open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Salvatore Farina

**Salvatore Farina** (1846 - 1918) a oa ur c'hazetenner ha romantour italian. 

Ganet e oa e Sorso, e Sardigna. Mont a reas da studiañ ar gwir da Dorino ha Pavia, a-raok mont da chom da Vilano ma skrivas e oberenn.

Mignon e oa da Iginio Tarchetti.

## Oberennoù
* *Il tesoro di Donnina* (1873)
* *Amore bendato* (1875)
* *Capelli biondi* (1876)
* *Mio figlio!* (1877-1881)
* *Si Muore: L'ultima battaglia di Prete Agostino* (1886)
* *Frutti proibiti*
* *Un tiranno al bagni di mare*
* *Cuore e blasone*
* *Due amori*
* *Amore ha cento occhi*
* *Per la vita e per la morte*
* *La mia giornata*, heuliad a dri levr:
** *Dall'alba al meriggio* (1910)
** *Care ombre* (1913)
** *Dal meriggio al tramonto* (1915)
Xavier de Maistre

**Xavier de Maistre**, ganet d'an 8 Du 1763 e Chambéry ha marvet d'an 12 Even 1852 e Sant-Petersbourg, a oa ur skrivagner savoian.

## Oberennoù
* 1794 : *Voyage autour de ma chambre*.
* 1811 : *Le Lépreux de la cité d’Aoste*.
* 1825 : *La Jeune Sibérienne*.
*   1825   : *Les Prisonniers du Caucase*.
;E brezhoneg
* 1873 : *An den lor eus kear Aost*, troet gant Ian ar Gernevez, embannet e-barzh Feiz ha Breiz.
Guillaume Joseph Gabriel de La Landelle

**Guillaume Joseph Gabriel de La Landelle**, ganet d'ar 5 Meurzh 1812 e Montpelhièr ha marvet d'an 19 Genver 1886 e Pariz, a oa ur skrivagner gall.

## Oberennoù
* 1845 : *Les Quarts de nuit, Brest et Toulon, contes et causeries d'un vieux navigateur*
* 1868 : *Quatrièmes Quarts de nuit, Tablettes navales*
;E brezhoneg
* 1874 : *Perrina Cadoret*, troet gant Goulven Morvan, diwar *Perrine Cadoret* (tennet eus *Quatrièmes Quarts de nuit, Tablettes navales*), embannet e-barzh Feiz ha Breiz.
Rossignol (Gaume)

**Rossignol** a oa ur gumun e Gaume (Belgia), hiriv staget ouzh Tintigny.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
Eno e voe emgann Rossignol e miz Eost 1914.
Mureș (stêr)

Ar **Mureș** (e roumaneg : *Mureș*, en hungareg : *Maros* ; en alamaneg : *Mieresch*) zo ur stêr 725&nbsp;km hed e reter Europa. Eieniñ a ra en Izvoru Mureșului e Karpatoù Roumania. En em deurel a ra en Tisza, un adstêr d'an Danav, e Szeged e kreisteiz Hungaria.

Redek a ra dre gêrioù Reghin, Târgu Mureș, Aiud, Alba Iulia, Deva, hag Arad, e Roumania, ha dre gêrioù Makó ha Szeged, en Hungaria.

Meur a adstêr en deus. War al lez dehoù emañ al Luț, al Lechința, ar Pârâul de Câmpie, an Arieș. War al lez kleiz emañ ar Gurghiu, an Niraj, ar Sebeș, an Târnava, stummet gant an Târnava Mare hag an Târnava Mică.
Edith

**Edith** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed.

## Adstummoù
**Edytha, Edythe*, e saozneg. Berrstummoù: *Edie, Edi,  Dedit*.

## Yezhoù all
**Dita*, en kroateg, sloveneg, tchekeg; 
**Ditte*, e daneg;
**Edda*, en alamaneg; 
**Edgitha*, en alamaneg; 
**Edit*, en alamaneg ha hungareg; 
**Edita*, en kroateg, sloveneg, tchekeg; 
**Edite*, e portugaleg; 
**Editha*, en alamaneg; 
**Édith*, e galleg;
**Ediz*, e brezhoneg.

## Tud
*Edith Bro-Saoz (910-946), priñsez saoz, rouanez Germania
*Edith a Wessex pe Edith Godwinson (war-dro 1025 – 1075), rouanez Bro-Saoz 

###### 

Restr:Edith_Newbold_Jones_Wharton.jpg| Edith Wharton, war-dro 1890.
File:Edith_Sodergran.jpg| Edith Södergran.
Image:Edith Unnerstad.jpg| Edith Unnerstad en 1960. 
file:Gruberova 2008 - web.jpg| Edita Gruberová en 2008.



*Edith Stein (1861-1942), prederourez ha leanez alaman
*Edith Kermit Roosevelt (ganet Carow e 1861–1948), gwreg ar prezidant Theodore Roosevelt
*Edith Wharton (1862-1937), romantourez stadunanat
*Edith Cavell (1865-1915), klañvdiourez saoz
*Edith Hamilton (1868-1963), skrivagnerez stadunanat
*Edith Wilson (ganet Bolling e 1872–1961), gwreg ar prezidant Woodrow Wilson
*Edith Södergran (1872-1923), skrivagnerez finlandat
*Edith Unnerstad (1900–1982), skrivagnerez svedat
*Édith Piaf (1915-1963), kanerez c'hall
*Édith Cresson (1934), politikourez c'hall, bet kentañ ministr.
*Edita Gruberová, ganet e 1946, c'hoariganerez slovak

## Notennoù
Gilles

**Gilles** zo un anv-bihan gallek, par da Jili pe Jil e brezhoneg. Un anv tiegezh eo ivez.

## Tud vrudet
### 
* Gilles de Kerampuil, beleg
* Gilles Le Bigot, soner
* Gilles Gahinet, merdeer
* Gilles Le Baud, merdeer
* Gilles Servat, kaner

### 
* Gilles Personne de Roberval, fizikour ha matematikour
* Gilles Deleuze, prederour
* Gilles Grangier, aktor
* Gilles Lellouche, aktor
* Gilles Perrault, kazetenner ha skrivagner
* Gilles Thomas, skrivagnerez

### 
* Gilles Binchois, sonaozer

### 
* Gilles Vigneault, kaner
* Gilles Villeneuve, blenier kirri

### 
* Gilles Simeoni, prezidant Kuzul erounit Korsika

### 
* Gilles Andriamahazo, politikour

## Tudennoù faltazi hag arzoù
* *Gilles*, un daolenn gant Antoine Watteau
* *Gilles*, ur romant gant ar romantour gall Pierre Drieu La Rochelle

## Gwelet ivez
* Saint-Gilles
François-Jean Lefebvre de La Barre

**François-Jean Lefebvre de La Barre**, ganet d'an 12 a viz Gwengolo  1745 e kastell Férolles-en-Brie, ha marvet d'ar 1añ a viz Gouhere  1766 en Abbeville, a oa un denjentil gall,  merzheriet dre ma n'en devoa ket saludet ur brosesion gatolik.

Dibennet e voe ha devet e voe e gorf. Difennet e voe e enor post mortem gant Voltaire.

## E vuhez
Ganet e oa **François Jean Lefebvre** d'an 12 a viz Gwengolo 1745 e kastell Férolles-en-Brie hag a oa en eskopti Pariz. Daou zevezh goude, d'ar 14 a viz Gwengolo 1745, e voe badezet en iliz Saint-Germain-d'Auxerre e Férolles. Mab e oa da Jean Baptiste Alexandre Lefebvre, marc'heg hag aotrou La Barre, ha da Claude Charlotte La Niepce, hag a oa dimezet d'an 29 a viz Genver 1738 en iliz Férolles ivez. Mervel a reas e vamm pa oa nav bloaz, hag e vamm pa oa seitek.

Gourdouaren e oa da Joseph-Antoine Le Febvre de La Barre (1622-1688), a voe gouarnour an Nouvelle-France etre 1682 ha 1685, war-lerc'h Louis de Buade, kont Frontenac, distro da Vro-C'hall.

E dad a foeltras e fortun deuet a-berzh e dad, ouzhpenn 40 000 lur e leveoù, a-raok mervel en 1762.

