Deiktelezh

Implijet e vez an termen yezhoniel **deiktelezh** (saoz. : *deixis*, diwar ar gresianeg : δειξις "diskwel, ober dave") evit komz eus un doare ezoforiezh pa ra dave elfennoù yezh zo en ur skrid d'ur gwirvoud er-maez eus ar skrid, da lâret eo e ranker kompren da biv pe da betra e ra dave un elfenn bennak a-drugarez d'ar c'henarroud, anvet an *[[origo]]*, da skouer :

Pa vez Yannig o kaozeal, pa implij ar raganv gour "me" emañ oc'h ober dave dezhañ e-unan ("*me*" = "*Yannig*") o vezañ Yannig an *origo* en degouezh-mañ, met pa implij Katellig an hevelep termen eo evit ober dave dezhi hec'h-unan ("*me*" = "*Katell*"), Katell eo an *origo* ar wezh-mañ neuze.

Seurt gerioù ma rankont bezañ komprenet petra eo o *origo* (da biv pe da betra e rant dave e degouezh pe degouezh) dre dielfennañ ar c'henarroud kentoc'h evit elfennoù all er skrid e-unan a vez graet "gerioù deiktel" pe "elfennoù deiktel" oute.

Peurliesañ e vez rummataet ar pro-stummoù e-touez an elfennoù deiktel, en o zouez ar gourioù personel ("me", "te", "eñ", "hi"...) pe c'hoazh elfennoù all hag a dalvez d'ober dave da lec'hioù ("amañ", "ac'halese", "avamañ"...) pe amzerioù ("war-lerc'h", "bremañ"...) hag ivez ar rannigoùigoù diskwel ("-mañ", "-se", "-hont", "-hen").

Meur a zoare deiktelezh zo, rummataet evel-hen :

*Deiktelezh personel (saoz. *person deixis*) : gwelit gourioù personel

*Deiktelezh prezegennel (saoz. *discourse deixis*) : pa reer dave d'ar brezegenn (*skrid*) hec'h-unan, da skouer "Gwelit ar Mellad 8.4", da lâret eo "Gwelit ivez Mellad 8.4 eus ar skrid-mañ" (ar brezegenn = "*ar skrid-mañ*")

*Deiktelezh heverk (saoz. *switch reference*) : a zo anezhi un doare deiktelezh prezegennel implijet gant yezhadur yezhoù zo evit merkañ hag-eñ eo kevatal arguzenn ul lavarenn da hini ul lavarenn gent, o verkañ an diforc'h da skouer etre "Yann a skoas Pêr ha mont a reas kuit" hag a c'hall talvezout ken "mont a reas kuit Pêr" ha "mont a reas kuit Yann" e brezhoneg

*Deiktelezh kenhoal (saoz. *empathetic deixis*) : pa vez implijet elfennoù deiktel evit diskwel pegen tost pe pegen pell en em sant an hini a zo o komz e-keñver an daveenn p'emañ o kaozeal diwar e benn

*Deiktelezh lec'hiañ (saoz. *spatial deixis*) : pa reer dave da lec'hiadur un dra bennak hervez al lec'h m'en em gav an hini a gomz. Seurt elfennoù deiktel a c'hell bezañ a-dost ("*amañ*"), na dost na bell ("*aze*") pe a-bell ("*ahont*"). Bez' e c'hell *origo* un elfenn deiktel lec'hiañ bezañ ***gronnet*** (saoz.: *bounded*) pa ra dave d'ul lec'hiadur resis, da skouer "er voest", pe ***amc'hronnet*** (saoz. *unbounded*) p'emañ dispis lec'hiadur resis an *origo*, da skouer "du-hont".

*Deiktelezh sokial (saoz. *social deixis*) : pa vez implijet elfennoù deiktel resis evit merkañ renk sokial an daveennoù p'emeur o kaozeal diwar o fenn, da skouer an diforc'h etre "te" ha "c'hwi" (unander) e brezhoneg. Bez' e c'hell seurt elfennoù deiktel bezañ ***keñverel*** (saoz. *relative*) pa zibaber ar stumm resis o terc'hel kont ouzh renk sokial an hini a zo o komz e-keñver an hini ma reer dave outañ, da skouer implij pe ***peurvoudel*** (saoz. *absolute*) pa vez implijet ur stumm resis atav evit ober dave d'unan bennak hervez e renk hep derc'hel kont eus renk sokial an hini a zo o komz.

*Deiktelezh amzerel (saoz. *time deixis*) : pa reer dave d'ur prantad amzer hag a rank bezañ komprenet kenarroud elfennoù amzerel all, peurliesañ an amzer p'emeur o komz, da skouer "bremañ", "emberr" hag ivez implij amzerioù ar verboù

## Gwelet ivez
*Ezoforiezh
*Endoforiezh
*Anaforiezh