open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Bard (Gray)

**The Bard. A Pindaric Ode** (1757) zo ur barzhoneg gant Thomas Gray, hag a ra anv eus aloubidigezh Kembre gant ar roue saoz Edward Iañ (1239-1307).

Gwelet eo evel un oberenn eus deroù ar Romantelezh hag a verk an doug d'ar Geltelezh.

## Ar varzhoneg
*The Bard* zo awenet gant hengoun Kembre, ha hervezañ en defe klasket ar roue saoz lazhañ ar varzhed.

P'emañ arme Edward Iañ o vont dre menezioù Eryry etrezek ar stêr Conwy e tegouezh gant ur barzh kembreat hag a vallozh ar roue en anv skeudoù an harozed kozh, Cadwallo, Urien, Modred, tri eus ar re merzheriet gant Edward. Hag ar barzh da embann distro mestroni Kembre war Breizh (Veur) gant an tiegezh Tudor, ar berzh a raio barzhoniezh saoznek Breizh Veur, gant oberennoù Spenser, Shakespeare ha Milton. Hag e lavar da Edward:
"With joy I seeThe different dooms our Fates assign.Be thine Despair, and sceptred Care;To triumph, and to die, are mine.He spoke, and headlong from the mountain's heightDeep in the roaring tide he plunged to endless night."

## Liammoù diavaez

*Wikisource - The Bard. A Pindaric Ode
*Skrid  ''The Bard'' (en Thomas Gray Archive) gant notennoù
*Deskrivadur ha notennoù diwar-benn skeudennoù Blake er William Blake Archive
* "The Mountain Sublime from the Enlightenment to Romanticism: The Bard in Thomas Gray and John Martin", pennad gant gant Robert Baldwin
Daouzek krennlavar flamank

**Daouzek krennlavar flamank** zo un oberenn gant Pieter Brueghel gozh en 1558. War ziskouez emañ er Mirdi Mayer van den Bergh en Antwerpen. Sinet eo * "15(5)8 BRVEGHEL"*.
Capability Brown

**Lancelot Brown**, ganet e 1715–16, badezet d'an 30 a viz Eost 1716 hag aet d'an Anaon d'ar 6 a viz C'hwevrer 1783, brudet dre e lesanv **Capability Brown**, a oa ur gweledvaour saoz.

Lavaret e vez diwar e benn e oa "the last of the great English 18th century artists to be accorded his due" ha "Gwellañ liorzhaozour Bro-Saoz". Savet en doa bet 170 park, darn anezho a zo c'hoazh anezho hiziv-an-deiz. Lesanvet e oa bet "Capability" dre ma embanne alies d'e bratikoù e oa "posubl" da wellaat kalz o douaroù. Ken brase eo bet e levezon war al liorzharzourien, ken ma tisoñjer alies ar pezh a zegasas d'an English garden Charles Bridgeman ha William Kent a oa bet araozañ. Skrivagner buhez ha difenner Kent, Horace Walpole, a skrivas e oa bet "a very able master" war-lerc'h Kent. 

## Labour

Er bloavezhioù 1760 e istimer e veze paeet Capability e-tro £6000 (war-dro £753 000 e 2016) bep bloaz, goulenn a rae £500 (war-dro £62 700 e 2016) evit pep pezh labour sevenet gantañ.
Agung

**Agung** pe **Menez Agung**, **Gunung Agung** « menez uhel » e anv indonezek, zo ur menez-tan en Indonezia lec'hiet war enezenn Bali.
Lec'h uhelañ an enezenn eo gant 2 995, 3 031 pe 3 142 metr uhelder. Gant tud Bali, hindouiz anezho, e vez kemmesket gant Menez Meru hag a zo ahel an Hollved evito.

## Didarzhioù
### Didarzh 1843
Didarzhet e oa Menez Agung e 1843, testeniet e voe gant Heinrich Zollinger :

«&nbsp;Goude bezañ bet o kousket e-pad pell, ar bloavezh-mañ ar menez a oa krog da advevañ. Devezhioù kentañ an oberiantiz krenoù-douar a voe ha goude skarzhadennoù ludu, traezh ha mein.&nbsp;»

### Didarzh 1963–64
Didarzh 1963 a voe unan eus ar re vrasañ en istor Indonezia. D'an 18 a viz C'hwevrer, an annezidi tro-war-dro a glevas tarzhadennoù spontus ha gwelet a refont koumoul o sevel eus ar menez-tan Agung.
Portus Itius

**Portus Itius** a oa ur porzh-mor roman en hanternoz Gallia ; ac'hane ec'h eas Julius Kaezar da dagañ Enez Vreizh e 55 ha 54 kent J.K. E skridoù Kaezar e kaver an droienn *ad portum Itium* (implijet div wech) *(Pelec'h ?)* evit ober anv eus unan eus ar porzhioù a implijas evit an dilestradeg.

## Lec'hiadur
Meur a lec'h zo bet kinniget :
**Sinus Itius* : war dro Saint-Omer hag ar stêr Aa ;
*E bro Flandrez, war dro Mardijk (*Mardiccius* ?) ;
*Kostez Calais : beg Blanc-Nez, Calais, Escalles, Sangatte, Waldam ;
*Kostez Boulogne-sur-Mer : Boulogne-sur-Mer, Isques

## Levrlennadur
* César : *Guerre des Gaules*. Tome I. Livres I-IV. par L.-A. Constans. Belles Lettres. 1926. Ed. 1978. Latin / Galleg
* Jules Lion : *Carte de la côte de la Manche*, pennad tennet eus *Histoire de Vieil-Hesdin* (1860). Ti moulerezh Piteux Frères. Amiens. 1905
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire universel d'Histoire et de Géographie*. L. Hachette et Cie. Paris. 1863
* Roland Delmaire : *Etude archéologique de la partie orientale de la Cité des Morins (Civitas Morinorum)*. Mémoires de la Commission Départementale des Monuments Historiques du Pas de Calais, Tome XVI. Arras. 1976. pp. 94-98
## Liammoù diavaez
*''Deux ports romains du Pas-de-Calais, Portus Itius et Portus Aepatiacus''
## Notennoù ha daveennoù
Mira Sorvino

**Mira Katherine Sorvino**, ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1967 zo un aktourez stadunanat. Deuet eo war-wel pa voe gounezet ganti un Academy Award hag ur Golden Globe evit he roll gast er film Mighty Aphrodite (1995) gant Woody Allen. An tu a zo bet da welet anezhi er filmoù Romy and Michele's High School Reunion (1997), Mimic (1997), Lulu on the Bridge (1998), The Replacement Killers (1998), Summer of Sam (1999), ha Like Dandelion Dust (2009). Enoret eo bet gant ul lakaat e anv evit ur Golden Globe hag un Emmy award evit he roll en Norma Jean & Marilyn (1996), hag ur wech c'hoazh evit ur Golden Globe evit he roll er film Human Trafficking (2005).
## Yaouankiz
Sorvino a voe ganet en New York ar vamm a zo Lorraine Ruth Davis, ur pareer dre ar c'hoariva evit an dud klañv gant an Alzheimer hag un aktourez anezhi. An tad a zo Paul Sorvino, un aktour ha sevener filmoù. Ur c'hoar hag ur vreur he deus, Michael hag Amanda. Sorvino a zo a orin itilian dre an tad.

Sorvino a voe desavet e Tenafly (Jerzenez-Nevez), eno e skrivas ha c'hoarias e parkoù bugale gant e gamaladez Hope Davis. goude-se e c'hoari e pezhioù-c'hoari ar Dwight-Englewood School. Sorvino he devoa disklêriet e oa bet awenet kalz gant he mamm a-fed ar stourmoù sokial; ar vamm he devoa kemeret perzh er vanifestadeg March on Washington evit gwirioù an Afro-amerikaned. Sorvino a oa mailh war ar studioù el lise hag a voe degemeret e skol-veur Harvard. Studiet he devoa dre eskemm skol e-pad ur bloavezh e Beijing, Sina, eno e teskas ar mandarineg. E 1989, a oa diplomet eus Harvard gant meneg evit studioù war Azia. Sikouret he deus da sevel an Harvard-Radcliffe Veritones, unan eus strolladoù Harvard's a cappella e 1985.
Johann Christoph Adelung

**Johann Christoph Adelung** (ganet d'an 8 a viz Eost 1732, e Spantekow - marvet d'an 10 a viz Gwengolo 1806, e Dresden) a oa ul levraoueger hag ur yezhour alaman.

