open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gelasius II

**Gelasius II** (e latin : *Gelasius II*), **Giovanni Coniulo** e anv-tiegezh, ganet e-tro 1060 e Gaeta ha marvet d'an 28 a viz Genver 1119, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar 24 a viz Genver 1118.
Paskal II

**Paskal II** (e latin: *Paschalis II*), **Raniero di Bieda** e anv-tiegezh, ganet tro 1050 e Bieda (*[[Latium]]*) ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Urban II

**Urban II** (e latin: *Urbanus II*), **Eudes de Châtillon** pe **Odo a Lagery** e anv-tiegezh, ganet e 1042 e Châtillon-sur-Marne pe Lagery ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an . Roet en deus lañs d'ar groaziadeg kentañ.
Viktor III

**Viktor III** (e latin: *Victor III*), **Desiderio da Montecassino** e anv-tiegezh, ganet e 1027 e Benevento ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Martinez (Kalifornia)

**Martinez** zo ur gêr e kontelezh Contra Costa e Kalifornia. Er bloaz 2020 e oa 37 287 a dud o chom eno.
Martínez

**Martínez** zo un anv-tiegezh spagnolek, diwar an anv-bihan Martín, deuet ivez da vezañ anv-lec'h. 

## Tud
*Roque Carrión Martínez (1916-1995), 
*Serafín Martínez‎ (1984), marc'hhouarner galizat

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Martinez (California)
*Martinez (Georgia)
*Martinez (Texas)

###### 
* Martínez (Buenos Aires)
* Coronel Martínez de Hoz, Proviñs Buenos Aires
* Villa Martínez de Hoz, Proviñs Buenos Aires
* Martínez del Tineo, Salta

###### 
* Martínez (Ávila)

## Pennadoù kar
* Marzhin
* Martin
* Martins
* Martino
Aleksandr II (pab)

**Aleksandr II** (e latin: *Alexander II*), **Anselmo da Baggio** e anv-tiegezh, ganet tro 1010 e Milano ha marvet d'an  e Roma (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Nikolaz II (pab)

**Nikolaz II** (e latin: *Nicolaus II*), **Gérard de Bourgogne** e anv-tiegezh, ganet etre 990/995 e Chevron ha marvet d'ar  e Firenze (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Stefan IX

**Stefan IX** (e latin: *Stephanus IX*), **Frédéric de Lorraine** pe **Frédéric d'Ardenne** e anv-tiegezh, ganet tro 1020 ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an . Anvet e vez anezhañ *Stefan X* a-wechoù.
Viktor II

**Viktor II** (e latin: *Victor II*), **Gebhard, Kont Calw, Tollenstein, ha Hirschberg** e anv-tiegezh, ganet e 1018 ha marvet d'an  e Arezzo (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Dorothea Schlegel

**Dorothea Veit**, pe **Dorothea Schlegel** pe **Dorothea Friederike Schlegel** pe **Dorothea von Schlegel** (1763 -1839), a oa ur skrivagnerez ha troourez alamanek. Merc'h e oa d'ar prederour Moses Mendelssohn.

Dimeziñ a reas d'an arc'hanter Simon Veit en 1783, ha pevar bugel o doe, en o zouez Jonas Veit ha Philipp Veit. Anaoudegezh a reas gant Friedrich Schlegel e ti Henriette Herz en 1797. Dizimeziñ a reas e Genver 1799. Gant Schlegel e kemere perzh e Kelc'h Iena. 

## Hec'h oberennoù
**Florentin*, Lübeck und Leipzig 1801 
**Gespräch über die neueren Romane der Französinnen*, in: *Europa* (kelaouenn embannet gant Friedrich Schlegel)
**Geschichte des Zauberers Merlin*, Leipzig 1804

## Levrlennadur
* Bertha Badt-Strauß: *Moses Mendelssohns Tochter Dorothea*. In: Der Morgen, Jg. 1929/1930, Heft 3 (August 1929), 244–248 *Heike Brandstädter, Katharina Jeorgakopulos: *Dorothea Schlegel, Florentin. Lektüre eines vergessenen Textes*. Argument, Hamburg 2001, ISBN 3-88619-284-9
* Michael Brenner, Stefi Jersch-Wenzel, Michael A.Meyer:*Deutsch-jüdische Geschichte in der Neuzeit. Zweiter Band, 1780-1871*. Beck, München 1996, ISBN 3-406-39703-4, 189f. 
* Gisela Horn: *Romantische Frauen. Caroline Michaelis-Böhmer-Schlegel-Schelling, Dorothea Mendelssohn-Veit-Schlegel, Sophie Schubart-Mereau-Brentano*. Hain, Rudolstadt 1996, ISBN 3-930215-18-7
* Elke Steiner: *Die anderen Mendelssohns. Dorothea Schlegel, Arnold Mendelssohn*. Reprodukt, Berlin 2004, ISBN 3-931377-96-2
* Carola Stern: *„Ich möchte mir Flügel wünschen“. Das Leben der Dorothea Schlegel*. Rowohlt, Reinbek 1991, ISBN 3-498-06250-6 
* Margarete Susman: *Frauen der Romantik*. Insel, Frankfurt am Main und Leipzig 1996, ISBN 3-458-33529-3

## Liammoù diavaez
*Literatur von und über Dorothea Schlegel im Katalog der Deutschen Nationalbibliothek 
*Henriette Herz über Dorothea Schlegel
*http://www.panwitz.net/person/mendel/brendel.htm
Damasus II

