open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azoniad Stockholm

**Azoniad Stockholm** a c'hoarvez a-wezhoù da dud bet skrapet. En azoniad Stockholm e krog ar reuzidi da vagañ lealded e-keñver an dud, pe an den, o deus o skrapet ha d'o c'harout zoken (pe da vout plijet gante a-c'hwael). Anv an azoniad-mañ a zeu eus traoù c'hoarvezet da-geñver tagadenn ur bank war blasenn Norrmalmstorg e Stockholm (Sveden), e 1973, pand o doa daou laer dalc'het pevar den evel gouestlidi. Pa voe lakaet harz war al laeron c'hwec'h devezh diwezhatoc'h e vriataas ar reuzidi an dorfedourion o doa o amskaret e-pad c'hwec'h devezh.

## Pennadoù kar
* Gouestlad
* Skraperezh mac'hiaded
Bogurodzica

***Bogurodzica*** (*Theotókos*, "Mamm Doue") zo un azeulgan katolik polonat eus ar Grennamzer, skrivet etre an <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">X</span><small><sup>vet</sup></small> hag an  hag a oa deuet da vout kan broadel ar Stad polonat d'ar mare-se.

Kanet e voe bet Bogurodzica a-raok emgann Grunwald (Žalgiris evit Lituaniz ha Tannenberg evit an Alamaned) gant marc'heion Polonia. An emgann-se a enebas Lituaniz ha Poloniz renet gant Lituaniz Vytautas ha Jogaila/Jagiełło, ouzh ar varc'heion deutonek renet gant Ulrich von Jungingen. 

Lakaet eo bet e stumm rock gant strolladoù polonat a-vremañ.
Wardruna

**Wardruna** zo ur raktres sonerezh a bagan-folk pe ambient/Darkfolk a Norvegia. Ganet eo ar strollad e 2003 diwar kejadenn Einar "Kvitrafn" Selvik, Gaahl ha Lindy Fay Hella.

Pep pezh ag ar bladenn gentañ zo gouestlet da unan ag eizh run kentañ ar Futhark (*Fuþark*), da lavaret eo al lizherennaoueg runek kozh. Div bladenn arall, gouestlet d'ar peurrest ag ar runoù, a vo da heul neuze, gouez d'ar strollad e-unan. Donet a ray er maez an eil, anvet Yggdrasil, e miz Ebrel.

Un sonerezh a liderezh eo hini Wardruna a glask krouiñ un aergelc'h teñval awenet gant speredelezh Lec'hlenn a-raok kristenidigezh ar rannved-se.

## Izili ar strollad
*Kvitrafn: kan, razh ar binviji (nemet ar fleüt)
*Lindy Fay Hella: kan
*Gaahl: kan
*Hallvard Kleiveland: fleüt Norvegia

## Pladennrolladur
**[[Runaljod - Gap Var Ginnunga]]* (2009)
**[[Runaljod - Yggdrasil]]* (2013)
**[[Runaljod - Ragnarok]]* (2016)
**[[Skald]]* (2018)
* *Kvitravn* (2021)
* *Birna* (2025)
Gaahl

**Kristian Eivind Espedal** (ganet d'ar 7 a viz Eost 1975 e Sunnfjord, e Norvegia), anavezet gwell dre e anv arzour **Gaahl**, zo ur c'haner norvegian. Brudet eo hennezh evit bout bet levier ar strollad Black Metal norvegiat Gorgoroth. Abaoe m'en deus kuitaet Gorgoroth ez eo engouestlet e God Seed ha Wardruna. 

## Mennozhioù ha buhez prevez
Anzavet, pe disklêriet kentoc'h, en deus bout heñvelreviad, ar pezh a zo gwelet fall-tre e bedig ar BM. Tamallet eo bet dezhañ un toullad bloavezhioù zo bout jahinet un den (klasket en dije lakaat ar paotr da evañ e wad dezhañ).

Daoust d'ar skeudennerezh satanek implijet gantañ war al leurenn ha d'e vennozhioù enepgristen e nac'h Gaahl bout satanour, hogen pagan (ur ispilhenn Mjölnir, morzhol brezel an doue Thor, a vez alies en e gerc'henn) ha dedennet gant chamaniezh Hanternoz Europa. Un teskanv evit ar run Hagal eo marteze e anv arzour.
Kimera

**Kimera** pe **C'himera** (Χίμαιρα *Khímaira*, latinekaet e *Chimaera*) zo un euzhvil e mojennoù Hellaz kozh. Peurvuiañ e vez kontet da gaout penn ul leon, korf ur c'havr (a-wechoù penn ur c'havr ouzhpenn) ha lost un aerouant. Lazhet e voe gant Bellerofon. 

## Ar vojenn
Merc'h e oa da Tyfon ha da Ec'hidna. Freuz a reuz a rae e Lykia, en Azia Vihanañ, pa voe roet urzh da Vellerofon, gant ar roue Iobates, d'he lazhañ. Dont a-benn a reas an haroz gant e varc'h askellek Pegasos.

## Gerdarzh
Dont a ra hec'h anv eus ar ger henc'hresianek Χίμαιρα/*Khímaira*, an anv a veze graet eus ur c'havr yaouank he deveze tremenet ur goañvezh (χεῖμα / *kheîma*). Tremenet eo ar ger e latin, *Chĭmæra*, hag adkavet e vez en holl yezhoù latin hag en un toullad re all c'hoazh. 

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Bellerofon
* Pegasos

## Levrlennadur
* Károly Kerényi, *The Heroes of the Greeks*, 1959, Londres et New York: Thames and Hudson
* Harry Thurston Peck, *Harpers Dictionary of Classical Antiquities* : Chimaera, 1898 ( 
*Lec'hienn Perseus
Sangre Cavallum

**Sangre Cavallum** zo ur strollad neofolk/dark ambient portugalat a oar krouiñ un endro hiraezhus awenet gant sevenadur ar bobl hag ar baganelezh. Gwriziennet eo ar strollad en e gorn-bro a Hanternoz Portugal. Toniadurioù brav ar portugaleg a glot mat-tre gant ar binvioù implijet gant Sangre Cavallum (Gitaroù (klevidik ha tredan), mandolinennoù, binvioù-stekiñ, piano, binvioù hengounel liesseurt). 

## Pladennrolladur
### Pladennoù
* Alborada do Douro – Cantares da Terra Castreja - 1998 
* Barbara Carmina - 2004
* Barco do Vinho - 2006 (a-gevret gant ar strollad austrian Allerseelen)
* Pátria Granítica - 2006

### Pladennoù arall
Kendastumadoù gant strolladoù neofolk/darkfolk arall.
Mėnuo Juodaragis

**Mėnuo Juodaragis** zo ur festival folk balt, neofolk ha darkfolk. Degouezhout a ra bep bloaz e dibenn miz Eost, e kreiz koadeier Aukštaitija (Lituania Uhel, e biz ar vro).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Mėnuo Juodaragis.
Alain Daniélou

**Alain Daniélou** (Neuilly-sur-Seine, Bro-C'hall, 4 a viz Here 1907 - Lonay, Suis, 27 a viz Genver 1994), a veze graet *Shiva Sharan* (Gwarezad Shiva), a oa un indezegour, un arbennigour war India, hag ur c'herzoniour gall.

Mab e oa d'ar politikour Charles Daniélou ha d'ur vaouez a wad uhel, Madeleine Clamorgan, a ziazezas ur skol-veur evit ar merc'hed yaouank.

Petra bennak ma oa katolik e vamm e voe entanet Alain Daniélou gant an hindouadegezh e 1945, goude bout tremenet bloavezhioù en India adalek 1932.
Hervezañ e-unan, ne oa na hindouat na indezegour ; ur skiantour pe ur skolveuriad ne oa ket kennebeut : sellet a rae outañ e-unan evel ouzh un test a veve en ur gevredigezh hen, hag a oa karget da gontañ d'ar C'hornôg ar pezh a wele.

Skrivet en deus kalzik a-zivout furnez kozh ar Veda, ar brederouriezh hindou hag ar shivaegezh. Skrivañ a reas ivez diwar-benn sonerezh ha sevenadur India.

