open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Midnight, the Stars and You

***Midnight, the Stars and You*** (*Hanternoz, ar stered ha te*) a zo ur ganaouenn saoznek, savet gant ar bozierien vreizhveuriat James Campbell ha Reg Connelly hag ar pianoour ha sonaozer stadunanat Henry MacGregor Woods.

Enrollet e voe, evit ar wech kentañ, gant Ray Noble hag e laz-seniñ d'ar 16 a viz C'hwevrer 1934 hag Al Bowlly ouzh he c'hanañ. Embannet e voe gant an ti-embann pladennoù Victor d'ar 15 a viz Eost da-heul.

Anavezet-mat eo ***Midnight, the Stars and You*** gant ar filmgarourien dre ma voe dibabet gant Stanley Kubrick da echuiñ *[[The Shining (film)|The Shining]]* (1980) : zoumañ a ra ar c'hamera, war e bouezig, betek unan eus al luc'hskeudennoù ouzh moger al leti "Overlook" ha diskouez "Jack Torrance" (Jack Nicholson) e-touez kouvidi ul lid-degemer bet dalc'het... tri-ugent vloaz abretoc'h.

## Selaou ''Midnight, the Stars and You''...
*  ...kanet gant Al Bowlly e 1934.
*  ...er film ''The Shining'' oc'h echuiñ ganti.

## Notennoù ha daveennoù
Alain Gautier

**Alain Gautier**, bet ganet d'an 8 a viz Mae 1962 en Oriant, a zo ur bageer dre-lien breizhat.

## Loreadeg
Kentañ e voe e: 
* La Baule-Dakar e 1983
* Solitaire du Figaro e 1989
* La Baule-Dakar (en unkouc'h) e 1991
* Vendée Globe e 110 devezh (redadeg en e unan tro d'ar bed hep ehan) e 1992
* Transat AG2R (asambles gant Jimmy Pahun) e 1996
* Prizioù-Meur (en o zouez ar *Challenge Mondial Assistance Cherbourg-Tarragone* d'an 23 a viz Mae 2001) e-bourzh an trimaran *Foncia* e 1999-2001
Charles Caudrelier

**Charles Caudrelier Benac**, bet ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1974 e Fouenant, a zo ur bageer dre-lien breizhat.

## Loreadeg
Kentañ e voe e:
* Trofe BPE (gant Gildas Morvan) e 2001 
* Tro Breizh (gant Gildas Morvan) e 2001
* Solitaire du Figaro e 2004
* Transat Jacques Vabre (gant Marc Guillemot) e 2009
* Volvo Ocean Race e-bourzh *[[Groupama 4]]* sturiet gant Franck Cammas.
* Transat Jacques-Vabre (gant Sébastien Josse) e-bourzh *[[Gitana XV]]* e 2013

## Liens externes
* Lec'hienn Charles Caudrelier evit ar Vendée Globe 2016
Nicolas Troussel

**Nicolas Troussel**, bet ganet d'an 11 a viz Mae 1974 e Montroulez, a zo ur bageer dre-lien breizhat. 

Emañ o chom e Fouenant gant e wreg ha e zaou vugel.

## Loreadeg
1 e
* Spi Ouest-France e 1995
* Course Croisière EDHEC e 1997
* Solitaire du Télégramme ha Circuit européen de Melges 24 e 1998
* Transat AG2R (gant Armel Le Cléac'h) e 2004
* Spi Ouest-France e 2005
* Solitaire du Figaro e 2006
* Redadeg en donvor en e unan ha Transat BPE e 2007
* Solitaire du Figaro e 2008
* Grand Prix de l’Ecole navale ha Med Race e 2011

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Patrick Eliès

**Patrick Eliès** a zo ur bageer dre-lien breizhat eus Bro Sant-Brieg. 

Tad eo d'ar bageer Yann Eliès.

Trec'h e oa bet er Course de l'Aurore e 1979 e e-bourzh *Chaussettes Olympia*.
Lilly

**Lilly** zo anv meur a dra.

## Lec'hanvioù
###### 
* Lilly, e Normandi, en Eure.

###### 
*Lilly, e Georgia,
*Lilly, e Pennsylvania

## Tud
### Anv-bihan
* Lilly Engström (1843–1921), emsaverez svedat evit gwirioù ar merc'hed
* Lilly Martin Spencer (1822-1902), livourez stadunanat

### Anv-tiegezh
*William Lilly (1602-1661), astrologour
*John Lilly, anv meur a zen
**John Cunningham Lilly (1915-2001), fizikour
*Evangeline Lilly (1979-), aktourez ganadian

## Oberennoù
### Film
* Lilly unter den Linden, film alaman e 2002.

### Kanaouennoù
* *Lilly* – kanaouenn italianek en albom heñvelanvet gant Antonello Venditti e 1975,
* *Lilly*, gant Pink Martini, en albom Hang On Little Tomato e 2004.

## Pennadoù kar
*Lili
*Lillie
*Lily
Lili

**Lili** zo un anv roet da veur a vaouez, da baotred ivez a-wechoù.

## E Breizh
Implijet e vez *Lili* evel berrstumm d'an anv Loeiz.

## Tud
*Li Lili, aktourez ha kanerez sinaat,
*Lili St. Cyr, striptizourez stadunanat,
*Lili Boniche, kaner aljerian,
*Lili Kraus, pianoourez,
*Lili Ivanova, kanerez vulgarat,
*Lili Taylor, aktourez stadunanat.
**Lili Bodenes*, pe Louis Bodenes, konter ha kaner, eus Plougastell.

## Oberennoù
*Lili Marleen, kanaouenn alamanek,
*Lili, bannoù-treset gall krouet e 1909,
**Lili*, plac'hig krouet gant Yael ar Gov e tri levrig bugale e 2020.

## Pennadoù kar
*Lillie
*Lilly
*Lily
Porzh-bered Sant-Tegoneg

**Porzh-bered Sant-Tegoneg**, lec'hiet e Sant-Tegoneg, zo un hollad savouriezh eus an Azginivelezh. Savet e oa bet etre ar  hag ar .

## An iliz Itron-Varia ha Sant Tegoneg

### Mojenn ar sant patrom
Hervez ar vojenn, Sant Tegoneg a zegasas mein eus ar menez da sevel e iliz, gant e garrigell stlejet gant ur c'harv. Taget ha debret e voe al loen gant ur bleiz. Gant ar sant e voe sterniet ar bleiz-se ouzh ar c'harr evit echuiñ al labour.

### Ar gador-brezeg
Savet e oa bet e 1683.

## Ar [[karnel|garnel]]
Ar garnel a oa bet savet etre 1676 ha 1682. Graet ez eus bet ur Bez Santel gant Jacques Lespaignol (pe Lespagnol) etre 1699 ha 1702.

## Ar C'halvar
Danevellet eo Pasion Jezuz, benet war ar C'halvar meur a voe kroget e 1610.
Christophe Cudennec

**Christophe Cudennec**, bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1959 e Brest, a zo ur bageer dre-lien hag ur penn embregerezhioù breizhat.
## Liammoù diavaez
* Christophe CUDENNEC war BFMTV.com
Guilty (kanaouenn, Whiting, Akst & Kahn)

***Guilty*** (*Kablus*) a zo ur ganaouenn saoznek, savet gant ar pozier Gus Kahn (1886-1941) hag ar sonaozerien Harry Akst (1894-1963) ha Richard A. Whiting (1891-1938) (© : 27 a viz Eost 1931).

Enrollet e voe e New York d'ar 1añ a viz Gwengolo 1931, evit ar wech kentañ, gant an arzourez stadunanat Ruth Etting (1897-1978) hag embannet gant Columbia Graphophone Company Ltd. diwezhatoc'hik.

