open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bedum

**Bedum** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114105842/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/002_Bedum.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Unan eus ar c'hêrioù brasañ a zo tro-dro da gêr Groningen eo. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Bedum : Bedum, Noordwolde, Onderdendam, Zuidwolde, Ellerhuizen ha Westerdijkshorn. Un ti-gar a zo e Bedum.

## Tour stouet Bedum

Un tour stouet a zo en iliz Sant Walfridus, 36 metrad uhelder dezhañ. Jedet ez eus bet ez eo brasoc'h e gorn evit hini tour Pisa. Ma vefe an daou dour a vent heñvel, e vefe brasoc'h dilec'h hini Bedum eus 6&nbsp;cm.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Bedum ez eus 15 dileuriad. Er mare-mañ (dibenn 2009) n'eus maer ebet. 
* PvdA : 4 dileuriad
* CDA : 4 dileuriad
* Gemeente Belangen : 3 dileuriad
* ChristenUnie : 3 dileuriad
* VVD : 1 dileuriad

## Notenn

## Liamm diavaez
* Kartenn Bedum e  1868
Bellingwedde

**Bellingwedde** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114105846/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/003_Bellingwedde.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Savet eo bet e 1968 pa voe kendeuzet Bellingwolde ha Wedde. 

## Kumun Bellingwedde
Dasparzh ar bloblañs e kumun Bellingwedde (sifroù :1añ a viz Genver 2006):

Hag ivez :
* Den Ham
* Rhederveld

Hag ar c'hêriadennoù bihan da-heul : De Bult, Hoorn, Hoornderveen, Koudehoek, De Lethe, Lutjeloo, Tjabbesstreek, Westeind, Winschoterhoogebrug.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Bellingwedde ez eus 13 dileuriad :
*PvdA : 5 dileuriad
*Plaatselijk Belang Bellingwedde : 3 dileuriad
*CDA : 2 zileuriad
*GroenLinks : 2 zileuriad
*VVD : 1 dileuriad
Mr. Jones

**Mr. Jones** zo un anv-den saoznek a gaver dreist-holl en oberennoù arzel liesseurt.

## Sonerezh
* "Mr. Jones" ur ganaouenn e 1994 gant Counting Crows
* "Mr. Jones", ur ganaouenn e 2007 gant Mike Jones
* "Mr. Jones", un albom e 2002 gant Tom Jones
* "Mr. Jones", ur ganaouenn gant Talking Heads e 1988 en albom ''Naked''
* "Mr. Jones", ur ganaouenn gant The Mavericks e 1992 en albom *[[From Hell to Paradise]]*.
* "Mr. Jones", ur ganaouenn gant The Psychedelic Furs e *[[Talk Talk Talk]]*
* Er "Ballad of a Thin Man" gant Bob Dylan ez eus anv eus ur "Mr. Jones"
* *[[New York Mining Disaster 1941]]*, ur ganaouenn gant Bee Gees emañ an diskan anezhi "Have you seen my wife, Mr. Jones?"
* "Myzterious Mizter Jones", ur ganaouenn gant Slade, e 1985
* "Mr. Jones", ur ganaouenn gant NOFX, skrivet e 1988 ezmbannet en ur CD e 1991

## Filmoù
* ''Mr. Jones'', ur film e 1993 ma c'hoari Richard Gere hag Anne Bancroft.
**[[The Law and Mr. Jones]]*, filmoù skinwel e 1960-1962, evit ABC, ma weler James Whitmore o c'hoari an attorney Abraham Lincoln Jones

## El lennegezh
* Jones (Animal Farm), perc'henn an atant er romant Animal Farm gant Geoge Orwell a-raok emsavadeg al loened.

## Pennad kar
* Jones
* Mrs Jones
Mrs. Jones

**Mrs. Jones** zo un anv a gaver en oberennoù-mañ:

*Mrs. Jones' Birthday , ur film
*Mrs. Jones Entertains
*Me and Mrs. Jones, ur ganaouenn gant Billy Paul.
 

## Pennad kar
*Jones
*Mr. Jones
Yen

Ar moneiz japanat ofisiel eo ar **yen**. Krouet e oa e miz Du 1870 e-lec'h ar ryō (両). JPY eo e god ISO. Ar yen a veze rannet e *sen*, hag e *rin* zoken (1/1000), n'int ket implijet abaoe 1954 avat.

D'an 28 a viz Eost 2023 e talve un euro 158,38 yen.

## Doare skrivañ
E arouez grafek e latin a zo **¥**. E japaneg e skriver **円** a zo ur stumm eunaet eus an doare-skrivañ kozh 圓. 円 a vez distaget « en » e japaneg (). Ar skrivadur « yen » a zeu eus romanekadur an doare-skrivañ kozh sinaat-ha-japanat ne zalc'h ket kont eus emdroadur an distagadur. « En » e japaneg a dalv kement a « kelc'h » — evel e sinaeg *[[yuan]]* pe e koreeg *[[won]]*, ur gerdarzh heñvel ganto eta.

## Pezhioù moneiz

1JPY.JPG| 1 yen
5JPY.JPG| 5 yen
10JPY.JPG| 10 yen


50JPY.JPG| 50 yen
100JPY.JPG| 100 yen
500JPY.JPG| 500 yen


## Bilhedoù

Seizh seurt bilhedoù a vez graet ganto hiziv an deiz (2006), gant un dalvoudegezh a 1 000, 2 000, 5 000 ha 10 000 yen. Ar bilhedoù 100 ha 500 yen n'eus ket anezho ken.
Tri eus ar seizh-mañ a oa roet o mon ganto adalek ar 1 a viz Du 1984.
*Ar bilhedoù 1 000 yen, skeudenn ar skrivagner Sōseki Natsume (1816-1867) warno.
*Ar bilhedoù 5 000 yen, skeudenn Inazo Nitobe (1862-1933) warno.
*Ar bilhedoù 10 000 yen, skeudenn Yukichi Fukuzawa (1835-1901) warno.
Ar bilhedoù 2 000 yen ne vez ket kavet kement anezho dre ma oant lakaet er-maez diwezatoc'h, d'an 19 a viz Gouere 2000.

Bilhedoù nevez 1 000, 5 000 ha 10 000 a oa lakaet e-barzh d'ar 1 a viz Du 2004, 20 vloaz goude ar re all eta, evit klokaat reizhiad surentez ar bilhed nevez 2 000 yen.
*Ar bilhedoù 1 000 yen, skeudenn ar mezeg Noguchi Hideyo (1876-1928) warno.
*Ar bilhedoù 5 000 yen, skeudenn ar skrivagnerez Ichiyo Higuchi (1872-1896) warno.
*Ar bilhedoù 10 000 yen, skeudenn Yukichi Fukuzawa warno adarre ; kemmet eo bet tresadenn an tu mat avat, n'eo ket ur fazan ken met ur feniks, tennet eus templ Byōdō-in (平等院) e Kyōto, ar memes hini a zo war ar pezhioù 10 yen.

1000 yen Natsume Soseki.jpg|1000 yen (tu mat)
Series D 1K Yen Bank of Japan note - back.jpg|1000 yen (tu gin)
2000 Yen Murasaki Shikibu.jpg|2000 yen (tu mat)
2000 yen banknote (Series D), obverse.png|2000 yen (tu gin)
Series D 5K Yen bank of japan note - front.jpg|5000 yen (tu mat)
Series D 5K Yen bank of japan note - back.jpg|5000 yen (tu gin)
10000 yen note.JPG|10000 yen (tu mat)
Series D 10K Yen Bank of Japan note - back.jpg|10000 yen (tu gin)
1000 yen banknote (Series E), obverse.png|1000 yen nevez (tu mat)
1000 yen banknote (Series E), reverse.png|1000 yen nevez (tu gin)
5000 Yenes (2004) (Anverso).jpg|5000 yen nevez (tu mat)
5000 Yenes (2004) (Reverso).jpg|5000 yen nevez (tu gin)
10000 Yenes (Anverso).jpg|10000 yen nevez (tu mat)
10000 Yenes (Reverso).jpg|10000 yen nevez (tu gin)


## Feur-eskemm euro / yen

JPY-EUR v2.svg


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn Bank Japan
*  Currency Museum
*  The American numismatic association
*  Pezhioù moneiz japanat (skeudennaoueg ha katalog)
* Skeudennoù bilhedoù japanat kozh hag a-vremañ
## Notennoù
Talisker

**Talisker** zo ur wiski graet en Eilean Sgitheanach (Enez *Skye* e saozneg).

## Doare ar wiski
Un Island Single Malt eo, da lavarout eo ur Single Malt Scotch, graet en enez, e kêriadenn Carbost, en Talisker Distillery, a zo strilherezh nemeti an enez. Graet eo gant ar gompagnunezh United Distillers ha gwerzhet gant Diageo, evel unan eus o dastumad *[[Classic Malts of Scotland]]*.