Ganet e voe e Pomerania ; labourat a reas da gentañ evel kelenner en Erfurt (1759), a-raok mont da Leipzig (1761), hag e 1787 e teuas da vezañ levraoueger e Dresden. Eno e chomas betek e varv.

Brudet eo Adelung abalamour d'e labour war yezhadur ha geriadur an alamaneg. E levr anavezetañ eo e *Grammatisch-kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart* (5 levrenn, 1774–1786, adembannet e 1793–1801). Evitañ e oa aze diazez yezh skrivet lez Dresden. Gant al levr-se e reas kalz evit unvaniñ an alamaneg skrivet.

## Oberennoù pennañ
**Grammatisch-kritisches Wörterbuch der hochdeutschen Mundart* (5 levrenn, Leipzig, 1774-1786 ; eil embannadur e 4 levrenn, Leipzig, 1793-1801); 
**Glossarium matinale ad scriptores mediæ et inftmm latinitatis* (6 levrenn, Halle, 1772), diwar ul levr gant Charles du Fresne, sieur du Cange ;
**Deutsche Sprachlehre für Schulen*, Berlin, 1781;
**Geschichte der menschlichen Narrheit*, Leipzig, 1785 ;
*ar gelaouenn *Magazin für die deutsche Sprache* (1782–1784);
**Directorium diplomaticum* Meissen, 1802;
**Älteste Geschichte der Deutschen, ihrer Sprache und Literatur bis zur Völkerwanderung*, Leipzig, 1806; 
**Mithridates, oder allgemeine Sprachenkunde*, Berlin, 1806.

Ne c'hallas ket echuiñ an oberenn diwezhañ-se ha peurembannet e voe gant Johann Severin Vater, 1809 ha 1817.

## Liammoù diavaez

*Adelung, J. C., ''Grammatisch-kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart''
Locus Solus

***Locus Solus*** zo anv meur a dra :

* Locus Solus (romant), ur romant gant ar skrivagner gall Raymond Roussel.
* Locus Solus (albom), un albom gant ar soner stadunanat John Zorn.
* Locus Solus (ti-embann), un ti-embann levrioù eus Breizh.
Dover (Kent)

**Dover** zo ur porzh-mor saoz hag ur gêr en aber ar stêr Dour, e kontelezh Kent, e gevred Breizh-Veur, war harzoù Mor Breizh ha Mor an Norzh.

## Anv
*Portus Dubris* eo ar meneg latin kentañ, diwar *Dour*, anv ar stêr.

Rivet & Smith, p.&nbsp;341 :
* I.A 4731 (Iter III) : *a Londinio ad portum DUBRIS*
* I.A 4735 (Iter III) : *Ad portum DUBRIS*
* Ravenna 10635 : *DUBRIS*
* T.P. : *DUBRIS*
* N.D. XXVIII4 (skeudenn) : *DUBRIS*
* N.D. XXIII14 (testenn) : *Praepositus militum Tungrecanorum, DUBRIS*

## Ardamezioù

## Douaroniezh

Dover White Cliffs.jpg|Tornaodoù Dover, er reter da gêr


## Istor

;Dibenn miz Eost 55 kent J.-K.
* Argadenn gentañ Julius Caesar war Enez Vreizh. Loc'het eus Portus Itius (Boulogne-sur-Mer) war-dro hanternoz, e tegouezhas ar morlu roman a-dal da Zover war-dro 9 eur diouzh ar beure. Ar Romaned n'o doa ket gallet dilestrañ. Ret e voe dezho gortoz kemm ar mor evit klask ul lec'h all da zilestrañ, war-du ar reterAr vandenn-dreset hag ar film *Asteriks e Breizh* a zrevez dilestradeg an Amerikaned e Normandi er bloaz 1944.

Dindan galloud ar Romaned, *Dubris* a oa ar porzh meur etre Galia hag Enez-Vreizh. Daou tour-tan a zo bet savet enni. Unan a zo bepred en e sav.

;

;

;
* *[[Cinque Ports]]*, ur gevredad pemp porzh zo e Kent hag e Sussex : Dover, Hastings, Hythe, New Romney ha Sandwich.

## Monumantoù ha traoù heverk

Roman pharos.Dover Castle.Kent - panoramio.jpg|Tour-tan roman
The_Pharos_lighthouse_(geograph_2771814).jpg|An tour-tan hiziv
Dover Castle at Night.jpg|Ar c'hastell

## Tud vrudet

## Levrlennadur
*  Julius Caesar : *[[De Bello Gallico]]* – Lenn en-linenn
*  Frank W. Jessup : *A History of Kent*, Phillimore, London and Chichester, 1974, 1978 (ASIN : B000S8TC7Q)
*  A.L.F Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982 (ASIN : B0007C3LUM)
*  R.Goscinny hag A. Uderzo : *Asteriks e Breizh*, Dargaud, 1976

## Liammoù diavez
*  ''The Princeton Encyclopedia of Classical Sites''
*  ''Visit My Harbour''
*  ''Dover Museum''

## Notennoù
Carinha de Anjo

***Carinha de Anjo*** zo un telenovela eus Brazil evit ar vugale. Skignet e vez gant SBT abaoe miz 21 Du 2016.
Savet eo bet war skouer un *telenovela* eus Mec'hiko, *Carita de ángel*.
Heñchadurioù roman

Kartennoù ar bed, ar broioù, ar morioù, ar stêrioù, an hentoù, ar gêrioù, gwelet e-pad an Impalaeriezh roman.
* Douaroniezh Klaudios Ptolemaios
* Heñchadur Antonin : *Itinerarium provinciarum*, bet embannet gant G. Torin e 1512, gant Wesseling en Amsterdam e 1735 ha gant Parthey, Berlin, 1848 
*  ''Ravenmatis anonymi Cosmographia et Guidonis Geographica''
* Notitia Dignitatum
* *[[Tabula Peutigeriana]]*
Action-RPG

An **Action role-playing game** pe **action-RPG** (berraet en **A-RPG**) zo un doare c'hoari video o kendeuziñ an RPG gant ul lodenn c'hoari oberiant. An diforc'h bras etre un ARPG hag ur c'hoari video RPG boaz a vez en emgannoù. En ur c'hoari RPG boaz e vez tro-ha-tro an dagadennoù, padal en un ARPG e vez sevenet an emgannoù evel en ur c'hoari oberiant. Alies e vez implijet doare d'ober ar c'hoarioù video oberiant doare hack and slash pe c'hoarioù tenn.

An Action role-playing games a c'hell bezañ kemmesket ivez gant doareoù c'hoarioù video all evel ar re oberiant-avantur, gant kefridioù da seveniñ ha lodennoù an RPG a-fed gwellaat un dudenn. An tu a zo ivez da welet ur c'hemmesk gant ar massively multiplayer online role-playing games (MMORPGs) gant ur sistemm emgannañ oberiant ha n'eo ket tro-ha-tro.
## Skouerioù

* An heuliad The Elder Scrolls pe Fallout gant Bethesda Softworks
Towarzysz pancerny

**Towarzysz pancerny** ("ambrouger hobregonet" ; liester : **towarzysze pancerni**, pe **pancerni**) a veze graet eus ur marc'heger e Polonia adalek ar  betek an . 
An anv a zeu eus o jakon *(pancerz)*. An unvezioù-se a oa an eil skourr pouezusañ e marc'hegiezh ar vro, goude ar re hussar.