Enrollet e oa bet gant forzhig a arzourien all ivez da c'houde : Al Bowlly, Bing Crosby, Johnny Desmond, Ella Fitzgerald, Billie Holiday, The Four Freshmen ha Margaret Whiting peurgetket.

Dibabet e voe doare Al Bowlly gant Yann Tiersen da vezañ e-touez kanaouennoù orin *[[Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain]]* (2001), pevare film hir ar filmaozour gall Jean-Pierre Jeunet.

## Selaou ''Guilty''...
*  ... kanet gant Ruth Etting e 1931.
*  ... kanet gant Al Bowlly, eilet gant Ray Noble hag e laz-seniñ (14 a viz Du 1931).

## Notennoù ha daveennoù
Imprimatur

An ***imprimatur*** ("ra vo moullet") eo an aotre da embann roet en Iliz katolik gant an eskob. 
Orin istorel an *imprimatur* eo ar vuilh babel *[[Inter sollicitudines]]* embannet d'ar 4 a viz Mae 1515 gant Leon X.
An *imprimatur* katolik zo teir siell anezhañ : an *imprimi potest* ("moullañ a c'heller"), an *nihil obstat* ("netra ne vir"), hag an *imprimatur* end-eeun. 
Oberennoù zo bet embannet hep *imprimatur*, gant beleien zoken, met alies e vez lakaet neuze ul lizher a-berzh an eskob evel rakskrid, da gemenn eo kristen spered an oberenn.

## An oberennoù a rank kaout un ''imprimatur''
Hervez ar gwir kanonek, gwir an Iliz, en hon amzer (rannoù 822 betek 832), ez eus oberennoù hag a rank kaout un *imprimatur* evit gallout bout moullet : ar skridoù relijiel (levrioù pedennoù, katekizoù, bibloù, doueoniezh, gwir hag istor an Iliz).

Lod levrioù zo bet embannet gant aotre an eskob hep ma vefe moullet ar ger *imprimatur*. Ur skouer eo *Kantikou brezounek – Eskopti Kemper ha Leon*, "moullet e ti Arsène de Kerangal, mouller an Eskopti", ma lenner :

ADOLPHE DUPARC, Eskop Kemper ha Leon,
Rei a reomp kounje d'ann A. DE KERANGAL, mouller ann Eskopti, da voulla *Kantikou Brezounek Eskopti Kemper ha Leon, renket a nevez dre urz ann Aotrou'nn Eskop Nouvel.*
Roet e Kemper, gant hor sinatur, siell hon armou ha sinatur hor Sekretour, ann 2 a viz Here 1908.

† ADOLPH, *Eskop Kemper ha Leon.*
Dre urz ann Aotrou'nn Eskop : J. M. PILVEN, Chaloni a henor, Secret. jeu. ann Eskopti.


## Skouerioù
*E 1878, er gontadenn *[[Toull al Lakez]]* gant Lan Inisan, e penn-kentañ an oberenn, e lenner : IMPRIMATUR.
*E 1912, e deroù *[[Bue ar Zent (1912)|Bue ar Zent]]* gant Yann-Vari Perrot (renket a-nevez gant Erwan ar Moal), e lenner *Nihil Obstat* hag IMPRIMATUR (n'eo ket niverennet ar pajennoù kentañ).
*E 1924 : e *Kantikou brezonek eskopti Zan-Briek ha Landreger*.
*E 1929, e *[[Laouig ar Penker|Laouig ar Penker eun danvez beleg]]* gant Lan ar Bunel, er bajenn 6, e lenner : Aotre da voula.
*E 1929 e voe embannet *Buhez Mikael an Nobletz* ar chaloni Uguen gant *nihil obstat* hag *imprimatur* roet d'ar 1 a viz Genver 1928.
*E 1932, el levrig *An eur zantel en ti e doug an noz* emañ ar menegoù : «&nbsp;*Nihil obstat:* Jean-Romain GUÉGUEN, *Chanoine titulaire, Censeur.* Quimper, 3 mai 1932.&nbsp;» ha «&nbsp;*Imprimatur:* Quimper, le 27 mai 1932. P. JONCOUR, V. G.&nbsp;».
*E 1944, e *[[Kenteliou Santez Elizabed a Hongri]]*, e lenner war ar golo diabarzh, pajenn 33 hogen hep niverenn : *Nihil obstat*, *Imprimi potest* hag *Imprimatur*.

## Levrlennadur
*Vittorio Frajese, *La censura in Italia: dall'Inquisizione alla Polizia*, Roma, Laterza, 2014, p.&nbsp;16 .

## Notennoù ha daveennoù
Lucho Gatica

**Luis Enrique Gatica García** (Rancagua e 1928 - kêr Vec'hiko e 2018), anavezet evel **Lucho Gatica**, zo ur c'haner bolero hag aktour chileat lesanvet « roue ar Bolero ».
Emsavadeg pobl 2017 e Venezuela

**Emsavadeg pobl 2017 e Venezuela** zo un heuliad manifestadegoù a-enep ar gouarnamant dre Venezuela a-bezh. Krog e oa an emsavadegoù pobl e miz Genver 2017 goude ma voe harzet pennoù eus an enebiezh politikel er vro. Ouzhpenn se e oa bet roet lamm d'an eskemmoù etre gouarnamant Nicolás Maduro hag e eneberien politikel ha sokial.

Gant an amzer o redek e yeas war-gresk ar chikan. Kroget e oa a-benn neuze ur stourm bonreizhel e fin miz Meurzh pa voe gwelet an *Tribunal Supremo de Justicia*, lez-varn uhelañ ar vro (a-du krenn gant Maduro), o tivodañ ar vodadeg vroadel. Kreñvoc'h-kreñvañ e savas an eneberezh ouzh ar gouarnamant hag e harperien goude an taol-se.
E miz Ebrel e yeas ar manifestadegoù war-du un eneberezh stourm. Ouzhpenn an enkadenn bolitikel e kreske un enkadenn ekonomikel zrastus a awenas kantadoù a vilieroù a Venezueliz da ziskenn er straedoù evit goulenn ma vije graet un dra bennak gant ar gouarnamant ha goude-se ma vije aozet dilennadegoù nevez.

E fin miz Even 2017 e oa bet 91 den lazhet, e-tro 15 000 gloazet ha 3 132 den harzet ha toullbac'het.
## Kenarroud

Goude marv ar prezidant Hugo Chávez, Venezuela a voe hejet gant meur a enkadenn sokial hag ekonomikel. Nicolás Maduro ne oa ket deuet a-benn da adreizhañ ekonomiezh ar vro hag a gendalc'has gant selloù e ziagentour. Stad Venezuela a yeas war fallaat, an ekonomiezh diazezet a galz war an aour-du a zo bet drastet dre ma 'z eo diskennet priz ar barilhoù. Manifestadegoù hag emsavioù sokial lies a voe aozet gant ar bobl hervez grevusted ar mankoù hag hervez an aon a oa gant ar vanifesterien e-tal an nerzhioù surentez venezueliat.
Boudeuse (1766)

***Boudeuse*** ("Mouzherez") zo anv ul lestr-brezel gall hag a yae war vor etre 1766 ha 1800. Ur fourgadenn 32 ganol e oa, savet en Antr, e-kichen Naoned.

Anavezet-mat eo evel bag an ergerzher Louis Antoine de Bougainville etre 1766 ha 1769.

Trec'h e voe d'ar sloop *[[HMS Weazel]]* e 1779, d'an *[[Alceste]]*, hag all.

Dismantret e voe e 1800 evit ober keuneud evit fornioù baraerien.

Gwelout a reer anezhi, e kichen al listri *[[Astrolabe]]*, *[[Boussole]]*, *[[Confiance]]*, *[[Hermione (lestr)|Hermione]]* ha *[[Grande Hermione]]*, war ur plankennad timbroù bet lakaet e gwerzh gant La Poste e miz Even 2008.

