open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isaac

Stumm gallek ha saoznek Izaag eo **Isaac**. Un anv a orin hebraek eo ( יִצְחָק *Itzhak* ). Un anv-tiegezh eo, hag un anv-bihan roet d'ar baotred. Lidet e vez d'an 20 a viz Kerzu gant an Iliz katolik.

## Er yezhoù all
* *[[Itzhak]]*, en hebraeg
* *[[Yitzhak]]*, en hebraeg
* *[[Isaak]]*, en alamaneg
* *[[Ike]]* zo ur furm vihanaat saoznek
* *Isa* hag *Isat* e poateveg-sentoñjeg

## Tud vrudet
### Anv-bihan

*Isaac ar Yuzev, kannadour frank Karl Veur e-kichen Haroun ar-Rachid e 797,
*Izaag Komnenos, impalaer mac'homer bizantat e Kiprenez,
*Isaac de Benserade (1612 pe 1613-1691), skrivagner gall
*Isaac Newton (1643-1727), prederour, matematikour, fizikour, alkimiour, steredoniour ha teologour saoz,
*Isaac Robelin (mab) (1631-1709), ijinour milour
*Isaac Robelin (mab) (1660-1728), ijinour milour
*Isaac Le Chapelier (1754-1794), alvokad breizhat,
*Isaac Asimov, skrivagner skiant-faltazi,
* Isaac Bashevis Singer (1902-1991), skrivagner yidek stadunanat a orin polonat
* Isaac Oviedo (1902-1992), gitarour ha kaner kuban,
*Isaac Hayes, kaner, produour, sonaozer soul hag aktour stadunanat.
### Anv-tiegezh

* Heinrich Isaac (1450?-1517), sonaozer flandrezat,
* Alexandre Isaac (1845-1899), senedour Gwadeloup,
* Auguste Isaac (1853-1913), kannad eus Gwadeloup,
* Ferdinand Isaac (1860-1915), kargiad uhel gall,
* Jules Isaac (1877-1963), istorour gall,
* André Isaac (1893-1975), fentigelour gall, brudet dindan anv Pierre Dac,
* Alberto Isaac (1925-1998), neuñver olimpek, filmaozer, senarioour, aktour ha produour sinema mec'hikan,
* Bobby Isaac (1932-1977), reder kirri stadunanat,
* Rhys Isaac (1937-2010), istorour suafrikan hag aostralian,
* Joan Isaac (1953), kaner katalan
* Chris Isaak (1956), kaner stadunanat
* James Isaac (1960-2012), filmaozer stadunanat,
* Elisapie Isaac (1977-), sonaozerez ha kanerez ganadian,
* Oscar Isaac (1980-), aktour stadunanat a orin guatemalat,
* Avy Isaac (1983-), aktour ha diskouezer-giz eus Aod-an-Olifant.

## Anvioù-lec'h

* Capel Isaac, ur gêriadenn e Bro-Gembre,
* Porthysek pe Port Isaac, ur gêriadenn war aod Kernev-Veur.

## Sonerezh
* *Isaac*, ur ganaouenn gant Madonna.

## Gwelet ivez
* Issac

## Daveoù
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2016

**Kevezadeg bed Formulenn 1 2016** eo 67 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. Ur redadeg warn-ugent a oa bet redet er bloaz-se ha mont a reas ar maout gant Nico Rosberg, mab d'ar c'hampion 1982 Keke Rosberg, e-touez ar vlenierien ha gant Mercedes e-touez ar saverien. Nico Rosberg a yeas war e leve diouzhtu goude e ditl.

Ur skipailh nevez a voe degemeret e-touez ar saverien, ar skipailh amerikan Haas F1 Team ha distreiñ a reas Renault evel ur skipailh F1.

## Blenierien ha kirri
Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker o doa redet e 2016. 

## Prizioù Bras 2016

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
#### Cheñchamantoù skipailh
* Krog eo ar skipailh nevez amerikan Haas F1 Team da redek e 2016.
* Adprenet eo Lotus F1 Team gant Renault Sport evit distreiñ da redek dindan e anv.

#### Cheñchamantoù keflusker
* Ar Scuderia Toro Rosso a red gant kefluskerioù Ferrari.
* Manor a red gant kefluskerioù Mercedes.
* Adanvet eo kefluskerioù Renault Red Bull dindan an anv TAG Heuer.

### Blenierien
#### Cheñch a reont skipailh
* Ne chom ket Romain Grosjean da redek gant Lotus (deuet da Renault adarre) met mont a ra da redek gant ar skipailh nevez Haas F1 Team.

#### Cheñchet o deus skipailh e-kerzh ar bloaz
* Goude un nebeud gwallzarvoudoù e rank Daniil Kvyat distreiñ da redek gant Toro Rosso (redek a rae gant Red Bull) adalek Priz Bras Spagn.
* Evit erlec'hiañ anezhañ eo pedet Max Verstappen da redek gant Red Bull. Kuitaat a ra Toro Rosso eta a-raok Priz Bras Spagn.

#### Mont a reont kuit
* Goude 96 redadeg hag un trec'h n'eo ket miret Pastor Maldonado gant Lotus aet da Renault, abalamour d'e zisoc'hoù hag abalamour ma n'eo ket harpet gant arc'hant Stad Venezuela ken.
* Will Stevens (18 redadeg) n'eo ket miret gant Manor.
* Roberto Mehri (13 redadeg) n'eo ket miret gant Manor.
* Alexander Rossi (5 redadeg) n'eo ket miret gant Manor.

#### Distreiñ a reont
* Esteban Gutiérrez (38 redadeg etre 2013 ha 2014) a zistro goude ur bloaz tremenet evel blenier esaeoù Ferrari da redek gant Haas.
* Kevin Magnussen (ur bloavezh leun gant McLaren e 2014 hag ur redadeg e 2015 evit erlec'hiañ Fernando Alonso, gloazet) a zistro da redek leun-amzer gant Renault.

#### Deraouidi
* Jolyon Palmer a gomañs da redek gant Renault.
* Pascal Wehrlein a gomañs da redek gant Manor.
* Rio Haryanto a zeu da vezañ blenier indonesat kentañ o redek e Formulenn 1 pa red gant Manor.
* Esteban Ocon a gomañs da redek e-kerzh ar bloaz oc'h erlec'hiañ Rio Haryanto gant Manor adalek Priz Bras Belgia.
* Stoffel Vandoorne a red e Briz Bras kentañ e Bahrein evit erlec'hiañ Fernando Alonso, gloazet.

## Renkadur 2016
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù

## Daveoù
Uwch Aeron

**Uwch Aeron** a oa ur c'hantrev e Rouantelezh Ceredigion gwechall, e Kembre.

En em astenn a rae etre kantrev Penweddig en hanternoz ha hini Is Aeron er c’hreisteiz. Edo Uwch Aeron en hanternoz d’an Afon Aeron tra m’edo Is Aeron er c’hreisteiz dezhi.

Tri c'hombod a oa e Uwch Aeron :
* Mefenydd
* Anhuniog
* Penardd

Er reter da Uwch Aeron e oa kantrev Buellt (Buallt) ha kombod Deuddwr e rouantelezh Powys hag er mervent e oa Cantref Mawr e rannvro Ystrad Tywi.

E kantrev Uwch Aeron e oa lec’hioù pouezus evel Llanddewi Brefi hag Abati Ystrad Fflur.
Is Aeron

**Is Aeron** a oa ur c'hantrev e Rouantelezh Ceredigion, e Kembre, e Grennamzer. Diwezhatoc'h e voe ur rann eus rouantelezh Deheubarth ha bremañ emañ e kontelezh Ceredigion.

En em astenn a rae e kreisteiz rouantelezh Ceredigion, etre kantrev Uwch Aeron en hanternoz d’an Afon Aeron ha kantrev Emlyn ha Cantref Mawr er c'hreisteiz. Er gornaoueg edo Bae Ceredigion (eus Aberteifi er c'hreisteiz betek Aberaeron en hanternoz).