François-Jean, seitek vloaz, hag e vreur henañ, Jean-Baptiste, a oa minored diarc'hant o-daou, a voe kaset da Abbeville, en Pikardi, ma voe roet bod dezho gant ur vaouez kar, Anne Marguerite Feydeau, abadez Notre-Dame de Willencourt.
Kanaouennoù Nedeleg e brezhoneg

**Kanaouennoù [[Nedeleg]] e brezhoneg** zo meur a seurt anezho.

### Kanaouennoù relijiel
* *Kanamp Nouel*
**A-hed an noz*, gant Frañsez Vallée, diwar ar c'han kembraek Ar Hyd y Nos
**[[Nouelou Ancien ha Devot]]*, 1650

♦ El levrig Gwir Vretoned (levrig), embannet e 1964, emañ :
* *Nouel Ploueg-ar-Mor* ;
* *Nozhvez Sioul, Nozvezh Kaer*, savet gant Roparz Hemon war an ton alaman Stille Nacht ;
* *E-kreiz an Noz*, savet gant Roparz Hemon war un ton eus Iwerzhon hag SUA ;
* *Ar C'hraou Nedeleg*, savet gant Roparz Hemon war an ton saoz *[[Good King Wenceslas]]* ;
* *Kleier Nedeleg *, savet gant Roparz Hemon diwar un ton alaman eus ar .

♦ Er c'hasedig Enora (TES), embannet e 1994, emañ :
* *Kanomp Noel*, kanet gant Anne Auffret,

♦ Ar bladenn *[[Noz an Nedeleg]]*, gant Yann Raoul.

♦ Ar bladenn kantikoù gant Ar Gedour.

### Diwar-benn [[Tad-kozh an Nedeleg]] ha traoù all liesseurt direlijiel

♦ El levr-kasedig Enora (TES) emañ :
* *An tad Nedeleg* ;
* *Nedeleg*, gant Naig Rozmor ;
* *Pelec’h emañ an tad Nedeleg*, gant Michelle Kerrain ;
* *Nedeleg laouen*.
♦ Er bladenn *Kanta* gant Brigitte Kloareg e 2005, teir c'hanaouenn vrezhonek :
* *Nouel Berc'hed* ;
* *Al laouenan hag ar voc'hruzig* ;
* *Son ar bloaz nevez*.

♦ A bep seurt 
* *Kanomp uhel !* gant *Skol Diwan Pondi*, meneget e Webklas
* *Sonenn Nedeleg*, gant An diaoul ha bug...ale !
* *Paotrig bihan*, diwar *[[Old Toy Trains]]*, kanaouenn saoznek gant Roger Miller, kanet gant Morwen Le Normand,
* *[[The Twelve Days of Christmas]]*, deuet da vezañ *Daouzek Deiz an Nedeleg*,
* *Tadig-kozh an Nedeleg*, son el levr *Lili zo o c'hortoz Tadig an Nedeleg*, gant Yael ar Gov

### Diwar-benn [[Kala-bloaz]]
* *Kenavo bloaz kozh milliget*, diwar *Nos Galan*, kan kembraek eus ar ;
* *Kleierigoù*, savet gant Roparz Hemon diwar *[[Jingle Bells]]*;
* *Doni done, setu son ar bloaz nevez*, kanet gant Paol Uhellou, Yann-Fañch Kemener ha tud all

♦ Er bladenn *[[1, 2, 3 ... Rimadelloù a ri!]]*, embannet e 2012, emañ :
* *Doni Done*, kanet gant Yann-Fañch Kemener.

## Pennadoù kar
* Gwezenn Nedeleg
* Kraou Nedeleg
* Tad-kozh an Nedeleg

## Notennoù
Hugo Hamilton

**Hugo Hamilton**, ganet d'an 28 a viz Genver 1953 e Dulenn, zo ur skrivagner saoznek eus Iwerzhon.

## Buhez
Mab eo **Johannes Ó hUrmoltaigh** (e anv kentañ) d'ur vamm alaman dimezet d'un Iwerzhonad, iwerzhoneger ha broadelour. Desavet eo bet en Iwerzhon, en alamaneg hag en iwerzhoneg. E dad ne felle ket dezhañ e vefe kaozeet saozneg gant e vugale.

Ur wech aet da gazetenner e stagas da skrivañ danevelloù ha romantoù, sinet gant an anv *Hugo Hamilton*. E romantoù kentañ, divrud a-walc'h, a voe embannet er bloavezhioù 1990.

Brud a zeuas dezhañ avat gant ul levr eñvorennoù, anvet *The Speckled People* ("Ar re vrizhellet"), embannet e 2003, ma kont e yaouankiz en Iwerzhon goude an Eil brezel-bed hag e zarempred gant e dud hag o yezhoù. Troet eo bet al levr-se e meur a yezh (alamaneg, galleg, italianeg, spagnoleg, nederlandeg, katalaneg, bulgareg, ukraineg, albaneg ha brezhoneg).

## Skridoù
### Romantoù
* *Headbanger* (1996)
* *Sad Bastard* (1998) 
* *Surrogate City* (1990)
* *The Last Shot* (1991) 
* *The Love Test* (1995) 
* *Sucking Diesel* (2002) 
* *Disguise* (2008) 
* *Hand in the Fire* (2010)
* *Every Single Minute* (2014)

### Danevelloù
* *Dublin Where the Palm Trees Grow* (1996) 

### Eñvorennoù
* *The Speckled People* (2003) 
* *The Sailor in the Wardrobe* (2006) 

## Prizioù ha garedonoù
* Rooney Prize for Irish Literature (1992)
* Prix Femina Étranger (2004), gant *Sang impur*, troidigezh *The Speckled People*
* Premio Giuseppe Berto (2004), gant *Il cane che abbaiava alle onde*, troidigezh *The Speckled People*
* Bundesverdienstkreuz (2014)
* Ezel eo Hugo Hamilton eus Aosdána, akademiezh arzoù Iwerzhon. 

## Liamm diavaez
* ''Germany’s ambassador: in praise of Hugo Hamilton'', The Irish Times 14 Oct. 2014

## Notennoù
Tansu Çiller

**Tansu Çiller** (distaget [] e turkeg ; ganet d'ar 24 Mae 1946 en Istanbul) zo ur skolveuriadez hag ur bolitikerez eus Turkia. Kentañ Ministr Turkia e voe eus 1993 da 1996. 

Goude studioù e Turkia hag e Stadoù Unanet Amerika e teuas da vezañ kelennerez war an ekonomiezh e skol-veur Boğaziçi, en Istanbul.
Anvet e voe da vinistrez an ekonomiezh e gouarnamant ar c'hentañ ministr Süleyman Demirel e 1991. Pa voe dilennet Demirel da brezidant ar Republik, e 1993, ez eas Tansu Çiller e penn ar gostezenn Doğru Yol Partisi hag anvet e voe da gentañ ministr. Goude-se e voe anvet er gouarnamant c'hoazh, evel beskentañ ministr hag evel ministr an Aferioù diavaez, etre 1996 ha 1997.
Baile na h-Ùige

**Baile na h-Ùige**, *Wigtown* e saozneg, zo ur gêr e Gall-Ghaidhealaibh e mervent Bro-Skos.

Kêr-benn *Siorrachd Bhaile na h-Ùige*, kontelezh Baile na h-Ùige e oa, ha brudet da vare Roperzh Iañ Bro-Skos (1274-1329).
Van Kempen

**Van Kempen** zo un anv-familh nederlandek hag anv meur a zen :

*Ad van Kempen, un aktor eus an Izelvroioù
*Michiel van Kempen, ur skrivagner izelvroat
*Paul van Kempen, ur penn laz-seniñ
*Piet van Kempen, ur marc'hhouarner eus an Izelvroioù
*Thomas von Kempen, pe Thomas a Kempis, ur manac'h izelvroat

## Gwelet ivez
*Kempen
Lev-Draezh (Lokmikael)

* *Ur pennad [[Lev-Draezh]] zo ivez.*

Al **Lev-Draezh** zo un draezheg hir e Treger, etre Plistin ha Lokmikael-an-Traezh, war aod bae Plistin. Eus an aod e weler Beg Douar, e Plistin, ha Beg ar Forn, e Tredraezh. 

E-kreiz an draezheg eo bet adkavet *kroaz an hanter-lev*. 

