open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Félix Le Dantec

**Félix Le Dantec**, bet ganet d'an 16 a viz Genver 1869 e Plougastell-Daoulaz ha bet marvet e 1917 e Pariz, a zo ur bevoniour, ur prederour hag ur c'helenner-meur skol-veur. Savet en deus levrioù e-lec'h ez eztaol prederennoù un hollrediour hag un dizoueegour.

## Buhez
Ur mab d'ur mezeg e oa. Mezeg Ernest Renan eo bet e dad. Studiet en deus e skolaj Lannuon, e Lise Brest ha e Lise Jeanson-de-Sailly e Pariz. Pa ne oa nemet c'hwezeg ez eas da Skol Normal Uhel Pariz. E 1888 e teu da vezañ ur prientour e-barzh arnodvaoù Ensavadur Pasteur dindan renerezh Louis Pasteur hag Ilia Metchnikoff. Mont a ra da vezañ kelenner skol-veur goude bezañ tapet an doktorelezh war ar skiantoù e 1891. Gant Auguste Pavie, kefridiad ar Gouarnamant gall hag ergerzher, e veaj da Indez-Sina evel skiantour er bloavezhioù 1890.
Dont a rae alies da di e familh (*Ti Plad*) e Pleuveur-Bodoù, chomet oa barrek da vrezhonegañ. 

E anv a zo bet roet da lise publik Lannuon. Roet eo bet e anv d'ur ru e 13vet arondisamant Pariz e 1934. Kavout a reer ruioù o tougen e anv e Brest, Sant-Brieg , Kemper ha Lannuon (etre kroazhent-tro an Ti-Post ha penn kentañ straed Pompidou ha straed Kervenno).

## Oberenn skiantel ha prederouriezhel
Labouret en deus war ar brotisted, un urzhiad beveien etre al loened hag ar plant. Difennet en deus teoriennoù an hollrediezh da-heul Jean-Baptiste Lamarck. Soutenet en deus ar soliadegezh ha savboentoù Henri Bergson. 

## Skridoù
*Félix Le Dantec. La Rivière Noire (Annales de Géographie, 1891)
*Félix Le Dantec. Les Peuples de la rivière Noire (Annales de Géographie, 1891)
*Félix Le Dantec. Recherches sur la digestion intracellulaire chez les protozoaires (1891)
*Félix Le Dantec. Symbiose des algues (Annales de l'Institut Pasteur, 1892)
*Félix Le Dantec. Matières vivantes (1895)
*Félix Le Dantec. Théorie nouvelle de la vie (1896) [da lenn en linenn]
*Félix Le Dantec. Le Déterminisme biologique et la Personnalité consciente (1897)
*Félix Le Dantec. Évolution individuelle et hérédité (1898)
*Félix Le Dantec. Lamarckiens et darwiniens (1898)
*Félix Le Dantec. Darwin, Revue de Paris (1901)
*Félix Le Dantec. Le Conflit, entretiens philosophiques (1901)
*Félix Le Dantec. Les Colonies (introduction à l'étude de la pathologie exotique) (Questions diplomatiques et coloniales, 1902)
*Félix Le Dantec. Traité de biologie. 1903
*Félix Le Dantec. La Lutte universelle (1906)
*Félix Le Dantec. L'Athéisme (1907) [da lenn en linenn]
*Félix Le dantec. De l'homme à la science (1908)
*Félix le Dantec. Science et conscience (1908)
*Félix Le Dantec. La Crise du transformisme (1909)
*Félix Le Dantec. L'Égoïsme, seule base de toute société (1911)
*Félix Le Dantec. Le Chaos et l'Harmonie universelle (1911)
*Félix Le Dantec. La Science de la vie (1912)
*Félix Le Dantec. Les Influences ancestrales (1917)
*Félix Le dantec. Le Problème de la mort et la Conscience universelle (1917)
*Félix Le Dantec. Savoir ! Considérations sur la Méthode scientifique, la guerre et la morale (1917)
Timbroù Gres - Burevioù gall

Etre 1812 ha 1923 eo aet en-dro burevioù-post dindan kiriegezh melestradurezh ar Frañs e kêrioù liesseurt an Impalaeriezh Otoman. Bro-C'hall a oa unan eus an nav Stad o doa marc'hataet gant an dTurked gwirioù er-maez lezennoù an tiriadelezh gant ar raktres kreskiñ an eskemmoù kenwerzhel etre Frañs hag ar Reter Nesañ. Evit a sell al lizhiri e felle da Bariz fonnusaat an darempredoù etre ar varc'hadourien c'hall hag ezporzhiourien an impalaeriezh.

E Kreta, Palestina, Turkia, Gres, Liban, Egipt e vo digoret burevioù-post meret gant ar velestradurezh gall e kreiz an XIXvet kantved. Timbroù gall boutin gant meneg anv ar vro zo bet moullet eta.

Gant Feur-emglev Lausanne e 1923 e vo lakaet un dermen d'ar servij dasparzhañ-se.

Kerioù gresian Kavala, Porzh-Lagos, Dedeagh ha Vathy a oa bet dalc'het en Impalaeriezh Otoman, en desped da zizalc'hidigezh Bro-C'hres e 1830. Staget e vint ouzh Gres e deroù ar Brezel Bras.

## Kavala

Ur porzh eus Trakia war vord ar Mor Egaios eo, anvet Kavala (Καβάλα e gresianeg). A-raok bezañ staget ouzh Bro-C'hres e 1914 e oa Kavala ur gêr eus an Impalaeriezh Otoman. Aloubet e voe e 1912 gant Bulgaria.

Pinvidikaet gant greantelezh ar butun e-pad an , ur burev-post gall a voe digor etre miz Genver 1874 ha miz Eost 1914.

Etre 1893 ha 1900 ez eus deuet er-maez nav timbr gall doare *Groupe* dreistmoullet "Cavalle" hag e 1902-1911 seizh skouerenn eus ar rummadoù *Blanc*, *Mouchon* ha *Merson* gant an alc'hwez **CAVALLE** ha prizioù e piastr.

Pa voe skarzhet ar vBulgariz eus Kavala gant arme Bro-C’hres (Eil Brezel ar Balkanioù) e voe embannet timbroù Bulgaria dreistmoullet gant ΕΛΛHNIKH ΔIOIKHΣIΣ (= ‘’Melestradurezh Bro-C’hres’’) e 1913.

Staget e voe ar porzh ouzh Bro-C'hres e 1914.

## Porzh-Lagos

Emañ Lagos e Trakia, etre Kavala er C'hornôg ha Dedeagh er Reter. Bet eo bet ur porzh-arsav evit listri ar gompagnunezh « Messageries Maritimes ». Dindan beli Bulgaria e chom e-pad ur prantadig goude Brezel ar Balkanoù, met lonket eo gant Gres e 1914.

Ur burev evit dasparzhañ al lizhiri zo digor e miz Genver 1874 ha miz Ebrel 1875 dindan an anv « Lagos ». Etre 1880 ha 1898 eo digor en-dro gant an anv Porzh-Lagos (« Port-Lagos » e galleg).

Burevioù postoù Aostria hag Egipt zo bet eno ivez.
## Dedeagh

A-drugarez d'an ezporzhiañ butun eo diorroet porzh Dedeagh anvet « Dedeagatch » gant an Durked hag « Alexandropoulis » gant ar C'hresianed. Goude Brezel ar Balkanoù (1912-1914) hag aloubadeg verr arme Bulgaria eo degemeret Dedeagh er Stad c'hresian.

Digoret eo burevioù-post ar velestradurezh gall d'ar 1añ a viz Genver 1874 ha serret d'ar 16 a viz Ebrel 1915. Gant Aostria zo bet digoret ur burev-post ivez.

## Vathy (Samos)

Vathy (gresianeg : Βαθύ - Vathý), zo unan eus parrezioù hag eil kêr vrasañ Enezenn Samos, e reter Bro-C'hres, tost-tre ouzh aodoù Turkia.

11 timbr gall soulgarget "Vathy" zo bet embannet ha lakaet e gwerzh e 1893-1900

Serret e voe ar burev-post e 1914.
Amiens Sporting Club Football

An **Amiens Sporting Club**, pe **Amiens SC**, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1901.