**Damasus II** (e latin: *Damasus II*), **Poppo Brixen** e anv-tiegezh, ganet e Bavaria ha marvet d'an  e Palestrina (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Gregor VI

**Gregor VI** (e latin: *Gregorius VI*), **Johannes Gratianus** e anv-tiegezh, ganet e Köln ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar . Torret eo bet diwar e garg e sened-iliz Sutri.
Jelvestr III

**Jelvestr III** (e latin: *Silvester III*), **Giovanni de' Crescenzi Ottaviani** e anv-tiegezh, ganet tro ar bloavezh 1000 e Roma ha marvet e 1046, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an . Dilennet e voe e-pad an tri miz ma oa bet argaset ar pab Benead IX eus Roma. Biskoazh avat ne voe kadarnaet ha tamallet e voe outañ bezañ prenet e zilennerien. Sellet e veze outañ evel un enep-pab; torret diwar e garg e sened-iliz Sutri ha distreiñ a reas d'e eskobiezh evit doare.
Yann XIX

**Yann XIX** (e latin: *Ioannes XIX*), **Romanus Kont Tusculum** e anv-tiegezh, ganet e Latium ha marvet e Here 1032, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar  pe d'an .
Benead VIII

**Benead VIII** (e latin: *Benedictus VIII*), **Theophylactus II, Kont Tusculum** e anv-tiegezh, ganet e Latium ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an  .
Yann XVIII

**Yann XVIII** (e latin: *Ioannes XVIII*), **Giovanni Fasano** e anv-tiegezh, ganet e Roma ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e .
Klemañs II

**Klemañs II** (e latin: *Clemens II*), **Suidger Morsleben hag Hornburg** e anv-tiegezh, ganet e 1005 e Saks ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Jacques Anquetil

**Jacques Anquetil** zo ur marc'hhouarner gall, bet ganet e Mont-Saint-Aignan e-kichenik Rouen, e Normandi, d'an 8 a viz Genver 1934 ha marvet d'an 18 a viz Du 1987 e La Neuville-Chant-d'Oisel. Gounezet en deus Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn pemp gwech.

## Tro Bro-C'hall
*Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1957
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1961 
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962 
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1963 
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1964
Hanterc'hoar

Un **hanterc'hoar** da unan bennak zo ur c'hoar hag a zo merc'h d'e dad ha d'ur bried all dezhañ, pe merc'h d'e vamm ha d'ur pried all dezhi.

## Pennadoù kar
*c'hoar
*c'hoareg
*lezc'hoar
Feodora zu Leiningen

**Feodora zu Leiningen** (en alamaneg), pe **Feodora Leiningen** (1807–1873) a oa ur briñsez alaman, eus priñselezh Leiningen, hag a oa hanterc'hoar henañ ar rouanez saoz Victoria.

## He buhez
Ganet e oa d'ar 7 a viz Kerzu 1807 en Amorbach, en Alamagn. Merc'h e oa da Emich Carl zu Leiningen (1763-1814) ha d'e eil pried ar briñsez Victoria von Sachsen-Coburg-Saalfeld (1786-1861), 23 bloaz yaouankoc'h egetañ.
Bevañ a reas en Amorbach, gant he zud hag he breur henañ, ar priñs Charles de Leiningen (1804-1856). 
En 1814, pa oa 7 vloaz, e varvas he zad. Addimeziñ a reas he mamm e 1818, ha hi 32 vloaz, gant un dug saoz, Edward Augustus Kent ha Strathearn e anv. 
Pa voe ganet he hanterc'hoar Victoria, a vo rouanez Bro-Saoz en 1819, e teuas Feodora hag he zud da chom da Vro-Saoz, en ur genkiz e Sidmouth. Goude marv he leztad en 1820 ez eas an tiegezh da chom da Balez Kensington.

## Dimeziñ

D'an 18 a viz Genver 1828 e timezas Feodora, e Palez Kensington, d'ar priñs Ernest Iañ a Hohenlohe-Langenburg (1794-1860), mab henañ ar priñs Charles-Louis III a Hohenlohe-Langenburg (1764-1825) ha d'ar gontez Amélie a Solms-Baruth]].
Mont a eure Feodora da chom da Langenburg, nepell diouzh Stuttgart, ma en doa he fried domanioù bras. Daoust da se e kenskrive gant he ziegezh ha dreist-holl gant he lezc'hoar Victoria.

## Dimeziñ ha bugale
C'hwec'h bugel he doe.

* Karl Ludwig Wilhelm Leopold (1829–1907) ∞ a zimezas e 1861 da Marie Grathwohl (1837–1901), baronez von Bronn (1890)
* Elise Adelheid Victorie (1830–1851), 
* Hermann Ernst Franz Bernhard (1832–1913) a zimezas e 1862 d'ar briñsez Leopoldine von Baden (1837–1903)
* Viktor Ferdinand Franz (1833–1891) a zimezas e 1861 da Lady Laura Wilhelmina Seymour, kontez von Gleichen (1861)
* Adelheid Victoria Amalie Louise Maria Konstanze (1835–1900) a zimezas e 1856 d'an dug Friedrich VIII. von Schleswig-Holstein (1839-1872). Int-i eo tud Augusta-Victoria Schleswig-Holstein-Sonderbourg-Augustenbourg a oa impalaerez diwezhañ Alamagn.
* Feodora Victoria Adelheid (1839–1872) a zimezas e 1858 d'an dug Georg II. von Sachsen-Meiningen (1826–1914)

## He marv
Mervel a reas-hi d'an 23 a viz Gwengolo 1872, goude un hir a gleñved, e Baden-Baden ma voe beziet.
Taumata­whakatangihanga­koauau­o­tamatea­turi­pukaka­piki­maungah­oronuku­pokai­whenuaki­tanatahu

**Taumata­whakatangihanga­koauau­o­tamatea­turi­pukaka­piki­maungah­oronuku­pokai­whenuaki­tanatahu** zo un dorgenn e Zeland-Nevez, en Enez an Norzh. 305&nbsp;m uhelder zo dezhi. Gant 85 lizherenn e vez skrivet an anv, unan eus ar re hirañ er bed, hervez Levr Guinness ar Rekordoù. Dont a ra an anv-mañ eus ur vojenn vaori a gont istor Tamatea, un hendad maori.