## Lev-Draezh Lokmikael

Nordbretagne 2008 PD 03.JPG|Al Lev-Draezh
Nordbretagne 2008 PD 05.JPG|Al Lev-Draezh


Nordbretagne 2008 PD 12.JPG|Al Lev-Draezh : Beg-Douar en dorn kleiz ; Tredraezh en dorn dehoù.
La_Croix_de_Mi-lieue.jpg| Kroaz an Hanter-lev


Nordbretagne 2008 PD 14.JPG|Al Lev-Draezh : Tredraezh en diadreñv
Nordbretagne 2008 PD 13.JPG|Al Lev-Draezh : Lokmikael
Bàrnabo delle montagne

***Bàrnabo delle montagne*** ("Bàrnabo eus ar menezioù") zo ur romant italianek gant Dino Buzzati e 1933, ha kentañ romant an oberour.

## Film
Ur film italian heñvelanvet zo bet savet diwar ar romant gant Mario Brenta e 1994.

## Notennoù
1983 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1983|Ganedigezhioù 1983]]
*Étienne Didot, melldroader
*Pierre Goaziou, melldroader
*Bruno Grougi, melldroader
*Thomas Lotout, soner
*Dewi Siberil, kenlabourer gant Brezhoweb
*Yann Vallerie, stourmer politikel

## [[:Rummad:Marvioù 1983|Marvioù 1983]]
*Louison Bobet, marc'hhouarner
*Xavier Josso, livour
*François Kerveadou, eskob Sant-Brieg
*Serge Laforest, skrivagner
*Célestin Lainé, krouer ha rener ar Bezen Perrot
*Per-Mari Mevel, skrivagner brezhonek
*Suzy Solidor, kanerez c'hallek

__NOTOC__
Kópavogur

Eil kêr Island eo **Kópavogur** (distaget [ˈkʰoːupavɔɣʏr̥] en islandeg), gant 37 959 annezad e 2020. E rannvro ar gêr-benn emañ, er su da Reykjavík. Talvezout a ra he anv « bae ar reuniged vihan ». Bevennet eo er c'hornôg gant ur fiord hag er reter gant al lenn Ellíðavatn. Savadur uhelañ ar vro, an tour Smáratorg, zo e kreiz-kêr. Kreizenn-genwerzh vrasañ ar vro zo ivez.

## Poblañsouriezh
*32 308 annezad e 2014
*36 975 annezad e 2019
*37 959 annezad e 2020. 10% eus poblañs ar vro eo hiziv.

## Istor
Emgav Kópavogur e 1662 en doe skoulmet gougorfidigezh Island ouzh Rouantelezh Danmark ha Norvegia. Sinet e voe an teuliad en anv ar bobl gant an eskob Brynjólfur Sveinsson hag ar gwiraour Árni Oddsson.

## Kêrioù gevellet

## Skeudennaoueg

Buses in Kopavogur.JPG|Busoù ar gumun
Kópavogsvöllur.JPG|Stad Kópavogsvöllur
Strokkur 0.jpg|Geiser artifisiel
Fossvogsdalur - Pond in the Park (5005578504).jpg|Poul er park


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveoù
Gwern-valouin

Ar **wern-valouiñ** (pe gwern-veg) zo unan eus ar gwernioù war ur vag dre lien. Lec'hiet eo war ar staoñ.
1985 e Breizh

## Darvoudoù
*4 a viz Mezheven : lazhet eo Kristian ar Bihan pa darzh e vombezenn en ur gwalldaol a-enep lez-varn Gwengamp.
*9 a viz Eost : paouez a ra kreizenn nukleel Brenniliz da vont en-dro.
* Krouet eo ar c'h-CAPES brezhoneg, e stumm ur genstrivadeg daoubennek enni brezhoneg hag un danvez all.

## Sevenadur
**[[Yud]]*, skrivet gant Erwan Kervella, embannet gant Mouladurioù Hor Yezh.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1985|Ganedigezhioù 1985]]
*Anthony Le Gall, melldroader
*Aurélien Montaroup, melldroader
*Vincent Richetin, melldroader
*Kevin Terrieux, c'hoarier echedoù

## [[:Rummad:Marvioù 1985|Marvioù 1985]]
*Loeiz Andouard, skrivagner brezhonek
*Kristian ar Bihan, emsaver breizhat, lazhet gant e vombezenn
*Ivona Galbrun, emsaverez vreizhat
*Yann-Eozen Jarl, skrivagner brezhonek
*Jean Meveleg, labourer-douar
*Olier Mordrel, tisavour hag emsaver breizhat
*Job Seite, beleg
*Tal-Coat, livour hag engraver

__NOTOC__
Iliz ar Pater Noster

**Iliz ar Pater Noster** zo un iliz katolik e Jeruzalem, war Menez an Olived. Savet eo, hervez an hengoun, war ar menez ma voe kelennet ar Pater Noster (anv latin ar bedenn) gant Jezuz (Aviel Lukaz 11:1-4). Abaoe fin an   eo ar Stad c'hall a zo perc'henn war al lec'h.

## Ar c'hloastr


Church_of_the_Pater_Noster_19.jpg| En dorn dehoù, ar bedenn e malgacheg.
Allan Kardec

**Allan Kardec** a oa anv-pluenn ar Gall **Hippolyte Léon Denizard Rivail** (Lyon, 3 a viz Here 1804 – Pariz, 31 a viz Meurzh 1869), "dezvekaer ar spiritouriezh".
Toma

**Toma** zo ur familh keuzioù eus an Alpoù hag a glot gant tachenn an arpitaneg. Gant laezh saout, dañvadez pe gavr e vezont graet, laezh digoavenet peogwir e reer amann pe keuzioù magusoc'h gant ar c'hoaven.

Fardet e vez toma hengounel e Suis, Savoia hag Italia dreist-holl. Toma Savoia eo an hini brudetañ. Toma vez graet e lec'hioù all hiziv, evel Frañs, Kebek, Korsika ha Breizh. Toma Rewiz zo unan eus an re vrudetañ en Arvorig. Toma ar Menez Are, toma Timadeug ha toma Gevrezeg zo ivez.
Sulvezh Gwadek (1920)

Ar **Sulvezh Gwadek** (***Bloody Sunday*** e saozneg pe ***Domhnach na Fola*** en iwerzhoneg) a oa c’hoarvezet e Dulenn d’ar Sul 21 a viz Du 1920, e-pad Brezel Dieubidigezh Iwerzhon. D’an deiz-se e oa bet lazhet 31 den, en holl : pevarzek Saoz ha seitek Iwerzhonad, en o zouez tri frizoniad eus an IRA ha pevarzek den all.

E deroù ar sulvezh-se e oa bet lazhet gant stourmerien eus an IRA (Arme Republikan Iwerzhon) un toullad tud eus nerzhioù Breizh-Veur hag a oa o labourat e Dulenn. Muntret e oa bet daouzek ofiser saoz, un den eus ar Royal Irish Constabulary (RIC, polis roueel Iwerzhon) hag ur flatrer, un Iwerzhonad hag a laboure evit ar polis.

Diwezhatoc’h d’an deiz-se e oa bet aloubet gant poliserien eus an RIC ha tud eus bezen ar Black and Tans stad Croke Park, ma oa ur c’hrogad mell-droad ouezelek etre daou skipailh eus ar vro gant ur bern arvesterien. Tennet e oa bet ganto war ar c’hoarierien ha war an arvesterien. Pevarzek den a voe lazhet ha tri-ugent a voe gloazet. A-hend-all, e fin an devezh, tri den hag a oa bet harzet hag a veze tamallet dezho bezañ en IRA a voe graet butun ganto e Kastell Dulenn hag a voe fuzuilhet a-benn ar fin.

Heuliadoù bras a voe d’an devezh-se. Gwanet e voe nerzhioù Breizh-Veur gant ar c’holloù a oa bet ganto d’an deiz-se, tra ma voe spontet ha chifet an dud en Iwerzhon hag en estrenvro gant an doare ma oa bet distroet an dorzh d’ar gêr gant arme ha polis Breizh-Veur. Al lazhadeg ne reas nemet broudañ stourmerien an IRA da genderc’hel gant o emgann avat, ha kondaonet e voe er bed a-bezh oberoù ar soudarded saoz er brezel evit dieubidigezh Iwerzhon.

## Notennoù
1984 e Breizh

## Darvoudoù
*30 Mae : manifestadeg gant Stourm ar Brezhoneg dirak lez-varn Gwengamp evit skoazellañ Herve ar Beg, tamallet dezhañ bezañ livet panelloù-heñchañ.
* Diwar kendeuziñ daou glub basket-ball koshoc'h, ar Jeanne d'Arc hag ar Phalange d'Arvor eo krouet an UJAP Kemper (Union Jeanne d'Arc Phalange Quimper).