## Roll loreidi

* Beskampion Frañs D3 : 1974, 1978, 2001
* Kampion DH Norzh : 1924, 1927, 1957, 1963
* Kampion DH Picardie : 1920, 1921
* Kampion USFSA Picardie : 1903, 1904, 1905, 1906, 1908, 1909, 1910, 1911, 1912, 1913, 1914
* Gourfennad Kib Bro-C'hall : 2001

## Anvioù Brudet

## Gourdonerien

## Prezidanted
* Docteur Moulonguet
* Michel Deraeve
* Raymond Burnay
* Pascal Pouillot

## Liammoù Diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar C'hlub
*  Lec'hien an harperien
*  Blog an Amiens SC
Angers Sporting Club de l'Ouest

An **Angers Sporting Club de l'Ouest**, lezanvet **SCO**, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1919.

## Roll loreidi
* Kampion Frañs D2 : 1969, 1976
* Beskampion Frañs D2 : 1956, 1978, 1993
* Beskampion Frañs National : 2003
* Kampion Frañs DH Ouest : 1934
* Gourfennad Kib Bro-C'hall : 1957

## C'hoarierien brudet

## Prezidanted

*1924-1927 : Auguste Courtin 
*1927-1939 : André Bertin 
*1939-1941 : Eugène Blot (-1965) 
*1941-1945 : Yves Huon 
*1945-1946 : Eugène Blot (-1965) 
*1946-1951 : Henri Beziau 
*1951-1953 : Eugène Blot (-1965) 
*1953-1963 : Jean Samain 
*1963-1968 : Abel Doize 
*1968-1970 : Jean Eveno 
*1970-1974 : Yves Kerjean (1914-2001) 
*1974-1981 : Jean Keller (1917-) 
*1981-1982 : Bernard Dupuis (1932-) 
*1982-1985 : Emile-Charles Patoureaux (1922-2000) 
*1985-1988 : Bernard Bongibault (1947-) 
*1988-1994 : Jacques Tondut (1948-) 
*1994-1996 : Jacques Briant (1930-) 
*1997-1998 : André Le Du (1938-) 
*1998-2001 : Pierre Abraham (1950-) 
*2001-2002 : Eric Brachet (1949-) 
*2002-2002 : André Bodusseau (1937-) 
*2002-2002 : Serge Martel De La Chesnaye 
*2002-2003 : Philippe Doucet 
*2003-2006 : Patrick Norbert (1956-) 
*Even 2006-2011 : Willy Bernard
*2011- : Saïd Chabane

## Gourdonerien

*1942-47 : Georges Meuris
*1947 : André Simonyi
*1947-49 : Roger Magnin
*1949-51 : Camille Cottin
*1951-53 : Jean Grégoire
*1953-55 : Karel Michlowski
*1956-57 : Walter Presch
*1957-60 : Maurice Blondel
*1960-62 : Karel Michlowski
*1962-68 : Antoine Pasquini
*1968-69 : Louis Hon
*1969-70 : Lucien Leduc
*1970-73 : Ladislas Nagy
*1973-74 : César Pancho Gonzales
*1974-76 : Velibor Vasović
*1976-79 : Aimé Mignot
*1979-81 : Élie Fruchart
*1981 : René Cédolin
*1981-83 : Élie Fruchart
*1983-84 : Christian Letort
*1984-87 : Henri Atamaniuk
*1987-88 : Pierre Garcia
*1988-93 : Hervé Gauthier
*1993-94 : Alain De Martigny
*1994-95 : André Guesdon
*1995 : Bruno Steck
*1995-97 : André Guesdon
*1997 : Jean-Marc Mezenge
*1997 : Jean-Yves Chay
*1997-98 : Jean-Marc Mezenge
*1998 : Gustavo Silva
*1998-99 : Christian Dupont
*1999-01 : Denis Goavec
*jan.2001-02 : Stéphane Mottin
*2002-03 : Éric Guérit
*2003-04 : Jacky Bonnevay
*C'hwevrer 2004 : Noël Tosi
*Gouhere 2004 : Roberto Morinini
*Eost 2004 : Noël Tosi
*Gouhere2005 : Stéphane Paille
*Genver 2006: Jean-Pascal Beaufreton
*Even 2006-2011 : Jean-Louis Garcia
*2011- : Christophe Moulin

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub

----
Usenet

**Usenet** (anavezet ivez evel Netnews) zo ur rouedad foromoù ijinet e 1979 ha diazezet war ar protokol NNTP, implijet dre Internet. Dont a ra an anv Usenet eus Unix User Network, hag implijet e vez evel un anv divoutin bremañ.

## Istor

Krouet eo bet Usenet e 1979 gant studierien eus Norzhkarolina : Tom Truscott, Jim Ellis, Denis Rockwell ha Steve Daniel, eus Dake, ha Steve Bellovin, eus Chapel Hill. 

Ganet eo neuze war-lerc'h al lizheroù elektronek (pe posteloù) e 1972, pe war-lerc'h TCP/IPe 1974, met a-raok DNS e 1983, ha pell a-raok ar World Wide Web e 1989. 
Koazhañ a ra gant diorroadur ar blogoù.
Rount Pagan

Un dañs eus ar vro Bagan eo ar ront (pe rount) pagan. 

Meur a ganaouenn zo da zañsal an dañs-se.
*Un allig, un allig
*Evit dek gwenneg, plac'h a zo
*War bont an Naoned
*Roulomp
*War an hent

Unan zo kanet gant Denez Prigent, unan all gant ar Sonerien Du hag unan all (*War an hent*) kanet gant Gael Billien asambles gant Kroazhent.
Dodoma

**Dodoma** eo kêr-benn ofisiel Tanzania. War-dro 324 347 a annezidi a oa enni e 2002. Emañ e-kreiz ar vro.

E-pad ar bloavezhioù 1970 e voe soñjet lakaat kêr-benn Tanzania e Dodoma e-kreiz ar vro, kentoc’h eget e Dar es Salaam, war an aod, evel ma oa neuze. Votet e voe kement-se gant bodadenn vroadel Tanzania e 1996, met hiziv c’hoazh e chom ur bern aozadurioù ofisiel e Dar es Salaam.
Timbroù an Douar-Nevez

An Douar-Nevez (e saozneg: *Newfoundland*; e galleg: *Terre-Neuve*, en iwerzhoneg: *Talamh an Éisc*), zo un enezenn eus Reter Kanada er Meurvor Atlantel.

Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet eo an Douar-Nevez betek ar bloaz 1919 pa zeu da vezañ un Dominion. Nac’het he doa an Enez bezañ ezel eus Kengevread Kanada dre ur vouezhiadeg e 1869, met poan he deus ar Stad o virout un emrenerezh hag a goust ker-ruz d’an dud. E 1934 e ra freuz-stal: diframmet eo ar Parlamant hag anvet e vez ur gouarnamant nevez gant Londrez evit merañ ar vro.

E 1948 e vez aozet div vouezhiadeg a-zivout dazont an enez: ar c’hentañ a ro 45% eus ar mouezhioù a-du gant raktres ur Stad dizalc’h, 41 % evit dont da vezañ ur proviñs eus Kanada ha 18% evit derc’hel gant ar statud Dominion. An eil mouezhiadeg a ro avat ar muiañ-niver (52%) evit kemer perzh er c’hengevredad Kanadian. Dekvet proviñs Kanada eo adalek 1949 neuze, gant an anv ofisiel « Douar-Nevez ha Labrador » abaoe 2001. 

Etre 1857 ha 1948 ez eus bet embannet war-dro 300 timbr en Douar-Nevez, klask warno gant an dastumerien evit perzh-mat an dresadenn ha liested an danvezioù (loened, savadurioù ar vro, tudennoù an istor, familh roueel ar Rouantelezh-Unanet…).

## Pennad kar
* Timbroù Kanada

## Liamm diavaez
* Diwar-benn timbroù an Douar-Nevez
ITRANS

**ITRANS** (saozneg: ***"'''I'''ndian languages '''TRANS'''literation"***; "Treuzlizherennadur Yezhoù India") a zo anv ur sistem diorroet gant Avinash Chopde evit romanekaat meur a doare-skrivañ bramiek implijet evit skrivañ meur a yezh indezek.