Selaouit ouzh distagadur an anv amañ.
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

**Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch** (distaget ) zo ur gêr e Kembre, e kreisteiz Enez Mon.

## An anv
Kement ha 58 lizherenn zo en anv, unan eus an hirañ anvioù-lec'h a zo er bed eo, hag an hirañ e Breizh-Veur.
Boas eo annezidi ar gêr-se d'ober gant stummoù krennoc'h avat : *Llanfairpwllgwyngyll* pe *Llanfair Pwllgwyngyll* pe *Llanfairpwll* zoken, dre gomz.
*Lanfair PG* a vez lavaret ha skrivet gant ar Saozon alies.

"Iliz santez Vari e diazenn ar gelvezenn wenn nes d'an droenn herrek [hag] iliz sant Tysilio gant ar vougev ruz" eo troidigezh vrezhonek *Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch*.

## Porzh-houarn
Un ti-hent-houarn zo, war linenn ar *Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru*, met tremen a ra an trenioù a gas da Gaergybi pe da Vangor hep chom a-sav. Gweladennet e vez gant an douristed avat, ha prenet gante tikedoù skrivet *Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch* warno.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwyllllantysiliogogogoch
Siôn Aled

**Siôn Aled Owen** zo ur barzh ha politikour kembreat, e-barzh Plaid Cymru. Ganet eo e Bangor, maget ha skoliet e Porthaethwy, hag o chom e Wrecsam.

Gounezet en deus ar gurunenn en Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'i chyffiniau 1981 gant ur skrid anvet *Wynebau* ("Dremmen").
Timothée Le Bour

Timothée Le Bour, ganet d'an 1 a viz Kerzu 1988, zo ur saksofonour breizhat, krog da son e 2003.
## Strolladoù
* Le Bour-Bodros 
* 'Ndiaz
* Le Bour-Bodros Quintet
* Francis Jackson Project
* Multumesc

## Pladennoù
* Le Bour/Bodros: E miz Du 2011 e vo embannet kentañ pladenn Le Bour-Bodros.
* Le Bour/Bodros Quintet: *Live in Kawan (fest-noz)*, dastumad, 2011

## Liammoù diavaez
* Timothée Le Bour war Myspace
* Francis Jackson Project war Myspace
* Multumesc
Disglavier

Un **disglavier** zo ur benveg pak-dispak a servij da zisglaviñ an den en doug en e zorn.

## Pennad kar
* Disheolier
Jelvestr II

**Jelvestr II** (latin: *Silvester II*), **Gerbèrt d'Orlhac** eus e anv tiegezh (*Gerbert d'Aurillac* e galleg), bet ganet etre 945 ha 950 en Auvergne ha marvet d'an  e Roma, a oa ur prederour ha matematikour stummet e Skol-veur Fes e Maroko.
D'an  e voe dilennet da bab an Iliz katolik roman.
Ar C'hallaoued a laka anezhañ alies da gentañ pab gall en istor, met ne oa ket Arvern e Bro-C'hall d'an ampoent. 

Lakaat a reas ober gant sifroù arabek er bed kornôk.
Ar C'houez

***Ar C'houez*** zo un daolenn gant al livour gall Édouard Manet en 1875 ma weler ur vaouez yaouank o kannañ he c'houez en ur penton en ur c'harter eus Pariz.
Gregor V

**Gregor V** (e latin: *Gregorius V*), **Bruno von Kärnten** e anv-tiegezh, ganet e 973 e Saks ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an . Kentañ pab alaman en istor an Iliz katolik eo.
Yann XV

**Yann XV** (e latin : *Ioannes XV*), **Giovanni di Gallina Alba** e anv-tiegezh, bet ganet e Roma ha marvet d'ar 1añ a viz Ebrel 996, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz Eost 985.
Yann XIV

**Yann XIV** (e latin: *Ioannes XIV*), **Pietro Canepanova** e anv-tiegezh, ganet e Pavia ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz .
Benead VI

**Benead VI** (e latin: *Benedictus VI*), mab d'ur Roman anvet Hildebrand, ganet e Roma ha marvet e miz , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an . Paket e oa bet gant Crescentius ha drouklazhet da c'houde.
Jawa

**Jawa** (pe **Java**) zo unan eus inizi Indonezia. E-touez lec'hioù pobletañ ar bed eo Jawa, gant 124 milion a annezidi, a zo o vevañ war ur gorread 132 000 km².

Emañ Jawa en aridennad inizi en em astenn eus kornôg da reter Indonezia, gant Sumatera er c'hornôg dezhi ha Bali er reter. Er biz emañ enez Borneo. Un toullad mat a venezioù-tan zo e Jawa, hag abalamour d'an danvezioù taolet ganto ez eo druz ha strujus an douaroù.

