open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Paz (Bolivia)

**La Paz**, ent-ofisiel *Nuestra Señora de La Paz* (Itron-Varia ar Peoc'h) eo kêr-benn velestradurel Bolivia (en aymareg: *Chukiyawu*, e ketchwaeg: *Chukiyapu*). *La Paz de Ayacucho* zo un anv all anezhi. Er gêr-mañ emañ staliet gouarnamant ar vro. Trede kêr bobletañ ar vro eo, gant un istimadur a 816,044 annezad e 2020, hag an eil tolpad-kêr gant 1,8 milion a dud. Kêr-benn uhelañ ar bed eo, 3650 metr a-us gorre ar mor emañ.

Diazezet e voe d'an 20 a viz Here 1548 gant ar c'honkistador Alonso de Mendoza war al lec'hienn inka Laja.

## Liammoù diavaez
* Municipality of La Paz
* Weather in La Paz
* Bolivia Weekly
Bolivia

**Bolivia** (aymareg: **Wuliwya**, ketchwaeg: **Bulibiya**), ent-hir **Stad Liesvroadel Bolivia**, a zo ur vro eus Amerika ar Su; kêr-benn: Sucre (aymareg: *Sukri*, ketchwaeg: *Chuqichaka*), sez ar gouarnamant: La Paz (aymareg: *Chukiyawu*, ketchwaeg: *Chukiyapu*).

## Demografiezh
60% eus ar boblañs zo indian, pegementad brasañ ar broioù suamerikan.

60% eus ar boblañs a zo dindan treuzoù ar baourentez.

## Yezhoù ofisiel
Hervez ar vonreizh, en he mellad 5, eo ofisiel ar yezhoù-mañ: spagnoleg kastilhanek, Aymara, Araona, Baure, Bésiro (Chiquitano), Canichana, Cavineño, Cayubaba, Chácobo, Chimán, Ese Ejja, Guaraní, Guarasu’we, Guarayu, Itonama, Leco, Machajuyaikallawaya (Kallawaya) , Machineri (Machiguenga), Maropa, Mojeño-Trinitario, Mojeño-Ignaciano, Moré, Mosetén (Tsimane'), Movima, Pacawara (Pacahuara), Puquina, Quechua, Sirionó, Tacana, Tapiete, Toromona, Uru-Chipaya, Weenhayek (Wichí Lhamtés Nocten, Wichí Lhamtés Vejoz), Yaminawa, Yuki, Yuracaré ha Zamuco (Ayoreo). Rankout a ra gouarnamant Bolivia hag ar gouarnamantoù departamantel ober gant div yezh da vihanañ bep tro, ar gouarnamantoù emren, hag a bled gant tachennoù bihanoc'h, a rank-i ober gant div yezh ivez, ar c'hastilhaneg o vezañ unan anezho.

Tregont yezh indianek a zo bet degemeret en deskadurezh a-skoaz ar spagnoleg e 1994.

## Melestradurezh

* Departamantoù Bolivia
* Proviñsoù Bolivia
Lima

**Lima** eo kêr-benn Perou ha kêr vrasañ ar vro. Emañ war an aod, e kreiz ar vro. Dek milion bennak a dud a zo o vevañ enni. Ar pevare brasañ kêr en Amerika ar Su ez eo.

## Kêrioù gevellet

 

## Gallery

Image:Plaza de Armas, Lima.jpg|Iliz-veur Lima
Image:Universidad mayor de san marcos.jpg|Casona de la Universidad Mayor de San Marcos
Image:Panaavisos.jpg|Panamericana Sur
Image:Lima, Peru - Plaza de Armas 00.jpg|Municipalidad Metropolitana de Lima
Image:Plazasanmartin.JPG|Plaza San Martín
Image:Pabellonmorisco.jpg|Parque de la Exposición

Image:Palacio de Justicia. Lima, Perú..jpg|Palacio de Justicia

Image:Club Nacional.JPG|Club Nacional
Image:Casa-chosica.jpg|Chosica
Image:Municipalidad_de_Lima.JPG|Plaza de Armas
Image:Country_Club_Lima_Hotel.jpg|Country Club Hotel
Mic'hail Tchigorin

**Mic'hail Tchigorin** (e ruseg:**Михаил Иванович Чигорин**) a zo bet ganet d'an 12 a viz Du 1850 e Gatchina (Rusia) ha marvet d'ar 25 a viz Genver 1908 e Lublin (Polonia).

Mestrc'hoarier echedoù rusian e oa.

Ar c'hentañ Rusian o vout anvet Mestr Meur Etrebroadel e voe.

## Levrlennadur
* *Васюков Е. А.* и др. Михаил Чигорин. Москва : Физкультура и спорт, 1972, 312 p. (Выдающиеся шахматисты мира), buhez-skrid gant 69 fartienn gant notennoù (e ruseg).
* Schiller, * Tchigorin Defence: Queen's Gambit Declined*, Embannadurioù Chess Digest ( e saozneg).

## Liammoù diavaez
* Mikhail Tchigorin - pellgargit 171 eus e batiennoù e pgn
* Partiennoù arall
* 25 Lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
Menorca

**Menorca** (katalaneg hag ofisiel) a zo unan eus an inizi Balearez, e kornaoueg ar Mor Kreizdouarel.

* Menorca Facebook Page
Mérida (Mec'hiko)

**Mérida** zo ur gêr e norzh ledenez Yucatán, e Republik Mec'hiko, ha kêr-benn stad Yucatán. Dont a ra an anv eus kêr Mérida, e Spagn, degaset gant an alouberien Spagnol.
Poblet e oa gant 970 000 a dud e 2010.
Amos Burn

**Amos Burn** a zo bet ganet d'an 31 a viz Kerzu 1848 e Hull (Bro-Saoz) ha marvet d'ar 25 a viz Du 1925 e Londrez (Bro-Saoz).

Mestrc'hoarier echedoù saoz.

E wellañ renk Elo a oa bet 2728.

## Ul levr diwar e benn
* Richard Forster, *Amos Burn: A Chess Biography*, Embannadurioù McFarland & Company, 2004, ISBN 0-7864-1717-X.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chessgames
* Amos Burn - Pellgargit 129 eus e bartiennoù e pgn
Kingston upon Hull

**Kingston upon Hull**, berraet e **Hull** alies, zo ur gêr hag ur velestradurezh unvan eus kontelezh lidel Riding Reter Yorkshire e Bro-Saoz. 

Disrannet eo diouzh he c'hontelezh amaezel abaoe krouidigezh ar gontelezh-se, d'ar 1añ a viz Ebrel 1996.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Kingston upon Hull
Joseph Bigot

Ur savour eo bet **Joseph Bigot**, ganet e Kemper e 1807 ha marvet eno e 1894. Anvet eo bet savour departamant a-berzh ar Stad e 1835 ha mirout a reas ar garg betek 1873. Rener savouriezh eskopti Kemper e voe eus 1837 betek 1892. Graet en deus war-dro 400 savadur, 29 iliz hag 81 skol en o zouez.

A-raok 1856 e talc'has d'ur stil nevezklasel, met tamm-ha-tamm e klaskas e awen e savouriezh ar Grennamzer hag e perzhioù breizhek evel an tourioù dantelezet ha priziañ a rae kalz ilizoù Leon ha Kerne savet er  ha . Berzh a reas gant ar stil nevezc'hotek evit meur a iliz nevez ha soutenet e oa bet gant an eskob Joseph-Marie Graveran. Goude 1870 eo bet e labour tost da hini Eugène Viollet-le-Duc ha divreizhek-tre. Dipitet e oa bet pa n'en doa tapet tamm brud ebet e Pariz hag eñ kaset da benn e oberenn bennañ, an daou dour mistr hag uhel-uhel (77 m) savet evit peurechuiñ iliz-veur Kemper.
Da guzulier-kêr Kemper e oa bet dilennet e 1870 hag eñ ur republikan katolik ha kerreizh. E vab, Gustave, a gemeras e bost savour an departamant a-berzh ar Stad.