Brudet eo Talisker abalamour d'ar blaz holen, met dreist-holl taouarc'h, a zo warnañ, goude ma n'eo ket ken taouarc'hek ha re all.

## Ar strilherezh
Krouet eo bet e 1830 gant ar vreudeur MacAskill. 

Graet e vez wiski single malt :
**Talisker 10 vloaz*
**Talisker 12 vloaz*, evit tud ar *Friends of the Classic Malts* 
**Talisker 18 vloaz* 
**Talisker 20 vloaz*, 9 000 boutailhad hepken
**Talisker 25 vloaz*, 21 000 boutailhad hepken
**Talisker 30 vloaz*, 2 958 boutailhad
**Talisker 175vet bloavezh*
**Talisker Distillers edition*, war-lerc'h barrikennadoù Amoroso.

Ar single malt a servij ivez d'ober blend, wiski mesket: *[[Johnnie Walker]]*, *[[White Horse]]*, ha Drambuie, hini dous. 

Ar malt (heiz eginet) implijet a zo blaz an taouarc'h warnañ. Ouzhpenn-se, a-hervez, e red an dour implijet war douaroù taouarc'hek. Alese e teufe ar blaz. 

*C'hwezh: mor
*Blaz: holen, taouarc'h, bezhin, iod
*Blaz diwezhañ: hir.

## Lennegezh
Talisker a oa unan eus ar wiskioù a gare ar skrivagner Robert Louis Stevenson. « Roue an evajoù » e oa.

:*The king o' drinks, as I conceive it,*
:*Talisker, Isla, or Glenlivet!*

## Notennoù
 

## Liamm diavaez
* Lec’hienn ofisiel
Lunfardo

Al **lunfardo** zo ul luc'haj spagnolek eus Buenos Aires (Arc'hantina) ha Montevideo (Uruguay). 

## Liammoù diavaez
*  Geriaoueg an Tango ( divyezhek :spagnoleg-galleg)
Pokémon

Ur frañchizenn er media eo **Pokémon** krouet gant Satoshi Tajiri, krouer an heuliad c'hoarioù video dezhi ar memes anv embannet gant Nintendo. Hervez ar stadegoù ofisiel e vefe bet gwerzhet 143 milion a c'hoarioù Pokémon. Ar c'hoari Pokémon Ruz ha Glas en deus graet ar muiañ a verzh ; prenet ez eus bet ouzhpenn 20 milion a skouerennoù, ur rekord istorel evit ar pezh a sell ouzh gwerzh ar c'hoarioù video.

Bez' e c'hell bezañ kavet produioù pennañ Pokémon dindan stumm tresadennoù-bev, mangaoù, ha c'hoarioù kartoù. Er stirad tresadennoù-bev ez eo Sacha Ketchum an haroz hag a zo heuliet e-kerzh e veaj ma klask pakañ ar muiañ posupl a Bokémoned, ar pezh e vez adkavet er c'hoarioù video.
E bouez sevenadurel a zo bet bras-tre er broioù e-lec'h ma'z eo bet silet ; Japan, SUA, ha meur a broioù europat.

## Meizad
Er bed-se n'eus ket eus al loened gwirion anavezet ; poblet eo ar blanedenn gant Pokémoned, doareoù loened hag a c'hell dislonkañ tan (evel ar charizard), pe tredan (evel Pikachu). Bez' e c'hellont bezañ mekanikel (Magnetit a zo unan anezho), pe zoken bezañ frouezhenn mab-den (evel Mewtow)... Peurviañ e treuzvevont gant mab-den difreuz, met kudennoù a sav alies.
Pep spesad Pokémon en deus e anv : hennez a c'hell bezañ implijet kement evit kaozeal eus ur Pokémon resis pe evit hollad ar spesad Pokémon. Peurviañ ne c'hell ket ur Pokémon lavarout un dra all estreget e anv (met un doare yezh e chom, komprenus etre an holl Bokémoned), memes ma zo bet eus darvoudoù spesius e-lec'h ma'z eo bet desket yezh mab-den gant ur Pokémon.

Pokémoned zo lavaret mojennek, a zo unanel en o spesad (evel-se n’eus nemet eus ur Mew er bed-se).

Pep Pokémon en deus un doareenn pe meur a hini, termeniñ a raio al lod brasañ eus o doareoù-tagañ, o c’hreñvderioù hag o gwanderioù e-keñver doarennoù all (aesoc'h e vo d'ur Pokémon plantel gouzañv tagadennoù dourel eget re an tan, da skouer).
17 doareenn disheñvel a zo, pep hini dezhi gwanderioù ha kreñvderioù a-enep unan all.

Bez' e c'hell ur Pokémon cheñch doareenn goude bezañ bet "diorroet", ma c'hell e spesad en ober. Ne c'hell ket ur Pokémon diorren muioc'h evit div wech. A-wechoù e c'hell choaz etre meur a ziorroadur disheñvel (evel Evoli).

Dresourien Pokémoned 'zo a brient o Fokémon d'ober emgannoù etrezo. Ar Pokémoned-se a vez peurvuiañ douget en ur *Pocket Ball*, ur seurt bolotenn hag a c'hell degemer ur Pokémon hepken (bihanaet eo neuze ar Pokémon evit mont e-barzh).
Hunvre ar muiañ niver a dresourien (ha niverus int) a zo pakañ an titl "mestr dresour" ; d'en ober e rankont dont a-benn da bakañ ur skouerenn eus an holl Bokémoned er bed... D'en ober e rankont treuziñ ar vro.

Ar c’hrogadoù Pokémoned a zo aozet etre daou zresour, ha paouez a ra pa'z eo KO an holl Bokémoned nemet unan anezho. Peurviañ n'eus Pokémon lazhet ebet, hag ar re lakaet KO a zo pareet en ospitalioù arbennika, anvet "kreizennoù Pokémon".
Bulbasaur

Bulbasaur a zo ur spesad pokemon diazez, spizverkus eo abalamour d'e vent piltoseg, bihan, doare ul loen-stlej, ul liv glas-sklaer dezhañ, hag ur grouell-blantenn war e gein. Mont a ra war-raok a-drugarez d'e bevar fav. Emdreiñ a raio goude en Ivysaur hag er fin e Venusaur; d'ar mare-se e tiorro ivez ar blantenn hag a zo war e gein. 
Hervez ar Pokedex ez eo grefet ar greunenn-se diwar pep bulbasaur nevez ganet. Hemañ a c'hello neuze euvriñ nerzh an heol evit lakaat e douger da emdreiñ.

Gwelet e vez er c'hoari video gant an teknikoù da-heul (en urzh) : dereiñ, ruoc'h, sungreun, ha troc'h-geot.
Firefox

**Firefox**, **Mozilla Firefox** a zo ur merdeer web digoust, diorroet ha dasparzhet gant Mozilla Foundation sikouret gant kantadoù a dud a youl vat a-drugarez da doareoù diorroiñ ar poellad frank/open source ha da frankiz e god tarzh.

