open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Club Atlético Capurro

**Club Atlético Capurro** a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'an 31 a viz Here 1914 e Montevideo (Uruguay).

Abaoe an 11 a viz Mae 1932 n'eus ket mui anezhañ dre ma'z eas d'ober Club Atlético River Plate dre gendeuziñ gant Olimpia.

Pevar c'houlzad en devoa tremenet **Capurro** e Primera División de Uruguay eus 1927 da 1931.

Kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay e voe e 1922 ha kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay e 1924.
Miguel Capuccini

**Miguel Capuccini**, bet ganet d'ar 5 a viz Genver 1904 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 9 a viz Mezheven 1980 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, en Uruguay :
* 1928-1934 : Peñarol Montevideo, aet da gampion Primera División de Uruguay e 1928, 1929 ha 1932

C'hwec'h gwech en devoa douget krez *[[La Celeste]]* e 1927 ha paket c'hwec'h pal.

## Krogadoù a vignoniezh
* 10 a viz Kerzu 1927 e Santiago de Chile : Chile 2-3 Uruguay.

## [[Copa Lipton]]
* 29 a viz Eost 1927 e Buenos Aires : Arc'hantina 0-1 Uruguay.

## [[Copa Newton]]
* 14 a viz Gouere 1927 e Montevideo : Uruguay 0-1 Arc'hantina.

## [[Copa América]]
Ezel e oa eus skipailh Uruguay pa voe tapet an eil plas gantañ e 1927 :
* 1añ a viz Du : Perou 0-4 Uruguay,
* 6 a viz Du : Uruguay 9-0 Bolivia,
* 20 a viz Du : Arc'hantina 3-2 Uruguay.
C'hoariet e voe an holl grogadoù en Estadio Nacional del Perú (Lima).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh **Miguel Capuccini** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. N'en devoa c'hoariet krogad ebet dre ma oa bet fiziet en ur c'hoarier all, Enrique Ballestrero, diwall kaouedoù Uruguay.

## Notennoù ha daveennoù
Emilio Recoba

**Emilio Recoba**, bet ganet d'an 3 a viz Du 1903 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 12 a viz Gwengolo 1992 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (difenner e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, en Uruguay :
* 1925-1932 : Nacional Montevideo.

Pemp gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1926 ha 1929, hep merkañ pal ebet.

## [[Copa Cámara de Diputados Argentina]]
* 16 a viz Mezheven 1929 e Buenos Aires : Arc'hantina 2-0 Uruguay.

## [[Copa América]]
Ezel e oa eus skipailh Uruguay pa oa aet ar maout gantañ e 1926 :
* 17 a viz Here : Chile 1-3 Uruguay,
* 24 a viz Here : Uruguay 2-0 Arc'hantina,
* 28 a viz Here : Uruguay 6-0 Bolivia,
* 1añ a viz Du : Uruguay 6-1 Paraguay.
C'hoariet e voe an holl grogadoù e Campos de Sports de Ñuñoa (Santiago de Chile).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh **Emilio Recoba** en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. N'en devoa c'hoariet krogad ebet.

## Notennoù ha daveennoù
Juan Fernández de Navarrete

**Juan Fernández de Navarrete** (Logroño, 1526 - Toledo, 1579), anavezet ivez evel **Navarrete el Mudo**, dre ma oa mut, a oa ul livour spagnol en amzer ar roue Felipe II.
Juan Fernández el Labrador

**Juan Fernández**, lesanvet ***El Labrador*** a oa ul livour spagnol er , oberiant etre 1629 ha 1636, hag a reas divuhezennoù dreist-holl.

Peuzdianav eo Juan Fernández. Gouzout a reer e veve pell eus lez ar roue, hag e live bleunioù, frouezh ha rezin dreist-holl. Hervez al livour Antonio Palomino (1655-1726) e oa bet El Labrador un diskibl da Luis de Morales (*c*. 1510 – *c*. 1586) hag e oa marvet e Madrid, kozh-mat, war-dro 1600. Hervez A. Palomino bepred e oa El Labrador a orin eus Extremadura, hep prouenn avat.

A-benn ar fin n'hon eus nemet ur fed solius : e renabl dastumadeg Diego Mexía Felípez de Guzmán, 1 markiz Leganés, graet e 1655, ez eus meneg eus « *una porcelana de uvas, dos búcaros, unas castañas y bellotas* », eleze "ur borselennad rezin, daou bicher, un nebeud kistinennoù ha mezennoù" lakaet war gont al « *labrador de las nabas* » ("ar gounezer irvin"), ur meneg hag a gaver arre e 1660 e renabl madoù Ramiro de Quiñones, a oa perc'henn war teir zaolenn diwar zorn al « *labrador de las navas* », pourchaset dre hanterouriezh Francisco Berges, ur marc'hadour taolennoù anavezet. Hennezh en deus roet da soñjal e oa genidik al livour eus Las Navas del Marqués (Ávila), met *Navas* zo ul lec'hanv a ra dave d'ur gêriadenn en ur c'hornad plaen ha hep gwez, a zo paot a-walc'h en div Gastilha, ken ne c'heller ket kavout al lec'h resis en un doare asur.

## Levrlennadur
* Aterido, Ángel. *Juan Fernández el Labrador – Naturalezas muertas*. Madrid : Museo del Prado, 2013 
* De Antonio, Orihuela. *La belleza de lo real: Floreros y bodegones espanoles en el Museo del Prado, 1600-1800*. Madrid : Museo del Prado, 1995 
* Miranda, Manuel Fernández. *Pintura espanola de bodegones y floreros de 1600 a Goya*. Madrid : Museo del Prado, 1983 
* Palomino De Castro Y Velasco , Antonio. *Museo pictorico y escala optica*, levrenn 3. Madrid: Aguilar, 1988 
* Pérez Sánchez, Alfonso E.. *Pintura barroca en España, 1600-1750*. Madrid : Ediciones Cátedra, 2003 .
* Portús Pérez, Javier. *Lo fingido verdadero*. Madrid : Museo del Prado Museum, 2007 

## Notennoù ha daveennoù
Domingo

**Domingo** zo un anv-bihan spagnolek. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv-bihan eus an anv-gwan latin *domenicus*, hag a zo d'an aotrou (kompren an aotrou Doue), diwar-se e vez troet a-wechoù gant *mab doue*. 

## Yezhoù all
**Domenico*, en italianeg.

## Tud
*Domingo de Guzmán, sant spagnol
*Domingo García-Sabell, skrivagner galizek
*Domingo Tejera‎, melldroader uruguayat

### Anv-tiegezh deveret
*Domínguez.

## Lec'hanvioù
*Santo Domingo, anv meur a lec'h
*Santo Domingo de Guzmán, anv meur a lec'h
Carlos Riolfo

**Carlos Riolfo Secco**, bet ganet d'ar 5 a viz Du 1905 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Kerzu 1978 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (kreizer e bost dezhañ war an dachenn).

## E vicher
### Er c'hleuboù
Sed amañ da-heul an tri c'hleub en devoa c'hoariet enne :
* 1925-1931 : Peñarol Montevideo, aet da gampion Primera División de Uruguay e 1928 ha 1929,
* 1932-1933 : Estudiantes de La Plata (La Plata, Buenos Aires (proviñs), Arc'hantina),
* 1934-1935 : Palermo Football Club (Rouantelezh Italia d'an ampoent).