## Savadurioù savet dindan renerezh Joseph Bigot
*Toull-bac'h Brest
*Tourioù Iliz-Veur Sant Kaourintin Kemper (1856)
*Iliz ar Galon sakr e Douarnenez
*Mirdi an Arzoù-kaer e Kemper
*Adsavadur Abati Santez-Kroaz Kemperle

## Levrlennadur
* Rannou, Nolwenn. Joseph Bigot (1807-1894), architecte et restaurateur. Roazhon : PUR, 2006 (tennet diouzh un dezenn)

## Pennad kar
* Amédée Ménard, kizeller.
Colombes

**Colombes** a zo ur gêr eus Bro-C'hall, e bannlev Gwalarn Pariz.

## Gevelliñ
*  abaoe 1958 ;
*  abaoe 1964.

## Tud
Tud bet ganet e Colombes :
*André Chéron, meurc'hoarier echedoù (1895-1980).
Suis

Ur stad eus Europa eo **Suis** (en alamaneg ***Schweiz***, e galleg ***Suisse***, en italianeg ***Svizzera***, e romañcheg ***Svizra***) a zo ur vro eus kreiz-kornaoueg Europa gant Alamagn, Frañs, Italia, Aostria ha Liechtenstein en-dro dezhi. Gant hec'h anv latin ***Helvetia*** e vez graet ivez. Bern eo he c'hêr-benn.

## Douaroniezh
Rannet eo Bro-Suis e tri zakad meur : menezeg ar Jura, Uhelgompezenn Bro-Suis hag an Alpoù suis. An uhelgompezenn eo an hini stankañ war dachenn ar boblañs hag an armerzh.

## Istor
*Sellout ouzh ar pennad [[istor Suis]].*

Savet e oa Kengevread Bro-Suis d'ar 1añ a viz Eost 1291. An deiz-mañ eo a zo lidet evel deiz ar vro diwar neuze. Techet eo bet Suis da chom neptu en istor, n'he deus ket ezelet d'an ABU nemet e 2002.

## Politikerezh ha melestradurezh
*Gwelout ar pennad [[kantonioù Suis]].*
Ur c'hevread a gantonioù eo abaoe 1848. E 26 kanton eo rannet ar vro hiziv hon deiz.

## Aozadurioù etrebroadel
Sez meur a aozadur etrebroadel he deus : Poellgor Etrebroadel ar Groaz Ruz, eil brasañ sez Aozadur ar Broadoù Unanet goude New York, Ofis ar Broadoù Unanet e Geneva, Bank ar Paeamantoù Etrebroadel hag ar Poellgor Olimpek Etrebroadel.
 
Ezel eo Suis eus an Takad Schengen hag eus Kevredigezh Frankeskemm Europa, n'eo ket nag eus Unaniezh Europa nag eus Takad Armerzhel Europa avat.
## Renk Suis er bed
Evit an "neveziñ" e oa Suis da gentañ er bed e 2012 ha 2013 hervez skol-veur Cornell (USA), Insead (Frañs) hag Aozadur bedel ar perc'hennañ spered.

## Liammoù diavaez
* 

## Notennoù ha daveennoù
Meurvor ar Su

Dre emglev e vez graet **Meurvor ar Su** bremañ (abaoe 2000) eus an hollad morioù a gaver en-dro da Antarktika betek an 60vet ledredenn su, da-heul un diviz eus an Aozadur Hidrografel Etrebroadel (AHE/IHO). 

Unan eus pemp meurvor ar bed an hini eo. Gwechall e veze graet *Meurvor Antarktika*, pe *Meurvor polel Antarktika* eus an hollad-se.

Goloet e vez an darn vrasañ anezhañ e-pad c'hwec'h miz ar goañv gant ar vorskorneg.

## Douaroniezh
E-keñver moroniezh eo termenet ar meurvor-se evel ar meurvor liammet gant Morredenn Drobolel Antarktika hag a dremen en-dro da Antarktika. E-barzh emañ Mor Amundsen, Mor Bellingshausen, un darn eus Tremen Drake, Mor Ross, un tamm bihan eus Mor Scotia, ha Mor Weddell. Ar pezh a ra 20&nbsp;327&nbsp;000&nbsp;&nbsp;kilometrad-karrez.
Kriogenieg

Ar **c'hriogenieg** eo maread diwezhañ an neoproterozoeg. Mont a ra eus 850 milion a vloavezhioù 'zo betek betek 635 milion a vloavezhioù 'zo. An daou varead-skorn eus istor an Douar, ar marinoeg hag ar sturtieg, a zo e-barzh.

Dont a ra e anv eus ar goueledennoù skornegek pennskoueriek eus ar maread-se. Diskouez a reont e c'houzañvas an Douar an daou varead-skorn pouezusañ en istor gant skornegoù hag a ya a-frapadoù betek ar c'heheder. Kavout a reer roudennoù anezho dindan ar furm a dilitoù e lec'hioù a voe e-kichen ar c'heheder e-pad ar c'hriogeneg. Kevreet ez eo ar re-mañ gant goueledennoù-raz na c'hellont bezañ bet furmet nemet en un hinad tomm-kenañ. An dra-se a laka da soñjal e oa bet un heuliad a vareadoù-skorn kreñv-kreñv hag a vareadoù tommoc'h diwanet diwar un efed ti-gwer bras.

An akritarc'hed a zo hogozik aet da get e-pad ar mareadoù-skorn-hont ha bezañs bandennoù houarnek er goueledennoù a ziskouez e oa aet da baour-baour an oksigen en atmosferenn.

Studioù henvagnetek o deus diskouezet e oa aet buan-buan an diroud kevandirel. Un nebeud klaskourien a gred, avat, e c'hellje bezañ mareadoù-skorn ar c'hiogenek un artefakt krouet gant un fiñvadenn drumm eus ar penn-ahel magnetek. Tolpadur an doureier en ur c'hevandir hepken en dijee krouet un digempouez er vantell hag a vefe bet penn-kaoz d'ur fiñvadeg kalz buanoc'h eus ar c'hevandirioù eget da gustum.

## Liammoù diavaez

ar c'hriogenieg war GeoWhen
Smilodon californicus

Ar **Smilodon californicus** e oa un tigr dent sabrenn. Kavout a ra da galz klaskourien ne oa nemet un isspesad eus Smilodon fatalis, evel Smilodon floridanus.

Karrekaenn Stad Kalifornia eo ar **Smilodon californicus**. Kalz skeledennoù a gaver e *[[La Brea Tar Pits]]*, lec'h ma oant bet lonket gant an traezh pa oa o hemolc'hiñ preizhoù.

## Gwelet ivez
* Tigr dent sabrenn
**[[Smilodon gracilis]]*
**[[Smilodon populator]]*
S/2000 J 11

S/2000 J 11 eo an hini bellañ eus al loarennoù progradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2000.

E strollad Himalia e oa bet lakaet met ne oa bet ket jedet perzhioù he c'helc'htro d'an ampoent.

## Liammoù diavaez

Loarennoù nevez-dizoloet Yaou
Phạm Xuân Ẩn

Bet ganet d'an 12 Gwengolo 1927 e oa marv **Pham Xuan An** d'an 20  Gwengolo 2006.

Ezel eus Strollad Komunour Viêt Nam adalek penn-kentañ ar bloavezhioù 1950 e reas e goñje e lu Bao Dai. War-lerc'h e voe kaset d'ober 2 vloavezh studi war ar c'hazetennerezh e Kalifornia. Evit an ajñs Reuters e labouras e-pad ar brezel ouzh Stadoù-Unanet Amerika a-raok mont gan skipailh an Time.

