open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Efflam an Enored

**Efflamm an Enored**, *Efflam L'Hénoret* er marilhoù-kêr, ganet d'an 27vet a viz Meurzh 1883, e Plistin ha marvet d'an 9vet a viz Mae 1915, e Ablainville-Saint-Nazaire, a voe ur mestr-skol hag ur skrivagner brezhonek.  Mervel a reas, hag eñ yaouank, pa voe lazhet war an talbenn brezel hep ma voe adkavet e gorf.Unan eus ar c'hentañ saverien ar c'homz-plaen brezhonek eo bet, pa embannas daou romant-kazetenn e-barzh Ar Vro e 1906 ha 1907. Ur skrivagner katolik gwriziennet e voe ha m'eo treut ha dizampart a-walc'h e oberennoù, un diaraoger eo bet el lennegezh vrezhonek. Lezet en deus kalz a luc'hskeudennoù lec'hel a zo bet lakaet da vezañ diskouezet gant e vab-bihan, Cyrille L'Hénoret. Sinañ a rae *Efflamm* (pe *Eflamm*) *an Henoret* ha *Barz al Leo-Drez* ivez.

## Buhez
En un tiegezh kouerien Plistin e c'hanas da Frañseza Laouenan ha da Jakez an Enored, e kêriadenn Kervatoezan. Tapañ a reas ar breved uhel e Montroulez hag ez eas da vestr-skol e Plistin ha Treduder. Dastum a reas kontadennoù dre gomz ar bastell-vro hag e talc'has da luc'hskeudenniñ an dud. Lakaat a reas embann kontadennoù ha nevezenti e-barzh "L'Écho de Plestin", kazetenn viziek ar barrez.
Hep bezañ kelaouenner a-vicher e kasas testennoù a-bep seurt d'ar c'hazetennoù brezhoneg, *Ar Vro* ha Kroaz ar Vretoned hag ur mortuaj a voe embannet er gazetenn-mañ dindan an titl : "Un talent perdu pour la Bretagne chrétienne" (Kollet gant ar Breizh kristen un den donezonet).E-doug Emgann ar Artois, hag eñ soudard er 48vet Rejimant troadeien, e voe lazhet diwar ur strinkad obuz, met ne voe ket adkavet e gorf marv. E relegoù a dlee bezañ bet sebeliet e Bered-Veur Broadel Itron-Varia Loretta, e Ablainville-Saint-Nazaire.

## Roudoù ar skrivagner uvel
Ha pa voe un Tregeriad e talc'has *Efflamm an Enored* implij ur yezh mod Bro-Leon rik, ne voe ken paot e-touez kenlabourerien ar gazetenn *Ar Vro*, renet gant Taldir pe re *Kroaz ar Vretoned*, renet gant Frañsez Vallée.

## Levrlennadurezh
* 
'' Plestin d'hier et d'aujourd'hui » pour remonter dans le temps'', Ouest-France, 9 Gouere 2016. Ennañ atersadenn mab-bihan *Efflamm an Henored*. Bet arsellet d'an 29 a viz 2025.
* Frañsez Favereau, *Lennegezh ar brezhoneg en XXvet kantved. 1 : Ar wirionez hag an huñvreoù kaer. 1900-1918*, Skol Vreizh, 2001, p. 115-159-297. 
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek*, Embannadurioù Al Liamm, 1992; Pennad : L'Hénoret, Efflam.
* Abeozen, *Istor hol lennegezh vrezhonek a-vremañ*, Embannadurioù Al Liamm, p. 50.

## Notennoù ha daveennoù
Pellabour

**Pellabour**, a vez graet eus ar fed labourat eus ar gêr pe eus ul lec'h all, e lec'h labourat en ur burev pe al lec'h labour boaz.

Ar fed labourat er gêr a zo bet abaoe kantvedoù, met ar pellabour evit milieroù a implijidi a zo kroget da vat er bloavezhioù 1970, memes ma chome bihan a-fed hollad an implijidi. Dasoc'h an teknologiezhoù eo a vez kaoz eus al lusk-se rak teiñ a ra an tu da liammañ ar burevioù gant an tiez pe lec'hioù all evel ar pellgomz. Ledanaet eo ar pellabour er bloavezhioù 1990 ha 2000, aesaet gant donedigezh teknologiezhoù an internet evel ar poelladoù kenlabour pe cloud computing pe prezegenn dre bellgomz. E 2020, gant enkadenn ar C'hovid-19 eo bet buanaet an treiñ eus al labour dibaouez en embregerezhioù evit implijidi ar burevioù dre ar bed, ar pezh a zo bet chomet ur boaz abaoe memes goude fin ar c'henfinamant.
Kenfinamant (mezegiezh)

Ur **c'henfinamant**  pe **kenfinadur**, a vez graet eus ur strategiezh a-benn digreskiñ ar riskloù yec'hedel hag a redi, dindan riskl pinijennoù arc'hantel pe lezennel, ur boblañs da chom er gêr pe en ul lec'h resis. Ar c'henfinadur mezegel a vez implijet a-wechoù a-benn talañ pandemiezh ur c'hleñved-red (dreist-holl ar c'hleñvedoù-red o tasoc'hiñ) evit herzel al liammoù korfel etre an dud ha talañ ouzh red ur c'hontammadur.

E-kerzh bedreuziad COVID-19, an droienn a oa bet implijet kenañ evit ober anv eus an holl diarbennoù yec'hederezh ha pellder korfel, lesanvet « harzel », displeget evel bezañ dizalc'h diouzh mennad ar c'henfinamant, hag a oa bet diellfennet en un doare etrebroadel, broadel ha lec'hel hag en holl tiriadoù a oa bet tizhet gant an enkadenn yec'hedel.

E fin ur mare kenfiniadur e vez mare an digenfiniadur, un droienn nevez a oa bet krouet d'ar mare-se.

## Notennoù ha daveennoù
Kleñved-red

**Kleñved-red** a vez graet eus emled trumm ur c'hleñved en ostizoù eus ur boblañs war ur mare berr. Da skouer, gant ar Neisseria meningitidis, ma vez uheloc'h ar feur tagañ evit 15 degouezh war 100 000 den e-kerzh div sizhunvezh a vez lakaet da dalvezout evel kleñved-red.
## Notennoù ha daveennoù
Robert Katende

**Robert Katende** a zo bet ganet e 1982 e Distrig Kiboga en Ouganda.

Ur c'hoarier hag un diorroer echedoù ougandat eo.

Gourdoner FIDE eo  abaoe 2012, Tredeog FIDE abaoe 2013, Pennstummer Skol abaoe 2021.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
Brezhoneg Yezh Vew

**Brezhoneg Yezh Vew** a oa ur gevredigezh sevenadurel vreizhek, er bloavezhioù 1970, dezhi da bal lakaat an nevezvrezhonegerien gant brezhonegerien a-vihanik, a-hed stajoù-deskiñ ar yezh ha dreist-holl stajoù "war ar maez", ma veze lakaet ar stajidi da vevañ ur pennadig amzer ha da labourat e-barzh tiegezhioù brezhonegerien.

E deroù ar bloavezhioù 1970 e oa bet savet stajoù seurt-se gant Al Leur Nevez. E 1974 e oa bet un troc'h etre daou rummad tud er gevredigezh-se : ar re yaouank a lakae muioc'h ar pouez war an ober gant ar brezhoneg tra ma lakae ar re gozh, en-dro da Loeiz Roparz, ar pouez war an hengoun ha war ar c'han-ha-diskan. Savet e oa bet *Brezhoneg Yezh Vew* e dibenn 1974 eta, en un emvod e Menez Kamm, e Speied, gant un ugent bennak a dud yaouank, evel Mikael Madeg pe Yann-Bêr Duval. Diazezet e oa Brezhoneg Yezh Vew e Bro-Leon hag e Bro-Bariz dreist-holl, tra ma oa diazezet Al Leur Nevez e Kerne dreist-holl.