### E skipailh broadel Uruguay
Div wech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* e 1928, hep merkañ pal ebet.

#### [[Copa Newton]]

#### [[Copa Lipton]]

#### [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken, hep c'hoari krogad ebet :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay.

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebroadel Carlos Riolfo war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Club Estudiantes de La Plata

**Club Estudiantes de La Plata** zo ur c'hleub sportoù arc'hantinat bet krouet d'ar 4 a viz Eost 1905 e La Plata (Buenos Aires (proviñs)), ar vell-droad ar sport pennañ ennañ. Miguel Gutiérrez e voe kentañ prezidant "Club Atlético Estudiantes" evel ma veze graet anezhañ d'ar mare-se.

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *León*, *Pincha*, *Pincharrata*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Ciudad de La Plata.
Ángel Melogno

**Miguel Ángel Melogno**, bet ganet d'an 22 a viz Meurzh 1905 e Salto (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Meurzh 1945 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (kreizer e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, en Uruguay :
* ?-? : Bella Vista Montevideo.

Teir gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* e 1925, hep merkañ pal ebet.

## Krogadoù a vignoniezh
* 16 a viz Eost 1925 en Asunción (Paraguay) : Paraguay 1-0 Uruguay,
* 19 a viz Eost 1925 en Asuncion : Paraguay 0-1 Uruguay,
* 22 a viz Eost 1925 en Asuncion : Paraguay 0-0 Uruguay.

## [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù). N'en devoa c'hoariet krogad ebet.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. Ne c'hoarias krogad ebet.

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebroadel Miguel Ángel Melogno war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Adam (disheñvelout)

**Adam** zo
*anv Adam, anv an den kentañ en istor an Denelezh, hervez an Testamant Kozh,
*un anv-tud, anv-bihan hag anv-tiegezh : Adam (anv-tud), hag a gaver ivez 
** en anvioù-tud all: Adams, Adamson
** en anvioù lec'hioù: 
***en anv-lec'h saoznek Adamstown, 
***en anvioù-lec'h gallek: 
****Adam-lès-Passavant, 
****Adam-lès-Vercel, 
****L'Isle-Adam, 
****Villiers-Adam, 
**en anvioù oberennoù:
****Adam*, romant gant Ted Dekker, e 2008, 
***Adam hag Eva, anv meur a oberenn.
Audrey

**Audrey** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed. Diouzh ar c'hiz eo bet ur pennad e galleg. 

## Gerdarzh
Stumm norman-saoz an anv hensaonek Æðelþryð, diwar æðel "nobl" ha þryð "nerzh ", skrivet Æthelthryth pe Etheldred hiriv.

## Tud
### Sant
Santez Audrey, diwar an anv Æthelthryth, hini ur briñsez saoz eus ar  kantved.

### Tud all
* Audrey de Montigny, kanerez kanadian,
* Audrey Hepburn, aktourez stadunanat,
* Audrey Meadows, aktourez stadunanat,
* Audrey Tautou, aktourez c'hall,
* Audrey Arno, kanerez alaman,
* Audrey Fleurot, aktourez c'hall,
* Audrey Diwan (ganet e 1980), senarioourez ha filmaozerez c'hall.

- evel Etheldred :
* Etheldred Benett (1776-1845), douarourez.

## Lennegezh
* *Audrey*, er pezh *[[As You Like It]]*, gant William Shakespeare 
* Audrey, romant e 1902 gant Mary Johnston

## Lec'hioù
* Enez Audrey
* Audrey, e stad Washington, SUA.

## Pennad kar
*Etheldred
Santos Urdinarán

**Santos Urdinarán** (lesanvet *Vasquito*), bet ganet d'an 30 a viz Meurzh 1900 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Gouere 1979 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (askeller dehou peurliesañ e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, en Uruguay :
* 1919-1933 : Nacional Montevideo, aet da gampion Primera División de Uruguay e 1919, 1920, 1922, 1923 ha 1924.

Ur wech warn-ugent en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1923 ha 1932, ha merket ur pal.

## [[Copa Premio Honor Uruguayo]]
* 30 a viz Gwengolo 1923 e Montevideo : Uruguay 0-2 Arc'hantina.

## Krogadoù a vignoniezh
* 21 a viz Gwengolo 1924 e Montevideo : Uruguay 1-1 Arc'hantina,
* 2 a viz Here 1924 e Buenos Aires : Arc'hantina 2-1 Uruguay,
* 15 a viz Mae 1932 e Buenos Aires : Arc'hantina 2-0 Uruguay.

## [[Copa América]]
Kemeret en devoa perzh **Santos Urdinarán** e tri dalc'h hag aet ar maout gantañ e 1923 hep c'hoari munutenn ebet e-kerzh ar genstrivadeg !

Ezel e oa eus skipailh Uruguay p'en devoa gounezet e 1924. C'hoariet e voe an holl grogadoù en Estadio Gran Parque Central (Montevideo) ha sed amañ da-heul ar re en devoa kemeret perzh enne :
* 19 a viz Here : Uruguay 5-0 Chile,
* 26 a viz Here : Uruguay 3-1 Paraguay,
* 2 a viz Du : Uruguay 0-0 Arc'hantina.

Ezel e oa eus skipailh Uruguay p'en devoa gounezet e 1926. C'hoariet e voe an holl grogadoù en Campos de Sports de Ñuñoa (Santiago de Chile) ha sed amañ da-heul ar re en devoa kemeret perzh enne :
* 17 a viz Here : Chile 1-3 Uruguay,
* 24 a viz Here : Uruguay 2-0 Arc'hantina,
* 28 a viz Here : Uruguay 6-0 Bolivia,
* 1añ a viz Du : Uruguay 6-1 Paraguay.

## [[Copa Newton]]
* 20 a viz Gwengolo 1929 e Montevideo : Uruguay 2-1 Arc'hantina.

## [[Copa Lipton]]
* 28 a viz Gwengolo 1929 e Buenos Aires : Arc'hantina 0-0 Uruguay.

## [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. Ne c'hoarias nemet ar c'hrogad kentañ :18 a viz Gouere : Uruguay 1-0 Perou.

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebrodael Santos Urdinarán war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Club Nacional de Football

**Club Nacional de Football** (pell anavezetoc'h evel **Nacional**) zo ur c'hleub sportoù uruguayat bet krouet d'ar 14 a viz Mae 1899 e Montevideo. D'an deiziad-mañ, diwar intrudu studierien, e voe divizet kendeuziñ an daou gleub Uruguay Athletic Club ha Montevideo Football Club d'ober unan, kement-mañ e ti Ernesto Caprario.

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Albos*, *Bolsilludos*, *Bolsos*, *Decano*, *Rey de Copas*, *Tricolores*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Gran Parque Central e La Blanqueada (unan eus karterioù Montevideo).

## C'hoarierien vrudet
* Diego Godín,
* Álvaro Recoba,
* Luis Alberto Suárez.

Eizh c'hoarier eus **Nacional** — Emilio Recoba, José Andrade, Conduelo Píriz, Héctor Castro, Pedro Cea, Pedro Petrone, Héctor Scarone, Santos Urdinarán — a oa perzh eus an dibab uruguayat pa'z eas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930.
Anvioù-bihan saoznek

Setu amañ ul listennad anvioù-bihan saoznek.

