open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Visant Roudaod

**Visant Roudaod**, pe **Barz Bali an Ee** (Vincent Roudaut e galleg ;23 a viz Meurzh 1817 − 1añ a viz Kerzu 1885), a oa ur beleg, saver ha troer levrioù a zevosion.

Ganet e voe e parrez Kerlouan. Beleget e voe er bloaz 1842 hag anvet da gure e Plouvien e 1843, e Plouziri e 1851, ha da berson a-benn ar fin er barrez-se, ma chomas eus 1859 betek 1885. Er bloavezh-se e roas e zilez ha mervel a reas e Kerlouan. Ouzhpenn levrioù a zevosion troet diwar ar galleg, en deus savet ur geriadur galleg-brezhoneg.

## Oberennoù
* *An ene christen en bali an ee*, 1860
* *Heuriou ar c’hristen mad e leac'h ma caver pedennou e meur a c'hiz da lavaret bemdez*, 1862
* *Heuriou ar c’hristen mad bihan*, 1865
* *Abrege eus an aviel*, 1866
* *Ar c’henta miz Mari, buez ar Verc'hez*, 1866, 1868
* *Eun ene christen : an introun Silburne*, 1869
* *Sceul ar Baradoz, an descadurez caera diwar misteriou an Oferenn*, 1880
* *Buez an autrou sant Servez, escop Tongr*, 1890
* *[[Supplément aux dictionnaires bretons]]*, Landerne, moullerezh Desmoulins, 1872
Limos

**Limos** (henc'hresianeg : λιμός; « naonegezh »; latin : *Fames*), merc'h da Eris, e oa an doueez alegorienn an naonegezh.

Enebet e oa ouzh Demeter, doueez ar greun hag an eost, ha hervez ar barzh latin Ovidius n'hallent ket en em gavout en ur gevret. Enebet ivez ouzh Ploutos (*Plutus* e latin), doue ar binvidigezh hag an eostoù fonnus.
Edward Heath

**Edward Richard George Heath**, lesanvet **Ted Heath**, (9 Gouere 1916 e Broadstairs - 17 Gouere 2005 e Salisbury) a oa ur politiker mirour eus Breizh-Veur. Kentañ ministr ar Rouantelezh Unanet e voe eus 1970 da 1974. E penn ar Strollad Mirour e voe ivez, eus 1965 da 1975.

E-pad e yaouankiz e veajas dre Europa : e Barcelona e oa bet e 1938, da vare Brezel Spagn ; en Alamagn e oa bet, pa oa studier, dre ziv wech, e 1937 ha 1939, a-raok an Eil Brezel-bed. Abalamour da se moarvat e savas a-du gant Breizh-Veur e Marc'had Boutin Europa : pa voe er galloud ez eas ar Rouantelezh Unanet e-barzh d'ar 1añ a viz Genver 1973. Dindan e ren evel kentañ ministr, a-hend-all, ez eas an traoù war washaat en Hanternoz Iwerzhon. Harzoù-labour stank a voe ivez ha c’hwezañ a reas ar prizioù. Abalamour d’an diaesterioù-se e voe tud oc’h enebiñ outañ er Strollad Mirour ha kemeret e voe e lec’h e penn ar gostezenn gant Margaret Thatcher.

Dizimez e chomas Edward Heath a-hed e vuhez. Hervez ar vrud e vije bet heñvelrevour. Etre 2015 ha 2017 e voe graet un enklask gant ar polis abalamour ma oa bet lavaret e oa maboriad. Ne zisoc’has an enklask war tamall ebet.
Crunchyroll

**Crunchyroll** zo un embregerezh embann mangaoù video stadunanat hag etrevroadel kement hag ur gumuniezh enlinenn. Embannet e vez muioc'h-mui dafar o tont eus Azia ganti evel sonerezh, dramaoù... Savet e 2006 gant ur strollad tud eus an University of California, Berkeley, Crunchyroll hag e harperien kenwerzhel a embann pe a ro tu da 23 milion a ezel da welet filmigoù. Crunchyroll zo ur skourr da Ellation, hag a zo perc'hennet gant Otter Media ur skourr da AT&T ha The Chernin Group. Crunchyroll en deus burevioù e San Francisco ha Tokyo, ezel eo d'ar gevredigezh Nippon Douga Kyoukai (Kevredigezh an tresadennoù-bev japanat).
Misia

**Misia** a oa ur vro istorel en Henamzer en Azia Vihanañ, en hanternoz da Lidia, hag er c'hornôg da Frigia ha Bitinia. En hanternoz e oa Propontis (hiriv mor Marmara) hag er c'hornôg mor Egea.
Tunak Tunak Tun

**Tunak Tunak Tun** (Punjabi: ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ) berraet gant ar stumm **Tunak**, zo ur ganaouenn bhangra/pop ha karantez savet ha kanet gant an arzour indian Daler Mehndi hag embanent e 1998. En amzer-se e oa bet rebechet kreñv d'an arzour bezañ brudet er bobl dre ma oa merc'hed hanter noazh o tañsal en e c'hlipoù. Mehndi en devoa respontet gant fent dre ar ganaouenn-se gant ur c'hlip lec'h ma ne vez nemetañ o vezañ taolennet. Oc'h implij dilhad lufrus, gant un dañs 

Ar filmig sonerezh a voe an hini kentañ eus India oc'h implij teknologiezh ar skramm gwer. Dre an efed ispisial-se e oa bet tu d'ar c'haner implij e skeudenn ouzhpennet war foñsoù poltriji lec'hioù brudet evel un dezerzh, menezioù. 

Ar ganaouenn kement hag ar video klip a reas berzh bras en India ha dre ar bed. Alies eo bet adkemeret gant fent war an internet.
## Liamm diavaez
* Daler Mehndi - Tunak Tunak Tun Video
Republik Katalan

Ar **Republik Katalan** (*República Catalana* e katalaneg, anvet ivez *Estat Català* "Stad Katalonia"*)*, zo ur renad politikel savet pemp gwech e Katalonia : er  gant Pau Claris, en  gant Baldomer Lostau i Prats, e 1931 gant Francesc Macià, e 1934 gant Lluís Companys ha d'ar 27 a viz Here 2017 gant Carles Puigdemont.

## ''Braços Generals'' Pau Claris

D'ar 17 a viz Genver 1641 e voe embannet ar Republik Katalan gant Pau Claris (1586-1641).
Aloubet e voe Katalonia neuze gant roue Spagn, Felipe IV. D'an 23 e c'houlennas Pau Claris skoazell digant roue Bro-C'hall, Loeiz XIII, a anavezas anezhañ evel « kont Barcelona », un titl hag a voe legadet goude d'e bennhêr Loeiz XIV betek 1652. Ha setu lakaet priñselezh Katalonia dindan ar rouantelezh c'hall.
D'ar 26 a viz Genver 1641 e voe Emgann Montjuïc, ma voe trec'het arme Spagn. Mervel a eure Pau Claris miz goude.

Gant Feur-emglev Westfalen 1648 e kollas Spagn un darn vras eus he douaroù e kreiz Europa, ha ne voe ket diskoulmet kudenn ar broioù katalan en hanternoz d'ar Pireneoù. E 1659, dre Feur-emglev ar Pireneoù, e laoskas Felipe IV kontelezh Rousilhon da vont gant Bro-C'hall, hag ivez hanternoz Cerdanya, daoust d'ar bonreizhoù katalan.

## Embann 1873
D'an 18 a viz Mae 1869 e voe sinet Kengrad kevreadel Tortosa gant kengorioù republikan Aragón, Katalonia, València ha Balearez.

## Embann Here 1934 gant [[Lluís Companys]]

D'ar 6 a viz Here 1934, da vare Dispac'h Asturiez, e voe embannet savidigezh ar **Stad katalan** gant Lluís Companys. Harzet e voe Companys, hag ehanet emrenerezh ar *[[Generalitat]]*.

Echu Brezel Spagn, e 1939, tec'het ar gouarnamant katalan d'an harlu.