Tri c'hombod a oa en Is Aeron :
* Mabwnion (pe *Mebwynion*)
* Caerwedros
* Gwynionydd (pe *Gwinionydd*)
* Is Coed (pe *Iscoed*)

E-touez lec’hiennoù pouezusañ kantrev Is Aeron e c'haller menegiñ kastell Crug Mawr (Is Coed) ha Bangor Teifi. E-kichen Ystrad Aeron edo manati Llanllŷr, savet gant Rhys ap Gruffudd, priñs Deheubarth, war-dro 1180. Diwezhatoc'h er Grennamzer e oa Aberteifi ar gêr bouezusañ er vro.
Guy Bedos

**Guy Bedos**, ganet d'ar 15 a viz Even 1934 en Aljer hag aet da Anaon d'an 28 a viz Mae 2020, a oa ur fentigellour, arzour music-hall, aktour ha senarioour gall.
## Liammoù diavaez
* Guy Bedos war IMDb
* Gwezenn familh Guy Bedos

## Notennoù ha daveennoù
Jean-Jacques

**Jean-Jacques** zo un anv-bihan gallek kevrennek savet diwar Jean ha Jacques.

## Paotred brudet

### 
* Jean-Jacques Conceição anavezet dindan an anv Jean-Jacques (1964), c'hoarier basketball

### 
* Jean-Jacques Domoraud (1981), un difenner melldroad

### 
* Jean-Jacques De Gucht (1983), ur politikour flandrezat

### 
*Jean-Jacques Audubon (1785-1851), evniour ha livour
*Jean-Jacques Hénaff (1938), greantour 
*Jean-Jacques Monnier (1944), istorour
*Jean-Jacques Urvoas (1959), politikour

### 
* Jean-Jacques Lefranc, markiz Pompignan, barzh
* Jean-Jacques Olier (1608-1657), beleg
* Jean-Jacques-Régis de Cambacérès (1753-1824), politikour
* Jean-Jacques Kieffer (1857–1925), naturour 
* Jean-Jacques Servan-Schreiber (1924-2006), politikour ha kazetenner
* Jean-Jacques Perrey (1929–2016), produour sonerezh elektronek
* Jean-Jacques Susini (1933), politikour, unan eus krouerien OAS
* Jean-Jacques Annaud (1943), filmaozer ha produer
* Jean-Jacques Lafon, kaner-soanozer
* Jean-Jacques Goldman (1951), kaner-sonaozer

### 
* Jean-Jacques Bertrand (1916–1973), kentañ ministr

### 
* Jean-Jacques Dessalines, penn-bras an Dispac'h haitiat
* Jamil Jean-Jacques (1975), ur melldroader 
* Jean-Jacques Pierre (1981), ur melldroader

### 
* Jean-Jacques Manget (1652–1742), ur mezeg ha skrivagner
* Jean-Jacques Rousseau, ar prederour brudet
* Jean-Jacques Challet-Venel, ezel eus ar C'huzul Kevreadel Suis

## A bep seurt
* 1461 Jean-Jacques, ur gourizad asteroidennoù
Jean-François

**Jean-François** zo un anv-bihan gallek kevrennek savet diwar Jean ha François, roet d'ar baotred. Yann-Fañch eo ar stumm brezhonek.

## Paotred vrudet
### 
*Jean-François-Ignace d’Erm, marc'hadour ha kaner
*Jean-François Prigent, melldroader
*Jean-François-Marie Éliès, anv ofisiel Abeozen, skrivagner brezhonek
*Jean-François Quémeneur, anv ofisiel Yann-Fañch Kemener, kaner brezhonek
* Jef Aérosol (g. e 1957), graffour

### 

* Jean-François Paul de Gondi (1613-1679), skrivagner ha politikour
* Jean-François Papillon, kevezer Toussaint Louverture († 1822), unan eus aktourien Dispac'h Haiti
* Jean-François de La Pérouse, ergerzhour
* Jean-François Champollion (1790–1832), ejiptour
* Jean-François Millet (1814–1875), livour
* Jean-François Copé, politikour
* Jean-François Piège (1970), keginer

### 
* Jean-François Dagenais (1975), produour sonerezh

## A bep seurt
* *[[Jean-François de Nantes]]*, ur ganaouenn vartoloded
Louis Aliot

**Louis Aliot**, ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1969 e Tolosa, zo ur politiker gall eus an tu dehoù pellañ ezel eus an Rassemblement National.

E dad-kozh a-berzh mamm oa aljerian, betek an dekred Crémieux e 1870.

## Liammoù diavaez
*  Louis Aliot
## Notennoù ha Daveennoù
Grammaire bretonne du Dialecte de Tréguier

***Grammaire bretonne du Dialecte de Tréguier*** zo ul levr gallek gant Louis Le Clerc diwar-benn yezhadur ar brezhoneg, embannet e 1908 gant an ti-moullañ Prud'homme e Sant-Brieg.

Adembannet e voe e 1911 (Prud'homme e Sant-Brieg ivez).

Adembannet e voe gant Emgleo Breiz e 1986.

Ne vez ket implijet an ñ el levr met skrivet e vez an n̄, pe n makronet, evel er bajenn 4 : *hen̄, den̄ved, nen̄v*.

## Daveoù
Maria Elisabeth Aostria (1743–1808)

**Maria Elisabeth Josepha Aostria** (1743 Vienna - 1808 Linz) a oa ur verc'h da Varia Theresia Aostria ha d'he fried Franz I Stefan.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2021

**Kevezadeg bed Formulenn 1 2021** vo 72 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. Ur bloavezh etre a vo sañset, da c'hortoz ar cheñchamant reolennoù raktreset a-benn ar c'houlzad 2022, ha goude an trubuilhoù degaset gant bedreuziad ar C'HOVID-19 e 2020 en doa rediet ar skipailhoù da virout o c'hestell-karr digemm e 2021.

## Blenierien ha kirri
Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker zo da redek e 2021. 

## Prizioù Bras 2021

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
#### Cheñchamantoù skipailh
* Adanvet eo skipailh Racing Point F1 Team e Aston Martin goude bezañ adprenet Aston Martin gant Lawrence Stroll, perc'henner Racing Point F1 Team.
* Adanvet eo skipailh Renault da Alpine F1 Team e-perzh eus strategiezh nevez strollad Renault.

#### Kelfuskerioù
* Goude tri bloaz paseet gant Renault e oa bet embannet gant McLaren Racing ez aje da redek gant kefluskerioù Mercedes-Benz adalek 2021.

### Blenierien
#### Mont a reont kuit
* Ne oa ket bet dalc'het Romain Grosjean evit redek gant Haas F1 Team.
* Kevin Magnussen az a kuit eus Haas F1 Team.

#### Cheñch a reont skipailh
* Daniel Ricciardo az aio kuit eus Renault evit bleniañ gant McLaren.
* Mont a raio Sebastian Vettel kuit eus ar Scuderia Ferrari da redek gant Aston Martin.
* Carlos Sainz az aio da redek gant ar Scuderia Ferrari goude daou vloaz gant McLaren.

#### Distreiñ a reont
* Goude daou vloaz o redek en Andurañs, e Dakar hag en IndyCar e tistro Fernando Alonso da redek gant Alpine.

#### Deraouidi
* Nikita Mazepin a gomañso da redek evit Haas F1 Team.
* Mick Schumacher a grogo da redek evit Haas F1 Team.

## Renkadur 2021
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù ha daveoù
Henri d'Artois

**Henri d'Artois** (Pariz, 29 Gwengolo 1820 – Lanzenkirchen, Aostria-Hungaria, 24 Eost 1883), anavezet ivez evel *kont Chambord*, a oa ur priñs gall en .

Mab e oa da Charles Ferdinand d'Artois, mab da Charlez X roue Bro-C'hall, ha da Garolina Ferdinanda Luisa an Div Sikilia (1798 – 1870).
Jurij Chěžka

**Jurij Chěžka** (22 Gouere 1917 e Horka/Hórki e Saks - Here 1944 e-kichen Kragujevac, e Yougoslavia) a oa ur barzh sorabek. Sellet a reer outañ evel unan eus ar c’hentañ barzhed vodern e sorabeg hag unan eus skrivagnerien bouezus al lennegezh sorabek en .