Kalz anvioù-bihan saoznek 
*zo a orin germanek : Edward, Harold, Henry, Herbert, Richard, Wilfrid, ha re all; 
*o deus un orin relijiel, katolik pe brotestant, 
**lod a orin hebreek : Abraham, David, Isaac, Mary, Michael, ha re all;
**lod a orin gresianek : John, Mathew, ha re all;
**lod all a orin latin : Peter, Terence, Titus, ha re all;
*zo levezonet gant lennegezh ha mojennoù Henc'hres : Pandora, Penelope 
* zo a orin keltiek:
** kembraek : Ivor, Morgan, Trevor, ...
** gouezelek : Brian, Donald, Kathleen, Kevin, Maureen ...

## A
 

## Æ

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Z

## Liammoù diavaez
* Anvioù-bihan saoznek

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Anvioù-bihan alamanek
*Anvioù-bihan brezhonek
*Anvioù-bihan kembraek
*Anvioù-bihan italianek
*Anvioù-bihan portugalek
*Anvioù-bihan spagnolek
*Anvioù-bihan svedek
Copa Premio Honor Uruguayo

**Copa Premio Honor Uruguayo** a oa un trofe hag a c'hopre trec'h ar c'hrogad a veze dalc'het e Montevideo etre skipailhoù broadel mell-droad Arc'hantina hag Uruguay tost bep bloaz etre 1911 ha 1924.

Ne viras ket ar Brezel-bed kentañ, bet tarzhet en Europa kerkent hag an 28 a viz Gouere 1914, ouzh an holl genstrivadegoù-sport a genderc'hel e Suamerika...

Trizek dalc'h e voe, aet ar maout pemp gwech gant *[[La Albiceleste]]* hag eizh gwech gant *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]*.

## Disoc'hoù
Un eil krogad a veze c'hoariet diwezhatoc'hik ma veze rampo disoc'h an hini kentañ.

## Notennoù ha daveennoù
Balley Chashtal

Ur gêr e kreisteiz Enez-Vanav eo **Balley Chashtal** (distaget; ); *Castletown* e saozneg). Betek 1869 e oa kêr-benn ar vro. Enni emañ Kastell Rosien (e manaveg: *Cashtal Rosien*), ur c'hastell miret en ur stad vat.  a dud a oa o chom eno e 2006.

## Liammoù diavaez
Kione Droghad

Ur gêriadenn lec'hiet en Enez-Vanav, e trowardroioù ar gêr-benn Doolish eo **Kione Droghad** (*Onchan* e saozneg). Goude ma'z eo ur gêriadenn hervez melestradur ar vro, ez eo eil parrez annezet ar muiañ, war-lerc'h Doolish.  den a oa o chom eno e 2006. Talvezout a ra an anv Kione Droghad kement ha "Penn ar Pont" e manaveg.
Enez Ilieg

**Enez Ilieg** (*Île Illiec* e galleg) zo un enezennig a 12 devezh-arat en arvor kumun Perwenan, e Treger. Gwezek eo, hag un ti zo warni, gant ur chapelig, savet en . 

Hirik eo stumm an enez, eus an hanternoz anezhi d'ar c'hreisteiz. Dre un erv vili eo stag ouzh an inizi Balaneg hag Ozhac'h, pelloc'hik er c'hreisteiz. 

## Lec'hanvioù
 *Diwallit: ne ro ket al listennad-mañ an anvioù hervez o reizhskrivadur brezhonek*
**Roc'h ar Wrac'h*, beg er reter;
**Enez Hir* 
* *Men-Renoter*
**Roc'h ar Big* 
**Gwaz Enez Siliek*
**Graou Enez Siliek*
**Porsz Enez Siliek*
**Gwenezennou Enez Siliek*
**An Trez Ledan*.

## Perc'henned
A-raok 1860 e oa perc'hennet an enez gant an tiegezh Portal de Goasmeur. War-dro ar bloaz-se e voe prenet gant ar sonaozour gall Ambroise Thomas (1811-1896). 

E 1938 e voe prenet gant an aerloman stadunanat Charles Lindbergh, c'hwec'h vloaz goude skrapet e vab digantañ, e 1932. E miz Ebrel 1939 e tistroas da SUA, goude aloubet Tchekoslovakia gant arme an Trede Reich. Ur monumant da Lindbergh zo en enez.

Prenet eo bet abaoe gant an tiegezh Heidsieck. Mignon e oa Charles Heidsieck d'an tiegezh Carrel. Meur a wech e oa bet pedet Charles Heidsieck gant Alexis Carrel war Enez Gweltaz ma teue da hañviñ abaoe 1922.

## Notennoù
Milan Hübl

**Milan Hübl**, bet ganet e Nitra d'ar 27 a viz Genver 1927 hag aet da Anaon e Praha d'an 28 a viz Here 1989, a oa un istorour tchek.

## Liamm diavaez
* : https://archive.is/20140423101733/www.bbc.co.uk/history/0/22406644
* : http://traezhhatevenn.blogspot.com/2013/09/citation-de-milan-hubl.html
Inizi ar Priñs Edouarzh

**Inizi ar Priñs Edouarzh** (e saozneg: *Prince Edward Islands*, en afrikaneg: *Prins Eduard-eilande*) zo un enezeg war-hed 1 800 km eus aod Suafrika, e mervent meurvor Indez.

Div enezenn zo eus an enezeg: 
*Enez Marion eo ar vrasañ,
*Enez ar Priñs Edouarzh (Suafrika)
Inizi Suafrika

Setu inizi pouezusañ Suafrika

* Enez Dassen
* Inizi ar Priñs Edouarzh
** Enez Marion
** Enezeg ar Priñs Édouarzh
* Robben Island
Enez ar Priñs Edouarzh (disheñvelout)

Div enezenn zo anvet **Enez ar Priñs Edouarzh** pe **Prince Edward Island** hervez o anv saoznek:

*Enez ar Priñs Edouarzh (Kanada), ur broviñs eus Kanada,
*Enez ar Priñs Edouarzh (Suafrika), un enezenn vihan eus Enezeg ar Priñs Edouarzh.
Enez Marion

thumb|Inizi ar Priñs Edouarzh

**Enez Marion** (e saozneg: *Marion Island*; en afrikaneg: *Marion-eiland*) zo un enezenn en Enezeg ar Priñs Edouarzh, war-hed 1 756 km eus aod Suafrika, er gevred da bPort Elizabeth, e mervent meurvor Indez. Ur mirva naturel eo abaoe 1995. 

Enez ar Priñs Edouarzh eo anv enezenn all an enezeg. 

## Istor
Dremmwelet en dije bet an enezeg gant ar moraer holandat Barent Barentszoon Lam e 1663. Addizoloet e voe e miz Genver 1772 gant ar fourgadenn *Le mascarin* renet gant Marc-Joseph Marion du Fresne, ar moraer malaouat. Dont a ra anv an enezenn eus e hini eta. James Cook a glaskas douarañ en enezeg ivez met an dra-se ne voe kaset da benn nemet e 1799 gant chaseourien reuniged. En  e oa breizhveuriat hag e 1947 e voe treuzkaset ar riegezh da Suafrika.
Conduelo Píriz

**Conduelo Píriz**, bet ganet d'ar 17 a viz Mezheven 1905 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Kerzu 1976 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (kreizer e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari en Uruguay : e Club Atlético Defensor (Montevideo) ha Nacional Montevideo, hep na vije anavezet mat deiziadoù e vicher.

