open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carlito's Way

**Carlito's Way** zo ur film stadunanat. Embannet eo bet e 1993, sevenet eo bet gant Brian De Palma, a-ziwar ar romantoù Carlito's Way hag After Hours gant Judge Edwin Torres. Ar senario zo bet savet gant David Koepp. An aktourien eo Al Pacino, Sean Penn, Penelope Ann Miller, Luis Guzman, John Leguizamo, Jorge Porcel, Joseph Siravo ha Viggo Mortensen.

Er film emañ Pacino o c'hoari roll Carlito Brigante, un torfedour Puerto Rican a fell dezhañ paouez gant an torfederezh. Siwazh dezhañ, ar pezh en devoa graet evel torfedour a laka anezhañ da zistreiñ goustadik war-zu ur vuhez e-maez lezenn. Ar film a zo diazezet dreist-holl war ar romant After Hours, met implijet e oa bet titl ar c'hentañ romant evit chom hep bezañ keñveriet pe droukemmet gant film Martin Scorsese gant ar memes anv hag embannet e 1985.

Carlito's Way a zo bet degemeret etre, ar memestra e voe a-fed arvesterien ha box office. Gant an amzer o tremen eo deuet da vezañ ur film brudet mat. Penn ha Miller a voe lakaet o anvioù evit ur Golden Globe. Un heuliad zo bet d'ar film, anvet eo Carlito's Way: Rise to Power, diazezet eo war ar c'hentañ romant, hag embannet er stumm direct-to-video e 2005.
## Liammoù diavaez
* Carlito's Way war IMDb
* Carlito's Way war Rotten Tomatoes
Al Pacino

**Alfredo James Pacino**, ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1940, zo un aktour ha sevener filmoù stadunanat. Pacino a zo aktour abaoe un 50 bloavezh bennak. Enoret eo bet alies gant prizioù pe enorioù, en o zouez un Academy Award, daou Tony Awards, daou Primetime Emmy Awards, ur British Academy Film Award, pevar Golden Globe Awards, al Lifetime Achievement Award gant an American Film Institute, ar Golden Globe Cecil B. DeMille Award, hag an National Medal of Arts. Unan eus an aktourien nemeto eo a zo bet enoret gant un Oscar, un Emmy, hag un Tony Award evel aktour, lesanvet eo ar fed ral-se "Triple Crown of Acting".
## Filmoù

## Liammoù diavaez
* Al Pacino war IMDb
* Al Pacino war Emmy.com
## Notennoù ha daveennoù
Tito Cortés

**Luis Alberto Cortés Bonnet**, anavezetoc'h evel **Tito Cortés** ( 3 Kerzu, 1924- 18 Gouere,1998) ha lesanvet *El Ciclón del Pacífico* a oa ur c'haner kolombian.

Ganet e oa en Tumaco, en arvor ar Meurvor Habask. Emzivad e oa, ha desavet gant Leocadia Fermín, ur vaouez ha ne oa ket e vamm.
Kregiñ a reas da son gitar e kabaredoù kêr Cali ma chomas betek fin e vuhez. Tabut a savas etrezañ hag ar c'haner Daniel Santos, a damalle dezhañ dreveziñ e zoare da ganañ.
Hindu Mahasabha

An **Hindu Mahasabha** (anv ofisiel: **Akhil Bhārat Hindū Mahāsabhā** pe **All-India Hindu Grand-Assembly**) zo ur strollad politikel indian eus an tu dehoù hindou ha broadelour. An aozadur a oa bet savet da zifenn gwirioù an hindoued en India saoz, dreist-holl goude stummadur an All India Muslim League e 1906. Ar gouarnamant saoz en India en devoa krouet ur rummad voterien disheñvel hag a oa hini ar vuzulmaned goude tremen al lezennoù Morley-Minto e 1909.

Kozh eo ar strollad politikel broadelour hindou-se, met an Hindu Mahasabha a chom izel a-fed pouez e politikerezh India. Kement-se a-raok ha goude dizalc'hiezh ar vro diouzh ar Saozon. Muntrerien Gandhi a oa izili eus ar strollad Hindu Mahasabha.
## Liammoù diavaez
* Lechienn ofisiel an Akhil Bharat Hindu Maha Sabha
Claude Champaud

**Claude Champaud** (22 Genver 1929 - 12 Meurzh 2019) a oa ur skolveuriad ha politikour breizhat, genidik eus Ar Bineg, e Bro-Naoned. Kelenner war ar gwir eo bet, ha prezidant Skol-Veur Roazhon I, etre 1971 ha 1976. Er bloavezhioù 1970 ivez e oa unan eus renerien ar CELIB, hag en anv ar strollad-se e voe ezel eus Kuzul Ekonomikel ha Sokial Rannvro Breizh. Kuzulier-rannvro hag unan eus besprezidanted Kuzul Rannvro Breizh eo bet ivez. Marvet eo da 90 vloaz, ha douaret eo e Bered an Norzh Roazhon.

## Embannadurioù
* *L'exploitation ancienne de cassitérite d'Abbaretz-Nozay*, Annales de Bretagne, 1957.
* *Une tentative de pacification des esprits en 1794 : la commission philanthropique de Rennes*, Sirey, 1962. (cf. bodad dengar Roazhon)
* *Le séparisianisme*, Armor-Éditeurs, 1977.
**Le Droit des affaires*, Que sais-je ? PUF, 1981-1987-1991-1994
* *À jamais la Bretagne*, Éditions régionales de l'Ouest, 1998, 248 p.
**Les stratégies judicaires de l’entreprise*, (gant Didier Danet), Dalloz, 2006 
**Manifeste pour la Doctrine de l’Entreprise : sortir de la crise du financialisme*, (gant Didier Danet, D. Briand ha R. Contin). Larcier, Bruxelles, 2011
**L’entreprise dans la Société du 21ème siècle*, 2013
**Quand des Bretons éveillèrent la Bretagne : le Celib, Comité d'étude et de liaison des intérêts bretons*, 2017.
Arme Turkia

**Arme Turkia** (turkeg : **TSK**, **Türk Silahlı Kuvvetleri**, "*Nerzhioù Lu Turkia*") eo arme Republik Turkia. Krouet e oa bet e 1920, da vare diskar an Impalaeriezh otoman goude ar Brezel-bed Kentañ. Hervez ar vonreizh emañ prezidant ar vro, Recep Tayyip Erdoğan hiziv an deiz, en he fenn. E Çankaya (proviñs Ankara), emañ he sez.

## Aozadur
Rannet eo etre tri skourr :

* arme-zouar (*Türk Kara Kuvvetleri*) : 401.500 soudard
* arme-vor (*Türk Deniz Kuvvetleri*) : 45.000 soudard oberiant, 55.000 soudard en adarme
* arme-aer (*Türk Hava Kuvvetleri*) : 50.000 soudard

An Archeriezh (*Jandarma Genel Komutanlığı*) hag ar Warded-aod (*Sahil Güvenlik Komutanlığı*), pep hini anezho o vezañ fiziet ennañ galloudoù milourel ha polis, a zo suj d'an nerzhioù surentez diabarzh, dre Vinistrerezh an Diabarzh, e-pad ar mareoù peoc'h. Pa vez mareoù brezel e vezont suj d'an tirlu ha d'ar morlu.

Restr:Flag of Turkish Land Forces Army Command.svg|Arouez an tirlu
Restr:Seal of the Turkish Navy.svg|Arouez ar morlu
Restr:Flag of Turkish Air Force Command.svg|Arouez an aerlu


E 2025 e oa renket evel an 9 arme galloudusañ er bed gant GFP, just a-dreñv da Frañs ha Japan. An eil arme en AFNA eo a-fed niver a soudarded (883.900 e 2025), a-dreñv da hini ar Stadoù-Unanet. 47 miliard a zolaroù a oa budjed Ministrerezh an Difenn e 2025.