Restr:Pancerni muzeum Wp.jpg|Jakoun, skoed hag armoùMuzeum Wojska Polskiego
Restr:Pancerny1.1.jpg|*Towarzysz pancerny*Dariusz T. Wielec
Restr:Szerner-Przednia straż.jpg|*Przednia straż*Władysław Szerner


Hiziv-an-deiz c'hoazh e vez graet gant ar ger *pancerni* evit ober anv eus bourzhidi an tankoù. Ar ger *pancerny* a vez implijet er c'henarroud resis-se nemetken. Aliesoc'h e kaver ar ger *czołgista* (diwar *czołg*, "tank").
SVT-40

An **SVT-40** (*Samozaryadnaya Vintovka Tokareva, Obrazets 1940 goda*, "Fuzuilh Tokarev adkarget hec'h-unan, doare 1940", rusianeg: Самозарядная винтовка Токарева, образец 1940 года), lesanvet **Sveta**, a zo ur fuzuilh damaotomatek soviedel ijinet e deroù ar bloavezhioù 1930 ha produet etre 1938 ha 1945 e uzin armoù Toula peurgetket.

## Istor

Er bloavezhioù 1930 e oa penn an URSS Jozef Stalin dedennet-bras gant an armoù damemgefreek, hag an Arme Ruz he devoa roet lañs da genstrivadegoù evit fuzuilhoù a seurt-se e 1935. Fyodor Tokarev en devoa krouet d'ar mare-se tresoù diazez ar fuzuilh SVT. Ar fuzuilh a voe trec'h a oa hini Sergei Gavrilovich Simonov, ha degemeret e voe er servij dindan an anv AVS-36. Dilezet e voe e 1941 abalamour da gudennoù mont en-dro war an dachenn.

Kemeret e voe e blas gant an SVT-40, a oa ur stumm gwellaet eus an SVT-38 kinniget gant Tokarev un nebeud bloavezhioù a-raok.  Implijet e voe e-pad an Eil Brezel-bed gant is-ofiserien ha tennerien-resisted an Arme Ruz dreist-holl. Goude ar brezel e voe implijet armoù nevez gant an nerzhioù soviedel e-lec'h an SVT-40, evel an SKS pe an AK-47. E-tro 1.600.000 fuzuilh SVT-40 a zo bet produet en holl.

## Daveennoù
Bombezenn FAB 5000NG

Ar vombezenn **FAB 5000NG** (Rusianeg: ФАБ-5000НГ, NG a dalvez evit anv an ijinerr, Nison Gelperin) a oa ur vombezenn 5 000 kilogramm bannet dre an aer. Implijet e oa evit distrujoù ramzel gant nerzhioù aerlu URSS e-pad an Eil Brezel-bed. An arm-se a oa ar vombezenn galloudusañ eus an holl re a oa gant al Lu ruz.

Ar vombezenn a oa savet gant an ijinour war ar gimiezh Nison Gelperin (1903-1989) e 1942. Gelperin a ijine ha save bombezennoù gant ur gollo houarn treut, evit chom hep implij re a houarn pe Aluminiom a oa deuet da vezañ ral dre aloubadeg URSS gant nerzhioù lu an Trede Reich. e darn ijinadennoù Gelperin, ar metal na oa nemet 35 dre gant hollad pouezh ur vombezenn.
## Implij brezel
Ar c'hentañ wech ma voe implijet ur vombezenn FAB-5000 a voz e-pad nozvezh an 28 a viz Ebrel 1943, pa voe taget kreñvelc'h arvorel Königsberg gant ur bombezadeg. Ar bombezer Pe-8 a daolas ar vombezenn FAB 5000NG eus un uhelder a 5 800 metr a voe hejet dihejet gant nerzh an darzhadenn.

D'an 19 a viz Gouhere 1943, e-pad Emgann Kursk, daou Pe-8 o devoa bannet pep a vombezenn war al linenn tren nepell diouezh Orel, tost da 100 metrad linenn tren a voe riñset. Degadoù a drenioù, ha karbedoù stourm alaman, a voe distrujet ivez. Bombezet e oa bet dija ar mirlec'h eoul-maen hag al linennoù tren gant ur vombezenn d'ar 4 a viz Even ha gant div d'an 3 a viz Gouhere. 

Div dagadenn a voe sevenet war nerzhioù alaman d'an 12 a viz Gouhere er memes lec'h. Paouezet e voe implij ar vombezennoù-se dre ma oant re zañjerus evit an nerzhioù soviedel ivez. Hervez mamennoù soviedel e oa bet distrujet 
daou skraper-oabl leun a izili eus ar Gestapo hag harperien polis Belarusian gant div FAB-5000 e kêr Mogilev, e Bielorusia. Hervez ar mammennoù diasur-se e oa bet sevenet an oberiadur d'ar 26 a viz Mae 1943.

D'ar 7 a viz C'hwevrer 1944, div vombezenn FAB-5000 a voe bannet war Helsinki, e-pad bombezadegoù meur Helsinki 1944. Lec'h pennañ an tren-buzug hag an ti-gar a voe riñset. Nebeut devezhioù war-lerc'h e voe bannet div vombezenn ouzhpenn war kêrbenn Finland. Ar vombezenn FAB-5000 ziwezhañ da vezañ bet bannet e oa bet war ti-gar Brailiv, Ukraina, d'an 9 a viz Meurzh 1944. En graet e oa bet e-pad emgannoù Godell Kamenets-Podolsky, an eskemmoù dre tren a voe harzet e-pad meur a zevezh.
## Gwelet ivez
* Grand Slam
* FAB-9000
Honorata Skarbek

**Honorata Skarbek**, lesanvet **Honey**, ganet e Zgorzelec d'an 23 a viz Kerzu 1992 zo ur ganerez pop polonat. Skrivañ a ra kanaouennoù hag ur vlogerez eo ivez war ar c'hiz.
## Liammoù diavaez
* Instagram Honorata Skarbek
Deal (Kent)

**Deal** zo ur gêr e kontelezh Kent, e gevred Breizh-Veur, war harzoù Mor Breizh ha Mor an Norzh (strizh-mor anavezet evel *Fretum Gallicum* e latin, *The Channel* e saozneg)

## Douaroniezh

## Anv
Ar meneg kentañ a gaver eus ur geriadenn eno, gant an anv *Addelam*, a gaver en Domesday Book e 1086. E 1158 e kaver ar stumm *Dela* (Feet of Fine Pipe Roll), ha *Dale* e 1275 (Rotuli hundredonum). Dont a ra eus ar ger hensaoznek *dael* a dalveze kement ha "traoñienn".

## Istor

E fin miz Eost 55 kent J.-K. e voe argadenn gentañ Jul Kaezar war Enez Vreizh. Deuet e oa ar Romaned a-benn da zilestrañ war aod Deal en abardaez. 
Ur porzh e teuas Deal da vezañ er Grennamzer. Savet e voe kestell tro-war-dro kêr gant Herri VIII : Kastell Sandown, Kastell Deal ha Kastell Walmer, evit difenn ar porzh diouzh argadennoù estren.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Jul Kaezar : *Brezelioù Galia*.
* Michel Rambaud : *L'art de la déformation historique dans les Commentaires de César*. Belles Lettres. Paris. 1966
* Frank W. Jessup : *A History of Kent*. Phillimore. Chichester. 1974 - 1978
* John Morris : *Domesday Book; Vol. 1 Kent*. Phillimore. Chichester. 1983
* Peter Salway : *Roman Britain*. Oxford University Press. 1984
Roderic O'Conor

**Roderic O'Conor**, ganet d'ar 17 a viz Here 1860 hag aet d'an Anaon d'an 18 a viz Meurzh 1940 e Nueil-sur-Layon a oa ul livour iwerzhonat. Tremenet en devoa darn eus e vuhez vicherel e Pariz o kemer perzh e luskad Skol Pont-Aven. Labourioù O'Conor a oa neuze trivliadour.
## Oberennoù

Restr:OConor Yellow Landscape 1892.jpg|*Yellow landscape*, 1892 (The Tate, Londrez)
Restr:Conor bretonne.jpg|*La Jeune Bretonne*, 1895 (National Gallery, Dublin)
Restr:Roderic_O%27Conor_-_Mixed_flowers_on_pink_cloth_-_Google_Art_Project.jpg|*Mixed flowers on pink cloth*, e-tro 1916 (Te Papa, Wellington)
Restr:Roderic o conor green rug.jpg|*Nude seated on a green rug*, e-tro 1925
Restr:Roderic O'Conor - Une Jeune Bretone.jpg|Ur vreizhadez yaouank e-tro 1903
285 Roderic O'Conor.JPG|Bretonnes au Pouldu deiziad etre 1893 ha 1895, e mirdi an Arzoù kaer e Kemper
John Steele (harzlammer)

Ar soudard **John M. Steele** (ganet d'an 29 a viz Du 1912 e Metropolis (Illinois) hag aet d'an Anaon d'ar 16 a viz Mae 1969 e Fayetteville, NC) a oa un harzlammer stadunanat a voe stanket a-istribilh ouzh tour iliz Sainte-Mère-Église, ar gêriadenn gentañ e Normandi a voe dieubet gant an United States Army e-pad an D-Day, d'ar 6 a viz Even 1944.

