Haiku

***Haiku*** (japaneg : 俳句 *haikeu*) a zo ur ger bet krouet gant ar barzh Masaoka Shiki (1827-1902). Un doare barzhoniezh reolennet strizh a orin japanat eo.
Lavarout a reer ez eo ar barzh Bashō Matsuo (1644-1694) tad an *haiku* a anavezer bremañ. Kavout a ra an haiku e orin *tanka* (pe *waka*) a 31 *more* (un doare da droc'hañ ar sonioù resisoc'h eget ar silabennoù) graet gant un *hokku* a 17 *more* hag ur werzad 14 *more*. Bashō Matsuo a rannas ar stumm-se evit mirout al lodenn a 17 *more* a oa anvet *hokku* pe *haikai*. Ne ganer ket *haiku* pa ganer ar *waka* (pe *tanka*).

Ouzhpenn reolennoù diazez an haiku (ar seitek silabenn,an troc'h merket, ar ger mare-bloaz)e tispleg Malo Bouëssel du Bourg en e studiadenn (niverenn 412 Al Liamm) ez eus pevar ferzh e spered an haiku : 
* fent hag emzalc'h dichek : *Koag-koag ur vran/war rastell an tele/ganti ar wirionez* (Annaig Kervella) ; 
* skañvded ha freskded ; 
*an diglink ; 
* ar verglenn hag ar c'hemm-digemm.

## Mistri japanat an haiku

*Skrivet eo bet an anvioù en doare kornogat (anv bihan, anv-familh). Dre vras e vez anvet a vistri vrasañ dre o anv bihan nemetken (anv gwir pe anv-pluenn).*
### A-raok an haiku  (haïkaï-renga)
*Sōkan Yamazaki (1465-1553) anvet Sōkan
*Arakida Moritake (1473-1549) anvet Moritake
### Prantad Edo ([[1600]]-[[1868]])
*Bashō Matsuo (1644-1694) anvet Bashō
*Chiyo-ni (1703-1775) anvet leanez Chiyo
*Buson Yosa (1716-1783) anvet Buson
*Issa Kobayashi (1763-1828) anvet Issa
*Ryōkan Taigu (1758-1831) anvet Ryōkan
### Prantad Meiji ([[1868]]-[[1912]])
*Shiki Masaoka (1867-1902) anvet Shiki
*Sōseki Natsume (1867-1916) anvet Sōseki
*Sokotsu Samukawa (1875 - 1954)
### Prantad Taishō ([[1912]]-[[1926]])

### Prantad Shōwa ([[1926]]-[[1989]])
*Kenshin Sumitaku (1961-1987) anvet Kenshin
*Kyoshi Takahama (1874-1959) anvet Kyoshi

### A-vremañ
*Ippekirō Nakatsuka (1887-1946)
*Sekitei Hara (1886-1951)
*Hisajo Sugita (1890-1946)
*Sujū Takano (1893-1976)
*Kakio Tomizawa (1902-1962)
*Kōi Nagata (1900-1997)
*Hōsai Ozaki (1885-1926) anvet Hōsai
*Taneda Santōka (1882-1940) anvet Santōka
*Shūson Katō (1905-1993)
*Tōta Kaneko (ganet 1919)
*Ban'ya Natsuishi, ganet e 1955

## "Mistri" vreizhat an haiku

Menegiñ a ra Malo Bouëssel du Bourg e-touez ar varzhed o deus savet haiku e brezhoneg : Paol Keineg, Youenn Brusk, Fañch Peru, Mai-Ewen, Fanny Chauffin, Annaig Kervella, Bernez Tangi (*Sioulder ur mintinvezh goañv/ar filip war tavañjer ar puñs/ Ma buhez e klemm ar sailh* Al Liamm niv 412). Ouzhpenn Malo e-unan e c'heller menegiñ ivez : Patrick Drean, Olöf Pétursdottir, Stefan Carpentier, Kirill, Mari-Soaz ar C'hozh.... Diaes e vefe menegiñ roll diniver a re a gemer perzh e kenstrivadegoù koulz e brezhoneg hag e gallaoueg pe c'halleg e Breizh, kalz a vugale hag a grennarded en o-zouez. Evit Fanny Chauffin ez eo an haiku "ur varzhoniezh poblek, pemdeziek..." (Al Liamm niv 412).

## Kenstrivadegoù ha chaseadegoù haiku e Breizh
*Taol Kurun, an 14vet kenstrivadeg a voe aozet e 2015 ; mont war lec'hienn Taol Kurun (taolkurun.free.fr)
*Pobl Vreizh/Le Peuple breton:unan e 2011 (niverenn570-571), dodenn : "an dour" ; unan e 2013 (niverenn 594-595, dodenn : "al lanv";
*Chaseadegoù haiku a vez aozet gant Alan Kervern : abadennoù ma vez roet tro d'ur vandennad tud kenlabourat evit sevel haiku a-stroll.

## Levrlennadur
*{fr}Fujii Kunihiko, *La ronde des haïku*, Ubapar, 2004, ASIN B00JSW7ZL8
 *Koroll an haïku*, troet gant A. Kervern ha Fañch Peru, Skol Vreizh, 1999, ISBN 978-2-911447-33-9 
*{fr}Alan Kervern, *Malgré le givre : essai sur la permanence du haïku*, Éd. Folle Avoine, 1992, ISBN 978-2868100290
*{fr}Alain Kervern, *Le Réveil de la loutre – Grand almanach poétique japonais, livre 2 : Le Printemps*, Éd. Folle Avoine, 1992, ISBN 978-2868100610
*{fr}Alain Kervern, *Haïkus des cinq saisons*, Georama, 2014, ISBN 978-2915002539

* Milena Krebs, *Haruto*, danevell verr bet embannet gant Keit Vimp Bev e 2014; ISBN 978-2-86824-217-4
* Malo Bouëssel du Bourg, *Daoulagad ar Werc'hez*, teir danevell bet embannet gant Keit Vimp Bev e 2014 ; ISBN978-2-86824-222-8 ; unan anezho (Kouviadenn Tonton H.) a oa bet embannet e niverenn 382 Al Liamm (Gwengolo-Here 2010. 
* Maï Ewen, *Bugel ar glav*, danevell embannet e niverenn 407 Al Liamm, Du-Kerzu 2014. Bet adembannet gant Keit Vimp Bev e stumm ul levr evit ar vugale e 2015 (ISBN 978-2-86824-246-4)
* *Haiku, beaj e bihanañ barzhoneg zo er bed* gant Malo Bouëssel du Bourg; Al,Liamm, niverenn 412, pp 11-24, 2015. 
**An haiku : benveg priziañ live yezh ha nerzh krouiñ ar vrezhonegerien ? * gant Fanny Chauffin ; Al,Liamm, niverenn 412, pp 25-39, 2015. 
* Istor an haïku a-vremañ, troidigezh arnodskrid Alan Kervern *Histoire du haïku contemporain*, Skol Vreizh 2015 (ISBN 978-2-36758-038-8)
* http://taolkurun.free.fr/pages/daouzek_reolenn.html

## Filmoù
Savet en deus Ronan Hirrien ur film a-zivout an haiku e Breizh : *Haiku en un tenn-alan ar bed*. Skignet eo bet e-kerzh an abadenn Bali Breizh d'an 8 a viz Du 2015 da 10.55.