En deroù e oa Firefox ur programm derevet eus ar poellad Mozilla (anvet SeaMonkey hiziv an deiz), met ennañ an arc'hwelioù merdeiñ nemetken.
Ar poellad liessavennek-mañ a zo kenglotus gant stummoù disheñvel Microsoft Windows, Mac OS X ha GNU/Linux. Lakaet eo bet war reizhadoù korvoiñ disheñvel, ar pezh a zo posupl gant ar c'hod tarzh a zo lakaet e kerzh dindan tri lañvaz disheñvel er memes koulz (MPL, GPL et LGPL).

Ar poellad-mañ en deus bet ur berzh kreskus abaoe e embannadur, o tipaseal an hanter-miliard a pellgargadurioù e C'hwevrer 2008. Memes ma ne ziskouez ket an niver-mañ an niver gwirion a implijerien e deuet Firefox deuet da vezañ buan-tre kevezer brasañ Internet Explorer, merdeer web Microsoft.

## Savennoù a c'hell lakaat Mozilla Firefox da dreiñ

Firefox a zo ur poellad a dro war un niver bras a reizhadoù korvoiñ.
Tu zo neuze da staliañ Firefox war ar reizhadoù da-heul :
* GNU/Linux, BSD, Solaris hag en un doare hollekoc'h, war an holl reizhiadoù korvoiñ kenglotus UNIX
* Mac OS X
* Windows NT (Windows 2000, Windows XP, Windows Vista ha Windows 7 en o zouez)

Lakaet war reizhadoù all evel FreeBSD, OS/2, Solaris, IRIX, RISC OS, SkyOS, BeOS, Windows XP 64 ha Windows Vista 64 bit.

## Arc'hweladurioù
Ar merdeer a c'hell bezañ implijet adalek un diazez glanaet.
Kentoc'h eget bezañ roet gant un niver bras a dibarzhioù, Firefox en deus kantadoù a plug-inoù ha temoù grafek, evit ma vefe tu d'an implijer da lakaat anezhañ evel m'en deus c'hoant.
Un nebeud arc'hweladurioù a vez kavet er stumm glan :

* Ar merdeiñ dre ivinelloù (tab) ;
* Un harzer pop-up ;
* Ur reizhiad lusker enklask ;
* Sinedoù dialuskel (lenner lanvioù RSS hag Atom) ;
* Ur reizher reizhskrivañ ;
* Ur sil eneppesketa ;
* Kenglotus IPv6

### Doujañs da skouer ar Web
Ar Mozilla Foundation, a-drugarez d'e lusker framm Gecko, a heuilh en e boelladoù ar reoladoù ha skouerioù digor, da gentañ reoù ar World Wide Web Consortium.
Neuze, Mozilla Firefox a harp skouerennoù ar Web evel HTML, CSS, XHTML, XML, JavaScript, met ivez DOM, MathML, XSL pe c'hoazh XPath. 

Ar prouad Acid2 a zo bet tremenet abaoe an 3 stumm, padal ez eo an test Acid3 n'eo tremenet ul lodenn nemetken, gant 93% evit stumm diwezhañ ar poellad (Firefox 3.5). Hogen, an disoc'h-mañ a vez o kreskiñ dibaouez (94/100 evit ar 3.6 beta3).

Evel lodenn vrasañ ar merdeerien a-vremañ, Firefox a zo gouest da ziskouez skeudennoù gant an treuzwelladur e PNG.

## Notennoù ha daveoù

;Daveoù da stummoù Firefox

;Daveoù d'an niver a bellgargadennoù Firefox
Prizioù Rannvroel Dazont ar Brezhoneg

***Prizioù Rannvroel Dazont ar Brezhoneg*** zo prizioù bet krouet e 2002 evit lakaat war wel obererezhioù nevez pe lañsus kaset da benn e brezhoneg pe evit kas ar brezhoneg war-raok. Krouet int bet gant Kuzul Rannvro Breizh ha fiziet eo bet an aozañ anezho en Ofis ar Brezhoneg (Ofis Publik ar Brezhoneg diwar vremañ).

## Istor
Tri friz a veze roet bep bloaz er penn-kentañ evit pep hini eus an tri rummad : hinienn, kevredigezh hag embregerezh. Abaoe 2009 e vez roet ur pevare priz, evit ar strollegezhioù.

Bep bloaz e vez roet ar prizioù en ur gêr disheñvel, da-geñver Gouel Erwan.

Ar bodad-barn a zo anezhañ dilennidi eus ar C'huzul-rannvro hag izili eus Kuzul-merañ Ofis ar Brezhoneg. E 2009 ez eus bet kinniget d'un nebeud kevredigezhioù breizhek bras kinnig danvez loreidi ha digoret eo bet ar bodad-barn da dud diavaez ivez.

Er bloavezh 2011 e veze roet : 2000 € d'al loaread kentañ, 1500 € d'an eil ha 500 € d'an trede.

## Loreidi

### Prizioù [[2002]]

Roet eo bet ar prizioù e Ti-kêr Kemper d'an 19 a viz Mae 2002.

### Prizioù [[2003]]

Roet eo bet ar prizioù e Landreger d'ar 17 a viz Mae 2003.

### Prizioù [[2004]]

Roet eo bet ar prizioù e Kuzul-rannvro Breizh e Roazhon d'ar 14 a viz Mae 2004.

### Prizioù [[2005]]

Un tamm cheñchamant a zo er mont en-dro adalek ar bloavezh-se. Ar rummadoù a zo ar memes re, met tri friz a zo bremañ dre rummad e lec'h unan a-raok.

Roet eo bet ar prizioù en Abati Daoulaz e Daoulaz d'an 18 a viz Mae 2005.

### Prizioù [[2006]]

Roet eo bet ar prizioù e Kuzul-rannvro Breizh e Roazhon d'an 13 a viz Mezheven 2006.

### Prizioù [[2007]]

Roet eo bet ar prizioù er Maezioù Frank e Roazhon d'an 31 a viz Mae 2007.

### Prizioù [[2008]]

Roet eo bet ar prizioù e Kuzul-rannvro Breizh e Roazhon d'an 30 a viz Mae 2008.

### Prizioù [[2009]]

Roet eo bet ar prizioù e Palez ar c'hendalc'hioù en Oriant d'an 30 a viz Mae 2009. Krouet ez eus bet ur rummad nevez (Strollegezhioù) ouzhpenn d'an tri all (Hiniennoù, Kevredigezhioù, Embregerezhioù).

### Prizioù [[2010]]

Roet eo bet ar prizioù e Kuzul-rannvro Breizh e Roazhon d'an 19 a viz Mae 2010.

### Prizioù [[2011]]

Roet eo bet ar prizioù e selaouva Karmez e Gwened d'ar 17 a viz Even 2011.

Tud zo a gav iskis e vije roet ur priz war un dro d'un troour brezhonek, Yann-Varc'h Thorel, ha d'ur stal levrioù, FNAC Roazhon, ma n'haller kavout na levrioù brezhonek an troer-se, na hini all ebet.

### Prizioù [[2012]]
Roet eo bet ar prizioù e Roazhon d'ar 28 a viz Genver 2012.

### Prizioù [[2013]]

Roet eo bet ar prizioù e c’hoariva Montroulez d'ar 26 a viz Genver 2013.

### Prizioù 2014

### Prizioù [[2015]]

Roet eo bet ar prizioù e Logunec'h d'an 23 a viz Genver 2015.

## Daveoù
Río de la Plata

**Río de la Plata** zo un aber bras e Suamerika. Stummet eo gant ar stêrioù Paraná hag Uruguay a gengej a-raok en em deurel er Mor Atlantel. 

Emañ Río de la Plata etre Arc'hantina hag Uruguay. Emañ Buenos Aires, kêr-benn Arc’hantina, war ar ribl su ha Montevideo, kêr-benn Uruguay, war ar ribl norzh.