## Dafar
Hervez GFP o doa e 2025 an nerzhioù armet turk :

* 2.238 tank
* 61.173 karbed
* 3.041 pezh kanolierezh
* 182 lestr-vrezel
* 1.080 karbed-nij

## Implij
Abaoe dibenn an XX kantved eo bet oberiant arme Turkia evit ABU pe AFNA en ur gas soudarded da Jorjia, Kongo, Sierra Leone, Bosnia-ha-Herzegovina, Afghanistan pe Haiti. Boaz eo ivez da enebiñ ouzh an nerzhioù armet kurd, ma vefe ar PKK war tiriad Kurdistan mestroniet gant Turkia pe e broioù zo tro-dro evel Siria. E miz C'hwevrer 2018 e voe lazhet ar breton Olivier Le Clainche ("Kendal Breizh") en ur vombezadeg kaset gant aerlu Turkia war Jandairis (Siria).

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Ron Howard

**Ronald William Howard**, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1954, zo un aktour ha sevener filmoù stadunanat. Howard a zo brudet evit e rolloù e stiradoù skinwel brudet pa oa yaouank. Goude-se e voe brudet evit e filmoù. 
## Filmlennadur
### Filmoù

#### Evel produer nemetken
Reichskriegsflagge

Ar **Reichskriegsfahne** (banniel impalaeriel brezel) e oa anv ofisiel banniel brezel an nerzhioù lu alaman etre 1867 ha 1945. En holl ez eus bet 7 doare disheñvel anezhañ implijet e-pad ar mare-se.
## Doareoù disheñvel ar C'hriegsfahne

Restr:Flag of the German Confederation (war).svg|Banniel brezel flodad an Impalaeriezh 1848–1852
File:War Ensign of Germany 1871-1892.svg|Banniel morlu kevredadel norzh Alamagn 1867–1871 hag ar Kaiserliche Marine 1871–1892 (*Reichskriegsfahne*)
File:War Ensign of Germany 1892-1903.svg|Banniel brezel Kaiserliche Marine 1892–1903
File:War Ensign of Germany 1903-1918.svg|Banniel brezel Kaiserliche Marine 1903–1919
File:War Ensign of Germany (Proposed 1919).svg|1919–1921 Banniel brezel (de facto chomet dizimplij)
File:Flag of Weimar Republic (war).svg|Banniel brezel 1921–1933
File:War Ensign of Germany 1933-1935.svg|Banniel brezel 1933–1935 
File:War Ensign of Germany 1935-1938.svg|Banniel brezel 1935–1938 
File:War Ensign of Germany 1938-1945.svg|Banniel brezel 1938–1945
National Socialist Movement (SUA)

An **National Socialist Movement** (**NSM**) zo un aozadur nevez-nazi stadunanat diazezet e Detroit, Michigan. Ur skourr eo eus an Nationalist Front. Ar strollad a embann bezañ an hini brasañ hag ar muiañ oberiant eus al luskad broadelour-sokialour e Stadoù-Unanet Amerika. Istimañ a reer ez eus un 40 den bennak o deus paeet o c'hartenn ezel evit ar bloavezh 2018.
Francis Ford Coppola

**Francis Ford Coppola**, ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1939, zo ur produour, sevener filmoù, skrivagner sonerezh filmoù ha skrivagner senarioioù stadunanat. Bez eo bet unan eus tudennoù pennañ al luskad a reer New Hollywood anezhi. 
## Filmlennadur
* *Pennad spisoc'h: [[Filmlennadur Francis ford Coppola]]*

Sellet e vez ouzh e filmoù *[[The Godfather]], [[Apocalypse Now]]* pe c'hoazh *[[Bram Stoker's Dracula (film, 1992)|Bram Stoker's Dracula]]* evel pennoberennoù ar sinema.
Lima (stêr)

Ar stêr **Lima** (*Rio Lima* e portugaleg, **Río Limia** e galizeg hag e spagnoleg) zo ur stêr a red e Galiza (Spagn) hag e Portugal, a-hed 108 km.

Eieniñ a ra e menez Talariño (pe Talarinho), e 975 m uhelder a-us live ar mor, e kumun Sarreaus, e proviñs Ourense. Redek a ra a-hed 41 km e Galiza a-raok en em gavout e Portugal, tremen hebiou Ponte de Lima hag en em deurel er mor e-kichen Viana do Castelo.
Emgann Monterrey

**Emgann Monterrey** (saozneg: **Battle of Monterrey**) a oa bet un emgann etre an 21 hag ar 24 a viz Gwengolo 1846, e-pad ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet. En un tu e oa ar Jeneral Pedro de Ampudia ha lu mec'hikan an norzh hag en tu all arme an alouberien stadunanat, un nerzh savet gant an nerzhioù douarlu, emouestlidi ha Texas Rangers dindan urzhioù ar Jeneral Zachary Taylor.

Ur stourm garv a voe e kêr gant kolloù uhel a bep tu. An emgann a oa echuet gant pep tu o c'houlenn un arsav-brezel daou viz hag an nerzhioù mec'hikan aotreet da gilañ en urzh en eskemm ouzh kodianidigezh kêr.
Mariano Escobedo

**Mariano Antonio Guadalupe Escobedo de la Peña**, ganet d'ar 16 a viz Genver 1826 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Mae 1902, a oa ur jeneral mec'hikan ha gouarnour Nuevo León.
## Buhez
Mariano Escobedo a oa ganet e San Pablo de los Labradores (Galeana hiziv-an-deiz), e Nuevo León d'ar 16 a viz Genver 1826. Bez e oa an hini yaouankañ e-touez c'hwec'h bugel Manuel Escobedo ha Rita de la Peña.
Koh-Lanta

**Koh-Lanta** (anvet **Les Aventuriers de Koh-Lanta** e-pad ar c'hentañ koulzad) zo un abadenn skinwel c'hall skignet war TF1 abaoe ar 4 a viz Eost 2001. Kinniget eo bet da gentañ gant Hubert Auriol, ha gant Denis Brogniart abaoe 2002. Anv an abadenn a zo deuet a-ziwar ar ger thai « Koh Lanta », a talvez « enezenn ar milionoù a lagadoù » hag a zo anv an enezenn eus Thailand lec'h ma voe filmet ar c'hentañ abadenn.
Harper's Weekly

***Harper's Weekly, A Journal of Civilization*** a oa ur gazetenn bolitikel stadunanat diazezet e New York. Embannet e oa gant Harper & Brothers etre 1857 ha 1916. Kavet e veze enni keleier eus ar vro hag an estrenvro, skridoù dudi, skridoù politikel pe prederiañ war sujedoù lies. Bez e oa ivez ul lodenn fent, hag ar skeudennoù a oa pouezus mat en identelezh ar gazetenn. Hollbouezus e oa bet ar gazetenn a-fed kelaouiñ e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Ar skeudennoù eus an darvoudoù brezel a zo chomet brudet mat hiziv-an-deiz c'hoazh. Pa oa ar gazetenn en he barr, e oa al lec'h ma embanne Thomas Nast e soñjoù politikel.
## Istor
Gant e vreudeur James, John, ha Wesley, Fletcher Harper a oa bet o sevel an ti-embann Harper & Brothers e 1825. O welet penaos e oa bet graet berzh bras gant an *[[Illustrated London News]]*, Harper en doa embannet an *[[Harper's Magazine]]* e 1850. Er gazetenn viziek e oa skrivagnerien brudet evel Charles Dickens ha William Makepeace Thackeray, oc'h embann skridoù lies e-pad meur a vloaz. Dre ma pade ar berzh e voe kroget d'he embann bep sizhun.
## Skeudennoù

Compromise with the South - Dedicated to the Chicago Convention - Th. Nast. LCCN2002723256.jpg|Ludresadenn *No compromise With the South* (1864), gant Thomas Nast. Goulenn a rae an aozour ne vefe ket klasket ar peoc'h gant ar Gengevread e-pad ar brezel diabarzh stadunanat
William Waud - Burning of McPhersonville 1865 - final Harper&#039;s Weekly version.jpg|Tresadenn gant William Waud - Burning of McPhersonville 1865 - da ziskouez krizder Sherman e-pad bloavezh diwezhañ ar brezel diabarzh.
William Makepeace Thackeray