Daoust ha ma oa bet ijinet er penn-kentañ evit treuzskrivañ al lizherenneg devanagari dreist-holl implijet evit skrivañ ar sañskriteg, an hindeg, ar marateg, nepaleg, ar sindeg, h.a., e c'hell bezañ implijet evit treuzskrivañ doareoù-skrivañ all implijet evit skrivañ yezhoù India, d.l.e resisoc'h an tamileg, an telougoueg, ar c'hannadeg, ar banglaeg, ar goudjarateg hag ar gurmukhi hervez an doare nevesañ 5.30 bet embannet e miz Gouere 2001.

Daoust ha ma reer mui-ouzh-mui gant sistemoù implijet gante sinoù diakritek evel, da skouer Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg (IAST) pe Romanekadur al Levraoueg vroadel e Kolkata, e c'hell bezañ talvoudus sistemoù ledan o zachenn implijet evel hemañ evit gallout treuzskrivañ meur a doare skritur indezek en un doare resis hep rankout ober gant arouezennoù ispisial hag a-drugarez da se e vez implijet alies war ar genrouedad.

## An arouezennoù

### Ar [[Vogalenn|vogalennoù]]

### Ar [[Kensonenn|c'hensonennoù]]

#### Kensonennoù gant ''nukta''
Implijet e vez ar c'hensonennoù ispisial-mañ skrivet gant ur pik anvet नुक्ते (*nukta*) dindane evit treuzskrivañ sonennoù implijet gant an ourdoueg dreist-holl bet amprestet peurliesañ digant an arabeg hag ar persieg:

### Arouezennoù all
* *[[anusvāra]]* अं (. ITRANS: **.n** pe **M** pe **.m**, kv. (IAST: **ṃ** 
* *[[chandrabindu]]*/*[[anunāsika]]* |ँ. ITRANS: **.N**
* *[[visarga]]* अः (). ITRANS: *H*', kv. IAST: **ḥ**
* *[[halanta]]/[[virāma]]*, d.s. प्. ITRANS: **.h**
* *[[avagraha]]* ऽ. ITRANS: **.a**
* Om ॐ. ITRANS: **OM** pe **AUM**
* *[[ardhachandra]]. ITRANS: *'.c'''

## Gwelit ivez
* Romanekadur al Levraoueg vroadel e Kolkata
* Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg
* ISO 15919

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn ofisiel ITRANS
Roll reoladoù romanekadur ISO

Setu roll klok an holl reoladoù ISO o tennañ d'an doare da romanekaat lod eus doareoù-skrivañ pennañ ar bed:

*ISO 9 &mdash; Kirillek (evit an abc'hazeg, an altayeg, ar belaruseg, ar bulgareg, ar bouryateg, an tchouvacheg, ar c'harachayeg-balkareg, ar makedoneg, ar moldaveg, ar mongoleg, ar ruseg, ar rusineg, ar serbeg, an oudmourteg, an ukraineg, ar yezhoù kaokazek hag ivez ar hengirillek)
*ISO 233 &mdash; Arabeg (arabeg nemetken)
*ISO 259 &mdash; Hebraeg (hebraeg nemetken)
*ISO 843 &mdash; Gresianeg
*ISO 3602 &mdash; Japaneg (hiragana, katakana ha kanji)
*ISO 7098 &mdash; Sinaeg (degemeret ar pinyin da reoad gant ISO gant an niv. dave ISO 7098 e 1991)
*ISO 9984 &mdash; Jorjieg
*ISO 9985 &mdash; Armenieg
*ISO 11940 &mdash; Taieg
*ISO 11941 &mdash; Koreaneg (hangeul hag hanja: sistemoù disheñvel evit Korea an Norzh ha Korea ar Su)
*ISO 15919 &mdash; Lizherennegoù indezek

## Gwelit ivez:
*Roll klok reoladoù ISO
*ISO

## Liammoù diavaez
*  ISO tachenn 01.140.10 &mdash; Skritur ha treuzlizherennadur
Sporting Club Bastia

Ar **Sporting Club de Bastia** a zo ur c'hlub mell-droad bet krouet e 1905 e Bro-Gorsika. Ar c'houlzad nemetañ ma voe ar c'hlub e 3 rummad gall a oa e 2010-2011: ne chomas er rummad-se nemet ur bloavezh dre ma c'hounezas ar c'hampionad anezhañ er bloavezh-se ar pezh a roas tro dezhañ da adpignat en eil rummad, ha goude e c'hounezas diouzhtu ar c'hampionad-se ha pintañ e Lig1 e 2012.

## Roll loreidi
* Gounezet Kib Bro-C'hall gantañ : 1981
* Gourfennad Kib Bro-C'hall : 1972, 2002
* 1/2 gourfennad Kib Bro-C'hall : 1975, 1982, 1992
* Gourfennad Kib ar c'hevre : 1995
* 1/2 gourfennad Kib ar c'hevre : 2000
* Kampion Frañs L2: 1968, 2012
* Gounezet ar Gib Intertoto gantañ : 1997
* Gourfennad Kib UEFA : 1978
* Gourfennad Kib an Alpoù : 1977
* Gounezet an Trophée des Champions (Challenge des Champions - Supercoupe de France) gantañ : 1972
* Kampion Frañs D3 : 1975, 2011
* Kampion Frañs D4 : 1989
* Kampion DH Korsika : 1922, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1935, 1936, 1942, 1943, 1946, 1947, 1949, 1959, 1962, 1963, 1967, 1968, 1970, 1971
* Gounezet Kib Korsika gantañ: 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1936, 1943, 1946, 1951, 1954, 1958, 1959, 1960, 1962, 1964, 1965, 1966, 1968, 1970, 2007

## Kiboù Europa
* 1972-1973: Kib ar C'hiboù (C2): 1/16° gourfennad
* 1977-1978: Kib UEFA(C3): Gourfennad
* 1981-1982: Coupe des Coupes (C2): 1/8° gourfennad
* 1997-1998: Kib UEFA-Intertoto : Trec'h
* 1997-1998: Kib UEFA(C3): 1/16° gourfennad
* 1998-1999: Kib UEFA-Intertoto : 1/2 gourfennad
* 2001-2002: Kib UEFA-Intertoto : 1/8° gourfennad

## Disoc'hoù er c'hampionad

## Anvioù brudet

## Liammoù diavaez
* Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub
* Blog nann ofisiel 
* Spiritu-Turchinu

----
Tlatoani

***Tlatoani*** (diwar an Nahouatleg *Tlahtoāni* IPA: ; liester : *tlahtohqueh*, IPA: ) eo ar ger a dalveze da envel rener un *[[altepetl]]*, ur geoded-Stad evel ma oa anezhe kent donedigezh an Europeaned e Kreizamerika. Talvezout a ra ar ger kement ha "prezeger", met gallout a reer treiñ anezhañ evel "roue" Ur ***cihuatlatoani*** (IPA: ) a oa ur renerez, pe rouanez.

An Dlatoanied a oa ar renerien bennañ, gant ur roll en arme evel er relijion. Choazet e vezent e diabarzh an tiegezh a rene er c'hontrol d'ar rouaned a gaved en Europa a zeue da vezañ roue dre hêrezh er memes lignez. Peurliesañ e veze choazet un niz pe ur c'henderv d'an tlaotani. Da gentañ e veze choazet an Dlaotanied gant pennoù familhoù an noblañs ha, diwezhatoc'h, gant ar veleien vras ha kargidi vras ar vro.

An dlatoanied a oa kentañ renerien ar bobl aztek eus 1233 da 1347. Goude se, adalek Acamapichtli, e vezont anvet *huēy(i) tlahtoani* 'Prezeger bras' a vez troet gant "impalaer" en istoriografiezh. E gwirionez ar renerien ne sellent ket oute evel *tlahtohqueh*, e-pad ar prantad kent dilennadenn Ācamāpīchtli (1366 - 1376), met evel *cuāuhtlahtohqueh* (Gouarnourien gwarnizon pe penn arme)) hag evel teōmāmāhqueh (Dougerien Doue); evel m'er skrivas an istorour Chimalpain, a savas roll klok ar renerien etre 1116 ha 1363 (hep menegiñ Ilancuēitl avat).

Da-heul stagidigezh meur a *tlahtohcāyōtl* pe "rouantelezh" an eil ouzh eben da goulz brezelioù ha kevredadennoù e oa savet un *huey tlahtohcāyōtl* pe 'tlahtocayōtl bras' (pe "impalaeriezh") a oa en he fenn un *huēy(i) tlahtoāni*, troet alies "impalaer", er ster "roue ar rouaned". huēy(i) a dalveze "bras, ledan, uhel" e nahouatleg klasel.