Mab e oa d’ur bener-mein eus Horka ha studiet en doa al lennegezhioù slavek hag alamanek e Praha, e Tchekoslovakia, er bloavezhioù 1930.
E 1936 en doa embannet e varzhoneg kentañ er gelaouenn sorabek *[[Serbske Nowiny]]*. Pa voe berzet *Serbske Nowiny* gant an Nazied e miz Eost 1937 e kendalc’has da skrivañ barzhonegoù e Praha.
Goude aloubadeg Tchekia gant an Alamaned e 1939 e voe harzet ha dalc'het ur pennadig. Ur wech lezet da vont ez eas da soudard er Wehrmacht ; war an talbenn e voe e Bro-C'hall, e Bulgaria, e Gres hag e Yougoslavia. E 1944 e tec’has diouzh an arme e Yougoslavia ha mervel a reas, den ne oar penaos.

Ur skol sorabek e Crostwitz zo bet lakaet e anv dezhi. 

## Liamm diavaez
* Dietrich Scholze : [''Georg Keschka (1917–1944)''](http://saebi.isgv.de/biografie/Georg_Keschka_(1917-1944)) e-barzh *Sächsische Biografie* gant an *Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde*
Maria Anna Aostria (1738-1789)

**Maria Anna Habsburg-Lothringen** (Vienna,  – Klagenfurt, ) a oa un arc'hdugez aostrian, merc'h da Franz Iañ an Impalaeriezh Santel ha d'e bried Maria Theresia.

Eil merc'h he zud e oa. Goude marv o bugale henañ e oa deuet da vout pennhêrez ar gurunenn, met klañvidik e oa ken n'halled ket he dimeziñ. E 1766 e voe anvet da abadez kouent Praha. Goude ez eas da gouent Klagenfurt ma chomas a-hed he buhez.

## Daveoù
*
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2015

**Kevezadeg bed Formulenn 1 2015** zo 66 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. Naontek redadeg a oa bet redet d'ar bloaz-se ha mont a reas ar maout gant Lewis Hamilton, e-touez ar vlenierien ha gant Mercedes e-touez ar saverien.

## Blenierien ha kirri
Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker o doa redet e 2015. 

## Prizioù Bras 2015

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
#### Cheñchamantoù skipailh
* Freuz-stal a ra Caterham F1 Team ha n'eo ket adprenet gant unan all.
* Adprenet eo Marussia F1 Team ha cheñch a ra anv un tammig evit Manor Marussia. Adkemer a reas otoioù 2014 oc'h adaptiñ anezho d'ar reolennoù nevez.
* Sañset e oa Haas F1 Team da gomañs de redek e 2015 met choaz a ra daleañ e loc'hañ d'ar bloaz da c'houde.

#### Cheñchamantoù keflusker
* McLaren Racing a za da redek gant kefluskerioù Honda, a zistro d'ar Formulenn 1.
* Mont a ra Lotus F1 Team da redek gant kefluskerioù Mercedes.

### Blenierien
#### Cheñch a reont skipailh
* Fernando Alonso a ziviz mont kuit eus Ferrai evit redek gant McLaren.
* Mont a ra Sebastian Vettel kuit eus Red Bull Racing evit erlec'hiañ Fernando Alonso e Ferrari.
* Daniil Kvyat az a da Red Bull da erlec'hiañ Sebastian Vettel.
* Marcus Ericsson a guita Caterham evit redek gant Sauber.

#### Mont a reont kuit
* N'eo ket dalc'het Max Chilton gant Manor Marussia.
* Ne zeu ket a-benn Kamui Kobayashi, en doa redet etre 2009 ha 2014, da gavet ur plas nevez goude freuz-stal Caterham F1 Team.
* N'eo ket dalc'het Jean-Éric Vergne da redek gant skipailhoù Red Bull. Chom a ra evel blenier-esaeoù Ferrari.
* Kement-all e ra Esteban Gutiérrez gant Ferrari goude bezañ skarzhet eus Sauber.
* Adrian Sutil az a kuit eus Sauber. Kavet a ra labour evel blenier-esaeoù Williams.

##### Marvioù
* Gloazet e oa Jules Bianchi abaoe Priz Bras Japan 2014. Mervel a reas d'ar .

#### Distreiñ a reont
* Kevin Magnussen, ha ne oa ket bet miret gant McLaren da redek e 2015, a zistro d'ober ur redadeg e penn-kentañ ar bloaz evit erlec'hiañ Fernando Alonso, gloazet.

#### Deraouidi
* Max Verstappen a gomañs da redek gant ar Scuderia Toro Rosso. Hemañ zo mab da Jos Verstappen a oa bet blenier e bloavezhioù 1990. Blenier F1 yaouankañ a zo bet biskoazh, 17 vloaz anezhañ d'e redadeg gentañ.
* Carlos Sainz, mab d'ar c'hampion rallioù Carlos Sainz, a gomañs da redek gant Toro Rosso.
* Felipe Nasr a gomañs da redek gant Sauber.
* Will Stevens a red gant Manor Marussia.
* Roberto Mehri a red gant Manor Marussia.
* Alexander Rossi a red gant Manor Marussia evit pemp redadeg e fin ar bloaz.

## Renkadur 2015
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù

## Daveoù
Familh Pont-Gwenn

Ar **familh Pont-Gwenn** a zo genidik eus Plouared, e Bro-Dreger.

Maner Pont-Gwenn (*Pont-Blanc* e galleg) zo 900 m er gwalarn da iliz Plouared, war hent Plouilio.

Goude Yann (deroù XVvet kantved), tremenet eo douar Pont-Gwenn tro-ha-tro etre famihoù Trogoff, Ploësquellec, Pont-n'Abad, Chastellier, Villeblanche, La Rivière-Saint-Quiouët.

Maner Pont-Gwenn.jpg|Talbenn ar maner en aer vat
Maner Pont-Gwenn 2.jpg|Talbenn en aer eneb

;Tud vrudet ar familh
* Jafrez (*Geoffroi*), mestr ostel Charlez Bleaz, lazhet e-kerzh argadenn Lannuon gant ar Saozon d'ar 5 a viz Kerzu 1346.
* Gwion, floc'h en Emgann an Tregont, tu ar Vretoned gant Jean de Beaumanoir.
* Marie-Louise-Julie de la Rivière, itron Pont-Gwenn, dimezet gant markiz Lafayette, tad ar jeneral brudet.

Lannion; stèle Pont-Blanc 1.jpg|Kroaz ha plakenn-eñvor el lec'h ma voe lazhet Jafrez Pont-Gwenn e Lannuon
Lannion; stèle Pont-Blanc 2.jpg|Ar blakenn


## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Le combat de trente Bretons contre trente Anglais.* Adembannadur Guénégaud. Paris. 1976
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*Régis de Saint-Jouan : *Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990
Malik

**Malik** a c'hall bezañ :
* un anv arabek a orin semitek, anv-bihan hag anv-tiegezh, hag a dalv « roue », « souveren », « piaouer ». Meur a zoare-skrivañ all a zo : Mâlik, Malick, Melik, Malka, Malek, Melekh… Malika eo ar stumm benevel
* un anv slavek, anv-bihan hag anv-tiegezh, hag a zeu eus un ger slavek hag a dalv « bihan » . Meur a zoare-skrivañ all a zo : Malic, Malich, Malick…
* un anv-bihan greunlandek roet d'ar baotred, hag a dalv « gwagenn »
* un anv-tiegezh a gaver e Pakistan hag India (rannvroioù Pundjab, Uttar Pradesh ha Haryana)