## Levrlennadur
*  DEMERLIAC Alain, *La Marine de Louis XVI : Nomenclature des navires français de 1774 à 1792*, Omega, 1996 

## Liammoù diavaez
* ''Boudeuse'' war Wikitimbres

## Notennoù
Aude Extrémo

**Aude Extrémo** a zo ur ganerez *mezzo soprano* c'hall eus Bourdel.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Musiques en fête aux Chorégies d'Orange 2017 32:46 e Carmen (opera)
Scott McKenzie

**Scott McKenzie**, bet ganet **Philip Wallach Blondheim III** e Jacksonville (Florida) (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 10 a viz Genver 1939 hag aet da Anaon e Silver Lake (ur c'harter e kreiz Los Angeles (Kalifornia)) d'an 18 a viz Eost 2012, a oa ur c'haner-sonaozer stadunanat.

Goude bezañ krouet ar strollad sonerezh folk The Journeymen, e 1961, a-gevret gant John Phillips (1935-2001) ha Dick Weissman (1935-) ez eas gant e hent e-unan-penn tra ma save Phillips ur strollad all, The Mamas & the Papas an anv anezhañ.

E-touez an daou albom hag an daou bladennig warn-ugent a voe enrollet gant **Scott McKenzie** ez eo ar ganaouenn *[[San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)]]*, embannet e miz Mae 1967, a reas berzh bras. Ma teuas da vezañ himn al luskad hippie er bed a-bezh.
Orchestre Symphonique de Bretagne

An **Orchestre Symphonique de Bretagne** (OSB) a zo laz-seniñ sinfonek Breizh, bet savet e 1989. 

War-dro 40 soner zo ennañ, ar C'hembread Grant Llewellyn en o fenn abaoe 2015.

Ober a ra sonadegoù e C'hoariva Roazhon, e Breizh hag er bed a-bezh.

## Un nebeud pladennoù
* Ludwig van Beethoven - *Concerto pour piano n° 1 rondo*
* Robert Schumann - *Concerto pour piano allegro affettuoso*
* Joseph Haydn - *Concerto pour violoncelle Moderato*
* Guy Ropartz - *Pêcheur d’Islande les danses*
* Éric Tanguy - *Portraits XXI Intrada*
* Jean Cras - *Mélodies avec orchestre*
* Didier Squiban - *Symphonie Bretagne*
* Didier Squiban - *Symphonie Iroise*
* Sergey Prokofyev - *Pierre et le loup / Perig hag ar Bleiz*
* Mozart - *Concertos n° 9 et 20*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Orchestre baroque de Bretagne Symphonie de Breizh

An **Orchestre baroque de Bretagne Symphonie de Breizh** a zo ul laz-seniñ barok, bet savet e 2009 en-dro d'ar glavisimerez kebekat Claude Nadeau pa oa en annez e Gwened.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Gwir kanonek

Ar **gwir kanonek** (*Jus canonicum* en latin) eo an anv a vez graet eus hollad ar reolennoù diabarzh degemeret gant pennadurezhioù an Iliz katolik evit he gouarn.
D'al lidoù pergen e tenn ar reolennoù-se, ha n'eo ket d'ar c'hredennoù pe d'ar feiz, war-bouez un nemedenn bennak ; ar berz ouzh ar merc'hed da velegiñ zo deuet da vout afer a feiz abaoe 1983.
Claude Nadeau

**Claude Nadeau** a zo ur penn laz-seniñ hag ur glavisimerez kebekat.

Graet he deus he studi e Skol-Veur McGill e Montréal. Kentañ priz Skol Vroadel Bro C'hall a zo aet ganti ivez. 

Arzourez en annez e voe e Gwened (e 2008 ha 2009) hag unsonerez e laz-seniñ Ti C'hoarigan Broadel Pariz. 

Lañset he doa ar raktres Diwan Pariz. Ur skol-vamm ha kentañ derez a voe eno etre 2004 ha 2015.

## Gwelet ivez
* Orchestre baroque de Bretagne Symphonie de Breizh 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Tamias

Un **tamias ** (ταμίας e henc'hresianeg; ταμίαι / tamiai el liester) a oa ur c'hargad uhel e kêr Aten, karget da ober war-dro mererezh ar geoded.
En impalaeriezh roman e veze lâret *tamias* e henc'hresianeg eus ar garg a g-Quaestor.
Festival Yaouank

Ar **Festival Yaouank** a zo ur festival sonerezh breizhek a-vremañ ha sonerezh fest-noz dreist-holl, hag a vez bep bloaz en diskar-amzer e Roazhon abaoe 1999. 

Aozet e vez gant Skeudenn Bro Roazhon. 

Da gentañ e voe ar festival ur fest-noz vras-meurbet (miliadoù a dud) hag a reas berzh bras. 

Abaoe fin ar bloavezhioù 2000 e vez degemeret meur a soner war meur a leurenn e-kerzh miz Du. 

Fest-noz diwezhañ ar festival a vez aozet e MusikHall Tachenn an Diskouezadegoù, e-kichen aerborzh Roazhon. Er bloavezhioù tremenet e oa war-dro 8 000 dañser, 200 arzour, 300 den a-youl-vat ha 100 tekniker enni.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Grant Llewellyn

**Grant Llewellyn**, bet ganet d'an 29 a viz Kerzu 1960 e Dinbych-y-Pysgod (Sir Benfro), a zo ur penn laz-seniñ (c'hoarigan ivez) ha rener ar sonerezh kembreat.

Deuet eo da vezañ brudet p'en deus labouret gant Tanglewood Music Center e Massachusetts (Leonard Bernstein, Seiji Ozawa, Kurt Masur hag André Previn a oa e-touez e guzulierien eno). 

Diwezhatoc'h en deus kenlabouret gant ar BBC National Orchestra of Wales (1990-1995), ar Stavanger Symfoniorkester (1993-1996), deFilharmonie (Antwerp Symphony Orchestra) (1995-1998), an Handel and Haydn Society (Boston) etre 2001 ha 2006, an North Carolina Symphony (2004-2019), an Orchestre Symphonique de Bretagne (abaoe 2015),...

## Liammoù diavaez
* E vuhez war Hazard Chase Management
* Leeds Conductor's Competition 2002
* Grant Llewellyn, nouveau chef de l'Orchestre Symphonique de Bretagne 16/04/2015
Janick Martin

**Janick Martin** a zo un akordeoñser breizhat.

Seniñ a ra gant an talabarder ha fleüter Erwan Hamon aliesañ hag abaoe 1991.

## Un nebeud pladennoù
### Hamon Martin
* *La Violette*, Pixie & Déclic, 1998
* *Sous le tilleul*, An Naer/Harmonia Mundi, 2009
* *Blue & Black Zebra*, 2012
* *A nos Anoures*, 2016

## Gwelet ivez
*Hamon Martin Quintet

## Liammoù diavaez
* Duo Hamon Martin
Daniel Danielis

**Daniel Daniélis**, bet ganet d'ar 1añ a viz Mae 1635 e Visé (Proviñs Liège, Wallonia) hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Gwengolo 1696 e Gwened, a oa ur soner hag ur sonaozer wallonat.

Graet en dije e studi e Maastricht a-raok mont da ograouer e servij an dug Gustav-Adolf von Mecklenburg-Güstrow betek 1683 ma'z eas da bPariz. Mestr ar sonerezh e voe en Iliz-Veur Sant-Pêr e Gwened adalek 1684 betek e varv e 1696.

