Laeroñsi Bank Bro-C'hall e Sant-Nazer

**Laeroñsi an ti-bank ''Banque de France**'' e Sant-Nazer (Liger-Atlantel), c'hoarvezet d'an 3 a viz Gouhere 1986, zo bet un darvoud pouezus abalamour d'ar sammad arc'hant uhel tapet gant al laeron. 

## Roll an darvoudoù
D'ar 4 a viz Gouere 1986, da 4e30, 10 den kougoullet hag armet a zo aet-tre e rann-kefridi kaseder an ti-bank, Roger Camus, 52 vloaz, a-us an ajañs, e estaj kentañ ar savadur. A-drugarez d’ur skeul o deus treuzet ar voger-dro vihan, a-dreñv savadur Napoleon III.

Gant al laeron e voe bac'het familh Roger Camus, e wreg hag o zri bugel, ha skrapet anezho evel gouestlidi. Roger Camus, en ur glask tapout arm-tan ul laer, a voe gloazet gant ur boled treuzet gantañ druzoni e gostezennoù, ha badaouet e voe goude-se en gant un taol bazh kamm war e benn. Gant talkie-walkie hag ur skanner e veze evezhiet stenwagenn ar polis gant al laeron. Adalek 7e vintin e voe bac’het pep hini eus an implijidi a zeue da gempenn ar savadur. Pignat a reas ar strollad da 7e45 da gerc'hat rener ar bank, Claude Neaut, hag a oa o chom en eil estaj. Mont a reas ar strollad e sal ar c'houfroù da 8e45.

An implijidi ostajidi a voe bet karget da leuniañ pevarzek sac'h jut 25 kg pep hini, enno 88 574 000 lur gall ha 6 380 dollar, en ur Renault 18 ha daou stroborellig laeret a-dreñv an ti-bank, war ar parking en diabarzh.

## Laeradenn ar c’hantved
A laeradenn-mañ zo alies galvet « torr ar c’hantved »[1,2,3,4,5] abalamour d'he mod oberata arvestus ha d'he boutin rekord a oa war-dro 88 milion a lurioù (da lavaret eo war-dro 13,4 milion a euroioù). Met laeroñsi all zo bet disellet deus laeradenn ar c’hantved gant ar c'hazetennoù. Dreist-holl al laeroñsi e Kevredad Hollek Nisa d’ar 16 ha d'ar 17 a viz Gouere 1976 e-pad an dibenn-sizhun (50 milion a lurioù, war-dro 7,6 milion a euroioù) hag an hini eus ar 16 a viz Kerzu 1992 gant Bank Frañs e Toulon (gounid :146 milion a lurioù, dalaret e war-dor 26 milion a euroioù). [6, 7]

## Enklask
Bernard Mondon deus Ofis kreiz kroudagadeg ar banditegezh (OKKB) a verk ez eo « al laeroñsi vrasañ abaoe an Dieubidigezh ». Da gentañ, martezead un ober ‘’Ober eeun’’ a zremen da gentañ, a-dreuz, gant Bernard Mondon an enklask a zo fiziet d’ar barner enepsponter Gilles Boulouque neuze. [9]

An enklask a dro diwar-benn 409 000 bilhed laeret, kaset da Velgia ha da Suis gant treizherien goñvers. [9]

D'an 9 a viz Gouere 1986, ar gazetenn Libération a resev ur trakt kemm en un doare ironek an torr sinet « Laeroñserien-fungoroller », gant sikour 20 000 lur en troc'hoù 200 lur. An destenn a disklêr an « disurentez » liammet ouzh an dienez sokial, hag argadiñ a ra ministred ar mare-se.  Robert Pandraud ha Charles Pasqua, o disklêriañ « Evit harpañ politikerezh surentez Pandore ha Passequoi, kas ar bilhedoù toulloù-se evit sikour anezho da sevel o c'homiseriezhioù, o toulloù-bac'h ha paeañ o flatoù gant 4 toull ». [9]

Loreerien an anarkourien a touie « chom hep bezañ ezel eus un Ober eeun » ha displegañ a raent « an disurentez n’eo ket ar banditouriezh vras pe a re a stourm a-enep un urzh diazezet » met « an dilabour, an dizesper, an dienez aozet hag he heuliadoù, dramm, Ricard hag e trafikoù ». [9]

D'ar 15 a viz Gouere 1986 ar c’haser ospitalaet a resev ur pakad gant daou film ennañ (Les Ripoux et Les Aventuriers de l’archèche perdue), sigaretennoù ha porfum N° 5 Chanel evit an Itron, gant ur ger digarez « C’hoas tout hon digarezioù evit an nozvezh rust-se. ». [9]

Mont a ra an enklask war-raok gant fotoioù kemeret gant ur valtouter suis, anavezet e vez daou ezel eus ar strollad, Ahmed Bekkouche ha Claudio Lavazza.[9] Ar skipailh a zo ur meskad torfedourien ha politikourien, kosmopolit eo, ennañ Aljeriz, Frañsizien, ur Chilead ha daou Italian tost d’an aozadur Prima Linea. [2]

Tri den, Jean-Michel Zabronski, Idir Hamdi hag un den anvet Boudier, zo galvet e Frañs hag e Belgia. [10] Divizet e oa bet an harzadioù-se goude un dizoloadenn 7,4 milion a lurioù e koufradoù bank e Belgia, an dud harzet n'o deus ket gallet displegañ pelec'h e oa bet savet an arc'hant-se, ha neuze int bet tamallet da tuerezh. N'eus liamm eeun ebet gant laeroñsi Sant-Nazer pe hini Niort d'ar 4 a viz Meurzh 1986. A-hend-all taolennoù laeret hag ur pemzek den bennak klasket en aferioù torfedel all a oa bet kavet ivez da-geñver ar furchadegoù e lec’hioù kriminal.