## Tud vrudet
### Titl
Malik zo un titl roet da souverened meur a riez a-vremañ :
*Bahrein en ur mod ofisiel abaoe ar 14 a viz C'hwevrer 2002,
*Jordania, bet Emirelezh Treuzjordania araok,
*Maroko, bet ur sultanelezh araok,
*Arabia Saoudat
An titl a valik a oa gant pennoù bras riezoù all en amzer dremenet :
*Tunizia araok bezañ ur republik
*Ejipt
*Irak etre 1921 ha 1958
*Libia dindan renadur Idris
*ar Maldivez dindan renadur Muhammad Fareed Didi etre 1965 ha 1968
*Oman etre 1154 ha 1470
*Yemen etre 1918 ha 1962
* implijet e veze malik pe malek evit titloù izeloc'h e kalz broioù all : Pakistan, India, Afghanistan, Bangladesh, Jorjia hag Armenia

### Anv-tiegezh
* Al-Bara' ibn Malik (?-?) hag e vreur Anas ibn Malik (612-712), kompagnuned ar profed Mahomed
* Abd al-Malik (646-705), kalif umayyat
* Charles Malik (1906-1987), diplomat, politikour, skolveuriat libanat
* Iakov Malik (1906-1980), diplomat rusian, kannadour an Unaniezh Soviedel er Broadoù Unanet
* Adam Malik (1917-1984), kazetenner ha politikour indoneziat
* Ahmed Abdul Malik (1927-1996), gourbiolinour jazz stadunanat
* Terrence Malick (1943-), filmaozer stadunanat
* Fredmund Malik (1944-), armerzhour aostrian
* Zayn Malik (1993-), bet kaner er *Boys Band* One Direction

### Anv-bihan
*Malik ibn Anas (~716-796), anavezet gant ar sunnited evel an Imam Malik, teologour ha gwiriour muzulman, diazezer ar vmalikiezh 
*Malik Shabazz (1925-1965), anv all Malcolm Little, brudetoc'h dindan anv Malcolm X, stourmer gwirioù keodedek an Afroamerikiz er Stadoù-Unanet

## Notennoù
Malika

**Malika** (arabeg : **ملكة** "rouanez"), treuzskrivet **Malikah** ha **Malikha** a-wechoù, zo un anv-bihan arabek roet d'ar merc'hed.

Stumm benel an anv Malik (**مالك** "roue") eo. Stank eo an dud anvet "Malika" pe "Malik" en Afrika an Norzh.

*Arabat eo droukveskañ gant Mallika, un anv-bihan indian a orin sañskritek.

## Maouezed brudet

* Malika Mokeddem (1949-), skrivagnerez

* Malika Sorel (1960 —), arnodskridourez eus an tu dehou pellañ
* Malika Bellaribi Le Moal (1956-), kanerez
* Malika Ménard (1987-), miss Bro-C'hall 2010, luskerez skinwel ha kazetennerez

* Malika El Fassi (1919-2007), skivagnerez
* Malika Oufkir (1953-), skivagnerez
 Kabilia
* Malika Arabi (1951-), skivagnerez

* Malikha Mallette, aktourez

## [[Lennegezh]]
* *[[Malika Secouss]]*, un heuliad 9 albom bannoù-treset (1998-2009) sinet  Téhem  gant Thierry Maunier (1969 —)
Omar

**Omar**, **Oumar** (arabeg : **عمر** *Oumar*, "kozh ha bleunius") zo un anv-bihan arabek a vez roet da baotred, hag un anv-tiegezh.

Arabat eo droukveskañ an anv-bihan Omar gant an anv-bihan kristen Omer.
## En un nebeud yezhoù
*Oumar, Oumarou en Afrika issahara
*Amar, Amara er yezhoù berberek
*Ömer e turkeg
*Omar e kastilhaneg
*Stummoù all : Omer, Umer. 

## Tud vrudet

### Anv-bihan
*Umar ibn al-Khattâb, tad-kaer ar profed Mohammed
*Umar II pe Omar ibn Abd al-Aziz, kalif umayyat etre 717 ha 720
*Omar Khayyám, barzh ha skiantour pers
*Omar Pacha (1806–1871), jeneral otoman
*Omar Tall, brudetoc'h dindan anv El Hadj Oumar Tall, diazezer an impalaeriezh toukouleur
*Omar Al Mokhtar (1862-1931), penn ar rezistañs ouzh trevadennadur italian Libia
*Omar Bradley (1893-1981), jeneral stadunanat
*Omar al-Bashir (1944), prezidant Soudan
*Omar Bongo, prezidant Gabon (1967-2009)
*Omar Gooding, aktour stadunanat
*Omar Sharif, aktour ejiptat
*Omer Bartov (1954), kelenner israelat-ha-stadunanat
*Omar Radad, liorzhour bet tamallet ur muntr dezhañ
*Omar Sy (ganet e 1978), aktour gall

### Anv-tiegezh
*Mohammed Omar (1959), diazezer Emirelezh Islamek Afghanistan 
*Sala Omar, skrivagnerez kurd
Omar Sharif

**Omar Sharif** (arabeg : **عمر الشريف**), a skriver ivez **Omar El-Sharif**, bet ganet *Michel Dimitri Chalhoub* d'an 10 a viz Ebrel 1932 en Aleksandria ha marvet e Kaero d'an 10 a viz Gouere 2015, a oa un aktour egiptat.

## Bugaleaj ha stummadur
Ganet oa e 1932 en ur familh sirian-ha-libanat kristen a orin eus Damask. Mab e oa da Joseph Chalhoub, marc'hadour koad prizius, ha Claire Saada eus Latakia (Al-Lāḏiqiyya) e Siria. Desavet e oa bet hervez al lidoù melkit, hag e 1955 e troas a-zevri war-du an islam a-benn dimeziñ gant an aktourez vuzulmat egiptat Faten Hamama. Dispartiet e voent da c'houde.

E skolaj breizhveuriat Victoria en Aleksandria e voe studier war ar matematikoù, ar fizik, ar galleg, ha war pemp yezh all. En em zibab a rae evit komz madik an arabeg, ar saozneg, ar gresianeg, an italianeg hag ar spagnoleg.

Goude bezañ tapet e ziplom matematikoù ha fizik e skol-veur Kaero e labouras e-pad pemp bloaz en embregerezh koad prizius e dad kent mont da zeskiñ ar vicher aktour er skol-veur brudet *Royal Academy of Dramatic Art* e Londrez.

E 2005 e voe kondaonet da baeañ 318&nbsp;000 dollar da Juan Luis Ochoa Anderson evit bezañ distaget ur gunujenn ouennelour outañ : *"Mec'hikan sot"*.

## Notennoù ha daveennoù
Siôn Eirian

**Siôn Eirian** (1954-2020) a oa ur skrivagner eus Kembre hag a skrive e kembraeg hag e saozneg. Kalz pezhioù-c'hoari en deus skrivet.
Deuddwr (Rhwng Gwy a Hafren)

Kombod **Deuddwr** a oa ur c'hombod e tolead Rhwng Gwy a Hafren, e Kembre, er Grennamzer. Ur c'hombod "dizalc'h" e oa, pa ne oa e-barzh kantrev ebet.

En em astenn a rae Deuddwr e-kreiz Kembre, etre Powys Wenwynwyn en hanternoz ha Ceredigion er gornaoueg. En-dro dezhañ e oa kombod Arwystli Uwch Coed (e kantrev Arwystli) e Powys, kombodoù Gwerthrynion ha Buellt er reter hag er c'hreisteiz e tolead Rhwng Gwy a Hafren, ha kombodoù Mefenydd ha Penardd (e kantrev Uwch Aeron) e Ceredigion.

Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn istor Deuddwr. Helebini a voe etre rouantelezh Deheubarth hag an aotrouien norman eus Marz Kembre evit tapout ar galloud eno, adalek dibenn an XIvet kantved. Diwezhatoc'h e voe ur rann eus Sir Faesyfed ha goude-se eus kontelezh Powys.
Guillaume Dufay

**Guillaume Dufay** (1397–1474), pe *Du Fay, Du Fayt* (distaget [fa(j)i]), a oa ur sonaozour bourgognat.

Ganet e oa Guillaume Dufay en 1397, pe e Cambrai pe e Fay, e-tal Cambrai, met kentoc'h e Beersel — nepell diouzh Brusel, pe e Chimay — nepell diouzh Charleroi.