Lazhet e oa an diwezhañ tlatoani aztek dieub, Cuauhtémoc, d'an 8 a viz C'hwevrer 1525 gant ar soudarded spagnol war urzh Hernan Cortes pevar bloaz goude kemeridigezh Mec'hiko-Tenochtitlan.

Goude se e oa anvet ar renerien gant ar Spagnoled.

## Roll an dlatoanied vec'hikan

Amañ da-heul e vo kavet roll renerien an Azteked a oa o zachenn orin e traoñienn Mec'hiko.

## Notennoù

## Daveoù
*Lockhart, James, 2001, *Nahuatl as Written: Lessons in Older Written Nahuatl, with Copious Examples and Texts*, Stanford, California, Stanford University Press
*Schroeder, Susan, 2007, The Annals of Chimalpahin, James Lockhart, Lisa Sousa, and Stephanie Wood (eds.), in *Sources and Methods for the Study of Postconquest Mesoamerican Ethnohistory*, https://web.archive.org/web/20110718231607/http://whp.uoregon.edu/Lockhart/
* Wimmer, Alexis, 2006, *Dictionnaire de la langue nahuatl classique*, e galleg
* LAUNEY Michel, *Introduction à la langue et à la littérature aztèques* levrenn I. (yezhadur). Pariz, L'Harmattan. 1979. 
* LAUNEY Michel,* Introduction à la langue et à la littérature aztèques* levrenn II. (lennegezh). Pariz, L'Harmattan. 1980

## Liammoù diavaez

*Museo del Templo Mayor: skeudennoù eus nav Tlatoani
*An arzh en istor Mec'hiko: Aotrouien vec'hikan
* Motecuhzoma Xocoyotzín
Union Sportive Boulogne Côte d'Opale

An **US Boulogne Côte d'Opale** a zo ur c'hlub mell-droad gall diazlec'hiet e Boulogne-sur-Mer ha krouet e 1898.

## Roll loreidi
* Kampion DH Norzh : 1926, 1983
* 1/2 gourfennad Kib Bro-C'hall: 1937
* 1/4 gourfennad Kib Bro-C'hall: bloavezh 2004/2005
* Pignat a ra e D3 e 2005.
* Pignat a ra e Ligue 2 e 2007.

## Anvioù brudet
* Philippe Brunel
* Jawad El Hajri
* Jean-Marie Lawniczak
* Lucien Leduc
* Rachid Natouri
* Franck Ribéry
* Yves Triantafilos

## Skipailh 2007-2008

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel an harperien
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub

----
ISO 259

**ISO 259** a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg hebraek.

Krouet e oa bet e 1984, hag adnevesaet div wezh betek-hen: da gentañ e 1994 evit eeunaat ar sistem hep derc'hel kont eus ur re sinoù vogalennek (*[[niqqud]]*) (**ISO 259-2**) hag e 1996 hep derc'hel kont eus ar vogalennoù penn-da-benn (**ISO 259-3**).

Setu taolenn ar c'hevalderioù treuzlizherennadur:



## Gwelit ivez
* Romanekadur an hebraeg
* Lizherenneg hebraek
* Roll reoladoù romanekadur ISO
* ISO

## Liammoù diavaez:
*  Conversion of Hebrew Characters into Latin Characters Part 3: Phonemic Conversion
Lestr-spluj

Ul **lestr-spluj**, pe **splujerez**, zo ul lestr hag a c'hall splujañ ha dilec'hiañ e teir mentad, war-c'horre ha dindan an dour. Disheñvel eo evel-se diouzh ar bigi hag al listri all a chom war-c'horre an dour ha diouzh ar batiskafoù na zilec'hiont nemet a-serzh. 

Ar pep brasañ eus al listri-spluj zo listri brezel. Al listri-spluj sivil a vez implijet dreist-holl evit an enklask e moroniezh hag industriezh an eoul-maen. Implijet e vez listri-spluj a-wechoù en touristerezh pe an treuzdougen dre vor, met ral a wech. 

Donder splujañ brasañ ul lestr-spluj brezel zo un nebeud kantadoù a vetroù. Eus ur c'hant metr bennak e-pad an Eil Brezel-bed ez eo tremenet da 300 pe 400 metr evit ar pep brasañ eus al listri-spluj a vremañ. Gouest eo al listri-spluj enklask moroniezh da ziskenn betek meur a viliad metr. 

## E Breizh

Listri-spluj an arme c'hall e Breizh a zo diazezet en Enez-Hir. Serret eo diazlec'hioù an Oriant ha Sant-Nazer, a oa bet savet e-pad an Eil Brezel-bed gant an Alamaned.

## Notennoù
ISO 9984

**ISO 259** a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg jorjiek.

Setu taolenn ar c'hevalderioù treuzlizherennadur:

## Gwelit ivez
* Sistem romanekadur broadel Jorjia
* Roll reoladoù romanekadur ISO
* ISO

## Liammoù diavaez:
*  Transliteration of Non-Roman Scripts -A collection of writing systems and transliteration tables, by Thomas T. Pedersen. PDF reference charts include ISO 9984.
Clermont Foot Auvergne 63

Ar **Clermont Foot Auvergne 63**, anv nevez ar c'hClermont Foot Auvergne, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1990, o kemer plas ar c'hClermont Foot Club.

## Roll loreidi
* Kampionad Frañs National : 2 (2002, 2007)
* Kampionad Frañs CFA : 1 (1999)
* Kampionad Frañs CFA 2 : 1 (1994)
* Kampion DH (Auvergne) : 1 (1993)
* Kib Bro-C'hall
** 1/4 gourfennad: 2 (1997), (2005)
* Kib ar c'hevre
** 1/4 gourfennad: 1 (2005)

## Gourdonerien
* 1991-1996 : Alain Ollier
* 1996-1998 : Thierry Coutard
* 1998-2000 : René Le Lamer
* 2000-2001 : Albert Rust
* 2001-2004 : Hubert Velud
* 2004-2005 : Olivier Chavanon hep diplom ebet, kemeret DEFP René Le Lamer
* 2005-2006 : Marc Collat
* 2006-??? : Didier Ollé-Nicolle

## C'hoarierien brudet

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn harperien

----
Romanekadur an armenieg

Implijet e vez meur a sistem evit romanekaat al lizherenneg armeniek.

Setu un daolenn ma c'heller keñveriañ kevalterioù ar sistemoù pennañ:

Implijet e vez dreist-holl ar sistem Hübschmann-Meillet (1913) el levrioù ma vez kaoz eus an armenieg klasel.

ISO 9985 (1996): reolad etrebroadel evit treuzlizherenniñ an armenieg a-vremañ oc'h implijout al lizherenneg latin. 

E saozneg, levezonet gant ar boazioù-se meur a yzh all d'o zro, e implijer ivez e SUA "ALA-LC (American Library Association-Library of Congress) Romanization" ha "BGN/PCGN (United States Board on Geographic Names / Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use) romanization" ma reont gant kalz nebeutoc'h a sinoù diakritek. 

## Gwelit ivez
* Lizherenneg armeniek
* Roll reoladoù romanekadur ISO
* ISO

## Liammoù diavaez:
*  Transliteration of Armenian by Thomas T. Pedersen.
Rwanda

**Rwanda** zo ur vro e-kreiz Afrika. Harzoù he deus gant Ouganda en norzh, Burundi er su, Tanzania er reter ha Republik Demokratel Kongo er c’hornôg (al lenn Kivu eo a ra ar vevenn gant ar vro-se, dreist-holl). Poblet-stank eo, gant 9 milion a dud, ha bez eo unan eus ar broioù pobletañ en Afrika, a-fet stankter. Lesanvet eo "Bro ar Mil Torgenn", abalamour d’he zorosennadur (*Pays des Mille Collines* e galleg, *Igihugu cy'Imisozi Igihumbi* e kinyarwanda).

Ezel eo eus an ABU, eus Unaniezh Afrika, eus Kumuniezh Afrika ar Reter, eus Aozadur Etrebroadel ar Frankofoniezh hag eus Kenglad ar Broadoù. 