Stajoù war ar maez a voe aozet e-pad meur a vloaz gant Brezhoneg Yezh Vew, betek 1978. D'ar mare-se ivez e voe aozet ganto ar stajoù kentañ evit bugale, renet gant Andrev Korneg. Met e 1978 ez eas ar gevredigezh da get, abalamour d'an dizunvaniezh a oa etre an izili ha dre ma oa paket kalz anezho gant traoù all, gant o labour, o familh...

## Notennoù
Aimée Hilda

An ***Aimée Hilda*** a zo ur vag-saveteiñ kozh, bet savet e 1949 e Sartrouville (Bro-C’hall) gant chanter sevel-bigi Jouët, hervez patrom ar vag a oa bet anezhi a-raok. Livet eo e-giz ar SCS (*Société Centrale de Sauvetage des Naufragés*, "Kevredigezh Kreiz ar Saveteerezh Peñseidi". E porzh Ploumanac’h, e Perroz, emañ.

## Istor
Ar vag-saveteiñ a-raok homañ e Ploumanac'h a oa anvet ar *Félix William-Spiers*. Dismantret e voe e c'houdorenn gant an arme alaman e-kerzh ar bloavezh 1944. Adalek ar c’houlz-se ne voe bag-saveteiñ ebet ken e Ploumanac’h e-pad pemp bloaz goude ar brezel, dre ma oa berr an arc’hant gant an dud da sevel unan all. Goude peñse *La Petite Annie* c’hoarvezet e 1948, e-lec’h ma oa marvet nav a dud, bugale en o zouez, ec’h arc’hantas div itron eus Perroz, Aimée Fournier de Horack ha Hilda Gélis-Didot, savidigezh ur c’hanod hag ur c’houdorenn nevez. Abalamour da se eo e voe lakaet o anv-bihan war ar vag pa voe lakaet homañ en dour e 1950. Bernioù tud a oa deuet da welet ha da c’hac’hougal en deiz-se pa voe loc’het er porzh, en o zouez : René Pleven (Prezidant ar C’huzul) hag eskob Sant-Brieg-ha-Landreger.

Kêr Berroz eo perchenn an *Aimée Hilda*, met dalc’het e vez e stad vat ha paramantet gant ur gevredigezh hag a vod ur bern tud a youl-vat. Implijet eo bet ar c’hanod saveteiñ-mañ e Ploumanac’h etre 1949 ha 1975. Renket eo bet e-touez ar « Monumantoù istorel » dre ma ‘z eo bet lakaet da c’h-«Glad Mor Broadel». E-pad c’hwec’h vloaz warn-ugent he deus labouret ar vag. E-kerzh hanter-kant ermaeziadenn e voe saveteet ugent a dud a oa war-var da vervel er mor, kent ma voe kemeret he lec’h gant ur vag-saveteiñ nevez, ar *Jean Denoyelle*. Kemeret e voe he flas d’he zro e 2002 gant unan all anvet ar *Président Toutain* hag a zo meret c’hoazh gant an SNSM / Kevredigezh Broadel ar Saveteerezh war Vor, e-karg eus ar saveteiñ e Breizh.

## Perzhioù teknikel
Ur c’hanod diveuzus hag emlakaus en he sav eo an *Aimée Hilda.*

* Hirder : 11,5 m
* Ledander : 3,23 m
* Kalandour : 0,96 m
* Pouez : 10,1 T
* Daou geflusker dour-tan diesel « Baudouin » 1,2 T hag 28 a gezeg nerzh gant pep hini
* Herrded vrasañ : 7,9 skoulm
* Bagad pe laz : 6 den (1 mestr, 1 mekaniker ha 4 bageer)
* Paderezh : 50 eurvezh en 6,5 skoulm.

## Liammoù diavaez

* Kevredigezh Mirerezh ha Gwareziñ Kanod Saveteiñ Ploumanac’h
Haruna Nsubuga

**Haruna Nsubuga** a zo bet ganet d’ar 24 a viz Kerzu 1991 e  Kireka (Ouganda).

Ur c'hoarier echedoù ougandat eo.

Mestr FIDE eo abaoe 2016, *Candidate Master* (CM) e oa abaoe 2015.

2 144 edo he renk Elo *Standard*, 2 141 he renk *Fonnapl* ha 2 047 he renk *Luc'hedenn* e miz Kerzu 2025, 2 263 e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Even 2019.

Kregiñ a reas gant ar c'hoari p'edo pevarzek vloaz, Elijah Emojong eo e c'hourdoner.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Kampionad Ouganda
E 2011 e voe trec'h e Kampionad ar rummad *Yaouankat*  hag er C'hampionad hollek, ar c'hoarier nemetañ o tapout an daou ditl er memes bloavezh.
#### Tournamant Open [[Saint Louis (Sechelez)|Saint-Louis]]
Trec'h e voe d'ar 1 a viz Meurzh 2018. 
#### Isiiko Memorial Tourney
Trec'h e voe e miz Ebrel 2023 (+ 6, =2, - 0), tapout a reas an tu kreñv war e genvroiz 
Arthur Ssegwanyi hag Harold Wanyama.

#### Kib bedel
Rampo e voe gant ar c'hoarier gall Jules Moussard er rondenn  gentañ e miz Gouhere 2023 e Bakou (Azerbaidjan)
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoariet en deus e skipailh Ouganda:
* e 2018, en 43 Olimpiad e Batoumi (Jorjia),
* e 2022, er 44 Olimpiad e Chennai (India),
* e 2024, er 45 Olimpiad e Budapest (Hungaria).

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e 365 Chess
* E c'hoari e Chess Games
Karbed milourel

Ur **c'harbed milourel** a vez graet eus forzh peseurt karbed implijet war an douar evit obererezhioù dezougen milourel, kement hag ar re karbed stourm, an div zoare o vezañ bet savet a-ratozh kaer evit bezañ implijet gant milourien. An darn eus ar c'harbedoù milourel a rank bezañ implijus war an holl tachennoù ha/pe bezañ karbedoù hobregonet, ar pezh a ra eus outo reoù ponner. Lod anezho a zo biskoulennet, lod all gant rodoù, reoù all c'hoazh gant an daou stumm; evel ar re hanter biskoulennet. Lod karbedoù milourel a zo reoù dour ha douar, da vezañ implijet kement war zouar pe en dour.

Ar c'harbedoù milourel a vez tost atav reoù livet gant touellivadurioù, pe livet gant livioù disked.
Pourveziñ (milourel)

Ar **pourveziñ milourel** a vez graet eus un hollad obererezhioù evit pourveziñ, produiñ ha degas madoù ha servijoù da vezañ implijet gant ar vilourien.
Arthur Ssegwanyi

**Arthur Ssegwanyi** a zo bet ganet d’an 12 a viz Meurzh 1988 en Ouganda.

Ur c'hoarier echedoù ougandat eo.

Mestr etrebroadel eo abaoe 2015, Mestr FIDE e oa abaoe 2014, Gourdoner FIDE eo abaoe 2016.

2 330 edo he renk Elo *Standard*, 2 393 he renk *Fonnapl* ha 2 230 he renk *Luc'hedenn* e miz Kerzu 2025, 2 412 e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Ebrel 2022.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Kib bedel
Trec'h e voe er C'hampionad takadel hiniennel **4.2** e 2015, perzhegañ a reas evit ar gib vedel 2015, rampo e voe er bartienn gentañ a-enep d'ar c'hoarier izelvroat Anish Giri. 
#### Tournamant ''Open'' [[Dar es Salaam]] ([[Tanzania]])
* E miz Here 2016 e voe trec'h.
#### Isiiko Memorial Tourney
Koll a reas e miz Ebrel 2023 a-enep d'e genvroad Haruna Nsubuga.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoariet en deus e skipailh Ouganda:
* e 2018, en 43 Olimpiad e Batoumi (Jorjia), 5/10, (+ 4, =2, -4),
* e 2024, er 45 Olimpiad e Budapest (Hungaria), 1/7, (+ 1, =0, -6).
## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e 365 Chess
* E c'hoari e Chess Games
Trugarez

An **drugarez** zo unan eus perzhioù Doue er relijionoù Yuzevegezh, Kristeniezh, Islam. Trugarez a c'hell bezañ an awen en o oberoù a-vremañ, gant pratikoù ar pardon ha karantez.