## Rendaeloù

## Levrlennadur
; Gant Alain Daniélou
* *The situation of Music and Musicians in Countries of the Orient*, 1971, Casa Editrice Leo S.Olschki, 128 p., ISBN 978-88-222-1593-2 
* *Histoire de l'Inde*, 1983, Fayard, 424 f., ISBN 978-2-213-01254-4 
* *Traité de musicologie comparée*, 1987, Hermann, 185 p., ISBN 978-2-7056-1265-8 
* *Mythes et dieux de l'Inde — Le polythéisme hindou*, 1994, Éditions du Rocher, 644 f., ISBN 978-2-268-01689-4 
: 2009, Flammarion, 643 f., ISBN 978-2-08-123216-7 
* *La Musique de l'Inde du nord*, 1995, Fata Morgana, 144 f., ISBN 978-2-85194-383-5 
* *La Fantaisie des dieux et l'aventure humaine*, 1996, Éditions du Rocher, 250 p., ISBN978-2-268-01323-7 
* *Le Phallus*, 1998, Pardès, 125 p., ISBN 978-2-86714-173-7 
* *Les Quatre sens de la vie - Système social des Hindous*, 2000, Éditions du Rocher, 214 p., ISBN 978-2-268-03714-1 
* *L'érotisme divinisé — Architecture et sculpture du temple hindou*, 2002, Éditions du Rocher, 200 p., ISBN 978-2-268-04392-0 
* *Le tour du monde en 1936*, 2007, Éditions du Rocher, 261 b., ISBN 978-2-268-06383-6 
; Troet gant Alain Daniélou
* PRIÑS ILANGÔ ADIGAL, *Le Roman de l'Anneau* (Troet gant Alain Daniélou & R. S. Desikan), 1990, Gallimard, 222 b., ISBN 978-2-07-072064-4  
* *Kâma sûtra*, 1999, Flammarion, 640 p., ISBN 978-2-08-071000-0 
:2003, Éditions du Rocher, ISBN 978-2-268-04877-2 
; Gant aozerion all
* DE BOYSSON Emmanuel, *Le Cardinal et l'Hindouiste - Le Mystère des frères Daniélou*, 1999, Albin Michel, 311 p., ISBN 978-2-226-10777-0
* GROSSATO Alessandro, *Catalogo del fondo Alain Daniélou*, 1990, Olschki, 179 f., ISBN 978-88-222-3783-5 
* CADONNA Ricardo, *Ricordo di Alain Daniélou*, 1996, Olschki, 70 p., ISBN 978-88-222-4476-5 
* GROSSATO Alessandro, DANIÉLOU Alain, GUÉNON René, *La corrispondenza fra Alain Daniélou e René Guénon (1947-1950)*, 2002, Olschki, 113 p., ISBN 978-88-222-5099-5 
* GABIN Jean-Louis, *L'hindouisme traditionnel et l'interprétation d'Alain Daniélou*, Cerf, 2010, 585 p., ISBN 978-2-204-09093-3
Laxe

**Laxe** zo ur gumun en arvor gwalarn Galiza, e proviñs A Coruña. 


Casa concello Laxe.JPG
Laxe, Costa da Morte.jpg
Faro de Laxe 01.jpg|Tour-tan Laxe.
Costa da Morte Playa de Traba 04.jpg


## Parrezioù

## Poblañs
Ría de Corme e Laxe

Ar **Ría de Corme e Laxe** zo un aber vihan e Galiza, anezhi unan eus ar rías Medias, a zo un darn eus ar Rías Altas.
Dugelezh Veur Lituania

**Dugelezh Veur Lituania** (**Dugelezh-veur Lituania**; *Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė* e lituaneg, *Вялікае Княства Літоўскае* e belaruseg, *Wielkie Księstwo Litewskie* e poloneg) a oa ur Stad european hag a badas eus an XIIvet kantved betek 1569. Adalek 1569 neuze e teuas da vout ul lod eus Kenunaniezh Pologn ha Lituania a badas betek 1791. Savet e voe an Dugelezh-veur gant al Lituaned, unan ag ar meuriadoù balt liesdoueek, a veve en Aukštaitija. Astenn he zachenn a reas an Dugelezh kement ma enlakaas lodennoù ec’hon an ez-Rus eus Kiev ha takadoù slav arall. Goloiñ a rae Belarus, Latvia, Lituania, ha lodennoù ag Estonia, Moldova, Polonia, Rusia hag Ukraina a-vremañ. Pa voe ar Stad-se en he barr er XVvet kantved e oa hini vrasañ Europa. Enni e kaved yezhoù, relijionoù ha sevenadurioù liesseurt.

Kregiñ a reas al levierion lituaniat gant unanidigezh an douaroù-se en eil hanterenn an XIIvet kantved. Mindaugas, levier kentañ an Dugelezh Veur, a voe kurunennet evel roue katolik e 1253. Chomel a reas pagan ar boblañs avat. Taget e veze ar Stad pagan gant ar Varc’heion Deutonek hag an Urzh Livonia da geñver ar c’hroaziadegoù balt(pe gKroaziadegoù an Hanternoz). Pa grogas Gediminas da ren e aotreas e renidi da grediñ er relijion a blije dezhe. Deuet e oa ar Stad da vout lieskenelel ha lieskredennel. Ar politikerezh-se a gendalc’has dindan ren e vab Algirdas a astennas c’hoazh e zomani. Hogen, e 1386 e sinas e warlerc’hiad, Jogaila, Unaniezh Krewo (pe akta Krėva) o tegas daou cheñchamamant bras evit Lituania: gounezet e voe ar vro ez-ofisiel d’ar feiz kristen (katolik) ha diazezet un unaniezh politikel etre an Dugelezh Veur ha Rouantelezh Polonia.

Ren Vytautas Veur a verkas koulz astenn ar Stad ha faezhidigezh ar Varc’heion Deutonek en emgann Grunwald (Žalgiris evit Lituaniz). Merkañ a reas ivez savidigezh ar brientinelezh lituaniat. War-lerc’h marv Vytautas ez eas an traoù da fall gant Rouantelezh Polonia. Klask a reas an dudjentil lituaniat lakaat diwezh d’an unaniezh hiniennel gant Polonia. Hogen, abalamour d’ar brezelioù lituaniat-moskovat e voe dav derc’hel gant al liammoù etre an div vro.

A-c’houdevezh, gant Unaniezh Lublin e 1569 e voe krouet ur Stad nevez: Kenunaniezh Polonia ha Lituania. Er gevredad-se e viras Lituania e emrenerezh politikel gant ur gouarnamant distag, lezennoù, un arme hag un teñzor. Ar gevredad az eas da get gant Bonreizh 1791, hag an unaniezh e 1795.
Epiktetos

**Epiktetos** (en henc’hresianeg : Ἐπίκτητος), ganet e 55 goude JK e Hierapolis, Frygia, marvet etre 125 ha 135 Nikopolis, Epeiros, a oa ur prederour henc’hresian stoikour. Ganet e oa sklav e Hierapolis (hiziv an deiz Pamukkale e Turkia a-vremañ) ha bevet e Roma betek ma voe forbannet diouti. Da neuze ez eas da Nikopolis e gwalarn Gres e-lec’h ma varvas (etre 125 ha 135, ne ouzer ket re vat). Treuzskrivet eo bet e gelennadurezh gant e ziskibl Arrian.

Hervez Epiktetos e oa ar brederouriezh un doare evit an nen da ren e vuhez ha neket nemet un diskiblezh kelennadurel. Evitañ ne c’heller ket mestroniañ an darvoudoù diavaez a zo tonket ; dav eo d’an nen eta degemer ar pezh a zegouezh dezhañ digounnar ha dientan. Neoazh ez eo pep hini kiriek d’e oberoù a c’hell mestroniañ dre un emgensentidigezh rik.

Evitañ c’hoazh e teu ar boan dre ar c’hlask mestroniañ ar pezh ne c’heller ket mestroniañ pe dre leuskel a-gostez ar pezh a vefed gouest d’ober. Evel lodenn ag ar geoded hollvedel ez eo dlead an nen soursial ouzh ur nesañ. Ar re a ra diouzh ar pennsturiennoù-se a anavezo al levenez hag ar sioulded a spered.