## Sevenadur
* 11 ha 12 a viz Eost : Gouelioù Porzh Beac'h, e Logonna-Daoulaz.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1984|Ganedigezhioù 1984]]
*Camille Abily, melldroaderez
*Iwan B, kaner
*Fabrice Coupechoux, kelenner ha troer brezhonek
*Jean-Charles Larsonneur, kannad e pastell-vro Brest
*Cédric Le Hénaff, melldroader
*Erwan Quintin, melldroader

## [[:Rummad:Marvioù 1984|Marvioù 1984]]
*Erwan Kervella, tresour
*Paol ar Flemm, sonaozer
*Gilles Gahinet, bageer-dre-lien
*Francis Gourvil, skrivagner brezhonek
*Marsel Klerg, beleg ha skrivagner brezhonek
*Arsène Le Jeune, skrivagner brezhonek
*Marie-Anne Le Minor, penn embregerezh
*Reun Menez Keldreg, skrivagner brezhonek
*André Mériel-Bussy, livour
*Per Roy, emsaver, bet e penn Skoazell Vreizh

__NOTOC__
Loch Con

**Loch Con** (*Lough Conn* e saozneg) zo ul lenn eus Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo. 

En em astenn a ra war ur gorread a 48 km² hag ar seizhvet lenn vrasañ eo en Iwerzhon. Dre stêr An Mhuaidh e red he dour betek ar Mor Atlantel, m'en em daol e Bae Cill Ala. Brudet eo al lenn gant an dluzhed hag an eoged a c'hall ar besketaerien tapout enni.
Seiichi Itō

**Seiichi Itō** (伊藤 整一, Itō Seiichi), ganet d'ar 26 a viz Gouhere 1890 hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Ebrel 1945, a oa un amiral e Lu Impalaeriezh Japan ha penn ofiser an nerzh lu tro-dro d'al lestr-brezel Yamato evit e gefridi diwezhañ e fin an Eil Brezel-bed. Marvet eo en ur chom war vourzh ar Yamato pa'z eas ar vag d'ar strad.

Itō a voe beziet gant ar garg a amiral. Dek devezh goude marv Itō eo e vab hag a zo marvet en un dagadenn kamikaze nepell diouzh Okinawa.
Tour-tan Kernevest

**Tour-tan Kernevest** zo un tour-tan e Sant-Filiberzh, e Bro Gwened. 

Emañ war an douar-bras, tost da c’henoù stêr Krac’h. 

Savet e oa bet e 1855. E 1952 e oa bet tredanet. Hag e 2012 e oa bet lazhet da vat, rak ne servije ket ken. Emañ en douaroù, war ribl « straed an tour-tan », pellik diouzh an aod, ha bremañ ez eus gwez tro-dro dezhañ hag a vir ma vefe gwelet eus ar mor. 

Un tour-tan bihanoc’h zo, tostoc’h d’an aod, da heñchañ bremañ ar bigi da vont tre er stêr. Emañ hennezh war ribl ar « straed Anna ar Bailh », ur straed lakaet dezhi anv ur vaouez hag a voe gwardez an tour-tan kozh e-pad 40 vloaz, eus 1925 betek 1965.

Prenet e oa bet an tour-tan kozh gant ti-kêr Sant-Filiberzh e 2014, hag adkempennet eo bet.

## Liammoù diavaez

*Saint-Philibert. Kernevest, phare déchu, Le Télégramme, 4 Eost 2018
Fouilharzh

**Fouilharzh** (*Fouillard* ez-ofisiel) a zo ur gêriadenn e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 24 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour e Lodi (Draa Essamar) e departamant Medea d'ar 15 a viz Mae 1957.
#### Kemm kumun
* E kumun Liverieg edo. Abaoe 1866 e c'houlenne hec'h annezidi bout staget ouzh kumun Torigneg, pezh a c'hoarvezas e 1981. Torigneg a voe adanvet Thorigné-Fouillard e 1984.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Liverieg, 
* Torigneg,
* Torigneg-Fouilharzh.
## Notennoù ha daveoù
Sulvezh Gwadek

***Sulvezh Gwadek*** (***Bloody Sunday*** e saozneg, ***Domhnach na Fola*** en iwerzhoneg) a reer eus meur a zarvoud kevredadel-politikel :

## Darvoudoù
### E [[Bro-Saoz]], en [[Iwerzhon]] hag e [[Norzhiwerzhon]]
* Sulvezh Gwadek (1887) : d'an 13 a viz Du 1887 e voe distrewet ur vanifestadeg e Londrez
* Sulvezh Gwadek (1900) : d'an 18 a viz C'hwevrer 1900 e voe un devezhiad feulster e-kerzh Eilvet Brezel ar Voeren
* Sulvezh Gwadek (1920) : d'an 21 a viz Du 1920 e voe un devezhiad feulster e Dulenn e-kerzh Brezel dizalc'hidigezh Iwerzhon *(Cogadh na Saoirse)*
* Sulvezh Gwadek (1972) : darvoudoù an 30 a viz Genver 1972 e Doire e Norzhiwerzhon
 
### E [[Stadoù-Unanet Amerika]]
* Sulvezh Gwadek (1965) : d'ar 7 a viz Meurzh 1965 e voe moustret ur gerzhadeg evit gwirioù ar Re Zu e Selma en Alabama

## Arzoù
E koun Sulvezh Gwadek 1972 : 
* *Sunday Bloody Sunday*, ur ganaouenn gant ar strollad rock U2 en albom *War*
* *Sunday Bloody Sunday*, ur ganaouenn gant John Lennon ha Yoko Ono en albom *Some Time in New York City*
* *Bloody Sunday*,  ur film gant Paul Greengrass e 2002 a-zivout darvoudoù 1972
Don Siegel

**Donald Siegel**, ganet d'ar 26 a viz Here 1912 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Ebrel 1991 a oa ur filmaozer ha produer filmoù skinwel ha sinema stadunanat.

Siegel a oa deskrivet gant an New York Times evel "a director of tough, cynical and forthright action-adventure films whose taut plots centered on individualistic loners". Sevenet en deus ar film skiant-faltazi ha spont Invasion of the Body Snatchers (1956), ha pemp film all gant Clint Eastwood, evel ar film polis Dirty Harry (1971) hag an drama prizon Escape from Alcatraz (1979), ha film diwezhañ John Wayne, ar Western The Shootist (1976).
## Liammoù diavaez
* Don Siegel war IMDb
Jansen Šťovíček

**Saraṇa Bhikkhu** (sinhaleg : සරණ භික්ඛු ,  birmaneg : သရဏဘိက္ခု), **Jan Šťovíček** e anv laik, bet ganet e 1987 e Pilsen (Republik Tchek), zo ur manac'h *(bhikkhu)* en *[[theravāda]]* hag ur c'helenner war ar prederi.

## Yaouankiz
Goude bezañ bet dedennet gant an Iliz katolik roman – ar relijion hengounel en e vro – e troas Jan Šťovíček war-du ar voudaegezh. En e oad-krenn e tivizas mont da *vhikkhu* pa vije en e oad-gour. Goude echu e studioù eil-derez e labouras evel derc'houezour kenwerzh evit an embregerezh United Philips Cable (UPC). E 2008 e nac'has mont d'ur skol-veur er Rouantelezh-Unanet, petra bennak ma kinnigas e dad kellidañ ar studioù-se, ha mont a reas da Sri Lanka. D'ar 5 a viz Mae er bloaz-se end-eeun e voe lakaet da zanvez manac'h. Goude-se e lakaas e anv er Skol-veur voudaat e Sri Lanka, ma veze kelennet e palieg. Evel-henn e krogas Jan Šťovíček e vuhez a emzinac'h.

D'an 19 a viz Mae 2012, goude e studioù manac'h, ez eas an neveziad Šťovíček da Vyanmar. Eno e voe beleget evel *bhikkhu* d'ar 1añ a viz Gouere ; e Myanmar ivez e voe deroet dezhañ an titl a အရှင်, *a.hrang* (*ashin*, "aotrou") .