Gwallvrudet eo bet Rwanda abalamour d’ar boblazhadeg a oa bet eno e 1994.
Dijon Football Côte d'Or

An **[[Dijon]] Football Côte d'Or** a z o ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1998. Ganet eo ar c'hlub war-lerc'h unvanadur ar Cercle Dijon Football hag an Dijon FC.

## Roll loreidi
*Kampion Frañs amatour : 2000
*Hanter gourfennad Kib Bro-C'hall : 2004

## C'hoarierien brudet

*  Ludovic Asuar
*  Christophe Avezac
*  Stéphane Grégoire
*  Sébastien Heitzmann
*  Vedad Ibišević
*  Moké Kajima
*  Yannick Kamanan
*  François Masson
*  Stéphane Jobard
*  Raphaël Livramento
*  Jean Marie Michel
*  Jean Marie Pidault
*  Jean Claude Billet
*  Christian Chenu

## Skipailh 2007/2008
***Diwallerien :** 
** Barel Mouko (30)  
** Landry Bonnefoi (1) 
** Anthony Babikian (16)  
** Bastien Boury (40) 

***Difennerien :**
** Anthony Vosahlo (3) 
** Jordan Lotiès (4) 
** Florian Jarjat (20) 
** Mickaël Tacalfred (22) 
** Alexis Zywiecki (2) 
** Hervé Batoménila (6) 
** Antoine Goulard (15) 

***Kreizerien :**
** Sébastien Larcier (5) 
** David Linarès (8) 
** Nicolas Sahnoun (10) 
** Jacob Ba (??)  
** Mathieu Robail (17) 
** Jonathan Famery (12) 

***Tagerien :**
** Romain Poyet (9) 
** Helder Esteves (14)  
** David Solomon Abwo (19) 
** Stéphane Mangione (21) 
** Yannick Yenga (11) 
** Freddy Bourgeois (7) 
** Christophe Mandanne (13) 
** Charles Boateng (??) 
** Thiago Meier Dos Santos (??) 

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar C'hlub

----
Aerborzh etrebroadel Brest-Breizh

Emañ **aerborzh etrebroadel Brest-Breizh** (kod AITA : *BES* ; kod OACI : *LFRB*) war gumun Gwipavaz e Biz Brest. E 2013 e voe 1 003 086 a veajourien o tremen drezañ. Perc'hennet eo gant Rannvro Breizh ha meret gant Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Brest.

## Kammedoù kentañ an nijerezh e Brest
Abred e krogas Istor an nijerezh e Brest. E kreiz an  e reas ar vreudeur Le Temple arnodoù evit lakaat ur ardivink da nijal, tra ma reas heñvel Jean-Marie Le Bris war-dro 1856 ha 1860 e Douarnenez hag e Plonevez-Porzhe.
Hemañ a reas arnodoù e Brest war Boligon ar Morlu war-dro 1867.
E 1913 e nijas Saint-Pol-Roux gant e nijerez a-us da lenn-vor Vrest. E 1914 e tibradas ar c'homandant Maurice Challe eus Brest evit mont da bradañ e Pariz ha distreiñ da Vrest e-bourzh un nijerez Farman.

## Nijva stadunanat e 1917
E 1917 e savas al Lu stadunanat daou sanailh evit goudoriñ aerlistri war blateiz Lanruz e Gwipavaz. Implij a raent ledennad dour Lanninon evit o nijerezioù-neuñv.

## Nijva evit an nijerezioù bihan
War-dro 1930 e roas ar gouarnamant gall un aotre da implij an nijva evit nijerezioù bihan.

## Aerborzh Brest-Gwipavaz
E 1937 e oe krouet aerborzh Brest-Gwipavaz dindan meradur da gortoz Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Brest.

## Nijva brezel evit an Alamaned
Ur strollad nijerezioù chaseal a voe staliet gant an aerlu alaman. E 1945 e oe distrujet an dachenn-dibradañ.

## Aerborzh bihan evit ar varc'hadourezh
Goude ar brezel, n'eus ket mui a linennoù evit ar veajourien. Un nebeud marc'hadourezhioù gounezerezhel a zo kaset da Vreizh-Veur.

## Aerlinenn war-du Enez-Eusa
E 1995 eo voe roet lañs d'ul linenn evit kas tud ha marc'hadourezh da Enez-Eusa gant ar *Compagnie bretonne aéronautique*.

## Aerlinenn veaj da Bariz
E 1961 e oe digoret ul aerlinenn veaj etre Brest ha Pariz gant Air Inter. 

## [[Labour]]ioù evit gwellaat hag astenn an aerborzh
* Savadur an tour-kontrolliñ kentañ
* 1986 - Aerogar nevez 
* 1992 - Hiraet eo bet an dachenn-dibradañ da 3 100 m
* 1993 - Parklec'h evit ar fret
* 1998 - Astenn an aerogar
* 2000 Tour-kontrolliñ nevez
* Diwezh 2007 - Digoradur an aerogar nevez (20 000 m², gorread lieskementet 4 gwech)

## Aveadurioù
* 2 leurenn bradañ ha dibradañ, 3 100 m hed
* Aergar gant 2 dreuzell
* Wifi digoust
* Letioù
* Stalioù-kenwerzh

## Linennoù
### 12 termen-beaj war-eeun er C'hwec'hkorn hag en DOM-TOM

### 24 zermen-beaj da vaez-bro war-eeun

## Notennoù
Lezenn Godwin

**Lezenn Godwin** a vez graet eus ar bomm-lavar distaget e 1990 gant Mike Godwin : « Seul hiroc’h ur gaoz war Usenet, seul dostoc'h ouzh 1 e vo ar vartezeadenn n'echuo ket hep ober anv eus an nazied pe eus Hitler».

En ur gaozeadenn, reiñ ur **poent Godwin** a zo kement ha lavarout d’ar c’hengaozeer emañ oc’h en em zivrudañ o tiskouez ur wech adarre pegen gwir eo lezenn Godwin.

## Displegadurioù

 ____ ____ ____ ____ ____ ____ ____
 / __) (____) (____) (____) (____) (____) (__ \
 |_|           |_|
 _  _     _  _  _ 
 | | / |  _ __ ___ (_)_ __ | |_  | |
 | | | |  | '_ \ / _ \| | '_ \| __| | |
 |_| | |  | |_) | (_) | | | | |_  |_|
 _  |_|  | .__/ \___/|_|_| |_|\__|  _ 
 | |    |_|       | |
 | |           | |
 |_|  ____   _   _   |_|
 _  / ___| ___ __| |_  _(_)_ __  _ 
 | | | | _ / _ \ / _` \ \ /\ / / | '_ \ | |
 | | | |_| | (_) | (_| |\ V V /| | | | | | |
 |_| \____|\___/ \__,_| \_/\_/ |_|_| |_| |_|
 _           _ 
 | |__ ____ ____ ____ ____ ____ __| |
 \____) (____) (____) (____) (____) (____) (____/


Diazezet eo ar reolenn war ar vartezeadenn-mañ : ma vez hir ha padus ar gaoz e tomm an empennoù e klopennoù tud zo, ha lod anezho a gav gwelloc’h ober gant kunujennoù eget gant arguzennoù, a zo berroc'h ganto, darn a wel kunujennoù e-lec’h n’eus ket, darn a gred implij evel arguzennoù keñveriadennoù diboell.

Neuze, dre ma vez sellet ouzh an naziegezh evel ar gwashañ ideologiezh, e vez gwelet pep dave dezhi gant ur c’hengaozeer evel c’hwitadenn ar gaozeadenn, pa ne oa ket danvez ar gaoz. Neuze e vez poent echuiñ ar gaoz, ne zeuio netra ken eus an dael. Lavaret e vez eo bet **tizhet poent Godwin ar gaoz**.

## Poent ha poent
Ur ster all a zo d’an droienn **poent Godwin** avat: roet e vez **ur poent Godwin** d’an hini a ro tro d’ar re all da welout ur wech c’hoazh pegen gwir eo lezenn Godwin seul wech ma vez degaset en ur gaoz an dave da Hitler, d’an naziegezh, pa ne oa ket eus se e oa kaoz.

Gwiriañ lezenn Godwin a zo, e folkloraj Usenet, kement ha bezañ koll en un diviz.