## Un nebeud oberennoù
Sevel a reas 72 vmotetus.

### Liammoù diavez
* E zornskridoù war bnf.fr
Motocultor Festival

Ar **Motocultor Festival** a zo ur festival sonerezh metal hag a vez bep bloaz, abaoe 2007, e-pad tri devezh, e Sant-Nolf, e Bro Wened.
Llywelyn Bren

**Llywelyn Bren** pe **Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys** (marvet e 1318) a oa aotrou Senghennydd ha Meisgyn e Morgannwg, e Kembre ar Grennamzer. Diskennad e oa da Ifor Bach (Ifor ap Meurig ap Cadifor). Ren a reas un emsavadeg kembreat a-enep ar roue Edouarzh II, e 1316. An emsavadeg diwezhañ a-enep yev an alouberien saoz e voe, a-raok hini Owain Llawgoch er bloavezhioù 1370.

## E vuhez
Un noblañs e oa Llywelyn hag un den speredek. Plijout a rae al lennegezh kembraek hag al lennegezh c’hallek dezhañ. En e lez e oa barzhed ha perc’henn e oa war dornskridoù en div yezh-se. Hervez a gonter e oa gantañ ur palez bihan en Eglwys Ilan, e kantrev Senghennydd.

En em glevet mat a rae Llywelyn gant aotrou norman tolead Morgannwg, Gilbert de Clare, met pa varvas Gilbert, e 1314, e teuas Payn de Turberville, aotrou Kastell Coety, en e lec’h ha neuze e voe heskinet tud ar vro gantañ. Klemm a reas Llywelyn d’ar roue Edouarzh II, roue Bro-Saoz, met Edouarzh a c’halvas Llywelyn da zont dirak ar Parlamant da vezañ barnet evel treitour. Sevel a reas Llywelyn a-enep ar roue neuze. D’an 28 a viz Genver 1316 e voe taget Kastell Caerffili gantañ. Gwashaat a reas an traoù hag ur gwir emsavadeg a voe gant Kembreiz e Morgannwg. Ne badas ket pell an emsavadeg avat, rak ar roue hag aotrouien Marz Kembre a gasas soudarded e-leizh da v-Morgannwg.

Kodianañ a reas Llywelyn Bren ha prizoniet e voe e Tour Londrez. Alese e voe kaset da Gerdiz, gant Hugh le Despenser, da vezañ "krouget, stlejet ha palefarzhet" (Hanged, drawn and quartered) abalamour ma oa "treitour" d’ar rouantelezh.

## Levrlennadur
*Mortimer, Ian, *The Greatest Traitor* (Thomas Dunne Books, 2006)
San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)

***San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)*** a zo ur ganaouenn saoznek gant ar c'haner stadunanat Scott McKenzie, embannet e 1967 en albom *[[The Voice Of Scott McKenzie]]* hag en ur bladennig pevar zitl hag unan daou ditl.

Savet e voe, ton ha son, gant John Phillips (1935-2001), hag eñ ezel eus ar strollad The Mamas & the Papas d'an ampoent. Produet e voe gantañ, a-gevret gant Lou Adler (1933-), evit ober bruderezh da Festival etrebroadel sonerezh pop Monterey a oa da vezañ dalc'het diwezhatoc'hik.

Berzh bras a reas diouzhtu hag e chomas renket da gentañ er Rouantelezh-Unanet e-pad peder sizhunvezh diouzh renk e miz Eost. Dont a reas da vezañ un doare himn e-touez izili al luskadoù enepsevenadur ar bloavezhioù tri-ugent (hippie, enebiñ ouzh brezel Viêt Nam ha Flower power peurgetket). Savet e voe un doare gallek kanet gant Johnny Hallyday zoken : Johnny Hallyday o kanañ ''San Francisco'' er skinwel e miz Here 1967.

He c'hlevout a c'haller ivez e-barzh *[[Forrest Gump]]*, navet film hir Robert Zemeckis.

## Selaou ha lenn gerioù ''San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)''...
*  ...kanet gant Scott McKenzie war al leurenn e Monterey.

## Notennoù ha daveennoù
Eskopti Sant-Brieg ha Landreger

**Eskopti Sant-Brieg ha Landreger** zo un eskopti bet krouet e Breizh goude diskaret eskoptioù kozh Breizh, d'an 12 a viz Gouere 1790 gant gouarnamant Bro-C'hall ha gwiriet gant ar pab Pi VII d'an 29 a viz Du 1801. 

## Istor
Diwar an darn vrasañ eus eskoptioù Treger, Sant-Brieg, Sant-Maloù ha darnoù eus Kerne, Gwened, ha Dol e voe savet an eskopti nevez.

"Eskopti Sant-Brieg" e voe e anv kentañ, hag "Eskopti Sant-Brieg ha Landreger" adalek an 23 a viz Genver 1852.

## Eskibien Sant-Brieg ha Landreger
;Kent an Emglev
*Jean-Marie Jacob
;Adalek an Emglev

*

## Levrlennadur
* Pierre Barbier ː *Le Trégor historique et monumental*. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
* René Couffon ː *Recherches sur les églises primitives.* Bulletins & Mémoires de la Société d'Emulation des Côtes-du-Nord, Tome LXXV 1945-1946. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1946
Let It Be (kanaouenn)

***Let It Be*** zo ur ganaouenn kanet gant The Beatles. Savet e oa bet gant McCartney-Lennon, embannet war ur bladenn single e meurzh 1970 ha *You Know My Name* a oa en tu B.

## Kanerien
* 1969 : Joe Cocker en e albom *[[Joe Cocker!]]*,
* 1970 : Aretha Franklin 
* 1971 : The Hollies 
* 1971 : Joan Baez 
* 1987 : Ferry Aid 
* 1991 : Noiseworks 
* 1996 : Tori Amos 
* 1996 : The Persuasions (En albom ''A Tower Records Tribute To The Beatles''.)
* 1998 : Judy Collins 
* 2007 : Dyme Def
* Vázquez Sounds

## Pennad kar
*Let It be Me

## Notennoù ha daveennoù
Simone Veil

**Simone Veil**, bet ganet Simone Jacob d'an 13 a viz Gouere 1927 e Nisa hag aet da Anaon d'an 30 a viz Even 2017 e Pariz, a oa un alvokadez hag ur bolitikerez c'hall.

Ganet e voe e Nisa, merc'h d'un tisavour yuzev. E miz Meurzh 1944 e voe harzet ha kaset gant he familh da gamp-bac'h Auschwitz. Chom bev a reas, tra ma varvas he mamm ha ma'z eas he zad diwar wel, ha dieubet e voe d'ar 15 a viz Ebrel 1945, asambles gant he c'hoar.
Studioù gwir ha skiantoù politikel a reas, ha dimeziñ gant Antoine Veil. Bez' e voe kargadez uhel er velestradurezh betek bezañ galvet da vinistrez ar Yec'hed e miz Mae 1974. Gant ar garg-se e lakaas da dremen al « lezenn Veil », embannet d'ar 17 a viz Genver 1975, a aotreas an diforc'hidigezh hervez lezenn.

Etre 1979 ha 1982 e voe dilennet, a-unvouezh, da gentañ prezidant(ez) Parlamant Europa.
Joran

**Joran** pe **Jorand**, zo ur sant breizhat eus ar XIVvet kantved. Ganet e oa en Gouanac'h, e Goueloù, e-kichen Lannolon. Dont a reas gant e vamm intañvezet da chom da Bloueg. Enoret eo eno, en Iliz-Kaer.

## Tud
* Yoran Delacour, saver an ti-embann Yoran Embanner

## Mammennoù
*Bue ar Zent (1912), pajenn 398.
Boudeuse

***Boudeuse*** a zo anv meur a vag c'hall:
* ar fourgadenn ***[[Boudeuse (1766)|Boudeuse]]***, unan eus daou lestr an ergerzher Louis Antoine de Bougainville etre 1766 ha 1769
* an aviso ***[[La Boudeuse (F744)|La Boudeuse]]***, war vor etre 1940 ha 1958
* al lestr-geder ***[[La Boudeuse (Patrouilleur)|La Boudeuse]]***, war vor abaoe 1987
* ar oueletenn teir gwern dezhi ***[[La Boudeuse (goueletenn)|La Boudeuse]]***, bag an ergerzher Patrice Franceschi etre 1987 ha 2009
Nihil obstat

**Nihil obstat** zo ur bomm latin lakaet gant an eskob war levrioù zo, hag a dalvez *ne vir netra* (ouzh o embann) peogwir eo aprouet gant an Iliz savboent an oberour, e-keñver kelennadurezh. Ur berradur eo eus ar frazenn latin hiroc'h: * nihil obstat quominus imprimatur*, da lavarout eo « netra ne vir ouzh embann (kement-mañ)». 