E Jawa emañ kêr-benn Indonezia, Jakarta. Kêrioù bras all zo en enezenn, evel Surabaya, Bandung ha Semarang. Komzet e vez javaeg e kreiz hag e reter an enezenn.

Gwechall e oa ur rouantelezh hindou, hag en amzer an trevadenniñ e oa unan eus ar broioù e dalc'h Kompagnunezh Izelvroat Indez ar Reter, en Impalaeriezh trevadennel an Izelvroioù. Bremañ ez eo kreizenn buhez politikel hag armerzhel Indonezia.

Rannet eo Jawa e peder froviñs ha daou zistrig :
* Banten
* Jawa Barat (kornôg Jawa)
* Jawa Tengah (kreiz Jawa)
* Jawa Timur (reter Jawa)
* Jakarta (distrig ar gêr-benn)
* Yogyakarta (distrig arbennik)
Yann XIII

**Yann XIII** (e latin: *Ioannes XIII*), **Giovanni dei Crescenzi** e anv-tiegezh, ganet tro 938 e Roma ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Sapientiae et litterarium bulgari servitori exegirund monumentum Primi Johanni XIII locando in prior oppidum Bulgarii Sophia ibidem priscusi monumentum Lenini erat. „...Видимыимъ и Невидимыимъ..” $Abecedarii Sermo Bulgarorum$, Constantin Preslavski, IX-X s. PJC.
Benead V

**Benead V** (e latin: *Benedictus V*), anvet *Grammaticus*, ganet e Roma ha marvet e Hamburg (Alamagn) d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar . Dilennet e oa bet goude marv Yann XII gant pobl Roma evit enebiñ ouzh an eneppab Leon VIII hag a oa bet lakaet e plas gant an impalaer Otto. Benead a asantas dilezel ar garg da Leon e 964.
Yann XI

**Yann XI** (e latin: *Ioannes XI*), ganet e Roma e 910 ha marvet e miz , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz .

Mab d'ar pab Sergius III e oa.
Enez an Norzh

**Enez an Norzh** (*North Island* e saozneg, *Te Ika-a-Māui* e maorieg) zo unan eus an div enezenn vras a ya d'ober Zeland-Nevez. Emañ Wellington, kêr-benn ar vro, en Enez an Norzh.

## Kêrioù war enez an Norzh

## Lec'hioù

## Pennad kar
* Enez ar Su
Enez ar Su

**Enez ar Su** (*[[South Island]]* e saozneg, *Te Wai Pounamu* e maorieg) eo ar vrasañ eus an div enezenn a ya d'ober bro Zeland-Nevez.
## Sellit ivez ouzh
* Enez an Norzh

## Notennoù ha daveoù
Disheolier

Un **disheolier** zo ur benveg da zisheoliañ an dud, da reiñ dezho disheol, dezho da c'hallout chom er-maez hep gouzañv nerzh an heol. 
## Penaos eo
Tennañ a ra d'an disglavier un tamm, met kalz brasoc'h e vez peurliesañ. Evel an disglavier e ra evel un tamm toenn a-us d'ar pennoù, gant un tamm danvez stegnet d'ober disheol. 
Pa ne vez ket tev a-walc'h e c'haller santout an tommder a-dreuz an disheolier evelkent.

A bep seurt disheolieroù zo: ar re vihan a vez douget gant an dud, hag ar re vrasoc'h, kalz ponneroc'h, hag a vez lakaet e-kichen taolioù ha kadorioù, da zebriñ er-maez, pe e-kichen kadorioù-hir, d'an dud da c'hourvez a-wechoù.

## Disheoliañ pinvidien
E kevredigezhioù zo e weler tud pinvidik gant mevelien o terc'hel disheolieroù dreist o fenn. 

En Europa ar XVIIvet kantved e veze morianed yaouank, sklaved e gwirionez, e tiegezhioù zo o terc'hel an disheolier a-us da bennoù maouezed an tiegezhioù pinvidik. 

## En aod
Plijout a ra d'an hañvourien astenn en heol met pa vez re greñv nerzh an heol e plij dezho kavout un tamm disheol dindan un disheolier. A-wechoù e nij kuit an disheolier gant an avel. 

## Arouez
Arouez ar rouaned e oa an disheolier gwenn e Gevredazia . E welout a c'haller war ardamezioù Kambodia, ha re Laos a-raok 1975.

## Liammoù

## Taolennoù


Skeudenn:Persépolis. Darius.jpg|Ar roue pers Xerxes dindan un disheolier, e Persepolis. 
File:Passignano Michelangelo che da il modellino di San Pietro a Paolo IV.jpg| *Michelangelo o tiskouez patromig Iliz Sant Pêr da Jul II*. Livadur gant Domenico Cresti. Firenze. Ar pab Jul II a ouie ober gant un disglavier ivez. 
Image:Carl Spitzweg 036.jpg|*Pourmenadenn ar Sul*, gant Carl Spitzweg, 1841
Skeudenn:Claude Monet - Woman with a Parasol - Madame Monet and Her Son - Google Art Project.jpg|*Camille Monet hag he mab Jean*, gant Claude Monet.
Skeudenn:Claude Monet 022.jpg|*Maouez el liorzh*, gant Claude Monet.
Skeudenn:Claude Monet 041.jpg|*Pupli*, gant Claude Monet.
File:Henri Gervex Portrait Mlle Valtesse de la Bigne.jpg| *Poltred an Dimezell Valtesse de la Bigne*, gant Henri Gervex 
File:Hamilton Hamilton Lady with a Parasol.jpg|* Itron he disheolier*, gant Hamilton Hamilton.
File:John Singer Sargent - Morning Walk.jpg| *Baleadenn-veure*, gant John Singer Sargent 
 