## Embann 1931
Hervez emglev Donostia, d'ar 17 a viz Eost 1930 e oa ar strolladoù republikan spagnol da gemmañ ar renad goude trec'hiñ en dilennadeg da vezañ, hag emren e oa Katalonia da vezañ e framm ar Republik spagnol.
Moros (doue)

**Moros** (henc'hresianeg : Μόρος / Móros, « gwall blanedenn ») pe **Oletros** (Ὄλεθρος / Ólethros, « distruj », « eur ziwezhañ») a oa un doue en Hellaz kozh hag a glote gant Fatum e Henroma.
Harold Wilson

**James Harold Wilson** ( – ) a oa ur politiker eus Breizh-Veur. Kentañ ministr ar Rouantelezh Unanet e voe eus 1964 da 1970 hag eus 1974 da 1976.

Ganet e voe e Huddersfield, e Kornôg Yorkshire, d'an 11 a viz Meurzh 1916. Ober a reas e studioù e Skol-veur Oxford adalek 1934. En amzer-se e oa ezel eus ar Strollad Frankizour met levezonet e oa ivez gant soñjoù ar sokialour George Douglas Howard Cole. E 1937 e voe anvet da gelenn istor an ekonomiezh en New College, en Oxford.

E 1945 e voe dilennet da gannad e Ti ar C'humunioù, evit Strollad al Labour, e pastell-vro Ormskirk e Lancashire. Diouzhtu e voe anvet e gouarnamant Clement Attlee, evel sekretour Ministr al Labourioù. E 1963 ez eas e penn Strollad al Labour, hag e 1964 e voe anvet da gentañ ministr goude trec'h al Labour e dilennadeg ar gannaded. Gant e c'houarnamant e voe dilezet ar c'hastiz a varv er Rouantelezh Unanet. Gantañ ivez e voe kaset arme Breizh-Veur da Hanternoz Iwerzhon, ma oa bec'h etre an unanourien hag ar vroadelourien, e 1969. 

E miz Mezheven 1970 e voe souezhet an holl pa'z eas ar maout gant ar virourien e dilennadeg kannaded Ti ar C'humunioù. Mont a reas ar mirour Edward Heath da gentañ ministr, ha Harold Wilson da benn an tu-enep. E miz Meurzh 1974 e voe dilennadeg en-dro ha neuze e voe trec'h Strollad al Labour, hep ma vefe un trec'h splann avat. Mont a reas Harold Wilson da gentañ ministr hag aozet e voe un dilennadeg nevez e miz Here er bloavezh-se, abalamour da gaout an tu-kreñv da vat e Ti ar C'humunioù. Chom a reas Wilson en e garg a gentañ ministr goude-se betek miz Meurzh 1976. Neuze e roas e zilez ha kemeret e voe e lec'h gant James Callaghan. 

Chom a reas kannad e Ti ar C'humunioù avat, betek 1983, ha neuze ez eas da Di al Lorded, gant an anv "Lord Wilson of Rievaulx". Mervel a reas d'ar 24 a viz Mae 1995 ha beziet e voe en enez Ennor, unan eus Inizi Sillan. 

Unan eus an traoù pouezusañ bet graet gant Harold Wilson, d'e veno e-unan, a oa bet sevel an Open University ("Skol-veur zigor"), graet evit reiñ d'an oadourien n'o doa ket graet studioù uhel ur chañs da ober ha da gaout un diplom, dre bellgelennerezh alies.
Mekanikerezh kwantek

Ar **mekanikerezh kwantek** pe **loc'honiezh pementadel** zo ur rann eus ar fizik diorroet e-kerzh an . Ganet eo diwar an ezhomm da zisplegañ anadennoù a c'hoarvez e reizhiadoù fizikel el live atomek pe isatomek ha na vefent ket displeget gant ar fizik klasel, evel skinadur ar c'horf du, an efed luc'hdredanel, stabilder an atom, hag all.

## Istor

### XIX kantved
En  e veze kredet ne vanke ket kalz a draoù da zizoleiñ e fizik, a oa rannet e teir fennrann : al loc'honiezh dezrannel, an dredanwarellouriezh. hag ar fizik stadegel

Met al luzoù etre al loc'honiezh dezrannel hag ar fizik stadegel o deus kaset d'al loc'honiezh pementadel ha da arlakadenn ar geñverelezh hollek Albert Einstein.
### XX kantved
#### Kementadiñ an energiezh
E 1901 e kavas Max Planck ar respont da gudenn skinadur ar c'horf du : kinnig a reas e vije kementadet an energiezhoù a vez eskemmet etre an atomoù.

Staliañ a reas al lezenn : E = h\nu m'emañ an energiezh E kenfeurel gant an talm \nu dre an arstalenn h anvet "arstalenn Planck" (h \approx 6,626.10^{-34}\,\mathrm{J.s}).

Nebeut goude, e 1905, e kinnigas Albert Einstein ma vije ivez kementadet energiezhoù ar skinadur tredanwarellek, hag e tisplegas evel-se an efed luc'hdredanel.
#### Frammadur an atom
Pouezus eo kavadenn an elektron gant Joseph John Thomson e 1897, dre ma ro un alberzh eus elfennoù an danvez. Soñjal a rae dezhañ ez eus kargoù muiel (+) en danvez evit kempouezañ kargoù leiel (-) an elektronoù : neuial a ra an elektronoù en ur soubenn kargoù muiel. Patrom ar *plum pudding* saoz a reer eus ar mennozh-se.

Jean Perrin a ginnigas ur patrom all : ur garg vuiel a vije e kreiz an atom hag an elektronoù a drofe tro-dro dezhi, evel ma tro an Douar tro-dro d'an Heol.

E 1909 e voe diskaret patrom Thomson gant arnaodenn Geiger ha Marsden, komprenet gant Ernest Rutherford e 1911.
::Rannigoù α a voe taolet war ur follenn aour danav ; lod anezho a dreuzas ar follenn ha reoù all a voe strewet, ar pezh a roas pouez da batrom Jean Perrin. Met pa jeder stabilder an atom gant ar batrom-se e kaver e kouezhfe an elektron war krek an atom e nebeutoc'h eget 1 eilenn x 10-10 (0,1 milmilionvedenn eus un eilenn).

E 1913, Niels Bohr a implijas mennozhioù Planck hag Einstein diwar-benn kementadur an energiezh evit kinnig e kemmfe un elektron e gelc'htro dre gas pe dastum kementadoù energiezh. James Franck ha Heinrich Hertz a gadarnaas ar patrom-se e 1914.

## Notennoù
Tegea

**Tegea** (gresianeg : Τεγέα) oa ur geoded e-kreiz Arkadia e Peloponnesos, en Henc'hres. Ur greizenn relijiel vras oa hag eno emañ templ Athena Alea.
Tigerfibel

An **Tigerfibel** ha **Pantherfibel** a oa levrioù-brezel roet d'ar soudarded e bourzh an tankoù alaman e-pad an Eil Brezel-bed, reoù an tank ponner Panzer VI kement hag an tank etre Panzer V Panther.

Evel al levrioù displegañ all e veze graet *Fibel* (diazez) anezho. Dre vras e oa ar pal reiñ da c'houzout peseurt doare e oa an tank ha penaos e implij a zeiz da zeiz (motor, armamant, dafariñ ha penaos kempenn). Savet e oa al levrioù-se e stumm bannoù-treset, comic. Ouzhpenn-se e oa bet skrivet gant gwerzennoù fentus. Ar Fibel a zo disheñvel en e zoare da vezañ kinniget pa vez keñveriet gant al levrioù alamanek heñvel eus ar mare.

Al levrioù deskiñ-se a oa bet aotreet gant Heinz Guderian, inspektour-meur an unvezioù panzer. Evit fibel ar Panther, e oa skrivet e aotre e stumm ur varzhoneg verr hag a echue gant *Die Pantherfibel ist genehmigt; wer sie nicht kennt, der wird erledigt* ("Fible ar Panther zo aotreet; an hini ne oar ket a vo skarzhet." )


Bundesarchiv Bild 101I-299-1805-12, Nordfrankreich, Panzer VI (Tiger I) recolored.jpg|Panzer VI
Bundesarchiv Bild 101I-571-1721-13, Russland, Panzer V (Panther) Recolored.jpg|Panzer V Panther
Septimania

**Septimania** (*Septimanie* e galleg ; *Septimània* en okitaneg hag e katalaneg) zo ur vro a glot mui pe vui gant ar rannvro gozh Languedoc-Roussillon. Graet e voe gant an anv "Septimania" eus ar  betek an  kantved, dreist-holl.