**William Makepeace Thackeray** , ganet d'an 18 a viz Gouhere 1811 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Kerzu 1863, a oa ur skrivagner saoz. Brudet eo bet dre e labourioù flemmus, dresit-holl Vanity Fair, ur sell a-vras war ar gevredigezh saoz.
HMS Stonehenge (P232)

An **HMS Stonehenge** a oa ul lestr-spluj klasad S trede doare savet evit ar Royal Navy e-kerzh an Eil Brezel-bed.
Echuet e oa bet ar sevel e 1943 ; ar c'hentañ ged a voe tro-dro da Norvegia. Goude-se e voe kaset da gostez ar Reter-Pellañ, ma voe sevenet div dro-c'hed. E-kerzh ar c'hefridioù-se e voe kaset d'ar strad div vag japanat. E-kerzh an eil kefridi e steuzias ar *Stonehenge* ha disklêriet kollet gant an holl vourzhidi d'an 20 a viz Meurzh 1944. Petra bennak ma ne ouzer ket petra zo c'hoarvezet e soñjer ez eas al lestr-spluj a-benn ur min. Betek-henn eo chomet dianav lec'h ar peñse.

## Trec'hioù an HMS Stonehenge
E-pad e servij er Royal Navy, al lestr-spluj *Stonehenge* en doa kaset div vag japanat d'ar strad.
Lestr-spluj 361 (Sina)

Al Lestr-spluj **No. 361** anvet Ar voger vras #61 (长城61号) a oa ul lestr-spluj eus Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina Doare-035AIP (adsevel eus an ES5E) (kod AFNA Ming III) gant ur c'heflusker tredan ha diesel. E miz Ebrel 2003, e-pad ur c'hourdonadenn er Mor Melen etre Norzhkorea ha Proviñs Shandong e Sina, al lestr-spluj en devoa ur gwallzarvoud a lazhas an 70 martolod. Unan eus gwashañ gwallzarvoudoù milourel e-pad ur mare a beoc'h e voe evit Sina. Ar c'homandant eus ar morlu Shi Yunsheng hag ar c'homiser politikel Yang Huaiqing a voe skarzhet goude ar gwallzarvoud.
Arme Dieubidigezh Pobl Sina

**Arme Dieubidigezh Pobl Sina** (sinaeg: 中国人民解放军, pinyin: Zhōngguó Rénmín Jiěfàng Jūn) anvet da gentañ **Arme Ruz Sina**, eo nerzh lu milourel Republik Sina hag ar strollad komunour sinaat. Arme Dieubidigezh Pobl Sina a zo rannet e pemp skourr: an tirlu, ar morlu, an aerlu, ar banner roketennoù hag an nerzh harp strategiel. An unvezioù ledet dre ar vro a zo suj da unan eus ar pemp tachenn strategel. Arme Dieubidigezh Pobl Sina eo an nerzh milourel brasañ a-fed niver a soudarded dre ar bed (2.535.000 soudard e 2020) hag an eil a-fed ar budjed.

Unan eus an armeoù o vodernaat ar buanañ eo er bed gant galluster da zont da vezañ un nerzh milourel bras, gant nerzhioù difenn lec'hel kreñv met ivez nerzhioù kas. Sina eo an trede ezporzhier armoù er bed. 
## Kefridioù
Penn ar C'huzul kreiz milourel Hu Jintao en doa displeget penaennoù Arme Dieubidigezh Pobl Sina :

* Kreñvaat nerzh galloud ar Strollad Komunour
* Gwareziñ riegezh Sina, anterinded an tiriad, ar surentezh diabarzh evit kenderc'hel an dioroadur vroadel
* Difenn interestoù broadel Sina
* Difenn ar peoc'h dre ar bed
## Istor
### Eil brezel etre Sina ha Japan
Krouet e oa bet Arme Dieubidigezh Pobl Sina d'ar 1añ a viz Eost 1927 e-pad Emsavadeg Nanchan pa oa bet soudarded eus ar C'huomintang (KMT) o emsevel a-dreñv Zhu De, He Long, Ye Jianying ha Zhou Enlai goude lazhadeg ar gomunisted gant Tchang Kai-chek. Graet e oa bet anezho Arme Ruz al labourerien ha peizanted sinaat, pe simploc'h an Arme Ruz. Etre 1934 ha 1935, an Arme Ruz a oa deuet a-benn da zreistbevañ en desped da gampagnoù brezel lies kaset gant Tchang Kai-chek a-enep dezhi.

## Daveennoù
Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina

**Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina** (sinaeg: 中国人民解放军海军) eo skourr morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina, hag a zo nerzhioù milourel Republik Sina ha Strollad Komunour Sina. Mammenn Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina a zo da glask en unvezioù morlu a oa bet o stourm e-pad Brezel diabarzh Sina. Krouet e oa bet ent-ofisiel e miz Gwengolo 1950. Er bloavezhioù 1950 ha 1960, an URSS a sikoure kalz Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina gant kuzulierien morlu hag ezporzhiadur dafar ha teknologiezhioù.

Betek fin ar bloavezhioù 1980, ar morlu sinaat a oa unan ster hag arvorel dreist-holl. Adal ar bloavezhioù 1990, goude kouezhadenn an URSS, pennoù ar strollad komunour hag ar morlu a oa savet ar c'hoant ganto da vont etrezek ar mor. E 2009 e oa deuet da vezañ ur morlu mor brodadel. A-raok ar bloavezhioù 1990 Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina a oa suj da Douarlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina.

E 2008, ar Jeneral Qian Lihua a embanne e oa c'hoant gant Sina da gaout ur flodad vihan gant douger-nijerezioù en dazont, met gant ur pal emzifenn lec'hel. E 2013, pennoù Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina o deus lakaet war-wel steuñvioù evit gellet mont pelloc'h eus an douaroù sinaat. Dre-se e vez embannet gant arbennigourien an nerzhioù milourel ez eus c'hoant gant Sina da gaout un nerzh morlu difenn hag argadiñ mor. 

Pemp skourr a zo da Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina: al listri-spluj, an nerzhioù war-c'horre, an nerzh difenn arvorel, ar bagad fuzuilherien-vor ha Servij aerlu Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina.

En holl ez eus 255 000 ezel er morlu, 10 000 anezho o vezañ soudarded marines ha 26 000 ezel en aerlu morlu. An eil morlu eo dre ar bed a-fed tonennoù, just goude an US Navy. Bez eo an nerzh brasañ a-fed soudarded e-touez an holl morluioù.
Morlu Rusia

**Flodad morlu milourel kevread Rusia** (rusianeg: Военно-морской флот Российской Федерации (ВМФ России) berraet en **Morlu Rusia** eo skourr morlu Nerzhioù Armet Kevread Rusia. Bez' ez eus eus ar morlu-se gant stummoù lies ha disheñvel abaoe 1696. Savet eo bet an doare a-vremañ e miz Genver 1992 pa oa bet kemeret plas Morlu Kenglad ar Stadoù Dizalc'h (a oa bet o kemer plas ar Morlu Soviedel goude fin an URSS e fin miz Kerzu 1991).

Kentañ stumm Morlu Rusia a oa bet e-pad ren an Tsar Pêr Iañ e miz Here 1696. Hervez an hengoun en doa disklêriet : "Ur penn gant un arme n'en deus nemet un dorn, met an hini en deus ur morlu en deus daouarn." Simboloù morlu Rusia, evel an asagn gant kroaz Sant Andrev, ha darn ar gizioù a oa bet ijinet ha lakaet da dalvezout gant Pêr Iañ e-unan.