Seizh gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1929 ha 1932, hep merkañ pal ebet.

## Krogadoù a vignoniezh
* 16 a viz Mezheven 1929 e Buenos Aires (Arc'hantina) : Arc'hantina 2-0 Uruguay,
* 18 a viz Mae 1932 e Montevideo : Uruguay 1-0 Arc'hantina.

## [[Copa Lipton]]
* 28 a viz Gwengolo 1929 e Buenos Aires : Arc'hantina 0-0 Uruguay.

## [[Copa América]]
Ezel e oa eus skipailh Uruguay pa voe renket da drivet e 1929. Dalc'het e voe ar genstrivadeg e Buenos Aires ha sed amañ da-heul ar c'hrogadoù en devoa kemeret perzh enne :
* 1añ a viz Du : Paraguay 3-0 Uruguay,
* 11 a viz Du : Uruguay 4-1 Perou,
* 17 a viz Du : Arc'hantina 2-0 Uruguay.

## [[Copa Newton]]
* 25 a viz Mae 1930 e Buenos Aires : Arc'hantina 1-1 Uruguay.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. Ne c'hoarias krogad ebet.

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebroadel Conduelo Píriz war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Juan Fernández (kabiten)

Ar c'habiten **Juan Fernández** a oa ur moraer spagnol kaset da greisteiz Chile. E 1620 ec'h ergerzhas Patagonia hag e tizoloas al lennoù Nahuel Huapi ha Lago Puelo, a zo e Republik Arc'hantina hiriv.

Kinniget en devoa da Roue Spagn mont da glask ar Ciudad de los Césares mojennel, ha war un dro klask tud an ergerzhadeg renet gant Pedro Sarmiento de Gamboa, hag a oa gantañ eskob Plasencia, aet da goll e Strizh-mor Magallanes.

Soñjal a reer e felle da Juan Fernández kavout teñzorioù ar vojenn, ha klask war-lerc'h an ergerzhadeg ne oa nemet un digarez da gaout skoazell ofisiel digant ar roue 

Arabat droukveskañ ar Juan Fernández-mañ gant ur moraer all heñvelanvet Juan Fernández (1530-1599), eus Cartagena, hag a zizoloas Inizi Juan Fernández ma roas e anv dezho, hag a varvas e dibenn ar XVIvet kantved.
Marion

**Marion** zo un anv-tiegezh gallek ha saoznek, un anv-bihan gallek gwregel hag un anv-bihan saoznek gwregel kenkoulz ha gourel. Kavet e vez evel anv-lec'h ivez.

## Tud
### Anv-bihan

*Marion Delorme, anv brezel *Marie de Lon*, dimezell de Lorme (1611-1650), en amzer ar roue gall Loeiz XIII,
*Marion ar Faoued (1717-1755), forbannez vreizhat.
#### XXvet kantved
*Marion Davies (1897-1961), aktourez stadunanat, serc'h da William Randolph Hearst,
*Marion Aye (1903-1951), aktourez stadunanat,
*« Marion Robert Morrison » (1907-1979), gwir anv John Wayne, aktour stadunanat,
*Marion Eames (1921-2007), skrivagnerez kembraek,
*Marion Zimmer Bradley (1930-1999), skrivagnerez stadunanat,
*Marion Jones (ganet e 1975), rederez stadunanat 

#### XXIvet kantved
*Marion Cotillard (ganet e 1975), aktourez c'hall a orin breizhat,
*Marion Raven (g. e 1984), kanerez-sonaozerez norvegat 

### Anv-tiegezh
*Michel Marion (1450-1487), brogarour breizhat
*Marc-Joseph Marion du Fresne (1724-1772), moraer hag ergerzher breizhat
*Jean Marion (1759-1824), beleg ha skrivagner brezhonek
*Paul Marion (1899-1954), stourmer komunour, ministr gouarnamant Vichy
*Denis Marion (1906-2000), skrivagner belgiat gallek
*Pierre Marion (1921-2010), uhelgargiad, bet e penn Pennrennerezh ar Surentez Diavaez
*Roger Marion (ganet e 1947), uhelgargiad polis
*Shawn Marion (ganet e 1978), c'hoarier basket-ball stadunanat

### Lennegezh
* Le Jeu de Robin et Marion, gant Adam de la Halle, er Grennamzer

## Lec'hioù

###### 
*Marion (Alabama)
*Marion (Arkansas)
*Marion (Ohio)
*Marion (South Carolina)

###### 
*Enez Marion, e Suafrika
## Implijoù all
* USS Marion lestr brezel eus an Union Navy
Zoilo Saldombide

**Zoilo Lucas Saldombide**, bet ganet d'an 18 a viz Meurzh 1905 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Kerzu 1981 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (araoger e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, en Uruguay :
* 1923 : Montevideo Wanderers,
* 1927 : Nacional Montevideo, 
* 1928-1930 : Montevideo Wanderers,
* 1931-1934 : Nacional, aet da gampion Primera División de Uruguay e 1933 ha 1934.

Pemzek gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1922 ha 1928, ha merket pevar fal.

## [[Copa Premio Honor Uruguayo]]
* 10 a viz Kerzu 1922 e Montevideo : Uruguay 1-0 Arc'hantina,
* 22 a viz Gouere 1923 e Montevideo : Uruguay 2-2 Arc'hantina. 

## [[Copa Newton]]
* 17 a viz Kerzu 1922 e Buenos Aires (Arc’hantina) : Arc'hantina 2-2 Uruguay, 
* 30 a viz Eost 1928 en Avellaneda (Arc’hantina) : Arc'hantina 1-0 Uruguay.

## Krogadoù a vignoniezh
* 14 a viz Gouere 1925 e Montevideo : Uruguay 0-1 Paraguay,
* 18 a viz Gouere 1925 e Montevideo : Uruguay 0-1 Paraguay,
* 22 a viz Eost 1925 en Asunción (Paraguay) : Paraguay 0-0 Uruguay,
* 15 a viz Eost 1928 en Asunción : Paraguay 3-1 Uruguay, 
* 19 a viz Eost 1928 en Asunción : Paraguay 1-1 Uruguay.

## [[Copa América]]
Ezel e oa eus skipailh Uruguay p'en devoa gounezet e 1924. N’en devoa c’hoariet krogad ebet.

Ezel e oa eus skipailh Uruguay p'en devoa gounezet e 1926. C'hoariet e voe an holl grogadoù en Campos de Sports de Ñuñoa (Santiago de Chile) ha sed amañ da-heul ar re en devoa kemeret perzh enne :
* 17 a viz Here : Chile 1-3 Uruguay,
* 24 a viz Here : Uruguay 2-0 Arc'hantina,
* 28 a viz Here : Uruguay 6-0 Bolivia,
* 1añ a viz Du : Uruguay 6-1 Paraguay.

## [[Copa Lipton]]
* 29 a viz Eost 1927 e Buenos Aires : Arc'hantina 0-1 Uruguay, 
* 21 a viz Gwengolo 1928 e Montevideo : Uruguay 2-2 Arc'hantina.

## [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall). Ne c'hoarias krogad ebet.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. Ne c'hoarias krogad ebet.