Er c'hontekstoù sokial ha lezennel e c'hall ar c'hras ober anv eus emzalc'hioù trugarezus ar re a zo er galloud (da sk. trugarez diskouezet gant ur barner ouzh ur kondaonet), pe eus tu un tredeog denel (da sk. ur gefridi a drugarez a glask treiñ tud lazhet gant ar brezel).

Alies e teu ar ger war wel en enor da Zoue, e lec'hioù santel, pe kanaouennoù. Da skouer, el levr Le Mirouer de la Mort (1575) : *feunteun a leuenez, hac à trugarez scler* (feunteun a levenez, hag a drugarez sklaer) ; Naved Trugarez Doue (*Misericordi Divina*), a zo pedennoù gant an Iliz katolik ; e kanaouenn *[[Kenavo deoc'h, gwir Vretoned]].* : *Bleuniañ a ra al levenez, E pep kalon, ouzh he klevet, Enor deoc'h-c'hwi, ha trugarez*.

## Daveoù
Daonedigezh

**Daonedigezh** pe **daonasion** zo ur ger relijiel hag a denn d'ur varnedigezh doueel, d'ur gondaonidigezh, d'ur c'hastiz, er vuhez goude ar marv. Kastiz doueel goude ar marv evit pec'hedoù bet graet, pe e lod degouezhioù, oberoù mat ha n'int ket bet graet, war an Douar, er Bed.

An daonedigezh a denn d'ar c'hastiz a laka Doue, a zo kondaonet o eneoù d'an ifern evit an eternite ; gallout a ra bezañ ivez, dre skeudenn, un estlammadenn a zic'hoant.

## Gwelet ivez
* Salvidigezh, Purgator
* Ar Varn Diwezhañ

## Daveoù
Bruno Müller

**Bruno Müller** pe **Brunon Müller-Altenau**, ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1905 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Meurzh 1960, a oa un SS-*[[Obersturmbannführer]]* e-kerzh aloubadeg Polonia gant Alamagn nazi. e miz Gwengolo 1939 e oa bet lakaet e penn an *[[Einsatzkommando]]* 2, ur skourr eus an *[[Einsatzgruppen|Einsatzgruppe I]]*, perzh eus ar polis surentez. Dasparzhet e oa e Polonia da heul ar 14vet lu eus ar Wehrmacht.
## Kondaonadurioù
E 1952, ul lez-varn milourel gall en devoa kondaonet Müller d'ar marv in absentia evit bezañ kirriek eus torfedoù sevenet e Rouan. Pennadurezhioù Polonia o devoa klasket barnañ ha kondaoniñ anezhañ evit torfedoù lies pa oa penn an EK 2/I e Polonia. Siwazh, pennadurezhioù Alamagn ar C'hornôg n'o doa ket klasket barnañ anezhañ. Ha Müller neuze da labourat evel implijiad eno betek e varv e 1960, oadet a 54 bloaz.
## Er sevenadur
### Film
Obererezhioù Müller e Kraków dalc'het a c'haller gwelet er film istorel *[[Katyń (film)|Katyń]]* embannet e 2007 gant Andrzej Wajda.
## Notennoù ha daveennoù
Einsatzkommando

E-kerzh an Eil Brezel-bed, an Alamagn nazi he doa implijet ***Einsatzkommandos*** evel is-skourr eus an *[[Einsatzgruppen]]* (skouadronoù lazhañ fiñv) – betek 3000 den en holl – savet a voaz gant 500–1000 fonksioner eus an SS hag ar Gestapo, hag a oa kefridiet gant lazhañ ar yuzevien, an intelektualed polonat, ar romed, hag ar gomunourien en tiriadoù aloubet ha dalc'het, alies dres a-dreñv al luioù oc'h argadiñ. An *Einsatzkommandoed*, gant ar *[[SS-Sonderkommandos|Sonderkommandoed]]*, a oa bet kablus eus lazhadeg ar yuzevien pa oa kroget an Oberiadur-brezel Barbarossa, e-kerzh aloubadeg URSS. Goude ar brezel-bed, meur a benn eus an unvezioù-se a oa bet barnet e-kerzh barnidigezh an Einsatzgruppen, kavet kablus ha lakaet d'ar marv.
## Notennoù ha daveennoù
Kastiz (relijion)

Ar **c'hastiz** doueel zo un oberenn dreistnaturel lakaet war un den, ur strollad tud pe pep hini gant un doue pe Doue, evit respont da oberoù resis. E kalz sevenadurioù, relijionoù ha mojennoù a endalc'h istorioù kastizoù doueel lakaet war ar boblañsoù a oa o chom en o douaroù a-raok hag a lakaas anezho da gouezhañ.

Dek gouli Egipt eo an dek kastiz a laka Doue war Egipt, hervez Levr an Ermaeziadeg, pa c'houlenn digant Faraon dieubiñ an Hebreed a oa dalc'het gantañ.

Istor Tour Babel a gaver er Bibl. Nebeut amzer goude al liñvadenn e krogas ar roue Nimrod hag e dud da sevel un tour hag a yeas betek an neñvoù. Hervez ar mojenn, e lakaas Doue an denelezh da gomz yezhoù disheñvel, evit kastizañ an ourgouilh. Savourien an tour ne c'hellent ket mui en em gompren. Dre ma ne c'hellent ket labourat asambles, paouez a reas ar sevel, ha c'hwitañ a reas ar raktres. Awenet e oa bet ar vojenn biblek-se gant tonkad kêr Babilon, he doa fromet ar bed kozh. Tapet gant ar Bersed e 539 kent J.-K., goude-se gant Aleksandr Veur e 323 kent J.-K., e kouezhas tamm-ha-tamm Babilon en diskar.

Al Liñvadenn Veur eo an anv roet d'ar mojennoù diwar-benn un dour-beuz. Anavezet dreist-holl e sevenadur ar C'hornôg dre istor Arc'h Noe er Bibl, ar vojenn-se a gaver e meur a sevenadur. Deskrivet eo ar gwallreuz evel ma vefe bet kaoz gant Doue pe an doueed evit distrujañ an denelezh, daoust ma tec'has tud zo diouzh ar c'hastiz doueel.

## Daveoù
Arc'h Noe

Hervez ar Bibl eo **Arc'h Noe** ul lestr savet diwar urzh Doue evit saveteiñ Noe, e familh : e wreg, e dri mab hag o gwragez, hag ur c'houblad (pe seizh koublad) a bep spesad loened diouzh al liñvadenn o tont.

## Daveoù
Smith & Wesson Model 53

Ar **Smith & Wesson Model 53** zo ur revolver un-ober ha daou-ober produet gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson etre 1960 ha 1974.

Savet eo tro-dro da framm revolverioù K ar merk, evit tennañ kartouchennoù .22 Remington Jet. Implijet e voe ar c'halibr ral-mañ abalamour e oa diouzh ar c'hiz ar munisionoù magnum evit an armoù-dorn e dibenn ar bloavezhioù 1950 er Stadoù-Unanet, pa gustum lod eus ar chaseourien eno jiboesa gant revolverioù eno.

Evit kendrec'hiñ an dennerien da brenañ ar Model 53, Smith & Wesson a werzhe anezhañ gant kranennoù a veze lakaet en e daboulin 6 tenn, evit azasaat an arm ouzh kartouchennoù .22 Long Rifle, .22 Long ha .22 Short. Abalamour da se e oa daou skoer er revolver : unan evit ar c'hartouchennoù skoet en o c'hreiz, hag unan all evit ar re skoet war o zro. Kinniget e oa gant kanolioù 4, 6 pe 8⅜ meutad.