## War levrioù brezhonek
*E 1912, e deroù *[[Bue ar Zent (1912)|Bue ar Zent]]* gant Erwan ar Moal, e lenner *Nihil Obstat* hag Imprimatur (n'eo ket niverennet ar pajennoù kentañ),
*E 1944, e *[[Kenteliou Santez Elizabed a Hongri]]*, e lenner war ar golo diabarzh, pajenn 33 hogen hep niverenn : *Nihil obstat*, *Imprimi potest* hag *Imprimatur*.

## Liammoù diavaez
*  Nihil Obstat and Imprimatur el lec'hienn Catholics United for the Faith.
*  Code de Droit Canonique, articles 822-832.

## Notennoù ha daveennoù
California Dreamin' (kanaouenn)

***California Dreamin***' a zo ur ganaouenn saoznek, savet e 1963 gant John (1935-2001) ha Michelle Phillips (1944-) e New York, tra ma oant izili eus ar strollad The New Journeymen.

Enrollet e voe, da gentañ-penn, gant ar c'haner-sonaozer stadunanat Barry McGuire (1935-) e miz Kerzu 1965, met ne voe ket embannet a-raok miz Genver 1966 en e albom *[[This Precious Time]]*. Klevout splann a c'haller mouezhioù The Mamas & the Papas o tiskanañ a-gor.
E miz Kerzu 1965 eo ivez e voe enrollet (hag embannet) doare The Mamas & the Papas ha chom a raio hennezh evel an hini anavezetañ er bed. Ma voe renket da navet ha pevar-ugent e Listennad ar 500 kanaouenn wellañ bet embannet hervez Rolling Stone e 2004, petra bennak ma voe kanet gant arzourien all e-leizh.

## Er sinema
He c'hlevout a c'haller ivez e-barzh un nebeud filmoù :
* 1980 : *[[The Hollywood Knights]]*, sevenet gant Floyd Mutrux,
* 1981 : *[[American Pop]]* gant Ralph Bakshi,
* 1994 : *[[Chungking Express]]* gant Wong Kar-wai, *[[Forrest Gump]]* gant Robert Zemeckis,
* 1995 : *[[Congo (film, 1995)|Congo]]* gant Frank Marshall,
* 1996 : *Beautiful Thing* gant Hettie MacDonald,
* 2006 : *[[The Hills Have Eyes (film, 2006)|The Hills Have Eyes]]* gant Alexandre Aja,
* 2009 : *Fish Tank* gant Andrea Arnold,
* 2015 : *[[San Andreas (film)|San Andreas]]* gant Brad Peyton,
* 2016 : *[[The Belko Experiment]]* gant Greg McLean.

## Selaou ''California Dreamin'''...
*  ...kanet gant Barry McGuire.
*  ...kanet war al leurenn gant The Mamas & the Papas.

## Lenn ar gerioù...
*  ... el lec'hienn A-Z Lyrics.

## Notennoù ha daveennoù
Sant Kristof

**Kristof** (henc'hresianeg Χριστόφορος / Kristoforos, "an hini a zoug ar C'hrist"), pe **Kristof [[Likia]]**, a zo ur sant kristen a vije bet merzheriet dindan an impalaer roman Decius (ren 249–251) pe dindan Maximinus II Daia (ren 308–313).

Dizemglev zo etre ar gristenien diwar-benn e orin, ma kred lod e oa ur sant mojennel anezhañ. Kemmesket e vefe e anv ha hini sant Menas (pe *Minas, Mina, Mena, Mennas*) (285 – war-dro 309), soudard roman ha merzher eus lezioù ar stêr Nil, en Egipt.

## Ar vojenn

## Yezhoù all
**Christoffr, Cristor*, e kembraeg.

## Rimadelloù kembraek
E kembraeg ez eus meur a rimadell diwar e benn :
:&nbsp; &nbsp; &nbsp; **Sain Cristor** sy 'n y croesty
:A droes ei fraich dros Huw fry,
:Dwylaw Bawl yn dal ei ben
:Drwy donnau, Pedr a Dwynwen.
::Sant Kristoc'h a zo er c'hroesti
::...
::Daou zorn Paol o terc'hel e benn
:: dre an tonnoù, Pêr ha Dwynwen. 
Eus *Moliant i Huw Lewys ap Llywelyn o Brysaeddfed pan fu bron â boddi*, gant Guto'r Glyn (war-dro 1412 – war-dro 1493).

Bepred gant Guto'r Glyn, ar gerioù-mañ:

:**Sain Cristoffr** a fu’n offrwm
:Yn dwyn Crist megis dyn crwm.

An daou stumm (*Christoffr, Cristor*) a veze implijet eta er Grennamzer.

## Sant penn-ki
Hervez an eskob alaman Walter Speyer e oa ur ramz penn-ki, hag a harzhe hag a zebre kig an dud. Ha Kristof un deiz d'en em gavout gant ar Mabig Jezuz 

Saint christopher cynocephalus.gif|Ar sant gant ur penn ki, damheñvel ouzh doueed Egipt
Saint christopher cynocephalus2.jpeg|Ikonenn
ChristopherLubok.jpg|Skeudenn rus, 
S.Christopher with life icon.jpg|Skeudenn rus, 


## Skeudennoù

Kölner Dom - Christophorus.jpg|En iliz-veur Köln, 1470
Jheronimus Bosch - Saint Christopher - Google Art ProjectFXD.jpg|Gant Hieronymus Bosch, 1490-1505 (Rotterdam, Museum Boijmans Van Beuningen)
Saint Christopher 001.jpg|Koadengravadur, 1423
Kirche Rövershagen 04.jpg|En iliz Rövershagen
Azulejo_Church_Rio_Tinto_S._Cristovao.jpg En iliz Rio Tinto (Gondomar), e kumun Gondomar, e Portugal


## Lec'hioù
* San Cristoforo, en Italia
Lili Boniche

**Lili Boniche** pe **Élie Boniche**, ganet en 1922 en Alger ha marvet en 2008 en Pariz, zo ur c'haner yuzev aljerian. Kanañ a rae chaâbi, ha rumba Alje.

## Pladennoù
**Il n'y a qu'un seul Dieu* (en Olympia), East West Warner Music France, 1999
**Œuvres récentes *, APC Play it Again Sam, 2003
**Trésors de la chanson judéo-arabe*, Créon Mélodie

## Liammoù diavaez
*''Décès de Lili Boniche, crooner algérien'', Le Nouvel Observateur, 210/03/2008
Lettre trouvée sur un noyé

**Lettre trouvée sur un noyé** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e 1884.

## Istor
Embannet e oa bet er gelaouenn Gil Blas d'an 8 a viz Genver 1884, sinet *Maufrigneuse*, ha goude en dastumad dalif Le Colporteur (dastumad) en 1901.

## An danevell
Ur bageer en deus kavet lizher un den yaouank beuzet er Seine. Skrivet eo d'ur vaouez. lavarout a ra n'en devoa ket karet den morse. Ur wech en deus kredet karout ur vaouez yaouank. Bageet o devoa war ar stêr da noz. Gwerzennoù en devoa dibunet. Ur ger a-dreuz he devoa-hi lavaret.
Le Fermier

***Le Fermier*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e 1886.

## Istor
Embannet e oa bet er gelaouenn *[[Le Gaulois]]* d'an 11 a viz Here 1886, sinet *Maufrigneuse*, ha goude en dastumad dalif ''Le Colporteur'' gant Paul Ollendorff en 1901.