## Levrlennadur/oberennoù
* Arrian, *Ar c'hendivizoù* (διατριϐαί [*diatribaí*]) — ISBN 978-2-07-073561-7 
* Arrian, *Dornlevr Epiktetos * (Ἐγχειρίδιον Επικτήτου [*Enchiridion Epiktetou*]) — ISBN 978-2-253-06742-9 
* *Displegoù Epiktetos* , oberenn dianav (kollet?), meneget gant Marcus Aurelius — ISBN 978-2-08-070016-2
Gran Canaria

**Gran Canaria** zo un enezenn euz an Inizi Kanariez er Meurvor Atlantel, anezhi an trede vrasañ eus an enezeg, war lerc'h Tenerife ha Fuerteventura, hag an eil tudetañ war-lerc'h Tenerife.

## Proviñs
Gran Canaria zo ur rann eus proviñs Las Palmas e Kumuniezh emren an Inizi Kanariez. 

## Kumunioù an enez
21 zo anezho: 

## Liammoù diavaez

*          Lec'hienn ofisiel an touristerezh e Gran Canaria

## Notennoù
Mañón

**Mañón ** zo ur gumun en arvor hanternoz Galiza, e proviñs A Coruña. 

## Douaroniezh
En em astenn a ra a-hed un tamm douar hir, 30 km dezhañ, troet war-du ar Mor Kantabrek. Bevennet eo er c'hornôg gant ar stêr Sor hag ar ría do Barqueiro.

## Kumunioù amezek
Sed anvioù ar c'humunioù tro-dro dezhi:
*er c'hornôg: Ortigueira,
*er reter: O Vicedo, Ourol ha Muras, e proviñs Lugo,
*er c'hreisteiz: As Pontes de García Rodríguez.
En hanternoz emañ ar Meurvor Atlantel.

## Parrezioù

Pemp parrez zo er gumun; setu int, eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz:
*Bares, e-lec'h m'emañ an Estaca de Bares
*Mogor, 
*As Ribeiras do Sor
*Mañón, pennlec'h ar gumun
*As Grañas do Sor

## Poblañs

## Liamm diavaez
Anna Caterina Gonzaga

**Anna Caterina Gonzaga** (Mantova, 1566 – Innsbruck, 1621) a oa ur briñsez italian eus Tiegezh Gonzaga Mantova. 

## He buhez
Merc'h e oa da Guglielmo Gonzaga, dug Mantova ha Monferrato, ha da Eleonora Aostria, ur verc'h d'an Impalaer santel Ferdinand Iañ.

Pa varvas he zad ez eas an dugelezh gant he breur Vincenzo Iañ Gonzaga.

### Dimeziñ
E miz Mae 1582, da 16 vloaz, e voe dimezet en Innsbruck d'hec'h eontr intañv Ferdinant II (1529-1595), arc'hdug Aostria-Tirol, ha 36 vloaz koshoc'h egeti.

### He bugale
E-pad tri bloavezh kentaén o friedelezh he devoe teir merc'h:
*Eleanor, ganet e 1583, marvet en bugel,
*Marie, ganet e 1584, 
*Anna (1585 - 1618), a zimezas d'he c'henderv Matthias, Roue Hungaria ha Bohemia, hag a zeuas da vout Impalaer Santel .

### Intañvez
Mervel a reas he fried e 1595. 29 bloaz e oa Anna Caterina Gonzaga. Da leanez ez eas an intañvez. Mervel a reas e 1621, 26 vloaz goude Ferdinand. Kaoz zo d'he lakaat da santez.
Caterina Gonzaga

**Caterina Gonzaga** zo anv meur a briñsez eus Mantova

*Caterina Secco Gonzaga (1434-?), merc'h vastard da Ludovico III Gonzaga, markiz Mantova, dimezet e 1451 da Francesco Secco
*Anna Caterina Gonzaga (1566-1582), merc'h da Guglielmo Gonzaga
*Caterina Gonzaga (1568–1629), merc'h da Ludovico Gonzaga-Nevers, dimezet e 1588 da Enrico d'Orléans
*Caterina Gonzaga, merc'h da Alfonso Gonzaga, markiz Castel Goffredo, ha da Ippolita Maggi
*Caterina Gonzaga (1653-1723), merc'h da Alfonso II, kont Novellara 
*Caterina Gonzaga, pried d'ar priñs Carlo Benedetto Giustiniani (? - 1679)

## Pennadoù kar
* Caterina
* Gonzaga
Estaca de Bares

An **Estaca de Bares** eo ar beg-douar hanternosañ en Iberia. E Galiza emañ, e parrez Barres, e kumun Mañón, e proviñs A Coruña. Gant 2 500 mm a c'hlav bep bloaz n'eus ket kalz glepoc'h en Europa.
Mazaricos

**Mazaricos** zo ur gumun en kornôg Galiza, e proviñs A Coruña. 

## Douaroniezh

## Parrezioù

## Poblañs


File:Dolmen Mina da Perxubeira.jpg| Mina da Perxubeira.


## Liamm diavaez
Lousame

**Lousame** zo ur gumun e kornôg Galiza, e proviñs A Coruña. 93 km² eo a gorread anezhi, ha seizh parrez zo enni.

## Douaroniezh
### Kumunioù amezek
*en hanternoz: Brión, 
*er c'hreisteiz: Boiro ha Rianxo, 
*er reter Rois ha Dodro 
*er c'hornôg Porto do Son. 

### Menezioù

*ar menez *Iroite*, 685 m, 
**ar Muralla*, 674 m.

## Istor
*manati Toxos Outos

## Parrezioù

## Poblañs
Vincenzo Gonzaga

**Vincenzo Gonzaga** zo bet anv meur a zen eus an Tiegezh Gonzaga:

***[[Vincenzo Iañ Gonzaga]]** (1562– 1612) dug Mantova ha Monferrato;
***[[Vincenzo II Gonzaga]]** (1594 – 1627) dug Mantova ha Monferrato;
***[[Vincenzo Gonzaga Doria|Vincenzo Gonzaga]]** (1602 - 1594), mab da Ferrante II Gonzaga, a voe besroue Katalonia adal 1664 betek 1667 ha Besroue Sikilia e 1678;
***[[Vincenzo Gonzaga, Dug Guastalla|Vincenzo Gonzaga]]** (1634 – 1714), dug Guastalla.

## Pennadoù kar
*Vincenzo 
*Gonzaga
Aukštaitija

**Aukštaitija** (*Uheldirioù* e lituaneg) zo unan ag ar pemp rannvro dudoniel a zo e Lituania. Donet a ra hec'h anv a uhelder ar c'horn-bro-se, dreist-holl en takadoù ar reter, e-skoaz ar peurrest eus Lituania. 

## Douaroniezh

Emañ Aukštaitija e biz Lituania. Bout zo enni ivez lodennoù dister a Latvia hag a Velarus. Kêr vrasañ ar rannvro eo Panevėžys gant 100 000 a annezidi. Ar c'hêrioù pennañ enni zo (ouzhpenn 20 000 annezad):
*Panevėžys - 119,749 ("kêrbenn" ar rannvro)
*Jonava - 34,954
*Utena - 33,860
*Kėdainiai - 32,048
*Visaginas - 29,554 (savet da vare an URSS ha poblet a dud o tonet a lodennoù arall an ez-URSS)
*Ukmergė - 28,759
*Radviliškis - 20,339

Goloet eo ar rannvro gant lennoù, dreist-holl er reter. 

## Istor
Savet eo bet Dugelezh Veur Lituania en XIIvet kantved gant al Lituaned, ur meuriad balt, a veve en Aukštaitija. He c'hêrbenn gentañ a voe Kernavė. E feur-emglev Gediminas e 1322, e vez graet *terra Eustoythen* ('Takad an Aukštaitijaned') eus Aukštaitija. Lod he lak da gavell Lituania.

## Tudoniezh
Al lodenn vrasañ ag an dud a gomz Aukštaitijaneg, ur rannyezh ag al lituaneg (Rannet eo bet al lituaneg e div rannyezh: Aukštaitijaneg, er reter hag er Su, ha Samogitianeg (pe Žemaitijaneg) e kornôg Lituania, al lodenn vrasañ ag an isrannyezhoù o tennañ d'an hini kentañ). Monet a ra implij ar rannyezh-se war zisteraat avat.