Brasañ aber ar bed eo Río de la Plata, gant 219 km led en e ledanañ.
Eemsmond

**Eemsmond** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114105856/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/005_Eemsmond.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Eemshaven, Eppenhuizen, Kantens, Oldenzijl, Oosteinde, Oosternieland, Oudeschip, Roodeschool, Rottum, Startenhuizen, Stitswerd, Uithuizen, Uithuizermeeden, Usquert, Warffum ha Zandeweer hag ivez div enezenn didud : Rottumeroog ha Rottumerplaat.
Krouet eo bet ar gumun e 1990, pa voe kendeuzet Warffum, Kantens, Hefshuizen hag Usquert. An anv a voe dibabet e 1992.
Pemp ti-gar a zo (Warffum, Usquert, Uithuizen, Uithuizermeeden ha Roodeschool) ma c'haller tapout an tren da vont da Groningen. 

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Eemsmond ez eus 17 dileuriad :
*PvdA : 2 zileuriad
*GemeenteBelangen : 5 dileuriad
*CDA : 3 dileuriad
*ChristenUnie : 2 zileuriad 
*GroenLinks : 0 zileuriad
*VVD : 1 dileuriad
*D66 : 1 dileuriad
*SP : 3 dileuriad
Uthr Bendragon

**Uthr Bendragon**, pe **Wthyr Bendragon**, a oa un tiern ag ar Vrezhoned e Breizh-Veur er . Tad ar roue Arzhur hervez ar mojennoù.

Un dave berr da Uthr a gaver er varzhoniezh hengembraek, mes e vuhez a voe skrivet en  gant Galfridus Monemutensis en e levr anvet *[[Historia Regum Britanniae]]* ("Hannes Tierned Breizh"). Un denenn amduek e hañval bout el lennegezh hogen un tiern kreñv ha difennour e dud.

## El lennegezh kembraek
Er varzhoneg *[[Pa Gwr yw y Porthawr]]*, e Levr Du Caerfyrddin ez eus kaoz eus Mabon fab Modron, gwaz da Uthr.
En ur varzhoneg all, *Ymddiddan Arthur a'r eryr*, ez eus anv eus un ni da Arzhur, anvet Eliwlad, a zo mab da Madog fab Uthr : breur da Arzhur eo Madog eta. 

Meneg zo eus Uthr en unan eus Trioedd Ynys Prydain ivez, "Tair Prif Hud Ynys Prydain" (niv.28), ma lavarer dezhañ deskiñ da Venw fab Teirgwaedd (un den a zo kaoz anezhañ en danevell *[[Culhwch ac Olwen]]*) unan eus tri zra hud pennañ Preden.

## Gant Jafrez Menoe
En *[[Historia Regum Britanniae]]* eo kontet e istor gant Jafrez Menoe war un dro gant hini Arzhur. Mab eo Uthr d'ar roue Cystennin II ha breur eo da Emrys Wledig. E Breizh eo bet maget evit e ziwall diouzh kasoni Gwrtheyrn.
 
## Levrlennadur
*  Meic Stephens, *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*, Gwasg Prifysgol Cymru, 1993
Stefan ar Strad

**Stefan ar Strad**, *Étienne Marie Le Strat* e marilh an ti-kêr (1865-1954), anavezet ivez evel *Stevan Kerhored*, a oa ur beleg a Vro-Gwened, ganet ha marvet e Pluniav.

Mignon e oa da Loeiz Herrieu, ha kenlabourat a reas gant Dihunamb.
Savet en deus kantikoù, ha troet fablennoù diwar La Fontaine. 

Person e oa bet anvet e Ploue e 1917, ha sevel a reas ar c'hannadig brezhonek Klohdi Ploué.

## Oberennoù
**Guerzenneu Breih-Izél*, Henbont, 1931, 230 p.
**Lévrig er Hristén*, Lafolye, Gwened, 1935
*Kantikoù
*Pennadoù e Dihunamb hag er c'hannadig brezhonek Klohdi Ploué.

## Liamm diavaez
*Wikimammenn
*IDBE
Pont Books

**Pont Books** zo anv un dastumad levrioù saoznek evit ar yaouankiz krouet gant an embanner kembraek Gwasg Gomer e Llandysul e Kembre e 1991.

Mar deo saoznek eo al levrioù embannet o devez atav ul liamm bennak gant Kembre a-hervez.

Etre 1994 ha 2014 eo aet 14 gwech ar priz lennegel Gwobr Tir na n-Og gant an dastumad. 
Ha div wech gant Jennifer Sullivan‎. 

## Liamm diavaez
*Pont Books
Siôn

**Siôn** zo un anv-bihan kembraek, deuet diwar an anv saoznek John a deu eus an anv hebreek יוחנן (Yôḥānnān).

A-wechoù e vez kemeret evel stumm kembraek an anv-tiegezh ofisiel Jones; da skouer en anv Twm Siôn Cati (*Thomas Jones* en-ofisiel).

## Stumm all
*Ioan 
*Ieuan

## Tud
**Siôn Corn* a zo kar-tost d'an Tad Nedeleg

### Barzhed
*Siôn Cent (war-dro 1400–1435/40)
*Siôn ap Hywel (war-dro 1490-1532)
*Siôn Ceri (beg ar XVIvet kantved)
*Siôn Tudur (1522–1602) 
*Siôn Phylip (1543–1620)
*Siôn Treredyn, pe John Edwards (war-dro 1605–1656), beleg ha troer
*Siôn Dafydd Las (marvet e 1694)
*Siôn Bradford (1706–1785)
*Siôn Cadwaladr (XVIIIvet kantved), sonaozer ha den a c'hoariva
*Siôn Aled (XXvet kantved).

### Anv-tiegezh
*Twm Siôn Cati, pe *[[Thomas Jones]]* (1530 - 1620), laer brudet
*Llywelyn Siôn (1540–war-dro 1615), barzh kembraek

## Tudennoù
*Dic Siôn Dafydd, tudenn vojennel
*Siôn Blewyn Coch, louarn e levrioù bugale

## Pennad kar a bell
*Sion
Bucconidae

**Bucconidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a dek genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Notharchus]]* - Cabanis & Heine, 1863 (6 spesad),
* *[[Bucco]]* - Brisson, 1760 (4 spesad),
* *[[Nystalus]]* - Cabanis & Heine, 1863 (6 spesad),
* *[[Hypnelus]]* - Cabanis & Heine, 1863 (2 spesad),
* *[[Malacoptila]]* - G.R.Gray, 1841 (7 spesad),
* *[[Micromonacha]]* - P.L.Sclater, 1881 (1 spesad),
* *[[Nonnula]]* - P.L.Sclater, 1854 (6 spesad),
* *[[Hapaloptila]]* - P.L.Sclater, 1881 (1 spesad),
* *[[Monasa]]* - Vieillot, 1816 (4 spesad),
* *[[Chelidoptera]]* - Gould, 1837 (1 spesad).

O c'havout a reer holl en un takad bras, Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika ennañ.

## Notennoù ha daveennoù
Jakamar

**Galbulidae** zo ur c'herentiad evned termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

Diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a pemp genad d'ober ar c'herentiad.

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Galbalcyrhynchus]]* - Des Murs, 1845 (2 spesad),
* *[[Brachygalba]]* - Bonaparte, 1854 (4 spesad),
* *[[Jacamaralcyon tridactyla|Jacamaralcyon]]* - Lesson, 1830 (1 spesad),
* *[[Galbula]]* - Brisson, 1760 (10 spesad),
* *[[Jacamerops aureus|Jacamerops]]* - Lesson, 1830 (1 spesad).

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Grootegast

**Grootegast** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114105903/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/007_Grootegast.ogg) a zo ur gumun hag ur gêriadenn e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : 
Doezum, Enumatil, Faan, Grootegast, Kornhorn, Lutjegast, Niekerk, Oldekerk, Opende ha Sebaldeburen.

## Kêriadenn Grootegast
Grootegast eo kêriadenn bennañ ar gumun. Dont a ra hec'h anv eus ar ger 'gast' pe 'gaast', da laavret eo ur beg traezhek en un takad geuniek. *Groot* a dalvez bras.
E Grootegast e voe ganet an doueoniour Cornelius Van Til.

## Lutjegast
E Lutjegast e voe ganet Abel Tasman. N'eus ket mui eus e di, met ur monumant hag ur blakenn a zo, hag e anv a zo bet roet d'ur straed ivez. 