## Oberennoù
Danilo Kiš

**Danilo Kiš** (Subotica, 22 C'hwevrer 1935 – Pariz, 15 Here 1989) a oa ur skrivagner serb eus Yougoslavia.

Ganet e voe e Subotica, ur gêr eus Voivodina, e Yougoslavia en amzer-se, mab da Eduard Kiš, ur yuzev hungareger, ha Milica Dragićević, eus Montenegro. E-pad an Eil Brezel-bed e kollas e dad hag ul lodenn vras eus e familh, marvet e kampoù-bac'h nazi.

Studiañ a reas al lennegezh e Skol-veur Beograd. E 1962 e voe embannet e zaou romant kentañ, *Mansarda: satirična poema*, ha *Psalm 44*. Er bloavezhioù war-lerc'h e c'hounezas meur a briz lennegel, koulz e Yougoslavia hag en estrenvro, gant e skridoù komz-plaen hag e varzhonegoù. Un darn vras eus e vuhez a dremenas e Bro-C'hall, e Strasbourg hag e Pariz, e-lec'h ma kelennas serbeg-ha-kroateg, ha ma troas barzhonegoù hungarek ha rusianek e galleg hag barzhonegoù skrivagnerien c'hall evel Charles Baudelaire pe Paul Verlaine e serbeg-ha-kroateg.

Kinniget e voe e anv evit Priz Nobel al Lennegezh e 1989, met mervel a reas gant ur c'hrign-bev eus ar skevent e miz Here er bloavezh-se.
Stef (embregerezh)

**STEF**, bet **STEF-TFE**, zo un embregerezh dezougen yen, arbennikaet war dezougen ha pourvezerezh ar produioù gounezvouederezh ha risklus a-fed temperadur (fresk, skornet).

STEF zo un embregerezh treuzvroadel gant 18 000 implijad en 8 bro europat ha gant ur sifr aferioù a 3 255 M€ e 2018. Kavout a reer an embregerezh en ti-eskemm gant ar c'hoad STF. Sez an embregerezh zo e Pariz.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Onneca Sanchez de Pamplona

**Onneca Sánchez de Pamplona**, pe **Oneka Sanoitz Iruñekoa** (en euskareg), marvet e miz Even 931, a voe rouanez León.

## He buhez
Merc'h e oa da Sancho Garcés Iañ, roue Pamplona, ha d'e bried Toda. 
E 925 e timezas da Alfonso IV León, mab da Ordoño II León. 
Mamm e oa da Ordoño IV León, a renas entre 958 ha 960.
Brosezadezh

E bevoniezh e vez graet **brosezat** eus ur blantenn, ul loen ha na vez kavet nemet en ur vro, un enezenn, ur stêr... Da skouer, Foeon Glenan *(Narcissus triandrus capax)* zo plant ha ne vezont kavet nemet en Inizi Glenan ha neblec'h all ebet en un doare naturel.

## Notennoù ha daveoù
Amboise

**Amboise** zo ur gêr hag ur gumun c'hall eus Bro-Douren, e departamant Indre-et-Loire, diazezet war ribl ar stêr Liger etre Teurgn hag Anjev. O valirañ a-us d'ar gêr emañ ar mell kreñvlec'h savet a-ramp d'an tornaod er su d'ar stêr. Er c'hastell-se e plije da Anna Vreizh ha d'he gwaz, ar roue Charlez VIII, bevañ gant al lez. Niver an annezidi a sav da . 

## Ardamezioù
*Peuliet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh; e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour*

## Istor
Familh Kelenn

Kavell ar familh **Kelenn**, skourr ar Poc'hêr, a oa e Lokarn, un drev eus Duaod.

## Ar c'hastell

## Ardamezioù

### Skeudennaoueg an ardamezioù

Restr:Locarn. Eglise. Pieta.jpg|Itron-Varia Druez, en iliz Lokarn


## Aotrouniezhoù
* Baroned al lec'h, Lokarn, d'ar c'houlz ma oa un drev eus parrez Duaod, e 1512.
* Baroned Kastell-Kozh / Vieux-Châtel, e Plonevez-Porzhe.
* Aotrounez Kerelleau, e Kervaria-Sular.
* Aotrounez Sant-Bihi, e Pleuloc'h.
* Aotrounez Tressigne.
* aotrounez Plounez.
* aotrounez an Dreneg, e Logivi-Plougras.
* aotrounez la Roche, l'Oursière, ?
* aotrounez la Ville-Chevalier, et Plouagad;
* aotrounez Plessix-Eon ha Keryann, e Plufur;
* aotrounez Kerampont, Clos; Kerlabourat, e Sant-Jili-Plijo; 
* aotrounez Kerhoz, e Pleuvian;
* aotrounez la Saisonnais, Castelriec, la Croix-Cholin, e Ploufragan; 
* aotrounez Kerlan, e Sibiril;
* aotrounez Keroc'hant ha Mezkam, e Hañveg;
* aotrounez Kerprigent, e Plounerin;
* aotrounez Kerbridoù hag ar Rest, e Plouezoc'h;
* aotrounez Guernisac ha Kastell-Koz (Vieux-Châtel), e Taole;
* aotrounez Pontplankoed, e Plouganoù;
* aotrounez Kervouter, e Langoad;
* aotrounez Châteaufur, e Plounevez-Lokrist;
* aotrounez Kervarzhin, er Vinic'hi (Landreger);
* aotrounez ar Voudenn-Goz, e Tonkedeg;
* aotrounez Sant-Hugeon, e Berlevenez (Lannuon);
* aotrounez Kerneges, e Logivi-Lannuon;

## Tud vrudet ar familh
* Hyacinthe-Louis de Quélen, arc'heskob Pariz

## Liammoù diavez
*Infobretagne
*:fr:Hyacinthe-Louis de Quélen

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Daveoù ha notennoù
Aten (henamzer)

*Ur pennad* Aten *zo ivez.*
Ur geoded eus Henc'hres e oa **Aten**. Kêr-benn Gres a-vremañ eo ivez.
Graet e vez &nbsp;kavell an demokratelezh&nbsp; anezhi, dre ma oa bet staliet ur mont-en-dro demokratel evit ul lodenn eus ar boblañs er Vvet kantved kent J-K. Brudet eo evit he ferzh en istor Henc'hres, evit hec'h oberennoù arzel hag evit skridoù pe brezegennoù he folitikerien, he frederourien, istourourien, saverien pezhioù-c'hoari, hag all. Er Vvet ha IVe kantvedoù kent J-K e oa en em gavet div wech e penn ur vorimpalaeriezh.
Maria Magdalena Aostria (1689–1743)

**Maria Magdalena Aostria (1689–1743)** a oa ur briñsez aostrian.

Merc'h e oa d'an impalaer santel Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel ha d'e drede pried Éléonore de Neubourg.

Div wech e voe klasket he dimeziñ met c'hwitet e voe an taolioù-arnod. 
Chom a reas dizimez.
Moereb e oa d'an impalaerez Maria Theresia.
Jean de Coëtquis

**Jean de Coëtquis** a oa bet eskob Roazhon eus 1450 da 1453, ha goude se eskob Landreger, eus an 23 Gouere 1453 d'an 23 Gwengolo 1454.

Familh **Koedkiz** a oa genidik eus parrez Sant-Vazhe (hirie e Plougonvelen), en eskopti Leon.

## Buhez eskob
**Yann a Goedkiz (Jean de Coëtquis)** a voe anvet da eskob Roazhon e 1450 gant kuzul-chalonied iliz-veur Roazhon, mes a-enep an hini bet kinniget gant ar pab Nikolaz V.

Dre ma dalc'he da chom eskob Roazhon, e voe eskumununuget gant ar pab.

Goude ur vreutadenn etre an dug Pêr II hag ar pab, savet e oa an eskumunugenn, ha **Jean de Coëtquis** anvet eskop Treger, dre ur builh eus ar 27 Gouere 1453. 