E 1978 e anzavas e voe unan eus spierien bennañ SKV e Su ar vro.
Isidor Gunsberg

**Isidor Arthur Gunsberg** (Budapest, 2 a viz Du 1854 – Londrez, 2 a viz Mae 1930) a oa ur mestrc'hoarier echedoù hungarat a-vicher.

## Liamm diavaez
*  E grogadoù
Rostov-an-Don

**Rostov-an-Don** (*Росто́в-на-Дону*, *Rostov-na-Donu*), kêr ha porzh a Rusia, war ribl ar stêr Don, 46 km eus Mor Azov. Emañ e su Rusia Europa. Poblañs (dre vras): 1 099 500 a annezidi (2003).
Hed: 47°14′N - Led: 39°42′R 

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Knittelfeld

**Knittelfeld** zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel, e Stad kevredet Stiria, Aostria.

## Gevelliñ
* : Kameoka (1964)
* : Barcs (2005)

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel kêr Knittelfeld
* Knittelfeld @ Travel Austria
Mérida

**Mérida** zo un anv-lec'h spagnolek a gaver e meur a vro dre ar bed.

## 
* Mérida (Spagn), kêrbenn Extremadura.
* Oliva de Mérida
* San Pedro de Mérida

## 
* Mérida (Filipinez) , kumun e proviñs Leyte er Filipinez;

## 
* Mérida , kêrbenn stad Yucatán e Mec'hiko

## 
* Mérida, kêrbenn stad Mérida e Venezuela; 
* Mérida (stad) , stad eus Venezuela, ha Mérida he c'hêrbenn.
Abram Rabinovitch

**Abram Izaakovitch Rabinovitch** (e ruseg:*Абрам Исаакович Рабинович*) a zo bet ganet d'an 20 a viz Kerzu 1878 e Vilnius ha marvet d'ar 7 a viz Du 1943 e Moskov.

Mestrc'hoarier echedoù lituanian ha soviedat eo.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chessgames
* Aaron Nimzowitsch a-enep da Abram Rabinovitch
Voitsberg

**Voitsberg** (LFE: ['fɔɪ̯tsbɛɐk]) lakaet da geoded (*civitas*) war-dro 1200, zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel, Stad kevredet Stiria, Aostria.


AUT Voitsberg COA.svg|Skoed


## Douaroniezh

## Monumantoù heverk

## Gevelliñ
* San Martino Buon Albergo,  (abaoe 1997)
* Lesnica,  (abaoe 2000)
Magalhães

*Fernão de Magalhães : merdeer hag ergerzher portugalat
*Gioc'h Magalhães : evn hirc'harek o vevañ e Suamerika
*Koumoul Magalhães : div steredeg a zo o anv Koumoulennad Vras Magalhães ha Koumoulenn Vihan Magalhães
*Mank Magalhães : evn o vevañ e Suamerika
*Strizh-mor Magalhães e penn su kevandir Amerika.
Strizh-mor Magalhães

Emañ **strizh-mor Magalhães**, pe **Magallanes** (spagnoleg : *Estrecho de Magallanes*), e penn su Amerika ar Su etre ar c'hevandir-mañ ha Douar an Tan. An tremen naturel ledanañ eo etre ar Meurvor Atlantel hag ar Meurvor Habask.

Ar c'hentañ merdeer european o treuziñ anezhañ eo bet Fernão de Magalhães p'en doa graet e verdeadenn-dro e 1520. Dre m'en doa kroget da vont ennañ d'ar c'hentañ a viz Du e oa bet anvet *strizh-mor an [[Hollsent]]* da gentañ.

Embannet he doa Chile e vefe ar strizh-mor dezhi d'an 21 a viz Gwengolo 1843 ha miret he deus ar riegezh warnañ bete-vremañ. Diwar intrudu ar prezidant Manuel Bulnes (1799-1866) e oa bet kaset moraerien ha pesketaerien da ac'hubiñ al lec'h. Un drevadenn anvet Fort Bulnes a oa bet staliet goude-se. E 1848 e oa bet krouet ur porzh war riblenn ar strizh-mor, Punta Arenas e anv.

A-raok ma oa bet savet kanol Panamá e oa **strizh-mor Magalhães** an eil treizh implijetañ evit mont eus ur meurvor d'unan all goude aod ar C'hab Horn.

Un treizh diaes eo evit al listri hag ar verdeerien pa'z eus un hin griz ha p'eo strizh-kenañ.


File:NaoVictoria.JPG
File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg
File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg
File:Ferry_magallanes.jpg


## Sellet ivez

* Fernão de Magalhães
* Francis Drake
* Charles Darwin
Karpo (loarenn)

Karpo (gresianeg Καρπώ) pe **Yaou XLVI** a zo ul loarenn eus Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2003. Anvet e oa **S/2003 J 20** betek ma oe roet hec'h anv ofisiel dezhi e 2005. Al loarenn diwezhañ gant ur c'helc'htro progradek eo.

Tennañ a ra hec'h anv eus Karpo, unan eus merc'hed Zeus.

Evel Themisto eo an izel nemeti he strollad, ar pezh he laka da zedenus tre. Termenet eo stouadur kelc'htro ul loarenn evel-se gant an efed kozai. Degas a ra un eskemm mareadek etre stouadur hag Ezkreizennegezh he c'helc'htro. Ma'z eo bras a-walc'h ar stouadur e c'hell an Ezkreizennegezh mnt da gen vras e tremeno al loarenn tost ouzh unan eus loarennoù galilean. Gwirheñvel e vo distrujet en ur stokad neuze pe kaset kuit eus koskoriad Yaou.
Georgia (disheñvelout)

**Georgia** zo un anv-bro hag un anv-bihan. 

## Lec'hanvadurezh
### Broioù
Teir bro zo anvet Georgia
*Ur vro eus ar C'haokaz, *Georgia* pe Jorjia. 
**Meur a vartezeadenn zo diwar-benn ar gerdarzh: pe ar sant Jorj, pe ar ger henc'hresianek *georgos*, labour-douar (orin anv ar sant ivez)
*Ur stad eus gevred ar Stadoù-Unanet : Georgia, 
**diwar anv ar roue saoz George II
*Un enezenn e Meurvor ar Su : Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su
**diwar anv ar roue saoz George III.

### Lec'hioù all
*Ur strizh-mor e Kanada: Strizh-mor Georgia
*Ur bae e Kanada: Bae Georgia
*Ur gêr er Stadoù-Unanet : Georgia, Vermont
*Georgia-Nevez unan eus Inizi Salomon

## Tud
Un anv-bihan saoznek eo *Georgia*.
*Georgia (anv-bihan)

## Pennadoù kar
*Giorgia
Tbilisi

Kêr-benn Jorjia eo **Tbilisi** (jorjieg: თბილისი, distaget [ˌtbiˈliːsi]).

## Gevellerezh
Tbilisi zo gevellet gant:

## Tud dibar
* Genric'h Gasparyan, mestrc'hoarier echedoù armeniat, bet ganet e Tbilisi.
* Mic'hail Saakachvili, prezidant ar vro, ganet e Tbilisi.
William Evans

**William Davies Evans**, bet ganet d'ar 27 a viz Genver 1790 e Cas-blaidd, nepell diouzh Penfro (e brezhoneg : *Pennvro*, e saozneg : *Pembroke*) e kontelezh Sir Benfro (Kembre) ha marvet d'an 3 a viz Eost 1872 en Oostende, Flandrez (Belgia), a oa ur mestrc'hoarier echedoù kembreat.

## Buhez
Ganet e oa bet Evans en un ti-feurm anvet Musland e parrez Llanddewibrefi e-kichen Hwlffordd, e Sir Benfro. Mont a reas war vor e 1804, pa oa pevarzek vloaz, o servij er Royal Navy betek ma voe echuet Brezelioù Napoleon e 1815. 
Goude-se e labouras er servij post ar Royal Navy ; e 1819 e voe anvet da gabiten al lestr-pakad *Auckland* a veaje etre Aberdaugleddau e Kembre ha Port Láirge en Iwerzhon.