## An oberiadur-brezel
An nozvezh a-raok an dilestradeg en Normandi (5-6 a viz Even 1944), soudarded stadunanat eus an 82nd Airborne a lammas war ur zonenn er gornôg da Sainte-Mère-Église dre gwagennoù lies. Ar gêriadennig a oa bet bombezet gant kirri-nij ha tan a oa bet plantet dre unan eus ar bombezennoù-tan en un ti e reter plasenn an ti-kêr. 

Kleier tour an iliz a oa o seniñ evit gervel an dud rak ar vombezadeg hag an tan. Tud ar gêr o devoa savet ur chadenn-denel evit lazhañ an tan-gwall dindan selloù an Alamanted. 

Da 1 eur vintin, ar blasenn a oa leuniet gant tud ar gêriadenn ha soudarded alaman, dres pa erruas daou vagad harzlammerien eus ar 1añ hag an 2l vatalion.

An harzlammerien a oa sibloù aes da dizhout. Steele a oa bet unan eus ar re nemete chomet hep bezañ gloazet. Chomet e oa a-istribilh ouzh tour an iliz dre ma oa stanket e harzlamm ouzh unan eus begoù an tour iliz. An harzlamm a oa stanket gant ar gerdin tennet d'ar c'hreñvañ, ne c'helle ket fiñval.

An harzlammerien gloazet a oa astennet war al leur oc'h ober van bezañ marvet, ha chom a rejont div eurvezh evel-se. Goude-se e voe harzet ha prizoniet an holl anezho, Steele en o zouez. Deuet e oa a-benn da dec'hout diouzh an Alamanted ha da adkavout e zivizion pa voe taget ar gêriadennig gant soudarded an 3de Batalhion eus ar 505th Parachute Infantry Regiment. Prizoniet e voe ganto 30 Alaman ha lazhet 11 re all. Enoret e voe John Steele gant medalenn ar Bronze Star for valor kement ha gant ar Purple Heart evit bezañ bet gloazet er stourm.

## Goude ar brezel
Gloazet e oa bet met gant chañs e oa deuet a-benn da zreistvevañ. Kendalc'het en deus e vuhez pad da zont da weladenniñ ar gêriadenn, ha deuet e oa da vezañ keodedour a enor Sainte-Mère-Église. Un davarn a zo hiziv-an-deiz c'hoazh anvet John Steele, nepell diouzh ar blasenn vras. Dalc'het e vez bev memor ar soudard dre poltriji lies, lizhiri personel ha pennadoù kazetenniñ ouzh ar mogerioù.

Steele a zo aet d'an Anaon d'ar 16 a viz Mae 1969, e Fayetteville, NC diwar ur c'hrign-bev eus ar gouzoug.
Richborough

**Richborough** (distaget  pe  e saozneg) zo ur gêriadenn e reter kontelezh Kent, e Bro-Saoz, en hanternoz da Sandwich. Tost eo Richborough da Enez Thanet. 

Pellik emañ Richborough diouzh ar mor bremañ, met en Henamzer e oa war an aod, er c'hreisteiz d'ar vrec'h-vor a zispartie Enez Thanet diouzh an douar-bras.

## Istor
*Rutupiae* pe *Portus Ritupis* a oa ur c'hreñvlec'h meur gant ar Romaned e Kent, savet ganto goude aloubadeg Enez Vreizh e -43. Penngarter al Legio II Augusta e oa.
Paulus Orosius

**Paulus Orosius** a oa un istorour kristen eus ar .

Ganet e oa bet e Tarraco, marteze, e Katalonia, pe e Braga e Gallaecia, e fin ar IVvet kantved (war dro 375-380) hag aet d'an Anaon war dro 420.

Diskibl e oa da sant Aogustin ha da sant Jerom

Skrivet en deus :
* *Apologeticus de arbitrii libertate*, a-enep Sant Pelagius.
* *Historiarum adversus paganos*, eus Adam da +316
Embannet e oa bet en Augsburg, e 1471, hag e Leiden, e 1738. 

E galleg, gant Cl. de Seyssel, e 1491;

E saozneg, gant Alfred Veur, embannet e Londrez, 1773

## Levrlennadur
*M.-N. Bouillet : *Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie*. L. Hachette et Cie. Paris. 1863
*Yves Janvier : *La Géographie d'Orose*. Belles Lettres. Paris. 1982
Legio XIV Gemina

Al **Legio XIV Gemina** pe **Legio XIIII Gemina** (da lâret eo ar 14vet lejion c'hevell), deuet da vout **Legio XIIII Gemina Martia Victrix** (Da lâret eo ar 14vet lejion c'hevell trec'h a-drugarez da Veurzh), a oa ul Lejion roman savet gant  Julius Caesar a-raok aloubiñ Galia. Distrujet e oa hogos diouzhtu ha savet en-dro goude Seziz Alesia . Kemer a reas perzh en hogos holl emgannoù Caesar e-pad ar brezel sivil.

Anv zo eus ul *Legio XIIII* goude 14 av. J.-C.. Pe e oa unan krouet da neuze pe e oa an hini kentañ adsavet. Implijet e oa gant Octavianus da argas Sextus Pompeius eus Sikilia, pa oa lakaet e dañjer pourvezadur Roma e gwinizh, ha goude da drec'hiñ Marcus Antonius en emgann Actium. Goude an emgann-se e kemeras en he renk soudarded eus lejionoù kozh Marcus Antonius hag a resevas he lesanv *Gemina* (gevell). 
Goude emgann kollet Teutoburg ma oa peurlazhet tri lejion ha kalz Kohortoù skoazellerien, e oa staliet e Mogontiacum gant ar *XVI Gallica*.

Unan eus an unvezioù e oa en arme savet gant Glaoda Iañ e 43 da aloubiñ Enez Vreizh hag a oa renet gant Aulus Plautius. 
Ur wezh diazezet ar galloud roman e oa staliet e Leicester,gant al lejion VIIII moarvat. Goude 55 e oa kaset da Viroconium (Wroxeter e-tal ar Severn). Gounid a reas ur vrud ken fall en ur ziouennañ brezelourien ar rouanez Boudika ma sponte hec'h enebourien hervez Tacitus. Staliet e *[[Chester|Deva]]* e nevezamzer 60-61, e kemeras perzh e lazhadeg drouized [Enez MonEnez-Von hag e kemeras an enezenn. 

Kemer a ra perzh er brezel diabarzh en Italia e 69-70, en emgann Bedriacum peurgetket. Tennet e oa *Legio XIV Gemina* eus Enez-Vreizh e 71 hag adstaliet e *Mogontiacum*. Kemer a reas perzh en aloubadeg an *agri Decumates* e 74. Kaset eo da *[[Petronell-Carnuntum (Aostria)|Carnuntum]]* adalek 92.

## Notennoù
Emily Ratajkowski

**Emily O'Hara Ratajkowski**, ganet d'ar 7 a viz Even 1991 da gerent stadunanat e Westminster, London, Bro-Saoz, zo un *top model* hag un aktourez stadunanat. Desavet eo bet da zigentañ e Kalifornia.
Brudet e voe er bloavezh 2013 goude bezañ bet gwelet en ur c'hlip video sonerezh gant Robin Thicke anvet *[[Blurred Lines]]* ("linennoù dispis"). Ar ganaouenn a oa deuet da vezañ kanaouenn gentañ ar bloavezh e meur a vro hag a zegasas rebechoù dre ma tegasje ur skeudenn fall war ar merc'hed.