## Skeudennoù


File:SarahBernhardt alsKameliendame1881.jpg| Sarah Bernhardt, Itron ar C'hamelia ha plac'h he disheolier. 
Skeudenn:Man sitting under beach umbrella.JPG|Paotr en e goazez en aod dindan un disheolier.
Skeudenn:Yellow umbrella.jpg|Diskuliañ ur c'hevrin: Petra ma Doue zo dindan un disheolier?
Skeudenn:Under an umbrella on a motorbike.jpg|Daou zen dindan un disheolier, e Sina.
File:BathingSuit1920s.jpg|E 1920
Leiningen

** Leiningen** zo un anv-lec'h alamanek.

## Lec'hanvadurezh
### 
*Leiningen, ur gumun e Rheinland-Pfalz,
**Leiningerland, ar c'horn-bro tro-dro,
*Priñselezh Leiningen, ur briñselezh verrbad, etre 1803 ha 1806, en-dro da Amorbach,
** Kastell Waldleiningen en Odenwald, Baden-Württemberg
**Tiegezh Leiningen, an tiegezh priñsel anezhi

*Altleiningen,
** Burg Altleiningen
*Neuleiningen,
**Burg Neuleiningen
*Waldleiningen,

* Leiningen (Vogtland), e Vogtländisches Oberland e Thüringen

### Yezhoù all
Gallekaet eo bet an anv e *Linange*, hervez boaz ar galleg da dreiñ anvioù alamanek Bro-C'hall, an *-ingen* alamanek o vont d'un *-ange* gallek.

### 
**Leiningen*, anv alamanek gallekaet e Léning, en departamant gall Moselle e Kanton Albestroff.

## Tud
* Embrico von Leiningen († 1146), eskob Würzburg (1125–1146)
* Berthold von Leiningen († 1285), eskob Bamberg
* Friedrich III. von Leiningen († 1287)
* Gottfried von Leiningen, 1396/97
* Carl Friedrich Wilhelm (Leiningen) (1724–1807)
* Emich Carl zu Leiningen (1763–1814)
* Christian Ludwig zu Leiningen-Westerburg-Neuleiningen (1771–1819)
* Feodora zu Leiningen (1807–1873)

## Lennegezh
*Leiningen, penntudenn an danevell saoznek "Leiningen Versus the Ants" gant Carl Stephenson e 1938.
Yann X

**Yann X** (latin : *Ioannes X*), bet ganet e 860 e Tossignano ha marvet e miz Mae 928 e Roma, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz Meurzh 914.

Bac'het e voe ha kontammet gant Marozia, serc'h d'ar pab Sergius III ha mamm Yann XI.
Anastaz III

**Anastaz III** (e latin: *Anastasius III*), ganet e Roma ha marvet e miz , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz  war-lerc'h Serj III .

Kontammet e voe marteze.
Yann IX

**Yann IX** (e latin: *Ioannes IX*), ganet e 840 e Tivoli ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz .

## Pennadoù kar
*Yann VIII
*Yann X
Romanus

**Romanus** (latin: *Romanus*), bet ganet e Gallese ha marvet e miz , a voe dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz .
Nikolaz Iañ (pab)

**Nikolaz Iañ** (e latin: *Nicolaus*), ganet tro 800 e Roma ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Alexander Zeisal Bielski

**Alexander Zeisal 'Zus' Bielski** (19 a viz Here 1912 e Stankiewicze - 18 a viz Eost 1995 e Brooklyn) a oa e penn partizaned Bielski a stourme e Belarus e-pad an Eil Brezel-bed. Gant e strollad partizaned e voe saveteet 1 236 yuzev.

## E vuhez
Ganet e voe Alexander Zeisal Bielski e 1912 e Stankiewicze, e-kichen Navahroudak (e Polonia d'an ampoent, ha bremañ e Belarus). Asambles gant e dri vreur e savas ur strollad partizaned anvet partizaned Bielski. Kuzhat a raent e koadeier Belarus, hag a-drugarez dezho e voe saveteet 1 236 Yuzev. E wreg hag e verc'h a voe lazhet gant an nazied. Goude ar brezel ez eas da Israel hag e 1956 ez eas da New York ma reas war-dro un embregerezh taksi ha treuzdougen gant e vreur Tuvia Bielski. Mervel a reas d'an oad a 83 bloaz gant un taol-kalon.

## Er sinema
Liev Schreiber eo a c'hoari perzh Alexander Zeisal Bielski er film *[[Defiance]]* (2008).

## Notennoù ha daveennoù
Leiningerland

Al **Leininger Land** zo ur c'horn-bro tro-dro da gêr Grünstadt en Rheinland-Ffalz, en Alamagn.

Ouzhpenn Grünstadt emañ kumunioù Altleiningen ha Neuleiningen, gwechall e dalc'h duged Leiningen.


image:Eiswoog.jpg|An Eiswoog e Stumpfwald e Ramsen
image:Eiswooglrp.jpg|Pont-hent-houarn (Eistalviadukt) an Eistalbahn
image:2006-Dirmstein-Riesling-Weinberg.jpg|Gwinieg Riesling e Dirmstein.