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Grootegast 15 dileuriad :
* CDA : 5 dileuriad
* PvdA : 3 dileuriad
* VZ2000 : 3 dileuriad
* ChristenUnie : 3 dileuriad
* VVD : 1 dileuriad
Twm Siôn Cati

**Twm Siôn Cati** (skrivet ivez **Twm Sion Cati**, **Twm Shon Catti** pe **Twm Shon Catty**), pe **Thomas Jones** (1530 - 1620), eus Tregaron, e Ceredigion, a oa ul laer war an hentoù, ar "Robin Hood" kembreat. Barzh e oa ivez a-hervez. 

## Lennegezh
Ur romant saoznek a voe skrivet diwar e benn e 1828 gant T. J. Llewellyn Prichard, *Adventures and Vagaries of Twm Shôn Catti*. 
Tri romant kembraek zo bet skrivet gant T. Llew Jones ivez: *Y Ffordd Beryglus*, *Ymysg Lladron* ha *Dial o'r Diwedd*.
Kaouenn.net

**Kaouenn.net** a zo ul lec'hienn internet 2.0 a glask bezañ ur skingomz hag ur skinwel war un dro. Videoioù eo a zo dreist-holl e-barzh. Krouet eo bet e miz Kerzu 2006 goude ma 'vefe bet nac'het gant ar CSA reiñ ur frekañs da Gaouenn FM evit bezañ ur skingomz kevredigezhel lec'hel e brezhoneg.

## Istor

Kaouenn FM a oa bet krouet e miz Kerzu, ur gevredigezh gant ur 100 bennak a izili ha Gwilhom Morin da brezidant e oa. Kement a spi a oa er raktres-se m'he doa resevet ar gevredigezh skoazell un ugent kumun bennak eus Treger-Goueloù hag un hanter-kant kevredigezh lec'hel all.

E miz Mae 2006, e voe kaset gant Kaouenn un teuliad kinnig d'ar c'h-Comité Technique Régional ha d'ar Conseil Supérieur de l'Audiovisuel (CSA) evit kaout ur frekañsenn evit Kaouenn FM, raktres skingomz brezhonek Bro-Dreger. D'an 18 a viz Du 2006 e voe nac'het ar goulenn gant ar CSA.

Divizet e voe neuze sevel Kaouenn.net, dre ma n'eus ezhomm aotre ebet da vezañ war ar rouedad internet. N'eo ket ken koustus kennebeut bezañ war ar rouedad ha ledanoc'h e vez neuze an dachenn skignañ.

## Aozadur

Ur gevredigezh doare lezenn 1901 eo Kaouenn.net. Ur pemp ezel bennak a zo enni bremañ, hag ar prezidant a zo Bertrand ar Gwiader. Ur pal eeun o deus, "reiñ tro d'an holl da gaout abadennoù e brezhoneg pe vefe dre son pe video". Ne resevont tamm yalc'had arc'hant publik ebet evit kas an traoù, met un tamm arc'hant o devez digant tud a galon vat a-wechoù. Diazezet eo ar gevredigezh e Ti ar Vro Treger ha Goueloù e Kawan.

Gant al lec'hienn e vez implijet ar c'hevratoù "Creative Commons" kentoc'h eget ar SACEM.

War al lec'hienn ez eus muioc'h eget 900 fichenn bet krouet, videoioù al lod brasañ anezho. Ar videoioù a vez graet gant tud a youl vat ha kaset e vezont da Gaouenn.net evit lakaat anezho en-linenn. Gweladennet e vez al lec'hienn gant tro 100 den bemdez ha fichennoù 'zo a zo bet kliket ouzhpenn da 2000 gwech warno.

## Liamm diavaez
*Kaouenn.net
Mary Vaughan Jones

**Mary Vaughan Jones**, ganet d'an 28 a viz Mae 1918 ha marvet e 1983, a oa ur skolaerez kembraek hag ur skrivagnerez evit ar vugale.

Ganet e oa e 1918, e 'Firs Cottage', Maenan, e-kichen Llanrwst, e Sir Conwy, e hanternoz Kembre, ha mervel a reas e Rhuddlan, Clwyd, e 1983.

## Hec'h oberenn
Skrivet he deus ouzhpenn 40 levr evit ar vugale, ha kenlabouret da sevel kelaouennoù Urdd Gobaith Cymru. An darn vrasañ zo bet skeudennaouet gant Jac Jones.

Kalz anezho zo bet adembannet gant Cymdeithas Lyfrau Ceredigion.

Darn ivez zo bet troet e poloneg, hag e brezhoneg, embannet gant An Here.

Kalzik a levrioù nevez zo diazezet war an tudennoù krouet ganti evel : *Sali Mali a'r Ceffyl Gwyllt*, Dylan Williams, 2006.

Adkemeret ez eus bet lod eus an tudennoù-se da sevel abadennoù skinwel gant S4C, diwar skeudennoù an tresour Jac Jones.

## Priz
Ur priz zo bet savet en enor dezhi, anvet Gwobr Mary Vaughan Jones.

## Levrlennadur
Un toullad eus al levrioù-mañ zo bet embannet e brezhoneg gant An Here :
* *Cyfres Darllen Stori: 
# Sali Mali* ( 1969)
# Y Pry Bach Tew* (1969) - Ar wenanenn vihan
# Annwyd y Pry Bach Tew* ( 1972)
# Jaci Soch* (1969)
# Tomos Caradog*, 1969
# Pastai Tomos Caradog* (Ebrel 1997)
# Morgan a Magi Ann* (1975, 2002)
# Siencyn ( 1975)

*Bobi Jo ( 1976)

* *Llyfrau Dau Dau: 
** Rhigymau Jac y Jwc*
** Llyfr Bach Jac y Jwc*
** Llyfr Mawr Jac y Jwc*
** Llyfr Bach Nicw Nacw* - Levr bihan Gwenole.
** Llyfr Mawr Nicw Nacw* - Levr bras Gwenole.
** Llyfr Bach Dwmplen Malwoden* - Levr bihan Ruzig Maligorn.
** Llyfr Mawr Dwmplen Malwoden* - Levr bras Ruzig Maligorn.
** Llyfr Bach Guto*
** Llyfr Mawr Guto*
** Llyfr Mawr Culhwch*
** Storïau Llafar 1*
** Canllaw Athrawon*

* *Cynllun y Porth: Ni ein Hunain - Y Goeden*
* *Y Dynion Bach Od*
* *Ben y Garddwr a Storïau Eraill* ([[Gwobr Tir na n-Og]] e [[1989]])
* *Sami Seimon a Storïau Eraill*
* *Begw'r Iâr yn Mynd am Dro'' ( 1980)

## Notennoù
Jac Jones

**Jac Jones**, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1943 e Gwalchmai, en Enez Von, zo un treser kembreat ha skeudennaouer levrioù evit ar yaouankiz.

Savet eo bet e Bristol, e Breizh-Veur, betek e 7 vloaz. Neuze e tistroas da Walchmai. Skoliet e voe en Ysgol Gynradd Gwalchmai hag Ysgol Gyfun Llangefni.

## Levrioù skeudennaouet
* *Penillion y Plant*, *Trysorfa* gant T. Llew Jones
* Oberennoù Mary Vaughan Jones' hag an tudennoù krouet ganti, *[[Sali Mali]]* ha *Jac y Jwc*, embannet lod anezho e brezhoneg gant An Here.

## Liammoù diavaez
* ''Profile - "Plant ar-lein"''
*  ''Welsh Books Council''
Aldus Manutius

**Aldus Pius Manutius** (1449/1450 – 6 a viz C'hwevrer 1515), a oa anv latinekaet **Teobaldo Mannucci**, anvet ivez a-wechoù **Aldus Manutius kozh** (**Aldo Manuzio il Vecchio**), abalamour d'e vab-bihan Aldus Manutius yaouank, a oa ul lenneg italian eus an Azginivelezh italian a zeuas da vout mouler, embanner hag a savas an Aldine e Venezia. 

Eñ an hini a ijinas ar pik-skej (;), al lizherennoù stouet, al levrioù bihan izelbriz. 