Ratajkowski zo un degemenerez evit steuñvad ar genel ha reiñ a ra harp da gwirioù ar merc'hed hag evit ma vefe aesoc'h d'ar merc'hed bevañ o reizhelezh. Embann a ra alies ez eo ur venelourez ; evit lod ez eo gwir, evit lod all ez eo un doare da zigareziñ he luc'hskeudennoù erotek stank.

Ratajkowski he deus orinoù eus Iwerzhon, Alamagn ha Polonia. Dre he zad he voe desavet er gatoligiezh, pa'z eus ur Yuzevez eus he mamm.
Ratajkowski a laka war-raok un hêrezh "polonat-israelat".
## Filmlennadur
### Filmoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ratajkowski
* Emily Ratajkowski war IMDb
Máel Coluim (Strat Clut)

**Máel Coluim** (marvet e 997) a oa roue Strat Clut.

Mab e oa da Dyfnwal ab Owain, roue Strad Clut. Gant e anv gouezelek e c'haller soñjal pe e oa mat an darempredoù etre Brezhoned ha Gouezeled en amzer-hont, pe e oa ar Ouezeled a rene war ar vro. En 945 e voe aloubet Strad Clut gant Edmund Iañ, roue ar Saozon, en dije lezet ar Ouezeled da sujañ Brezhoned Cumbria. Gant ar roue saoz e vije bet dallet meur a hini eus breudeur Máel Coluim evit klask diouennañ mibien Dyfnwal.

## Mammennoù
*  Dauvit Broun, « The Welsh Identity of the Kingdom of Strathclyde », in *The Innes Review*, Vol. 55, no. 2 (Autumn, 2004), 111–180.
* Alan MacQuarrie « The Kingdom of Strathclyde », in A. Grant & K.Stringer (eds.) *Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community, Essays Presented to G.W.S. Barrow*, (Edinburgh, 1993), pp.&nbsp;1–19 et tableau généalogique p.&nbsp;6.
* Alfred P. Smyth, *Warlords and Holy Men*, (Edinburgh, 1984).
* Alex Woolf *from Pictland to Alba 789-1070* (Edinburgh 2007).
Bela, a Feia

***Bela, a Feia*** zo un telenovela eus Brazil, skignet gant RecordTV. Savet eo bet war skouer un telenovela eus Kolombia, *Yo soy Betty, la fea*.

## Aktourien
* Giselle Itié — Anabela Palhares ("Bela") / Valentina Carvalho
* Bruno Ferrari — Rodrigo Ávila
* Simone Spoladore — Verônica Matoso
* Iran Malfitano — Adriano Gomes Ávila
* Jonas Bloch — Ricardo Ávila
* Thierry Figueira — Alfredo Aguiar ("Dinho")
* Sílvia Pfeifer — Vera Ávila
## Daveoù
Cidadão Brasileiro

***Cidadão Brasileiro*** zo un telenovela eus Brazil, skignet gant RecordTV.

## Aktored
* Paloma Duarte — Luíza Sales Jordão
* Gabriel Braga Nunes — Antônio Maciel
* Carla Regina — Carolina Castanho
* Lucélia Santos — Fausta Gama / Faustina de Assis Aguiar
Vitória (2014)

***Vitória*** zo un telenovela eus Brazil, produet ha skignet gant RecordTV.

## Aktored
* Juliana Silveira — Priscila Schiller
* Bruno Ferrari — Artur Menezes Ramos
* Gabriel Gracindo — Iago Ramos / Ziggy
* Augusto Garcia — Bruno Amaral Rocha
* Maytê Piragibe — Renata Nogueira Pereira
Trefeurig

**Trefeurig** zo ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Ceredigion. Emañ er biz da Aberystwyth, hag enni emañ kêriadennoù Penrhyn-coch, Salem, Pen-bont Rhydybeddau, Cwmsymlog, Cwmerfyn, Banc-y-Darren, Cefn Llwyd ha Capel Madog.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 967 anezho (56,5%) a oa kembraegerien.
Legio XX Valeria Victrix

**Legio XX Valeria Victrix** ("Ugentvet lejion drec'h eus *Valeria*") a oa ul lejion eus arme an Impalaeriezh roman.

Krouet e oa bet al lejion pe da vare Tiber pe da vare Aogust, da vare an Triumvirat, war-dro 31 kent J.-K..

Kentañ meneg resis eus al Legio XX, hepmuiken, a gaver da goulz un emsavadeg e Pannonia er bloaz 6 goude J.-K. Staliet e oa sur-awalc'h en *[[Aquileia|Aquilea]]*.
 
E 14 goude J.-K. e oa staliet war ar stêr Roen, e bro an *Ubii*, el lec'h m'emañ Köln. 

Kaset e voe goude-se da *[[Neuss|Novaesium]]* etre 14 ha 43 goude J.-K.

Kemer a reas perzh al lejion en aloubadeg Enez Vreizh, e 43, en arme kaset gant ar jeneral Aulus Plautius.

Staliet e voe da gentañ evel adarme e *[[Colchester|Camulodunum]]*. Kaset e voe goude-se e 57 da *[[Gloucester|Glevum]]*. Staliet e voe da c'hortoz e 60-61 e *[[Chester|Deva]]*, asambles gant al *Legio XIV Gemina*, ha goude-se e *[[Wroxeter|Viroconium]]*, eus 67 da 86. Er bloaz-se e voe staliet da vat e *Deva*, hag a voe he fenngarter betek Maksim (383-388).

*Legio XX Valeria Victrix* a oa en he c'harg ar surentez el lodenn gornôg eus Enez Vreizh, mervent Mor Iwerzhon, kornôg Mor Breizh.

Meur a greñvlec'h eus Chester betek enez Wight : *[[Caernarfon|Seguntium]]*, *[[Caerfyrddin|Moridunum]]*, *[[Castell Nedd|Nidum]]*, *[[Caerleon|Isca Silurum]]*, *[[Caerwent|Venta]]*, *[[Sea Mills|Abonae]]* (e-kichen Bristol);

## Levrlennadur
* I. A. Richmond : *Roman Britain*. Penguin Books Ltd. Harmondsworth, Middlsex, London. 1955 - 1973. 
* Mark Hassall : *The Claudian Conquest. A.D. 43*, in *Roman Britain, 55 B.C. - A.D. 409*. Historical Times Inc. 1979 - 1983
* Peter Salway : *Roman Britain*. Oxford University Press. Oxford. 1984

## Notennoù
Aksiom

Un **aksiomenn** a zo ur « vartezeadenn a vez lakaet da wir anez he anataat a-benn sevel ur reizhiad, un damkaniezh diwarni ».

## Termenadur
Steriou un tammig disheñvel a vez kavet hervez an diskiblezh, da skouer matematik pe prederouriezh pe stlenneg pe skiantoù all. Sterioù disheñvel a vez kavet iwe evit un diskiblezh bennak dre diorren an diskiblezh. 
Da skouer e veze un aksiomenn un dra anat-kenañ pe diazezet-kenañ ne veze ket tabutet warnañ evit ar brederourien c'hresianek klasel. A-vremañ e vez implijet ar ger aksiom evit ur poent a vez diazezet un heuliad poellataerezh warnañ.

## Deveradurezh
Diouzh an anv henc'hresianek ἀξίωμα (aksíōma) e teu ar ger 'aksiom'. Hennezh a zeu eus ar verb ἀξιόειν (aksioein) o talvezout « bezañ dellezek »  pe «  azgoullen ». Ar verb-se a zeu diouzh ar ger ἄξιος (áxios) o talvezout « o vezañ a bouez » ha rak-se a dalv kement ha « dellezek », « mat d'ober  ».

## Aksiomennoù brudet
*Aksiom Euklides
*Aksiom Tales
*Aksiom Kolmogorov
*Aksiom an dibab

## Liammoù diavaez

* Preder

## Troidigezh

## Notennoù ha daveennoù
Melindwr

**Melindwr** zo ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. Emañ er reter da Aberystwyth, hag enni emañ kêriadennoù Goginan, Pisgah, Cwmbrwyno, Pant-y-crug, Maes-bangor, Dollwen, Dol-y-pandy, Blaengeuffordd ha Pen-llwyn.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 568 anezho a oa kembraegerien (54,7%).