## Kastilli

Skeudenn:Burg Altleiningen Schwimmbad.JPG|Burg Altleiningen
Skeudenn:Burg Neuleiningen Bergfried.JPG|Burg Neuleiningen
Skeudenn:Battenberg.JPG|Burg Battenberg


## Pennad kar
*Leiningen
Carl Stephenson

**Carl Stephenson** zo anv meur a zen :
*Carl Stephenson (istorour) (1886-1954), istorour stadunanat ;
*Carl Stephenson (oberour) (1893–1954), oberour alaman an danevell *Leiningen Versus the Ants*.
Priñselezh Leiningen

**Priñselezh Leiningen** (* Fürstentum Leiningen* en alamaneg) zo bet ur briñselezh verrbad eus an Impalaeriezh roman santel, en Alamagn, krouet gant an Impalaer santel Joseph II e 1779, aet da get e 1803. 

An darn vrasañ anezhi zo aet gant Baden-Wurttemberg hag un darnig gant Bavaria.

## Yezh
Evel kalz anvioù-lec'hioù all damheñvel (en "ingen") e oa bet gallekaet anv Leiningen e *Linange*. 

## Istor
E 1779 e voe savet konted Leiningen-Dagsburg-Hardenburg da briñsed an Impalaeriezh roman santel, ha Karl Friedrich a deuas da vout "Fürst zu Leiningen". E deroù an dispac'h gall en devoa:
* Kontelezh Leiningen (**') ;
* Kontelezh Dabo (**'), hag enni Dabo, Hommert, Harreberg, Walscheid, Abreschviller ha Voyer (hiriv e Bro-C'hall);
* Aotrouniezh Weyersheim.

E Mezheven 1793 e voe kemeret Leiningen-Dabo gant Bro-C'hall.

E C'hwevrer 1801, gant feur-emglev Lunéville e voe anavezet ar berc'henniezh c'hall.

E C'hwevrer 1803 e voe krouet ar briñselezh 
Neuze e voe roet d'ar priñs: 
* eusPriñselezh Mainz, aotrouniezhioù Miltenberg, Amorbach, Bischofsheim, Königshofen ha Krautheim hag ivez an holl zouaroù etre ar stêrioù Main, Tauber, Necker ha kontelezh Erbach ;
* eus Eskopti Wurtzburg, aotrouniezhioù Grünsfeld, Hardheim, Lauda, Rippberg ha Gerlachsheim, war lez an Tauber ;
*eus Pfalz, aotrouniezhioù Boxberg ha Mosbach ;
*abati Amorbach ha provostiezh Comburg.

## Priñsed
* Carl Friedrich Wilhelm, kentañ priñs Leiningen (1724-1807) 
** dimezet da Christiane Wilhelmine, kontez Solms-Rödelheim
* Emich Carl zu Leiningen, eil priñs Leiningen (1763-1814), dimezet div wech,
** 1 e 1787 da Henriette, kontez Reuß zu Lobenstein-Ebersdorf, 
** 2 e 1803 d'ar briñsez Victoria von Sachsen-Coburg-Saalfeld
* Karl zu Leiningen, trede priñs Leiningen (1804-1856) 
**Maria, kontez Klebelsberg
* Ernst zu Leiningen, pevare priñs Leiningen (1830-1904) 
**dimezet da Marie, priñsez Baden
* Emich Eduard Carl zu Leiningen, pempet priñs Leiningen (1866-1939) 
** dimezet da Feodora, priñsez Hohenlohe-Langenburg
Carl Stephenson (skrivagner)

**Carl Stephenson**, ganet e Vienna (Aostria) d'an 3 a viz Du 1893, marvet goude 1960, a oa ur skrivagner alamanek.

## Danevell
Brudet eo Carl Stephenson abalamour d'un danevell "Leiningens Kampf mit den Ameisen" e 1937.
Troet e voe e saozneg ("Leiningen Versus the Ants") hag embannet e 1938 e-barzh ar gelaouenn stadunanat Esquire. Meur a wech eo bet adembannet e dastumadoù danevelloù berr.
Troet e oa bet en ur pezh-c'hoari skingomz en 1948 hag en ur film e 1954 , anvet The Naked Jungle'', renet gant Byron Haskin, ha c'hoariet gant Charlton Heston hag Eleanor Parker.

## Skridoù all
Traoù all zo bet skrivet gant Stephenson a sine Stefan Sorel. 

Marvet e vije e 1954, met droukvesk a zo gant an istorour Carl Stephenson. Skridoù all zo bet embannet gantañ etre 1954 ha 1967, neuze e vije marvet diwezhatoc'h e get 1954. 

## Pennad kar
*Carl Stephenson.

## Liamm diavaez
*https://web.archive.org/web/20150111081938/http://thenostalgialeague.com/olmag/stephenson-leiningen-versus-the-ants.html
Adrian Iañ

**Adrian I** (e latin: *Hadrianus*), ganet e Roma (Italia) ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar . Harp en doe gant Karl Veur a-enep Dider Lombardia.
Stefan III

**Stefan III** (e latin: *Stephanus III*), ganet war-dro 720 e Sikilia ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Paol Iañ (pab)

**Paol I** (e latin: *Paulus*), ganet war-dro 700 ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz .
Zakarias

**Zakarias** (e latin: *Zacharias*), ganet e Santa Severina e Calabria ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Gesche Gottfried

**Gesche Margarethe Gottfried**, ganet Gesche Margarethe Timm (6 a viz Meurzh 1785 e Bremen - 21 a viz Ebrel 1831 e Bremen), a oa ul lazherez a steudad a lazhas 15 den e Bremen hag e Hannover etre 1813 ha 1827. Kontammiñ a rae an dud gant arsenik. Hi eo an den diwezhañ a voe lazhet war-wel an holl e Bremen.
Lazhet he deus tud tost outi : gwazed, kerent, bugale. A-raok ma vefe tamallet outi bezañ muntrerez o doe truez an dud outi peogwir en em gave klañv izili he familh hag e varvent. E-keit ha ma oant klañv e rae war o zro, ha lesanvet e voe "ael Bremen".