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebroadel Zoilo Saldombide war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Juan Peregrín Anselmo

**Juan Peregrín Anselmo** (pell anavezetoc'h evel **Peregrino Anselmo** ha lesanvet *Nenín* pe *Napoleón*), bet ganet d'an 30 a viz Ebrel 1902 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Here 1975 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (argader e bost dezhañ war an dachenn).

Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, en Uruguay :
* 1918-1920 : Fénix Montevideo,
* 1923-1938 : Peñarol Montevideo, aet da gampion Primera División de Uruguay e 1928, 1929, 1932, 1935, 1936, 1937 ha 1938.

Mont a reas da c'hourdoner e bPeñarol da-heul e amzer c'hoarier hag kaset ar c'hleub da gampion Primera División de Uruguay e 1962.

C'hwec'h gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1927 ha 1934, ha merket tri fal.

## [[Copa América]]
Ezel e oa eus skipailh Uruguay pa voe renket da drivet e 1929. C'hoariet e voe an holl grogadoù e Buenos Aires ha sed amañ da-heul an hini nemetañ en devoa kemeret perzh ennañ :
* 1añ a viz Du : Perou 0-4 Uruguay.

Ezel e oa eus skipailh Uruguay pa'z eas ar maout gantañ e 1935. C'hoariet e voe an holl grogadoù en Estadio Nacional del Perú (Lima) met ne gemeras ket perzh e nep hini anezhe.

## [[Copa Lipton]]
* 21 a viz Gwengolo 1928 e Montevideo : Uruguay 2-2 Arc'hantina.

## Krogadoù a vignoniezh
* 21 a viz Genver 1933 e Montevideo : Uruguay 2-1 Arc'hantina,
* 15 a viz Eost 1934 en Avellaneda (Arc'hantina) : Arc'hantina 1-0 Uruguay.

## [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù). N'en devoa c'hoariet krogad ebet.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. Ne c'hoarias nemet daou grogad :21 a viz Gouere : Uruguay 4-0 Roumania (bet plantet ur pal gantañ),27 a viz Gouere (hanter-c'hourfenn) : Uruguay 6-1 Yougoslavia (bet plantet daou bal gantañ).

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebroadel Peregrino Anselmo war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Orlando furioso

***Orlando furioso*** zo ur meurgan italianek gant Ludovico Ariosto a zo bet embannet e 1532.

Ur varzhoneg hir eo, 46 kan enni ha 38&nbsp;736 gwerzenn eizhsilabennek en holl. Savet eo da gontañ troioù-kaer Orlando (*Roland* al lennegezh c'hallek krennamzerel), ha re un toullad tud all. Implij a ra an oberour Danvez Bro-C'hall hag un tamm bihan Danvez Breizh. Kinniget eo evel un heuliad da *[[Orlando innamorato]]*, gant Matteo Maria Boiardo (1483)).

## Danvez an oberenn
Steuñvenn an istor eo ar brezel etre Karl Veur hag ar Sarazined, a zo o vont d'aloubiñ Europa gristen.
Kaoz zo eus Orlando, a gar ar briñsez pagan Angelica.
Kaoz zo ivez eus troioù Ruggiero ar Sarazin, sorset gant an hudourez Alcina, eus e vestrez kristen, ar vrezelourez Bradamante, daou zanvez-pried kinniget gant an oberour evel hendadoù e warezourien, dug Ferrara hag e vreur kardinal, Ippolito d'Este. 

E 1503 e oa bet kroget an oberour. E 1516 e oa bet graet an embannadur kentañ. Hiraet e voe e 1521 hag echuet e 1532. Da gentañ e oa savet e yezh lez Ferrara, goude e voe lakaet e toskaneg lennegel, a oa yezh Dante Alighieri.

## ''Orlando furioso'' el [[livouriezh]]
Un toullad livadurioù zo bet awenet gant oberenn Ariosto.

Niccolò dell' Abbate 001.jpg|*Alcina riceve Ruggero nel suo castello*Nicolò dell'Abbate, *c.* 1550
Bartholomeus Spranger - Angelica and Medoro.jpg|* Angelica und Medoro*B. Spranger, *c.* 1600
Ricci Medoro and Angelica.jpg|*Medoro e Angelica*Sebastiano Ricci, *c.* 1716
Giovanni Battista Tiepolo - Rinaldo Sees Himself in Ubaldo's Shield - WGA22357.jpg|*Rinaldo si vede nello scudo di Ubaldo*Giambattista Tiepolo, 1750-55


Bemberg Fondation Toulouse - Angélique et Médor par Andrea Casali - Inv 1070.jpg|*Angelica e Medoro*Andrea Casali, *c.* 1750
Jean Auguste Dominique Ingres - Roger Delivering Angelica.jpg|*[[Roger délivrant Angélique]]*Ingres, 1819
Eugène Delacroix - Marphise - Walters 3710.jpg|*Marphise*Eugène Delacroix, 1852


## Notennoù
Olimpia Football Club

**Olimpia Football Club** (lesanvet *Alas Rojas* ivez) a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'an 13 a viz Meurzh 1922 e Montevideo (Uruguay). Mont a reas Lorenzo Batlle Berre, unan eus an diazezerien, da gentañ prezidant. 

Abaoe an 11 a viz Mae 1932 n'eus ket mui anezhañ dre ma'z eas d'ober Club Atlético River Plate a-gevret gant Capurro.

Pevar c'houlzad en devoa tremenet **Olimpia** e Primera División de Uruguay eus 1927 da 1931. Ernesto Mascheroni, unan eus difennerien skipailh broadel Uruguay a oa aet ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930, a oa c'hoarier en **Olimpia** d'an ampoent.

C'hoari a rae e grogadoù en Olimpia Park e Prado (unan eus karterioù Montevideo).

## Notennoù ha daveennoù
Club Atlético Bella Vista

**Club Atlético Bella Vista** zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 4 a viz Here 1920 e Bella Vista (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)). E ti Manuel Millán ec'h en em vodas Ramón M. Salgado, Vicente Zibechi ha Félix Nario a yeas da brezidant, besprezidant ha sekretour ar c'hleub nevez-c'hanet (da deñzorer ez eas Manuel Millán).

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Auriblancos*, *Bellavistenses*, *Papales*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio José Nasazzi.

## Titloù bet gounezet
* 1921 : kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay,
* 1922 ha 1959 : kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay,
* 1949, 1968, 1976, 1997 ha 2005 : kampion Segunda División Profesional de Uruguay,
* 1990 : kampion Primera División de Uruguay,
* 1998 : kampion Liguilla Pre-Libertadores de América.

## C'hoarierien vrudet
Tri c'hoarier eus **Bella Vista** — Pablo Dorado, Ángel Melogno, José Nasazzi — a oa perzh eus an dibab uruguayat pa'z eas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930.
Rampla Juniors Fútbol Club

**Rampla Juniors Fútbol Club** (pell anavezetoc'h evel **Rampla Juniors** pe **Rampla**) zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 7 a viz Genver 1914 e Montevideo.

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Los friyis*, *Picapiedras*, *Rojiverdes*.

Mont a reas da gampion Primera División de Uruguay e 1927 ha Segunda División Profesional de Uruguay e 1944, 1980, 1992.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Olímpico de Montevideo e karter Villa del Cerro.