## Rendael
Ur rendael a voe a-c'houde an doare ma tisplegas Saraṇa Bhikkhu war Facebook savboent ar *[[vinaya]]*, ar reolenn vanac'h, a-zivout implij ar moneiz gant ar venec'h.
Prosez a voe graet dezhañ dirak Poellgor Stadel Pennadurezhioù ar Saṅgha Peogwir e voe kavet e oa an devennadenn er-maez eus tachenn ar Poellgor, e izili a nac'has ma vije boulc'het ar prosez. Un emvod anfurmel a voe aozet ma voe engalvet Saraṇa hag e damaller ; skandalet e voent o-daou. Evit Saraṇa, broudet e voe gant ar Poellgor da genderc'hel da gelenn ar *vinaya*, hogen dre implijout an daveoù rekis..

## Oberennoù
* Ur geriadur sinhaleg-saozneg-tchekeg
* Ur geriadur birmaneg-saozneg-tchekeg

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*
Anna Seghers

**Anna Seghers** (19 Du 1900 e Mainz - 1añ Mezheven 1983 e Berlin ar Reter) a oa ur skrivagnerez alaman. Brudet eo evit he mennozhioù komunour hag evit he skridoù a voe berzet en Trede Reich. 

Ganet e voe en ur familh yuzevien eus Mainz. Marc'hadoù pezhioù arz e oa he zad Isidor Reiling. Studioù istor hag arz a reas e Köln ha Heidelberg. E 1925 e timezas gant an Hungarad László Radványi ha daou vugel o devoe. Mont a rejont da vevañ da Verlin e 1926. Eno e embannas he skridoù kentañ, gant an anv-pluenn *Seghers* da gentañ, hag *Anna Seghers* da c'houde, en enor d'an engravour izelvroat Hercules Seghers. E 1928 ez eas e-barzh Strollad Komunour Alamagn (KPD). Pa voe kemeret ar galloud gant an nazied e voe harzet gant ar Gestapo ha lezet da vont a-benn ar fin. Berzet e voe he levrioù en Alamagn.

E 1933 e tec'has eus Alamagn da vont da Bariz da vevañ. Pa erruas an arme alaman e Pariz e voe harzet he gwaz ha bac'het e voe en ur c'hamp e kreisteiz Bro-C'hall. Dont a reas Anna a-benn da zieubiñ anezhañ ha tec'hel a reas ar familh da Vec'hiko. 

E 1947 e tistroas da Verlin da vevañ e Republik Demokratel Alamagn, hervez he mennozhioù politikel. Eno e chomas betek dibenn he buhez. Feal e chomas d'ar renad komunour a-hed he buhez. Pa voe trubuilhoù gant skrivagnerien eus ar Republik Demokratel evel Walter Janka, Heiner Müller pe Wolf Bierman e tavas evit chom hep ober gaou d'ar gouarnamant. 

E-touez he skridoù anavezetañ emañ ar romant *Das siebte Kreuz* (="Ar seizhvet kroaz"), deuet er-maez e 1942 e Mec'hiko hag er Stadoù Unanet. Kontañ a ra tec'hadenn seizh prizoniad diouzh ur c'hamp-bac'h nazi. C'hwec'h anezho zo adkavet, lazhet ha kroazstaget. Ar seizhvet a chom dieub : un arouez eo eus an esperañs d'ur mare gwall deñval. Ur film a voe savet e SUA e 1944 diwar al levr ha berzh a reas da neuze.

## Oberennoù
* Aufstand der Fischer von St. Barbara (1928)
* Der Kopflohn (1933)
* Das siebte Kreuz (1942)
* Transit (1944)
* Die Toten bleiben jung (1949)
* Die Entscheidung (1959)
* Das Vertrauen (1968)
* Überfahrt (1971)

## Liammoù diavaez
* Anna Seghers
* Akademie der Künste
* Anna-Seghers-Gedenkstätte
Yezhoù retoromanek

Ar **yezhoù retoromanek** zo ur skourr eus ar yezhoù romanek. Komzet e vezont e hanternoz Italia hag e reter Suis. Dont a ra anv ar familh yezhoù-se eus hini ar broviñs roman Raetia en em astenne en Alpoù, el lodenn-se eus Europa mui pe vui. 

Studiet e voent gant ar yezhoniour italian Graziadio Isaia Ascoli hag a lakaas o c'herentiezh war wel e 1873. Diskouez a reas e oa anezho ur strollad yezhoù disheñvel-mat diouzh ar yezhoù romanek all. Ar pezh a laka kemm etre ar yezhoù retoromanek hag an italianeg pe ar yezhoù romanek all eo hirder ar vogalennoù (vogalennoù hir pouezmouezhiet), ar vogalennoù kreiz ront. Urzh ar gerioù er frazennoù eo an urzh SVO (rener - verb - renadenn). 

Teir yezh zo er familh yezhoù-se :
* ar romañcheg, komzet e kanton Grischun e Suis (war-dro 60 000 yezher)
* al ladineg, komzet e hanternoz Italia, war harzoù Su Tirol, Trentino ha Veneto (war-dro 30 000 yezher)
* hag ar friouleg, komzet e Frioul e biz Italia (war-dro 600 000 yezher)

Anavezet eo ar yezhoù-se ent-ofisiel gant gouarnamantoù Italia ha Suis met en arvar emaint holl, pe e vefent skoazellet hag anavezet a-gozh evel e Suis, pe nevesoc'h zo evel en Italia (abaoe 1999 hepken).
Kreien

*Evit kêr alaman Kreien, gwelout [[Kreien (Alamagn)]].*

**Kreien** zo ur meuz poazhet er forn en ur plad bas, goloet gant paladur, keuz rasklet, vioù pe amann hag a zeu da vezañ ur greunenn rous ha brusk dindan grater ar forn. Servijet e vez en e blad-poazhañ end-eeun.

## Kreien graet gant avaloù-douar
Ur meuz ordin eo e kalz broioù. Lakaet e vez en ur plad skejennoù avaloù-douar poazhet en dour, goloet gant keuz, ha poazhet e vez pep tra er forn. Ur soubilh a vez lakaet alies, bechamel, mornay hag all.

### Kreien giz Daofinez
Evit ober kreien giz Daofinez eo ret lakaat skejennoù avaloù-douar en ur plad gant dienn ha kignen. Goloet e vez gant keuz pe vioù a-wechoù.

### Kreien giz Savoia
Lakaet e vez skejennoù avaloù-douar ha keuz beaufort, amann ha bouilhoñs.

### ''Janssons frestelse''
Ar meuz svedat-se, hag a dalv kement ha « temptadur Jansson », zo kreien avaloù-douar, onion ha pesked-mir.

### Kreien toazennoù, kig ha/pe legumaj
Toazennoù a c'hall bezañ lakaet e-lec'h avaloù-douar, evel penne, rigatoni, fusilli / spirelli pe tagliatelle.

Doareoù all d'ober :
*kreien endivez gant morzhed-hoc'h
*kreien kourjetez
**Parmigiana* : kreien berjinez, tomatez, bruzun bara hag eoul olivez (meuz italian)
*kreien kaol-fleur
*kreien pinochez
* kreien butternut

## Kreien boued-mor
Garlized a vez aozet er mod-se, gant tokoù-touseg ha keuz. Kreien toun ha kreien kregin-Sant-Jakez zo ivez. Gant meskl e vez graet ar meuz italian *Cozze gratinate*.

## Kreien sukret
Gallout a reer ober kreien gant frouezh : ur meskad anezho, bananez...
Deiziadur an azvent

**Deiziadur an azvent** zo un deiziadur evit lakaat ar vugale da c'hortoz Nedeleg e-pad an Azvent. Ur skeudennig a glot gant pep deiz eus an Azvent, kuzhet alies en ur prenestrig digoret bemdez gant ar bugel. Ijinet e oa bet e fin an  ha deroù an  gant al luteriz alaman.

Cheñch a ra deiz kentañ an Azvent en hengoun kristen, eus ar 27 a viz Du d'an 3 a viz Kerzu e c'hall bezañ. Kalz deiziadurioù an azvent a grog d'ar 1añ a viz Kerzu eta. 

Taolennet e vez kraou Nedeleg pe Sant Nikolaz gant deiziadurioù an hengoun kristen, pe gweledvaoù ar goañv, an Tad Nedeleg pe temoù a bep seurt (sport, teknologezhioù...) gant ar re zigristen. E-barzh prenestrigoù deiziadurioù an azvent zo ez eus kuzhet ur skeudenn, a-wechoù ur barzhoneg bihan, un arroud eus ar Bibl pe un istor bennak (evel hini ar c'hinivelezh), ur bedenn, ur chokoladenn pe ur c'hoariellig bennak. Ur c'hoari pe ur miltamm a c'hall bezañ moullet e kein an deiziadur ivez.