## Muntridi
* 1añ a viz Here 1813 : Johann Miltenberg (pried kentañ) 
* 2 a viz Mae 1815 : Gesche Margarethe Timm (mamm) 
* 10 a viz Mae 1815 : Johanna Gottfried (merc'h) 
* 18 a viz Mae 1815 : Adelheid Gottfried (merc'h) 
* 28 a viz Even 1815 : Johann Timm (tad) 
* 22 a viz Gwengolo 1815 : Heinrich Gottfried (mab) 
* 1añ a viz Even 1816 : Johann Timm (breur) 
* 5 a viz Gouere 1817 : Michael Christoph Gottfried (eil pried) 
* 1añ a viz Even 1823 : Paul Thomas Zimmermann (danvez-pried) 
* 21 a viz Meurzh 1825 : Anna Lucia Meyerholz (kelenner sonerezh ha mignon) 
* 5 a viz Kerzu 1825 : Johann Mosees (amezeg ha mignon) 
* 22 a viz Kerzu 1826 : Wilhelmine Rumpff (perc'henn) 
* 13 a viz Mae 1827 : Elise Schmidt (merc'h Beta Schmidt) 
* 15 a viz Mae 1827 : Beta Schmidt (mignonez ha matezh) 
* 24 a viz Gouere 1827 : Friedrich Kleine (mignon ha kredour, lazhet e Hannover)

## Liammoù diavaez
* Gesche Gottfried e lec'hienn Deutsche National Bibliothek
* Gesche Gottfried 
* Maskl marv Gesche Gottfried
* Pennad alamanek diwar-benn he lazhadenn
* Willibald Alexis / Julius Eduard Hitzig: Kriminalfälle des neuen Pitaval - Gesche Margaretha Gottfried
Kustentin (pab)

**Kustentin** (e latin: *Constantinus*), ganet e Siria ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar . Ar pab diwezhañ a yeas da C'hres eo, a-raok Yann-Baol II e 2001.
Marianne Nölle

**Marianne Nölle** (1938) a zo ul lazherez a steudad alaman eus Köln. E 1993 e voe kondaonet hed he buhez evit bezañ lazhet seizh den.

## Torfedoù
Etre 1984 ha 1992 e voe klañvdiourez Nölle. Implijout a reas Truxal da lazhañ he c'hlañvourien. Soñjal a ra d'ar boliserien he dije lazhet 17 den en holl, ha klasket lazhañ 18 den all, met harzet e voe abalamour da 7 muntr. Biskoazh n'he deus anzavet he zorfedoù.

## Notennoù
Kustentin

**Kustentin** zo un anv-bihan brezhonek implijet a-wechoù da dreiñ an anv Constantinus.

## Tud
*Kustentin Kentañ 
**Kustentin Iañ (Roma) (272 -337
*Kustentin II 
*Kustentin (pab)

## Lec'hioù
*Kergustentin pe Kontanstinopolis,

## Pennadoù kar
* Konstantine
* Konstantinos
Sara Aldrete

**Sara María Aldrete** (6 a viz Gwengolo 1964 e Matamoros), lesanvet **La Madrina** (ar vaeronez), a zo un drafikerez dramm hag ul lazherez a steudad vec'hikan. Studiañ a reas e Brownsville e Texas ma voe degemeret da annezadez. Evel-se e c'hellas enskrivañ e *Texas Southmost College*. Gwelet e veze evel ur studierez avat, ha studiañ a reas an deskadurezh korf ha sport a-benn tapout un diplom kelennerez.

Kejañ a reas ouzh an trafiker dramm Adolfo Constanzo. Ouzhpenn trafikañ dramm e oa ivez e penn ur sektenn. Gantañ eo e teskas-hi ar sorserezh hag an hud du. Gant Constanzo e voe lesanvet "La Madrina". Constanzo a lazhe trafikerien dramm all hag ec'h implije tammoù eus o c'horfoù e-pad lidoù a veze aozet en un dastumlec'h dilezet e-kichen Matamoros. Tammoù eus ar vuntridi a veze poazhet en ur gastelodenn anvet nganga. Constanzo a lakaas Sara Aldrete da eil en e sektenn ha goulenn a reas ganti ober war-dro an diskibien tra ma kase-eñ kanab d'ar Stadoù-Unanet. 

E 1989 e voe aberzhet muioc'h-mui a dud. Un tourist amerikan, Mark J. Kilroy, a voe skrapet. D'ar 6 a viz Mae 1989 e voe dizoloet kuzhiadell (en ur ranndi dilezet e Mec'hiko) Constanzo gant ar polis. Er ranndi e voe kavet korf Constanzo ha hini unan eus e ziskibien. Ur pennadig goude e voe harzet Sara Aldrete hag e 1990 e voe kondaonet da 6 vloaz en toull-bac'h evit bezañ bet ezel eus ur strollad torfedourien. E-pad un eil prosez e voe lakaet da vuntrerez hag ouhzpennet e voe 62 vloaz toull-bac'h dezhi. Ma teufe er-maez eus an toull-bac'h e vefe kaset d'ar Stadoù-Unanet ma vefe barnet evit muntr Mark Kilroy.