Morlu Rusia a zo chomet damheñvel e aozadur evel hini an nerzhioù morlu soviedel. Ar flodadoù a zo reoù ar Flodad Norzh, Flodad ar Meurvor Habask, Flodad ar Mor Du, Flodad ar Mor Baltel, Flodad ar Mor Kaspia, Nijlu morlu ha nerzhioù lu an aervorioù (savet gant an droadegiezh morlu, ar fuc'helloù aervorel hag ul lodenn kanolierezh).
Fuzuilhadeg moskeennoù Christchurch

**Fuzuilhadegoù moskeennoù Christchurch** zo bet d'ar 15 a viz Meurzh 2019 da 00:40 (eur Breizh) e moskeenn Al Noor hag e kreizenn islamek Linwood e Christchurch, e Zeland-Nevez. 49 den d'an nebeutañ zo bet lazhet e-kerzh ar fuzuilhadegoù. Kentañ-ministr ar vro, Jacinda Ardern, he deus embannet sklaer e oa un dagadenn sponterezh.

Kirri-bombezennoù zo bet kavet gant ar polis ha didanet digudenn. Ar c'hentañ gwech eo e c'hoarvez ker bras ur fuzuilhadeg e Zeland-Nevez abaoe Lazhadeg Raurimu, ma oa bet lazhet c'hwec'h den en holl e 1997.

Bez' e vefe bet pevar argadour ; unan anezho, un Aostralian 28 vloaz anvet Brenton Tarrant, en deus filmet an dagadenn ha skignet ar video war Facebook Live. Skrivet en devoa luganoù nevez-nazi ha dreistbeliour gwenn war e armoù bet diskouezet enlinenn a-raok an torfed.

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan
Prizonidi Japan an Eil Brezel-bed

E-pad an Eil Brezel-bed, etre 19 500 hag 50 000 ezel eus nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan o devoa kodianet d'ar Gevredidi a-raok fin Brezel ar Meurvor Habask e miz Eost 1945.
Soviediz o devoa graet ha bac'het e-tro 500 000 prizoniad brezel ha trevour japanat e Sina hag e lec'hioù all. Niver hollek ar soudarded, martoloded ha nijerien japanat kodianet ne oa ket uhel dre pennaennoù milourel Impalaeriezh Japan : sañset e oa an holl stourm betek ar marv. Ar Gevredidi o doa mil boan evit pakañ prizonidi. Ul lodenn vras eus ar soudarded japanat, a oa sur hervezo da vezañ jahinet ha lazhadeget ma vefent prizoniet, a gave gwell dezho emlazhañ. 

Gouarnamantoù ar Gevredidi gant ar pennoù bras milourel eus ar C'hornôg o devoa goulennet ma vefe graet war-dro prizonidi brezel Japan hervez an emglevioù etrevroadel. En gwirionez, kalzig soudarded ne oant ket tomm gant pakañ prizonidi dre ur meskaj a ouennelouriezh, hag ar fed ma oa bet jahinet ha lazhet chivous ar brizonidi gant ar Japaniz. Ur c'hampagn kroget e 1944 o vroudañ da bakañ prizonidi brezel a oa bet lañset, deuet e oa a-benn da uhelaat an niver a brizonidi graet dreist-holl e doug bloavezh diwezhañ ar brezel.

Ar brizonidi brezel japanat a soñje dezho kreñv e oa chalus bras o stad hag e oant troc'het da viken gant ar japaniz all, un toullad anezho o devoa roet titouroù milourel. Ar brizonidi paket gant nerzhioù ar C'hornôg a oa dalc'het a-vras e doareoù mat e kampoù en Aostralia, Zeland-Nevez, India ha Stadoù-Unanet Amerika. Ar re paket gant an URSS a oa kaset e kampoù-labour e Siberia. Goude an Eil Brezel-bed e oa kroget da leuskel ar brizonidi-se da zistreiñ e Japan, SUa hag ar Rouantelezh-Unanet o devoa dalc'het milieroù anezho betek 1946 pe 1947 hag an URSS betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1950. An URSS en doa kroget da laoskel ar brizonidi brezel da vont a-hed degadoù a vloavezhioù goude fin ar brezel. Reoù a zo chomet stanket betek fin an URSS er bloavezhioù 1990. Un nebeud a zo chomet e Rusia dre ma oa bet savet ur familh eno ganto.
Brezel diabarzh Siria

**Brezel diabarzh Siria** (arabeg: الحرب الأهلية السورية‎, al-ḥarb al-ʾahlīyah as-sūrīyah) zo ur brezel diabarzh e Siria stourmet etre arme ar Republik Arab Sirian renet gant ar prezidant Bashar al-Assad, harpet gant bezenoù sirian hag harperien estren, a-enep bezenoù sirian harpet gant broioù estren. Hervez ar mare e vez izili an tu enep gouarnamantel o stourm kenetrezo. Kroget e oa ar brezel diabarzh e Siria pa oa bet manifestadegoù liammet ouzh an Nevez-amzer arab e 2011. Goulennet e oa gant ul lodenn eus pobl Siria kaout muioc'h a frankiz hag a ingalded. Buan a-walc'h e oa bet feulster o tiwanañ goude ma oa bet flastret manifestadegoù a c'houlenne ma'z afe Assad kuit. Lakaat a reer ar brezel diabarzh da gregiñ d'ar 15 a viz Meurzh 2011 gant emsavadegoù e Damask hag Aleppo. Buan e oa deuet meur a du war-wel : nerzhioù lu gouarnamant Siria hag e harperien estren, ur c'hengevread strolladoù ha bezenoù sunited rebelled (dreist-holl ar Free Syrian Army), strolladoù djihadisted salafist (gant an Talbenn al-Nusra), ar strollad kemmesket Kurd-Arab Sirian (Syrian Democratic Forces, SDF), hag ar Stad Islamek. Kalzik broioù estren a zo engouestlet e mod pe vod, pe o reiñ un harp dafar pe o kas soudarded, pe c'hoazh o vombeziñ (Iran, Rusia, Turkia, Stadoù-Unanet Amerika, Israel).

En holl ez eus bet lazhet etre 470 000 (SCPR 2016) ha 367 965–560 000 (SOHR 2018) a dud. Sañset eo echu en un doare ofisiel ar brezel diabarzh goude kouezhadenn gouarnamant Asad ha ren ar prezidant nevez islamour Ahmed al-Charaa. En gwirionez e kendalc'h stourmoù dreist-holl etre ar gouarnamant ha tud alaouited, lod anezho harperien gozh gouarnamant Assad 
## Notennoù ha daveennoù
Melampoüs

**Melampoüs** a oa un diouganer gresian, brudet da lenn planedenn an dud dre ma ouie yezh an evned ha loened all. Lesanvet e oa **Katartes**, dre ma kelenne d'an dud penaos en em walc'hiñ eus o zorfedoù. Kontet e oa da vezañ mab da Amitaon ha da Eidomene pe Aglae pe Rodopos, breur Bias.
The Olive Fairy Book

***The Olive Fairy Book*** zo ul levr kontadennoù saoznek gant Andrew Lang e 1907, er rummad *[[The Lang's Fairy Books]]*. Dibabet eo ar c'hontadennoù e lennegezh-pobl meur a vro (Turki, India, Island, Danmark, Armenia, hag ivez e skridoù ar skrivagner gall Anatole France.

## Ar c'hontadennoù
**[[Madschun]]*, Turkia
**[[The Blue Parrot]]*
**[[Geirlug The King's Daughter]]*, Island
**[[The Story of Little King Loc]]*
**[[A Long-Bow Story]]*
**[[Jackal or Tiger?]]*, India
**[[The Comb and the Collar]]*
**[[The Thanksgiving of the Wazir]]*
**[[Samba the Coward]]*
**[[Kupti and Imani]]*
**The Strange Adventures of Little Maia*, diwar Tommelise, gant Hans Christian Andersen
**[[Diamond Cut Diamond]]*
**[[The Green Knight]]*, diwar *[[Sir Gawain and the Green Knight]]*
**[[The Five Wise Words of the Guru]]*
**[[The Golden-Headed Fish]]*, Armenia
**[[Dorani]]*
**[[The Satin Surgeon]]*
**[[The Billy Goat and the King]]*
**[[The Story of Zoulvisia]]*
**[[Grasp All, Lose All]]*
**[[The Fate of the Turtle]]*
**[[The Snake Prince]]*
**[[The Prince and the Princess in the Forest]]*
**[[The Clever Weaver]]*
**[[The Boy Who Found Fear At Last]]*
**[[He Wins Who Waits]]*
**[[The Steel Cane]]*
**[[The Punishment of the Fairy Gangana]]*
**[[The Silent Princess]]*

## Pennadoù kar
* The Brown Fairy Book
* The Crimson Fairy Book
* The Green Fairy Book
* The Grey Fairy Book
* The Lilac Fairy Book
* The Pink Fairy Book
* The Blue Fairy Book
* The Orange Fairy Book
* The Red Fairy Book
* The Violet Fairy Book
* The Yellow Fairy Book
The Red True Story Book

***The Red True Story Book*** zo ul levr gant Andrew Lange 1895.

## An istorioù
Ennañ 30 istor gwirion eus Istor Europa hag Amerika, evel buhez Janed Ark, Emsavadeg 1745 e Bro-Skos hag istor HMS Bounty.

