Barzonek pé kanaouen ar Vrétoned

***Kanaouen ar Vrétoned*** zo ur pezh barzhoniezh savet gant Aogust Brizeug e miz Gouere 1836. Kanet e voe gantañ e-kerzh ur "banvez keltiek gant kouvidi vrezhon" aozet e Pariz er bloaz-se. Priziet-bras e voe ha lakaet da zanvez kan broadel Breizh gant ar Vrezhoned o devoa he selaouet. Pa voe moullet el levr brezhonek *Telen Arvor* e 1845, an titl a voe hiraet da *Barzonek pé Kanaouen ar Brétoned*.

## Eztaol kentañ
En diskar-amzer e 1836, goude un hir a droiadenn e Breizh (An Oriant, Kerne ha Koad Pempont) e kemeras Brizeug perzh e banvez kentañ ar Vrezhoned e Pariz dalc’het en enor  da Yann-Frañsez ar Gonideg hag e kinnigas kanañ *Kanaouen ar Vretoned* war ur don anavezet, hini *[[An Hini Gozh]]*. Eztaoliñ a reas ar selaouerien "un darzhadenn virvilh diaes he zreiñ" ha Théodore Hersart de la Villemarqué a ouzhpennas, naontek vloaz goude : "Den ebet, kent hor barzh, n'en devoa soñjet e kanañ Breizh, Breizh keltiek wirion, e brezhoneg. [...] Gant birvilh e tegemeras-hi ar vuzenn vreizhat wirion , en daoust d'he neuz lentik hag he fouez-mouezh parizian. Ar saliad a-bezh a savas, ha a adkanas a-gor an diskan a zo bet adkanet kel lies gwech abaoe : *Ni zo bepred Bretoned / Bretoned, tud kalet*. ».

Nevez-tre e voe intrudu Brizeug, pan eztaolas en ur yezh nebeut priziet ur seurt *manifesto* dambolitikel war un ton poblel ha pa vourre lakaat war wel seurt sonerezh divoas.

## Aozadur
E  1836 e oa Aogust Brizeug ur barzh priziet gant tud al Lizhiri, p'en doa embannet stumm kentañ un dastumad barzhonegoù gallek, *Marie* e ditl e 1832. Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn e spered hag endro an aozadur, hag-eñ e veze o werzaouiñ e brezhoneg hep patrom ebet, met harpet war ar meuleudioù e-keñver ar barregezh en doa resevet ha war ar brezhoneg en doa mestroniet dre zaremprediñ tud An Arzhanaou.

Er ganaouenn-se e ra meneg eus ar brezhoneg evel un teñzor na c'hell ket bezañ didroc'het eus e gorf : *Me drouc'hô ma zéôd em bék* / *Kent diziski ar brézonek.*

## Brezhoneg
Heuliañ a reas an oberour reizhskrivadur Yann-Frañsez ar Gonideg, pa ne oa ket bet embannet sonioù ha gwerzioù Barzhaz Breizh c'hoazh. E 1834 e oa deuet Yann-Frañsez ar Gonideg da chom da Bariz, goude tapet e leve-kozhni digant melestradurezh Dourioù ha Koadeier, met kavet gantañ ul labour gopret gant *Compagnie des Assurances générales*. Evit doare e talc'he, evel Brizeug, da zaremprediñ saloñs lennegel er skrivagner rak-romantelour gall Charles Nodier (1780-1844), hag ur vignoniezh a ziwanas etre an daou zen, prederiet ma oant gant dazont ar brezhoneg. Doujet evel ar mestr brezhoneger, Ar Gonideg a roe kentelioù brezhoneg d'e geneiled, met Brizeug a zegase e anaoudegezh war brezhoneg ar pemdez adnevezet bep bloaz.

Neuz ar ganaouenn-bobl a weler mat, pa ziskouez erbedadennoù politikel ha buhezegezhel (*Torr e ben !*, *mirit*, *gourennit*), koulz ha traoù eeun ar vuhez war ar maez (*euredoù*, *biniou*, *koad*, *mor*, *penn-baz*, *blev hir*, *bragou-bras*, *gourener*, *derv*).

Kavout a rae dezhañ e oa brezhoneg Kerne ar brezhoneg etre a c'hell bezañ komprenet gant komzerien an eskoptioù all.

## Embannadennoù
Goude bezañ bet dasparzhet, koulz ha kanaouennoù all savet gantañ, war follennoù-distag e lakaas  Aogust Brizeug embann ar ganaouenn en un teskad barzhonegoù brezhonek, dezhañ an titl *Telen Arvor*, unan eus ar c'hentañ levrioù barzhoniezh vrezhonek, e 1845, paeet ar mizoù-moullañ gantañ hervez kont. Lakaet e voe *Telen Arvor* e-barzh an « *Œuvres complètes* » gant ti-embann parizian Alphonse Lemerre e 1879. Adembannet e voe an teskad gant *Feiz ha Breiz* e 1939.

## Levrlevrennadur
* Constantin Lecigne, *Brizeux, sa vie et ses œuvres*, Lille, 1898 (Priz Bordin an *Académie française* e 1899).
* Auguste Brizeux, ‘’Œuvres complètes*, Pariz, Alphonse Lemerre, 1879
* Aogust Brizeug, *Telenn Arvor*, Brest, *Feiz ha Breiz*, 1939, 32 p.
* Joseph Rio, *Auguste Brizeux 1803-1858 : inventeur de la Bretagne ?'', Roazhon : Presses universitaires de Bretagne, 2021. 

## Liammoù diavaez
* Pozioù ar ganaouenn war Wikimammenn

## Notennoù ha daveennoù