Da vare ar Romaned e veze graet Gallia Narbonensis eus ar broviñs-se. Pa voe aloubet Galia gant ar pobloù german en em gavas e dalc'h ar Wizigoted adalek 462, da vare ar roue Teodorig II. En em astenn a rae Rouantelezh ar Vizigoted, da neuze, war Akitania ha war ul lodenn vras eus ledenez Iberia. Adalek ar mare ma voe aloubet Akitania gant Franked Hlodwig Iañ e 507, e voe graet gant an anv **Septimania** evit ar vro a oa chomet etre daouarn ar Wizigoted en hanternoz d'ar Pireneoù.

Pa voe aloubet ledenez Iberia gant ar Vuzulmaned (711-726) ez ejont betek Septimania. Rouantelezh a-bezh ar Wizigoted a gouezhas etre daouarn an Omeyaded. 

Aloubet e voe Septimania gant ar Franked e 759 ha diwar neuze e voe graet Markizelezh Gotia pe Marz Gotia eus ar vro, a oa unan eus marzoù impalaeriezh ar Garolingidi.
Dirk Benedict

**Dirk Benedict** (ganet **Dirk Niewoehner** d'ar 1añ a viz Meurzh 1945) zo un aktour ha skrivagner evit ar sinema, ar skinwel hag an teatr stadunanat. Brudet e voe dre rolloù al letanant Templeton "Faceman" Peck er stirad skinwel A-Team hag hini al letanant Starbuck er stirad diazez Battlestar Galactica. Skrivet en deus bet *Confessions of a Kamikaze Cowboy* hag *And Then We Went Fishing*.
## Buhez
### Yaouankiz
Benedict a zo ganet **Dirk Niewoehner** en Helena, Montana

### Filmoù

### C'hoarioù video

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Dirk Benedict war IMDb
Memories of War

***Memories of War*** pe ***Operation Chromite*** (Hangul : 인천상륙작전 ; Hanja : 仁川上陸作戰 ; RR : *Incheon Sangryuk Jakjeon*) zo ur film brezel-drama sukorean embannet e 2016 ha sevenet gant John H. Lee.

Diazezet eo war fedoù gwirion dres a-raok Emgann Incheon (1950) e-kerzh Brezel Korea. Un adsevel romantel eo d'an oberiadur gwirion savet gant ar CIA / *[[US Military Intelligence]]* anvet *Trudy Jackson*, a-raok an dilestradeg etrebroadel.
Embannet e voe d'ar 27 a viz Gouhere 2016 e Sukorea.
Alexander von Falkenhausen

**Alexander Ernst Alfred Hermann Freiherr von Falkenhausen**, ganet d'an 29 a viz Here 1878 hag aet da anaon d'an 31 a viz Gouhere 1966, a oa ur jeneral alaman hag un torfedour brezel e-pad an Eil Brezel-bed. Bez e oa unan eus ar pennoù bras el luskad sinaat-alaman evit nevesaat morlu Sina. E-pad an Eil brezel-bed e voe roet lamm d'al liammoù etre Alamagn ha Sina ; Falkenhausen a oa bet rediet da guitaat ar vro. Distroet da Europa, lakaet e voe e penn gouarnamant milourel Belgia etre 1940 ha 1944 e-pad an dalc'hidigezh alaman. Kiriek e voe d'ar fuzuilhadegoù rezistanted ha deportadurioù yuzevien eus ar vro.
King's Game (manga)

**King's Game** (王様ゲーム, **Ōsama Gēmu**) zo ur romant evit ar pellgomzioù hezoug skrivet gant Nobuaki Kanazawa (Pakkuncho e anv-pluenn). Adal ar romant ez eus bet savet ur manga e pemp lodenn, treset gant Hitori Renda hag embannet evit ar wech kentañ er gelaouenn Manga Action embannet gant Futabasha etre Genver 2011 ha miz Even 2012. Ar stumm gall a zo bet embannet gant Ki-oon etre C'hwevrer 2013 ha C'hwevrer 2014. Bez ez eus bet savet ur film e 2011 dindan an anv Ōsama Gēmu.

Un heuliad a zo bet anvet **King's Game Extreme** (王様ゲーム 終極, Ōsama Gēmu Shūkyoku), ha treset gant Renji Kuriyama e pemp lodenn. Bez eo bet embannet evit ar wech kentañ er gelaouenn Estar embannet gant Futabasha. Embannet e oa bet etre miz Du 2012 ha miz Gouhere 2014. 

Un heuliad en a-raok a zo bet ivez anvet **King's Game Origin** (王様ゲーム 起源, Ōsama Gēmu Kigen, « Orinoù ar King's Game ») treset gant J-Ta Yamada hag embannet er gelaouenn Monthly Action. Embannet e oa bet etre miz Genver 2014 ha Meurzh 2016. 6 lodenn a ya d'ober an heulaid-se. 

Ur pevare heuliad a zo bet anvet **King's Game Spiral** (王様ゲーム 臨場, Ōsama Gēmu Rinjō) trreset gant Renji Kuriyama hag embannet etre 2014 ha 2016 er gelaouenn Manga Action. Pevar manga a zo d'an heuliad embannet etre Genver 2015 ha Du 2016. 

Ur manga doare tresadenn-bev a zo bet savet ivez hag embannet e miz Here 2017. Anvet eo **King's Game The Animation** (王様ゲーム ジ・アニメーション, Ōsama Gemu Ji Animēshon).
## King's Game
D'an 19 a viz Here 2009, 32 lisead eus ar memes klasad a gav un sms war o pellgomzerioù hezoug da hanternoz rik. Hervez an destennig e vez rediet dezho sentiñ d'un urzh. Ma ne vez ket sentet gant pep hini anezho e vo ur binijenn. Kentañ urzhioù ar roue a zo reoù gwelet evel farsus gant al liseidi. Buan a-walc'h e teu an urzhioù da vezañ reoù direnkus. Ar re ne sentont a zo lazhet.

Haroz an istor eo Nobuaki Kanazawa, sikouret gant e garantezig Chiemi Honda, hag e gamaladi Naoya Hashimoto, klask a ra dre nep doare paouezh gant lazhadeg ar c'hlasad eilvet B.

## King's Game Extreme
Goude bezañ cheñchet skol, Nobuaki, dreistbever nemetañ ar c'hlasad eilvet B a glask kaout ur vuhez normal. Poan a vez gantañ da gaout liammoù gant tud all ar c'hlasad nevez dre ar pezh a oa erruet a-raok. Goustadik e zisoñj ar C'hing's Game ha dont a ra a-benn da gaout gamaladed. Siwazh dezhañ adkregiñ a ra ar memestra gant ar c'hlasad ha Natsuko Honda unan eus al liseidi a zeuio war-wel evel an hini a fell dezhañ dreistbevañ a-us da bep hini ha da bep tra. Nobuaki a glasko gant sikour e gamaraded nevez da zreistbevañ ganto.
Zukunft

**Zukunft** a c'hall bezañ :

## Un anv-den
*Paul F. Zukunft, ofiser stadunanat

## Kazetennoù
**Die Zukunft** ("an amzer da zont") zo bet anv meur a gazetenn alamanek :
*Die Zukunft (Aostria) zo bet anv div gazetenn sokialour embannet e Vienna, eus 1879 da 1884 hag eus 1892 da 1896 
*Die Zukunft (Berlin), kazetenn sizhuniek embannet gant Maximilian Harden eus 1892 da 1922
*Die Zukunft (Elzas), kazetenn sizhuniek emrenour embannet en Elzas eus 1925 da 1927
*Die Zukunft (Pariz), kazetenn embannet eus 1938 da 1940 gant Arthur Koestler ha Willi Münzenberg, harluet e Pariz
Die Zukunft (Elzas)

***Die Zukunft *** a oa ur gazetenn sizhuniek emrenour embannet en Elzas.

Embannet e voe *Die Zukunft* eus 1925 betek 1927 e Saverne (Zabern), en Elzas. Ur raktres a oa bet gant ar politiker elzasat Karl Hauss da embann ur gazetenn emrenour, met daleet e oa bet meur a wech dre ziouer a arc'hant. Pa voe kavet skoazell arc'hant en Alamagn, gant Robert Ernst, un Elzasad harluet en Alamagn goude ar Brezel-bed Kentañ, e c'hallas ar gazetenn dont er-maez. Embannet e voe an niverenn gentañ d'an 9 a viz Mae 1925. Paul Schall e oa ar pennskridaozer, hag an embanner e oa Eugène Ricklin, a oa bet prezidant *Landtag* (parlamant) Elzas-Loren eus 1911 da 1919.