## Liammoù diavaez
*
Tommelise

**Tommelise** zo ur gontadenn danek gant Hans Christian Andersen (1805–1875). En em gavout a ra gant tousegi, c'hwiled-derv, ha gozed, ha kavout a ra ur priñs a-vent ganti.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv *Tomelise* eus ar ger danek *tommel*, meud. Evit an anv Maia, roet dezhi e fin ar gontadenn, a deu eus ar romant danek *En Hverdags-Historie*, gant Thomasine Gyllembourg, e 1828.

## Yezhoù all
**Mignolina*, en italianeg
**Patufeta*, e katalaneg
**Poucette*, e galleg, diwar *pouce, meud
**Polegarzinha*, e portugaleg, diwar *polegar*, meud
**Pulgarcita*, e spagnoleg, diwar *pulgar*, meud. A-wechoù *Almendrita*
**Thumbelina*, e saozneg, diwar *thumb*, meud

==Istor==
Kentañ ma voe embannet a voe en ul levrig gant an embannadurioù C. A. Reitzel d'ar 16 a viz Kerzu 1835 e [[Kopenhagen]] e [[Danmark]], war un dro gant div gontadenn all.

==Ar gontadenn==


Ur vaouez a bed Doue da gaout ur bugel. Klevet eo gant ur sorserez, hag a zegas ur c'hreunenn dezhi. Hag ar vaouez d'he lakaat en douar.
Dont a ra ur vleunienn, hag enni ur plac'hig, a voe anvet "Meudezig*.

Un noz e teuas un touseg dre ar prenestr hag a dapas bugel ha kavell hag a gasas anezho d'ar c'heun...

## Arouez

Arouez ar vent a gaver e meur a gontadenn: Meudig, Tom Thumb, Perig ar Meud, Gulliver gant Jonathan Swift, pe Meister Flak gant E.T.A. Hoffmann. El levr Alis e Bro ar Marzhoù ivez e teu Alis da vezañ bihanik goude evañ ur vuredad.

## Embannadurioù
* *The Strange Adventures of Little Maia*, e-barzh *[[The Olive Fairy Book]]* gant Andrew Lang e 1907.

## Liammoù diavaez
* Skrid divyezhek spagnolek ha danek : https://www.andersenstories.com/language.php?andersen=005&l=es&r=da.
Keith Flint

**Keith Charles Flint**, ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1969 hag emlazhet d'ar 4 a viz Meurzh 2019, a oa ur c'haner, dañser ha reder moto saoz. Bez e oa unan eus krouerien ar strollad sonerezh Tekno-dance the Prodigy. Kroget e oa evel dañsour er strollad a-raok dont da vezañ ar penn, war ar c'hanaouennoù "Firestarter" ha "Breathe" embannet e 1996. Bez e oa ivez kaner penn ar strollad Flint. Perc'henn e oa war ur skipailh redadeg moto, *Team Traction Control*, a oa bet maout teir gwech e redadeg an Isle of Man TT e 2015.
## Notennoù ha daveennoù
Christian Bach (aktourez)

**Adela Christian Bach Bottino**, ganet d'an 9 a viz Mae 1959 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz C'hwevrer 2019, a oa un aktourez ha produerez telenovelas arc'hantinat-mec'hikan. Dimezet e oa gant an aktour, sevener filmoù ha produer filmoù mec'hikan Humberto Zurita. Daou vugel o doa bet, Sebastián Zurita hag Emiliano Zurita. 
## Filmoù
### Sinema

### Skinwel
Thomasine Gyllembourg

**Thomasine Gyllembourg** a oa ur skrivagnerez danek.

## Oberennoù
* *Familien Polonius* (1827)
* *En Hverdags-Historie* (1828)
* *Den magiske Nøgle* (1830)
* *Kong Hjort* (1830)
* *Slægtskab og Djævelskab* (1830)
* *Den lille Karen* (1830)
* *Sproglæreren* (1831)&nbsp;– pezh-c'hoari
* *Magt og List* (1831)&nbsp;– pezh-c'hoari
* *Fregatskibet Svanen* (1831)&nbsp;– pezh-c'hoari
* *Drøm og Virkelighed* (1833)
* *Mesalliance* (1833)
* *De Forlovede* (1834)&nbsp;– pezh-c'hoari
* *Findeløn* (1834)
* *De lyse Nætter* (1834)
* *Ægtestand* (1835)
* *En Episode* (1835)
* *Extremerne* (1835)
* *Jøden* (1836)
* *Hvidkappen* (1836)
* *Montanus den Yngre* (1837)
* *Nisida* (1837)
* *Maria* (1839)
* *Een i Alle* (1840)
* *Nær og fjern* (1841)
* *Jens Drabelig* (1841)
* *En Brevvexling* (1843)
* *Korsveien* (1844)
* *Castor og Pollux* (1844)
* *T'o Tidsaldre* (1845)
Rosemarie Bowe

**Rosemarie Bowe Stack**, ganet **Rose Marie Bowe** d'ar 17 a viz Gwengolo 1932 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Genver 2019 e Cuernavaca (Mec'hiko), a oa un aktourez ha top-model stadunanat. Brudet e voe dre he rolloù e filmoù ar bloavezhioù 1950.

Ganet e voe e Butte (Montana) ha desavet e Tacoma (Washington). Kroget e oa da vezañ un top-model e Los Angeles (Kalifornia), a-raok c'hoari rolloù bihan dizanv. He c'hentañ roll gwirion a voe e 1954 er film *The Adventures of Hajji Baba*. Goude-se e voe fiziet enni meur a roll bras a-raok ma paouezfe gant ar sinema goude ar film *Big Trouble* (1986) gant John Cassavetes.

Dimezet eo bet gant an aktour Robert Stack etre 1956 ha marv hennezh e 2003.
## Filmoù

## Notennoù ha daveennoù
Roger Corman

**Roger William Corman**, ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1926, zo ur sevener, produer filmoù hag aktour stadunanat. Lesanvet eo "The Pope of Pop Cinema" (Pab ar sinema pop) un diazez eo e bed ar filmoù dieub. Darn eus labour Corman zo bet degemeret mat hag a chom brudet hiziv-an-deiz c'hoazh, evel e filmoù gant budjedoù izel savet a-ziwar istorioù Edgar Allan Poe.
## Enorioù hag eñvorennoù
En e skrid-buhez, anvet *How I Made a Hundred Movies in Hollywood and Never Lost a Dim* e vez kontet gantañ e eñvorennoù en industriezh ar filmoù.
## Liammoù diavaez
* Roger Corman war IMDb
Yulia Nachalova

**Yulia Viktorovna Nachalova** (rusianeg: Ю́лия Ви́кторовна Нача́лова), ganet d'an 31 a viz Genver 1981 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Meurzh 2019, a oa ur ganerez, aktourez ha kinnigerez abadennoù skinwel soviedat ha rusian.