P'edo war vor ec'h ijinas W. D. Avans ur reizhiad gouleier tri liv dezho evit mirout ouzh listri a vont a-benn an eil re er re arall war vor diouzh noz ; garedonet e voe evit an ijinadenn-se kaoulz gant gouarnamant Breizh-Veur ha gant hini Rusia.

## Echedoù
N’ouier ket pelec'h en doa W. D. Evans desket c'hoari echedoù, met moarvat en doa ijinet an *Evans Gambit* brudet e-kerzh ar beajoù digenvez etre Kembre hag Iwerzhon.

E 1826, ar c'habiten Evans a yeas betek sal echedoù William Lewis e St. Martin's Lane, e Londrez, ha kinnig a reas c'hoari ouzh lod eus c'hoarierien echedoù kreñvañ an amzer. Ne oa ket gwall anavezet Evans evel c'hoarier echedoù, met goude m'en doa displeget perak e felle dezhañ c'hoari outo e teuas a-benn da gendrec'hiñ Alexander MacDonnell da c'hoari un abadenn a-enep dezhañ. McDonnell a oa unan eus gwellañ c'hoarierien Iwerzhon, hag unan eus ar re greñvañ e Breizh-Veur d'ar mare-se. Echuiñ a reas ar c'hoariadenn d'an 20 fiñv ha trec'h e voe Evans. Brudet eo an abadenn-se evel enkloch Evan : 
### Enkloch Evans

Implijet e voe gant c'hoarierien evel Paul Morphy, Jan Timman, hag er bloavezhioù 1990 gant Garry Kasparov, dreist-holl en ur gourfenn 25 tro a-enep Viswanathan Anand e Tal Memorial Championship e Riga, e 1995.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  Abadennoù W. D. Evans e Chessgames
*  William Davies Evans a-enep da Alexander McDonnell e 1829
*  Buhez W. D. Evans e ''British Chess Magazine'', 1928
Lanleñv

**Lanleñv** (distaget  er vro) a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag en Aodoù-an-Arvor.

## Douaroniezh
War lez dehoù al Leñv emañ Lanleñv.

### Kumunioù amezek

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pevarzek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,22 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet unan anezhe e Boezinge e Flandrez Belgia, soudard e oa er 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Temple de Lanleff vue générale Nord.jpg|An templ.

* Templ Lanleñv, a vez graet "tour Lanleñv" anezhañ gant brezhonegerien ar vro.

Iliz Lanleñv 1.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Mari*.
* Monumant ar re varv er vered, dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Levrlennadur
*  FLOQUET (C.), *Le temple de Lanleff*, Keltia Graphic, Speied, 1999, 96 p.
## Liammoù diavaez

*  Lanleñv war lec'hienn Geobreizh
*  Lanleñv war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù
## Notennoù ha daveoù
Smilodon populator

Ar **Smilodon populator** a zo un tigr dent sabrenn hag a zo deuet war-wel en Amerika an norzh war-dro ur milion a vloavezhioù 'zo. Aet eo da get 10&nbsp;000 a vloavezhioù'zo. Kalz brasoc'h eo eget e gendirvi, ar Smilodon fatalis hag ar Smilodon gracilis. Un uhelder a 120 cm en deus hag ag an hevelep ment hag ul leon bras eo. Etre 200 ha 300 kg eo e bouez.

Pa gejas Amerika ar Su gant Amerika an norzh e c'hounezas kigdebrerien an norzh tachennad an evned ramz a oa ar prezherien pennañ er su. Ur c'hevezerezh a zo bet kenetrezo ha da get eo aet an evned. Aloudabeg ar smilondon a gasas da get al leon godellek ivez. Dent sabrenn en doa hemañ ivez hag unan eus ar prezherien brasañ en Amerika ar Su e oa.

Aet eo ar Smilodon populator da get pa'z eo deuet e breizhoù da re brim evit ma ve gouest d'o zapout. Gant *felidae*ed all, gwevnoc'h ha buanoc'h, e voe kemeret e blas.

## Gwelet ivez
*Smilodon fatalis
*Smilodon gracilis
*Tigr dent sabrenn
Kroatia

**Kroatia** (*Hrvatska* e kroateg), ent-ofisiel **Republik Kroatia** (*Republika Hrvatska*), a zo ur vro hag ur stad eus Europa ar Su, ha Zagreb he c'hêr-benn. Ezel eo eus AFNA abaoe 2009, hag eus Unaniezh Europa abaoe ar 1añ a viz Gouhere 2013.

## Istor
A-hed he istor eo bet e kroashent peder sevenadurezh, setu perak eo ken pinvidik he glad arzel hag he monumantoù. Slaved eo an annezidi, abaoe ar . Levezonet eo bet ar vro gant Venezia war an aod, gant Aostria en diabarzh. Da gentañ e oa bet levezonet gant an impalaeriezhioù roman ha bizantat. Amezeg eo bet d'an Impalaeriezh otoman etre ar  hag an . Harzet eo bet an impalaeriezh war vord Kroatia ha dre-se emañ an harzoù er stumm m'emaint. 

## Douaroniezh
En-dro dezhi emañ:
* Slovenia, Hungaria, Serbia, Bosnia-Herzegovina ha Montenegro. 

*Sellit ouzh:* Listenn inizi Kroatia
 
## Kêrioù
Sede kêrioù brasañ Kroatia: Zagreb, Split, Dubrovnik, Rijeka, Osijek, Zadar, Slavonski Brod, Pula, Šibenik ha Varaždin.

## Liammoù diavaez

* Burev an Touristerezh
* Ul lec'hienn diwar-benn Kroatia
Kentucky

**Kentucky** (distaget /kɨnˈtʌki/), ent-hir **Commonwealth of Kentucky** (*Kenglad Kentucky*), a zo ur Stad ezel eus Stadoù-Unanet Amerika. Emañ-hi lec'hiet er reter-kreiz.

## Kêrioù Kentucky

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Milwaukee

**Milwaukee** () eo kêr vrasañ Stad Wisconsin, e Stadoù-Unanet Amerika, war lez kornôk al Lenn Michigan. Tremen 1&nbsp;700&nbsp;000 a annezidi zo e kêr hag en trowardroioù. Krouet eo bet anv Milwaukee en ur mod ofisiel e 1835.

## Skeudennoù

FoxCitiesPerformingArtsCenter.jpg|
AppletonWisconsinDowntown3.jpg|
GannettNewspapersAppletonWisconsin.jpg|
FoxValleyTechAppletonMainEntrance.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Langaeg

**Langaeg** (*Langueux* e galleg, *Langioec* e gallaoueg) a zo ur gumun eus kanton Tregaeg en Aodoù-an-Arvor e norzh Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Ardamezioù

* N'ez eus ket evit ar poent. Ober a ra ar Gumun gant ul logo. 