Kaset e voe 5000 skouerenn eus an niverenn gentañ da holl vaered, beleien ha kelennerien Elzas, evit reiñ brud d'ar gazetenn nevez. Goude un nebeud mizioù e veze embannet  skouerenn eus *Die Zukunft*, da lavaret eo e veze lennet gant ur familh elzasat diwar 12. Ne oa stag *Die Zukunft* ouzh kostezenn bolitikel ebet, met klask a rae difenn interestoù Elzas ha Mozel a-enep strivoù ar gouarnamant gall a glaske gallekaat ar vro goude ar Brezel-bed Kentañ. Goulenn a rae *Die Zukunft* ma vefe kelennet an div yezh, alamaneg ha galleg er skolioù, stourm a rae a-enep lezennoù laik ar Stad C'hall (en Elzas e talveze c'hoazh Konkordat 1801 ha ne oa ket bet dispartiet ar Stad hag an Ilizoù, evel ma oa bet e Bro-C'hall e deroù an ). Nac'h a rae e vefe lakaet kargidi eus Bro-C'hall e-lec'h ar re eus Elzas. Berzh a rae ar gazetenn e-touez an dud, displijet gant politikerezh Pariz. Neuze e voe tamallet dezhi gant ar gouarnamant bezañ ur gazetenn a-du gant Alamagn ha paeet gant arc'hant eus ar vro-se. Taeroc'h-taerañ e teuas pennadoù *Die Zukunft* da vezañ : enno e veze graet anv eus Elzas-Loren evel ur vinorelezh "touellet, dismegañset, gwallgaset", unan ha ne veze ket doujet d'he gwirioù ; goulennet e veze ar gwir eviti d'en em ren hec'h-unan.

D'an 12 a viz Du 1927 e voe berzet ar gazetenn da vat gant ar gouarnamant gall.
Sebastianu Dalzeto

**Sebastianu Dalzeto** eo anv-pluenn **Sebastianu Nicolai** (Bastia, 1875 - Ville-di-Petrabugnu, 1963), ur skrivagner eus Korsika, e korseg hag e galleg.

Goude bezañ bet en arme c'hall hag o labourat e melestradurezh an trevadennoù gall e tistroas da Gorsika. E Bastia e labouras evel kazetenner. Kenlabourat a reas gant *[[L'Annu Corsu]]*, *[[A Muvra]]*, *[[U Muntese]]*... Bez' e voe unan eus ar re a savas ar gazetenn gomunour *Corse Rouge*. Sevel a reas barzhonegoù ha romantoù e galleg, awenet gant Korsika, ha gantañ e voe savet ar romant kentañ e korseg, *Pesciu Anguilla*, e 1930.

## Oberennoù
;e galleg
**Les Virulentes*, barzhonegoù, 1917
**Poèmes d'Amour et de Révolte*, 1919
**La Terre délivrée*, romant, 1920
**Notre maquis*, romant, 1922
**Soprana, Héros corse*, romant, 1923
**La Canonica, roman cyrnéen de l'ère des martyrs*, 1924
**Ponte Novo*, romant, 1926
**Gallone ou l'Honneur corse*, romant, 1928
**Mystiques et Profanes*, 1950
;e korseg
**Pesciu Anguilla*, romant, 1930
**A Sposata*, 1933
**Filidatu e Filimonda*, 1963 

## Liammoù diavaez
* ''140 anni fà nascia Sebastianu Dalzeto'' - A Piazzetta
* ''Pépé l'Anguille'' - Éditions Fédérop
Nobuaki Kanazawa

**Nobuaki Kanazawa**, pe **Pakkuncho** e anv-pluenn, zo ur skrivagner romantoù ha senariooù japanat. Ganet eo e prefeti Hiroshima e 1982. Skrivet en deus bet meur a levr evel *Tomogui* (debrerezh-den).

Bez eo ivez aozour an heuliad romantoù ha mangaoù King's game, m'eo anvet an haroz eveltañ. Bez eo ivez skrivagner an heuliadoù King's Game Extreme, King's Game Origin ha King's Game Spiral.

## Buhez
Ganet eo Nobuaki Kanazawa e 1982 e prefeti Hiroshima. Krog eo da skrivañ romantoù dres goude e studioù er skol-veur. En ober a rae pa oa o labourat er stlenneg. Gant e oberenn gentañ King's game war hezoug e teuas da vezañ un aozour brudet-mat dre Japan.
## Notennoù ha daveennoù
Blagoevgrad

**Blagoevgrad** (Благоевград e bulgareg) zo ur gêr eus Bulgaria, e mervent ar vro. Kêr-benn Proviñs Blagoevgrad eo.

Emañ e traoñienn ar stêr Strouma, e-harz ar menezioù Rila, tost da harzoù Republik Makedonia. E 2011 e oa  a dud o vevañ e Blagoevgrad.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Blagoevgrad gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
*  
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
*
Emgann Kergustentin (378)

**Emgann Kergustentin** a voe un dagadenn gant ul lu Goted war Kergustentin e 378 goude an trec'h gant ar re-se en emgann Hadrianopolis lec'h ma oa bet riñset lu Romaned ar reter. Intañvez an impalaer Valens a oa karget eus an difennoù. Deuet e oa hi a-benn da gaout harp bagadoù soudarded Arab kontet da vezañ kadourien ampart en emgannoù. 

Un nebeud mammennoù istorel a gont e oa bet sebezet ar C'hoted o welet ur soudard arab o tont e-maez ar gêr e-unan, ha noazh, hag eñ da lammat war lu ar C'hoted en ur evañ gwad adal gouzoug ar re lazhet gantañ. Hervez mammennoù all e oa bet saouzanet ar C'hoted o welet e oant kalz nebeutoc'h evit o enebourien. 

A-benn ar fin ar C'hoted a oa kilet betek Thracia, Illyrium ha Dacia hep dont-tre Kergustentin.
Gériadurig brezonek-gallek

Ar **Gériadurig brezonek-gallek** zo ur geriadurig savet gant Emil Ernod, hag embannet e 1927, e ti Prudhomme, e Sant-Brieg.

*Geriadurig brezonek-gallek* eo anv an eil moulladur gant Brud Nevez, Brest, 1984 .

Arabat droukveskañ ar *Gériadurig*-se gant ar *Geriadurig-dourn brezonek-gallek*, savet gant Roparz Hemon hag embannet gant Gwalarn e 1928.

## Notennoù
Hedwig Elisabeth Amelia von der Pfalz

**Hedwig Elisabeth Amalia von der Pfalz**, ganet d'an 18 a viz Gouhere 1673 hag aet da anaon d'an 11 a viz Eost 1722, a oa ur briñsez alaman. Merc'h e oa da Philipp Wilhelm von der Pfalz, kont Pfalz-Neuburg, ha da Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 1691 da Jakub Ludwik Sobieski (1668-1737), mab da Jan III Sobieski, roue Pologn.
Mandragon

Ar **vandragon** zo ur spesad plant a gaver war holl aodoù ar Mor Kreizdouar ; *Mandragora officinarum* a gresk en Italia an Norzh hag e Slovenia, *[[Mandragora autumnalis]]* er peurrest eus an annezva. 

Ar ger «&nbsp;mandragoun&nbsp;» a gaver e Geriadur Gregor, eus al latin *mandragoras* diwar an henc'hresianeg μανδραγόρας *mandragoras*.