## Notennoù


## Gwelet ivez

### Mammskrid
*  Pennad eus Usenet ha Godwin o tisplegañ e reolenn 
*  Un Pennad eus  ''Wired'' skrivet gant Mike Godwin o tisplegañ e lezenn ».
*  http://www.faqs.org/faqs/usenet/legends/godwin/ (*the Godwin's Law [[FAQ]]*)
La Berrichonne de Châteauroux

Ar **Berrichonne de [[Châteauroux]]** a zo ur c'hlub liessportoù gall krouet e 1883. Ar rann mell-droad a zo krouet e 1903. *La Berri* a c'hoari ingal e c'hampionad National 1.
## Roll loreidi
* Kampionad Frañs Ligue 2 : 1997.
* Kampionad Frañs National : 1994.
* Iskampion kampionad Frañs amatour : 1964.
* Kampion DH Centre : 1950, 1959, 1961.
* Gourfennad Kib Bro-C'hall : 2004.
* Bet ur wech e Kib UEFA : 2004.
## C'hoarierien bet er c'hlub

## Skipailh 2007/2008

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub

----
Roll ar Pennoù Stad e 180

## Afrika

****[[Kush]]** - Aritenyesbokhe, Roue Kush (175-190)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Han) - Ling, Impalaer Sina 168-189)
***[[Korea]]** - Teir rouantelezh Korea
****[[Silla]]** - Adalla, Roue Silla (154–184)
****[[Baekje]]**- Chogo, Roue Baekje (166–214)
****[[Goguryeo]]** - Sindae, Roue Goguryeo (165–179)

## Europa

***[[Iberia ar C'haokaz]]** - Pharsman III, Roue Iberia ar C'haokaz (145-185)
***[[Impalaeriezh Roman]]** - 
** Marcus Aurelius, Impalaer Roman (161-180)
** Commodus, Impalaer Roman (177-192)

## Reter-kreiz

**[[Osroene]]** -Abgar IX - Roue Osroene (177-212)
***[[Parthia]]** - Vologases IV - Roue Parthia (147-191)
La Belle Ferronnière

***La Belle Ferronière*** zo ul livadur 62 x 44&nbsp;cm graet etre 1495 ha 1497 war un daolenn koad kraoñ. Un oberenn a-bouez eo, war ziskouez e Mirdi al Louvre e Pariz. Krediñ a reer eo bet graet gant Leonardo da Vinci ha kenlabourerien dezhañ, hogen n'eo ket peurasur.

Poltred un itron dizanv eo, ha pell eo chomet dianav. Hiriv e ouzer eo Lucrezia Crivelli, unan eus serc'hed Lodovico Sforza. Met ur vojenn zo ivez diwar-benn an daolenn.

## Mojenn
Hervez ur vojenn e oa un itron Ferron hag a oa deuet da vout unan eus serc'hed ar roue gall Frañsez Iañ. An aotrou Ferron a oa dogan eta hogen ne oa ket kontant abalamour da se. Kontañ a reer en dije tapet kleñved Naplez da reiñ d'e bried evit ma roje-hi ar c'hleñved d'ar roue.

## Bravig
E galleg e vez graet *belle ferronière* eus ur c'hinkladur, anezhañ ur gordennig skoulmet a-drek ar penn gant ur gameenn pe ur maen prizius war an tal.

## Notennoù


## Pennad kar
*Itron an erminig
La Belle Paule

**Paule de Viguier**, anavet ivez evel **la Belle Paule** (1518-1610), a oa un itron eus Toloza en Okitania ar  kantved ha brudet he c'hened.

Pa zeuas ar roue Frañsez Kentañ da Doloza en 1533 e voe pedet da gaout alc'hwezioù kêr, ha fest ha friko a voe. 

Da reiñ an alc'hwezioù d'ar roue e voe dibabet ur goantenn 15 vloaz, Paule de Viguier. Kement e plijas d'ar roue ma voe anvet gantañ **Belle Paule**.

Pobl Toloza ivez a voe bamet gant kened ar plac'h, ma savas reuz pa’z eas kuit ar roue, ha ma voe rediet ar goantenn d'en em ziskouez dirak he frenestr div wech ar sizhun. 

Kement-se a weler en daolenn *La Belle Paule*, livet gant Henri Rachou, war ziskouez e ti-kêr Toloza. 

## Levrlennadur
*Christian Maillebiau, La Belle Paule, in *Dictionnaire de Toulouse*, Loubatières, 2004.

## Liamm diavaez
*  Da welout an daolenn: La Belle Paule de Viguier
*  ''La Belle Paule''  etre gwirionez ha romantelezh
Ar vugale oc'h ober pecheroù

** Ar vugale oc'h ober pecheroù ** zo un daolenn a vije bet graet gant Leonardo da Vinci. Gwelout a reer Jezuz ha Yann e genderv, an hini a vo anvet ar Badezour, o reiñ un evn, pe un añ, an eil d'egile. 

Liammet eo an daolenn ouzh danvez div daolenn all gant an arzour hag anvet Gwerc'hez ar C'herreg. 

Hervez ar vojenn e vije en em gavet tiegezhioù an daou vugel p'edo hini Jezuz o tec'hel da Egipt. 

War-lerc'h Leonardo e voe livet bugale all oc'h ober pecheroù.
417

1170 *Ab Urbe Condita* = **417** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ul Lun

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius 
* Impalaer ar Reter : Theodosius II 
* Koñsuled : Honorius Aug. XI (Kornôg) & Flavius Constantius II (Kornôg)
*1añ Genver : Galla Placidia zo dimezet da cGonstantius war urzh Honorius
* Roue ar Wizigoted : Wallia, e Tolosa, kêr-benn Akitania

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 22 Ebrel
*Pab : Zosismus
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 417|Ganedigezhioù 417]]
## [[:Rummad:Marvioù 417|Marvioù 417]]
*sant Zanobi, eskob Firenze.

## Daveoù
Poltred Ginevra de' Benci

***[[Ginevra de' Benci]]*** (ganet e 1457) a oa un itron a renk uhel e Firenze er XVvet kantved, ha brudet he spered e-touez he c'henvroiz. Poltredet eo bet gant Leonardo da Vinci. 
Emañ an daolenn, un eoullivadur war goad, en National Gallery of Art e Washington, D.C., e SUA. 

Livet e voe poltred Ginevra de' Benci e 1474 da eñvoriñ hec'h eured gant Luigi Niccolini, pezh a greder abalamour da elfennoù zo en daolenn ha d'ar skrid ouzh ar c'hein. A-drek ar vaouez ez eus ur jenevreg. 

Ouzh kein ar poltred ez eus ur barr jenevreg hag ur frazennig VIRTUTEM FORMA DECORAT ("Kened a Gaera Vertuz"), hag en-dro dezhañ ur bodig lore ha palmez . En italianeg e lavarer "ginepro" eus ar jenevreg, ha krediñ a reer eo un arouez eus anv Ginevra. Ouzhpenn da se e oa un arouez a vertuz en amzer an Azginivelezh .

## Istor
Prenet e voe ar poltred gant an National Gallery of Art en Washington D.C., SUA, en 1967, evit 5 milion a zolaroù, digant Tiegezh Liechtenstein. Honnezh eo an daolenn nemeti gant Leonardo a c'haller gwelout en Amerika. Lamaet eo bet an darn izelañ eus an daolenn, d'ur c'houlz bennak, ha kollet eo bet divvrec'h ha daouarn Ginevra evel-se. 

Hervez Giorgio Vasari eo Ginevra de' Benci a weler ivez er murlivadur graet diwar zorn Domenico Ghirlandaio da ziskouez Gweladenn ar Werc'hez Vari d'he c'heniterv Elizabeth en iliz Santa Maria Novella en Firenze.
Gwerc'hez ar C'herreg

***Vergine delle rocce*** ("Gwerc'hez ar c'herreg"), ent-ofisiel ***La Vergine con Gesù Bambino, san Giovanni Battista e un angelo*** ("Ar Werc'hez gant Jezuz, sant Yann Vadezour hag un ael") eo anv div daolenn disheñvel, savet damheñvel avat, a zo bet livet gant Leonardo da Vinci evit an darn vrasañ anezho.

An doare koshañ a c'haller gwelout e Mirdi al Louvre, e Pariz, an eil doare en National Gallery e Londrez.

## Pariz
An doare koshañ eo. Kenemglev zo evit lavaret ez eo bet livet gant L. da Vinci e-unan. Kenemglev zo ivez evit lavaret e oa bet graet an daolenn a-c'houde un urzhiad e 1483 evit un iliz e Milano, hogen gwerzhet e voe gant al livour a rankas aozañ unan all evit reizhañ an urzhiad.