## E vuhez
Ganet e oa e Sermoneta pe Bassiano, e Stadoù ar Pab, ur 100 km er c'hreisteiz da Roma, da vare an Azginivelezh italian. Pinvidik e oa e dud ha skoliet e voe evel ul lenneg. Kaset e voe da studiañ latin da Roma gant Gasparino da Verona, ha henc'hresianeg da Ferrara gant Guarino da Verona. E 1482 ez eas da chom da Mirandola gant e gamarad kozh Giovanni Pico della Mirandola, ul lenneg pinvidik-mor. Eno e chomas daou vloaz da studiañ al lennegezh c'hresianek. 

A-raok da b-Pico mont da Firenze e kavas d'e vignon Manutius ul labour a gelenner d'e nized Alberto ha Lionello Pio, priñsed Carpi. Alberto Pio a arc'hantas Manutius evit sevel e stal-voulañ hag a roas douaroù dezhañ e Carpi. Dont a reas da vout kelenner e tiegezhioù duged italian an amzer. 

## Intrudu an embanner

## Embann oberennoù klasel
Mennet e oa Manutius da herzel ouzh al lennegezh kozh da vont da get dre voulañ ar pennoberennoù e henc'hresianeg ha latin. 
 

## Progetto Manuzio
Kemeret eo bet anv Manutius evit ar Progetto Manuzio, ur raktres italian kar d'ar Project Gutenberg.

## Levrlennadur
*
*
*Rives, Bruno (2008). *Aldo Manuzio, Passions et secrets d'un Vénitien de génie*, Librii.

## Notennoù
Bual

Ar **bualed** zo bronneged daskirier e kerentiad an ejeneged.

## Spesadoù
* En Azia :
** bual Azia, *Bubalus bubalis*
** bual India, *Bubalus arnee*
** bual Mindoro, *Bubalus mindorensis*
** anoa ar plaenennoù, *Bubalus depressicornis*
** anoa ar menezioù, *Bubalus quarlesi*
* En Afrika :
** bual Afrika, *Syncerus caffer*
Balum

Ar **balumed** zo bronneged en urzhiad ar morviled. En o zouez emañ loen brasañ ar bed : ar balum glas.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù balumed emañ :
* balum reizh Greunland, *Balaena mysticetus*
* ar balum begek, *Balaenoptera acutorostrata*
* balum an hanternoz, *Balaenoptera borealis*
* ar balum glas, *Balaenoptera musculus*
* ar balum boutin, *Balaenoptera physalus*
* ar balum korr, *Caperea marginata*
* ar balum gris, *Eschrichtius robustus*
* ar balum reizh du, *Eubalaena glacialis*
* ar balum askellek, *Megaptera novaeangliae*
...
T. Llew Jones

**Thomas Llewelyn Jones**, anavezet evel **T. Llew Jones** (11 a viz Here 1915 – 9 a viz Genver 2009) zo ur skrivagner kembraek. Kalz en deus skrivet evit ar yaouankiz.

## E vuhez
Ganet e oa e Pentrecwrt, e Sir Gaerfyrddin. Skoliet eo bet e Llandysul. Skolaer eo bet 35 bloaz e skolioù Ceredigion, ha rener-skol e Coedybryn e-tal Llandysul a-raok mont da skrivagner.

### Skrivagner
E 1958 ha 1959 e c'honezas ar gador en Eisteddfod. Derc'hel a reas da skrivañ barzhoniezh, evit tud vras ha bugale, met dreist-holl romantoù polis evit evit krennarded ha romantoù istorel diazezet war troioiù ar morlaer Bartholomew Roberts pe al laer Twm Siôn Cati.

Ouzhpenn un 50 levr en deus embannet, evit tud vras pe vugale. N'int ket holl romantoù pe barzhonegoù: en *Ofnadwy Nos* e kont peñse al lestr anvet Royal Charter. Darn zo bet troet e saozneg pe azasaet evit ar skinwel.

Marvet eo pa oa 93 vloaz, d'an 9 a viz Genver 2009.

### Echedoù
T. Llew Jones a oa c'hoarier echedoù ha sevel a reas, gant e vab Iolo, an dornlevr deskiñ echedoù kembraek kentañ (ha nemetañ betek-hen). 
Labourat a reas ivez da zistagañ kevrenn echedourien Kembre diouzh hini Breizh-Veur e 1970. 
Kalz en deus labouret er WCU, ha savet *Y Ddraig*, kelc'hgelaouenn an *Dyfed Chess Association*, deuet da vezañ kelaouenn echedourien Kembre er bloavezhioù 1970.

Tad eo da Emyr Llewelyn ha da Iolo Ceredig Jones, echedour.

## Prizioù
*1958 - Kador en Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy 1958
*1959 - Kador en Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959 
*1967 - Gwobr Tir na n-Og gant *Tân ar y Comin*
*1990 - Gwobr Tir na n-Og gant *Lleuad yn Olau*
*1991 - Gwobr Mary Vaughan Jones
*2007 - Welsh Publishsing Awards, "Best Seller - Poetry", gant *Geiriau a Gerais*

### Oberennoù T. Llew Jones

### Crynoddisgiau
**Lleuad yn Olau - Chwedlau Traddodiadol o Gymru*, Tachwedd 2003, ail-gyhoeddwyd Chwefror 2005 (Tympan)

### Levrioù all gant T. Llew Jones
**Cerddi Gwlad Ac Ysgol*, Hydref 1976, Gwasg Gomer
**Tales the Wind Told*, Awst 1979, JD Lewis
**Cerddi Bardd y Werin - Detholiad o Farddoniaeth Crwys*, Ionawr 1994, Gwasg Gomer

## Levrlennadur
*Teifi, Siân *Cyfaredd y cyfarwydd : astudiaeth o fywyd a gwaith y prifardd T. Llew Jones* 
**Cyfrol deyrnged y Prifardd T. Llew Jones* (golygwyd gan Gwynn ap Gwilym)

## Notennoù ha daveennoù
Gwobr Mary Vaughan Jones

**Gwobr Mary Vaughan Jones** zo ur priz ("gopr") a zo bet krouet e Kembre e 1985 e koun ar skrivagnerez Mary Vaughan Jones (1918-1983).
Bep tri bloaz e vez deroet da enoriñ ur skrivagner&middot; hag en&middot; deus graet e-pad meur a vloaz war-dro al levrioù evit ar vugale.

## Loreidi
Karrek Loos y'n Koos

**Karrek Loos y'n Koos** pe *Karrek Loes y'n Koes* (« ar garreg louet er c’hoad » e brezhoneg) zo un enezennig war aod Kernev-Veur, dirak Marghasyow, nepell diouzh Pennsans. * Saint Michael’s Mount* eo anvet e saozneg, da lavaret eo * [[Menez Mikael]] *. Pa vez tre, e vez stag ouzh an douar-bras hag e c’haller mont di dre ur chaoser.

Dont a ra anv an enezenn (« ar garreg louet er c’hoad ») eus ar gredenn e oa gwechall un dorgenn a save e-kreiz ur c’hoad en em astenne war aod Kernev-Veur hag a vefe bet beuzet gant ar mor. Lenn a reer er C’hronik angl-ha-saoz e oa c’hoarvezet kement-se e miz Du 1199.

Adalek an  e voe ur manati eno. Gant ar roue Edouarzh ar C'hofesour e voe roet ar manati-se d’ar venec’h a oa e Menez Mikael ar Mor, e Normandi. Er Grennamzer e veze pirc’hirined o vont d’ar manati. Serret e voe avat dindan ren ar roue Herri VIII pa voe berzet an urzhioù katolik gant ar roue-se. 

E-pad Brezel an Div Rozenn, er  e oa bet aloubet an enezenn gant an eil kostezenn hag eben. E 1473 e voe lakaet seziz e-pad 23 sizhunvezh war soudarded tiegezh Lancaster a oa bac’het enni. E-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz ivez e voe aloubet hag adaloubet gant armeoù Charlez I hag Oliver Cromwell.