Brudet eo ar vandragon dre vojennoù ma reer anv eus he galloudezhioù dreistordinal. En abeg da stumm denheñvel ar gwrizioù eo bet liammet ouzh kredennoù ha lidoù hud. 


Duda.JPG|Ar blantenn
Mandragora officinarum fruits.jpg|Ar frouezh
Mandrake-roots.jpg|Ar gwrizioù
Stêr Nakdong

Ar **Stêr Nakdong** pe **Nakdonggang** eo ar stêr vrasañ eus Sukorea. Tremen a ra dre gêrioù Daegu ha Busan.

## Istor

Un harz naturel eo ar stêr, deuet eo da vezañ milbrudet e-pad Brezel Korea. Lu Sukorea hag e harperien a oa bet tost riñset ha ne zalc'he mui nemet kelc'h Pusan. Ar stêr a oa tu kornôg an difenn. Lakaet e oa bet ar pontoù da darzhañ a-us d'ar stêr Nakdong e Waegwan d'an 3 a viz Eost 1950 evit talañ ouzh an nerzhioù komunour didrec'het betek-henn a oa o vont da dizhout kêr Daegu. Hervez testennioù e oa bet lakaet ar pontoù da darzhañ tra ma oa repuidi warno, un toullad a varvas. Lod eus nerzhioù Norzhkorea a oa deuet a-benn da dreuziñ lodennoù eus ar stêr met dre vras e oa bet efedus an harz.
Enez C'hlas (Briad)

An **Enez C'hlas**, pe **Enez Glas** (lakaet *Île verte* e galleg war ar c'hartennoù), zo un enezenn eus Enezeg Briad en Aodoù-an-Arvor, nepell diouzh aber an Trev. 430 m a hed ha 200 m a led zo dezhi.

## Gwerz
Ur werz zo bet savet da *Menec'h an Enez C'hlas* (pe *Enez Glas*, an daou stumm a gaver)

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Strizh-mor Korea

**Emgann war vor Pusan** pe **Emgann Strizh-mor Korea** zo bet un emgann etre daou lestr-brezel e penn kentañ Brezel Korea. D'ar 25–26 a viz Even 1950 e oa bet ur c'hrogad etre morlu Sukorea ha morlu Norzhkorea. Un dezouger soudarded norzhkorean gant war-dro 600 betek 1000 soudard en e vourzh, hervez ar mammennoù, a oa bet o klask dilestrañ e porzh Busan met taget e voe gant ur vag eus ar morlu sukorean ha kaset d'ar strad. Bez e voe unan eus kentañ emgannoù war vor ar brezel. Gwelet e vez evel un trec'h strategel bras gant Korea ar Su hiziv-an-deiz.

## Istor
Lu Sukorea a oa tost da vezañ riñset. Darn eus ar vro a oa bet aloubet gant an nerzhioù komunour. Ar re-se a oa bet o soñjal tagañ nerzhioù Sukorea dre an a-dreñv. Evit en ober e oa ezhomm eus ur porzh bras. Soñjet o doa en hini Busan. Kaset e oa bet ur vag dezougen evit klask dilestrañ un nebeud kantadoù soudarded er porzh a oa hep difenn pe dost. Siwazh evit Norzhkorea e oa bet gwelet ar vag e-pad an noz gant ur vag brezel eus Sukorea. Goude un emgann 20 munut e oa bet kaset ar vag dezougen d'ar strad.

Ma vije deuet al lu norzhkorean eus e daol, e vez laret gant lod istorourien e vefe bet gounezet Brezel Korea ganto.
Robbie Savage

**Robbie Savage**, ganet d'an 18 a viz Here 1974 e Wrexham, zo ur melldroader kembreat.
## Kluboù
* 1993-1994 : Manchester United 
* 1994-1997 : Crewe Alexandra 
* 1997-2002 : Leicester City 
* 2002-2005 : Birmingham City 
* 2005-2008 : Blackburn Rovers 
* 2008-2011 : Derby County 
* 2008-bremañ : Brighton
Dorothy Tennant

**Dorothy Tennant**, ganet d'an 22 a viz Meurzh 1855 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Here 1926, a oa ul livourez saoz nevezklasel-viktorian. Anavezet eo evel **Lady Stanley** abalamour ma timezas gant an ergerzher Henry Morton Stanley.
## Labourioù

Lord Henry Morton Stanley (1841-1904), by Dorothy Tennant.jpg|*Lord Henry Morton Stanley (1841-1904)* (1880)
Dorothy Tennant-L'Amour Blesse 1895.jpg|*L'Amour Blessé* (1895)


DorothyStanley1890.jpg|Skeudenn gant Dorothy Stanley evit golo levr A. J. Mounteney-Jephson, *Emin Pasha and the Rebellion at the Equator* (1890)

## Notennoù ha daveennoù
Laura Gemser

**Laurette Marcia "Laura" Gemser**, ganet d'ar 5 a viz Here 1950 e Surabaya, zo un aktourez, top model ha saverez gwiskamantoù Indoneziat-Izelvroat war e leve. Brudet-bras e voe evit he filmoù erotek italian, dreist-holl an heuliad filmoù Emanuelle nera. Darn eus he filmoù zo bet labourioù gant ar sevenerien filmoù Joe D'Amato ha Bruno Mattei.

Gemser he deus bet c'hoariet ivez roll Moira Chen er film Love Is Forever (1983).

## Filmoù
* *[[Amore libero - Free Love]]* (1974) ... evel Janine (skrivet **Emanuelle**)
* *[[Emmanuelle 2]]* (1975) ... evel Masseuse
* *[[Black Emanuelle]]* (1975) ... evel Mae Jordan/Emanuelle (skrivet **Emanuelle**)
* *[[Emanuelle in Bangkok]] (1976)... evel Emanuelle
* *Voyage of the Damned* (1976) ... evel kamaladez Estedes (dizanv)
* *Voto di castità* (1976) ... evel servijourez 
* *Black Cobra Woman* (1976) ... evel Eva
* *Emmanuelle on Taboo Island* (1976) ... evel Haydee
* *Black Emmanuelle, White Emmanuelle* (1976) ... evel Laura
* *Emanuelle in America* (1977) ... evel Emanuelle
* *Suor Emanuelle* (1977) ... evel Emanuelle
* *Emanuelle Around the World* (1977) ... evel Emanuelle
* *Emanuelle and the Last Cannibals* (1977) ... evel Emanuelle
* *I due superpiedi quasi piatti* (1977) [[a.k.a]]. *Crime Busters* ([[SUA]]) ... evel Susy Lee
* *Emanuelle and the White Slave Trade* (1978) ... Emanuelle
* *Voglia di donna* (1978) ... Priñsez
* *Exit 7* (1978) ... Labourerez an oabl
* *El Periscopio* (1979) a.k.a. *Malizia erotica* (Italy) ... Kamaladez Verónica
* *Emanuelle's Daughter* (1980) a.k.a. *Emanuelle's Sweet Revenge*, *Emanuelle: Queen of Sados* and *Emanuelle: Queen Bitch* ... evel Emanuella
* *Erotic Nights of the Living Dead* (1980) ... evel Luna 
* *Love Camp* (1981) ... evel The Divine One
* *The Bushido Blade* (1981) ... evel Tomoe
* *Caligula II: The Untold Story* (1982) a.k.a. *Caligola: La Storia Mai Raccontata; Caligula: The Untold Story*  ... evel Miriam
* *La Belva dalla calda pelle* (1982) ... evel Emanuelle
* *Violence in a Women's Prison* (1982) ... evel Emanuelle/Laura Kendall
* *Invaders of the Lost Gold* (1982) ... evel Maria
* *Endgame – Bronx lotta finale* (1983) ... evel Lilith (skrivet *'Moira Chen**)
* ''[[Ator l'invincibile|Ator, The Fighting Eagle]]'' (1982) ... evel Indun
* ''[[Déchaînement pervers de Manuela]]'' (1983) ... evel Manuela/Emanuelle
* ''[[Emanuelle Escapes from Hell]]'' (1983) ... evel Emanuelle
* ''[[Love is Forever (film)|Love is Forever]]'' (1983) ... evel Keo Sirisomphone (skrivet **Moira Chen*')
* *L'Alcova* (1984) ... evel Zerbal
* *Skipper – Colpo Imperfetto* (1984) ... 
* *Il Piacere* (1985) ... evel Haunani
* * Voglia di guardare * (1986) ... evel Josephine
* * Riflessi di luce * (1988) ... evel Diana
* *Top Model* (1988) ... a.k.a. *Eleven Days, Eleven Nights, Part 2: The Sequel* evel Dorothy/Eve
* *Undici giorni, undici notti 2* (1990) a.k.a. *Eleven Days, Eleven Nights 2; 11 Days, 11 Nights 2* ... evel Jackie Forrest
* *Quest for the Mighty Sword* (1990) ... evel Grimilde
* *Metamorphosis* (1990) ... evel gast
* *Una Tenera storia'' (1992) ... evel sekretourez Karen (dizanv)
## Liammoù diavaez
* IMDB Laura Gemser
* Cultsirens.com
Leo Perutz