Azezet e oa war gador eskopti Treger d'ar 26 Meurzh 1454, war-lerc'h Jean de Ploeuc.

Savet en eus meur a reolenn-diazez pouezus evit an eskopti.

Aet e oa da Anaon d'an 23 Gwengolo 1464.

Christophe du Chastel a zeuas war e lerc'h war gador eskopti Treger.

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960

## Notennoù ha daveoù
Gisela Aostria

**Gisela Aostria** (1856-1932) a oa ur briñsez aostrian, merc'h d'an impalaer Franz Joseph Iañ ha d'e bried Elisabeth von Österreich-Ungarn.
Dorothea Maria

**Dorothea Maria** zo un anv-bihan alamanek roet d'ar merc'hed.

## Tud
* Dorothea Maria von Anhalt (1574–1617), abadez, 
* Dorothea Maria von Sachsen-Weimar (1641–1675), dugez Sachsen-Zeitz,
* Dorothea Maria von Sachsen-Gotha-Altenburg (1674–1713), dugez Sachsen-Meiningen,
* Dorothea Maria Graff (1678-1743)
* Dorothea Maria Lösch (1730–1799), kabitenez-lestr Sveden .

* Dorothea Maria Rosen

## Pennad kar
* Maria Dorothea
Maria Dorothea Aostria

**Maria Dorothea Amalie Aostria** (Alcsút, Hungaria, 17 a viz Mezheven 1867 - *idem*, 6 a viz Ebrel 1932) a oa ur briñsez aostrian.

Merc'h e oa da Joseph Karl Ludwig Aostria (1833-1905) ha d'e bried Clotilde Saks-Coburg ha Gotha.

Dimeziñ a reas d'ar priñs gall Fulup Orleañs d'ar 5 a viz Du 1896 e Vienna. N'o doe bugel ebet ha dispartiañ a rejont e 1918, goude ar brezel, o doa tremenet pell an eil diouzh egile.
Maria Dorothea

**Maria Dorothea** zo un anv-bihan alamanek roet d'ar merc'hed.

## Tud
* Maria Dorothea Sophia von Oettingen (1639-1698)
* Maria Dorothea Wagner (1719-1792)
* Maria Dorothea von Württemberg (1797-1865)
* Maria Dorthea Frederikke Steen (1856-1939)
* Maria Dorothea von Österreich (1867-1932)
* Maria Dorothea Simon (1918-)

## Pennadoù kar
* Dorothea Maria
Glyncorrwg

**Glyncorrwg** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, e *bwrdeistref* (arondisamant) Castell-nedd Port Talbot. E traoñienn ar stêr Afan emañ. En em deurel a ra ar stêr Corrwg er stêr Afan.

Mengleuzioù glaou a oa eno gwechall.

E 2011 e oa 5 283 a dud o vevañ e kumuniezh Glyncorrwg ha 343 anezho a oa kembraegerien (6,7%).
## Istor
Gwechall e oa Glyncorrwg ul lec'h pouezus evit an dastum glaou, evel peurrest traoñiennoù Su Kembre. Met gant digresk greanterezh ar glaou er bloavezhioù 1970, e oa bet dilaosket kalz savadurioù, serret an uzinoù ha kalz tud a oa dilojet da glask labour e lec'h all.

Er bloavezhioù 1990, e oa bet klasket un doare da adlañsañ ar c'horn bro ha soñjet e oa bet d'ober gant an draoñienn. Pesketañ dluzh, pysgota bras, ha bageal gant kanoeoù a zo deuet da vezañ obererezhioù boaz hag o tegas brud d'ar vro. Ouzhpenn-se ez eus kilometroù hent a oa bet reoù dezougen dre tren hag a zo eeun hag aes evit bale, memestra gant an draoñienn ar pezh a ro an tu da vont war varc'h-houarn pe da redek-bro war droad.
Kanga Mousa

**Kanga Mousa** (ganet war-dro 1280 ha marvet e 1337), anavezet ivez evel **Mansa Mousa** ("roue ar rouaned") pe **Kankou Mousa**, a oa impalaer Mali eus 1312 da 1337.

Kontet eo den pinvidikañ ar bed a-viskoazh.
Mousa

**Mousa** zo un anv arabek, anv ur profed muzulman kar da Voizez. Gwelout Mousa (profed).

## Treuzskivadurioù all
* Mosa
* e saozneg : Moosa
* e saozneg ha kastilhaneg : Musa
* e galleg : Moussa

## Tud vrudet
### Mousa
* Mousa Partia: rouanez Partia etre ar bloazioù -2 ha 4
* Mousa bin Nousair (640–716) : gouarnour oumayat ha jeneral
* Mousa al-Kazim (745-799) : imam
* Breudeur Abou Mousa () : helenneien bersan
* Kanga Mousa (war-dro 1280-1337) : roue Impalaeriezh Mali
* Mousa Ćazim Ćatić (1878–1915) : barzh bosniat
* Mousa Djaelil (1906-1944) : barzh tatar ha rezistañt enep-nazi
* Mousa Sadr (1928-dianket e 1978) : rener chiit eus Liban
* Amr Mahmoud Mousa (1936) : politikour ejiptat
* Mousa Dembélé (1987) : melldroader belgiat *(arabat droukveskañ gant Moussa Dembélé)*

### Musa
* Antonius Musa () : louzawour gresian
* Mūsā ibn Shākir () : ijiniour ha steredour persan
* Ahmed Musa (1992) : melldroader nijerian
* Said Musa (1944) : bet kentañ ministr Beliz

### Moussa
* Moussa Koussa (ganet etre 1946 ha 1950) : politikour libian
* Moussa Traoré (ganet e 1936) : soudard ha politikour malian
* Pierre Moussa (1941) : bet kentañ ministr Kongo-Brazzaville
* Michel Moussa (1949) : politikour libanat
* Moussa Dadis Camara (ganet e 1964 pe 1968) : soudard ha politikour ginean
* Moussa Dembélé (1988) : atletour redadeg girzhier *(arabat droukveskañ gant ar velldroaderien Mousa Dembélé ha Moussa Dembélé)*
* Moussa Dembélé (1996) : melldraoder gall *(arabat droukveskañ gant ar melldroader Mousa Dembélé hag an atletour Moussa Dembélé)*

### Mosa
* Moša Pijade (1890-1957, distaget *Mocha Piiade*) : politikour yougoslaviat

## Anvioù-lec'h
* Mousa, un enezenn eus en inizi Shetland
* Abou Mousa, un enezenn e Pleg-mor Persia
* Ammi Moussa, ur gêr en Aljeria
* Keur Moussa, ur gêr e Senegal, brudet evit he abati beneadat
* Wadi Moussa, anv kozh ar gêr Gaia e Jordania
* Musa, ur stêr e Latvia

## Sevenadur
* Mousa zo un dudenn er Mil nozvezh hag unan
* Musa zo unan eus tudennoù pennañ ar Winx Club, ur stirad skinwel bevaat

## A bep seurt
* *Musa*, genad ar bananezed
* (12130) Mousa, un asteroidenn 

## Gwelet ivez
* Mossa
Raoul Rolland

**Raoul Rolland** a oa eskob Treger eus 1434 da 1441.

Genidig e oa eus Kerlouri, e Plounez.

Anvet eo bet eskob Treger, war lerc'h Pierre Piédru, ar 6 Gwengolo 1434, a-eneb mennozh dug Breizh. Divroc'hañ e reas an dug gant an eskob.

Raoul Rolland a zo anvet abalamour ul levr reolennoù savet gantañ evit e eskopti. Dornskrid al levr se, anvezet *ar Raoulin*, a zo bet miret gant Dielloù an Departamant e Sant-Brieg.

Raoul Rolland e yeas da Anaon ar 14 Ebrel 1441, hag e oa Gwener ar Groaz.

Jean IV de Ploeuc e zeuas war e lerc'h.

**Notennoù**
Jean de Ploeuc

**Jean de Ploeuc** a oa bet eskob Treger eus 1442 da 1453.

Anvet eo bet ar 4 Mae 1442, gant ar pab Eujen IV, war lerc'h Raoul Rolland, aet da Anaon ouzhpenn ur bloaz a-raok.