Deiziadurioù an azvent bev a vez savet gant kalz kêrioù. E broioù Skandinavia emañ ar *Julekalender*, un deiziadur an azvent e stumm un abadenn skingomz pe skinwel evit ar vugale, an dud gour pe an holl.

## Skeudennaoueg

Richard Ernst Kepler - Im Lande des Christkinds.jpg|Deiziadur an azvent tennet eus *Im Lande des Christkinds*. Ur barzhoneg kristen zo e-bazh pep prenestr.
Marianne Schneegans Adventskalender.jpeg|Un deiziadur an azvent eus 1946.
Schloss Hellbrunn zur Adventszeit.jpg|Talbenn *Kastell Hellbrunn* e Salzburg, en Aostria, gant e 24 frenestr, e-pad marc'had Nedeleg.
Adventkalender andrea.JPG|Un deiziadur an azvent graet er gêr, gant profoù.
Rathaus Hünfeld Adventskalender.JPG|Un deiziadur an azvent war talbenn un ti-kêr en Alamagn.
Jul cal2.jpg|Un deiziadur an azvent norvegat.
Adventskalender im Bau.jpg|Un deiziadur an azvent graet er gêr e koad e stumm ur wezenn Nedeleg.
Adventskalender am Rathaus. Stollberg. IMG 0831WI.jpg|Un deiziadur an azvent e ti-kêr Stollberg, e Saks.
A few hours too early (4267111411).jpg|Div blac'h o klask digeriñ un deiziadur an azvent ramzel e Iliz eñvor an Impalaer Wilhelm e Berlin.
Adventskalender.JPG|Un deiziadur an azvent gant tud vev.
Adventkalender_AR.jpg|Un deiziadur an azvent gant ur prof e pep prenestr.
Taguatinga

**Taguatinga** hervez he statud n'eo ket ur *gumun* met ur  *rannvro* eus an Distrig Kevreadel e Brazil, hag an hini tudetañ, gant 221 909 a dud.

## Monumantoù
* *Praça do Relógio*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Marcus Gheeraerts an Henañ

**Marcus Gheeraerts an Henañ** (Brugge, *c*. 1520 – Londrez, *c*. 1590) a oa ul livour flandrezat hag a labouras ivez e Bro-Saoz ma reas poltredoù ha gweledvaoù dreist-holl.

Brudet eo e gartenn eus kêr Brugge ivez. 
Karel van Mander, en e levr *[[Schilder-Boeck|Het Schilder-Boeck]]* ("Levr al Livourien") embannet e 1604, a verk e oa kustum Gheeraerts da lakaat en e daolennoù ur vaouez o troazhañ e korn pe gorn.

E vab Marcus Gheeraerts ar Yaouankañ a labouras ivez e lez Bro-Saoz.


Marcus Gerards - volledige kaart - Belgium.jpg|Kartenn eus kêr Brugge, ar *Markt* er c'hreiz
Fable 047.jpg|El levr  *De warachtighe fabulen der dieren*


Brugge - Waterhalle 1294 - 1787.jpg|Munud eus ar *Burgh* hag ar  *Markt* ; *Sint-Donaaskathedroale* en dorn kleiz, ar Woaterhalle er c'hreiz
Sint-Janskerk Brugge - België (24).jpg|Munud : *Visch Marckt* el laez ha *Spinola Reye* en traoñ kleiz
Marcus_Gheeraerts_I_-_Map_of_Bruges_-_Peeing_woman.jpg|E kartenn Brugge, ur vaouez o troazhañ
Marcus Gheeraerts ar Yaouankañ

**Marcus Gheeraerts ar Yaouankañ** (pe  *Gerards* pe *Geerards*; *c*. 1561/62 – 19 a viz Genver 1636) a oa ul livour flandrezat hag a laboure e lez Bro-Saoz. Lavaret ez eus bet anezhañ e oa "an arzour pouezusañ a dalvoudegezh a labouras e Bro-Saoz etre amzer Hans Eworth (*c*. 1520-1574) ha hini Antoon van Dyck (1599-1641)". 

Mab e oa d'al livour Marcus Gheeraerts an Henañ, ha dont a reas da Vro-Saoz pa oa bugel, gant e dad.


Gheeraerts Sir Henry Lee.jpg|*Poltred Sir Henry Lee* (1600)
Portrait of a Lady, Marcus Gheeraerts o Jovem.jpg|*Poltred un itron*
Queen Elizabeth I ('The Ditchley portrait') by Marcus Gheeraerts the Younger.jpg|*Poltred [[Elesbed Iañ]]*, rouanez Bro-Saoz
Captain Thomas Lee by Marcus Gheeraerts.jpg|*Ar c'habiten Thomas Lee*
The Country Cousin (film, 1936)

***The Country Cousin*** zo ur film berr saoznek, sevenet gant ar filmaozerien stadunanat David Hand ha Wilfred Jackson.
Matilda FitzRoy

**Matilda FitzRoy**, pe **Maud FitzRoy** pe c'hoazh **Matilda Bro-Saoz** (c. 1091 - c. 1148), a oa pried Konan III, dug Breizh. Merc'h vastardez e oa da Herri I, roue Bro-Saoz ha d'unan eus e vestrezed.

Dimeziñ a reas, a-raok 1113, da Gonan III, ha tri bugel he devoe :
*Hoel, kont Naoned
*Bertha, dugez Breizh 
*Konstanza  

## Notennoù
Carnedd Llywelyn

**Carnedd Llywelyn** eo ar menez uhelañ en aradennad Carneddau e menezioù Eryri e hanternoz Kembre.

An eil menez uhelañ eo e Kembre, goude Yr Wyddfa, gant 1 064 m uhelder. Emañ ar c'hern war ar vevenn velestradurel etre kontelezh Gwynedd ha Sir Conwy.Emañ Carnedd Llywelyn e-kreiz ar c'h-Carneddau, etre Carnedd Dafydd er mervent ha Foel Grach en hanternoz.

Anvet eo *Carnedd Llywelyn* diwar an eil pe egile eus daou briñs kembreat eus ar Grennamzer, Llywelyn Fawr (1173 – 1240) pe e vab-bihan Llywelyn ap Gruffudd (*c*. 1225 – 1282), met ne ouzer ket diwar behini.
Carnedd Dafydd, nepell, zo anvet ivez diwar ur priñs kembreat all, Dafydd ap Llywelyn pe Dafydd ap Gruffudd.
Loeiz Iañ Anjev

**Loeiz Iañ Anjev**, pe **Luigi d'Angiò** en italianeg (Vincennes 1339-1384 Bisceglie), a voe kont, ha goude Dug Anjev, Roue Naplez ha Sikilia, ha roue Jeruzalem, kont Provañs.

Ganet e oa d'an 23 a viz Gouhere 1339, hag eñ  eil mab e oa ar roue gall Yann II hag e bried Bonne de Luxembourg, ha mab-bihan da Fulup VI (Bro-C'hall). Breur e oa da Charlez V, roue Bro-C'hall war-lerc'h o zad.

Anvet e voe da gont Poitiers en 1350, da gont Anjev ha Maine en 1351, da zug Anjev en 1360, da letanant ar roue en Lengadok en 1364.

E 1356 e kemeras perzh en Emgann Poitiers. Prizoniet e voe e dad, ar roue gall, hag e vreur Fulup , pa c'hallas Loeiz tec'hel gant e vreur henañ Charlez.