Bout zo minorelezhioù rusianek (ma n'eo ket rusian da vat) ha Belarusek er reter, war harzoù Belarus. 

## Arouezioù
E miz Meurzh 2007 e voe kinniget ardamezioù ha banniel Aukštaitija.

Aukstaitija.gif
Aukstaitijaflag.png


## Gwelet ivez
* Park Broadel Aukštaitija

## Liamm diavaez
*  Beajiñ en Aukštaitija
Elisabeth Aostria (1526-1545)

**Elisabeth Aostria** (1526-1545) a oa ur briñsez aostrian hag a deuas da vout Rouanez Pologn dre he dimeziñ da Sigismund II Aogust. 

## He buhez
Merc'h e oa da Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel‎. 

## He marv
Marv ar Rouanez a voe kavet iskis ha kaoz a voe a gontammadur. Tamallet e veze ar vamm-gaer italian, Bona Sforza, enebourez ruz d'an Habsbourged. Prouenn ebet avat ne voe kavet enep dezhi. 

Beziet e voe Elisabeth en iliz-veur Vilnius.

Addimeziñ a reas he fried roue. Da gentañ gant e serc'h Barbara Radziwiłł, goude gant Katharina Aostria, c'hoar da Elisabeth, e bried kentañ.
Tipi

Un **tipi** (liester: **tipioù**) a zo un deltenn gernennek a veze implijet gant meuriadoù Indianed Norzhamerika kantreidik – pe arsezat pa vezent o chaseal – eus ar Plaenennoù Meur. Graet e vezent gant peulioù koad ha goloet gant krec'hin (bizon evit an aliesañ). Lojeiz aes ha klet e oant. Sec'h er marevezh gleb, aes da dommañ er marevezhioù yen, ha fresk e-kerzh an hañv. Skañv e oant hag aes da zispenn ha da adsevel pelloc'h.

## An anv
Dont a ra an anv eus al lakotaeg *thí* hag a dalvez "(bezañ o) chom*, *anneziñ", ha *pi* a zo un dibenn liester (un dra bennak evel *annezont*). Evel ma c'haller implijout ar verboù evel anvioù e lakotaeg e talv kement hag "annez" pe *ti* end-eeun.

## Liammoù diavaez

* A bep seurt traoù diwar-benn an tipioù
* Penaos sevel un tipi (pdf)
Amoeiro

**Amoeiro** zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense. 

## Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:

## Poblañs

## Liamm diavaez
Vasco Núñez de Balboa

**Vasco Núñez de Balboa** (Jerez de los Caballeros, e-tro 1475 – Panamá, ) a oa ur c’honkistador hag un ergerzhour spagnol.

E 1513 e voe an Europad kentañ o treuziñ strizh-douar Panamá eus ar Mor Karib d’ar Meurvor Habask ha, war un dro, an hini kentañ o tizoloiñ hemañ diwezhañ.


Balboa.jpg|Talbenn ul levr gant Frederic A. Ober a-zivout Vasco Núñez de Balboa
Balboa Voyage 1513.PNG|Hent mont ha dont Vasco Núñez de Balboa
Raktres Darién

Ar **raktres Darién** (*Darien Scheme* e saozneg ) a oa unan eus ar raktresoù trevadennel aozet gant rouantelezh Bro-Skos e Kreizamerika, war strizh-douar Panamá, anvet Caledonia neuze, lakaet e pleustr etre 1698 ha 1700. 
Tro wenn a reas Skosiz : tost razh an 2 500 Skosad staliet war ar strizh-douar a varvas ha ken koustus e voe bet evit o bro ma rankas hounnezh plegañ d'ar c'hinnig saoz da stagañ o div vro en 1707 en eskemm ouzh diverkadur an dle skosat ha krouidigezh ar Royal Bank of Scotland.
Trevadenn

Un **drevadenn** zo un douar poblet dindan galloud politikel stad ur vro bell pe bellik, evit degas madoù e labour-douar pe e gondon d'ar stad pell. 

Trevadennerezh broioù zo a veze graet e framm un impalaeriezh, evel re Impalaeriezh Breizh-Veur, Impalaeriezh Alamagn, pe Impalaeriezh Bro-C'hall, ur vro ma ne oa ket impalaer ebet goude 1870. 

## Henamzer
Komz a reer eus trevadennoù hellazat ha roman en Henamzer. E latin e veze lavaret *colōnia* eus trevadennoù , ur ger a deu eus colōnus, hag a dalvez trevadenner ha labourer-douar. An anv a gaver en hini kêr Köln. Beograd ha York a oa ivez trevadennoù roman. 

Sede anvioù un nebeud trevadennoù all en Henamzer:
* Alexandria, trevadenn hellazat 
* Kartada, trevadenn fenikian
* Kirene, trevadenn hellazat, savet gant tud eus Thera
* Durrës trevadenn hellazat 
* Marseille trevadenn hellazat 

## Amerika
Goude dizoloet Amerika gant Kristof Kolomb e 1492 e krogas Spagn da sevel un impalaeriezh trevadennel, ha heuliet e voe he skouer gant Portugal, Bro-Saoz ha Bro-C'hall. Bro-C'hall avat a voe bountet e-maez Kanada gant ar Saozon, evel ma voe bountet Spagn e-maez Florida. 

## XIXvet kantved
Peurdrevadennet e voe Afrika gant broioù Europa, Gallaoued ha Saozon dreist-holl. Alamaned a deuas ivez goude savidigezh Impalaeriezh Alamagn, hag Italianed goude krouidigezh Rouantelezh Italia.

## XXvet kantved
Morhent Kreizamerika

**Morhent Kreizamerika** a vez graet gant ar douarourion eus ur mor ha n'eus mui anezhañ abaoe tri milion a vloavezhioù. Lec'hiet e oa el lec'h ma'emañ strizh-douar Panamá bremañ. Dispartiañ a rae neuze Suamerika ha Norzhamerika e daou gevandir distag. 

Stummet e voe e-pad ar mezozoeg, da vare rannadur Pangea.

Ennañ e keje dourioù ar meurvor Habask gant re ar meurvor Atlantel. Dindanañ e kenstoke gorrek ar plakennoù Habask ha Karib (an hini gentañ o vont dindan eben) o krouiñ menezioù-tan danvor, un toullad anezhe o tonet da vout inizi 15 million a vloavezhioù zo. D’an ampoent e save goueled ar mor etrezek ar gorre abalamour da fiñvoù tektonek an div blakenn, o liesaat mod-se an niver a inizi hag a zouaroù diveuz.

War-lerc’h, e-kerzh milionoù a vloavezhioù arall e voe leuniet an takadoù etre an inizi gant gouelezennoù o tonet ag an div Amerika ha stummet tamm-ha-tamm an danvez strizh-douar etreze. Liammet e voent da vat 3 milion a vloavezhioù zo, e-kerzh ar Plioken, ha da get eo aet ar morhent a oa etre an daou veurvor.
Baños de Molgas

**Baños de Molgas** zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense. 

## Parrezioù

## Poblañs
## Liamm diavaez
Henbruseg

An **henbruseg**, pe **henbrusianeg** (a vez graet **boruseg** anezhañ ivez), zo ur yezh indezeuropek baltek aet da get e dibenn ar , da-heul aloubadeg Prusia gant ar varc’heion deutonek (kroaziadegoù balt) ha trevadenniñ ar vro gant an Alamaned d’he heul. Ur yezh eus strollad yezhoù baltek ar c'hornôg e oa. Komzet e veze etre ar stêrioù Vistula ha Nemunas.