## Notennoù
Balacobaco

***Balacobaco*** zo un telenovela eus Brazil hag a oa bet skignet gant RecordTV e 2012 ha 2013.

## Aktored
* Juliana Silveira - Isabel Vilela 
* Victor Pecoraro - Eduardo Sampaio Corrêa Jr.
* Barbara Borges - Diva Paranhos
* Roberta Gualda - Dóris Paranhos
* Bruno Ferrari - Noberto Botelho
* Leandro Léo - Ivaldo Batista
* Thierry Figueira - Patrick Pimenta
* Léo Rosa - Breno Pedrosa
Nancwnlle

**Nancwnlle** zo ur gumuniezh eus Kembre, e-kreiz Ceredigion. Emañ hanter-hent etre Aberaeron ha Tregaron. Enni emañ kêriadennoù Bwlch-llan, Abermeurig, Gartheli, Llundain-fach, Llwyn-y-groes, Penuwch, Talsarn ha Trefilan.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 352 anezho a oa kembraegerien (45,1%).

## Notennoù
Léa Salamé

**Hala Léa Salamé**, lesanvet **Léa Salamé**, ganet d'ar 27 a viz Here 1979 e Beirout (Liban), zo ur gazetennerez gall-libanat.

Goude bezañ bet o labourat evit ar chadennoù kelaouiñ dizehan France 24 hag I-Télé eus 2006 betek 2014, brud a zo deuet warni evel kronikerez en abadenn skinwel On n'est pas couché, skignet war France 2. Seveniñ a ra ivez atersadennoù, abaoe 2014, evit an abadenn radio Le 7/9 war France Inter. Abaoe Gwengolo 2016, Léa Salamé a ginnig an abadenn L'Émission politique kement hag an abadenn sevenadurel Stupéfiant ! war France 2.

Brudet e voe Léa Salamé ivez pa voe disklêriet ganti war I-Télé, hep gouzout dezhi a oa ar mikro war elum, ar frazenn ""Ah j'ai fait péter le décolleté !".

E miz Du 2017 e voe taget drouk gant Jean-Luc Mélenchon, a oa tremenet en un abadenn ganti. Disklêriet en devoa war e vlog "« Ne'm eus ket graet war-dro he orinoù familh, politikel pe kumuniezhel.»
## Notennoù ha daveennoù
CNews

**CNews** (berradur *Canal News*), anvet **I-Télévision** ha goude-se **I-Télé** en e a-raok (skrivet raloc'h **iTélé** pe **I>Télé**), zo ur chadenn skinwel c'hall keleier dizehan. Perc'hennet eo gant ar strollad Canal+, ur skourr eus ar strollad Vivendi, perc'hennet dre an ti-eskemm gant Bolloré, renet gant Vincent Bolloré.

Ar chadenn skinwel a oa bet adanvet CNews d'ar 27 a viz C'hwevrer 2017 da 5 h 58, an adenvel a oa bet stanket dre an harz-labour hirañ abaoe krouidigezh ar chadenn. Normalamant an anv nevez a oa da dalvezout adalek ar 24 a viz Here 2016. An anv Canal News a implij ar ger « Canal » hag a vez adkavet e chadennoù all ar strollad evel C8 (D8 a-raok) ha CStar (D17 a-raok). An anvioù nevez roet d'an teir chadenn skinwel digoust a zo un doare anat da dostaat anezho diouzh ar strollad Canal+ ha neuze diouzh ar chadennoù da baeañ.

E 2024 e oa deuet CNews da vezañ, evit ar wech kentañ en e istor, ar chadenn kelaouiñ kentañ e Bro-C'hall dirak BFM TV hervez Médiamétrie.

## Logoioù

Restr:ITELE logo 2013.png|Logo ar chadenn adalek ar  betek ar .
Restr:Canal News logo.svg|Logo CNews abaoe ar .


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel CNews

## Notennoù ha daveennoù
Maxim (mindrailherez)

Ar **vindrailherez Maxim** (*Maxim gun*) a oa bet ijinet gant ar saoz-stadunanat Hiram Maxim e 1884. Graet e oa bet anezhi "arm diazez an emled trevadennel saoz", hag implijet e voe alies gant broioù all o doa trevadennoù etre 1886–1914. Awen diazez eo bet da vindrailherezoù all evel ar Vickers, ar PM1910 rusian pe c'hoazh ar Maschinengewehr 08 alaman, hag a voe holl implijet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.

Restr:The Second Boer War, 1899-1902 Q71995.jpg|Mindrailherez Maxim da vare Eil Brezel ar Voeren (1899-1902)
Red army soldiers, end of 1920s-beginning of 1930s.jpg|Mindrailherez rusian PM M1910 e 1930
Restr:The Invention of the Machine Gun; Hiram Maxim Q81725.jpg|Hiram Stevens Maxim gant ur vindrailherez ijinet gantañ.
Restr:Kursk Soviet machineguns.JPG|Emgann Koursk e 1943, soudarded al Lu Ruz gant ur vindrailherez Maxim PM1910.


## Daveennoù
Dizanv Ravenna

**Dizanv Ravenna** a reer eus an den dizanv en doa savet ar *Ravenmatis anonymi Cosmographia et Guidonis Geographica*, ul levr douaroniezh skrivet e latin, er .

An dornskrid, bet kavet e Ravenna, a oa bet embannet evit ar wech kentañ e 1688, e Pariz, gant Dom Porcheron, dindan an titl : *Anonymi Ravennatis de geographia libris V*, in-8°. Soñjal a reer e oa an aozer o vevañ er . Hervez M.N. Bouillet, n'eo ket nemet un dastumadenn dister, leun a c'hregach.

## Levrlennadur
*  ''Ravenmatis anonymi Cosmographia et Guidonis Geographica''
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire universel d'histoire et de géographie*. L. Hachette et Cie. Paris. 1863
Burgh by Sands

**Burgh by Sands** (distaget ) zo ur gêriadenn eus Bro-Saoz, e Cumbria, e genoù ar stêr Eden.

## Douaroniezh

## Istor

Moger Hadrian a dremene dre eno gwechall, hag ur c'hreñvlec'h roman a oa, anvet *[[Aballava]]*. Tostaet eo bet an anv-se d'an anv Avalon, a gaver e mojenn Arzhur.

Marvet e oa Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz, e Burgh by Sands d'ar 7 a viz Gouere 1307, pa oa e penn e arme o vont da Vro-Skos.

## Anv
* Rudge Cup & *patera* Amiens : ABALLAVA
* *RIB* 883 : un aoter bet dizoloet e 1886, hag a gomz eus un ofiser bet dilec'hiet (war dro 241-42 pe 244-49) : IN C(U)NEUM FRISIORUM ABALLAVENSIUM
* Dizanv Ravenna, 10729 : AVALAVA
* Notitia Dignitatum XL47 : Praefectus numeri Maurorum Aurelianorum ABALLAVA / Prefed strollad Maored Aorelian. 
* *Burch*, c. 1180 
* *Burg en le Sandes*, 1192 (kastell roman war an aod)

## Notennoù

## Levrlennadur
* Ordnance Survey : *Map of Roman Britain*. Southampton. 1956
* Ordnance Survey : *Hadrian's Wall. Two inches tio One mile*. Southampton. 1972
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
* Charles Daniels : *Walls in the North.* in Roman Britain. Historical Times Inc. 1979-1983.
* A.D. Mills : *Oxford Dictionary of British Place Names*. Oxford University Press. 1991 ... 2003
* Patrick Galliou : *Le Mur d'Hadrien. Ultime frontière de l'empire romain*. Editions Armeline. 2001
Eden

**Eden** zo un anv lec'h a orin hebraek ha hini meur a lec'h.

## Lec'hioù

* Liorzh Eden, anv baradoz an Douar, er Bibl, ha hini meur a liorzh all da-heul.
###### 
*Eden (Aostralia), e New South Wales
###### 
**Eden*, anv pemp stêr e Breizh-Veur : div e Bro-Skos ha teir e Bro-Saoz ; an hini hirañ eo hini Cumberland, a dremen dre Garlisle. 
*Eden, distrig e Cumbria
### 
*Eden (North Carolina)
*Eden (South Dakota)
*Eden (Idaho)

## Stêrioù
Meur a stêr zo anvet **River Eden** e saozneg.

#### 

###### 
* Eden (Cumbria)
* Eden (Kent)

###### 
* Eden (Fife)
* Eden Water, adstêr d'an Tweed.

###### 
* Afon Eden (Gwynedd)
Meulbrezegennoù latin

**Panegyrici Latini** pe **[[Meulbrezegenn]]où latin** a reer eus un dastumad daouzek prezegenn a veul oberoù un toullad impalaerien roman, savet gant skrivagnerien disheñvel, etre ar Iañ kantved hag ar IVe kantved.