E 1360 e voe sinet Feur-emglev Brétigny

Mervel a reas d'an 20 a viz Gwengolo 1384 e kastell Bisceglie, e-kichen Bari.
Jean-Loup

**Jean-Loup** zo un anv-bihan kevrennek gallek savet diwar an anvioù Jean ha Loup.

## Tud vrudet
### Breizh
*Jean-Loup Chrétien, astraer ganet e 1938
*Jean-Loup Hubert, filmaozer ganet e 1949
*Jean-Loup Le Cunff pe Yann-Vleiz ar C'huñv, arzour hag emsaver ganet e 1959

### Bro-C'hall
* Jean-Loup Dabadie (1938-2020), saver komzoù
* Jean-Loup Amselle (1942), denoniour ha tudoniour

## A bep seurt
* (5235) Jean-Loup, un asteroidenn.

## Gwelet ivez
* Bleiz (disheñvelout)
Lou

**Lou** a c'hall bezañ meur a dra :

## Anv-lec'h
* Lou, anv div gêriadenn e Burkina Faso
* Enez Lou e Papoua Ginea-Nevez, hag he yezh al loueg, komzet gat 1000 den

## Anv-bihan ha lesanv
*Gwelet ar pennad [[Lou (anv-bihan ha lesanv)]].*

## A bep seurt
* Lou, ur film aostralian e 2010
* Lou, ur film berr stadunanat e 2017
* Lou!, un heuliad bannoù-treset gant Julien Neel
* *Lyon Olympique Universitaire*, ur c'hleub eus kampionad rugbi Frañs
* Lou, ur merk lienerezh merc'hed gall, krec'h ar skalfad

## Gwelet ivez
* Lu (disheñvelout)
* Loup
* Loulou
Lou (anv-bihan ha lesanv)

**Lou** a c'hall bezañ un anv roet kenkoulz d'ar merc'hed ha d'ar baotred, e meur a yezh. Un berradur gallek, saoznek pe c'hoazh alamanek eus stummoù an anvioù Loeiz ha Loeiza er yezhoù-se eo, da lavaret eo Louis e galleg ha saozneg, Louise e gallek, Lewis e saozneg hag all. Ral eo evel anv-paotr e galleg hag evel anv-plac'h e saozneg avat.

Er Stadoù-Unanet eo ral evel anv-bihan met stank evel lesanv, hag e Sina ivez.

## Adstummoù
Kalz adstummoù ha stummoù kevrennek a zo : Leelou, Leeloo, Lilou, Lylou, Mary Lou, Marilou, Lou-Ann, Lou-Anne ha Lou-Anna.

## Tud vrudet

### Sonerezh
* Lou Rawls (1933-2006), soner jazz, blues ha soul stadunanat
* Lou Reed (1942-2013), soner-sonaozer-kaner stadunanat
* Lou, kanerez ha sonaozerez c'hall
* Lou (ganet e 2004), kanerez ha komedianez c'hall
* Lou, kanerez alaman
* Camille Lou (ganet e 1992), kanerez, sonerez ha sonaozerez c'hall
* Lou Deprijck (ganet e 1946), soner belgiat
* Lou Bega, kaner italian-alaman ganet e 1975
* Lou Doillon (g. e 1982), kanerez, aktourez ha diskouezerez-c'hiz c'hall

### Lennegezh
* Lou Andreas-Salomé, skrivagnerez
* Lou Lubie, aozerez bannoù-treset

### Sinema
* Lou Tchimoukow, aktour

### Sport
* Lou Pagliaro, c'hoarier tennis-taol stadunanat

## Oberennoù
* *[[Lou (bannoù-treset)|Lou]]*, un heuliad bannoù-treset gant Berck
* *[[Lou !]]*, un hauliad bannoù-treset gant Julien Neel
** *[[Lou ! (stirad skinwel bevaat)|Lou !]]*, ur stirad bevaat savet diwar an bannoù-treset
** *[[Lou ! Journal infime]]*, ur film savet diwar ar bannoù-treset
* *[[Poèmes à Lou]]*, barzhonegoù gant Guillaume Apollinaire
* *[[Little Lou]]*, ul levr gant Jean Claverie

## Gwelet ivez
* Lou
* Loup
* Loulou
Ceann Caillí

**Ceann Caillí** en iwerzhoneg, *Hag's Head* e saozneg, zo ur beg-douar e penn kreisteisañ Aillte an Mhothair e kornaoueg Iwerzhon.

Dont a rafe anv ar beg-douar eus tres ur wrac'h kozh a vefe gant e reier (kement ha "gwrac'h" e talv koulz *cailleach* en iwerzhoneg ha *hag* e saozneg). Hervez ur vojenn a gonter er vro e vije bet ur wrac'h kozh, kouezhet e karantez gant an haroz Cú Chulainn, o redek war e lerc'h dre Iwerzhon, betek en em gavout el lec'h-se. Cú Chulainn a vije deuet a-benn da dec'hout en ur lammat dreist ar c'herreg met ar wrac'h kozh a vije kouezhet er mor.

E Ceann Caillí emañ an tour anvet Túr an Mhothair.

## Notennoù
La Gazette de Montpellier

***La Gazette de Montpellier*** zo ur sizhunieg gallek krouet e 1987 e kêr Montpelhièr e Bro-C'hall. 

E miz Kerzu 2020, da vare ar c'hleñved COVID-19, e voe embannet un aotre-bale okitanek penn-da-benn ennañ.
Traoñienn al Liger

**Traoñienn al Liger** zo ur rannvro douaroniel hag a ya eus eienenn al Liger e Mont Gerbier de Joc en Torosad Kreiz, betek aber al Liger e Breizh. Enni emañ Traoñ al Liger, ur rannvro a zo bet lakaet war roll glad bedel an UNESCO.

Kregiñ a ra en ur rannvro venezek awalac'h ha goude e teu da vezañ ur blaenenn plad-tre betek ar Meurvor Atlantel. Kêrioù bras a gaver eno : Saint-Etienne, Clermont-Ferrand, Bourges, Orleañs, Teurgn, Ar Mañs, Anjev ha Poitiers e Bro-C'hall, ha Naoned ha Sant-Nazer e Breizh.

En div rannvro Traoñ al Liger hag Traoñ Breizh ez eus kalz kestell, en o zouez kestell al Liger ha kestell Marzoù Breizh, ha gwiniegi brudet evel re Bro-Naoned, Anjev ha Touren.

Gwelet ivez :
* Traoñ al Liger
* Liger izel pe Traoñ Breizh
* gwiniegoù traoñienn al Liger
Park Ji-sun

**Park Ji-sun** (koreaneg: 박지선), ganet d'ar 3 a viz Du 1984 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Du 2020, a oa un aktourez sukorean.

Klañv-bras e oa gant ur c'hleñved eus ar c'hroc'hen degaset gant an heol. Emlazhet eo ar vamm hag ar verc'h e ti Park Ji-sun e Seoul.

## Liammoù diavaez
* ''Internet Movie Database''
Willi Münzenberg

**Willi Münzenberg**, ganet d'ar 14 a viz Eost 1889, Erfurt, Alamagn, ha marvet e miz Even 1940, e Saint-Marcellin e Bro-C'hall, a oa ur politikour, stourmer hag embanner komunour alaman. Münzenberg e oa ar c'hentañ penn eus an Aozadur yaouankiz komunour etrevroadel etre 1919 ha 1920. Ur penn proganda e oa evit an URSS hag ar gomunouriezh ha Strollad Komunour Alamagn (KPD) e-kerzh Marevezh Weimar. Goude-se e oa bet heuget gant URSS Stalin hag ar spurjoù er bloavezhioù 1930. 

Kondaonet gant Stalin da vezañ harzet evit treitouriezh uhel, Münzenberg en doa kuitaet ar C'hPD ha deuet e oa da vezañ penn an enep-faskourien hag enep-stalinourien alaman e Pariz betek ma vefe rediet da skampañ kuit dirak an aloubadeg nazi e 1940. Harzet e voe ha toullbac'het gant gouarnamant Daladier e Bro-C'hall. Deuet e oa a-benn da dec'hout diouzh ur c'hamp prizonidi hag adkavet e voe marv un nebeud mizioù war-lerc'h en ur c'hoad nepell diouzh kumun Saint-Marcellin.

Betek an deiz-ha-hiziv n'eo ket sklaer daoust hag en em lazhet e oa pe ha muntret e voe pe gant ar Gestapo pe gant an NKVD.
Klafouti

Ar **c'hlafouti** (*clafotís* en okitaneg, distaget [klafuˈtis] pe [kʎafuˈtiː] ; *clafoutis* e galleg, distaget ​[klafuti]) zo ur wastell eus Bro-Lemojez graet gant kerez hag un toaz heñvel ouzh flanez. **Milard** a vez graet anezhañ en Aovergn.

Klouar e vez servijet. Lezet e vez eskern ar c'herez evit derc'hel o blaz hag evit ma chomfe ar chug er c'herezennoù. Estreget ar c'herez ez eus ezhomm eus bleud, sukr, laezh ha vioù, a-wechoù amann pe dienn. Frouezh all a c'hall bezañ lakaet : tammoù aval, prun, prunaoz, per, lus, mouar, abrikez. Anvet eo ar flaunharda neuze, ur wastell eus Bro-Lemojez, Aovergn ha Perigòrd.