**Leo Perutz** ( e Praha -  e Bad Ischl) a oa ur skrivagner alamanek eus Aostria.

Eus ur familh yuzevien e oa. Ober a reas studioù matematik e Vienna ha goude-se e kavas labour gant ar gompagnunezh Assicurazioni Generali e Trieste (a oa en Impalaeriezh Aostria da neuze). Gloazet e voe war talbenn ar Reter e-pad ar Brezel-bed Kentañ. E-pad ar brezel e embannas e levr kentañ, *Die dritte Kugel*. Beajiñ a reas er bloavezhioù 1920, da Dunizia, d'an Unvaniezh Soviedel. Embann a reas levrioù all ha tamm-ha-tamm e tapas brud.

Degemeret e voe gant Gorsedd Breizh e Rieg e 1927 ; diwar neuze e voe mignon gant Taldir Jaffrennou ha skoazell a roas d'ar gelaouenn *[[An Oaled]]* hag e anv a weler e-touez madoberourien ar gelaouenn. Ur skrid bennak gantañ a voe embannet gant *[[An Oaled]]*.

E 1933 e voe berzet unan eus e levrioù, *St. Petri Schnee*, gant an nazied. E 1938 e tec'has da Balestina. Ober a reas e annez e Tel Aviv. Alese e kasas lizhiri da zifenn Frañsez Jaffrennou, a oa bet harzet ha toullbac'het e fin an Eil Brezel-bed : an eil da brokulor lez-varn Roazhon, d'ar 16 a viz Gouere 1945, hag egile d'ar jeneral de Gaulle, d'ar 1 a viz Here 1945.

Adalek 1954 e tistroas da Aostria, evit e vakañsoù. Pa oa o vakañsiñ e Bad Ischl, e-kichen Salzburg, eo e varvas d'ar 25 a viz Eost 1957.

## Oberennoù
;romantoù
**Die dritte Kugel* (1915) 
**Das Mangobaumwunder. Eine unglaubwürdige Geschichte* (1916)
**Zwischen neun and neun* (1918)
**Der Marques de Bolibar* (1920)
**Der Meister des Jüngsten Tages* (1923)
**Turlupin* (1924)
**Der Kosak und die Nachtigall* (1927)
**Wohin rollst du, Äpfelchen…* (1928)
**St. Petri Schnee* (1933)
**Der schwedische Reiter* (1936) 
**Der Judas des Leonardo* (1959)
;danevelloù
**Herr, erbarme Dich meiner* (1930)
**Nachts unter der steinernen Brücke* (1953)
**Mainacht in Wien* (1996)

## Notennoù
Gondar

**Gondar** pe **Gonder** (Amhareg: ጎንደር, *Gondär*) zo ur gêr vras hag un distrig en Etiopia. Emañ en norzh da Lenn Tana, hag er mervent d'ar menezioù Simien. E 2133 metr uhelder a-us ar mor emañ. E 2016 e oa annezet gant  a dud.

Gwechall e voe kêr-benn Impalaeriezh Etiopia (etre 1632 ha 1855) ha kêr-benn proviñs kozh Begemder e oa bet ivez. E kêr e kaver aspadennoù eus meur a gastell, evel da skouer Fasil Ghebbi. Bet eo Gondar ivez ur greizenn a bouez evit Yuzevien Etiopia.
Richard Gwyn (merzher)

**Sant Richard Gwyn** (ganet e-tro 1537 hag aet d'an Anaon d'ar 15 a viz Here 1584) a oa ur skolaer kembreat. Brudet eo ivez dre e anv saoznekaet, **Richard White**. Kondaonet e oa bet da vezañ hanged, drawn and quartered, da lavaret eo krouget, charreet ha didroc'het e gorf, pa oa rebechet dezhañ bezañ treitour d'ar rouantelezh e 1584. Lakaet e voe da sant gant ar pab Paol VI e 1970 e-touez pevar merzher eus Bro-Saoz ha Kembre. Lidet e vez d'ar 17 a viz Here.
## Buhez
#### Yaouankiz
Ne ouzer ket kalz a dra war buhez Richard Gwyn a-raok ma voe heskinet gant ar rouantelezh saoz. Ganet e voe e-tro 1537 e Montgomeryshire, e Kembre. D'an oad a 20 vloaz e oa enskrivet e Skol-veur Oxford, ne voe ket echuet gantañ e studioù eno. Goude-se e adkaver anezhañ e Skol-veur Cambridge. Bevañ a rae diwar an aluzen roet dezhñ gant St John's College hag e vestr, an doktor George Bullock, a oa katolik.

E penn kentañ ren Elizabeth Iañ e 1558, Bullock a voe rediet da zilezañ e garg. Echu e oa gant studioù Gwyn e Bro-Saoz goude daou vloaz nemetken. Mont a ra neuze da Skol-veur Douai.
## Distro da Gembre
Gwyn a zo distroet da Gembre evel kelenner e korn-bro Wrexham. Kenderc'hel a ra e studioù drezhañ e-unan. Dimeziñ a ra gant ur vaouez anvet Catherine; c'hwec'h bugel o deus bet. Tri anezho a chomas bev nemetken. Merzhet e vez gant Eskob Chester e oa chomet feal Gwyn d'ar feiz kozh. Bountañ a ra warnañ evit treiñ anezhañ d'ar feiz anglikan. Adkavet ez eus bet un testenni eus ar mare-se:

## An tec'had
Gwyn a oa rediet da gemm lies e lojeiz hag e lec'h skoliata evit chom hep bezañ toullbac'het. E 1579 e voe harzet gant vikel Wrexham, ur c'hatolik troet d'ar feiz nevezm. Tec'hout a ra hag e-pad ur bloaz hanter a-raok bezañ harzet ur wech c'hoazh. Lakaet e vez en toull-bac'h e-pad pevar bloaz o vezañ kemmet toull-bac'h alies.

E Mae 1581 Gwyn a zo kaset en iliz Wrexham, enkelc'hiet eo gant 6 den. Staget e vez gant chadennoù ponner d'ur burev. Pa fiñv e ziv c'har e vez trouz spontus gant ar chadennoù kement ha mouezh ar beleg a zo mouget. Kaset e vez er mirlec'h. Ur beleg anglikan a goapa outañ o tisklêriañ e oa gantañ alc'hwezoù an iliz ha n'eo ket da Sant Pêr. Respontet e oa bet dezhañ gant fent

## Ar prosez
Kondaonet eo d'ar gwashañ doare da vezañ lakaet d'ar marv e 1584, da vezañ hanged, drawn and quartered, ar pezh a voe graet er Beast Market e Wrexham d'ar 15 a viz Here 1584.

Gerioù diwezhañ Gwyn a oa bet e kembraeg, p'en doa disklêriet : "Iesu, trugarha wrthyf" ("Jezuz, ho pezit truez ouzhin").
Wagga Wagga

**Wagga Wagga** zo ur gêr en Aostralia war lez ar stêr Murrumbidgee. Emañ e Riverina, ur rannvro e su New South Wales, 244 km er c'hornôg da Ganberra, 452&nbsp;km er mervent da Sydney ha 456&nbsp;km er biz da Velbourne.