Klinket en eus iliz-veur Landreger gant murlivadurioù ha gant gwerennoù-livet. War dro 1450, e grogas da sevel ar c'hloastr.

Ar 5 Mae 1444 e ziazezas al laz-kanañ iliz-veur Landreger, bet kadarnet ar 27 Mezheven 1449 gant ar pab Nikolaz V.

An 17 Eost 1447 e savas da iliz-chalonied iliz parrez Tonkedeg gant aotre ar pab Eujen IV.

Jean IV de Ploeuc a zo aet da Anaon ar 7 Ebrel 1453.

Jean V de Coëtquis e zeuas war e lerc'h.

**Notennoù**
Raoul (eskob Treger)

**Raoul** a oa bet eskob Treger eus 1110 da 1143.

Gantañ e oa bet diazezet div abati en eskopti Treger ː

* **[[Abati Itron Varia Bear]]**, gant menec'h urzh Citeaux,
* **[[Abati Santekroe (Gwengamp)|Abati ar Groaz-Santel (Santekroaz)]]** Gwengamp, gant chalonied Sant-Aogustin.

Gwilherm II a oa deuet war e lerc'h.

## Notennoù
Maionez

**Maionez** zo un hilienn yen graet gant melen-vi livrizhet, eoul, gwinêgr, holen ha pebr. Evit blazañ anezhañ e c'hall chug sitroñs kemer lec'h ar gwinêgr, ha sezv a c'hall bezañ lakaet ivez. E broioù zo e vez ouzhpennet sukr un tamm ivez.

Evit sevel ur maionez e tleer basañ ar melen-vi en ur tinaouiñ eoul a-nebeudoù. Distreset eo ar maionez pa eo c'hwitet al livrizhenn. Chom a ra an eoul war-neuñv neuze.

## Orin
N'eo ket anavezet orin an hilienn-se en un doare sur, nag he gerdarzh. Ne reer anv eus ar ger *mayonnaise* el levrioù keginañ gallek nemet er . Klasket eo bet e orin e Provañs hag e Baiona, ha Mezven zoken, met hervez ur martezead e teufe eus Menorka en inizi Balearez. Llibre de Sent Soví, ul levr keginañ katalanek eus 1324, a ro rekipe un hilienn yen graet gant melen-vi livrizhet, eoul ha louzeier.

## Keginerezh
Hiziv e vez implijet er bed a-bezh. Ambroug a ra meuzioù yen peurliesañ, da skouer e sevenadur ar C'hornôg ur vi poazh-kalet, krizaj, boued-mor, saladennoù kemmesket zo evel saladenn giz Rusia, pe c'hoazh sandwichoù zo. Lod a zebr o fritez gantañ. Keginerezhioù zo a ra gantañ e meuzioù tomm ivez. Servijout a ra da fardañ hiliennoù all : hilienn giz Andalousia, hilienn koktel, chaous tartar hag all.

## Marc'had ar maionez greantel
Er Stadoù-Unanet eo deuet *Just Mayo* e 2013 ha rebechet eo bet dezhañ gant e gevezer Unilever, perc'henn Amora, ne vefe ket vi e-barzh. Emañ an afer dirak lez-veur Jerzenez-Nevez.

En Unaniezh Europa e voe reoladet adal 1991 aozennoù ar maionez gwerzhet er stalioù : 70% eus danvezenn druz a dle bezañ da nebeutañ, ha 5% eus melen-vi. Resisaet eo ivez ar c'hementad a aozenn ret (ar gwinêgr) pe diret (holen, sukr, sezv...). Belgia en deus bihanaet kementad an danvezenn druz hag ar melen-vi e 2016 evit ober diouzh ar reolad europeat.

Livrizhenner ha danvez-tevaat a vez er maionez greantel.
Amann gwenn

An **amann gwenn** zo un hilienn livrizhet tomm hag a ambroug ar pesked boazhet en dour pe c'hrilhet. 

Ouzhpennet eo tammoù amann sal d'ur c'hroazhadur graet gant gwin gwenn (Muskadig hervez ar rekipe kentañ), gwinêgr ha chalotez gris, lakaet war dan bihan kenañ. Evit chom hep distresañ an hilienn e tle ar gwrezverk bezañ etre 27 ha 58°C. Louzeier a c'hall bezañ lakaet ivez. Chug sitroñs a c'hall kemer lec'h ar gwinêgr. Pa eo teuzet an amann e lezer ar chalotez e-biou araok servijout ar chaous.

Amann ruz zo anezhañ ivez, gant gwin ruz e vez graet e lec'h gwin gwenn.

E 1890 e oa ijinet an amann gwenn gant Clémence Lefeuvre hag a oa o c'hober war dro ur preti e Sant-Juluan-Kankell, war ribl al Liger. Hervez ar vojenn he dije dizoloet an hilienn dre wallzarvoud. Pa varvas ar geginerez e 1932 e lavaras ar politikour naonedat Aristide Briand e oa "un tamm evel ur c'hañv broadel".

## Levrlennadur ha liammoù
### E brezhoneg
* « *Evit ar re lipous : Amann gwenn e giz Naoned* », pennad-skrid gant Louis Béranger. E-barzh SAV, niv. 2, 1936

### E galleg
* *[https://joel-robuchon.com/sauce-au-beurre-blanc-2/ Maîtrisez la sauce beurre blanc : astuces & techniques]* war lec'hienn ar mestr-keginer Joël Robuchon.
### E saozneg
* *On Cooking: A Textbook of Culinary Fundamentals, Seventh Canadian Edition.*, gant Labensky, Sarah R.; Hause, Alan M.; Martel, Priscilla; Bevan, Anthony; Malley, Fred; Sicoli, Settimio (2017). Pearson Education Canada.
Delwenn Napoleon e La Roche-sur-Yon

Un delwenn d'an impalaer Napoleon Iañ, aozet e 1854 gant Émilien de Nieuwerkerke (1811-1892) zo war ar *blasenn Napoleon* e La Roche-sur-Yon, e Vendée, dirak an iliz Saint-Louis, ma weler Napoleon war e varc'h hag o sellout outi.

## 2020
E dibenn Mezheven 2020 e voe livet an delwenn e ruz, abalamour da adsavidigezh ar sklaverezh gant ar jeneral Napoleone Buonaparte e 1902.

## Liamm diavaez
* ''Ouest-Franc''e, 26/06/2020
48vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

An **48<sup>vet</sup> Rujumant Troadegiezh** a oa ur rejumant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe e 1791 e-pad an Dispac'h Gall diwar Rejumant Artez (*Régiment d’Artois*), ur rejumant eus ar Renad Kozh.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* d'ar Merc'her 5 a viz Eost, ar rujumant a guitaas Gwengamp gant trenioù etre pemp eur goude merenn hag hanternoz.
* 22 a viz Eost: Emgann Charleroi. 
* 29-30 a viz Eost: Emgann Guise.
##### Soudard breizhat fuzuilhet gant al lu gall
* Marie Ange Joseph Oger, ganet d'ar 5 a viz Genver 1891 e Lanrelaz, soudard er Rujumant, a voe fuzuilhet d'an 11 a viz Here 1914 e Berneville (departamant Pas-de-Calais, Bro-C'hall).
#### Etre an daou vrezel-bed
* Kazarniet e voe e Gwengamp (Breizh) en-dro goude ar Brezel-bed kentañ, gant unanadoù e Brest, Sant-Brieg ha Landerne.
#### [[Eil Brezel-bed]]
#### Abaoe 1945
* Divodet e voe e 1998.

Artois_inf_1734.png|Lifre Rejumant Artez, 1734.
Insigne régimentaire du 48e R.I, DVR COMME ROC.jpg|Arouez an 48vet Rujumant Troadegiezh.
Insigne régimentaire du 48e Régiment d’Infanterie Divisionnaire, DUR comme ROC.jpg|Arouez an 48vet Rujumant Troadegiezh Rannluel, DUR comme ROC.
Caserne_du_48e_R.I.jpg|Ar c’hazarn e Gwengamp.