## Anv

* Bernard Tanguy (1990) : **Par. de Languyec***, 1369;* **Languieuc***, 1427;* **Languyec***, 1453;* **Languieuc***,* *1585;* **Langeuc, Languyeuc***, 1624;* **Languyeux***, 1665;* **Languieux, Langueux***, 1667;* **Langueux***,* *1790; gallaoueg  *'Landjeu.**'

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 97 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,00 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe  unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 e Maissin e Belgia, soudard en 19vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur serjant eus an aerlu hag ur vleniourez eus an tirlu en Tonkin er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un disfonter d'an 30 a viz Here 1960 e Lamy.
## Brezhoneg
* 10,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Langueux Church.JPG|An iliz katolik.
Langueux_Memorial.jpg|Ar monumant.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Armerzh
* Brikennerezh Sant-Ilan, bet krouet e 1864 ha serret goude an Eil brezel-bed; ur mirdi eo bremañ.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Ardamezeg

## Liammoù etrebroadel
### Gevelliñ

### Kevelouri

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Langaeg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Cantalausa

**Joan de Cantalausa** (anv-pluenn *Loís Combas*) a oa ur yezhour okitanek ganet e 1925 ha marvet d’an 22 a viz Gwengolo 2006. Beleg e oa Cantalausa ha tremen a reas meur a vloaz eus e vuhez beleg oc’h ober war-dro parrez c’hallek kêr New York, e Stadoù Unanet Amerika. Barrek e oa war meur a yezh (okitaneg, galleg, saozneg, met ivez arameeg, latin, gresianeg, katalaneg, spagnoleg, alamaneg, rusianeg...) hag a-hed e vuhez en deus studiet e yezh vamm hag embannet skridoù enni. Anavezet eo dreist-holl evit e *Diccionari general occitan*, ur geriadur hollokitanek embannet gantañ e 2003, met a bep seurt labourioù all en deus bet savet : hentennoù deskiñ, studiadennoù diwar-benn an hen- pe ar c’hrennokitaneg, troidigezhioù diwar yezhoù all, adalek levrioù ar Bibl betek Levr ar Janglenn gant Rudyard Kipling.

## Liammoù diavaez
*Cantalausa
*''DICCIONARI GENERAL OCCITAN'' (pdf)
Jim Sevellec

**Jim Sevellec** (*Eugène Sévellec* en ti-kêr) ganet d'an 21 a viz Genver 1897 e Kameled, a oa un treser ha livour breizhat, a weler e anv war meur a levr brezhonek eus ar bloavezhioù 1950. 

## E vuhez
Yaouank-tre, da 11 vloaz, e rae dija tresadennoù eus tiez ha straedoù e gêr c'henidik gant skoazell arzourien all. Studioù a reas e Brest goude marv e dad. Gant skoazell e vignon, ar barzh Saint-Pol-Roux, e labour Jim gant Henriot e Kemper adalek 1928. E-pad ar brezel e voe implijet evit komz gant Skosiz hag Amerikaned, ha "Jim" a veze graet eus "Eugène" ganto, dre ma oa aesoc'h da zistagañ. Mirout a reas an anv-bihan-se goude. Goude ar brezel e labouras evit ar PTT. Aet eo da anaon d'an 21 a viz Mae 1971 e Brest.

Tad e oa da Joël-Jim Sévellec, arzour ivez.
Braigat ap Pasgen

Mab Pasgen ap Gwrtheyrn ha roue Builth e oa **Braigat ap Pasgen**. Ren a reas etre 440 ha 475, war a seblant. Dre ur meneg e-barzh un nested kembreat hepken ec'h anavezer anezhañ ha dianav ez eo darvoudoù e ren.
Ediakareg

Marevezh diwezhañ an neoproterozoeg eo an ediakareg. En em astenn a ra eus 635 milion a vloavezhioù'zo betek 542 milion a vloavezhioù'zo. Tennañ a ra hec'h anv eus torgennoù Ediakara en Aostralia. An anv-se a oa bet implijet gant kalz klaskourien met ne voe roet dezhi en un doare ofisiel e 2004 hepken. Anvet e oa **Vendieg** e Rusia ivez.

Divoutin eo ar maread-se peogwir n'eo ket merket e zeroù gant ur c'hemm en natur ar fosiloù. E fin an ediakareg hepken ez eas diwar-well an organegoù gwak o c'horf. Termenet eo kentoc'h ar maread gant ur gwiskad-raz a ziskouezfe ur chañch a hiniad. Bez ez eus un diouer a garbon 13 a verk fin ar mareadoù-skorn meur eus ar c'hriogenieg. War-dro 635 milion a vloavezhioù'zo eo lec'hiet bevenn an ediakareg, diazezet war dielfennadurioù U-Pb eus reier Namibia ha Sina.

## Gwelet ivez

Biota ediakareg

## Liamoù diavaez

An Ediakareg war GeoWhen

Ar vendieg

An Ediakareg war Palaeos.com
Lexington (Kentucky)

**Lexington**, kêr eus Stad Kentucky e SUA.

Bez' e oa 275&nbsp;754 a annezidi e 2006.


KentuckyCommonwealthStadium-Exterior.jpg
VictorianSquareJBM.jpg
The Lexington National Cemetery, Lexington Kentucky.jpg
Lexington Kentucky downtown.jpg


## Gevellerezh
* : Deauville, abaoe 1957
* : Kontelezh Cill Dara, abaoe 1984
* : Shizunai, abaoe 1988
* : Newmarket, (Bro-Saoz), abaoe 2003
Kreizennoù bras desaverezh kezeg gwad saoz a zo eus al lec"hioù-se, evel Lexington.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Lexington
Zafra (Extremadura)

**Zafra** a zo ur gêr eus proviñs Badajoz, en Extremadura, e Spagn.

17 000 a dud a oa e 2007.

## Tud dibar

* Ruy López de Segura, mestrc'hoarier echedoù spagnol, bet ganet e Zafra.
Kêr San Marino

**Kêr San Marino** (*Città di San Marino* en italianeg) eo kêr-benn Republik San Marino. An niver annezidi zo .

## Gevellerezh
* Rab 
* Rønne 
* San Leo
Alcalá de Henares

**Alcalá de Henares** zo ur gumun eus Spagn, e Kumuniezh Madrid 203 924 a dud o chom enni e 2012.

Bro kavell Miguel de Cervantes ha Manuel Azaña eo Alcalá de Henares.
Salamanca

**Salamanca** zo ur gêr e kornôg Spagn ha kêr-benn proviñs Salamanca. Emañ e kumuniezh emren Castilla y León.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar skol-veur

## Tud
### Bet ganet eno
* 1694 : Diego de Torres Villarroe, beleg, kelenner ha skrivagner
* 1877 : Jean-Bertrand Pégot-Ogier, arzour breizhat
Napoli

**Napoli** (en italianeg), pe **Naplez** (e brezhoneg), (gresianeg: Νεάπολη > Νέα Πόλις - Néa Pólis - , d.l.e. "Kêr Nevez"), zo ur gêr hag ur gumun ag Italia ha kêrbenn meurgêr Napoli ha Campania.

## Istor
### kantved
* 1848: emsavadeg d'ar 27 a viz Genver,
* 1860: staget eo Rouantelezh Naplez ouzh Rouantelezh Italia

### kantved

* Eil brezel bed:
** Bombezadegoù: adalek 1940 betek 43, Napoli a c'houzañvas bombezadegoù start a-berzh ar Re Gevredet. Tremen 20 000 a siviled a voe lazhet. Da skouer, tremen 3 000 a dud a varvas e bombezadeg ar 4 a viz Eost 1943 ha tro 600 den arall a voe lazhet pa darzhas al lestr-brezel *Caterina Costa* er porzh d'an 28 a viz Meurzh 1943 (tro 3 000 a dud a voe gloazet en darvoud-se ivez).
Distrujoù a voe ivez ouzh ar glad arzourel ha sevenadurel: hanter-zistrujet e voe ar Basilica di Santa Chiara d'ar 4 a viz Kerzu 1942.
** 27-30 a viz Gwengolo 1943, **Pevar devezh Naplez**: emsavadeg a-enep d'an Alamaned

## Lec’hioù ha savadurioù
### Lec'hioù dibar
* 

### Mirdioù
* Mirdi Broadel Hendraouriezh Naplez
### Savadurioù c'hoariva

### Ilizoù katolik

Skeudenn:ChiesadiSant'AngeloaNiloNaplez.JPG|Chiesa di Sant'Angelo a Nilo
Skeudenn:BasilicadiSanFrancescodiPaolaNaplez.JPG|Basilica di San Francesco di Paola
Skeudenn:ChiesadelGesùNuovoNaplez.JPG|Chiesa del Gesù Nuovo


### Kastelloù ha palezioù

Skeudenn:Castelldell'OvoeNaplez01.JPG|Castel dell'Ovo 
Skeudenn:CastelSant'ElmoeNaplez.JPG|Castel Sant'Elmo (pe Castel Sant'Erasmo), en tu-kleiz
Skeudenn:ArC'hastellNevezeNaplez01.JPG|Castel Nuovo
Skeudenn:NapoliPalazzoReale.jpg|Palazzo Reale di Napoli


### Gevelliñ

## Tud
* Mestrc'hoarierion echedoù italian bet ganet e **Naplez**
** Lucio Del Vecchio, 
** Davide Marotti, 
** Giorgio Porreca.