Hiriv an deiz e vez klasket gant tud zo, e korn-bro Klaipėda pe en oblast Kaliningrad (ez-Prusia ar Reter), adsevel an henbruseg diwar roudoù anezhañ miret e skridoù zo ha dre geñveriañ gant yezhoù baltek ar reter. Neoazh, ur gentyezh eo ha neket an henbruseg orin.
Yezhoù baltek ar reter

Strollad **Yezhoù baltek ar reter** zo ur rann ag ar yezhoù baltek ennañ:
*al latveg
*al lituaneg
*ar c'houroneg pe yezh Kourland (aet da get)
*ar Seloneg (aet da get)
*hag ar Semigaleg pe Zemgaleg (aet da get)

Aet eo al lodenn vrasañ anezhe da get nemet al lituaneg hag al latveg a chom yezhoù bev mat.
Leilah Moreno

**Leilah Moreno**, ganet e São José dos Campos, e Stad São Paulo, d'an 10 a viz C'hwevrer 1984, zo ur ganerez hag aktourez eus Brazil.
Abadín

**Abadín** zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo. 

## Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:

## Poblañs

## Liamm diavaez
Yann Iañ Alençon

**Yann Iañ Alençon** (1385-1415) a oa dug Alençon, ha kont Perche.

Dimeziñ a reas da Mari Breizh, itron La Guerche, merc'h da Yann IV, dug Breizh.
O mab Yann II Alençon (1409 - 1476) a vrezelias e-pad ar Brezel Kant Vloaz, gwech enep d'ar Saozon gwech a-du ganto.

Mervel a reas en Emgann Azincourt e 1415.
Yezhoù baltek ar c'hornôg

Strollad **yezhoù baltek ar c'hornôg** zo ur rann ag ar yezhoù baltek ennañ:
*an henbruseg (aet da get)
*ar Yatvingeg pe Sudoveg (aet da get)
*ar skalvianeg (aet da get)
*hag ar galindianeg (aet da get)

Aet eo razh anezhe da get.
Ivan

**Ivan** zo un anv-bihan, deuet diwar an anv henc'hresianek Johannes, hag anavezet er yezhoù slavek : e ruseg, bulgareg, serbeg, kroateg, bosnieg, sloveneg.

## Stummoù all
* Ivo e serbeg ha sloveneg ha yezhoù slavek ar C'hreisteiz all. Arabat droukveskañ gant Ivo a zo Yves e latin,
* Iwan a-wechoù er yezhoù germanek ha slavek. Arabat droukveskañ gant Iwan a zo ur stumm eus Yann e kembraeg.
* Ivana hag Ivanna zo stummoù gwregel.

## Yezhoù all
*Ifan e kembraeg
**Iván* e spagnoleg
*Yann e brezhoneg
*Yvan hag Yvanne, stummoù gallekaet, skrivet gant un "Y" dre levezon an anv Yves

## Tud
### Tsared

* Ivan IV, lesanvet *Ivan Spontus *, tsar Rusia
* Ivan V (1666-1696), tsar Rusia
* Ivan VI (1740-1764), tsar Rusia

### Tud ordinal
========
* Ivan Vazov (1850-1921), skrivagner, tad al lizhiri bulgarek
* Ivan Tcheparinov (g. e 1986), mestrc'hoarier echedoù

========
* Iván Villazón, kaner
* Ivan Zuleta, akordeoñser

========
* Ivan Tourgeniev (1818-1883), skrivagner
* Ivan Pavlov (1849-1936), mezeg
* Ivan Kramskoy (1837-1887), livour ha tresour
* Ivan Bounin (1870-1953), skrivagner, Priz Nobel al Lennegezh
* Ivan Bilibin (1876-1942), livour, skeudennaouer levrioù ha kinkler c'hoariva
* Ivan Tyulenev (1892-1978), jeneral soviedat

========
* Ivan Nemet (1943-2007), mestrc'hoarier echedoù
* Ivo Andrić, skrivagner serbek, Priz Nobel al Lennegezh

#### Broioù all
* Ivan Rebroff (1931-2008), kaner alaman
* Iván, kaner spagnol
* Ivan Lendl, tenniser tchek
* Ivan Basso, marc'hhouarner italian
* Ivan Bella (g. e 1964), egoraer slovak
* Ivan Franko (1856-1916), skrivagner ha barzh ukrainat

### Anv-tiegezh
*Rosalind Ivan (1880-1959), aktourez saoz

## Douaroniezh
* Iván : kumun e komitat Győr-Moson-Sopron en Hungaria
* Ivan : ur menez en Alpoù dinarek e Bosnia-Herzegovina

## Sevenadur
* Ivan-tsarevitch, un haroz eus ar folklor rus

## Pennadoù kar a-dost pe a-bell
*Iwan
*Ivano
Mic'hi

Ar **mic'hi** (*mucus* e latin) zo un dourenn a ver eus ar fri. Un **troad leue** a vez lavaret ivez pa vez hir. Etre an daou droad leue ez eus ul lec'hig anvet **pont ar mic'hi**.

Ur **fri mic'hi** a vez lavaret eus ur bugel lous e fri.
La Bretagne ouvrière, paysanne et maritime

***La Bretagne ouvrière, paysanne et maritime*** (« Breizh ar vicherourien, ar beizanted hag ar vartoloded ») a oa ur gazetenn sizhuniek a zeuas er-maez e Breizh etre 1935 ha 1950. Kazetenn ar Strollad Komunour Gall e Breizh e oa.

Krouet e voe ar gazetenn e 1935 gant Auguste Havez, eil sekretour unaniezh Penn-ar-Bed ar CGT. Harpet e oa gant Alain Signor a voe kannad komunour e Penn-ar-Bed goude an Eil Brezel-bed. Dont a reas an niverenn gentañ er-maez d'ar 5 a viz Here 1935. En deroù e oa skignet ar gazetenn e departamantoù Penn-ar-Bed, Aodoù-an-Hanternoz ha Mor-Bihan dreist-holl.

Berzet e voe *La Bretagne ouvrière, paysanne et maritime*, pa voe divodet ar Strollad Komunour gall gant gouarnamant Daladier e 1939. E miz Ebrel 1941 e teuas er-maez adarre, dre guzh Ne oa ket ur gazetenn sizhuniek ken, dont a rae er-maez ur wech an amzer. Skignet e veze er c'hêrioù bras dreist-holl, e Brest, e Roazhon hag e Naoned..

Goude ar brezel e teuas ar gazetenn er-maez adarre, adalek miz Eost 1946 ha betek miz Mezheven 1950. Mouezh ar Strollad Komunour gall e Penn-ar-Bed e oa neuze. Paouezet e voe d'hec'h embann e 1950.

## Notennoù
Beuzeg (disheñvelout)

Beuzeg (stumm kozh *Budoc*) a zo un anv sant eus Breizh.

## Anvioù-lec'h
*Beuzeg-ar-C'hab, ur gumun
*Beuzeg-Kab-Kaval, ur barrez kozh, bremañ e Ploveur
*Beuzeg-Konk, ur gumun gozh, stag bremañ ouzh Konk-Kerne
Emgann Saulė

**Emgann Saulė** (*Saulės mūšis* e lituaneg, *Saules kauja* e latveg, *Schlacht von Schaulen* en alamaneg), a vez graet « **Emgann Šiauliai** » anezhi a-wezhadoù e lituaneg (*Šiaulių mūšis*), a c’hoarvezas d’an 22 a viz Gwengolo 1236, nepell diouzh kêr Šiauliai a greder (diasur eo avat). Enebiñ a reas ar Varc’heion douger-kleze hag o c’hevredidi valt en un tu, ouzh ar Samogitianed en tu arall. Ar faezhidigezh c’hloazus roet d’an Urzh milourel katolik gant ar Valted pagan a oa bet ur bazenn da groaziadegoù an Hanternoz.

## Kenarroud istorel
Staliet abaoe 1202 en hanternoz ar broioù balt e klaske ar Varc’heion douger-kleze, kentañ urzh milourel erruet eno, reiñ lamm d’ar pobloù pagan, skrapañ o ziriadoù digante ha skignañ ar feiz Kristen er rannved-mañ. Estonia ha Latvia a-vremañ a oa dija dindan o beli, pe hini an Daned, ha kemmet relijion ar pobloù enne.

Diaes e oa ar mare evit an Urzh a veze berr an argant gantañ ha diaes e veze dezhañ kavout enluidi nevez (ha kudennoù a oa etre mestr ar varc’heion hag ar babelezh). Neoazh e voe embannet ur vuilh gant ar pab o kemenn e vefe taget Lituania ha meuriadoù pagan ar broioù balt. War sigur kemennoù ar pab e voulc’has Volkwin, mestr an Urzh, ur vrezeliadenn a-enep da Samogitia gant ar pal dezhi aloubiñ aodoù ar mor Baltel eno ha, mod-se, tizhout tiriad an Urzh Teutonek ha kenstagañ an tiriadoù Kristen-se, hag evel-se adreiñ lufr da anv e Urzh. Treiñ a reas Republik Pskov, al Livonianed, al Latgalianed hag an Estonianed a-du gantañ.