## C'hoarierien vrudet
Enrique Ballestrero, diwaller-pal skipailh broadel Uruguay a oa aet ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930, a oa c'hoarier e **Rampla** d'an ampoent.
Marc-Joseph Marion du Fresne

**Marc Joseph "Macé" Marion du Fresne**, lesanvet **Marion-Dufresne** a oa ur moraer breizhat, bet ganet e Sant-Maloù d'an 22 a viz Mae 1724 ha marvet d'an 12 a viz Mezheven 1772 en Zeland-Nevez.

E 1772 e voe dizoloet meur a enezenn gantañ : Enez Marion, Enez ar Priñs Edouarzh hag inizi Crozet.

Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù loened, *[[Dendrocopos macei]]* en o zouez.

## Levrlennadur
*Edward Duyker, *Marc-Joseph Marion Du fresne, un marin malouin à la découvertes des mers australes*, traduction française de Maryse Duyker (gant skoazell Maurice Recq hag an aozer), Les Portes du Large, Rennes, 2010, pp.&nbsp;352, ISBN 978-2-914612-14-2.
Montevideo Wanderers Fútbol Club

**Montevideo Wanderers Fútbol Club** zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 15 a viz Eost 1902 e Montevideo (Uruguay).

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Bohemios*, *Vagabundos*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Alfredo Víctor Viera.

## C'hoarierien vrudet
Daou c'hoarier eus **Montevideo Wanderers** — Zoilo Saldombide, Domingo Tejera — a oa perzh eus an dibab uruguayat pa'z eas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930.
Taliesin Ben Beirdd

**Taliesin Ben Beirdd** eo an anv a reer eus **[[Taliesin]]**, ar barzh mojennel ('Ffug-Daliesin' e kembraeg) ha krennamzerel, stag e anv ouzh *Hanes Taliesin* hag ouzh un toullad pezhioù barzhoniezh.

Ur vojenn zo bet savet diwar ar barzh istorel, ganet en Hen Ogledd e dibenn ar VIvet kantved. A-hed ar Grennamzer ez eus bet barzhonegoù savet gant un den anvet Taliesin Ben Beirdd. Da varzhed an amzer-hont ne oa an daou Daliesin-se nemet unan.
Terry Gilliam

**Terence Vance Gilliam**, lesanvet **Terry Gilliam**, zo ur filmaozour hag aktour saoz, ganet d'an 22 a viz Du 1940 e Minneapolis. Unan eus izili ar strollad saoz Monty Python eo bet. Sevenet en deus 12 film, en o zouez Time Bandits, Brazil, The Adventures of Baron Munchausen, 12 Monkeys, ha The Imaginarium of Doctor Parnassus. Goude ma ne oa ket ganet e Breizh-Veur, e teuas da vezañ ur c'heodedour breizhveurat e 1968. E 2006 e tilezas ar geodedouriezh stadunanat.

## Bed Terry Gilliam

Gwazhwelour ha kriz e vez bed filmoù Terry Gilliam alies, diskouez a reont perzhioù divalavañ hor c'hevredigezh en un doare flemmus. Un doare dreistgwirvoudel a vez gant e filmoù ivez, abalamour d'ur stil dibar. Pledet e vez enno gant ar gevredigezh bevezañ, an deknologiezh. En holl filmoù e kaver un dave d'an tec'h war-zu ur bed gwelloc'h, unan huñvreet, pe e vefe gant an ijin (The Adventures of Baron Munchausen, The Brothers Grimm), dre an deknologiezh (Twelve Monkeys, The Zero Theorem) pe an drammoù (Fear and Loathing in Las Vegas, Tideland).

## E filmoù
* *[[Monty Python and the Holy Grail]]* (1975, kensevenet gant Terry Jones)
* *[[Jabberwocky]]* (1977)
* *[[Time Bandits]]* (1981)
* *[[Brazil (film)|Brazil]]* (1985)
* *[[The Adventures of Baron Munchausen]]* (1988)
* *[[The Fisher King]]* (1991)
* *[[12 Monkeys]]* (1995)
* *[[Fear and Loathing in Las Vegas]]* (1998)
* *[[The Brothers Grimm]]* (2005)
* *[[Tideland]]* (2005)
* *[[The Imaginarium of Doctor Parnassus]]* (2009)
* *[[The Zero Theorem]]* (2013)

## Liammoù diavaez
Monty Python

Ur strollad fentigellerien saoz eo **Monty Python**, bet brudet er penn-kentañ gant o abadenn skinwel *Monty Python's Flying Circus*, skignet etre 1969 ha 1974 war ar BBC.
45 rann a zo bet en holl. C'hwec'h ezel a oa : Graham Chapman, John Cleese, Eric Idle, Michael Palin, Terry Jones ha Terry Gilliam. Eus Kembre eo Terry Jones hag eus ar Stadoù-Unanet eo Terry Gilliam, eus Bro-Saoz an holl izili all. Lakaet e vez fent Monty Python da skouer ar fent saoz diboell, hag ul levezon vras o deus bet war fentigellerien all er bed a-bezh. Kaoz a vez eus un darvoudenn Monty Python kroget er skinwel deuet e oant a-benn da vont etrezek abadennoù fent war leurenn, filmoù, pladennoù, levrioù lies ha sonerezh. Keñveriet e vez ar re Python gant ar Beatles a-fed levezon war bed ar fent.

Filmoù o deus sevenet ivez :
**[[And now for something completely different]]* (1971)
**[[Monty Python and the Holy Grail]]* (1975)
**[[Monty Python's Life of Brian]]* (1979)
**[[Monty Python's The Meaning of Life]]* (1983)

Goude fin an abadenn e kemeras an izili pep a hent disheñvel : aktourien vrudet eo deuet John Cleese ha Michael Palin da vezañ, ha Terry Gilliam a stagas er filmaozañ. Graham Chapman a varvas e 1989.

D'an 19 a viz Du 2013 e voe embannet gant Terry Jones e vefe adsavet ar strollad gant ar pemp ezel a zo bev c'hoazh.

## Liammoù diavaez

*YouTube
Ar merc'hed hag ar vugale da gentañ

**Ar merc'hed hag ar vugale da gentañ** zo ur frazenn a oa ur reolenn emzalc'h e plegennoù ma oa ar vuhez en arvar ha ma oa ret saveteiñ *Ar merc'hed hag ar vugale da gentañ*, e peñseoù dreist-holl. Diouzh a ouzer e voe distaget ar gerioù se, e saozneg, “women and children first”, e-kerzh Peñse ar Birkenhead, e Suafrika, e 1852. Met kentañ roud skrivet anezho zo er romant *A Story of True Love* gant John Harrington e 1860. 

Brudet eo bet gant peñse an Titanic e 1912. 