Kentañ annezidi ar rannvro e oa ar boblad Wiradjuri ; kement ha bran e talveze *wagga* en o yezh, ha peogwir e savent al liester dre adlavarout ar ger ez eo *wagga wagga* ur vro ma vez kalz brini.
Hervez displegadennoù all eus an anv e talvezfe *wagga* kement ha ''brañsellat", "dañsal", "riklañ" pe "bale gant poan".

## Notennoù
Impalaeriezh Mali

**Impaleriezh Mali** (Mandingeg: *Nyeni* pe *Niani*), anvet raloc'h ar **Manden Kurufaba** ha berraet e **Manden**, a oa un impalaeriezh e kornôg Afrika a badas eus 1230 betek 1670.

An impalaeriezh a oa bet savet gant Sundiata Keita ha brudet e voe dre mestroni ar pennoù uhel evel Musa Keita. Yezhoù mandingek a veze komzet en impalaeriezh. Bez e voe an impalaeriezh vrasañ e Kornôg Afrika hag hiziv-an-deiz c'hoazh e chom e skeud dre ar yezh, lezennoù hag hengounioù.

Darn eus an anaoudegezhioù a zo deuet betek ennomp war an impalaeriezh-se zo deuet dre an istorourien arab dreist-holl, evel Ibn Khaldun er 14vet kantved. Ar beajour marokan Ibn Battuta, er 14vet kantved, hag ar beajour marokan Leo Africanus, er 16vet kantved, o deus bet skrivet ivez a-zivout impalaeriezh Mali. Ar vammenn bennañ all eo an hengoun dre gomz Mandinka, dre istorioù ar gonterien.

## Melestradurezh
Impalaeriezh Mali a oa ledet war douroù lies ha war ul lujad amzer hir pelloc'h evit forzh peseurt Stad all e Kornôg Afrika abaoe. Diazez ar badelezh-se a zo da gavout en ur velestradurezh fin ha digreizennet. Hervez ar skrivagner eus Burkina Faso Joseph Ki-Zerbo, seul belloc'h ez ae unan bennak eus Niani, seul wanoc'h e oa galloud ar mansaoù. Galloud an impalaeriezh a chome memestra, ar mansa a rae war-dro an tailhoù moneizh hag a dalc'he galloud met hep mont re bell evit chom hep kaout emsavadegoù pe c'hoantoù disrann o sevel. 

Restr:Timbuktu-manuscripts-astronomy-mathematics.jpg|Pajenn dornskrivet eus Tombouktou
Restr:Loc timbuktu manuscripts amm0001rs.jpg|Levr gant Nasir al-Din Abu al-Abbas Ahmad ibn al-Hajj al-Amin al-Tawathi al-Ghalawi's *Kashf al-Ghummah fi Nafa al-Ummah*. 
Restr:Timbuktu-manuscripts-astronomy-tables.jpg|Ur bajenn a denn d'an astronomiezh
Hunedoara

**Hunedoara** (distaget [] e roumaneg ; *Eisenmarkt* en alamaneg ; *Vajdahunyad* en hungareg) zo ur gêr eus Roumania, e distrig Hunedoara. Emañ e mervent Treuzsilvania.

E kêr emañ Kastell Hunedoara, ur c'hastell gotek hag a voe distrujet pemp gwech gant an tan hag adsavet bep taol gant pennadurezhioù Aostria-Hungaria gwechall ha Roumania diwezhatoc'h. Ur greizenn a bouez e oa Hunedoara evit labour an houarn hag evit kenwerzh ar vro tro-dro. E-pad pell e oa e Hunedoara brasañ labouradeg dir Roumania, a-raok ma voe savet unan vrasoc’h e Galați ; abaoe dispac’h 1989 avat n’eo ket ken pouezus ar vetalouriezh. 

Poblet eo Hunedoara gant roumanegerien dreist-holl, ha minorelezhioù hungarek, alamanek ha Romed zo ivez.
John H. Lee (sevener filmoù)

**Lee Jae-han** (ganet e Seoul e 1971), lesanvet **John H. Lee**, zo ur sevener, produer filmoù ha skrivagner senariooù Sukorean. Lee a oa bet o studiañ ar seveniñ filmoù en New York University.

Brudet eo John H. Lee evit chom hep ober ar memes doareoù filmoù a film da film kement hag evit e zoare peurlipet da filmañ ha kinnig e filmoù. Abaoe penn-kentañ e labour war ar filmoù e 2000, ez eo deuet a-benn da dizhout ar box office meur a-wech gant e filmoù A Moment to Remember (drama, 2004), Sayonara Itsuka (2010), 71: Into the Fire (istorel, brezel, 2010) hag Operation Chromite (drama, brezel, 2016).
## Filmoù
**The Cut Runs Deep* (컷 런스 딥) (2000) - Rener, senario, embanner
**History of BoA 2000–2002* (teul-film video, 2003) - rener
**[[A Moment to Remember]]* (내 머리 속의 지우개) (2004) - rener, senario
**Sayonara Itsuka (Saying Good-bye, Oneday)* (사요나라 이츠카) (2010) - rener, skrivagner
**[[71: Into the Fire]]* (포화속으로) (2010) - rener, skrivagner
**[[The Third Way of Love]]* (제3의 사랑) (2015) - rener
**[[Memories of War|Operation Chromite]]* (인천상륙작전) (2016) - rener

## Liammoù diavaez
* John H.Lee war an IMDB
Banniel Sukorea

**Banniel [[Sukorea]]**, anvet ivez an **Taegukgi** (skrivet ivez Taegeukgi, "banniel uhelañ diwezhañ"), a zo rannet e teir lodenn : unan wenn garrezennek evel foñs, un Taeguk hanter glas ha hanter ruz er c'hreiz (sin ar c'hempouez). Pevar Yi Jing adal an eizh diazez, pep unan en ur c'horn d'ar banniel.

Implijet e oa ar memes banniel gant Norzh ha Su Korea betek ma vefe rannet ar vro da vat.
## Displegadenn
Foñs ar banniel a zo gwenn, ul liv hengounel er sevenadur korean. Adkavet e veze al liv-se e pep lec'h e Korea (dilhad...) betek kreiz an . Hiziv-an-deiz al liv-se a vez implijet c'hoazh met dreist-holl evit an dilhad hengounel evel an *[[hanbok]]*. Al liv gwenn a dalvez evit ar peoc'h hag ar c'hlanded.

Ar c'helc'h kreiz a zo bet awenet gant prederouriezh ar *[[yin-yang]]*. Talvezout a ra evit ar c'hempouez en hollved. An hanter lodenn ruz a dalvez evit nerzhioù mat an hollved, an hanter glas a dalvez an enebiñ, nerzhioù fall an hollved.

### Kemmoù a-hed an amzer

Flag of South Korea (1945-1948).svg|1945&ndash;1948
Flag of South Korea (1948-1949).svg|1948&ndash;1949
Flag of South Korea (1949–1984).svg|1949&ndash;1984
Flag of South Korea (1984–1997).svg|1984&ndash;1997
Flag of South Korea (1997–2011).svg|1997&ndash;2011
Flag of South Korea.svg|2011&ndash;bremañ
Mohács

**Mohács** (distaget [] en hungareg ; *Mohač* e kroateg ; *Mohatsch* en alamaneg) zo ur gêr eus kreisteiz Hungaria, e distrig Baranya, war lez dehoù an Danav.

## Istor
Daou emgann a bouez a c'hoarvezas eno :
* Emgann Mohács (1526)
* Emgann Mohács (1687)

Gant an daou emgann-se eo merket deroù ha dibenn ar galloud otoman en Hungaria.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Geras

**Geras** (Γῆρας, Gễras) a oa doue ar gozhni e mojennoù Hellaz kozh. Enebet e veze ouzh Hebe, doueez ar yaouankiz.
Psy (kaner)

**Park Jae-sang** (Hangul: 박재상; Hanja: 朴載相; ganet d'an 31 a viz Kerzu 1977), brudet dre e anv micher **Psy** (skrivet PSY alies), zo ur c'haner, skriver kanaouennoù ha produer pladennoù sukoreanek. Psy a zo brudet evit bezañ un den fentus evel en e glipoù kement hag evit bezañ oberiant war al leurennoù sonerezh. Brudet-bras eo bet gant ar ganaouenn "Gangnam Style". Diskan ar ganaouenn a zo bet degemeret er Yale Book of Quotations ha lakaet e-touez an arroudennoù brudetañ eus ar bloavezh 2012. 