## An emgann
Trec’h war ar Samogitianed e penn kentañ ar vrezeliadenn en em gavas lu Volkwin gant ur strollad niverus anezhe war hent an distro e-tal ur stêr. Ne fellas ket d’ar varc’heion stourm war droad avat ha dav e voe d’al lu kroaziat diazezañ ur c’hamp evit an nozvezh. Antronoz en em gavjont gant lu an dug a Samogitia Vykintas ha marc’hegerezh skañv lituaniat an Dug-Meur Mindaugas. Boaz da stourm er geunioù e voe ar re-mañ diwezhañ trec’h buan-tre war ar soudarded kristen a voe lazhadeget (ar mestr en o mesk) gant o enebourion er geunioù pe war hent an distro da Rīga gant ar Zemgalianed rebellet oute war-lerc’h an emgann.

## Lec’hiadur
Donet a ra anv an emgann ag hini an doueez Saulė (an Heol). Ez-wir e venneger er c’h*Chronicum Livoniae* e c’hoarvezas en *terram Sauleorum*, da lavaret eo en ur vro gouestlet da Saulė. Diaes eo avat gouzout pehini. E-pad pell ez eus bet soñjet e voe e-tal kêr Šiauliai e Lituania. Tud arall o lavaret e oa an dachenn emgann e Vecsaule e Latvia a-vremañ. Hogen istorourion a ginnig ur gêriadenn a hanternoz Lituania, e-tal harzoù Latvia, nepell diouzh Šiauliai, da lec’hiadur (ha degemeret eo bet ez-ofisiel e 2010 gant gouarnamant Lituania).
Barbadás

**Barbadás** zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense. 

## Parrezioù

## Poblañs

## Liamm diavaez
O Barco de Valdeorras

**O Barco de Valdeorras** zo ur gumun eus gevred Galiza, e proviñs Ourense, e komark Valdeorras. E 2014 e oa 13 899 o chom enni.

## Parrezioù

## Poblañs

## Liamm diavaez
Kazh dazgouez

Ur **c’hazh dazgouez** zo ur c’hazh doñv aet da ouez (cf. dazgouezañ). N’eus diforc’h ebet a-fet gouenn enta etre ar c’hizhier dazgouez hag ar c’hizhier doñv (*Felis silvestris catus*). N’eus nemet un diforc’h a-fet milrealoniezh. E gwirionez e tiskennont ag ar c’hizhier-ti met ganet int en natur (n’int ket enta kizhier diberc’henn kantreer (kollet pe dilaosket) hag a zo ganet e-mesk an dud).

Arabat naket droukveskañ ar c’hizhier dazgouez, a vev en natur, hag ar c’hizhier gouez. Meur a spesad zo d’ar re-mañ diwezhañ ha n’o deus peurliesañ netra da welet gant ar c’hizhier doñv.

E broioù zo, evel Aostralia (N’int ket loened ag ar vro. Erruet int gant ar Saozon.), int kaoz da freuz bras e-keñver an endro (distruj spesadoù engenidik). Gellout a reont ivez bout pennkaoz da rouesadur ar spesadoù gouez abalamour d’ar c’hevezerezh pe d’an hironadur etreze.
Laeoù Marie de France

**Laeoù Marie de France** (*[[Lais de Marie de France]]* e galleg) zo un dastumad eus laeoù, pe barzhonegoù, savet gant ar varzhez c'hallek Marie de France, en XIIvet kantved, hag a zo bet embannet gant Aber e 2011.
Barzhonegoù brezhonek troet int, diwar pezhioù gallek krennamzerel, gant Pierrette Kermoal, Roparz Hemon, ha Yeun ar Gow.

## Levrlennadur
* *[[Laeoù Marie de France]]*, aozet gant Pierrette Kermoal, Roparz Hemon ha Yeun ar Gow. Landeda : Aber, 2011
Lae

Ul **lae** zo un doare gwerzaouiñ, e galleg pe e saozneg, ijinet war-dro an XIIvet kantved. Er Grennamzer e talveze kement ha « kan » (pe istor kanet) pe « ton » ; darn a gonte un darvoud pe un istor, darn all a gane meuleudi.

Peurvuiañ e oant maget gant danvez Breizh. 

## Laeoù anavezet
### E galleg
*''Lais de Marie de France'', ~1165 . 
### E saozneg
* *[[The Lay of Aotrou and Itroun]]*, gant John Ronald Reuel Tolkien, 1945 .
### E brezhoneg
**Lae Izold*, gant Paskal Tabuteau .

## Gwelet ivez
* gwerz

## Notennoù
Chapel Sistina

Ar **Chapel Sistina** (latin: *Sacellum Sixtinum*; italianeg: *Cappella Sistina*) zo ur chapel e Keoded ar Vatikan. Dont a ra hec'h anv eus hini ar pab Sikstus IV, a roas gourc'hemenn d'he sevel.

Enni e vez bodet kardinaled an Iliz katolik roman er c'honklav a-benn dilennañ ur pab nevez.

## Istor
Adal 1368 e kaver roud er skridoù eus ur chapel gozh anvet *Capella Magna* e latin ("Chapel Veur") ma veze bodet lez ar bibien.
Dilezet e voe ar Chapel Veur a-hed marevezh pabelezh Avinhon (1309-1418). Dismantroù a oa anezhi pa zistroas ar pab da Roma e 1455, setu e voe annezet ur chapel all anvet *Capella Parva* ma veze "Heol ar Sakramant" war ziskouez.

Gant ar pab Sikstus IV e 1475 e voe gourc'hemennet ma vije kempennet ar Chapel Veur.
Den ne oar piv e voe an disavourion a voe karget eus al labour ; soñjal a reer e tibabjont adsevel ar chapel gozh hervez mentoù azeuldi Salomon evel m'emaint er Bibl, an disoc'h o vout un hirder a 40,92 m, ul ledander a 13,41 m hag un uhelder a 20,69 m.
Er bloavezh 1477 e krogas al labourioù, hag e 1477 e voe echuet adsevel ar Chapel Veur.

Kreñvaet eo bet ar chapel diwar gourc'hemenn ar pab Sikstus IV, a-benn ma vije gouest da zelc'her penn ouzh enebourien ar babelezh hag ar gristeniezh : Republik Firenze hag an Durked da gentañ penn. N'eus dor ebet da vont enni dre an diavaez.

Goloet a vrikennoù eo ar savadur, hag ur volz vañsonet zo bet savet evit erlec'hiañ ouzh an hini gozh a oa e prenn.
Div rann zo er chapel, ha daou live, daouzek prenestr o tegas gouloù dre gostezioù an estaj uhelañ.

E 1481 ha 1482 e voe kinklet diabarzh ar chapel gant gwellañ arzourien ar mare, o tont eus Firenze, Perugia pe c'hoazh Siena ha Pisa.

D'ar 15 a viz Eost 1485 e voe kensakret ar chapel gant ar pab, hag adalek deroù ar XVIvet kantved e voe bodet ar gardinaled enni a-nevez..


Chapelle sixtine2.jpg|War a voger bellañ emañ *Ar Varn Diwezhañ*,ar freskenn bet livet gant Michelangelo Buonarotti
Musei vaticani, cappella sistina, retro 02.JPG|An tu all


## Notennoù
Kentgermaneg

Ar **c'hentgermaneg**, pe **protogermaneg** (berraet **PGmc.**), **germaneg kumun** a zo ur gentyezh nann-testeniekaet, adsavet, a vez gwelet gant lod evel mamm an holl yezhoù germanek. Ar gentyezh-mañ eo ar yezh-vamm a-nevesañ kumun evit an holl yezhoù germanek. Dont a ra eus ar c'hentindezeuropeg (KIE).

N'eo ket testeniekaet ar yezh-se gant skridoù met adsavet eo bet dre an hentenn geñveriañ gant yezhoniourien. Koulskoude, skridoù runek a zo bet kavet e Skandinavia eus ar bloaz 200 goude Jezuz-Krist hag a c'hallfe bezañ kentgermaneg diwezhañ pe kentnorseg.