E gwirionez n'eo ket ur reolenn, met ur boaz, ha ne vez ket lakaet da dalvezout gant kabitened an holl listri, evel da vare peñse al lestr Costa Concordia en Italia e Genver 2012.
Trifina

**Trifina** a oa pried ar roue brezhon Konomor hervez mojennoù Breizh. 

Un den kriz-meurbet ee vije bet oa Konomor. Lazhañ a ra e wragez kenkent ha bugale gante. Diouganet e vije bet dezhañ e vije lazhet gant e vab ha strivañ a reas d'en em zizober diouzh kement mab a oa ganet dezhañ. An hini diwezhañ e oa Trifina a oa merc'h da Gwereg Iañ, ha c'hoar da g-Kanao Iañ ha da v-Macliau. Gwilioudiñ a reas-hi ha genel Treveur. Gourc'hemenn a reas Konomor e zibennañ. Poltred ar roue kriz ha droug a vez taolennet e Buhezioù ar Sent bet skrivet 5 kantved goude e varv a ziskouez splann n'en doa ket brud vat e-touez ar venec'h kristen. Hervez lenneien zo e c'hellfe dont ar vrud-se dre ma vije chomet feal ar roue Konomor da feiz kozh ar Gelted ha n'en doa ket asantet heuliañ ar relijion kristen.

Krediñ a ra lenneien zo e c'hallfe bezañ ar roue Marc'h e mojenn Tristan hag Izold, hag ivez Paotr e varv glas ar c'hontadennoù. Adkavet ez eus bet roud eus ur roue Conomor e Kerne-Veur ha gallout a rae e rouantelezh en em astenn en daou du da Mor Breizh.

## Pezhioù-c'hoari

* Sainte Tryphine et le Roi Arthur zo ur pezh-c'hoari, pe gentoc'h ur mister, dastumet gant Fañch an Uhel.
* Santez Trifina hag ar Roue Arzur, gant Charlez Gwennou, e 1899.
* Santez Trifina (pezh-c'hoari), gant Abad Joanno, e 1925.

## Levrlennadur
*  Asse, René *Légende de Sainte Trifine [suivi de] La Bretagne armoricaine*. Vannes, Albert Commelin, 1899. Da lenn e Levraoueg niverek Skol-Veur Breizh-Uhel
Longyearbyen

Un 2000 annezad bennak enni, **Longyearbyen** eo kêr vrasañ Svalbard.

Bet krouet e penn kentañ an  abalamour d'ar mengleuzioù glaou. Dont a ra anv ar gêr diwar anv John Munroe Longyear, perc'henn amerikan an Arctic Coal Company a grogas da dennañ glaou eus douar ar Spitsbergen e 1906. N' eus nemet ur vengleuz, an niverenn 7, 15 km eus kêr, o produiñ glaou bepred. 

Kêr-benn Svalbard eo. Eno e kaver ar gouarnour. E Longyearbyen ez eus mirdioù, stalioù, ostalerioù (troiadoù a vez aozet e-kerzh an hañv hag e-kerzh ar goañv zoken gant motoioù-erc'h pe stlejelloù gant chas), un iliz (Svalbard Kirke), bet savet da gentañ e 1920 hag adsavet goude an Eil brezel bed.

Distrujet eo bet an darn vrasañ eus ar gêr gant ar Morlu Saoz e-kerzh ar brezel-se e 1941. An annezidi a voe kaset kuit d'an 3 a viz Gwengolo 1941 ha bombezennet eo bet ar gêr goude gant an Alamaned.
Ne chom ket kalz tra eus ar gêr gozh. Roud eus ar mengleuzioù a chom daoust dezho bezañ serret war-bouez unan. Skiantourien a gaver e Longyearbyen evel e Ny Alesund rak pouezus-kenañ eo studiañ ar broioù arktek e-keñver amzer dremenet ar bed hag e dazont.
An hin a levezon kalz an doare da sevel an tiez.
Brav ha gouez eo ar vro tro-dro.

### Mammenn
Levr hentañ *Norvège* Lonely planet, embannadur 2011.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel kêr
*  Lec'hienn Skol-veur ar Penn-ahel
Spitsbergen

**Spitsbergen** eo enezenn vrasañ enezeg Svalbard ledet etre 74° ledred (Bjørnøya) ha 81° (Norzh enez Nordaustlandet).
 
Bet eo bet ul lec'h pouezus evit chaseal ar balumed abaoe ar  (Magdalenefjorden) betek ar mare ma voe lakaet un harz da lazhadeg ar spesad. 
Mengleuzioù glaou a oa bet digoret war Spitsbergen e penn kentañ an . Div a ya c'hoazh en-dro war an enezenn : ar vengleuz n°7 e-kichen Longyearbyen ha hini Svea Nord. Aour a vefe e douar Svalbard ha petrol ha gaz dindan ar mor tro-dro. Ma kendalc'h an hin da gemm e teuio aesoc'h mont d'o c'hlask. Gellout a raio kemm ivez neuz Svalbard, Sptisbergen hag he c'hêr-benn Longyearbyen. 

Pevar lec'h annezet a-hed ar bloaz zo war an enezenn : Longyearbyen (war dro 2000 a dud), Barentsburg (war dro 400) ; Pyramiden (un eizh bennak) ha Ny Alesund (30 ha war dro 130 e-kereh an hañv). 

An hin zo hini un dezerzh arktek. Man, reier moal ha skornegi a gaver war Spitsbergen evel er peurrest eus Svalbard
Feur-emglev Svalbard

**Emglev Svalbard** zo ur feur-emglev diwar-benn enezeg Svalbard (*Spitzbergen* en alamaneg ha meur a yezh all)

Sinet e oa bet e Pariz d'an 9 a viz C'hwevrer 1920. An div yezh ofisiel anezhañ eo ar galleg (*Traité concernant le Spitzberg*) hag ar saozneg (*Treaty concerning Spitsbergen*). Sinet eo bet da gentañ gant Aostralia, Kanada, Danmark, Frañs, Italia, Japan, Sveden, ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù-Unanet. Sinet eo bet gant an Unvaniezh Soviedel e 1924 ha gant Alamagn e 1925. Ouzhpenn 40 bro o deus sinet bremañ. 

Kregiñ a reas da dalvezout e 1925. 

Anzav a ra riegezh Norvegia war an enezeg a zeu da vezañ lec'h disoudardet. Reiñ a ra memes gwirioù da Norvegiz ha da geodedourien ar broioù all evit tennañ gounid eus ar pinvidigezhioù naturel (glaou d'ar mare-se).
Bro Ploermael - Kalon Breizh

**Bro Ploermael - Kalon Breizh** zo ur vro velestradurel e biz departamant ar Mor-Bihan. 6 kumuniezh kumunioù a zo enni, da lavaret eo 55 kumun en holl :

* Josilin Kumuniezh : 12 kumun ;
* Kumuniezh kumunioù Bro Gwern-Porc'hoed : 7 kumun ;
* Kumuniezh kumunioù Maoron-Breselien : 7 kumun ;
* Kumuniezh kumunioù ar Porc'hoed : 6 kumun ;
* Kumuniezh kumunioù Traoñ an Oud ha Lanvaoz : 16 kumun ;
* Ploermael Kumuniezh : 7 kumun.