Kaset e oa bet d'an ospital e miz Meurzh 2019. Klañv e oa gant ul live uhel a sukr er gwad. Marvet eo gant un oedema empenn en ospital Moskva d'ar 16 a viz Meurzh 2019
## Liammoù diavaez
* Yuliya Nachalova war IMDb
Shelley Lubben

**Shelley Lubben**, ganet d'an 18 a viz Mae 1968 hag aet da Anaon d'an 9 a viz C'hwevrer 2019, a oa ur skrivagnerez, kanerez hag aktourez pornografek stadunanat. Evel aktourez pornografek e oa brudet dre al lesanv **Roxy**. Ur wech paouezet gant ar bornografiezh e oa troet da gristen hag stourmerez enep pornografiezh. Etre 2008 ha 2016 e oa e penn ar Pink Cross Foundation, un aozadur hag a glask stourm a-enep ar bornografiezh dreist-holl a-fed gwirioù an aktourien. E miz Genver 2016 he devoa roet lamm d'ar Pink Cross Foundation. Studiet he devoa ar relijion ha diplomet e oa bet.
## Levrioù
* Lubben, Shelley. *Truth Behind the Fantasy of Porn: The Greatest Illusion on Earth*, CreateSpace, 2010. (ISBN 978-1-4538-6007-6)
Lisa Seagram

**Lisa Seagram** (ganet **Ruth Browser**) d'ar 7 a viz Gouhere 1936 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2019, a oa un aktourez stadunanat. Brudet mat e vo gant he rolloù er filmoù Yellow: Le Cugine (1969), The Carpetbaggers (1964) ha Caprice (1967).

## Liammoù diavaez
* Lisa Seagram war IMDb
Kontadenn war astenn

Ur **gontadenn war astenn**, pe **war gresk** (*cumulative tale* e saozneg) zo ur gontadenn ma klever, pe lenner, ur bomm lavaret meur a wech.

Alies e vez un dudenn o vont gant un hent met a-wechoù e vez un elfenn nevez o tont da greskiñ ar gontadenn.

Er gontadenn *[[Ar Mell Irvinenn]]* e teu un den all da sikour an hini a zo o sachañ.

## Lies doare
* War gresk : a, ha goude a+b, ha goude a+b+c ...
* War zigresk : eus ur stroll ez a unan kuit, hag unan all ...

## E brezhoneg
Meur a gontadenn war astenn zo bet lakaet e brezhoneg:
* Chicken Little, *Yarig Koantik*, e brezhoneg.
* Ar Mell Irvinenn
* Bisig Pezh Kof
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid

An **Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid** (**NCTV**) eo skourr enep-sponterezh Stad an Izelvroioù. Savet e oa bet e miz Genver 2005 gant an anv **Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding** (**NCTb**). Gant ma voe brasaet an unvez e voe adanvet e miz Here 2012.
## Liammoù diavaez
* Lechienn ofisiel an NCTV
Bill Cosby

**William Henry Cosby Jr.**, ganet d'an 12 a viz Gouhere 1937, zo un aktour, soner ha torfedour stadunanat. Cosby a zo bet rebechet dezhañ tagadennoù reizhel lies, ar re gentañ o vezañ bet degadoù a vloavezhioù 'zo. E-kreiz ar bloavezhioù 2010, un 60 bennak a vaouezed o devoa disklêriet e oant bet taget gantañ: gwallerezh, tagadennoù dindan dramm, gwallerezh bugale... Nac'hañ pep tra a ra an aktour. Darn eus an tagadennoù zo re gozh evit bezañ barnet. Goude ur varnadenn hir, Cosby zo bet kondaonet evit tri darvoud reizhel, d'an toull-bac'h e-pad tri betek dek vloaz e miz Gwengolo 2018. Bill Cosby a embann abaoe n'en deus morc'hed ebet hag e vefe prizoniad politikel evit e vennozhioù.
## Dizenoriñ
Tennet eo bet darn eus enorioù an aktour e-pad an afer ha goude ar varnadenn

* 2011: Enoret gant un Honorary Chief Petty Officer gant an US Navy. Tennet d'ar 4 a viz Kerzu 2014.
* 2009: Enoret gant ur Marian Anderson Award. Lamet d'an 3 a viz Mae 2018.
* 1998: Enoret gant ur C'hennedy Center Honor. Tennet d'ar 7 a viz Mae 2018.
* 2009: Enoret e-pad 12vet lid priz Mark Twain Prize for American Humor. Tennet d'ar 7 a viz Mae 2018.
* 2002: Enoret gant un TCA Career Achievement Award. Lamet d'ar 25 a viz Gwengolo 2018.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Bill cosby
* Bill Cosby war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Jessica Alba

**Jessica Marie Alba**, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1981 e Pomona (Kalifornia), zo un aktourez ha maouez a aferioù stadunanat. Krog e oa da labourat evel aktourez er skinwel ha filmoù pa oa oadet a 13 vloaz e Camp Nowhere ha The Secret World of Alex Mack (1994), met brud he doa tapet pa oa hi 19 vloaz, evel aktourez pennañ er stirad skinwel Dark Angel (2000–2002). Anvet e oa bet evit ur Golden Globe.

Goude-se e doa graet berzh er film Honey (2003). Dilojet e oa da Hollywood. Deuet eo a-benn da c'hoari e filmoù o deus graet berzh er box office evel Fantastic Four (2005), Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer (2007), Good Luck Chuck (2007), The Eye (2008), Valentine's Day (2010), Little Fockers (2010), pe  (2016). Alies eo bet o labourat gant ar sevener filmoù Robert Rodriguez, ha c'hoariet he deus er filmoù Sin City (2005), Machete (2010), Spy Kids: All the Time in the World (2011), Machete Kills (2013), hz Sin City: A Dame to Kill For (2014).

Alba he deus kengrouet an embregerezh The Honest Company, a werzh dafar evit ar babigoù hag evit derc'hel an tiez. Kelaouennoù evel Men's Health, Vanity Fair hag FHM o deus lakaet anezhi war o listenn eus ar bravañ maouezed er bed.

## Filmlennadur
### Filmoù

### Skinwel

### Filmigoù sonerezh

### C'hoarioù video

## Liammoù diavaez
* Jessica Alba war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Republik Sina (1912-1949)

**Republik Sina** (sinaeg : 中華民國, pinyin : Zhōnghuá Mínguó) a oa ur stad e reter Azia war douaroù kevandirel Sina etre 1912 ha 1949. Savet e oa bet ar Stad-se e miz Genver 1912 goude Reveulzi Xinhai, en devoa roet lamm d'an dierniezh Qing, tiegezh impalaeriel ziwezhañ Sina. Ar gouarnamant a oa skampet kuit da d-Taipei e 1949, ur wech trec'het garv ar C'huomintang e fin Brezel diabarzh Sina. Kentañ prezidant Republik Sina, Sun Yat-sen, a oa chomet un tammig amzer e penn ar vro a-raok lezel ar galloud gant Yuan Shikai, penn bras Lu Beiyang. E strollad, renet gant Song Jiaoren a oa bet trec'h e-pad dilennadegoù parlamantel Kerzu 1912. Song Jiaoren a oa bet lazhet nebeut amzer war-lerc'h hag ar gouarnamant a oa bet e dalc'h Lu Beiyang gant Yuan Shikai e penn an traoù. Etre fin 1915 ha penn-kentañ 1916, Yuan Shikai en doa klasket adsevel ar vonarkiezh met rediet e voe da reiñ e zilez abalamour da enebiezh kreñv ar bobl. Ur wech marvet Yuan Shikai e 1916, izili luskadoù el Lu Beiyang a grogas da vezañ dieupoc'h-dieupañ diouzh ofiserien al lu. Ouhzpenn klask dont da vezañ dieub e enebjont etreze dre emgannoù. El lajad amzer-se e oa aet gouarnamant Beiyang war wanaat dre un adsavidigezh eus an Dierniezh Qing.

