatera, Jawa ha Bali,
* *D. a. andamanensis*, en Inizi Andaman,
* *D. a. longipennis*, eus kreiz Myanmar, dre dThailand, da greisteiz Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Dendrocopos analis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dendrocopos analis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Henry Seebohm

**Henry Seebohm**, bet ganet d'an 12 a viz Gouere 1832 e Bradford (Kornôg Yorkshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Du 1895 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ur beajer, un evnoniour amatour hag ur greantour (metalouriezh) saoz.

## Listenn al laboused studiet gantañ
* **D**
: *[[Dendrocopos noguchii]]*, dreolan-Tenerife (*Regulus teneriffae*).

## Notennoù ha daveennoù
Carl Ludwig Koch

**Carl Ludwig Koch**, bet ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1778 e Kusel (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Eost 1857 e Nürnberg (Kengevread alaman d'an ampoent), a oa ur c'hoadc'hounezer hag un naturour alaman.
Pleustriñ a reas kalz war an amprevanoniezh.

Tad e oa d'un naturour alaman all : Ludwig Carl Christian Koch (1825-1908).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **D** : *[[Dendrocopos]]*,
* **L** : *[[Limicola]]*,
* **S** : *[[Serinus]]*, *[[Spinus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Pannonia

**Pannonia** a oa ur broviñs roman e-kreiz Europa, el lec'h m'en em astenn bremañ Hungaria ha tammoù eus Aostria, Slovenia, Kroatia, Serbia... Lec'hiet e oa er gornaoueg hag er c'hreisteiz d'ar stêr Danav, etre Noricum, Dalmatia ha Moesia. Carnuntum e oa ar gêr bennañ. 

War harzoù an Impalaeriezh roman e oa Pannonia hag eno e veze difennet bevennoù an impalaeriezh eta, war ar stêr Danav, gant daou greñvlec'h dreist-holl : Aelia Mursia (Osijek) hag Aquincum (Óbuda), savet gant Hadrian.

Rannet e voe e div lodenn gant an impalaer Trajan : Pannonia Inferior er gevred ha Pannonia Superior er gwalarn. Diwezhatoc'h, dindan ren Diocletianus e voe rannet e peder lodenn : Pannonia Prima er gwalarn, Pannonia Valeria er biz, Pannonia Savia er mervent, ha Pannonia Secunda er gevred.
Courmemin

**Courmemin** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Chambord, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz (XIIIvet kantved). Emañ tour an iliz en tu kleiz d'an iliz.
* An "ti bras" e vannoù koad (XVIvet kantved)

## Douaroniezh
24,17 km2 eo gorread Courmemin.

## Poblañs
War-dro 500 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe dilennet Gilles Chantier da vaer.

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
Veniliornis dignus

***Veniliornis dignus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Chloronerpes dignus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag [[isspesad]]où
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Veniliornis dignus baezae*, e naoueier reter Andoù Ecuador,
* *V. d. dignus*, e koadeier gleb menezioù mervent-pellañ Venezuela ha hanternoz Ecuador,
* *V. d. valdizani*, e naoueier reter Andoù Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Veniliornis dignus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Veniliornis dignus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Trémont-sur-Saulx

**Trémont-sur-Saulx** zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat eno gant al lu gall d'ar 24 a viz Here 1916.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Drouklazhet e voe tud nann-soudard er gumun e miz Eost 1944 gant al lu alaman.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Saulx emañ ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Saint-Menge de Trémont-sur-Saulx (1).jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Memmie Sant Menge*.
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Tud marvet eno
* Joseph **Porcher**, soudard, ganet e Sant-Nazer, fuzuilhet gant al lu gall d'ar 24 a viz Here 1916 e-pad ar Brezel-bed kentañ, da 36 vloaz, barnet d'ar marv evit bout *«dilezet e bost dirak an enebour»* div wezh, *«klasket dilezel e bost dre emvurtugn»*, ha *«nac'het sentiñ»*. 
## Notennoù ha daveennoù
Dendropicos griseocephalus

***Dendropicos griseocephalus*** (*Mesopicos griseocephalus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus griseocephalus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued
 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* *Dendropicos griseocephalus griseocephalus*, eus kreisteiz Mozambik da Suafrika,
* *D. g. kilimensis*, e hanternoz ha reter Tanzania,
* *D. g. ruwenzori*, eus Angola, hanternoz Zambia, hanternoz Malawi ha kreiz Tanzania da c'hevred Republik Demokratel Kongo ha mervent Ouganda.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Mesopicos]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Dendropicos griseocephalus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dendropicos griseocephalus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Millançay

**Millançay** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz (XIXvet kantved)
* Kastell Marcheval (XVIIIvet kantved)
* Gwarezva Malzoné

## Douaroniezh
57,94 km2 eo gorread Millançay.

## Poblañs
War-dro 750 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe Philippe Agulhon dilennet da vaer.

## Tud
* Philippe Desbrosses, diaraoger el labour-douar biologel
* Jean-Michel Voge, luc'hskeudenner

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Picumnus cinnamomeus

***Picumnus cinnamomeus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en un takad bihan eus Suamerika :
* *Picumnus cinnamomeus cinnamomeus*, e hanternoz Kolombia,
* *P. c. perijanus*, e mervent Venezuela,
* *P. c. persaturatus*, e kreiz Kolombia,
* *P. c. venezuelensis*, e kornôg-kreiz Venezuela.

## Liammoù diavaez
*  ''Picumnus cinnamomeus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Picumnus cinnamomeus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Montrieux-en-Sologne

**Montrieux-en-Sologne** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Chambord, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* Stank Beaumont
* Ti ar chase

## Douaroniezh
34,11 km2 eo gorread Vernou-en-Sologne.

## Poblañs
War-dro 660 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Eric Morand da vaer.

## Tud
Émile Dubonnet (1883-1950), embregour ha nijour, a brenas Kastell Courbanton e 1923.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Aubréville

Aubréville (Meuse) city limit sign.JPG

**Aubréville** zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat en Aubercy gant al lu gall d'ar 5 a viz Ebrel 1915.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Aubréville (Meuse) église (01).JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.

Aubréville (Meuse) monument aux morts (01).JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.
## Douaroniezh

Map commune FR insee code 55014.png|Kartenn ar gumun.
Aubréville (Meuse) pont de la Cousance (01).JPG|Pont dreist d'ar stêr.

* War lez ar stêr Cousances emañ Aubréville.
## Dezougen

Aubréville (Meuse) la gare.JPG

* An ti-gar.
## Tud
### Tud marvet eno
* François **Penvern**, ganet er Releg-Kerhuon, soudard en 3 Rujumant Troadegiezh, fuzuilhet gant al lu gall d'ar 5 a viz Ebrel 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ, en ul lec'h anvet "Le Rendez-vous de Chasse" e Koad Hesse en Aubréville.
## Notennoù ha daveennoù
Chambord

**Chambord** a c'hell bezañ:
* Chambord, kumun c'hall en departamant Eure
* Kanton Chambord, kanton gall en departamant Loir-et-Cher
* Chambord, kumun c'hall e Loir-et-Cher, brudet evit Kastell Chambord
* Mont-près-Chambord, kumun c'hall e Loir-et-Cher
* Kastell Chambord, e Chambord (Loir-et-Cher)
* Tour Chambord, e Pariz

Chambord ha Chambors, anvioù-lec'h niverus anezho, a zeu eus an anv keltiek kozh **Camboritu* (lat. *Camboritum*) hag a dalv « roudour (ritu) ar gildroenn ».

## Notennoù ha daveoù