## Kumunioù
Setu amañ roll kumunioù Bro Ploermael - Kalon Breizh :

* Algam
* Benion
* Bohal
* Brennieg
* Chapel-Karozh
* Evriged
* Gilieg
* Gourhael
* ar Govelioù
* ar C'hrav-Sant-Laorañs
* Gwegon
* Gwern-Porc'hoed
* Gwiler-Porc'hoed
* Helean
* Josilin
* Karozh
* Kempenieg
* Killi
* Konkored
* ar Groez-Helean
* Krugell
* Lannoez
* Lantilieg
* Lizioù
* Louad
* Malastred
* Maoron
* Megerieg
* Menieg
* Monteneg
* Mousterdelav
* Mousterrin
* Mozhon
* Neant
* Plegadeg
* Ploermael
* Porzh-Karozh
* Roz-Sant-Andrev
* Rufieg
* Ruvenieg
* Sant-Abran
* Sant-Brieg-Maoron
* Sant-Gwioñvarc'h
* Sant-Kongar
* Sant-Laorañs-Graeneg
* Sant-Leri
* Sant-Maloù-an-Teir-Feunteun
* Sant-Maloù-Benion
* Sant-Marc'hell
* Sant-Nikolaz-ar-Roz
* Sant-Servant-an-Oud
* Serent
* Talbont
* Trec'horanteg
* an Drinded-Porc'hoed


## Brezhoneg

* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 145 skoliad (2% eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* lec'hienn Bro Ploermael - Kalon Breizh
* Pajenn an EBSSA
Newburgh

**Newburgh** zo un anv-lec'h saoznek ha skotek.

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar gerioù saoznek ha skotek *"[[new]]"* (nevez) hag ar ger skotek *"[[burgh]]"*.

## Lec'hioù
###### 
*Newburgh (Fife), bet ur Royal Burgh
*Newburgh, Aberdeenshire, kêriadenn
*Newburgh, Borders, kêriadenn
*Newburgh, Moray, kêriadenn
*Newburgh, Orkney, kêriadenn

###### 
*Newburgh, Lancashire, kêriadenn
*Newburgh, North Yorkshire, kêriadenn
*Newburgh Priory, North Yorkshire
*Winfrith Newburgh, Dorset

###### 
*Newburgh, Ontario, kêriadenn

###### 
*Newburgh, Indiana, kêr
*Newburgh, Maine, kêr
*Newburgh (New York), anvet diwar Newburgh (Fife), gant Skosiz divroet
*Newburgh, Ohio, kêriadenn hiziv e Cleveland
*Newburgh Heights, Ohio

## Tud
*William of Newburgh, istorour saoz en XIIvet kantved 
*Earl of Newburgh
*Brockhill Newburgh (c. 1659 – 1741), 
*Thomas Newburgh (c.1695–1779), barzh iwerzhonat

## Pennadoù kar
*Neuburg
*Newberg
*Newborough
*Newburg
*Irienn Newburgh
Newborough

**Newborough** zo un anv-lec'h saoznek.

## Gerdarzh

## Lec'hioù

###### 
* Newborough, Victoria, kêr el Latrobe Valley 

###### 
* Newborough, Cambridgeshire, 
* Newborough, Staffordshire

###### 
* *Newborough*, en Enez Mon, a zo Niwbwrch e kembraeg

## Pennadoù kar
* Newberg
* Newburg
* Newburgh
Newburg

**Newburg** zo un anv-lec'h saoznek eus SUA. Newburgh eo a gaver e broioù all. 

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar gerioù saoznek ha *"[[new]]"* (nevez) ha *"[[burg]]"*.

## Lec'hioù
*Newburg, California
*Newburg, anv kozh Fort Dick, California
*Newburg, Louisville, Kentucky
*Newburg, Maryland
*Newburg, Missouri
*Newburg, North Dakota
*Newburg, Clearfield County, Pennsylvania
*Newburg, Cumberland County, Pennsylvania
*Newburg, West Virginia
*Newburg, Wisconsin

## Pennadoù kar
*Newberg
*Newborough
*Newburgh
Newberg

**Newberg** zo un anv-lec'h saoznek eus SUA. 

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar ger saoznek *"[[new]]"* (nevez) hag ar ger alamanek *"[[berg]]"*.

## Lec'hioù
**Newberg*, a zo hiziv Newburg (California)
* Newberg (Oregon)

## Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh eo ivez.

## Pennadoù kar
*Newborough
*Newburg
*Newburgh
Estadio Gran Parque Central

An **Estadio Gran Parque Central** (pell anavezetoc'h evel **El Parque**) zo ur sportva bet savet e La Blanqueada (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).

Anavezet eo dre meur a lesanv all : *El primer estadio mundialista*, *El Templo Tricolor*, *La Quinta de la Paraguaya*.

Digoret d'ar 25 a viz Mae 1900 e voe graet gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed (13-30 a viz Gouere 1930).

Ennañ e c'hoari Nacional an darn vrasañ eus e grogadoù. Dougen a ra ar peder zribunell anezhañ anv tud veur en istor ar c'hleub :
* José María Delgado, bet unnekvet (1911-1921) ha seitekvet (1929-1932) prezidant Nacional,
* Atilio García, ur paler eus ar c'hentañ hag en devoa c'hoariet e Nacional a 1938 da 1951,
* Abdón Porte, bet c'hoarier Nacional a 1911 da 1918 hag eñ en em lazhet e kreiz **El Parque** e-pad nozvezh ar 5 a viz Meurzh 1918
* Héctor Scarone, unan e-touez gwellañ melldroaderien Nacional (1916-1926, 1927-1931 ha 1934-1939).
Angèle Jacq

Ganet eo bet **Angèle Jacq** en ur familh labourerien douar e miz Mae 1937 e Landudal. Aet eo d'an anaon d'an 12 viz Ebrel 2021 e Kemper.

Kuitaet he doa ar skol da bemzek vloaz evit labourat war atant he zud. Dimezet e 1956, he deus dalc'het ur menaj e-pad pemzek vloaz. Ganet he deus seizh bugel. E 1971 e kuitaas an ti-feurm evit mont da werzhañ boued skornet. Prientet he deus ar CAP implijad ti-bank e 1974-1975. Labouret he deus goude evit ar CMB. Kenskriverez evit an Télégramme eo bet ivez. Ur gronikenn sizhuniek he deus bet war Radio Kerne e 1999-2000. Ouzhpenn skrivañ pennadoù he deus skrivet un toullad romantoù. 
Kuzulierez-kêr eo bet e Landudal eus 1983 da 1989. 

Kemeret he deus perzh er gevredigezh *[[Keit Vimp Bev]]* e deroù ar bloavezhioù 1980. E miz Here 1999 e oa e-touez sinerien *[[Galv Karaez]]*. Da-heul e teuas da vezañ prezidantez ha mouezh-aotreet an aozadur (e galleg *Collectif Breton pour la Démocratie et les droits de l'Homme*).
Resevet he deus kolier Urzh an Erminig e 2003.

## Levrioù bet skrivet ganti
;e galleg
* 1995 : *Les braises de la Liberté*, France-Empire, Pariz
* 1997 : *Légendes de Bretagne*, France-Empire, Pariz
* 1999 : *Le voyage de Jabel*, Ouest-France, Roazhon
* 2002 : *Ma langue au chat*, Le Palémon, Sant-Evarzeg
* *Les hommes libres*
** 2003 : Levrenn 1, *Ils n'avaient que leurs mains*, Le Palémon, Sant-Evarzeg
** 2005 : Levrenn 2, *Un brassard et des sabots*, Le Palémon, Sant-Evarzeg
** 2007 : Levrenn 3, *Liberté Frankiz Fahafana*, Le Palémon, Sant-Evarzeg
* 2010 : *Tinaig* (heuliad *Les braises de la Liberté*), Coop Breizh, Speied

### Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran embanner ; 2013.

## Notennoù