E 1921, ar C'huomintang (KMT), gant Sun Yat-sen e penn ar strollad, a save ur gouarnamant enebet e kêr Canton, e Proviñs Canton, asambles gant ur strollad nevez o tiwanañ, Strollad Komunour Sina. Ekonomiezh Norzh Sina, gant tailhoù uhel spontus evit reiñ harp d'ar vistri brezel, a gouezhe en he foull etre 1927 ha 1928. Ar Jeneral Tchang Kai-chek, deuet da vezañ penn ar KMT goude marv Sun Yat-sen, en devoa roet lañs da Aloubadeg an Norzh e 1926 evit flastrañ gouarnamant Beiyang, ar pezh a voe echuet e 1928. E miz Ebrel 1927, Tchang a save ur gouarnamant broadelour e Nanjing, hag a lazhadege komunourien Shanghai. Ar strollad komunour sinaat a voe rediet neuze da vont gant hent ur guerrilla, kroget e oa Brezel diabarzh Sina.
Grimsborken

**Grimsborken** zo ur gontadenn eus Norvegia, dastumet gant Peter Christen Asbjørnsen ha Jørgen Moe en o levr Norske Folkeeventyr. Troet e voe e saozneg hag anvet **Dapplegrim** gant Andrew Lang, hag embannet en *[[The Red Fairy Book]]*.
Norske Folkeeventyr

***Norske Folkeeventyr*** zo ul levr kontadennoù norgeek, dastumet gant Peter Christen Asbjørnsen ha Jørgen Moe en .

## Troidigezh
Kentañ ma voe troet ar chontadennoù e saozneg a voe gant George Webbe Dasent, a droas hogozik an holl en e * Norske Folkeeventyr. Dasent's Popular Tales from the Norse* (1859), ennañ 58 kontadenn eus an embannadur orin. Goude e embannas *Dasent's Tales from the Fjeld: A Second Series of Popular Tales* (1874) gant 47 kontadenn all.

## Ar c'hontadennoù
### Norske Folkeeventyr
* "AM#" - Niverenn ar gontadenn e levr Asbjørnsen ha Moe.
* "Titl modernaet" - Doare-skrivañ modernaet hervez ar Projekt Runeberg.
* "Renkadur AT" - Renkadur Aarne–Thompson hervez an doareoù-kontadennoù.
* "Da#" - Niverenn e troidigezh saoznek Dasent. 
* "Br." "Iv." "St-Ma" - troidigezhioù Braekstad, Iversen, ha Stroebe-Martin.

### Norske Folkeeventyr Ny Samling

### Norske Huldre-Eventyr
* "Hu#" - Niverenn ar gontadenn en *Norske Huldre-Eventyr* (1845–48), kendalc'het en *eil dastumad * (1866)
* " Titl modernaet" - Hervez ar Projekt Runeberg .
* "Bloavezh" - Bloavezh an dastumad
* "Br#" - Niverenn e dastumad Braekstad, *Round the Yule Log*.
* "Br." "Iv." "St-Ma" - troidigezhioù Braekstad, Iversen, ha Stroebe-Martin.

### Kontadennoù all
Kontadennoù bet ouzhpennet goude e dastumadegoù all :

## Liammoù diavaez
* Diwar-benn an dastumerien en Encyclopædia Britannica 1911.
Fuzuilhadeg Utrecht 2019

D'an 18 a viz Meurzh 2019, tri den a voe lazhet ha 5 gloazet en ur fuzuilhadeg en un tram en Utrecht, en Izelvroioù.Ur gwalldaol e oa, hervez ar polis lec'hel hag enep-sponterien an NCTV. An aotrou maer Jan van Zanen a embannas e vije "*terror motive*" (abegoù spont) a-dreñv an dagadenn wadus.

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan

## Notennoù ha daveennoù
Michael Weatherly

**Michael Manning Weatherly Jr.**, ganet d'an 8 a viz Gouhere 1968, zo un aktour, produer ha rener skinwel. Brudet eo bet dre e roll Anthony DiNozzo er stirad skinwel NCIS (2003–2016) war ar chadenn skinwel CBS. Brudet e voe ivez pa c'hoarias Logan Cale er stirad skinwel Dark Angel (2000-2002), skignet war ar chadenn FOX. E miz Here 2016 e oa kroget gant ur roll nevez, hini an Doktor Jason Bull er stirad skinwel Bull, war CBS.
## Filmlennadur

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
* Michael Weatherly war IMDb
* Twitter ofisiel Michael Weatherly
## Notennoù ha daveennoù
Uma Thurman

**Uma Karuna Thurman**, ganet d'an 29 a viz Ebrel 1970 e Boston, zo un aktourez ha top model stadunanat.

C'hoariet he deus e filmoù lies, eus filmoù romantel betek filmoù fent, dramaoù ha filmoù skiant-faltazi. Goude bezañ bet gwelet e miz Kerzu 1985 ha Mae 1986 war golo ar gelaouenn ''Vogue'' e Bro-Saoz e oa bet Thurman o c'hoari er film Dangerous Liaisons (1988). Dont a reas da vezañ brudet mat dre ar bed a-bezh evit he roll er film Pulp Fiction (1994).

Kinniget e voe he anv evit un Academy Award, ur BAFTA Award, hag ur Golden Globe Award evit "Best Supporting Actress". Lakaet e vez war-raok alies evel awenerez Quentin Tarantino, labouret he devoa gantañ ivez evit ar filmoù Kill Bill (2003–2004), a lakaas he anv c'hoazh war ar renk evit daou C'holden Globe Award.
## Liammoù diavaez
* Uma Thurman war IMDb
## Levrlennadur
* Sutherland, Bryon, Ellis, Lucy. Uma Thurman, The Biography". Aurum Press, 2004.
Christophe Castaner

**Christophe Castaner**, ganet d'an 3 a viz Genver 1966 en Ollioules (Var), zo ur politikour gall. Ministr an Diabarzh eo abaoe miz Here 2018 ; a-raok e oa bet e penn ar strollad LREM. Etre 1986 ha 2016 e oa e-barzh ar Strollad Sokialour
Leisure Suit Larry

**Leisure Suit Larry** zo un heuliad c'hoarioù video fent-erotek krouet gant Al Lowe. Embannet e oa gant Sierra etre 1987 ha 2009. Goude-se e oa embannet gant Codemasters adalek 2009. C'hwec'h c'hoari kentañ an heuliad Leisure Suit Larry, gant an adsavadennoù hezoug Magna Cum Laude ha Love for Sail a zo bet embannet gant Universal Pictures Home Entertainment (embannet gant Activision Blizzard da gentañ), padal Box Office Bust hag ar stumm Reloaded a zo bet embannet gant Codemasters. Hiziv-an-deiz ez eo embannet ha gwerzhet ar c'hoarioù gant Assemble Entertainment.

Ar c'hoarioù a ro tro da vezañ an dudenn Larry Laffer, un den moal ha bihan, gwisket e doare ar bloavezhioù 1940 ha troet gant ar merc'hed. Dre vras istor ur c'hoari en heuliad a wel anezhañ o klask, dre vras en aner, da verc'heta maouezed a bep seurt. 
## Holl c'hoarioù an heuliad
### C'hoarioù Larry Laffer
* Leisure Suit Larry in the Land of the Lounge Lizards (orin: 1987 - remake: 1991 - Kickstarter remake: 2013)
* Leisure Suit Larry Goes Looking for Love (in Several Wrong Places) pe Leisure Suit Larry 2 (1988)
* Leisure Suit Larry III: Passionate Patti in Pursuit of the Pulsating Pectorals (1989)
* The Laffer Utilities (1992)
* Leisure Suit Larry 5: Passionate Patti Does a Little Undercover Work (1991)
* Leisure Suit Larry 6: Shape Up or Slip Out! (1993, doare pladenn e 1994)
* Leisure Suit Larry: Love for Sail! pe Leisure Suit Larry 7 (1996)
* Leisure Suit Larry: Love for Sail Mobile (c'hoari diazez e-pad mare hini Leisure Suit Larry 4) (2007)
### C'hoarioù Larry Lovage
* Leisure Suit Larry: Magna Cum Laude (2004)
* Leisure Suit Larry: Box Office Bust (2009)
### C'hoarioù gant Replay Games
* Leisure Suit Larry: Reloaded (2013)
### C'hoarioù gant CrazyBunch
* Leisure Suit Larry: Wet Dreams Don't Dry (2018)
Johan van Oldenbarnevelt

* *Pennadoù [[Oldenbarnevelt]] ha [[Barneveld]] zo ivez*.
 