Ne reas ket berzh meizad an arm, daoust d'e ijinerezh teknikel. Ur 15.000 skouerenn bennak anezhañ a voe produet hepken. Ral a-walc'h eo, ha priziet eo gant dastumerien revolverioù ar merk Smith & Wesson dreist-holl.

## Er sevenadur
Ar Model 53 a c'haller implijout er c'hoari video *[[World of Guns: Gun Disassembly]]*.

## Gwelet ivez

* An Thompson/Center Contender, un arm all savet evit tennañ munisionoù skoet war o zro koulz hag en o c'hreiz.

## Daveennoù
Harold Wanyama

**Harold Wanyama** a zo bet ganet d’an 3 a viz Kerzu 1981 en Ouganda.
Ur c'hoarier echedoù ougandat eo.
Mestr FIDE eo abaoe 2012, Stummer FIDE eo abaoe 2016.
2 221 edo he renk Elo *Standard*, 2 190 he renk *Fonnapl* ha 2 211 he renk *Luc'hedenn* e miz Kerzu 2025, 2 327 e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Kerzu 2019.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Tournamant [[Kenya]] ''Open'' KCB
Trec'h e voe e miz Ebrel 2018 (+ 6, =2, - 0).
#### C'hoarioù Holl-Afrikan
E miz Eost 2019 e tapas ar vedalenn arem.
#### Tournamant ''Open'' - Afrika ar Reter
E miz Mae 2022 e voe trec'h en dirampoiñ.

#### Isiiko Memorial Tourney
Koll a reas e miz Ebrel 2023 a-enep d'e genvroad Haruna Nsubuga.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoariet en deus e skipailh Ouganda:
* e 2008, en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn, 0/2,, 
* e 2010, en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia),3,5/10,(+ 2,= 2,- 5), 
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),7/10,(+ 7,= 0,- 3),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia),5,5/10,(+ 5,= 1,- 4),
* e 2016, en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan),5,5/9,(+ 5,= 1,- 3),
* e 2022, er 44 Olimpiad e Chennai (India), 6,5/10 (+5, =3, -2).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e 365 Chess
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e Chess Games
Grand Power

**Grand Power** zo un embregerezh armoù-tan hiniennel slovak, bet krouet e 2002, ha diazezet e Banská Bystrica.

## Istor

Savet e voe an embregerezh gant ar Slovak Jaroslav Kuracina, a grogas da dresañ armoù pa oa krennard. Studiañ a reas en ur skol vilourel, e-lec'h ma krogas e 1992 da ijinañ ur bistolenn damaotomatek, dezhi ur sistem morailhañ dre ur c'hanol-tro. Breouiñ a reas e ijinadenn e 1994 en e vro. Un nebeud kentpatromoù anvet K1 a lakaas sevel gant an embregerezh Kinex Grand.

Abalamour d'an enkadenn ekonomikel er broioù bet soviedel er bloavezhioù 1990, ha d'an diouer a fiziañs a berzh an tier-bank, Kuracina a rankas kendrec'hiñ posterien arc'hant prevez evit gellet kinnig e arm er saloñs IWA en Alamagn e 2002. Merzet e voe gant embregerien a bep seurt e bed an armoù, ha gant tennerien sport e bed an IPSC. Er memes bloaz e krouas an den an embregerezh Grand Power. Gwerzhet e voe an holl skouerennoù kentañ eus ar bistolenn, ha kregiñ a reas he froduerezh da vat e 2004, dindan an anv K100.

E 2008 e oa kroget Grand Power da ezporzhiañ e armoù d'ar Stadoù-Unanet. Ur rummad pistolennoù-mindrailher anvet Stribog a voulc'has e 2014. E 2021 e produe 2.500 arm bep miz. Produiñ a ra ivez an Araq, ur rummad fuzuilhoù-arsailh kambret e 7,62 × 39 mm, enne mesket perzhioù teknikel ha neuzioù an AK-47 hag hag an AR-15. 

Ur c'hant bennak a dud a labour evit an embregerezh hiziv an deiz, a brodu an holl armoù gwerzhet gantañ.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Sinagogenn Roazhon

**Sinagogenn Roazhon** (kreizenn Edmond‑J. Safra) a zo ur greizenn azeuliñ ha sevenadurel yuzev e Roazhon, e La Héronnière e karter Sant‑Laorañs. Kavout a reer enni ur sal ofis, ur mikve, ul levraoueg ha salioù evit ar c'hentelioù, ar prezegennoù ha lidoù ar gumuniezh.

Emañ 5 alez Menez‑Dol (La Héronnière), e biz Roazhon, e-kichen ur blasennig anvet en enor da Edmond J. Safra. Stag eo kumuniezh Roazhon ouzh rouedad konsistorel Frañs.

## Istor
N'eus ket bet kalz a Yuzevien en Istor Breizh biskoazh. E Roazhon e erruas familhoù eus Afrika an Norzh ha saveteidi achkenaz e deroù ar bloavezhioù 1960. Disklêriet e voe ar gevredigezh dindan an teskanv **ACCI** (*associations cultuelle et culturelle*) d'an 8 a viz C'hwevrer 1963. Lojet e voe e meur a savadur eus an ti-kêr e-pad dekvloavezhiadoù. Lañset e voe raktres ur greizenn azeuliñ ha sevenadurel e dibenn ar bloavezhioù 1990 gant skoazell ti-kêr Roazhon ha Diazezadur Edmond J. Safra. Digoret e voe ar greizenn Edmond‑J. Safra d'an 21 a viz Genver 2002 ha dont a reas da vezañ sez ar gumuniezh, o vodañ ar c'hefridioù relijiel ha sevenadurel war ar memes lec'h.

## Buhez relijiel ha sevenadurel
Degemer a ra ar greizenn an ofisoù boas (chabat ha gouelioù), kentelioù ha darvoudoù sevenadurel. Hervez an ACCI ez eus ur rabin evit ober war-dro an ofisoù. Kelaouet e vez gant ar wask pa vez lidet foran ar gouelioù bras (Tichri).

## Memor
Plakennoù-koun a zo e diabarzh ar greizenn evit derc'hel soñj eus ar familhoù deportet eus Il-ha-Gwilen e-pad en Eil Brezel-bed.

## Daveoù

## Levrioù
*  Claude Toczé (gant kenlabour Annie Lambert), *Les Juifs en Bretagne (Ve‑XXe siècles)*, Roazhon, Gwask Skol-veur Roazhon, 2006, 384 p. .

## Gwelet ivez
* Yuzevegezh e Breizh
* Roazhon

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel an ACCI
IWA OutdoorClassics

An **IWA OutdoorClassics**, anvet peurliesañ **IWA** (berradur an alamaneg *Internationale Waffen Ausstellung*, "Diskouezadeg Etrebroadel Armoù"), zo ur saloñs bloaziek en Nürnberg Messe (Nürnberg, Bavaria) gouestlet d'an dafar ha d'an aveadurioù evit ar chaseal, ar sportoù tennañ, an dudioù en diavaez, ar surentez prevez hag an nerzhioù surentez. Digoret eo d'ar weladennerien a-vicher hepken.

Dalc'het e voe evit ar wech kentañ e 1974 gant ur c'hant diskouezer bennak. E 2025 e oa deuet 1.084 diskouezer eus 52 vro, ha degemeret eo bet un 30.000 bennak a weladennerien.

## Gwelet ivez

* SHOT Show, ur saloñs damheñvel er Stadoù-Unanet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Oleksandra Matviytchouk

**Oleksandra Matviytchouk** (en ukraineg : Олександра Матвійчук) zo un alvokadez ukrainat hag ur stourmerez evit gwirioù mab-den. E Boyarka, e-kichen Kyiv, eo bet ganet d'an 8 a viz Here 1983. Pa oa krennardez e voe skoet he spered gant istor ar goulagoù, ken e reas he soñj studiañ ar gwir, ar sokiologiezh hag ar skiantoù politikel.