## An danevell
Jean Lemaire de Belges

**Jehan Le Maire**, anavezet evel **Jean Lemaire de Belges** (1473-1524), a oa ur barzh gallek eus Hainaut, e Belgia hiziv.

Ganet e vije pe e Bavay (ma'z eo bet lakaet e anv war ar skolaj), pe e Hargnies, pe e Belges, ur gêriadennig e Kontelezh Hainaut, diouzh a ouzer. Niz e oa d'ar barzh Jean Molinet. Skoliet e voe e Valenciennes. Deskiñ a reas meur a yezh. E 1498, da 25 bloaz, ez eas da servij an dug Pêr II Bourbon evel kloareg.

Diwezhatoc'h e kemeras an anv *Jean Lemaire de Belges* abalamour d'ar roue Belgius, en defe savet Bavay.

E Pariz e varvas, e 1524.

## Oberennoù
;**Les illustrations de Gaule et sĩgularitez de Troye*
Embannet e voe al levrenn gentañ e 1511 hag an eil en 1512.

Un istor mojennel eo, ma klask diskouez e tiskenn rouaned Galia eus Noe, hag ez eas unan anezho da sevel Troia. Hektor, mab Priam, roue Troia, en dije bet ur mab anvet Francus, saveteet gant an doue Yaou, hag a yeas da C'halia.
Elizabeth Gaunt

**Elizabeth Gaunt** marvet e Londrez d'an 23 a viz Here 1685 a oa ur Saozez lakaet d'ar marv evit an torfed a drubarderezh. Rebechet e oa bet dezhi da vezañ beet un ezel eus an irienn lesanvet Rye House Plot evit lazhañ ar roue Charlez II. Bez e voe ar vaouez ziwezhañ o vezañ kondaonet d'ar marv evit un torfed politikel e Bro-Saoz.

Gaunt a oa ur varc'hadourez advadezourez e Londrez. Merc'h e oa da Anthony Fothergill of Brownber, eus Ravenstonedale. Brudet e oa da reiñ bod d'an dud heskinet evit abegoù relijiel pe politikel. Hervez an eskob Burnet, tremenet he devoa "he buhez gant oberennoù a vad, o weladenniñ an toulloù-bac'h, oc'h ober war-dro ar re baour n'eus forzh piv e oant".

Sikouret he devoa un ezel eus an irienn c'hwitet lesanvet *Rye House Plot*, e 1683, James Burton, da dec'hout etrezek Amsterdam. Ur wech ma voe harzet Burton e 1685, e tamallas dezhi da vezañ bet e-barzh an taol, evit klask saveteiñ e vuhez dezhañ. En gwirionez n'he devoa netra da welet gant an afer, ar varnadenn a voe graet dezhi a oa un abadenn bolitikel. David Hume a skrivas: "Roet e voe dezhañ un disteurel evel gopr evit e drubarderezh hag hi a voe devet ent-vev evit he madelezh." Kondaonet e voe d'ar marv evit an abeg a drubarderezh en Old Bailey d'an 19 a viz Here 1685.

Gaunt a wele ar varnadenn evel ur verzherinti hag hervez an testoù implij a reas ar fent betek lakaat an arvesterien da leñvañ dre c'hoarzhin. Lakaet e voe d'ar marv dre devadenn ha nac'het e voe dezhi da vezañ mouget, devet e voe bev. William Penn krouer Pennsylvania, hag a voe arvester eus al lazhadeg a embannas he "varvas gant un ingalded, tost d'al levenez, a bammas ar re a welas-se". Gerioù diwezhañ ar vaouez a oa bet:

"*My fault, was one which a prince might well have forgiven. I did but relieve a poor family and I must die for it.*"

Laret e vez e voe ur gorventenn ramzel war Bro-Saoz goude he varv, evit tud ar mare ur sin eus kounnar Doue evit he varv. 
## Levrlennadur
* The History of England from the Accession of James II, gant Thomas Babington Macaulay
* The History of England in Three Volumes, Vol.I., Part F., gant David Hume
## Notennoù ha daveennoù
Belgius

**Bolgios**, pe ** Belgios**, pe **Belgius** e latin, a oa ur penngadour galian hag a gemeras perzh en «&nbsp;Droiad-Vrezel vras&nbsp;» da Rouantelezh Makedonia war-dro ar bloaz 279 kent JK, a-gevret gant Brennos ha Keretrios.

Diazezet e oa e bobl e Pannonia, ha kerzhet o doa betek Trakia dindan ur penngadour anvet Cambaules. Kas a rejont armeoù a bep tu: unan gant Keretrios a-enep Trakia ha Triballi; unan all enep Paionia a oa renet gant Brennus hag Akic'horios; an trede, enep Makedonia hag Illiria, a oa kaset gant Bolgios.

Roue Makedonia, Ptolemeios Keraunos, ne oa ket nec'het gant an armead Galianed o tostaat, ha nac'h a reas kinnig an Dardanianed a oa prest da gas 20,000 soudard dezhañ. Bolgios a gasas kannaded da Btolemeios: arc'hant ha peoc'h pe brezel ha preizhata. Nac'h a reas Ptolemeios plegañ, ha goulenn a reas digant ar C'halianed reiñ gouestlidi hag armoù. Brezel a voe un toullad deizioù goude ha faezhet e voe roue makedonia, ha skoet d'an douar diwar gein e olifant brezel. Tapet e voe, ha dibennet, ha baleet e voe ar penn roueel war an dachenn-emgann e penn ur goaf.

Ur priñs makedonian, Sostenes, a savas un arme all hag a vountas ar C'halianed er-maez, nemet trec'het e voe ivez goude gant Brennos. Goude-se, arme Brennos a gerzhas gant hini Akic'horios war-du Hellaz, hag a voe trec'h en Emgann an Termopiloù, e 279 kent JK, hag aleshont betek Delfi.

Goude e tistroas Belgios da C'halia.

Meneget eo gant Pompeius Trogus, Junianus Justinus ha Paosanias ar Beajour.

## Mojenn
Hervez John Koch e oa deuet Bolgios da vezañ un doare doue, ha dont a rafe anv ar "Belgae" diwarnañ, pa vije bet kemeret ganto da hendad. Pa voe aloubet Enez Vreizh ganto e voe troet e Beli Mawr.

## Lennadur
* Pausanias ar Beajour, Description of Greece 10.19-23; 
* Junianus Justinus Epitome of Pompeius Trogus' Histories 24.4-8; 
* Memnon, History of Heracleia 8; 
* Diodorus Siculus, Historical Library 22.3
* Benedikt Niese: *Belgius*. In: *Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft* (RE). Band III,1, Stuttgart 1897, Sp. 208.
* Venceslas Kruta, *Les Celtes, histoire et dictionnaire*, Robert Laffont, « Bouquins », Pariz, 2000, 
* John Haywood, *Atlas historique des Celtes*, Autrement, Pariz, 2002, 
* John T Koch, Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, 2006, pajenn 200.
Pompeius Trogus

**Pompeius Trogus**, pe *Cneius Pompeius Trogus*, zo un istorour galian-roman, ganet e Vaison-la-Romaine, en amzer an impalaer roman Augustus. Sevel a reas ur pikol istor, a zo bet deverret gant Justinus. 

## Kentañ istorour galian-roman
Galian e oa, eus pobl ar Vocontii, ha war un dro keodedour roman, dre ma oa bet roet ar geodedelezh en amzer Pompeius en Narbonensis. 

