Pyramos ha Thisbe

**[[Pyramos]] ha [[Thisbe]]** (henc'hresianeg : *Πύραμος καὶ Θίσϐη* ; *Púramos kaì Thísbê*) zo daou amourouz e mojennoù Hellaz ha Roma gozh. Hogen eus Asiria e vije danvez ar vojenn.

Kentañ meneg eus Pyramos ha Thisbe a oa gant Caius Julius Hyginus, met ne ra anv nemet eus o emlazh.
Ovidius avat eo an hini kentañ a gont ar vojenn er *[[Metamorfozoù]]*: Pyramos ha Thisbe zo daou zen yaouank eus Babilon hag a zo o chom e daou di stok-ha-stok, hag en em garout a reont en desped d'an enebiezh ruz zo o ren etre o zud a nac'h reiñ aotre dezho da zimeziñ.
Un noz e fell dezho en em gavout e-maez kêr, dindan ur bod-mouar gwenn. Thisbe an hini a erru da gentañ, met pa wel ul leonez o tostaat, ha gwad ouzh he geol, e red kuit. Koll a ra he gouel, a zo drailhet gant al leonez, ha labezet a wad. Pa zeu Pyramos e wel ar ouel ha roudoù al loen ferv. Krediñ a ra dezhañ eo bet lazhet Thisbe, m'en em lazh gant ar glac'har o'n em deurel war e gleze. Ha Thisbe pa zistro a wel korf marv he c'harantez, hag en em lazh ivez gant kleze he muiañ-karet. 
:*A c'hwi, ma zud re reuzeudik ! C'hwi, ma zad ha c'hwi, a voe tad dezhañ, selaouit ma fedenn diwezhañ! Na nac'hit ket ouzhimp an hevelep bez pa'z eo an hevelep karantez, an hevelep marv a venne hon unaniñ! Ha te, gwezenn ar c'hañvoù, a c'holo korf Pyramos gant da skeud, hag a zo o vont da c'holeiñ ma hini emberr, mir roud hon gwad! doug bremañ frouezh hag a vo arouez ar boan hag an daeroù, testeni gwadek eus daou aberzh daou garedig!* (Troet diwar Ovidius).

Diwar an deiz-se, hervez Ovidius, eo ruz ar mouar. Ha boas e oa ar Romaned da ober *Pyramea arbor* (« gwezenn Pyramos ») eus ar gwez-mouar.

E meur a skrid all eus an Henamzer diwezhañ (re Nonnos Panopolis pe romant kristen ar *[[Recognitiones]]*) e kaver doareoù all disheñvel diouzh hini Ovidius. Enne e c'hoarvez an istor en Kilikia, e tiskouezer Thisbe o'n em lazhañ da gentañ pa wel eo dougerez, dre aon rak he zud, ha Pyramos d'ober kemend-all war he lerc'h. Neuze eo metamorfozet an daou zen yaouank, troet Pyramos e stêr ha Thisbe e mammenn. Ur stêr Pyramos a red en Kilikia, ha kement-se a c'hallfe diskouez eo gwall gozh an doare-se eus ar vojenn, ha marteze koshoc'h eget hini Ovidius en-eeun.