Gweladenniñ an enezenn a c’haller bremañ : ur c’hastell zo hag ur chapel. Ur porzh bihan zo ha pa vez lanv e c’hall listri bras a-walc’h dont en aod. Ar rouanez Victoria he doa graet he diskenn eno e 1846.
Pteropodidae

***Pteropodidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ eskell-kroc'hen.

## Genadoù
* *[[Acerodon]]* (5 spesad)
* *[[Aethalops]]* (2 spesad)
* *[[Alionycteris]]* (1 spesad)
* *[[Aproteles]]* (1 spesad)
* *[[Balionycteris]]* (1 spesad)
* *[[Casinycteris]]* (1 spesad)
* *[[Chironax]]* (1 spesad)
* *[[Cynopterus]]* (7 spesad)
* *[[Dobsonia]]* (13 spesad)
* *[[Dyacopterus]]* (2 spesad)
* *[[Eidolon]]* (2 spesad)
* *[[Eonycteris]]* (3 spesad)
* *[[Epomophorus]]* (8 spesad)
* *[[Epomops]]* (3 spesad)
* *[[Haplonycteris]]* (1 spesad)
* *[[Harpyionycteris]]* (2 spesad)
* *[[Hypsignathus]]* (1 spesad)
* *[[Latidens]]* (1 spesad)
* *[[Lissonycteris]]* (1 spesad)
* *[[Macroglossus]]* (2 spesad)
* *[[Megaerops]]* (4 spesad)
* *[[Megaloglossus]]* (1 spesad)
* *[[Melonycteris]]* (3 spesad)
* *[[Micropteropus]]* (2 spesad)
* *[[Mirimiri]]* (1 spesad)
* *[[Myonycteris]]* (3 spesad)
* *[[Nanonycteris]]* (1 spesad)
* *[[Neopteryx]]* (1 spesad)
* *[[Notopteris]]* (2 spesad)
* *[[Nyctimene]]* (15 spesad)
* *[[Otopteropus]]* (1 spesad)
* *[[Paranyctimene]]* (2 spesad)
* *[[Penthetor]]* (1 spesad)
* *[[Plerotes]]* (1 spesad)
* *[[Ptenochirus]]* (2 spesad)
* *[[Pteralopex]]* (5 spesad)
* *[[Pteropus]]* (65 spesad)
* *[[Rousettus]]* (10 spesad)
* *[[Scotonycteris]]* (2 spesad)
* *[[Sphaerias]]* (1 spesad)
* *[[Styloctenium]]* (2 spesad)
* *[[Syconycteris]]* (3 spesad)
* *[[Thoopterus]]* (1 spesad)

## Tachenn annez
Alun Jones

**Alun Jones** zo anv meur a zen e Kembre, rak ral eo an anv Alun e-maez Kembre.

## Kembre
*Alun Jones (1946-), skrivagner
*Alun Jeremiah Jones (Alun Cilie) (1897-1975), skrivagner
*Alun Ffred Jones (1959-), politikour
*Alun Wyn Jones (1985-), rugbiour

## Broioù all
*Al Jones, pe Alun Jones, soner saoz
*Alun Jones, Baron Chalfont (1919–2020), politikour saoz
*Alun Jones (tenniser), tenniser aostralian

## Traoù
**[[Alun Ashworth-Jones]]*, un albom e 1969 gant ar soner Al Jones evit ar gompagnunezh Parlophone.

## Pennadoù kar
*Alan Jones
*Allan Jones
*Allen Jones
*Al Jones
*Alun ha Jones
Wallabi

Ar **wallabied** zo bronneged godellek eus ar c'herentiad *Macropodidae*. Graet e vez gant ar ger **wallabi** evit ober anv eus loened kar met bihanoc'h eget ar c'hangouroued.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù wallabied emañ :
* ar wallabi ouesk, *Macropus agilis* 
* ar wallabi roudenn zu, *Macropus dorsalis*
* wallabi Tammar, *Macropus eugenii*
* wallabi Grey, *Macropus greyi* (aet da get)
* wallabi Irma, *Macropus irma*
* wallabi Parma, *Macropus parma*
* wallabi Parry, *Macropus parryi*
* ar wallabi kilpenn ruz, *Macropus rufogriseus*
* wallabi bihan ar c'hoadoù, *Dorcopsulus vanheurni*
* wallabi Macleay, *Dorcopsulus macleayi* 
* wallabi ar geunioù, *Wallabia bicolor*
* ar wallabi-gad roudennek, *Lagostrophus fasciatus*
* wallabi-gad lenn Mackay, *Lagorchestes asomatus*, aet da get
* ar wallabi-gad lunedek, *Lagorchestes conspicillatus*
* wallabi-gad ar c'hornôg, *Lagorchestes hirsutus*
* wallabi-gad ar reter, *Lagorchestes leporides*, aet da get
...
Wallarou

Ar **wallaroued** zo bronneged godellek eus ar c'herentiad *Macropodidae* bihanoc'h eget ar c'hangouroued ha brasoc'h eget ar wallabied.

## Spesadoù
* Wallarou du, *Macropus bernardus*
* Wallarou ar reter, *Macropus robustus*
Sant Paol a Leon

**Saint Paul Aurélien** ha **Sant Paol a Leon** eo anvioù al levr divyezhek skrivet diwar-benn ar sant brezhon Paol Aorelian, sinet gant Bernard Tanguy, Job an Irien, Saik Falhun, ha Y.-P. Castel, hag embannet gant Minihi Levenez e 1991. 

E skolveurieg eo skrivet ar brezhoneg evel holl embannadurioù Minihi Levenez.

## Notennoù
John Jones

**John Jones** zo un anv boutin a-walc'h er broioù saoznek, hag e Kembre.

#### 
*John Jones (sant) (marvet e 1598), merzher katolik ha sant.

### Barzhed kembraek
**John Jones*, gwir anv ar barzh Jac Glan-y-gors (1766-1821) 
*John Jones (Ioan Tegid) (1792-1852) 
*John Jones (Talhaiarn) (1810-1869) 
*John Jones (Mathetes) (1821-1878) 
*John Jones (Myrddin Fardd) (1836-1921) 
*John Gwilym Jones (1904-1988) 
*John Puleston Jones (1862-1925) 
*John Richard Jones (1765-1822) (1765-1822) 
*John Richard Jones (1923- ) (1923- ) 
*John Robert Jones (1911-1970) 
*John Tudor Jones (John Eilian) (1904-1985) 
*John William Jones (Andronicus) (1842-1895) 
*John Jones (Tydu) (1883 - 1968) Bardd

### Tud arall
*John Jones (Leander) (1575 - 1635) , doueoniour katolik, 
*John Jones, Gellilyfdy (c.1585 - 1657/1658), dastumer dornskridoù 
*John Jones, Maesygarnedd (1597? - 1660), senedour ha soudard a lofnododd warant marwolaeth Brenin Siarl I, unan eus ar re a lazhas ar roue Charlez Iañ

*John Elias (1774-1841) (ganwyd John Jones)
*John Jones (Poet Jones) (1788 - 1858) Bardd
*John Jones, Talysarn (1796 - 1857) prezegour
*John Jones (embanner), embanner eus an  kantved e Dinbych
*John Jones (Shoni Sgubor Fawr) (1811 - war-dro 1858), dornataer
*John Jones (Mathetes) (1821 - 1878) Pregethwr a llenor
*John Jones (Coch Bach y Bala) (1854 - 1913) laer
*John Jones of Ystrad (1777–1842), politikour eus Caerfyrddin

## Broioù all
* John Jones (politikour), (1610–1692), politikour saoz
* John Jones (ograour) (1725-1796), ograour en iliz-veur Sant Paul e Londrez
* John Paul Jones (1747–1792), haroz stadunanat

* John Jones (1809-1869), balumetaer nevezzelandiat 
*John W. Jones (sklav) (1817–1900)
* John Jones (Eos Bradwen) (1831-1899), sonaozer
*John Evans Jones (1840–1896), gouarnour Nevada

* Sir John Jones (spier) (ganet en 1923), sper saoz, rener an MI5, 
* John Paul Jones (soner) (1946-), soner gant Led Zeppelin
* John Jones, kaner gant Oysterband
* John Jones, kaner gant Trapeze
Aour

An **aour** a zo un elfenn gimiek hag ur metal prizius implijet d'ober bravigoù a bep seurt, gwalennoù, torc'hoù.
**79** eo e niver atomek hag **Au** (eus al latin *aurum*) eo e arouez.