Heñvel eo ouzh ar farz forn dre brunaoz.
Roberto Iañ Naplez

**Roberto Iañ**, anavezet ivez en italianeg evel **Roberto d'Angiò** pe **Roberto il Saggio** (1276-1343) a oa Roue Naplez, roue Jeruzalem, kont Provañs ha Forcalquier adal  1309 betek e varv.

Mab e oa da Charles II Naplez hag e bried Maria Hungaria, hag anvet e voe da zug Calabria d'e ugent vloaz (1296–1309).

Kaset e voe da reiñ harp da Jaume El Just, a oa o vrezeliñ ouzh Frederig II Sikilia. Meur a emgann a voe gounezet gantañ met goude faezhet e vreur Filippo e gavas gwell goulenn ar peoc'h e 1302.

E 1306 e roas e skoazell da Gwelfed Firenze a-enep ar Gibelined. 
Pa varvas e dad e 1309 e kemeras kurunenn Naplez diwar-goust e niz Charobert, a zeuas diwezhatoc'h da vout roue Hungaria. Diwar ar skapadenn-se e teuas an dizemglev etre Janed Iañ hag he fried Andrev Hungaria. Kurunennet e c'hallas bezañ peogwir e laoskas e vreur Luigi d'Angiò ar galloud da vont da servij an Iliz katolik a-raok bezañ eskob Toloza.

A-benn neuze e oa deuet Roberto da vezañ galloudekañ priñs Italia.
Giuseppe Giusti

**Giuseppe Giusti** ([dʒuˈzɛppe ˈdʒusti] ; 12 Mae 1809 – 31 Mae 1850) a oa ur barzh italian.

## Oberennoù
* Barzhonegoù e Wikisource
Lamm-dour Savica

**Lamm-dour Savica** (distaget [] e sloveneg) zo ul lamm-dour e Park broadel Triglav e Slovenia.
Kemm-digemm eo uhelder ar flokad hervez ar rannamzer, 571 metr d'an uhelañ, dre bemp lamm.

Ul lamm-dour a bouez eo evit Sloveniz, ha gantañ eo bet awenet ar barzh slovenek France Prešeren (1800–1849) evit sevel e varzhoneg anvet *Krst pri Savici* ("Ar vadeziant war lez ar Savica").
Sébastien Roch (romant)

Ur romant droukrañsus, hag emvuhezel tamm-pe-damm, eo ***Sébastien Roch***, bet skrivet gant Octave Mirbeau, skrivagner gall (1848-1917), hag embannet er gazetenn *L'Écho de Paris* da gentañ, hag e 1890 e ti Charpentier. Ne reas ket berzh evit doare.

## Ar romant
C'hoarvezout a ra an darvoudoù e skolaj ar Jezuisted, Sant-Frañsez-Zavier, e Gwened, ma'z eo taolennet penaos e voe muntret ene ur bugel gant ur jezuist lemm e spered, an Tad de Kern, ul lorber avat, hag ur gwaller anezhañ.

Kuitaat ar skolaj a reas Mirbeau e 1863, ur miz bennak hepken a-raok fin ar bloavezh-skol, evit abegoù amsklaer : notennoù fall, doareoù disuj... Daoust ha palforset e vije bet e-unan gant e vestr-studi ? Daoust ha treuzwiskañ e vuhezad dindan stumm ur romant ne raje ken, e kreizig-kreiz ar sach-blev etre an tu gwenn hag an tu lik, kement ha divrudañ gwelloc’h ar Jezuisted, anezho, e Bro-C’hall e dibenn an , ur stroll-pouezañ, doujet e levezon, na oa ket splann nag e dech d'ar vodernouriezh nag e asant d’ur republik a oa bresk c’hoazh ?

En danevell profedus-mañ e spurmanter emsavadenn un danvez-anarkour ouzh ur gevredigezh troet da lazhañ an hiniennoù, ouzh ar familh hag ar skol da gentañ-penn.

Gant kêr Wened hag he skolaj Jezuisted Sant-Frañsez-Zavier e voe Octave Mirbeau louc’het-don e spered, ha gloazet dibare marteze a-walc’h, evit brasañ gloar... al lennegezh.

## Adembannadurioù
*E 2011, gant Pierre Michel, e ti L'Âge d'Homme e Lausanne 
*E 2017, e ti Bleu autour 

## Liammoù diavaez
*  ''Sébastien Roch'', Éditions du Boucher.
* Laurent Ferron, « Le Viol de Sébastien Roch : l'Église devant les violences sexuelles », *Cahiers Octave Mirbeau*, n° 8, 2001, 287-297.
* Pierre Michel, « ''Sébastien Roch'', ou le meurtre d'une âme d'enfant », Rakskrid.
Sébastien Roch (aktour)

*Ur pennad [[Sébastien Roch (romant)]] zo ivez.*
**Sébastien Roch** zo un aktour hag ur soner gall ganet d'an 3 a viz Kerzu 1972 e Tolosa. Brudet eo evit e roll evel Christian er sitkom *[[Les Mystères de l'Amour]]* abaoe 2001 hag *[[Hélène et les Garçons]]* er bloavezhioù 1990. 

E 1992 e c'hoari Christian, lesanvet « Cri-Cri d'amour », kariad Johanna er sitkom *Hélène et les Garçons* produet gant AB Productions. Rebell ha baradek, ur gwall baotr eo e dudenn, hag en em zrammañ a ra e-pad ur nebeud rannoù. 

Reiñ a ra lañs d'un albom sonerezh ivez, hag a ra berzh, met ne ra ket kement-se ar *single* da heul.

Nac'hañ a ra kenderc'hel gant roll Christian e *Le Miracle de l'Amour* e 1994, met asantiñ a ra e 2004 er spin-off *Les Vacances de l'Amour*. Adalek 2011 e c'hoari en trede spin-off *Les Mystères de l'Amour*. Skignet eo war TMC, IDF1 hag AB1.

C'hoariet en deus ivez e stiradoù, telefilmoù ha filmoù a bep seurt. Kendalc'het en deus ivez da seniñ war al leurenn, graet en deus un albom all e 2007.

## Pladennrolladur
* *Silences*, 1992
* *Puce de luxe*, 2007

## Filmadurezh
### Aktour
#### Sinema
* 1992 : *Les Paroles invisibles* (film berr)
* 1997 : *La Fin de la nuit* (film berr)
* 2000 : *In extremis* (film)
* 2003 : *Le Principe du canapé* (film berr)
* 2004 : *Prisonnier* (film berr)
* 2005 : *Ze Film* (film)
* 2005 : *Rue des Vertus* (film berr)

#### Skinwell
* 1991 : *Cas de divorce* (stirad) - M. Laurier
* 1992 : *F.D.M.* (stirad)
* 1992 - 1994 : *[[Hélène et les Garçons]]* (stirad) — Christian
* 1993 : *Famille fou rire* : — Christian
* 1995 : *Fils de flic* (telefilm)
* 2004 : *Les Vacances de l'amour* (stirad) — Christian
* 2006 : *Sous le soleil* (stirad TV) — Tony
* 2007 : *King Size* (telefilm) — Pierre
* 2007 : *Baie des flamboyants* (stirad)
* 2008 : *SOS 18* (stirad)
* 2008 : *Disparitions* (mini-stirad)
* 2009 : *Comprendre et pardonner* (stirad)
* abaoe 2011 : *[[Les Mystères de l'amour]]* (stirad) - Christian 
* 2012 : *Profilage* (stirad)

### Senarioour
* 2000 : *Lucie* (film berr)

## Abadenn TV
* 2009 : kinniget en deus Sébastien an abadenn *IDF1 Matin* boutin gant Laly Meignan e-pad ar c'houlzad 2009/2010.

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Sammorell

Ar **sammorell**, ar **sammgarrig** pe ar **gamionetenn** zo ur c'harbed etre ar c'harr-tan hag ar c'harr-samm, gant peder rod hag ur c'heflusker, evit treuzdougen marc'hadourezh, a-wechoù tud pe loened. Rummet eo er « c'harbedoù dezougen skañv » (KDS).

Ar **stroborellig** zo ur c'harbed un tamm bihanoc'h eget ar sammorell, a-vent gant ar c'harr-tan met evit an treuzdougen ivez.

Kalz micherioù a ra gant sammorelloù ha stroborelligoù, da skouer an dezougerien ha paotred al lizheroù.

## Pennadoù kar
* Pickup
* SUV
* Karr-samm
* Karr-tan
* Karbed dezougen (KD)