## Roll ar meulbrezegennoù
* Meulbrezegenn Trajan, gant Plinius ar Youankañ
* Meulbrezegenn Maksimian, gant Mamertin, bet displeget e Trier e 289
* Meulbrezegenn, anavezet *Genethliacus*, evit Maksimian, gant Mamertin, bet displeget e Trier, e 291
* Meulbrezegenn Konstañs (*Chlor), goude aloubadeg Enez Vreizh, bet displeget e Trier e 297
* Prezegenn Eumenius evit adaozerezh skolioù Autun; bet displeget dirak prefed ar rannvro *Lugdunensis*, e Autun, e 298
* Gourc'hemmenoù da Gustentin evit e eured gant Fausta, merc'h Maksimian; bet displeget e Trier (?) e 307
* Prezegenn da Gustentin, an deiz war-lerc'h marv Maksimian hag ur ergerzh-brezel war ar Rhin, bet displeget e Trier e 310
* Trugarezioù Kêr-Autun d'an impalaer evit disammadurioù-telloù, bet displeget e Triere 312
* Gourc'hemmenoù d'an impalaer evit ergerzh-brezel en Italia, ha trec'h Maksens, bet displeget e Trier e 313
* Prezegenn en enor Kustentin, evit e 15vet bloaz gouarnamant, hag ar Gaezared evit o *Quinquennalia*, bet dispeget e Roma gant Nazarius, e 321
* Trugarezioù ar c’hoñsul nevez  Mamertin d'an impalaer, prezegenn bet dispeget e Kergustentin e 362
* Meulbrezegenn Teodoz, gant Pacatus, goude dismantr Maksim; bet displeget e Roma e 389

## Levrlennadur
* *Panégyriques latins. Texte établi et traduit par Edouard Galletier*. Belles Lettres. Tome I (I-V), 1949; Tome II (VI-X), 1952; Tome III (XI-XII), 1955
Anne-Louise de Domangeville

**Anne-Marie-Louise-Jeanne Thomas de Domangeville**, ganet d'ar 24 a viz Eost 1762 e Pariz, hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Ebrel 1799, a oa ur vaouez eus an noblañs a orin eus Loren hag a voe brudet e-pad darvoudoù an Dispac'h gall.

Meur a wech e timezas. Gant he c'hendirvi, Antoine Jean-François Mégret, aotrou Sérilly, goude-se gant François Thomas, kont Pange, hag evit echuiñ gant Anne-Pierre de Montesquiou-Fézensac, markiz Montesquiou. Kelc'h buhez Anne-Louise de Sérilly a oa an aristokratelezh a aferioù, frankizour ha digor war mennozhioù ar Sklêrijennoù.

## Yaouankiz
Anne-Louise de Domangeville a zo ganet en un is-skourr eus ar familh familh Thomas, a orin eus Clermont-en-Argonne, a oa bet graet noblañs e 1626 gant an Dug Charlez IV Loren evit servijoù roet d'e diegezh « abaoe tri c'hantved ».
Lead Belly

**Huddie 'Lead Belly' Ledbetter** (20 a viz Genver 1888 – 6 a viz Kerzu 1949) zo ur soner ha kaner stadunanat.
August Ames

**August Ames**, ganet **Mercedes Grabowski** d'an 23 a viz Eost 1994 ha marvet d'ar 5 a viz Kerzu 2017 a oa un aktourez pornografek kanadian. C'hoariet he devoa e un 290 film bennak. Dimezet e oa gant ar sevener filmoù porno Kevin Moore.

D'ar 5 a viz Kerzu 2017, Ames a oa bet adkavet krouget en he zi e Camarillo (Kalifornia) d'an oad a 23 bloaz. War e seblant ez eo he emlazhet goude bezañ gouzañvet an harellerezh war ar rouedadoù sokial dreist-holl Twitter. Nac'het he devoa kaout darempredoù reizhel gant un aktour heñvelreizh dre ma oa aon ganti e vefe klañv. Soubet he oa bet gant tagadennoù lies a-benn neuze.
## Filmoù

* 2013 : *Ring My Bells*
* 2014 : *August Ames and Friends*
* 2014 : *Crack Fuckers 5*
* 2015 : *August Ames Gets an Interracial Creampie*
* 2015 : *[[Bree Daniels]] Experience*
* 2016 : *Don't Tell Daddy*
* 2016 : *Lesbian Nurses*
* 2017 : *[[Women Seeking Women|Women Seeking Women 141]]*
* 2017 : *[[Women Seeking Women|Women Seeking Women 144]]*
Maenor Deilo

:*Evit ar gêriadenn e Sir Gaerfyrddin, sellit ouzh [[Maenordeilo (kêriadenn)]].*
**Maenor Deilo** (skrivet ivez **Maenordeilo**) a oa ur c'hombod e Kembre ar Grennamzer, e Cantref Mawr, unan eus tri c'hantrev Ystrad Tywi. Ul lodenn eus rouantelezh Deheubarth e oa, ha diwezhatoc'h e teuas da vout e Sir Gaerfyrddin.

En em astenn a rae kombod Maenor Deilo e kreisteiz Cantref Mawr, war harzoù Cantref Bychan. En-dro dezhañ e oa kombodoù Catheiniog, Caeo ha Mallaen e Cantref Mawr, ha Cwmwd Perfedd hag Is Cennen er c'hreisteiz, e Cantref Bychan.

E Maenor Deilo e oa Kastell Dinefwr, lez aotrouien Deheubarth, war lez an Tywi. Eno e oa ivez Llandeilo Fawr, ul lec'h a bouez evit an iliz, ma oa relegoù sant Teilo.
Sea Mills

**Sea Mills** zo ur c'harter eus kêr Bristol, e Bro-Saoz. Emañ er gwalarn da greiz-kêr, tost da aber ar stêr Avon, el lec'h ma kember ar stêrioù Trym hag Avon. 

Aspadennoù zo eus un annezadenn roman anvet *Abona* pe *Portus Abonae*.
Meneg zo anezhi e :
* Itinerarium Antonini 4861 (Iter XIV) : *Abone*
* Dizanv Ravenna 10622 : *Punctuobice*
Hervez Rivet & Smith, *Punctuobice* a vije ur skrid fazius, a vije da lenn, kentoc'h : *Portus Abone, Portum Abonae*

Diwar an anv keltiek *Abona* eo deuet anv ar stêr Avon. Diskouez a ra an anv *Portus Abonae* e oa ur porzh eus al lec'h-se. War a seblant e voe dilezet er .

## Notennoù
Sklêrijennoù

Ar **Sklêrijennoù** (saozneg : *Enlightenment*, alamaneg : *Aufklärung*, galleg : *Lumières*) a oa ul luskad sevenadurel, prederouriel, lennegel ha gouiziek hag a zeu war-wel e-pad eil hanter ar . Prederourien evel Spinoza, Locke, Bayle ha Newton a voe e-touez ar re gentañ. Emledañ en doa graet al luskad war-zu peurrest Europa en . Roet en deus bet al luskad an anv d'ar mare-se graet anezhi Kantved ar Sklêrijenn.