Levezonet e oa gant ar sevenadur hellazek skignet gant Massilia (Marseille). Sevel a reas un istor eus bed ar reter, anvet *Historiæ philippicæ* (istorioù filipek), en 44 levr, diwar labour an istorourien c'hresian eus ar marevezh hellenistek. Echuiñ a rae en amzer Augustus.
Loretta Lynn

**Loretta Lynn**, bet ganet Loretta Webb d'ar 14 a viz Ebrel 1932 e Butcher Hollow (Kentucky) ha marvet d'ar 4 a viz Here 2022 e Hurricane Mills (Tennessee), a oa ur ganerez *[[country music]]* stadunanat.

## Liammoù diavaez
* ''YouTube''
* O kanañ ''Everybody wants to go to heaven but nobody wants to die''
L'Horrible

***L'Horrible*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1884.

## Istor
Embannet e oa bet er pemdezieg *[[Le Gaulois]]* d'an 18 a viz Mae 1884, sinet *Maufrigneuse*, ha goude en dastumad dalif ''Le Colporteur'' gant Paul Ollendorff en 1900.

## An danevell
Ur jeneral a gont daou istor spontus : an eil e-pad brezel 1870, egile diwar-benn an ergerzh Paul Flatters er Sahara en 1881.

## Lenn ar skrid
* [ https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Colporteur_(recueil)/L’Horrible E Wikisource].
Graham T. Allison

**Graham Tillett Allison, Jr**, bet ganet d'an 23 a viz Meurzh 1940, zo ur skiantour politikel har ur c'helenner stadunanat er skol bublik John F. Kennedy School of Government en Harvard. Brudet e voe dreist-holl er bloavezhioù 1960 hag e penn-kentañ ar bloavezhioù 1970. Labouret en devoa evit kompren an doare ma veze kemeret divizoù gant melestradurezh ar vro, dreist-holl pa veze enkadennoù.

En e levr *Remaking Foreign Policy: The Organizational Connection*, skrivet gant Peter Szanton hag embannet e 1976, e teskrivas levezon melestradurezh ar prezidant Jimmy Carter a oa bet kadoriet e 1977. Abaoe ar bloavezhioù 1970 ez eo deuet Allison da vezañ unan eus pennoù-bras ar studiañ a-fed politikerezhoù surentez ha difenn ar vro, ha plediñ a ra dreist-holl, dre zibab, gant tachenn an armoù nukleel hag ar sponterezh.

## Buhez
E Charlotte (North Carolina) e voe ganet Graham T. Allison, Jr, mab da Virginia Wright ha Graham T. Allison, Sr. Abaoe 1968 ez eo dimezet gant Elisabeth K. Smith.

## Oberennoù
*1969: *Conceptual Models and the Cuban Missile Crisis*, American Political Science Review, 63(3): 689-718 Lenn en-linenn
*1971: *Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis*, Pearson, 1999 (gant Philip Zelikow) 
*1972: *Bureaucratic Politics: A Paradigm and Some Policy Implications*, *World Politics*, 24:40-79 (gant Morton H. Halperin) (ASIN B0006W59NU)
*1976: *Remaking Foreign Policy: The Organizational Connection*, Basic Books (gant Peter Szanton) (ASIN B0006CRK9G)
*1983: *Sharing International Responsibility Among the Trilateral Countries*, Trilateral Commission (gant Nobuhiko Ushiba ha Thierry de Montbrial) (ASIN B007FCLDNY)
*1985: *Hawks, Doves and Owls: An Agenda for Avoiding Nuclear War*, W.W. Norton (embannet gant Albert Carnesale ha Joseph Nye Jr) 
*1989: *Windows of Opportunity: From Cold War to Peaceful Competition*, Ballinger (embannet gant William Ury) 
*1992: *Rethinking America's Security: Beyond Cold War to New World Order*, W.W. Norton (embannet gant Gregory Treverton) 
*1996: *Avoiding Nuclear Anarchy: Containing the Threat of Loose Russian Nuclear Weapons and Fissile Material*, MIT Press 
*2004: *Nuclear Terrorism: The Ultimate Preventable Catastrophe*, Henry Holt 
*2013: *Lee Kuan Yew: The Grand Master's Insights on China, the United States, and the World*, MIT Press (gant Robert D. Blackwill, Ali Wyne, hag un digoradur gant Henry A. Kissinger) 
*2017: *Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap?*, Houghton Mifflin Harcourt 

## Liammoù diavaez
*  Buhezskrid Graham Alisson war lec'hienn Harvard

## Notennoù ha daveennoù
Brennos (IIIe kantved kent JK)

**Brennos**, pe *Brennus* e latin, (IIIe kantved kent JK), a oa ur pennbrezelour galian, pe kelt, hag a renas an Ergerzhadeg veur a aloubas Paionia, Makedonia ha Trakia, hag a drec'has armeoù Hellaz en Emgann an Termopiloù e 279 kent JK.

E 298 kent JK en devoa klasket aloubiñ Trakia ha Makedonia, met bountet e oa bet e-maez ar vro..
E 279 kent JK e oa deuet gant ur pikol armead (65 000 brezelour hervez Trogue Pompée). Lazhet e voe ar roue Ptolemaios Keraunos hag e jeneral Sosthène 

Gant Akic'horios e preizhatas santual Delfi en 279 kent JK, pa voe gloazet-fall. Mervel a reas pe er bloaz-se pe e -278.
Beli Mawr

**Beli Mawr** ("Beli ar Meur") a zo un hendad el lennegezh krenngembraek hag al lignezouriezh. Tad da Cassivellaunus, Arianrhod, Lludd Llaw Eraint, Llefelys ha Afallach eo. E meur a vamenn grennamzerel eo anvet evel mab pe bried Dôn (pe "Anna" el lennegezh kristen). Hervez an driadenn gembreat eo Beli ha Dôn kerent Arianrhod, met ne vez ket meneget tadoù bugale Dôn arall, na mammoù bugale Beli arall el lennegezh kembreat. Meur a hil roueel eus mare ar grennamzer a laka Beli evel andon o ziegezh. Er *[[Mabinogi]]* e tesker eo Penarddun merc'h Beli, mes strafuilhet eo ar gerentiezh, gallus eo e vefe-hi he c'hoar kentoc'h eget he merc'h.

## Beli ha Belenus
Tabut zo c'hoazh a-zivout orin an anv *Beli* Lavaret e vez e vefe *Beli* stumm krenngembraek anv galianek ha predenek an doue *[[Belenos]]*. Hogen ur vartezeadenn all zo, displeget gant ar c'heltiegour John T. Koch, hag a laka eo *Beli* un anv a diskenn eus ar ger kentkeltiek *Belgius* pe *[[Bolgios]]*, anv un tiern galian a aloubas Rouantelezh Makedonia e 280–279 K-JK. A-c'houde e gurioù e vefe bet gwelet evel un haroz meur e-touez ar meuriadoù belgiat ha predenat, betek ma voe bet kontet da hendad o fobl..

## Mammennoù
**[[Branwen ferch Llŷr]]*
**Breuddwyd Macsen Wledig*
**Cyfranc Lludd a Llefelys*
* Triadenn gembreat
**[[Brut y Brenhinedd]]*
* *[[Historia Regum Britanniæ]]* Geoffrey of Monmouth

## Daveoù
Emgann an Thermopyloù

**Emgann an Thermopyloù** zo anv meur a emgann en Gres, en ul lec'h anvet Thermopyloù.

## Emgannoù
# Emgann an Thermopyloù (480 kent JK), e-barzh ar brezelioù persek
# Emgann an Thermopyloù (353 kent JK), a-enep Fulup II Makedonia
# Emgann an Thermopyloù (323 kent JK), a-enep Antipater, e-pad brezel Lamia
# Emgann an Thermopyloù (279 kent JK), a-enep arme c'halian Brennos, 
# Emgann an Thermopyloù (191 kent JK), etre an arme roman hag Antiochus III, 
# Emgann an Thermopyloù (267), pa voe trec'het ar C'hresianed gant an Heruli., 
# Emgann an Thermopyloù (1821) pe Emgann Alamana, e-pad Brezel Dizalc'hiezh Gres
# Emgann an Thermopyloù (1941), etre an Alamaned hag armead an ANZAC.
Keretrios

**Keretrios**, pe *Cerethrius*, a oa ur penngadour galian hag a vrezelias e Trakia gant Brennos. 
Trec'het e voe e -277 gant Antigonus II Gonatas en emgann Lysimac'hia.