Tud all : 
*  Ben, arzour ar gweled, ganet e Napoli e 1935 (marvet e 2024).

## Gwelout ivez

* Lec'hienn ar gumun

## Notennoù
Stawiski

**Stawiski** a zo ur gêr eus Biz Polonia. 

## Tud dibar
* Akiba Rubinstein, mestrc'hoarier echedoù poloniat bet ganet e Stawiski e 1882.
Horlivka

**Horlivka**, *Горлівка* en ukraineg, a zo ur gêr e Reter Ukraina.

Led: 48°18'N

Hed: 38°03'R

## Tud dibar
* Ruslan Ponomariov, mestrc'hoarier echedoù ukrainat, bet ganet e Horlivka.
Mahilioŭ

**Mahilioŭ** (treuzlizherennadur ofisiel), *Магілёў* (distaget: ) e belaruseg, *Могилёв*, *Mogilev* e ruseg (distaget: ), מאָלעוו, *Molew* e yideg, *Mohylew* e poloneg, a zo ur gêr eus reter Belarus.  a annezidi a oa o chom enni e 2011. Pennlec'h Voblast Mahilioŭ eo.

## Istor

Diazezet e voe ar gêr e 1267. Un darn eus Dugelezh Veur Lituania e voe eus ar  betek Unvaniezh Lublin ha krouidigezh Kenglad Polonia-Lituania. Neuze e voe roet da gurunenn Polonia gant an anv *Mohylew* pe *Mogilew*. Ur greizenn genwerzhel e oa war an hent a liamm su hag norzh Europa. E 1577 ez eas d'ur geoded frank goude kentañ disrannadur Polonia hage voe staget ouzh Rusia hag a lakaas anezhi da gêr-benn guberniya Mogilev. Etre 1915 ha 1917 e voe lojeiz-jeneral al lu rusian. Derc'hel e voe gant an arme alaman e 1918 ha neuze roet da Republik Pobl Belarus. E 1919 ec'h aloubas al Lu ruz anezhi hag e-barzh Republik Soviedel Bielorusia e voe lakaet. Etre 1941 ha 1944 e voe dalc'het gant an Alamagn nazi.

D'un darn eus Belarus ez eas e 1991.

## Armerzh
Unan eus kreizennoù greantel hag armerzhel pennañ eo Mahilioŭ. Goude an Eil brezel bed e voe savet un deuzerezh-dir vras enni. Ur porzh-stêr pouezus war an Dniapro eo. 

## Tud dibar
* Leonid Isaakovich Mandelshtam, fizikour
* Issai Schur, jedoniour
* Modest Altschuler, penn-orkestr
* Kerent kozh Wayne Gretzky
* Otto Schmidt, skiantour, jedoniour, steredoniour ha den-stad
* Matest M. Agrest, jedoniour ha tudoniour
* Mikałaj Sudziłoŭski, dispac'hour ha skiantour
* Lev Polugaevski, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù belarus ha soviedat, bet ganet e Mahilioŭ.
* David Pinski, aozour yiddichek

## Kevreet gant
### Gevelliñ
*  Kragujevac, Serbia
*  Gabrovo, Bulgaria

## Liammoù diavaez

* Coat of Arms
* Mogilev war Wkimapia
* luc'hskeudennoù on Radzima.org
* Kuzul-kêr
* Skeudennoù istorelMogilev
* Un holloueziadur yuzevek a-zivout (Mohilev)
Dreux

**Dreux** a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant Eure-et-Loir e Bro-C'hall.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Touristerezh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)

ImageSize  = width:700 height:400
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:40000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 
  bar:1821 
  bar:1831 
  bar:1836 
  bar:1841 
  bar:1846 
  bar:1851 text:1851
  bar:1856
  bar:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901 text:1901
  bar:1906
  bar:1911
  bar:1921 
  bar:1926 
  bar:1931 
  bar:1936 
  bar:1946 
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 
  bar:1968 
  bar:1975 
  bar:1982 
  bar:1990 
  bar:1999
  bar:2007
  bar:2008

PlotData=
 color:barra width:15 align:left
 bar:1793 from:0 till: 5383
 bar:1800 from:0 till: 5437
 bar:1806 from:0 till: 6037
 bar:1821 from:0 till: 6032
 bar:1831 from:0 till: 6249
 bar:1836 from:0 till: 6379
 bar:1841 from:0 till: 6367
 bar:1846 from:0 till: 6774
 bar:1851 from:0 till: 6764
 bar:1856 from:0 till: 6498
 bar:1861 from:0 till: 6940
 bar:1866 from:0 till: 7237
 bar:1872 from:0 till: 7418
 bar:1876 from:0 till: 7922
 bar:1881 from:0 till: 8254
 bar:1886 from:0 till: 8719
 bar:1891 from:0 till: 9364
 bar:1896 from:0 till: 9718
 bar:1901 from:0 till: 9647
 bar:1906 from:0 till: 9928
 bar:1911 from:0 till: 10692
 bar:1921 from:0 till: 10908
 bar:1926 from:0 till: 11313
 bar:1931 from:0 till: 12200
 bar:1936 from:0 till: 13361
 bar:1946 from:0 till: 14184
 bar:1954 from:0 till: 16818
 bar:1962 from:0 till: 21588
 bar:1968 from:0 till: 29408
 bar:1975 from:0 till: 33101
 bar:1982 from:0 till: 33379
 bar:1990 from:0 till: 35320
 bar:1999 from:0 till: 31849
 bar:2007 from:0 till: 32155
 bar:2008 from:0 till: 31212


 
## Melestradurezh
## Tud
* François Philidor, sonaozour ha mestrc'hoariour echedoù gall, bet ganet e Dreux.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
S/2003 J 12

S/2000 J 12 eo an hini dostañ eus loarennoù kilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. N’eo lodek eus strollad ebet war a seblant.
Zürich

**Zürich** (LFE: ['tsy:rɪç], alemaneg: *Züri*, galleg: *Zurich*, italianeg: *Zurigo*, romañcheg: *Turitg*), brasañ kêr a Suis, ha pennlec'h Kanton Zürich. (Züritüütsch), eo an var rannyezh a gomzer enno. 

Ur gêr bedvroad eo, gant 30 % a estranjourien. Klevet e vez komz saozneg, alamaneg, galleg, italianeg.

Kerañ kêr ar bede eo hervez an Ekonomist. 

Kreizenn ekonomikel hag arc’hantaouiñ meur ar vro eo. Ar c’hêr gant ar muiañ a diez bank eo. Ur gêr bedel eo kement ha Brusell, Milano, Los Angeles, Chikago, Moskva, Mec’hiko City pe c’hoazh São Paulo. C’hwec’hvet kreizenn bankoù ar bed eo goude Londrez, New York, Hong Kong, Singapour ha Tokyo. Unan eus pobletañ kêr Zuiss eo gant ur poblañs a 415 215 annezad. Gant betek 1,1 ha 1,4 million  a annezidi zo hervez an doare da jediñ. 

War vord an Zürichsee emañ, a blij kement d’ar vouc’hizienn zuiss, d’an alamaned koulz ha d’an aostrianed, abalamour da gaerder ar gweledvaou ha d’ar greizenn istorel. 

Naetañ dour ar bed a gaver er stêr Limmat diouzh ma lavar ur studiadenn amerikan. 

Boaz e vez poblañs Zurik da vont da c’houronkañ barzh stêr ar c'hreiz kêr, e-pad an hañv. 