Entrée_de_la_caserne_du_48_R.I_devenu_l'annexe_de_l’université_de_Rennes.jpg|
Caserne_du_48e_R.I_à_Guingamp..jpg|

* Implijet e vez ar c'hazarn kozh gant Université catholique de l'Ouest (Skol-veur gatolik ar C'hornôg).
## Monumant
* Monumant ar rujumant e bered Gwengamp, luc’hskeudenn.
* Plakenn dirak ar c'hazarn kozh e Gwengamp, luc’hskeudenn.
## Notennoù
Dwight Davis

**Dwight Filley Davis**, ganet d'ar 5 a viz Gouere 1879 e St. Louis, Missouri ha marvet d'ar 28 a viz Du 1945 e Washington D.C., a oa ur politikour ha tenniser amerikan, diazezer ar *[[Kib Davis]]*, un tournamant tennis aozet gant Kevre Etrebroadel an Tennis.
Monumant da Napoleon e Cherbourg

Ur pezh **Monumant da Napoleon** zo e kêr Cherbourg, e Normandi, m'en gweler war ar blasenn Napoleon. Savet eo bet gant Armand Le Véel e 1858.
Hugues II (eskob Treger)

**Hugues**, an eil eus an anv, a voe eskob Treger eus 1144 da 1150.

Ne ouzer mann ebet diwar e benn koulz lavaret, nemet en doa bet ul lizher digant ar pab Lucius II evit gourc'hemmen dezhañ sujañ da arc'heskob Teurgn.

Deuet e oa war-lerc'h Guillaume II; Guillaume III a zeuas war e lerc'h.

## Notennoù
Kilhevardon

**Kilhevardon** pe **charkuterezh** zo boued graet gant kig pe gourailhoù poazh pe griz hag holen. E-barzh ar c'hilhevardon e kaver ar silzigoù, ar gwadegennoù, ar fourmaj-kig, ar rilhetez, ar morzhedoù-hoc'h, ar c'hig-sall, an anduilh, ar stripoù. Gant kig-moc'h e vez graet dreist-holl, met ivez gant kig-gouez, kig-yer, kig-bevin ha kig-lapin. Aozet e vez ivez kilhevardon gant pesked ha kresteneged (rilhetez brizhilli, sardin, toun pe granked, eog mogedet, legestr) gant ar charkuterien-tinellerien, pe c'hoazh kilhevardon vejetarian.

Ar gilhevardonerezh pe ar gigerezh-voc'h eo ar stal ma vez aozet ha/pe gwerzhet kilhevardon.

Ijinet e oa gwechall gozh evit mirout ar c'hig. Dre ne oa ket tu d'en ober dre ar yenijenn e veze sallet pe mogedet ar c'hig-moc'h. Bremañ e vez debret evit e vlaz, daoust da vezañ rummet er boued kankreiat gant Kreizenn Etrebroadel an Enklask war ar C'hankr.
Gautier

**Gautier** zo stumm gallek anv-bihan Gaoter. A-orin frankek eo. Roet e veze alies er Grennamzer, bremañ e vez kavet evel anv-tiegezh dreist-holl. Stank eo an anv e Breizh-Uhel.

Gauthier ha Gaultier zo stummoù all.

## Er Grennamzer
* Gautier Sans-Avoir (marvet e 1096), unan eus pennoù kroaziadeg ar bobl
* Gauthier de Coinci (1177-1236), trouver pikardat
* Philippe Gautier de Châtillon (1135-1201), barzh eus Reims

## Anv-tiegezh
###### 

* Jean Gautier (1678-1743), mezeg
* Nicolas Hyacinthe Gautier (1774-1809), jeneral
* Émile Gautier (1853-1937), kazetenner
* Gustave Gautier, muiañ anavezet dindan e anv aktour *Gustave Gallet* (1875-1955)
* Élie Gautier (1903-1987), beleg
* Gisèle Gautier (1938), politikourez, maerez Kerc'hfaou, senedourez, kuzulierez rannvro
* Jean-Yves Gautier (1938-2000), bevoniour
* Jean-Yves Gautier (1942), aktour
* Charles Gautier (1945-2014), maer Sant-Ervlan
* Loïc Gautier (1954), melldroader
* Alain Gautier (1962), bageer dre-lien
* Cyril Gautier (1987), marc'hhouarner

###### 
* Théophile Gautier (1811-1872), skrivagner
* Judith Gautier (1845-1917), skrivagnerez, merc'h d'an hini kent
* Émile-Félix Gautier (1864-1940), tudour ha douaroniour an Impalaeriezh trevadennel gall
* Jean-Jacques Gautier (1908-1986), kazetenner ha romantour
* Denis Gautier-Sauvagnac (1943), kargiad uhel
* Louis Gautier (1956), kargiad uhel

###### 
* Valentina Gautier (1961), kanerez

###### 
* Émile Gautier (1822-1891), steredoniour ha milour
* Lucien Gautier (1850-1924), teologour protestant

## Anv-lec'h
* Gautier, kêr er Stadoù-Unanet
* *Pleumeur-Gautier*, anv gallek kumun Pleuveur-Gaoter e Bro-Dreger
* Gautier, krater war ar blanedenn Gwener, en enor da Judith Gautier 

## A bep seurt
* Gautier, un embregerezh arrebeuri eus Vañde
* Cognac Gautier, un embregerezh kognak

## Gwelet ivez
* Vautier
* Walter
Yves Iañ Hougnon

**Yves**, ar c'hentañ an anv-se, lesanvet *Hougnon*, a voe eskob Treger eus 1175 da 1179.

Yves e oa arc'hdiagon Teurgn pa oe anvet da eskob Treger war-lerc'h Gwilherm III, e 1175.

Er bloaz 1179 e-kerzh ur veaj da Roma, e oa bet taget ha ken gwallgaset gant laeron, ken e varvas.

Geoffroi Iañ a zeuas war e lerc'h war gador an eskob.

## Notennoù
Taj Saltaneh

**Taj Saltaneh** a oa ur briñsez ha skrivagnerez iranat, brudet he skridoù diwar-benn lec'h ar maouezi er gevredigezh iranat.
Mazé

**Mazé** zo anv meur a dra, lec'hioù ha tud.

#### 
* an doare gallek da skrivañ an anv brezhonek Maze

### Lec'hioù

#### 
* Mazé (kumun), kumun gwechall en Anjev
* Mazé-Milon, kumun nevez, diwar Mazé ha Fontaine-Milon

## Tud
Banniel Ecuador

**Banniel Ecuador** zo bet krouet e 1860, ha daskemmet meur a wech goude.

Gant e livioù e tenn un tamm da vannieloù Kolombia ha Venezuela.
Gwilherm II (eskob Treger)

**Guillaume**, an eil eus an anv, a voe eskob Treger etre 1137 ha 1144.

Ne ouzer netra war ar pezh en doa graet.

Deut e oa war-lerc'h Raoul; Hugues II a zo deut war e lerc'h.

## Notennoù
Jahrom

**Jahrom** (جهرم en perseg) zo ur gêr vras e gwalarn Iran. Annezet eo gant 141&nbsp;000 a dud (e 2016). Pennlec'h proviñs Fars eo **Jahrom**.
Sebastião

**Sebastiaõ** zo un anv-bihan portugalek.

## Orin

## Adstumm
* Tião, stumm-bihanaat

## Yezhoù all
* Sebastian e brezhoneg
* Sébastien, e galleg (hag ivez Bastien) ; *Sébastienne, Bastienne* evit ar merc'hed.
* Sebastià e katalaneg :
* Sebastián, Sebas, e spagnoleg :
* Sebastiano en italianeg 
* Sebastiaan izelvroeg.

## Tud
* Sebastião Iañ (1554-1578), Roue Portugal 
* Sebastião Gabriel de Bourbon e Bragança
* Sebastião da Gama (1924-1952), barzh portugalat

## Pennadoù kar
* São Sebastião