Pimpatrom teknik da Vinci ar *sfumato* ("mogedet") eo an daolenn : diresis eo trolinennoù etre al livioù ; an hevelep doare a weler en daolenn ''La Gioconda'' (1503-1506, marteze betek 1517).

## Londrez
Bihanoc'h un tamm eo eget taolenn Pariz. Gant ar vreudeur *de Predis* moarvat, eilerien gantañ, ez eus bet livet lodennoù eus an daolenn a-raok 1508. Livet e oa evit chapel Kenvreuriezh ar Werc'hez Dinamm en iliz San Francesco Maggiore e Milano.

Gwerzhet e voe gant an Iliz e-tro 1781, a-raok 1785 a-dra-sur, ha prenet gant al livour skosat Gavin Hamilton (1723-1798), o c'hasas da Vro-Saoz.

Goude meur a werzhidigezh all e voe prenet gant an National Gallery e 1880.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù
*  Lec'hienn an National Gallery
Grenoble Foot 38

Ar **Grenoble Foot 38** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1997 (klub kêr Grenoble eo abaoe unvaniezh ar Sporting Club de Grenoble (anvet OGI a-raok) hag an Norcap Grenoble). Grenoble en deus ur c'hlub mell-droad ez-istorel abaoe 1892 (Football Club de Grenoble), ar GF 38 a zo hiziv an deiz ar pezh a chom eus ar vell-droad.

## Roll loreidi
***[[Kampionad Frañs Ligue 2]]** (**2**) :
****Kampion** : 1960 et 1962.
***[[Kampionad Frañs National (D3)]]** (**1**) : 
****Kampion** : 2001.
***Kampionad DH Lyonnais** (**1**) :
****Kampion** : 1977.
***Gwellañ disoc'hoù e [[Kib Bro-c'hall]]** :
****1/4 gourfennad** : 1953, 2001 ha 2005.
*Gourfennad **[[Kib an Alpoù]]** : 1962.

## Anvioù ar c'hlub
* Football Club de Grenoble (1892-1977)
* Football Club Association Sportive de Grenoble (1977-1984)
* Football Club de Grenoble Dauphiné (1984-1990)
* Football Club de Grenoble Isère (1990-1992)
* Football Club de Grenoble Jojo Isère (1992-1993)
* Olympique Grenoble Isère (1993-1997)
* Sporting Club de Grenoble (17 a viz Genver 1997-Even 1997)
* Grenoble Foot 38, abaoe 1997

## Anvioù c'hoarierien brudet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Football Club de Gueugnon

Ar **Football Club de Gueugnon**, pe ** FC Gueugnon**, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1940.

## Roll loreidi
* Trec'hour Kib ar C'hevre : 2000
* Kampion Frañs Ligue 2 : 1979
* Kampionad Frañs mell-droad amatour (1935-1948) : 1947
* Kampionad Frañs mell-droad amatour (1948-1970) : 1952
* Kampion DH Bourgogn : 1946, 1947, 1948, 1957

## Anvioù c'hoarierien brudet
*Antoine Trivino
*Jean-Louis Valois
*Sylvain Distin
*Alain Caveglia
*Amara Traoré
*Ali Boumnijel
*Jeremiah White
*Marcelo Trapasso
*Nicolas Esceth-N'Zi
*Florian Boucansaud
*Mahamat Hissein
*Jean-Marc Branger
*Richard Trivino
*Nadir Belhadj
*Madjid Bougherra
*Mansour Boutabout
*Jaouad Zaïri
*Franck Jurietti
*Fabien Cool
*Éric Mouloungui
*Roland Gransart

## Skipailh 2007-2008

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel ar c'hlub

----
ISO 233

**ISO 233** a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg arabek evel ma vez implijet evit skrivañ an arabeg unvan.

## Embannadur 1984

Setu taolenn c'hevalderioù treuzlizherennadur lizhrennoù kensonennel diazez al lizherenneg arabek:

## Gwelit ivez
* Treuzlizherennadur arabek
* 
* Roll reoladoù romanekadur ISO
* ISO

## Liammoù diavaez:
*  *Transliteration of Non-Roman Scripts -A collection of writing systems and transliteration tables, by Thomas T. Pedersen. PDF reference charts include ISO 233.
Le Havre Athletic Club Football Association

**Le Havre Athletic Club Football Association**, pe **Havre Athletic Club**, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1872, krouet e voe ar rann mell-droad e 1894.

## Roll loreidi
* Kampion Frañs USFSA : 1899, 1900, 1919.
* Kampion Frañs D2 : 1938, 1959, 1985, 1991.
* Iskampion Frañs D2 : 1950.
* Kampion USFSA Normandi : 1900, 1901, 1902, 1903, 1905, 1906, 1907, 1909, 1919.
* Kampion DH Normandi : 1920, 1921, 1923, 1926.
* Trec'hour Kib Bro-C'hall : 1959.
* Gourfennad Kib Bro-C'hall : 1920.
* Daeadeg ar C'hampioned : 1959.
* Kib Gambardella : 1989.

## Gourdonerien an Hac
* 2007-? : Jean-Marc Nobilo
* 2005-2007 : Thierry Uvenard
* 2004-2005 : Philippe Hinsberger
* 2000-2004 : Jean-François Domergue
* 1999-2000 : Francis Smerecki
* 1996-1998 : Joël Beaujouan
* 1993-1996 : Guy David
* 1988-1993 : Pierre Mankowski
* 1982-1983 : Yves Herbet
* 1974-1976 : Edmond Baraffe
* 1954-1955 : Edmond Delfour
* 1950-1952 : Jules Bigot
* 1945-1946 : George Kimpton

## Anvioù brudet
* Kandia Traoré
* Jean-Michel Lesage
* Robert Accard
* Ibrahim Ba
* Rudison Ferreira
* René Bihel
* Jean-Alain Boumsong
* Hamed Diallo
* Alexander Vencel
* Alain Caveglia
* Pascal Chimbonda
* Vikash Dhorasoo
* Alou Diarra
* Lassana Diarra
* Souleymane Diawara
* Didier Digard
* Nicolas Douchez
* Yvon Douis
* Frémont
* Xavier Gravelaine
* Michel Hidalgo
* Raymond Kaelbel
* Carlos Idriss Kameni
* André Kana-Biyik
* Anthony Le Tallec
* Philippe Mahut
* Džoni Novak
* Charles N'Zogbia
* Milan Osterc
* Mamadou Niang
* Dimitri Payet
* François Remetter
* Christophe Revault
* Florent Sinama-Pongolle
* Vikash Dhorasoo
* Mohammed Sylla
* Jean-Christophe Thouvenel
* Joël Tiéhi
* Charles Wilkes
* Steve Mandanda
* Nicolas Huysman

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub

----
Lêr

**Lêr** (**ler** ivez alies) a vez graet eus kroc'hen al loened a vez implijet, goude kivijañ, da ober botoù, seier, ha dilhadoù zo.

Ur ster reizhel a zo ivez d'ar ger pa gomzer eus *toullañ lêr* gant ur minaoued da skouer. 

Labourat al lêr a vez graet abaoe amzer sevenadurioù ar saverien chatal. 
E lêr an ejened-moueek e veze graet tipi an Amerindianed, o dilhad, o zaboulinoù. 

## Gerioù deveret
* Ul lêrenn zo un dra bennak, hir peurvuiañ, graet e lêr: ur gouriz, ur roll. 
* Ul lergen zo un anv dismegañsus-meurbet graet eus ur plac'h, gwelet evel un tamm lêr da doullañ, ur c'hast.

## Lêr diwar loened
* demmgen: kroc'hen demm
* leuegen: kroc'hen leue, d'ober parch.
* maoutken: kroc'hen maout, brudet eo mojenn ar maoutken aour
* hoc'hken: kroc'hen hoc'h
* gavrgen: kroc'hen gavr, a servije d'ober manegoù, pe kein al levrioù (marokin)
* karvken: kroc'hen karv
* marc'hken:kroc'hen marc'h
* oangen: kroc'hen oan, a servije d'ober manegoù
* tarvken :kroc'hen tarv

## Dilhad
* houarngen
* morzheken, gwisket war morzhed un den 
* talgen, gwisket war an tal
 
## Gerioù all
* un den *dugen* zo du e groc'hen
* ul *louangen* zo un den didalvez, lezirek
* lovrgen
* travelgen: 
* vilgen
Listennad anvioù krec'hin e brezhoneg

Meur a anv zo d'ar c'hrec'hin e brezhoneg, hervez al loen. Savet int diwar ar ger **[[ken]]**, implijet evel lostger, ha lêr a vez graet ganto.