## Geografiezh
Lec’hiet emañ e biz Suiss, war kompezenn zuiss en norzh da lenn Zurick war dro 30 km eus an Alpoù. 

War un dorgenn skornet kozh emañ da 408 m uhelder, m’emañ mammenn ar stêr Limmat e len Zurick.
Kòrsou

**Pais Kòrsou** e papiamento, **Curaçao** e nederlandeg), ent-ofisiel **Bro Curaçao** (*Pais Kòrsou* e papiamento, ha *Land Curaçao* e nederlandeg), zo ur Stad tramor emren e framm Rouantelezh an Izelvroioù. Nepell emañ diouzh aod Venezuela.
Willemstad eo ar gêr-benn.

The_colorful_buildings_of_the_Handelskade_in_Willemstad,_Curaçao.jpg|An Handelskade e Willemstad
Kab Horn

Emañ **Kab Horn** e penn su an enezeg chileat anvet Douar an Tan. Gwelet e vez dre voaz evel al lec'h suañ e Suamerika. An dud kentañ o vont hebiou Kab Horn a voe Willem Cornelis Schouten ha Jacob Le Maire, moraerien eus an Izelvroioù, e miz Genver 1616, hag anvet e voe evel-se ganto en enor da gêr Hoorn en Izelvroioù, lec'h genidik Schoutens. C'hoant o doa gwiriañ e oa posupl tremen e su Douar an Tan, ha korntreiñ beg Suamerika suoc'h eget Strizh-mor Magalhaes eta. 

Ar c'hab suañ e-touez ar c'haboù meur eo ivez ha war kostez Norzh Tremen Drake emañ. E-pad kantvedoù eo bet Kab Horn ul lec'h tremen eus ar re bouezusañ pa oa implijet evit mont eus Europa da Azia hag en-dro. Gant listri-dre-lien e veze treuzdouget ar marc'hadourezhioù tro-dro d'ar Voull-Douar ha koulskoude eo dañjerus-tre ar mor eno pa'z eus korventennoù paot, gwagennoù divent ha skorngrec'hioù alies a-walc'h.

Ur seurt lec'h mojennel eo ar c'hab diouzh an diaesterioù merdeiñ, an danevelloù diwar-benn peñseoù ha brud ar vered listri a zo eno. Lesanvet eo ar c'hab ar *C'hab kalet* pe *Kab ar c'horventennoù*.

Hiziv n'eus ket mui kalz a listri-samm o tremen ahont p'eo bet kleuziet Kanol Panamá. Ul lec'h arouezel eo evit ar bagoù-dre-lien sachet gant an dae mont dreist an diaesterioù. Meur a redadeg vras a zo o hent e-tal Kab Horn, da skouer ar "Vendée Globe Challenge".

## [[Douaroniezh]]

Lec'h suañ douaroù Suamerika eo Kab Horn (55°58’48’’ S ha 067°17’21’’ W, war Enez Horn, houmañ en enezeg anvet Inizi Hermite e beg Su Douar an Tan.

## Pennad kar
* Cabo de Hornos
Yomiuri Shimbun

Kazetenn bemdeziek kentañ e Japan eo **Yomiuri Shimbun** (読売新聞). E miz Gwengolo 2005 e veze skignet 12,3 milion a skouerennoù anezhi. (8,3 milion evit an embann diouzh ar mintin ha 4 milion diouzh an noz).

Tro 26 milion a dud a lenn anezhi.
Málaga

**Málaga** eo kêr-benn Proviñs Málaga, en Andalouzia, e kreisteiz Spagn, war aod ar Mor Kreizdouar. Eil kêr vrasañ Andalouzia eo enni 568 305 annezad e 2009 ha 578 460 e 2020. Diazezet e voe en  gant ar Fenikianed, se zo kaoz eo unan eus kêrioù koshañ Europa.

## Anv

Elfennoù moneizoù eo an dielloù koshañ a hañval ober meneg eus *Málaga*, peogwir e vefe bet ur stal-gognañ er c'horn-bro e-pad ar marevezh punek. Ar ger 𐤌𐤋𐤊𐤀 a vez kavet war ar pezhioù moneiz-se, translizherennet *mlkʾ*, ar pezh a derevfe, hervez an damkaniezh wirheñveloc'h, diouzh ar pennrann semitek **m-l-k* : «*bezañ roue, ren, kaout damani*». Kement-se a ziskouez moarvat edo war dakad Málaga un idoldi pe azeuldi (templ) evit enoriñ un doueez, Astarte ("rouanez an neñv" a vez graet sur a-walc'h anezhi e-barzh an doueedoniezh semitek). Kerkent hag ar XVII kantved e oa bet displeget gant an istorour Martín de Roa e teue ar ger *Malaca* eus an hebreeg מלכה **malkah* «rouanez», o tiazezañ e deorienn war arroudenn Strabon hag a lavare kement-mañ diwar-benn ar ger : "priñsez e-touez ar re all war an aod-mañ". Implijet eo ivez gantañ an arguzenn  lizheregouriezhel (filologiezhel) o tiskouez e oa heñvel ster anv ar gêr en arabeg : "Ar Maoured a anve anezhi gant ar memes ger : Malaq i al natural della Malaqui, al rey Meliq...». Ma soñjer eo diazezourien kêr Valaka a orin eus Tir e Fenikia, o c'houzout e oa Melqart (*mlk-qrt*, roue + kêr) doue pennañ ar gêr-se , ha goude ma vez gwelet war pezhioù moneiz stal-gognañ Malaka un azeuldi en tu garenep ha skeudenn un doue en tu penn, degas a ra d'an arbennigourion hag d'an istorourien da soñjal e oa gouestlet an azeuldi-se hag an anv kêr d'an doue pennañ-se.

## Douaroniezh
Lec'hiet eo Málaga war an aod e kornôg ar Mor Kreizdouar hag e su al Ledenez iberek. Emañ war-dro 100 km er reter da Strizh-mor Jibraltar, 130 km er reter da Darifa, ha war-dro 130 km en hanternoz da aodoù Afrika. War un dachenn a 398,25 km² en em astenn ar gumun, e Menezioù Málaga en Norzh, hag e Traoñienn ar Guadalhorce er c'hornôg. E kreiz ur pleg-mor emañ, gronnet gant menezigi (aradennadoù menezioù) : Sierra Mijas ha Menezioù Málaga. E Málaga ez eus div stêr oc'h en em deurel er mor :  ar Guadalhorce hag ar Guadalmedina.

## Arouezioù

## Istor
### Henamzer
Cerro del Villar eo anv an drevadenn gentañ savet eno tro 800 betek 500 kent JK gant ar Fenikianed, war un enezenn a oa lec'hiet e-kreiz aber ar Guadalhorce d'ar mare-se.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An Alcazaba, kreñvlec'h savet gant an Hammudited en XI kantvet.
* An iliz-veur, ''Catedral de la Encarnación
* Kastell Gibralfaro

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
* 
* , e Teksas
* 
* 
* 

## Tud ganet eno
* Manuel Altolaguirre (1905-1959), skrivagner
* Pablo Picasso (1881-1973), livour
* Antonio Banderas (ganet e 1960), aktour
## Daveennoù
Asahi Shimbun

***Asahi Shimbun*** (japaneg: 朝日|新聞, kazetenn ar beure heoliek) a zo ur gazetenn bemdeziek japanat krouet e 1879. Bez eo unan eus kazetennoù koshañ ar vro hag en Azia, ha gwelet eo evel ar gazetenn diazez e Japan.