## Fonologiezh
### Kensonennoù

Notes:

# [ŋ] a oa un alofonem eus /n/ dirak drekstaon dre serriñ.
# [ŋʷ] a oa un alofonem eus /n/ dirak gweuz-staon dre serriñ.
# [β], [ð] ha [ɣ] a oa un alofonemoù eus /b/, /d/ and /ɡ/.

### Vogalennoù
Ar c'hentgermaneg en doa peder vogalenn verr pemp pe c'hwec'h vogalenn hir ha da nebeutañ unan "hir-pad" vogalenn ( "overlong"). N'eo ket sur kalite fonemik ar vogalennoù-se. 

## Notennoù ha daveoù
Mónica Naranjo

**Mónica Naranjo** zo ur ganerez spagnolek ha saoznek, ganet e Katalonia, e Cadaqués, e-kichen Figueres, d'an 23 a viz Mae 1974, hag unan eus ar vrudetañ e Spagn ha Mec'hiko. 

Kanet he deus gant Luciano Pavarotti ha kenlabouret gant Diane Warren ha Mina Mazzini.

## Pladennoù
;Albomoù studio
* 1994 : *Mónica Naranjo*
* 1997 : *Palabra de mujer*
* 2000 : *Minage*
* 2001 : *Chicas malas*
* 2002 : *Bad Girls*
* 2008 : *Tarántula*
;Albomoù diwar al leurenn
* 2009 : *Stage* • *Adagio*
;Albomoù pezhioù dibabet
* 2005 : *Colección privada*
;Pladennoù bihan
* 1994 : *Sola* • *Sólo se vive una vez*
* 1997 : *Entender el amor* • *Desátame*
* 1998 : *Pantera en libertad* • *Las campanas del amor*
* 2000 : *Sobreviviré* • *If You Leave Me Now* • *Enamorada*
* 2001 : *Chicas malas*
* 2002 : *Sacrificio* • *No voy a llorar* • *Ain't It Better Like This* • *I Ain't Gonna Cry*
* 2005: *Enamorada de ti*
* 2008 : *Europa* • *Amor y lujo*
* 2009 : *Todo Mentira*
* 2011 : *Dream Alive* • *Emperatriz de tus sueños*
* 2012 : *Make your rock*
;Pladennoù bihan bruderezh 
* 1994 : *El amor coloca* • *Fuego de pasión* • *Óyeme!*
* 1997 : *Empiezo a recordarte* • *Ámame o déjame*
* 1998 : *Tú y yo volvemos al amor*
* 1999 : *Rezando en soledad*
* 2000 : *Perra enamorada* • *Ahora, ahora*

Mónica Naranjo.jpg|e 2009
Banniel Spagn

**Banniel [[Spagn]]** (spagnoleg: *Bandera de España*, ha lesanvet "la Rojigualda" “ruz-melen aour”) a zo ur banniel gant teir bandenn a-led ruz, melen ha ruz. An hanter ledanoc'h eo ar vandenn velen. Ardamezioù ar vro a gaver war ar vandenn velen, ouzh tu ar gwint.

## Orin

E 1785 eo e c'hourc'hemennas ar roue Carlos III ober gant ar banniel-se war listri brezel Spagn. Dont a reas da vezañ banniel broadel e 1843, ha padet en deus betek 1931, betek ma voe diazezet ar Republik. Disheñvelik e oa ar banniel sivil war vor, melen e oa gant 2 vandenn ruz. Pa voe diazezet Republik kentañ Spagn a voe berrbad (1873-1874) e oa miret ar memes banniel, hep ar gurunenn avat.

## 1931-1939

Ur banniel nevez a voe krouet e 1931 gant Eil Republik Spagn, evit pellaat diouzh ar banniel all a oa lakaet da vonarkour. Hervez ar c'hiz republikan e oa graet gant teir bandenn gevatal, hag e-lec'h ar vandenn ruz en traoñ e voe lakaet unan vouk evit aroueziañ Kastilha ha León (ar melen hag ar ruz a oa lakaet da vezañ livioù rouantelezh Aragón). Graet e veze *La Tricolor* anezhañ. Ar banniel sivil a oa heñvel nemet ne oa ket an ardamezioù warnañ.

## Spagn dindan Franco




Ar brezel kaset war-raok gant ul lodenn eus an arme dindan renerezh Francisco Franco ha trec'h ar vroadelourien, a lakaas un termen da vanniel ar Republik. Gant an diktatouriezh lakaet e pleustr e voe adsavet ar banniel kent, ha lakaet ardamezioù nevez, warno erer Sant Yann.

## Goude Franco



Mervel a reas Franco e 1975. Hag e loc'has an argerzh evit lakaat ar Vourboned en-dro war an tron gant ar roue Juan Carlos Iañ. E 1977 e voe degaset un tamm kemm en ardamezioù. Bonreizh Spagn 1978 a lavar en he mellad 42.12 ez a teir bandenn ruz, melen, ruz, gant ar vandenn velen an hanter ledanoc'h eget an div all, da ober banniel Spagn. E miz Kerzu 1981 e voe divizet an ardamezioù nevez.

## Liammoù diavaez
Drica Moraes

**Adriana Moraes Rego Reis**, ganet e Rio de Janeiro, d'an 29 Gouere 1969, zo ur ganerez hag aktourez eus Brazil.
Rose

**Rose** zo un anv-bihan gallek, alamanek ha saoznek diwar anv ar roz (plant) er yezhoù-se.

## Gerdarzh
Diwar ar ger latin rosa, "rozenn".

## Yezhoù all
* E galleg : *Rose*, *Marie-Rose* ha *[[Rose-Marie]]*, ha *[[Rosalie]]*, *Roseline*, *Roselyne*, *Rosine* 
* En alamaneg : *Rose*
* E saozneg : *Rose* ha *Rosie*, ha *[[Rosemary]]*
* E spagnoleg : *[[Rosa]]*, *Rosita* ha *[[Rosana]]* 
* En italianeg : *[[Rosa]], [[Rossana]]*

## Tud

### Rose
* Rose Hobart (1906-2000), aktourez stadunanat.
* Rose Kennedy (1890-1995), mamm da John F. Kennedy, Robert F. Kennedy ha Ted Kennedy.
* Rose McGowan, aktourez stadunanat.
* Rose Nabinger, kanerez ha sonaozourez alaman. 
* Rose Francine Rogombé, politikourez c'habonat.
* Rose Leslie (g. e 1987), aktourez skosat, c'hoari a ra Ygritte er stirad Game of Thrones.
* Mia Rose (1988-) anv-micher saoznekaet *Maria Antónia Teixeira Rosa*, kanerez portugalat-saoz.

### Rosie
* Rosie Huntington-Whiteley, diskouezerez-c'hiz saoz.
* Rosie Ledet, akordeoñserez stadunanat, eus Louiziana.
* Rosie Pérez (g. e 1964), aktourez ha korollerez stadunanat.

## Oberennoù
### Arz
* *[[Rrose Sélavy]]*, tudenn ijinet gant an arzour gall Marcel Duchamp en 1920.

### Kanaouennoù
**The Ballad of Sally Rose*, albom gant Emmylou Harris e 1975
* *Kentucky Rose*, gant Wayne Kirkpatrick and Michael W. Smith (SUA).
* * The Rose of Tralee*, balladenn iwerzhonat eus an .

### Lennegezh
* *[[Le Roman de la Rose]]*, romant krennamzerel gallek gant Guillaume de Lorris.
* Rose, un danevell gant Guy de Maupassant e 1884,
* *A Rose for Emily*, danevell saoznek gant ar romantour stadunanat William Faulkner e 1930 ; bet troet e brezhoneg gant Yann Talbot (*Ur rozenn evit Emili* - Al Liamm niverenn 302, Mae-Eost 1997, pp.&nbsp;300–315).
* *[[Rose Madder]]*, romant saoznek gant Stephen King.

## Traoù
* *[[Four Roses]]*, wiski stadunanat (*Kentucky Straight Bourbon Whiskey*).
* *[[:en:HMS Rose (1757)|HMS Rose (pennad saoznek)]]*, ul lestr-brezel saoz *(Her Majesty Ship)* a verdeas eus 1757 betek 1779. Un eil lestr heñvel-mik a voe savet e Stadoù-Unanet Amerika e 1970 ; *Rose* eo hec'h anv ivez evel-just, hogen dre m'eo amerikan ne c'hall ket bout anvet **''[[HMS]]** Rose*.