Dre emouestl izili al luskad o stourm a-enep ar gwaskoù relijiel ha politikel, en em wele evel ur vegenn o labourat evit araokadur ar bed, o talañ ouzh an diskiant, an amreol, an deñvalijenn, ha kement brizhkredenn chomet abaoe ar c'hantvedoù en a-raok.

Deuet int a-benn da neveziñ ar ouiziegezh, buhezegezh o amzer. Levezon o skridoù a oa bet un awen diazez da darvoudoù meur fin an XVIIIvet kantved evel Disklêriadur dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika pe an Dispac'h gall c'hoazh.

Al luskad nevezadur speredel ha sevenadurel-se a chom europat dreist-holl, deuet eo a-ziwar mennozhioù an Azginivelezh. Emledet eo ar mennozhioù-se war Europa, gerioù e yezhoù all a oa bet krouet evit ober eus al luskad. Er yezhoù-se e vez lakaet war-raok e vez ar sklêrijenn o tont eus an diavaez e doare ur « sklêrijennadenn », e galleg ar gêr a laka war-raok e teufe ar sklêrijenn eus an den e-unan. A-vras war tachennoù ar skiantoù hag ar brederouriezh, ar sklêrijennoù a oa deuet a-benn da drec'hiñ ar feiz hag ar c'hredennoù. War an dachenn bolitikel hag ekonomikel ez eo trec'h ar vourc'hizien war an noblañs hag ar gloer. 
## Awen
Luskad ar sklêrijennoù a zo bet awenet evit un darn bras gant kavadennoù Nicolaus Copernicus er  hag a oa chomet dianavezet a-walc'h e-pad e vuhez. An eil awen, an hini pennañ, a oa bet mennozhioù Galileo Galilei (1564-1642).

Gottfried Wilhelm von Leibniz (1646-1716) a lakae ar matematikoù da vont war-raok. Disheñvel e oa e preder diouzh hini René Descartes. Prederourien Bro-Saoz, evel Thomas Hobbes pe David Hume, a oa krog gant implij furchadennoù arnodel o lakaat war-raok pouezusted an arnodenn hag ar santout evit mestroni ar varregezhioù kentoc'h eget implij ar rezon glan.
### Ar gevrat sokial hag ar frankiz hiniennel
En e displegerezh brudet a responte d'ar goulenn : Petra eo ar Sklêrijennoù? (alamaneg: *[[Was ist Aufklärung ?|Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?]]*, galleg: *Qu'est-ce que les Lumières ?*), Immanuel Kant a zielfenne ar Sklêrijennoù evel-henn:

## Un nebeud tud vrudet

Restr:Maurice Quentin de La Tour - Portrait de Jean-Jacques Rousseau.jpg|Jean-Jacques Rousseau
Restr:Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg|Voltaire 
Restr:Jean d'Alembert.jpeg| Jean Le Rond d'Alembert
Restr:Denis Diderot 111.PNG| Denis Diderot
Restr:John Locke.jpg|John Locke 
Restr:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|Immanuel Kant
Restr:Official Presidential portrait of Thomas Jefferson (by Rembrandt Peale, 1800)(cropped).jpg|Thomas Jefferson
Restr:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|George Washington


## Notenn
Ausonius

**Decim(i)us Magnus Ausonius** pe **Ausonius** ent-berr (c. 309-394) a oa ur barzh latin eus Galia. 

## Buhez
Ganet e oa e *Burdigala* (Bourdel hiriv), war-dro ar bloaz 309. Mab d'ur senedour e oa. Kelenner war ar retorik e voe e *Burdigala*. Kelenner-ti an impalaer Flavius Gratianus e voe, pa oa yaouank hennezh.

*quaestor** (= den al lezenn en karg war aferioù an arc'hant ) 

Gouarnour Italia, Afrika, Galia,

Koñsul e 379, gant Quintus Clodius Hermogenianus Olybrius

Prokoñsul en Azia

## Skridoù
* *Parentales*
* *Mosella*
* Skridoù Ausonius a oa bet embannet e Bourdel, e 1580, in-4; e Pariz, *cum notis varrorum*, e 1630, gant an aotrou Souchay; en *Poetae latini minores*, gant Vernsdorff; troet int bet e galleg gant Jaubert, 1769, ha gant Corpet, 1843

## Levrlennadur
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie*. L. Hachette et Cie. Paris. 1863
* aozer ? : *Ausone. La Moselle.* Texte et traduction. Belles Lettres. 1972
* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Belles Lettres. Paris. 1986.
Rouantelezh Polonia (1385–1569)

**Rouantelezh Polonia** (poloneg: *Królestwo Polskie*; latin: *Regnum Poloniae*) a oa ur rouantelezh krouet gant Unaniezh Krewo, ma oa unanet Polonia ha Lituania ha renet gant ur roue nemetken. Padout a reas eus kurunadenn Władysław II Jagiełło e 1385 betek Unaniezh Lublin e 1569. Kraków e oa ar gêr-benn.
Skubellenn

Ur **skubellenn** pe **balaenn** zo ur benveg da naetaat leur un ti pe ur sal, anezhi ur broust hag un troad hirik, d'an implijer da chom en e sav.

## Sorserezed
 
Benveg ar sorserezed, evel ar befana italian, eo ar skubellenn.
İsmet İnönü

**Mustafa İsmet İnönü** (distaget  e turkeg) (24 Gwengolo 1884 – 25 Kerzu 1973) a oa ur jeneral hag ur politiker turk. Eil prezidant Republik Turkia e voe, adalek an 11 a viz Du 1938, goude marv Kemal Atatürk, betek an 22 a viz Mae 1950, pa voe trec'het e gostezenn, ar Cumhuriyet Halk Partisi e dilennadeg ar gannaded.

E penn an arme e voe ivez eus 1922 da 1924, ha Kentañ Ministr dre deir gwech, eus 1923 da 1924, euis 1925 da 1937 hag eus 1961 da 1965. 

Sellet a reer outañ evel an eil den pouezusañ en istor Turkia en , goude Mustafa Kemal Atatürk. Abalamour da se e voe lesanvet *İkinci Adam*, da lavaret eo «an eil den». Soñjoù a bep seurt zo diwar e benn : evit lod e voe staliet ur renad aotrouniek er vro dindan e ren evel prezidant (1938-1950), met evit tud all ez eo gantañ e voe aesaet an tremen war-zu ur renad lies-strollad ha doujañ a reas atav d'an demokratelezh adalek 1950.
Flavius Gratianus

**Flavius Gratianus** (Sirmium 359-383 Lugdunum) a oa impalaer roman adal 367 betek e varv e 383.

## Buhez
Ganet e oa d'an 18 a viz Ebrel (pe 23 a viz Mae) 359, e Cibalae, pe e Sirmium (hiriv Sremska Mitrovica en Serbia). Mab e oa d'an impalaer Valentinianus ha da Marina Severa, e wreg kentañ.

E 374 e timezas da Gonstantia, merc'h dalif an impalaer Constantius II. Mervel a reas homañ er bloaz 383, hep bet douget bugel ebet. Addimeziñ a reas d'ur plac'h yaouank-tre, Laeta. 

*Dies imperii* : 24 Eost 367, e ''Samarobriva'' / Amiens

Lazhet e voe Gratianus e Lugdunum, d'ar 25 a viz Eost 383, gant Andragathios, evit kont Maksim, savet da impalaer gant lejionoù Enez Vreizh.
Flavius Julius Valens

**Flavius Julius Valens** (328-378) a oa kenimpalaer Roma, etre 364 ha 375 gant e vreur Valentinian Iañ, hag eus 364 betek e varv e 378 gant e nized Valentinianus II ha Gratianus goude. 

## E vuhez
Ganet e oa Valens war-dro 328 e Cibales, ur gêr a zo 80 km er reter da Sirmiumen Pannonia (latin : Colonia Aurelia Cibalae, hiriv Vinkovci en Kroatia). 

Eil mab an impalaer Gratianus Funarius e oa. 

E vreur a fizias ennañ reter an impalaeriezh, ma vez gwelet ivez evel unan eus impalaered Bizantion. 

Mervel a reas er brezel, en emgann Adrianopolis (378) ouzh ar C'hoted.