*bugen
*gavrgen
*karvken
*leuegen
*maoutken
*marc'hken
*oangen
*tarvken

## Gerioù all
Diwar an dibenn *ken* pe *gen* e reer gerioù all:
*vilgen
*lorgen
## Ha gerioù all
Tostaat a c'haller ar gerioù a echu gant "kenn", evel beskenn, louskenn, a dleje bezañ skrivet lousken moarvat. 

## Krec'hin all
*Pa gomzer eus frouezh e lârer
**plusk pa vez tev
**peilh, peilhast, peilhusk, pa vez tanav.

*Pa gomzer eus greun e lârer
**uzien
**usmol
Football Club Libourne-Saint-Seurin

An **FC Libourne-Saint-Seurin** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1998 goude unvaniezh an AS Libourne hag an AS Saint-Seurin/Isle.

## Roll loreidi
* DH Aquitaine : (**3**)
** Trec'hour : 1952, 1969, 1983
* CFA 2 (**1**)
** Trec'hour : (Strollad F) 1999
* CFA (**1**)
** Trec'hour : (Groupe D) 2003
* Kib Aquitaine mell-droad (**3**)
** Trec'hour : 1941,1946,1978
* Kib Bro-C'hall mell-droad
** 1/4 gourfenad : 2002

## Anvioù brudet

*  Matthieu Chalmé
*  Jean-Marc Furlan
*  Mathieu Valbuena
*  Franck Grandel
*  Yahia Kébé
*  Vincent Gragnic

## Skipailh 2007/2008

**Diwallerien**
* 1 Florent Perraud 
* 16 Christian Potel 
* 30 Romain Peron 

**Difennerien**
* 2 Garry Bocaly 
* 3 Aurélien Faivre 
* 4 Jean-François Douence 
* 5 Maxime Brillault 
* 21 Joël Venceslas Kouassi 
* 22 Lilian Astier 
* 23 Kristijan Polovanec 
* 29 Khalifa Elhadj Ba 
* ?? Mathias Grégori 

**Kreizerien**
* 6 Raphaël Livramento 
* 7 Régis Castant 
* 8 Sébastien Ligoule 
* 10 Laurent Delchié 
* 17 Téo Kardum 
* 18 Anthony Moura-Komenan 
* 19 Matthieu Ligoule  
* 20 Mohamed Dennoun 
* 25 Charles Kaboré 
* 27 Elie Dohin 
* 33 Hugo Venayre 
* 33 Ahmed Berkouch 
* ?? Gaël Maïa 

**Tagerien**
* 9 Ghislain Gimbert 
* 11 Zvonimir Deranja 
* 13 Boubacar Kébé 
* 14 Rachid Benayen  et 
* 15 Jimmy Belhow-Phylos 
* ?? Benjamin Touraine 
* ?? Daouda Sylla 
* ?? Romain Ibanez 

## Liammoù diavaez
* Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub

----
Montpellier Hérault Sport Club

Ar **Montpellier Hérault Sport Club** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1919 dindan an anv Stade Olympique Montpelliérain. Renet eo ar c'hlub gant Louis Nicollin abaoe miz Du 1974.

## Roll loreidi

## Gourdonerien
* 1946-1948 :  Georges Kramer
* 1948-1950 :  Georges Winckelmans
* 1950-1951 :  Bastien
* 1951-1952 :  Istvan Zavadsky 
* 1952-1953 :  Luis Cazarro
* 1953-1954 :  Julien Darui
* 1954-1955 :  Marcel Tomazover
* 1955-1963 :  Hervé Mirouze
* 1963-1968 :  "Youye" Louis Favre
* 1968-1969 :  Roger Rolhion
* 1969-1970 :  Marian Borowski 
* 1970-1974 :  Hervé Mirouze
* 1974-1975 :  André Cristol 
* 1975-1976 :  André Cristol puis "Youye" Louis Favre
* 1976-1980 :  Robert Nouzaret
* 1980-1982 :  Kader Firoud
* 1982-1984 :  Jacques Bonnet
* 1984-1985 :  Robert Nouzaret
* 1985-1987 :  Michel Mézy
* 1987-1989 :  Pierre Mosca
* 1989-1990 :  Aimé Jacquet ha goude  Michel Mézy
* 1990-1992 :  Henryk Kasperczak
* 1992-1994 :  Gérard Gili 
* 1994-1998 :  Michel Mézy
* 1998-2000 :  Jean-Louis Gasset
* 2000-2002 : Michel Mézy
* 2002-2004 :  Gérard Bernardet
* 2004-2007 :  Jean-François Domergue
* Abaoe Mae 2007 :  Rolland Courbis

## Prezidanted ar c'hlub

* 1919-1920 : Robert
* 1920- ?? : Granat
* 1923- ?? : Robert
* 1926: Arnal
* 1926- 1928 : Vernet
* 1928 - ?? : Maurice Viala
* ?? - ?? : Emmanuel Temple
* ?? -1934 : Allais
* 1934-1935: Bouvier
* 1935-1937 : Berp
* 1937- 1938 : Maurice Viala
* 1938 : Dr Fourcade
* 1938-1943 : Jeanjean
* 1943-1950 : Rolland
* 1950-1951 : De Robert
* 1951-1954 : Fox
* 1954- ?? : Dr Armand
* ?? - 1957 : Maître Thévenet
* 1957-1966 : Chanoine Bessède
* 1966-1970 : René Archimbeau
* 1970- ?? : Maître Thévenet
* ?? -1974 : René Archimbeau
* Du 1974-1975: 2 kenbrezidant : Louis Nicollin ha Roger Prouget
* 1975 - hiziv : Louis Nicollin

## C'hoarierien brudet
### Bro-C'hall (broadelezh)

### C'hoarierien eus an estrenvro

*  Gunnar Andersson 
*  Aljosa Asanovic
*  Hugo Curioni 
*  Ibrahima Bakayoko 
* Mama Ouattara
*  Kader Ferhaoui 
*  Faouzi Mansouri 
*  Pépi Humpal 
*  Laszlo Kiss 
*  Roman Kosecki
*  Roger Milla 
*  Júlio César da Silva 
*  Sekoulitch 
*  Wilbert Suvrijn 
*  Andras Torocsik 
*  Carlos Alberto Valderrama
*  Istvan Zavadsky
*  Jacek Ziober

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub
*  Forom diwar-benn an MHSC
*  Keleier an MHSC
*  Montpellier etregwezhiat

----
Chamois Niortais Football Club

Ar **Chamois [[Niort]]ais Football Club** a zo ur c'hleub mell-droad gall krouet e 1925.

## Roll loreidi
* Kampion National : 2006
* Kampion D3 Strollad Centre-Ouest : 1985 et 1992
* Kampion ligue du Centre-Ouest rummad a Enor : 1946, 1947, 1948 et 1960
* Iskampion Bro-C'hall D2 : 1987
* 1/2 gourfennad Kib ar C'hevre : 2001
* 1/4 gourfennad Kib vell-droad Bro-C'hall : 1991

## Anvioù brudet
* Abedi Pelé (1986-1987)
* Joël Bossis (1996-2002)
* Cyril Chapuis (1998-2000)
* Daniel Cousin ( 1998-2000)
* Philippe Chanlot (1998-2000)
* Péguy Luyindula (1997-1998)
* Didier Tholot (1987-1990)
* Juan Larré (1987-1990)
* Armindo Ferreira (1990-1999)
* Philippe Violeau (1988-1993)
* David Le Frapper (1997-1999)
* Grégory Malicki (1995-1999)
* Arnold Oosterveer (1988-1991)
* Mark de Vries (1998-1999)
* Samuel Michel (2001-2005)
* Christophe Marichez (1999-2005)
* Christophe Jallet (2003-2006)
* Damien Bridonneau (1994-2000)
* Olivier Tébily (1993-97)
* James Obiorah (2004-2007)
* Romuald Boco

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub

----