An *Asahi Shimbun* eo unan eus ar  pemp  kazetenn eus Japan gant ar *[[Yomiuri Shimbun]]*, ar *[[Mainichi Shimbun]]*, an *[[The Nikkei|Nihon Keizai Shimbun]]* hag ar *[[Chunichi Shimbun]]*. Moullet e vez 4,57 milion skouerenn evit an embannadur vintin hag 1,33 milion skouerenn diouzh an abardaez e miz Gouhere 2021, an eil eo goude ar *[[Yomiuri Shimbun]]*. Hervez an niver a skouerennoù moullet eo an eil kazetenn dre ar bed a-dreñv ar *Yomiuri*, memes ma 'z eo damheñvel ar sifroù evit ar stumm niverennel ha re ar bed evel *[[The New York Times]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Nihon Keizai Shimbun (Nikkei)

Kazetenn bemdeziek pennañ diwar-benn an ekonomiezh e Japan eo **Nihon Keizai Shimbun (Nikkei)**. Diwar he anv eo bet savet hini ar yalc'h japanat (Nikkei).

3 milion a skouerennoù a vez skignet anezhi ha 5,7 milion a lennerien a zo.
Ki-dour ar C'hap

**Ki-dour ar C'hap** (*Aonyx capensis*) a zo ur c'hi-dour afrikan bras a vev e-kichen stêrioù Senegal betek Afrika ar Su.

## Doareoù pennañ
Heñvel a-walc'h eo ki-dour ar C'hap ouzh ar c'hi-dour korr. Ur c'horf hir en deus gant pavioù berr. E bavioù a-raok zo kalz berroc'h eget e bavioù a-dreñv. N'en deus skilf ebet, ar pezh a laka anezhañ da vezañ gwevn-tre.

Gell-du eo e vlevenn gant ur c'hof sklaeroc'h hag a-wechoù un tarch gwenn ledan war e c'houzoug. C'hwek-tre eo e greoñ hag, er c'hontrol d'ar c'hi-dour mor, n'eus gwiskad lard ebet dindan e groc'hen. Muzuliañ a ra etre 40 ha 71 cm ha pouezañ etre 13 ha 34 kg. 11 vloaz a c'hell bevañ en ur gwarezva.

## [[Annez]]
E meur a endro e vev ki-dour ar C'hap. E gavout a reer er plaenennoù, er c'hoadegoù glaviek pe er rannvroioù sec'h.  E-kichen ar mor e c'hell bevañ ivez.

## Emzalc'h
Debriñ a ra kranked ha kresteneged bihan dreist-holl. Ne besketa ket. Implijout a ra e bavioù da gavout ha da dapout preizhoù el lec'hid. Ober a ra gant mein evit terriñ ar c'hregin.

Bevañ a ra ki-dour ar C'hap a strolladoù-familh bras. Pep hinienn he deus un dachenn dezhi hec'h-unan (17 km² evit ar pared, 14 km² evit ar parezed), met difennet e vez gant an holl anevaled eus ar strollad. O-unan emañ ar parezed evit ober war-dro ar re vihan, met en o c'hichen e chom ar pared.

Ki-dour ar C'hap a dremen an darn vrasañ eus e amzer en dour. Ur gwall c'hoarier eo ha plijout a ra kalz dezhañ embreger bizhier ha mein. Un aneval-noz eo dreist-holl, met gallout a ra mont er-maez e-pad an deiz a-wechoù.

## Liammoù diavaez
Ki-dour ar C'hap
Sant-Loup

**Sant-Loup** (distaget ,  er vro) zo ur gumun e Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton Plouha. En eskopti Dol e oa gwechall.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Lanlop*, 1160 ; *Capella Sancti Lupi in parrochia de Plooc*, 1238 ; *Lanlop*, 1239 ; *Lanloup*, 1266 ; *Lanlop alias Loulem*,  ; *Lansleuc*, 1438 ; *Lanloup*, 1516 
## [[Ardamezouriezh]]
*En glazur e c'hwec'h ruilhenn en argant, 3, 2, 1.*
## Brezhoneg
* Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
* D'ar 25 a viz Mae 2009 e oa bet votet ar garta Ya d’ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

003 La Noë Verte Le manoir et sa cour intérieure.JPG|Maner *Ar Wazh C'hlas*
005 La Noë Verte Le pigeonnier.JPG|Kouldri ar maner
Lanloup 1 Le calvaire et l'église.JPG|An iliz katolik *Sant Loup* hag ar c'halvar.

* Tavarn ar vro : "Kerganer".
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,27% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 11 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez *[[B-17]]* (marilhet 42-38073 ha kodet F) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e Boulsec'h e Sant-Loup ; he nijourion a zeuas a-benn da adkavet o c'henvroidi.
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* Jean Garin, sealouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1404.
### Tud marvet eno
* Guy Ropartz, sonaozer brezhon, d'an 22 a viz Du 1955.
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
* Louise-Anne Even, maerez (2008-2014).
## Pennadoù kar
* Loup
## Liammoù diavaez
*  Sant-Loup war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù
*  Sant-Loup war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Rainlendar

**Rainlendar** a zo ur deiziataer evit Mac OS X, Windows ha Linux. Ur meziant frank e oa er penn-kentañ, met n'eo ket frank ken. Diskwel a ra un deiziataer war skramm un urzhiataer, er burev, hep kemer kalz a blas. Evel un adstagadenn da LiteStep pe Aston e c'heller ober gantañ ivez.

Gallout a reer personelaat an neuz, implijout anezhañ gant meziantoù-deiziataerioù all. Implijout a ra ar furmad iCalendar standart evit stokañ an darvoudoù hag an trevelloù, setu e c'heller treuzkas anezho aes eus an eil meziant d'egile.

Troet e oa bet e brezhoneg adalek an eilstumm 0.21.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Ar stumm diwezhañ a oa frank c'hoazh
Siorrachd Lannraig

**Siorrachd Lannraig**, pe *Lanarkshire* e saozneg, a oa ur gontelezh a Skos a-raok adaozadur 1975.

En hanternoz dezhi e oa Stirlingshire hag un darnig distag eus Dunbartonshire, Stirlingshire adarre ha West Lothian er biz, Peeblesshire er reter, Dumfriesshire er gevred ha kreisteiz, er mervent Dumfriesshire adarre hag Ayrshire, hag er c'hornôg Ayrshire, Renfrewshire ha Dunbartonshire. Betek 1893 e oa Glasgow e Lanarkshire. 

## Darvoudoù
E Lanarkshire e voe dalc'het an International Children's Games e 2011.

## Stêrioù
*North Medwin River 
*South Medwin River
Calderbank

**Calderbank** zo ur gêriadenn eus Bro-Skos, demdost da gêr Airdriee, e Siorrachd Lannraig (Lanarkshire), war lez ar stêr Calder. 

## Istor

Abred en em stalias menec'h e Calderbank.

Eno e voe savet ar *Vulcan*, kentañ bag houarn.

## Tud dibar

* James Macrae Aitken, mestrc'hoarier echedoù skosat, bet ganet e Calderbank e 1908.
Bournemouth

**Bournemouth**, zo ur gêr hag ur velestradurezh unvan disrannet diouzh kontelezh velestrel Dorset abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1997, daoust dezhi chom en he c'hontelezh lidel Bro-Saoz, war ribl Mor Breizh.

## Kêrioù gevellet
* Netanya, 
* Luzern, 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Bournemouth
Richmond (Yorkshire)

**Richmond** a zo ur gêr eus kontelezh Yorkshire e Bro-Saoz, war lez ar stêr Swale. Pennlec'h Richmondshire eo.  a dud zo enni e 2001.

## Istor
Un anv lec'h gallek eo « riche mont », menez pinvidik. Hennezh eo an anv roet d'ar c'hastell savet gant Alan ar Rouz, anvet da aotrou Richmond, en 1071, war douaroù roet dezhañ gant ar roue Gwilherm an Alouber , mestr ar vro abaoee drec'h e 1066. Diwar anv ar c'hastell e teu hini kêr Richmond .

## Gevelliñ
* 
* 
## Pennadoù kar
*Enor Richmond

## Liammoù

*  Lec'hienn web ar gêr