Er Center for Civil Liberties (d.l.e. Kreizenn evit ar Frankizoù Keodedel, Центр Громадянських Свобод en ukraineg) emañ o labourat abaoe 2007. Un aozadur dieub ha distag diouzh ar gouarnamantoù eo. Savet eo bet evit difenn gwirioù mab-den en Ukraina, kreñvaat an demokratelezh eno ha deskiñ yaouankizoù ar vro. E-pad emsavadeg an Euromaidan e roas harp Oleksandra Matviytchouk d'ar vanifesterien en ur genurzhiañ ar strollad Euromaidan SOS : titouriñ a rae an dud war o gwirioù, sikour anezho dirak al lezioù-barn, ha dastum prouennoù eus taolioù fall ar polis hag ar justis. Pa voe aloubet Krimea gant Rusia ha pa darzhas ar brezel en Donbas e stagas Matviytchouk gant ul labour diellaouiñ ha kelaouiñ, abalamour da lakaat war-wel an torfedoù erruet eno, diwar-goust ar siviled peurvuiañ (gourdrouz, gwallgas, bac'hañ, jahinañ...). Danevelloù a savas war an tem-se evit meur a aozadur brudet evel al Lez-kastizañ Etrebroadel, Aozadur ar Broadoù Unanet, Kuzul Europa, Unaniezh Europa, peotramant an OSCE. Stourm a reas ivez evit ma vefe divac'het ar brizonidi bolitikel e Belarus hag e Rusia. Adalek 2022, pa voe aloubet rannvroioù ukrainat all, ne dermas ket Matviytchouk, hag hi ha dastum testenioù ha prouennoù war torfedoù-brezel arme Rusia. Tost 40 000 torfed zo bet enklasket betek-henn. Fellout a ra da Oleksandra Matviytchouk e vefe barnet ar prezidant rusian Vladimir Poutin evel m'eo dleet, hervez lezennoù al Lez-kastizañ Etrebroadel (s.o. Statud Roma) : asambles gant tud all he deus roet lañs d'al luskad « *ul lez-varn evit Poutin* ». E 2022 e oa aet priz Nobel ar peoc'h gant ar Center for Civil Liberties, a zo Matviytchouk renerez anezhi.
.22 Remington Jet

An **.22 Remington Jet**, anvet ivez **.22 Jet**, **.22 Center Fire Magnum** pe **.22 Rem Jet**, zo ur gartouchenn armoù-dorn gwerzhet adalek 1961 gant an embregerezh stadunanat Remington.

## Istor
Er bloavezhioù 1950 e oa bet diorroet ar gartouchenn *[[Kartouchenn Wildcat|Wildcat]]* .224 Harvey Key-Chuck diwar ur munision .22 Hornet. Tonket e oa ar gartouchenn nevez da vezañ implijet er revolverioù Smith & Wesson Model 17 evit chaseal loened bihan ha krenn. Kement-mañ a oa stag ouzh endro sevenadurel ha naturel ar Stadoù-Unanet, e lec'h ma klaske tennerien kalibroù liezimplij, bihan a-walc'h evit dougen armoù war ar pemdez met galloudus a-walc'h evit chaseal hag en em zifenn a-enep loened gouez.

An embregerezh Remington a fellas dezhañ kinnig e stumm eus an .224 Harvey Key-Chuck. En ober a reas en ur dreuzfurmiñ un douilhez .357 Magnum, strishaet e golier da 0,22 meutad, evit aesaat ar produiñ. Ar gartouchenn nevez-ganet, anvet .22 Remington Jet, a c'halle he boled mont da 730 m/s hervez he froduer, met ne yae ket en tu all da 545 m/s e gwirionez. Rouez e voe an armoù produet eviti, evel ar revolver Smith & Wesson Model 53. Evit chom hep kaout darvoudoù-tennañ e oa aliet naetaat ha sec'hiñ an daboulin hag ar c'hartouchennoù .22 Remington Jet gant aketon.

Abalamour da se ne reas ket berzh ar munision. Remington a baouezas da broduiñ anezhañ e 1990. Prvi Partizan a werzh anezhañ c'hoazh.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Diskuliadur

Levr an **Diskuliadur** eo levr diwezhañ an Testamant Nevez. Skrivet e gresianeg, tennet eo hec'h anv eus ger kentañ an destenn, *apokalips* ( gresianeg koine : ἀποκάλυψις , romanekaet : apokálypsis ), a dalvez "diskuliadur" pe "dizoloiñ".

Hervez an hengoun a dremen abaoe fin an IIvet kantved eo bet skrivet al levr gant Yann an Abostol. Met, prederourien zo, protestanted dreist-holl, o deus lavaret e oa disheñvel aozer an Apokalips diouzh aozer an Aviel. Dre vras ​​e vez sellet ouzh an aozer evel ur profed eus ar gristeniezh kentañ. E yezh hag e soñjoù a ziskouez un orin yuzev-kristen palestinat. Er skrid hec'h-unan e tiskriv e vuhez en harlu war enez Patmos, setu perak eo anavezet Yann an Apokalips ivez evel Yann Patmos. An displegadenn a-vremañ a ziskouez orin an destenn eus ur "skol" pe ur "gumuniezh" *Yannek*.

Skrivet eo an destenn e stumm ul lizher ha kaset eo da seizh kumuniezh kristen Azia-Vihanañ : Efesos, İzmir, Pergamon, Tiatira, Sardis, Filadelfia ha Laodikea.

Rannet eo al levr e pennadoù. Ar pennadoù 4 ha 5 a ginnig ar weledigezh neñvel, gant azeulerezh Doue gant ar pevar c'hrouadur bev hag ar pevar henaour warn-ugent, ha lakaat an Oan war an tron. Er pennadoù 6 betek 11 e vez deskrivet digoradur levr ar seizh siell, kaset ar c'hleñvedoù, gant pevar marc'heger an Apokalips (aloubidigezh, brezel, naonegezh ha marv), hag ar seizh trompilh.


File:BambergApocalypseFolio013vLambAndBookWith7Seals - crop.jpg|An Oan gant al levr gant seizh siell, Bamberg, Staatsbibliothek, XIvet kantved
File:ApocalypseStSeverFol108v109r4Horsemen.jpg|Pevar marc'heger an Apokalips, XIvet kantved, Beatus Sant Sever
File:Apocalypse flamande - BNF Néerl3 f.9r Seven trumpets.jpg|Ar seizh trompilh, BnF, XVvet kantved


## Gwelet ivez
* Yehezkel

## Liamm diavaez
* Ar Bibl katolik e brezhoneg (Diskuliadur Sant Yann)

## Daveoù
Confederate revolving cannon

Ar **Confederate revolving cannon** a oa un arm diorroet hag implijet e-kerzh ar brezel-diabarzh stadunanat. An arm a oa bet savet evel ur revolver, met gant ment ur c'hanol.
## Istor
Henry Clay Pate, un alvokad, en doa savet ur gompagnunezh marc'hegerien e-kerzh ar brezel diabarzh stadunanat. Ar re-se a oa bet anvet *Pate's Rangers* pe *Petersburg Rangers*. Un den puilh e vennozhioù e oa Pate hag ijinet en devoa ur c'hanol revolver, hag en doa lakaet sevel e teuzerezh Petersburg e Petersburg, Virginia. Ar c'hanol-se a oa bet lakaet evel dafar reolius e unvez Pate.

Ar c'hanol a oa bet implijet e-kerzh seziz Petersburg. Tapet e oa bet gant lu an Unvaniezh e Danville, Virginia, d'ar 27 a viz Ebrel 1865. Un arm ijinus-tre e oa bet d'ar mare met ne oa ket bet o tegas kemmoù bras pa oa bet implijet en emgann. Ur wech paket e oa bet kaset da vezañ studiet e labourva an ordrenañs, Akademiezh vilourel Stadoù-Unanet Amerika, e West Point, New York.
## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
*Gatling gun
*Gorgas machine gun
*Puckle gun
*Revolver cannon
*Williams Gun
Beloslava Krasteva

**Beloslava Krasteva** (e bulgareg: *Белослава Кръстева*) a zo bet ganet d'an 3 aviz Mae 2004 e Bulgaria.

Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.

Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2023, Mestr FIDE (FM) abaoe 2019, *Woman Candidate Master* (WCM) e oa abaoe 2017.

2 339 edo he renk Elo *Standard*,  he renk Elo *Fonnapl* ha  he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Kerzu 2025;  he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Du 2022.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar maouezi]]
* E 2019 Beloslava Krasteva a voe trec'h er rummad ar Merc'hed e-dan c'hwezek vloaz.
* E 2019 e tapas an deirvet plas e Kampionad ar Maouezi .
* E 2020 e voe trec'h e Sofia, 7/9.
### Kampionad bedel ''Yaouad'' (Merc'hed)
Tapout a reas an deirvet plas war-lerc'h Candela Belén Francisco Guecamburu (Arc'hantina) ha Carissa Yip (SUA), merket e voe 8,5/11 gante o zeir.

### Kampionad Broadoù Europa
Trec'h e voe gant he skipailh e Budva (Montenegro) e miz Du 2023, c'hoari a rae ouzh ar bempvet tablezenn.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Bulgaria :
* e 2022, ouzh an deirvet tablezenn er 44 Olimpiad e Chennai (India), 6,5/10 (+6, =1, -3),
* e 2024, er 44 Olimpiad e Budapest (Hungaria), 4,5/8 (+3, =3, -2).

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
*  He c'hoari e 365 Chess
Timbroù Gwernenez

Krouet e voe ar servijoù postel kentañ e 1794 dre hanterouriezh kabitened al listri-mor a rae ar veaj ingal etre an Inizi angl-ha-norman hag aodoù ar Rouantelezh-Unanet. Ar c'houst a oa 3 pence (skrivet **d.** = berradur diner) dre ret evit kas ul lizher.

Ar boestoù-post kentañ a voe degaset en Inizi evel un taol-arnod e 1852, evit ma voe dastumet al lizherennoù gant ar Royal Mail. E Gwernenez emañ ar boestoù-post koshañ implijet e Breizh-Veur. Livet int e glas, tra m’eo ruz boestoù Breizh-Veur. 

Ar c'hentañ timbroù-post moullet evit bezañ implijet e Gwernenez a voe embannet e-pad aloubadeg an enezenn en Eil Brezel-bed gant ar velestradurezh alaman. Skoed-ardamez pep enezenn an enezeg e oa danvez an tri zimbr embannet e liv gwer (1/2 d.), ruz (1 d.) ha glas teñval (2 ½ d) e 1941 hag adembannet div anezho e 1942.

Er bloavezhioù 1950 e teuas er-maez timbroù-boutin saoz « rannvroel », da lavaret eo e voe ouzhpennet, e-kichen poltred ar rouanez Elesbed II (Tres ''Wilding''), arouez ar broadoù hag ar rannvroioù dindan aotrouniezh kurunenn ar Rouantelezh-Unanet : an aerouant (Kembre), an askol (Skos), an Teir Esker (Manav)…

Eus ar bloaz 1958 da 1966 e voe embannet seizh timbr (ruz, mouk, gell-olivez ha glas) gant ur fleurenn lili, arouez Gwernenez, ha kurunenn Gwilherm II (dug Normandi). Gallout a rafe an timbroù-se bezañ implijet dre ar Rouantelezh-Unanet a-bezh.

Krouet e voe Guernsey Post d’ar 1añ a viz Here 1969, ha lakaet er-maez timbroù gant ar meneg **GUERNSEY BAILIWICK** gant tresadenn a bep seurt (skoedoù-ardamez an inizi, kastell, porzh-mor…). Implijet e vezent e beliezh Gwernenez a-bezh, enni enezennoù Aldernez, Sark, Haerme, Jétho, Brecqhou.

Adalek 1983 e krogas Gwernenez da embann timbroù dindan anv Alderney (Aldernez).

E 1998 e voe embannet timbroù-post hep tlvoud-gwerz warno , gant an termenoù **Local** (= *Lec'hel*) ha **UK**(*Rouantelezh-Unanet*) evit diforc'hañ ar prizioù. E 2010 e teuas er-maez timbroù gant "EUR" (*Europa*) ha "ROW" (Rest of the World = *Peurrest ar Bed*). E 2012 e oa bet astennet ar rummad-se gant "UK Letter", “GY letter” (Guernsey), “INT letter” (Etrebroadel).

An danvezioù a vez pledet gant an timbroù a denn da istor ha da vuhez an enezenn alies : tourioù-tan, gweledvaoù, fleurennoù, savadurioù ragistorel, givri ar vro, laboused... Stank eo ivez an timbroù a ra enor d'an tiegezh Windsor (eured, deiz-ha-bloaz, donedigezh ar rouanez war an enezenn...)

## Liamm diavaez
* Postoù Gwernenez

## Pennadoù kar
*Timbroù Jerzenez
*Timbroù Aldernez
*Timbroù ar Rouantelezh-Unanet
Gwallvagadurezh

**Gwallvagadurezh** pe **droukvagadurezh** a vez graet eus stad ur bevedeg hag a vez roet dezhañ, pe re pe re nebeut a maguzenn, an disoc'h a zo kudennoù yec'hed. Resisoc'h eo un divigad, reñverad, pe  digempouez a energiezh, protein ha maguzennoù all ar pezh a tegas efedoù fall war ar c'horf, dreist-holl war ar  gwiadoù.

Ar gwallvagadurezh a zo ur rummad kleñvedoù savet gant ar divagadurezh pe an dreistvagadurezh.
## Notennoù ha daveennoù
Korc'hwezh

**Korc'hwezh**  pe **avel-dro**  a vez graet eus ur golonenn aer hag a dro prim en ur ledanaat a-blom eus gorre an Douar betek ar c'houmoul cumulonimbus pe cumulus. An avelioù-tro a c'hell alies (met n'int ket atav) bezañ gwelet e stumm ur founilh glizhennadur hag a grog er c'houmoul, gant ur goumoulenn hedro a boultrenn ha bruzhunailhoù nepell diouzh gorre an douar. An darn eus ar C'horc'hwezhoù o deus avelioù dindan 180 km/eur, ha fiñval a reont meur a gilometr a-raok mont da get. Ar gwashañ avelioù bet enrollet evit korc'hwezhoù a oa bet 480 km/eur, ha kaout un treuzkiz a 3 kilometr, ha gellout a reont fiñval war 100 kilometr.
## Notennoù ha daveennoù
Hobregon (mekanikerezh)

Ar c'harbedoù milourel a zo alies reoù hobregonet evit gellout talañ ouzh skog shrapnel, boledoù, obuzennoù, rokedennoù, ha misiloù. Ar pal a zo gwareziñ bourzhidi ar c'harbed pa vez tennet warno gant enebourien. En doare karbedoù-se e vez ar c'harbedoù stourm hobregonet evel an tankoù, aerlistri, ha bigi.

Karbedoù trevour a c'hell bezañ hobregonet ivez. An doare karbedoù-se a zo implijet gant pennoù gouarnamantoù (da skouer Kirri prezidantel), evit kazetennerien e tachennoù brezel pe lec'h ma 'z eo boaz an torfedoù feuls. Ar c'hirri hobregonet trevour a zo implijet alies ovez gant nerzhioù surentez evit an dezougen arc'hant pe madoù ker evit izelaat ar riskl a laeroñsi.
C'hoarioù olimpek goañv 2026

Ar **C'hoarioù olimpek goañv 2026**  a vo dalc'het e Italia etre ar 6 hag an 22 a viz C'hwevrer 2026. Milano ha Cortina d'Ampezzo eo an div gêr a oa bet  dilennet gant ar Poellgor Olimpek Etrebroadel e 2019.

An trede C'hoarioù olimpek goañv eo a vo dalc'het en Italia, ar C'hoarioù olimpek goañv 1956 o vezañ e Cortina d'Ampezzo dija.