D'an deiz a hiziv ez eus war-dro 160 000 tonenn aour er bed, ar pezh a glot gant un diñs 20 m e gostez. War-dro 70% eus an aour-se zo bet teuzet e bravigoù pe bezhioù arzel.
Arc'hant (metal)

An **arc'hant**, pe **argant**, a zo un elfenn gimiek hag ur metal. **47** eo e niver atomek hag **Ag** e arouez.

## Notennoù
Staen

Ar **staen** a zo un elfenn gimiek hag ur metal. **50** eo e niver atomek hag **Sn** e arouez. Anavezet eo ar staen abaoe an Henamzer.
Zink

Ar **zink** zo un elfenn gimiek hag ur metal ardreuzat. **Zn** eo e arouez, **30** e niver atomek ha 65,409 e vas atomek.
Nitrogen

An **nitrogen**, pe **azot**, zo un elfenn gimiek, **N** eo e arouez, **7** eo e niver atomek ha 14,00674&nbsp;u e vas atomek.

Hiniennekaet e voe e 1772 gant ar c'himiour skosat Daniel Rutherford.
William Jenkyn Jones

**William Jenkyn Jones** (1852-1925) a oa ur pastor kembreat a dremenas ul lodenn vat eus e vuhez e Breizh oc'h ober abostolerezh protestant.

Ganet e oa bet e Cei Newydd d'an 29 a viz Meurzh 1852, mab d'ar pastor Thomas Jones. Goude e studioù doueoniezh e labouras da gentañ evel mestr-skol e Kembre. E 1882 ez eas da Vreizh evel misioner protestant. En em staliañ a reas da gentañ e Pont-'n-Abad, a-raok mont da Gemper e 1888, da gemer lec'h James Williams, ur pastor protestant all eus Kembre. Dimeziñ a reas e 1896 gant Fanny Ursule Wilhelm, merc'h da brotestanted deuet eus Suis. Prezegenniñ a rae e brezhoneg er Vro Vigoudenn dreist-holl, hag ivez e Gwaien, Douarnenez, Kemper. Temploù protestant a voe savet war e atiz e Pornaleg, Leskonil... Stourm a rae kalz ivez a-enep an alkoolegezh. Mervel a reas d'an 10 a viz C'hwevrer 1925 ha douaret e voe e Kemper. 

Treiñ a reas testennoù relijiel e brezhoneg, evel Levr ar C'heneliezh (gant Anatol ar Braz war a seblant). Embann a reas ul levr kantikoù e brezhoneg ivez, *Telen ar C'hristen*, ha gantañ, evit doare, e voe awenet Taldir da skrivañ *[[Bro gozh ma zadoù]]*.

## Oberennoù
**Telen ar C'hristen, canticou spirituel a veuleudi da Zoue da gana er reunionou hag er familliou*, ti-moullerezh Cotonnec, 1895, ha Jaouan, 1910.

## Levrlennadur
*Bourguet, Samuel, *Un pionnier de l'évangelisation en Bretagne : William Jenkyn Jones*, Éditions "Je Sers", Clamart, 1927.
Koulm (disheñvelout)

*evit an evned anvet koulmed, sellit ouzh **[[koulm]]**
*evit ar sant anvet Koulm pe Koulmkell, sellit ouzh **[[Koulm (sant)]]**
*evit ar steredeg, sellit ouzh **[[Koulm (steredeg)]]**
**koulm* a vez lavaret ivez eus ur **[[skoulm]]**
Osman Gazi

**Osman Gazi**, pe **Osman Iañ**, (e turkeg otomanek عثمان بن أرطغرل, *Osman mab Ertuğrul*), a voe saver ha sultan kentañ an impalaeriezh otoman. Ganet e voe e 1258 e Söğüt ha marvet e 1326 e Bursa.

Mab e oa da Ertuğrul Gazi ha Hayme Hatun.

## Ren
Goude marv e dad en em gavas Osman Gazi e penn ar meuriad Kayı (e turkeg *Kayı Boyu*) hag e krogas da gas argadoù a-enep d'an impalaeriezh Vizantat.

E 1299 e teuas e veylik da vezañ dizalc'h diouzh ar Seldjouked ha krouet evel-se an impalaeriezh Otoman a bado ouzhpenn 600 vloaz.
Orhan Gazi

**Orhan Gazi**, pe **Orhan **, (e turkeg otomanek اورخان غازی), a voe eil sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe e 1281 e Söğüt ha marvet e 1362 e Bursa.

Mab e oa da Osman Gazi ha Mal Hatun.

## Ren
Kregiñ a reas da ren asambles gant e dad e 1324 ha mont da sultan e 1326 goude marv Osman Gazi.

Kresket e voe gantañ tiriad e impalaeriezh : 
* Bursa (1326), Iznik (1330), Izmit (1337) a voe aloubet gant e lu.
* Balıkesir (1345), Manyas pe c'hoazh Erdek a dapas digant ar meuriad Karesioğulları (*Mibien Karesi*) e kornôg Anatolia 
* e tu ar reter e kemeras Ankara (1354) digant beylik Eretna.

Tiriad an Otomaned a dremenas eus 16.000 km² e 1326 da 95.000 km² e 1362.

## Sevenadur
Dindan e ren e voe krouet ar medreseoù (skolioù) otoman kentañ en Iznik.
Alun Lewis

**Alun Lewis** zo anv meur a zen e Kembre:

*Alun Lewis (Aberdâr) (1915-1944), barzh saoznek
*Alun Tudor Lewis (1905-1986), skrivagner kembraek 

## Pennad kar
*Alan Lewis
Alun Lewis (Aberdâr)

**Meur a zen zo bet anvet [[Alun Lewis]]*.

Ur barzh saoznek eus Aberdâr e oa **Alun Lewis** (1 a viz Gouhere 1915 - 5 a viz Meurzh 1944). Lavaret e vez e oa barzh gwellañ an Eil brezel-bed. 
## Buhez
Ganet e oa e Cwmaman (Rhondda Cynon Taf) e-kichenik Aberdâr. Kelenner e oa e dad. E dri breur a voe mengleuzerien
Soudardiñ a reas e 1940, goude ma oa peoc'hgarour.
Dimezet e oa da Gwenno Ellis, ur gelennerez, d'ar 5 a viz Gouhere 1941. 
En em lazhañ a reas da 28 vloaz gant e bistolenn nepell diouzh Arakan e Birmania d'ar 5 a viz Meurzh 1944.
## Marv
E-pad ar c'hampagn brezel a-enep lu Impalaeriezh Japan e Birmania, e voe adkavet gant ur bolod er penn. Naetaet ha troc'het e varv, adkavet e oa bet nepell diouzh sal dour an ofiserien, gant e bistolenn en e dorn. Marvet eo c'hwec'h eurvezh goude. En desped da vezañ anat e oa un emlazh al lez-varn milourel karget gant an enklask a embannas e oa ur gwallzarvoud.

## Barzhoneg

Raiders' Dawn 

Softly the civilized 
Centuries fall, 
Paper on paper, 
Peter on Paul. 

And lovers walking 
From the night - 
Eternity’s masters, 
Slaves of Time - 
Recognize only 
The drifting white 
Fall of small faces 
In pits of lime. 

Blue necklace left 
On a charred chair 
Tells that Beauty 
Was startled there. 

## Levrlennadur
**The Last Inspection* (danevelloù) (1944) 
**Raider's Dawn and other poems* (1944) 
**Ha! Ha! Among the Trumpets* (1945) 
**In the Green Tree* (lizheroù) (1948)

## Pennadoù kar
*Alun
*Lewis