## Notennoù
Ritenn

Ar **ritenn**, pe **gwask ar revr**, pe **pleg ar pensoù** eo ar faout etre an div feskenn.

## Notennoù ha daveennoù
Akic'horios

thumb|325px| Brezelioù ar Gelted war-du ar reter en IIIde kantved kent JK.

**Akic'horios** (e henc'hresianeg : Ακιχώριος) a oa unan eus penngadourien ar C'halianed a aloubas Trakia ha Makedonia e -280 gant Brennos, ha gantañ e oa e penn ar rannarme a dreuzas Paionia. E -279 ez eas gant Brennos da aloubiñ Gres.

Istorourien zo a gav ganto n'eus nemet un den eus Brennos hag Akic'horios, an anv kentañ a vefe un titl, hag an eil ar gwir anv.

## Levrlennadur
* William Smith (1867), «&nbsp;Acichorius&nbsp;» e *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, Tauris, 2007 (3 levrenn)  — Lenn en-linenn
* Paosanias ar Beajour (1994), *Descripción de Grecia*, Madrid : Editorial Gredos,
Catherine Hayes (muntrerez)

**Catherine Hayes**, pe **Catharine Hayes**, ganet e 1690 ha lakaet d'ar marv d'an 9 a viz Mae 1726, a oa ur vuntrerez saoz, kondaonet da vezañ devet en bev dre m'he devoa muntret ha gwaz.

## Buhez
Ganet e oa Catherine Hall e-kichen Birmingham er bloaz 1690. Da 16 vloaz e timezas gant John Hayes, ur c'halvez. Dilojañ a reas ar priedoù da Londrez ha derc'hel ur stal vihan en Oxford Road, Tyburn, ha war ar memes tro e veze feurmet kambreier ganto. E fin ar bloaz 1725, daou zen anvet Thomas Wood ha Thomas Billings a voe lojet gant ar c'houblad. Catherine Hayes a oa mamm 12 bugel d'ar mare-se. Afer a oa etre ar wreg hag an daou zen, ar re-se a zivizas lazhañ John Hayes. D'ar 1añ a viz Meurzh 1726 e voe mezvet ar gwaz ha lazhet gant an tri.

Ur wech muntret e voe troc'het ar c'horf a dammoù ha bannet en ul lenn e Marylebone. Ar penn a voe bannet en Thames hag a voe adkavet an devezh war-lerc'h. Diskouezet e voe ar penn war porzh iliz St Margaret's, e Westminster, e-pad meur a zevezh, anavezet e voe John Hayes. D'ar 24 a viz Meurzh e voe adkavet peurrest ar c'horf. Catherine Hayes ha Billings a oa bet harzet en a-raok dre surentez. Wood a voe harzet nebeut amzer goude, hag a anzavas ar muntr. Billings a anzavas ivez bezañ bet kemeret perzh er muntr, met Hayes a nac'has bezañ bet kelaouet eus ar muntr.

## Ar varnadenn
E-pad ar varnadenn, Hayes a daelas **not guilty** (digablus), met a voe kondaonet memestra. Kondaonet e voe da vezañ devet ouzh ar peul (*burned at the stake*). Wood ha Billings a voe kondaonet d'ar groug. An afer a voe brudet buan hag a zedennas kalz ar boblañs, meur a zen a noblañs uhel a zeuas da arvestiñ ouzh ar prosez.

## Ar boan a varv
A-raok an 9 a viz Mae, devezh ar boan a varv, Wood a varve e toull-bac'h Newgate. Hayes a c'hwitas e daol d'en em lazhañ dre ampoezon. D'an 9 a viz Mae, e voe staget ouzh ar peul e Tyburn gant un harnez tro-dro d'he c'houzoug. Un dezrevell a embannas "ar bourevier a c'hwitas pa glaskas mougañ anezhi dre ma devas ar gordenn, ar vaouez a varvas a-benn ar fin pa voe bannet un tamm koad en he benn a lakaas he empenn da vont maez". Goude-se e voe embannet e oa bet Hayes ar vaouez ziwezhañ da vezañ bet devet dre abeg ur petty treason (memes ma gendalc'has devadenn korfoù ar vaouezed kondaonet d'ar marv betek 1790)".

Billings a voe krouget dre chadennoù e Marylebone Fields. Skrivet e voe kanouennoù war torfed Hayes, ur c'hazetenner eus al London Journal a geñverias muntr John Hayes gant ar pezh-c'hoari Arden de Faversham. William Makepeace Thackeray a awenas e istor Catherine hag a voe embannet evit ar wech gentañ er Fraser's Magazine e 1839–40, war buhez Catherine Hayes.
Rouantelezh Makedonia

**Rouantelezh Makedonia** (Μακεδονία "Makedonía" e henc'hresianeg) a oa ur stad en henamzer, e hanternoz Gres, m'emañ proviñs Makedonia hiziv dre vras. Er c'hornôg dezhi e oa Epeiros (Ήπειρος), en hanternoz Paionia, er reter Trakia, er c'hreisteiz Thessalia.

## Istor
Brudet eo rouantelezh Makedonia evel rouantelezh Fulup II hag e vab Aleksandr Veur, hag o diskennidi.

## Pennadoù kar
* Makedonia (proviñs roman), ur broviñs eus Impalaeriezh Roma.
Fulup II Makedonia

**Fulup II Makedonia** (henc'hresianeg : Φίλιππος Β ὁ Μακεδών / Phílippos II o Makedôn), (382 kent JK - 336 kent JK), drouklazhet e -336, a oa *basileüs* Rouantelezh Makedonia adalek 359, ha tad Alesant Veur. Adaozañ a reas arme e rouantelezh, falanks Makedonia, sujañ keodedoù Gres ha prientiñ ar brezel ouzh ar Bersed.

## Gwragez ha bugale
Meur a wreg en doa ar roue Fulup II, hervez giz e rouantelezh. Seizh anezho zo anavezet diwar ur skrid chomet war-lerc'h Satyros:
* Phila, eus Elimeia, e Makedonia, a zimezas dezhañ e -360, hag a varvas tostik kenkent, e 359 kent JK. Krediñ a reer e oa intañvez e vreur Perdiccas III ha mamm Amyntas IV, mab da Perdiccas III. Hervez Paul Faure, e oa ivez mamm da Caranos, marvet en yaouank hervez ar *[[Roman d'Alexandre]]*, diwar zorn pseudo-Callisthène. 
* Audata, eus Illyria, merc'h d'ar roue Bardylis, a zimezas dezhañ war-dro -359/358, mamm d'ur verc'h, Cynané, marteze en -357, hag a voe gwreg da Amyntas IV meneget kent;
* * Philinna*, eus Larissa en Thessalia, a zimezas dezhañ war-dro -358--357, mamm da Fulup III ganet war-dro -357.
* Olympias, priñsez molos eus Epiros, degouezhet gantañ e Samotraki, dimezet dezhañ en -357, mamm da Alesant III (ganet en -356) ha da Kleopatra Makedonia (ganet en -355).
* *Nicesipolis* eus Pherai en Tessalia, a zimezas dezhañ e -352, mamm da Thessaloniké ganet en -351, ha marteze marvet er gwentloù.
* *Meda*, eus Odessos e Trakia, a zimezas dezhañ e 343.
* Kleopatra, a zimezas en 337, mamm da Europa ganet en 336.