Ski-bale a vo ur sport olimpek evit ar wech kentañ. C'hoarioù olimpek kentañ Kirsty Coventry evel prezidantez ar Poellgor Olimpek e vo.

## Lid-digeriñ
Digoret e voe ar C'hoarioù goañv 2026 ent-ofisiel d'ar 6 a vi C'hwevrer e pevar lec'h war un dro : e San Siro Milano, e straedoù Cortina d'Ampezzo, e Livigno hag e Predazzo.

Kanet e voe *[[Il Canto degli Italiani]]*, kan broadel Italia, gant Laura Pausini, hag ar c'han olimpek gant Cecilia Bartoli, Lang Lang ha bugale laz-kanañ *Teatro alla Scala* Milano.
 
## Ar sportoù
Be 'vo 116 darvoud sportel e 16 sport disheñvel.



## Lec'hiennoù keveziñ ha lidañ

## Marketing
### Ardamez ha lugan

Evit ar wech kentañ e voe dibabet an ardamez gant ar publik. E-pad festival sonerezh Sanremo e 2021 e voe kinniget an daou ardamez diwezhañ war ar renk, ha dibabet e voe an hini anvet "Futura". Graet eo gant ur 26 stilizet.

Embannet e voe al lugan "IT's Your Vibe" d'an 23 a vize C'hwevrer 2025. IT a dalv daou dra : Italia (d.l.e. "[Italy's] Your Vibe") hag ar saozneg "It's".

### Maskotennoù
Dibabet e voe an div vaskotenn dre ur votadeg war internet. Aet e voe ar maout gant Tina ha Milo, daou erminig denheñvel treset gant studierien ur skol e Taverna. Tennet eo o anv eus anvioù ar c'hêrioù ostiz, ha breur ha c'hoar int. Ganto ez eus c'hwec'h bleuwenn *[[galanthus]]* anvet "The Flo".

### Ar ganaouenn
Kinniget e voe an daou don diwezhañ war ar ren e Festival Sonerezh Sanremo e 2022. A-benn ar fin e voe trec'h "Fino all'alba" ("Betek gouloù-deiz") — aozet gant at strollad tud yaouank La Cittadina of the San Pietro Martire e Seveso, kanet e-pad festival Sanremo gant ar ganerez Arisa.. 

## Liammoù divaez
* Lec'hienn Ar C'hoarioù olimpek goañv 2026 war lec'hienn ar Poellgor olimpek etrebroadel
* Lec'hienn ofisiel Milano–Cortina 2026

## Daveoù
Megalopolenn

Ur **vegalopolenn** (« *megacity* » e saozneg) a vez graet eus un tolpad-kêr, a-voaz gant galloudoù politikel hag ekonomikel kreñv. Tro-dro d'ur megalopolenn e vez un takad levezon a live etrebroadel, hag a-wechoù bedel. Hervez an ABU e vez ret kaout 10 milion a annezidi en ur gêr d'an nebeutañ evit bezañ ur vegalopolenn (8 milion a-raok).
## Notennoù ha daveennoù
Viktoria Radeva

**Viktoria Radeva** (e bulgareg:* Виктория Радева*)  a zo bet ganet d'ar 15 a viz Mae 2001 e Bulgaria.Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.
Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2021, Mestrez etrebroadel (WIM) edo abaoe 2020,  Mestrez FIDE (WFM) abaoe 2015, *Woman Candidate Master* (WCM) abaoe 2011.2 263 edo he renk Elo *Standard*, 2 152 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 141 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Meurzh 2026.
2 372 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Eost 2021.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar maouezi]]
Trec'h e voe e 2018 hag e 2019 e Chavdar hag e 2023 e Sofia.
### Kampionad bedel e-dan dek vloaz
E 2011 e tapas ar vedalenn argant e Caldas Novas (Brazil), eilvet e voe àr-lerc'h ar rusianez Alexandra Obolentseva.
#### Kib ar bed
Perzhegañ a reas evit ar gib vedel 2021, koll a reas 2-0 er rondenn gentañ a-enep da Tatev Abrahamyan (SUA).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Bulgaria:
* e 2022, er 44 Olimpiad e Chennai (India), 2,5/5(+2, =1, -2),
* e 2024, er 45 Olimpiad e Budapest (Hungaria), 7/9(+5, =4, -0).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Bered Boismoreau

**Bered Boismoreau** a zo ur vered katolik da gentañ, eus ar gumun bremañ, e Gwened.

Emañ etre boulouard ar Peoc'h er su, straed ar Pevar-Breur-Créac'h er c'hornôg ha straed an Daou-Vreur-Joubaud er norzh hag er reter. E-kichen ospital Prosper-Chubert emañ, e norzh stank an Dug.

## Istor
### An diazezoù
Prenet e voe an dachenn lec'h m'emañ ar vered bremañ gant an ti-kêr e 1791, ar pal bodañ ar beredoù a oa tro-dro d'ar savadurioù relijiel d'ar mare-se evit harzañ ar riskloù treuskas ar c'hleñvedoù. An dachenn-mañ, lec'h ma oa Darioritum e-pad an Impalaeriezh-uhel roman, a zo bet furchet ha kavet eo bet darbodoù ha podoù eus mare Galia.

Digoret e voe ar vered en ur mod ofisiel d'ar 27 a viz C'hwevrer 1792, benniget gant eskob Gwened an Aotrou Le Masle.

### Brasadurioù
Da gentañ e oa ar vered nemet he lodenn er su, e tu boulouard ar Peoc'h, ha brasaat a reas war-zu an norzh. Ar brasadur brasañ a voe kaset da benn e  1899, o tizhout ur gorread a 3,3 hektar.

Pa voe savet boulouard ar Peoc'h e 1961 e voe dilec'hiet 25 bez eus « karrez ar veleien » hag adsavet ul lodenn eus ar sklotur. Dilec'hiet e voe ivez an nor bennañ straed ar Pevar-Breur-Créac'h.

Krouet e voe ur vered milourel e 1968 evit ar soudarded "marv evit Frañs" e-pad ar Brezel-bed Kentañ.

Ur c'holombariom a zo ivez.

## Tud vrudet

*Jacques de Bollardière (1907-1986), ofiser jeneral en arme Bro-C'hall, emganner e-pad an Eil Brezel-bed, brezel Indez-Sina ha  brezel Aljeria, stourmer peoc'hgarour, skoazell skolioù Diwan. 
*Paul Chenailler, lesanvet koronal Morice (1904-1960), Kompagnun an Dieubidigezh
*Gabriel de Francheville (1778-1849), ofiser ha kannad 
*Agnès de La Barre de Nanteuil (1922-1944), rezistantez
*Charles-Jean de La Motte de Broons de Vauvert (1782-1860), eskob Gwened
*Louis Leleu (1773-1849), beleg jezuist. Bez enskrivet evel monumant istorel. 
*Joseph-Marie Le Mené (1831-1923), beleg hag istorour.
*Charles Le Quintrec (1926-2008), skrivagner ha barzh 
*Maurice Marchais (1878-1945), alvokad, maer Gwened, kannad 
*Georges Monnier (1796-1851), kannad Morbihan 
*Félix Clair Ridel (1830-1884), vikel abostolek e Korea
*Louis Ridel (1866-1937), livour, kizeller, kinkler 
*Charles Riou (1840-1927), maer Gwened, senedour 
*gwenvidig Pierre-René Rogue (1758-1796), beleg merzher e-pad ar Spont bras. Gwelus eo ar bez c'hoazh, met e relegoù a zo bet treuzkaset d'an iliz-veur.

Croix Fitzgerald - nord.JPG|Kroaz Fitzgerald 
Boismoreau - Leleu.JPG|Bez R.P. Leleu, monumant istorel 
Monument de M. Rogue - cimetière de Vannes.jpg|Monumant d'ar gwenvidig Pierre-René Rogue


## Monumantoù ha glad
Kroaz Fitzgerald a zo ur groaz keltiek enskrivet evel monumant istorel abaoe an 21 a viz Mae 1937. Kinklañ a rae a-raok bez Gerald Fitzgerald Lentaigne de Tallagh, un Iwerzhonad marvet e 1867 e Gwened.