==Filmoù==
**The Rose of San Juan*, film digomz e 1913
* *Rose of Washington Square*, film stadunanat aozet gant [[Gregory Ratoff]], e [[1939]], gant an aktour [[Tyrone Power]].
* *The Rose*, film stadunanat aozet gant [[Mark Rydell]], e [[1979]], gant an aktourez [[Bette Middler]].
* *Sammy and Rosie Get Laid'', film saoz aozet gant Stephen Frears, e 1987, gant an aktour Shashi Kapoor.

## Plant
*Rozenn
*Rosmari

## Notennoù
Rosa Silverio

**Rosa Silverio**, ganet e 1978 e Santiago de los Caballeros, zo ur varzhez dominikan, deuet da chom da Spagn.

## Oberennoù
* 2005 – *Desnuda*, barzhonegoù. Editora Cole. Santo Domingo, R.D. 
* 2002 - De vuelta a casa, barzhonegoù. Editora Centenario. Santo Domingo, R.D.
* 2007 - Rosa íntima, barzhonegoù. Editorial Santuario.
* 2010 - Selección poética, barzhonegoù.
* 2012 - Arma letal. La destrucción de las palabras. Premio Nacional de Poesía 2011 de la República Dominicana
* 2012 - A los delincuentes hay que matarlos. Prisa Ediciones.
* 2014 - Matar al padre, barzhonegoù. Huerga & Fierro Editores.
* 2016 - Mujer de lámpara encendida, barzhonegou. Huerga & Fierro Editores.
Tour-tan ar Vein Zu

**Tour-tan ar Vein Zu** zo un tour-tan el lark da aodoù Goueled Leon. Talvezout a ra da heñchañ ar bigi a dremen hebiou Beg Lokmazhe. Savet e voe etre 1867 ha 1871. E kumun Konk-Leon emañ.

## Istor
Kinniget e voe ur raktres da sevel un tour-tan en takad e 1862. Degemeret e voe ar raktres gant ar gouarnamant gall d’an 3 a viz Mae 1865. Da neuze e oa bet istimet e savfe koust al labourioù da 325 000 lur.

Echuet e voe al labour e deroù 1872. D’ar 1añ a viz Mae e krogas an tour-tan da vont en-dro. Da neuze e oa ur gouloù ruz, dre eoul, a daole skedoù bep 10 eilenn. E 1903 e voe lakaet aezhenn tireoul da zeviñ e-lec’h an eoul. Hag e 1984 e voe lakaet ar gouloù da vont en-dro war-bouez an tredan.

E 1992 e oa bet lakaet an tour-tan da vont en-dro emgefre hag abaoe e vez kontrollet eus tour-tan ar C'hreac'h en enez Eusa.

Gant daou seurt mein greunit e voe savet an tour-tan : mein an Aber Ildud ha mein Kersanton.

## Notennoù


## Levrlennadur
* Louis Chauris, « Construction d'un phare en mer d'Iroise : les Pierres Noires (1866-1872) », e *Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest*, levrenn 105, niverenn 1, 1998, pp.&nbsp;71–89.

### Liammoù diavaez
* Fichenn IA29000459 e diaz Mérimée
* Fichenn tour-tan ar Vein Zu e lec’hienn an DIRM NAMO (direction interrégionale de la mer Nord Atlantique-Manche Ouest)
* Tour-tan ar Vein Zu el lec’hienn phares.du.monde (skeudennoù)
Mina Mazzini

**Mina**, pe **Mina Mazzini**, eo anv-micher ar ganerez italian **Mina Anna Mazzini**, ganet e Busto Arsizio e 1940, bet brudet er bloavezhioù 1960 ha betek kreiz ar bloavezhioù 1970, hogen anavezet bepred gant lod evel ar gwellañ kanerez poblek italianek. Bamiñ a raed dirak he mouezh soprano. 

Kuitaat a reas Italia da vevañ e Suis.

Brudet kenañ e-maez he bro eo he c'hanaouenn Parole parole. 

### Albomoù
Dre vras e ra un albom ar bloaz.

* *Tintarella di luna* (1960)
* *Il cielo in una stanza* (1960)
* *Due note* (1961)
* *[[Moliendo café]]* (1962)
* *Renato* (1962)
* *Stessa spiaggia, stesso mare* (1963)
* *Mina (1964)* (1964)
* *Studio Uno* (1965)
* *Mina canta Napoli* (1966)
* *Studio Uno 66* (1966)
* *Sabato sera - Studio Uno '67* (1967)
* *Dedicato a mio padre* (1967)
* *Mina alla Bussola dal vivo* (1968)
* *Le più belle canzoni italiane interpretate da Mina* (1968)
* *Canzonissima '68* (1968)
* *I discorsi* (1969)
* *Bugiardo più che mai...più incosciente che mai...* (1969)
* *Mina canta o Brasil* (1970)
* *Quando tu mi spiavi in cima a un batticuore* (1970)
* *Del mio meglio* (1971)
* *Mina (1971* (1971)
* *Cinquemilaquarantatre* (1972)
* *Dalla Bussola* (1972)
* *Altro* (1972)
* *Del mio meglio n. 2* (1973)
* *Frutta e verdura* (1973)
* *Amanti di valore* (1973)
* *evergreens* (1974)
* *Mina®* (1974)
* *Baby Gate* (1974)
* *Del mio meglio n. 3* (1975)
* *La Mina* (1975)
* *Minacantalucio* (1975)
* *Singolare* (1976)
* *Plurale* (1976)
* *Del mio meglio n. 4* (1977)
* *Mina quasi Jannacci* (1977)
* *Mina con Bignè* (1977)
* *di tanto in tanto* (1978)
* *Mina Live '78* (1978)
* *Del mio meglio n. 5* (1979)
* *Attila* (1979)
* *Kyrie* (1980)
* *Del mio meglio n. 6 Live* (1981)
* *Salomè* (1981)
* *Italiana* (1982)
* *Del mio meglio n. 7* (1983)
* *Mina 25* (1983)
* *Catene* (1984)
* *Del mio meglio n. 8* (1985)
* *Finalmente ho conosciuto il conte Dracula...* (1985)
* *Si, buana* (1986)
* *Del mio meglio n. 9* (1987)
* *Rane supreme* (1987)
* *Oggi ti amo di più* (1988)
* *Ridi pagliaccio vol. 1-2* (1988)
* *Uiallalla* (1989)
* *Ti conosco mascherina* (1990)
* *Caterpillar* (1991)
* *Sorelle Lumière* (1992)
* *Mina canta i Beatles* (1993)
* *Lochness vol. 1-2* (1993)
* *Mazzini canta Battisti* (1994)
* *Canarino mannaro* (1994)
* *Pappa di latte* (1995)
* *Canzoni d'autore* (1996)
* *Cremona* (1996)
* *Napoli* (1996)
* *Minantologia* (1997)
* *Leggera* (1997)
* *Mina Celentano* (1998)
* *Mina Studio Collection* (1998)
* *Olio* (1999)
* *Mina per Wind* (2000)
* *Mina Love Collection* (2000)
* *Dalla terra* (2000)
* *Colección latina* (2001)
* *Sconcerto* (2001)
* *Veleno* (2002)
* *In duo* (2003)
* *The Platinum Collection* (2004)
* *Bula Bula* (2005)
* *L'allieva* (2005)
* *Platinum Collection 2* (2006)
* *Bau* (2006)
* *Todavia* (2007)
* *Sulla tua bocca lo dirò* (2009)
* *Facile* (2009)
* *Caramella* (2010)
* *Piccolina * (2011)

## Liammoù diavaez
* Parole, parole , gant Mina
Tridant

An **tridant** zo un arm eus Hellaz kozh, anezhañ ur forc'h tribizek, arouez an doue Poseidon, pe Neptunus.

## Emgann

## Skeudennoù

Siva_and_Parvati.jpg|Shiva ha Pârvatî, British Museum
Coat of arms of Ukraine.svg|War skoed Ukraina
Flag of Barbados.svg|War banniel Barbados


## Liamm diavaez