## Buhez
Park Jae-sang a zo ganet d'an 31 a viz Kerzu 1977, en ur familh galloudus e distrig Gangnam eus Seoul, e Sukorea. An tad, Park Won-Ho, a oa penn an embregerezh DI Corporation, un embregerezh sevel dafar tredan hag a vez kavet en eskemmdi Korea. Ar vamm, Kim Young-hee, a zo perc'henn war meur a di-debriñ e Gangnam.

Park a zo bet skoliataet er skol hag er skolaj e Banpo (반포) hag e Sehwa (세화) evit al lise. Displijet bras e oa gant ar skol ha brudet e oa evel furlukin ar c'hlas. E-pad un atersadenn war ar skinwel Sukorean ur c'helenner hag en doa bet Park a embanne: "Soñj am eus eus Psy o sevel farsadennoù reizhel e-leizh e-pad ar c'hentelioù. Kalz levezon en doa betek kas ar c'hlas war-zu e farsadennoù. Er mare-se e oan displijet gantañ, met en ur sellet en a-dreñv, gwelet a ran e veze degaset gantañ kalz energiezh d'ar c'hlas."

## Buhez prevez
D'ar 14 a viz Here 2006 ez eo dimezet Psy gant Yoo Hye-yeon, ur c'hoarierez gourrebed e Yonsei University hag a oa o vevañ gantañ abaoe tri bloaz hanter. Div verc'h gevelled o deus bet.

E miz Gouhere 2013 o vezañ aterset gant ar Sunday Times, Psy en devoa disklêriet en doa kudennoù alkoolegezh. Hervezañ al lajadoù amzer nemeto ma ne eve ket a oa pa oa mezviet betek-re.

Psy a wel e ganaouenn "Gangnam Style" evel ar pal uhelañ a c'halle tizhout evit e vuhez a-bezh.
Reșița

**Reșița** (distaget  e roumaneg ; *Reschitz* en alamaneg ; *Resicabánya* en hungareg) zo ur gêr eus kornôg Roumania, er mervent da d-Timișoara, ha kêr-benn distrig Caraș-Severin, e rannvro Banat. E 2011 e oa annezet gant  a dud.
Gliese 667 Cc

**Gliese 667 Cc** (anvet ivez **GJ 667Cc** pe c'hoazh **HR 6426Cc**), a zo un egzoplanedenn hag a zo he mas etre mas an Douar ha hini ur blanedenn ramzel. Kelc'htreiñ a ra en-dro d'ar steredenn Gliese 667 C hag a zo ur steredenn gorr ruz, lec'hiet da 22,7 bloavezh gouloù eus an Heol. E steredeg ar C'hrug emañ.

He mas a zo etre 2 wech ha 5 gwech mas an douar.
Kavet eo bet gant teknik an tizh radial
Ur bloavezh warni a bad 28,140 devezh (amzer a lak evit ober tro he steredenn)
Tost ar memes kementad gouloù a zo war Gliese 667 Cc ha war an Douar(10% neubeutoc'h e Gliese 667 Cc). Tost-tre eo ar c'hondisionoù warni eus reoù an Douar (85% henvel). Gliese 667 Cc a zo unan eus an egsoplanedennoù e lec'h ma c'hellfe mab-den mont d'en em staliañ.
Szentgotthárd

**Szentgotthárd** (distaget [] en hungareg ; *St. Gotthard* en alamaneg, *Monošter* e sloveneg) zo ur gêr e kornôg Hungaria, war lez ar stêr Rába, tost d'an harzoù gant Aostria ha Slovenia. E kontelezh Vas emañ.

E korn-bro Szentgotthárd e kaver slovenegerien, a ya d'ober betek 90% eus ar boblañs e kêriadenn Felsőszölnök.

Emgann Szentgotthárd a c'hoarvezas eno, war lez ar Rába, d'ar 1añ a viz Eost 1664, etre arme an Impalaeriezh Otoman ha re an Impalaeriezh Santel Roman, Arc'hdugelezh Aostria ha Bro-C'hall.
Amol

**Amol** (perseg: آمل) a zo ur gêr e proviñs Mazandaran en Iran. Poblet eo gant 400&nbsp;000 a dud (e 2017).
ANO 2011

**ANO 2011** zo ur strollad politikel kreiz ha poblelour eus ar Republik Tchek krouet gant Andrej Babiš, an eil den pinvidikañ eus ar vro ha perc'henn an Agrofert hag ar strollad mediaoù Mafra. Diazezet e oa bet ar strollad ANO 2011 war al luskad *Obererezh ar geodedourien displijet* ("Akce nespokojených občanů", ANO). ANO a dalvez kement ha "ya" e yezh ar vro.
Enez C'hlas

**Enez C'hlas** pe **Enez Glas** zo anv meur a enezenn e Breizh: 
* Enez C'hlas (Briad), en Enezeg Briad
**Enez C'hlas* pe *Enez Glas*, e Rosko
**Enez C'hlas*, e Gwitalmeze
 
## Gwelet ivez
*Green Island
*Île Verte
Jacinda Ardern

**Jacinda Kate Laurell Ardern**, ganet d'ar 26 a viz Gouere 1980 e Hamilton, zo ur bolitikerez eus Zeland-Nevez ha Kentañ ministrez he bro abaoe ar 26 a viz Here 2017. Dilennet e oa bet da gannadez e Kambr Dileuridi Zeland-Nevez e 2008 evit ar wech kentañ. E miz Eost 2017 e oa bet dilennet e penn Strollad al Labour.

D'an 19 a viz Genver 2023, Ardern he devoa embannet e vefe dilezet ganti ar garg a benn strollad al Labour. Dilennet e oa bet Chris Hipkins hep kevezerezh. Dilezet he doa ar garg d'an 22 a viz Genver hag ouzhpennet dilez ar garg a gentañ-ministr d'ar 25 a viz Genver.

## Kentañ kannad (2017-2020)
D'an 19 a viz Genver 2018, Ardern he doa embannet he oa dougerez, hag e oa Winston Peters da gemer he roll evel kentañ-ministr e-pad 6 sizhun goude ar c'hanedigezh. Ur wech ganet he merc'h e oa bet ehanet etre an 21 a viz Even hag an 2 a viz Eost 2018.
## Skeudenn
Ur wech penn Strollad al Labour, Ardern a oa bet meulet gant ar mediaioù, dreist-holl ar re etrebroadel evel CNN. Krouet e oa bet troiennoù evel an "Effed Jacinda" pe an "Jacindamania".
Antoine Vollon

**Antoine Vollon** (Lyon, 20 Ebrel 1833 – Pariz, 27 Eost 1900) a oa ul livour gall.

## Oberennoù

Antoine Vollon - Natureza-Morta com Macaco e Violão.jpg|*Nature morte au violon et au [[macaque]]* (1864), Pinacoteca São Paulo.
Antoine Vollon - Mound of Butter - National Gallery of Art.jpg|*Motte de beurre* (entre 1875 ha 1885), Washington, National Gallery of Art.
Image:Antoine Vollon - Nature morte (Rosario).jpg|*Nature morte*, , Rosario.
Image:Femme-Vollon-1876.jpg|*Femme du Pollet à Dieppe* (1876), Mirdi kêr Den Haag.
Image:Brooklyn Museum - After the Storm - Antoine Vollon - overall.jpg|*Après l'orage* (war-dro 1877), New York, Brooklyn Museum.
Diana Lynn

**Diana Lynn**, ganet *Dolores Marie Loehr* d'ar 5 a viz Gouere 1926 e kêr Los Angeles ha marvet d'an 18 a viz Kerzu 1971 e New York, a oa un aktourez ha pianoourez stadunanat.

## Liammoù diavaez