Ur monumant d'ar re varv e-pad ar Brezel Gall-Prusian eus 1870 a zo.

## Daveoù
Iva Videnova

right|140px|Iva Videnova e  Karlsruhe e 2018.
**Iva Videnova** (e bulgareg:*Ива Виденова*)  a zo bet ganet d'ar 17 a viz Here 1987 e Sofia (Bulgaria).Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.
Mestr etrebroadel (IM) eo abaoe 2015, Mestrez-veur (WGM) abaoe 2011, Mestrez  FIDE (WFM) abaoe 2007, Gourdoner FIDE abaoe 2016. 2 274 edo he renk Elo *Standard*,  2 296 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 216 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Kerzu 2025; 2 401 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz C'hwevrer 2015.
## Kleuboù
"Lokomotiv-2000" e Plovdiv (Bulgaria), "Schwäbisch Hall" e Schwäbisch Hall (Alamagn) ha "Liburnija" e Rijeka (Kroatia).
## Kevezadegoù
### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionadoù bulgar]]
* E 2002 e voe trec'h e Kampionad ar Merc'hed e-dan c'hwezek vloaz. 
* E 2006 e voe trec'h e Kampionad ar Merc'hed e-dan ugent vloaz. 
* E 2007 hag e 2008 e voe trec'h e Kampionad *Luc'hedenn* ar Maouezi.
* Trec'h e voe e Kampionad *Standard* ar Maouezi  e 2012 e Panagjurište, e 2013 e Sofia hag e 2014 e Kozloduj.
### Tournamant ''Open'' [[Saotron]]
C'hoariet he deus e 2012, 1/3 (+ 0, =2, -1).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Bulgaria:
* e 2010 en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia), 4/10 (+ 1,= 6, -3),
* e 2016 en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan), 5,5/10 (+ 4,= 3, -3).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e 365 Chess
Bered soudarded alaman Pornizhan

**Bered soudarded alaman Pornizhan** (*Deutscher Soldatenfriedhof Pornichet* en alamaneg) a zo ur vered soudarded hag ul lec'h-koun eus mare an Eil Brezel-bed. E Pornizhan emañ, e Bro-Naoned.

## Kinnig
E-kichen bered ar gumun emañ ar vered soudarded alaman, e karter Sant-Sebastian. Kontañ a ra 4 836 bez. Implijet e voe evel ur vered gant ar Wehrmacht e-pad an Ac'huberezh. E 1945 e voe lakaet eno bezioù soudarded alaman sankenn Sant-Nazer gant ar pennadurezhioù gall. E 1955 e teuas ar vered da vezañ "rannvroel" evit departamantoù Liger-Atlantel, Vande, Maine-ha-Liger ha Deux-Sèvres ; 2 200 bez a voe ouzhpennet eta. 

E-touez ar bezioù emañ hini Karl Hotz (blok 2, alez 21, plakenn niverenn 649), an ofiser e oa kaoz e varv d'an 20 a viz Here 1941 e Naoned e voe kaset 48 gouestlad d'ar marv.

Divizet e oa bet kaout bezioù unvan, hep elfenn diforc'hañ evel ar rumm sokial pe ar rez milourel. Meret e vez ar vered gant Servij evit kempen ar bezioù milourel alaman (*Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge* en alamaneg).

## Skeudennoù

Cimetière allemand de Pornichet 01.jpg|Panell-heñchañ bered soudarded alaman Pornizhan
Cimetière allemand de Pornichet 03.jpg|Maen-koun skrivet warnañ ez eus 4 836 bez soudarded alaman eus an Eil Brezel-bed
Cimetière allemand de Pornichet 05.jpg|Gwel a-vras  eus ar vered
Cimetière allemand de Pornichet 04.jpg|Plakenn-gañv dre bevar
Cimetière allemand de Pornichet 06.jpg|Bez Karl Hotz (blok 2, alez 21, plakenn niverenn 655)


## Daveoù
Patrom (sant)

Ur sant **patrom** pe paeron zo ur sant pe ur santez, hag a warez ul lec'h pe ur strollad tud : da skouer, Arc'hael Mikael eo paeron kêr ; Sant Sebastian, sant paeron an archerien ; Fiakr, Sant patrom al liorzhourien eo.

Ar seurt azeulerezh-se a vez graet dreist-holl gant ar gatoliked hag ar gristenien reizhkredour. An darn vrasañ eus ar c'hevredigezhioù protestant a nac'h ar pratik-se, o sellout ouzh azeuliñ ar sent hag ar relegoù evel un doare idolatriezh.

Adalek dibenn ar Grennamzer e krogas ar c'hevredadoù artizaned da glask skoazell o sant patron. Anv sant patron an iliz a oa e dalc'h an eskob hag a anve, pa veze gouestlet un iliz, da sant gwarezer, en ur guzuliañ gant krouerien an iliz pe gant ar re o doa goulennet he c'honsakradur.

## Daveoù
Bered Treboull

**Bered Treboull** a zo ur vered e karter Treboull e Douarnenez, e-tal ar mor. Douaret ez eus bet eno kalz martoloded kollet o buhez er mor.

Reteret eo ar vered eus reter da gornôg ha balirañ a ra a-us traezhenn Sant-Yann ha bae Douarnenez. Alese e weler Enez Tristan.

### Istor
Savet e voe ar vered e 1849 war un dachenn, e kumun Boullann d'ar mare-se, profet gant an industriour pinvidik Armand Lauvergnat goude un epidemiezh kolera he doa graet he reuz er c'horn-bro.

Staget e voe ar vered ouzh kumun Treboull e 1880, hag ouzh Douarnenez e 1945.

War-dro 2000 bez zo, en o zouez re martoloded niverus beuzet er mor, evel e peñseoù an *Dom Michel Le Nobletz* e 1947 hag an *Tendre Berceuse* e 1954*.*

### Ar vered
Rannet eo ar vered e 24 rann ; ul leurenn banoramek zo ivez evit kaout ur gwel kaer eus an nec'h.

Monumantoù stroll a zo ivez, evel ar monumant d'ar re varv e-kichen dor kornôg ar straed Treiz an Dourig, hag ur groaz vision e tu traezhenn Sant-Yann. 

### Er sevenadur poblek
E kalz filmoù e weler bered Treboull. Menegomp an telefilm *Entre vents et marées* gant Josée Dayan da skouer pe c'hoazh *Meurtres en Cornouaille* gant Franck Mancuso.

## Tud vrudet
*John-Antoine Nau (ganet Eugène Torquet, 1860-1918), romantour ha barzh stadunanat, priz Goncourt e 1903.
* Georges Perros (ganet Georges Poulot, 1923-1978), skrivagner ha komedian.
* Nicolas Genka (ganet Eugène Nicolas, 1937-2009), skrivagner.
* Xavier Trellu, (1898-1998), politikour, kuzulier-kêr Douarnenez.
## Daveoù
West Point

**Akademiezh vilourel Stadoù-Unanet Amerika** (saozneg: *United States Military Academy*, berraet en **USMA**), met brudet evel **West Point**, a zo ur servij skol-veur stadunanant lec'hiet e West Point, New York. Eno e vez desket danvez ofiserien an United States Army. An akademiezh a zo bet digoret e 1802, ha bez eo an koshañ eus ar pemp servij akademiezh stadunanat. Implijet eo al lec'h gant an tirlu stadunanat abaoe savidigezh ur c'hreñvlec'h e 1780 e-kerzh ar Brezel Reveulzier Amerikan, dre m'eo al lec'h unan strategel gant douaroù en uhelder dres a-us ar stêr Hudson ha da 50 kilometrad e norzh kêr New York.
## Notennoù ha daveennoù