**Johan van Oldenbarnevelt** (1547-1619) a oa ur politikour izelvroat a gemeras perzh bras en emsavadeg an Izelvroioù a-enep Rouantelezh Spagn. Kenlabourat a reas gant Willem Iañ van Oranje-Nassau hag e vab, Maurits van Nassau a reas en lakaat d'ar marv en 1619.
Llyn Mwyngil

*Llyn Mwyngil*' (*Tal-y-llyn Lake* e saozneg) zo ul lenn e kontelezh Gwynedd, e hanternoz Kembre. Emañ e-harz menez Cadair Idris. Ar stêr Dysynni a red eus al lenn, dre gêriadenn Abergynolwyn, hag en em deurel a ra er mor e-kichen Tywyn.
Udriște Năsturel

**Udriște Năsturel** (war-dro 1596 - 1659) a oa ul lenneg rouman, barzh ha troer barzhonegoù. Un aotrou e oa, ha dastumer telloù, breur-kaer d'ar priñs Matei Basarab. Darempred en devoa gant sevenadurioù broioù all Europa ha lenn a rae levrioù e yezhoù all. Ober a rae gant an henslaveg, yezh an iliz en amzer-hont, ha sevel a reas ar varzhoneg kentañ skrivet gant ur Rouman er yezh-se, e 1635. Met ober a rae ivez gant yezh ar vro : e roumaneg e embannas *Varlaam și Ioasaf* (1649), istor Barlaam ha Yehoshafat, daou sant enoret er broioù ortodoks.

Un doueoniour e oa ha kalz a reas evit lakaat skridoù moullet e roumaneg da dreiñ e Wallakia, Moldavia ha Transilvania. Skrivañ a reas ivez an droidigezh kentañ en henslaveg eus *[[De Imitatione Christi]]* gant Thomas a Kempis. Embannet e voe an droidigezh-se e manati Dealu, e-kichen Târgoviște.
Rotten Tomatoes

**Rotten Tomatoes** zo ul lec'hienn internet stadunanat hag a ginnig burutelladennoù filmoù sinema ha danvez skinwel. An embregerezh a oa bet krouet e miz Eost 1998 gant tri studier eus an University of California, Berkeley: Senh Duong, Patrick Y. Lee, ha Stephen Wang. An anv "Rotten Tomatoes" zo deuet eus ar boaz gant an arvesterien da vannañ tomatez war al leurenn pa gavent fall an abadenn.

Abaoe miz Genver 2010, Rotten Tomatoes a zo perc'hennet gant Flixster, a zo bet perc'hennet gant Warner Bros. e 2011. E miz C'hwevrer 2016, Rotten Tomatoes hag e lec'hienn penn Flixster a oa bet gwerzhet da Comcast Fandango. Warner Bros. en deus dalc'het lodennoù eus an embregerezh.
## Liammoù diavaez
* Lechienn Rotten Tomatoes
Adobe Acrobat

**Adobe Acrobat** zo ur familh meziantoù ha servijoù web savet gant Adobe Inc. evit gwelet, krouiñ, kemmañ, moullañ ha merañ restroù gant ar stumm Portable Document Format (PDF).
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Arllechwedd

**Arllechwedd** a oa unan eus kantrevoù Kembre er Grennamzer, e rouantelezh Gwynedd.

Edo etre kantrev Rhos ha hini Arfon. Ennañ e oa lec'hioù a bouez evit rouantelezh Gwynedd : lez ar rouaned en Abergwyngregyn, kastell Dolwyddelan hag abati Aberconwy. Rannet e oa Arllechwedd e teir lodenn, e tri c'hombod (*cwmwd*) : Arllechwedd Uchaf, Arllechwedd Isaf ha Nant Conwy. 

Hiziv e talc'h da vezañ un deanelezh, un unvez evit an iliz : deanelezh Arllechwedd en eskopti Bangor. A-fed ar velestradurezh emañ an darn vrasañ eus douaroù Arllechwedd e Sir Conwy, hag un tamm bihan, er gornaoueg, zo e kontelezh Gwynedd.
Klordekon

Ar **c'hlordekon** zo ul louzoù diouennañ, kontammus ha padus, bet implijet stank en Antilhez gall war ar bananez dreist-holl

## Liamm diavaez
* https://www.mediapart.fr/journal/france/030719/chlordecone-fin-de-la-controverse-sur-les-liens-avec-le-cancer-de-la-prostate?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_campaign=Sharing&xtor=CS3-66

## Notennoù
Hent-houarn Dyffryn Conwy

**Hent-houarn Dyffryn Conwy** (*Rheilffordd Dyffryn Conwy* e kembraeg) zo un hent-houarn e hanternoz Kembre, etre Llandudno dre Cyffordd Llandudno da Blaenau Ffestiniog.

## Istor
Da gentañ e oa ur rann eus Rheilffordd Llundain a'r Gogledd-orllewin, digoret e 1879. 
Digoret e oa bet ar rann gentañ , eus ar Gyffordd sa Llanrwst en 1863. E 1868 e oa erruet e Betws-y-Coed .

Meret e vez al linenn bremañ gant Trafnidiaeth Cymru.

## Kêrioù ha kêriadennoù treuzet
*Llandudno
*Degannwy
*Cyffordd Llandudno (ma tegouezh Rheilffordd Arfordir y Gogledd ivez)
*Glan Conwy
*Tal-y-Cafn
*Dolgarrog
*Llanrwst
*Betws-y-Coed
*Pont-y-Pant
*Dolwyddelan
*Y Bont Rufeinig
*Blaenau Ffestiniog (ma tegouezh Rheilffordd Ffestiniog ivez)

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Oriel Fotopic.net
Mazzatello

Ar **mazzatello** pe **mazzolatura** (pe * mazza* hep mui) a oa un doare da lakaat un den d'ar marv gant un taol horzh, peurvuiañ war e benn, pe un taol kadvouc'hal, pe horzh-vrezel, en Italia ar Grennamzer, ha zoken betek amzervezh Napoleone Buonaparte, ha goude c'hoazh e Stadoù an Iliz betek 1870.

Mastro Titta (1779-1869), bourev ar pab, en deus skrivet en e eñvorioù en devoa "mazzolato" kalzik a dud.

## Lennegezh
*Kaoz a zo gant Stendhal eus * mazzolatura* e Roma e 1599 pa voe lakaet breur Beatrice Cenci d'ar marv.
*Deskrivadenn un abadenn mazzolatura er Piazza del Popolo e Roma a lenner dindan pluenn Alexandre Dumas e Le Comte de Monte-Cristo.

## Liammoù diavaez
*  *[[:wikisource:it:Mastro Titta, il boia di Roma|Mastro Titta, il boia di Roma]].* Buhezskrid „Mastro Titta“.
*  Thomas K. Wukitsch: ''Mastro Titta.'' .

## Notennoù
Lazhadeg Sant Berteleme

**Lazhadeg Sant Berteleme** (galleg: *Massacre de la Saint-Barthélemy*) zo ul lazhadeg protestanted e Pariz, d'ar 24 a viz Eost 1572, da zeiz Sant Barteleme. Meur a zevezh e padas, ha lazhadegoù a voe ivez en un ugent kêr all er rouantelezh e-pad ar sizhunioù goude.

Entre 10 000 ha 30 000 den a voe lazhet er rouantelezh c'hall a-bezh.

Ouzhpenn abegoù relijiel a oa d'al lazhadeg, rak kasoni a oa savet entre an uhelidi katolik ha protestant, ha vendetta entre Tiegezhioù Guise ha hini Châtillon-Montmorency. Ouzhpenn-se e oa enebet pobl Pariz, troet gant ar gatoligiezh, ouzh politikerezh ar roue da glask sioulaat ar vro.