## Buhez war varc'h ha kastizoù barnerezhel
Lod eus ar skrivagnerien ne oant ket bet kavet e-pad bloavezhioù a-leizh. Jean-Luc Boudier, unan eus al laeron argrediñ se, en em guzhat a rea e Corrèze dindan un identelezh faos betek e varv d’ar 17 a viz Eost 2015. N’eo nemet e 2021 e oe displeget petra en deus great Jean-Luc gant ul lizher skrivet gant he vab o chom e Taiwan. He vap he doa neuze skrivet titouroù diwar-benn perzh e dad el laeroñsi hag e vloavezhioù o tec'hout da Azia [11] [12]. 

Izili all eus ar gang, evel Miloud Hai, a voe harzet meur a vloaz war-lerc'h ar fedoù. Kondaonet e oa bet Miloud Hai da beurbadout abalamour da desfailh e 1992, a-raok bezañ harzet d'an 22 a viz Kerzu 2006 e Pariz 13vet[2]. Adbarnet e 2008 ha kondaonet da nav bloaz toull-bac'h.[9] Sellet eo bremañ Miloud Hai evel « penn ar c'homando », sekredet en doa ar c'hefser, en doa anavezet anezhañ.[1] 

Jean-Michel Zabronski, ganet d’an 30 a viz Ebrel 1951 e Boulogne-Billancourt, a varvas d’an 28 a viz Eost 1990 d’an oad nav ha tregont. Un diviz gant al Lez-terriñ, Kambr torfedoù, rentet d'ar 25 a viz Mezheven 1991 (90-87.515), menegiñ a ra an elfennoù liammet ouzh an afer-se. [referañs ret]

N'eus bet adkavet nemet 8 milion a lurioù. 

## Liammoù diavaez
* Cour de cassation, Chambre criminelle, du 25 juin 1991, 90-87.515, Inédit
* Lez-terriñ, Kambr torfedoù, d'ar 25 a viz Mezheven 1991, 90-87.515, Diembann
## Daveennoù

* Franck LABARRE, « Saint-Nazaire. « Le jour où… » : le casse du siècle à la Banque de France [diell] », diwar Ouest_France, 28 a viz Kerzu 2021
* Patricia TOURANCHEAU « Hai, le «braqueur funambule» adtapet [diell] » war Dieubidigezh 27 a viz Kerzu 2006 (kuzhet d’ar 7 a viz Genver 2025)
* « Le casse du siècle en procès [diell] », war 20 munutenn, 10 a viz Mezheven 2008 (goulennet d'an 9 a viz Genver 2025)
* « Saint-Nazaire. Le "casse du siècle", c'était il y a 30 ans [diell] », diwar Le Télégramme, 4 a viz Gouere 2016 (kontet d'an 9 a viz Genver 2025)
* « Le braqueur de Saint-Nazaire prend neuf ans [diell] », war 20 munutenn, 13 a viz Mezheven 2008 (goulennet d'an 9 a viz Genver 2025)
* « Procès du “Casse du siècle” : 10 vols qui ont marqué la France [diell] », war Capital (kontet d'an 9 a viz Genver 2025)
* « 6 braquages spectaculaires qui ont marqué l'histoire en France [diell] »diwar Yahoo News, 6 a viz Mae 2022 (kuzhet d’an 9 a viz Genver 2025)
* « Saint-Nazaire. C’est là qu’a eu lieu « le casse du siècle » [diell] », war Ouest_France, d’an 18 a viz Eost 2019
* Patricia TOURANCHEAU « « Neuf ans de prison pour le braqueur gaffeur [diell] » war Dieubidigezh, 13 a viz Mezheven 2008 (kuzhet d’ar 7 a viz Genver 2025)
* « Trois arrestations », 15 a viz Gouere 1986, 15 a viz Gouere 1986 (lenn enlinenn [diell], lennet d'ar 7 a viz Genver 2025)
* Philippe GRAEZIANI « France Bleu – Recherche pour braquage : un homme s'est caché plusieurs années en Corrèze sous une fausse identité [diell] », war France_Bleu, 16 a viz Meurzh 2022
* Franck PETIT « Un braqueur de la Banque de France de Saint-Nazaire caché en Corrèze pendant 5 ans [diell] », war France_3, d'ar 17 a viz Meurzh 2022
* « Casse de Saint-Nazaire : 9 ans pour Miloud Hai [diell] », diwar Ouest-France - saint-nazaire.maville.com, 13 a viz Mezheven 2008 (kuzhet d’ar 7 a viz Genver 2025)