## [[Lennegezh]]
### [Krennamzer]]
Er [bloavezhioù 1300}} e voe adkontet istor Pyramos ha Thisbe gant [Giovanni Boccaccio ha Geoffrey Chaucer.
*Gant Giovanni Boccaccio
**e De mulieribus claris evel buhezskrid niverenn 12 (a-wechoù 13) 
**en Il Decamerone e lenner un istor damheñvel dindan pluenn Boccaccio, e pempet danevell ar seizhvet devezh. Daou zen yaouank zo ret dezho kengomz dre frailh ur voger evit mirout ouzh o zud da c'houzout o darempred. Disheñvel avat eo dibenn an istor.
*E Canterbury Tales, gant Chaucer, e *[[The Legend of Good Women]]*.
*E *[[Confessio Amantis]]*, gant John Gower 
**[[Amoryus and Cleopes]]* zo un doare all eus ar .
*gant Cristóbal de Castillejo
### {XVIvet kantved}}
William Shakespeare ivez zo bet awenet gant ar vojenn: 
*e *[[Romeo and Juliet]]* gant William Shakespeare e 1595, eo an hini vrudetañ anezho. Diazezet eo an drajedienn saoznek war ar vojenn hellazat, pe war skrid latin Ovidius, pe war an droidigezh anezhañ gant Golding e 1567.
* er pezh *[[A Midsummer Night's Dream]]*. Ennañ e teu an istor da vezañ ur pezh bihan er pezh bras, c'hoariet da-geñver eured Theseüs, dug Aten, ha Hippolyte, rouanez an Amazonezed.
###### 
*E 1618 e skrivas Luis de Góngora ur *[[Fábula de Píramo y Tisbe]]*. 
*E 1636 e skrivas Cristóbal de Salazar Mardones un *Ilustración y defensa de la fábula de Píramo y Tisbe* embannet e Madrid.
*Gregorio Silvestre a skrivas ur varzhoneg anvet *Fábula de Píramo y Tisbe*.
*Antón de Marirreguera, skrivagner asturian eus ar  a veras an danvez-se ivez. 
**[[Les Amours tragiques de Pyrame et Thisbé]]*, trajedienn c'hallek gant Théophile de Viau e 1621;
** trajediennoù gallek all, diwar-benn amourouzien reuzeudik zo bet ivez gant Jean Puget de La Serre, ha Nicolas Pradon;
**Absurda Comica oder Herr Peter Squenz*, komedienn gant Andreas Gryphius
###### 
*E 1897, er pezh gallek Cyrano de Bergerac, gant Edmond Rostand, ez eus anv eus Pyramos er gwerzennoù-mañ (I,4), diwar-benn fri an haroz:
:Enfin parodiant Pyrame en un sanglot :
:« Le voilà donc ce nez qui des traits de son maître
:A détruit l'harmonie ! Il en rougit, le traître ! » 
Kement-se n'eo ken nemet un dave da bennad prezeg Thisbe e pezh Théophile de Viau pa varv he c'harantez: « Ah voici le poignard qui du sang de son maître / S'est souillé lâchement. Il en rougit, le traître ! »
*E *Les Romanesques* ec'h implijas Edmond Rostand danvez *Romeo and Juliet* nemet lakaat a reas tadoù an daou yaouank da iriennañ evit lakaat o bugale d'en em zaremprediñ oc'h ober van da zifenn outo en em welout;
**Diwar * Les Romanesques* eo bet savet ar gomedienn war gan *Fantasticks*, a vefe an hini hirañ er bed.
###### 
*Er romant *[[Don Camillo]] e Peppone*, gant Giovannino Guareschi, hag er film savet diwar ar romant.

## [[Livouriezh]]

**Pyramus und Thisbe*, gant Niklaus Manuel, e 1520
* *Pyrame und Thisbé*, eoullivadur war goad gant Hans Baldung Grien, war-dro 1530, Berlin, Staatliche Museen
* *Piramo e Tisbe*, gant Gregorio Pagani (1558-1605), en Ofisoù Firenze
* *Piramo e Tisbe*, gant Andrea Boscoli (1560-1607), en Ofisoù Firenze
* *Piramus in Tisba*, gant Jasper van der Laanen (war-dro 1592-1626);
* *Pyrame et Thisbé*, eoullivadur war lien gant Nicolas Poussin, 1651, Frankfurt, Stadel Kunstinstitut
*E 1906, *Ask Me No More* gant Lawrence Alma Tadema
*E 1909, *Thisbe*, gant John William Waterhouse

## [[Sonerezh]]
*E 1726 e voe c'hoariet *Pirame et Thisbée*, trajedienn war gan gant François Francœur ha François Rebel, libretto gant Jean-Louis-Ignace de la Serre (1662-1756), e Pariz. Adkemeret ha daskemmet e voe en 1740, 1759 ha 1771. C'hoariet e voe en 2007 en *Opéra d'Angers-Nantes*, renet gant Daniel Cuiller. Ur bladenn a voe embannet gant an embanner * Mirare* en 2008.
**Embannet eo bet libretto 1726, gant an holl zoareoù ha kemmoù, e-barzh *Pyrame et Thisbé, un opéra au miroir de ses parodies (1726-1770)*, Montpellier, Éditions Espaces 34, 2007;
*E 1745 e voe troet en ur fentc'hoarigan gant John Frederick Lampe.
*E 1768 e voe c'hoariet *Piramo e Tisbe*, c'hoarigan gant Johann Adolph Hasse, e Vienna.
*En  e voe sonet *Pyramus and Thisbe* gant The Beatles

## Mammennoù
* HygFab (CCXLII ; CCXLIII).
* NonDio (VI, 347).

## Liammoù diavaez

*  ''« Pyrame et Thisbé » dans ''les Métamorphoses'' d'Ovide : l'élégiaque, tragique de l'Éros et le romanesque, épique de l'Éros ?'', gant Anne Videau 
*  Skrid latin Ovidius ha troidigezh c'hallek, gant displegoù, e lec'hienn Skol-veur katolik Leuven, e Belgia.

## Notennoù