## Er sinema

* Borderland, film mec'hikan hag amerikan sevenet e 2007 ha diazezet war afer Kilroy.

## Liamm diavaez
*La Madrina e lec'hienn Crime Library
Francisca Ballesteros

**Francisca Ballesteros** (1969 e Valencia) a zo ul lazherez a steudad katalanat hag a lazhas he div verc'h hag he gwaz hag a glaskas ivez lazhañ he mab etre 1990 ha 2004.

## He buhez hag e zorfedoù
Francisca Ballesteros a voe ganet e Valencia. Un nebeud bloavezhioù goude ez eas da chom da Melilla.

Dimeziñ a reas gant Antonio González Barribino, hag e voe ganet ur verc'h anvet Florinda. E 1990 e c'houzañvas un diwaskadenn a-heul gwilioudiñ hag e fellas dezhi lakaat un termen d'hec'h eured. A-benn ar fin e tivizas lazhañ he familh hag e tec' has da Valencia. Kontammiñ a reas he merc'h Florinda gant Colme, hag a zo louzoù da bareañ an alkoolegezh. Goude-se e tivizas gortoz a-raok lazhañ peurrest he familh.

E 2004 e lazhas peurrest he familh. D'an 12 a viz Genver 2004 e lazhas he gwaz Antonio González Barribino gant Colme, Zolpidem ha Bromazepa. D'ar 4 a viz Even 2004 e lazhas he merc'h Sandra gant ar memes louzoù hag e klaskas kontammiñ ivez he mab Antonio, hag a voe kaset d'an ospital ma voe dizoloet e oa bet kontammet.

D'ar 7 a viz Even 2004 e voe harzet Ballesteros hag ec'h anzavas holl he zorfedoù.

D'ar 26 a viz Gwengolo 2005 e voe kondaonet da 84 bloaz en toull-bac'h.

## Notennoù ha daveennoù

## Liamm diavaez
*“Black widow” jailed for 84 years e lec'hienn *Tenerife News*
Yann VII (pab)

**Yann VII** (e latin : *Ioannes VII*), bet ganet war-dro 650 e Rossano (Calabria) ha marvet d'an 18 a viz Here 707, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar 1añ a viz Meurzh 705.
Gwendolyn Graham ha Cathy Wood

**Gwendolyn Graham** (6 a viz Eost 1963) ha **Cathy Wood** (1962) a zo div lazherez a steudad stadunanat. Lazhet o deus pemp maouez kozh e Grand Rapids (Michigan) etre miz Genver ha miz C'hwevrer 1987. Mougañ a raent anezho. Holl o zorfedoù a rejont en *Alpine Manor*, un ti evit ar re gozh ma labourent evel klañvdiourezed.
Meur a sizhunvezh a dremenas a-raok ma vefent paket gant ar polis, daoust m'o doa embannet o doa lazhet tud, met ne oant ket bet kredet. E-pad o frosez e voe dizoloet o doa lazhet abalamour d'o gwallsiegezh. E-pad o frosez ivez e lakaas Wood ar bec'h war Graham. Kondaonet e voe Graham hed he buhez, tra ma voe un digresk a 20 vloaz toull-bac'h evit Wood.
Agatho

**Agatho** (e latin: *Agatho*), ganet war-dro 577 e Sikilia (Impalaeriezh Bizañs) ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Adeodatus II

**Adeodatus II** (e latin: *Adeodatus II*), ganet e Roma en Impalaeriezh Bizañs ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Sant Varzhin

**Sant Varzhin** a vez lavaret gant ar gristenien eus meur a zen:
**[[Martinus]]*, pe Martinus Teurgn, eskob Teurgn,
**Martinus*, pe Marzhin Iañ, pab

## Pennad kar
*Sant-Varzhin
Dagmar Overbye

**Dagmar Johanne Amalie Overbye** (23 a viz Ebrel 1883 en Assendrup – 6 a viz Mae 1929 e Kopenhagen) a oa ul lazherez a steudad danat. Lazhañ a reas etre 9 ha 25 bugel – unan anezho a oa bugel dezhi – etre 1913 ha 1920. D'an 3 a viz Meurzh 1921 e voe kondaonet d'ar marv. Stank e voe an divizoù da vare he frosez, ha diwarnañ e voe kemmet lezennoù danmark a-zivout ober war-dro bugale.
Kemmet e voe ar varnedigezh hag e voe kondaonet d'an toull-bac'h hed he buhez.

Diwall bugale a oa he micher. Krougañ, beuziñ pe deviñ ar vugale en he fornigell a rae. Goude-se e teve ar c'horfoù pe e touare anezho pe e kuzhe anezho en he loft.
Tamallet e voe 9 muntr outi, rak ne oa prouenn ebet evit a sell ouzh ar muntroù all. He breutaer a lavaras e oa bet gwallgaset pa oa-hi bugel, met ne voe ket trawalc'h da lakaat ar barner da cheñch ali. Mervel a reas en toull-bac'h.

## Titouroù liesseurt
* A-wechoù e skriver "Overby".
* Overbye a voe unan eus an teir maouez kondaonet d'ar marv e Danmark en 20 kantved.
*Kaoz a zo diwar he fenn e Politihistorisk Museum (Mirdi istor ar polis) e Nørrebro, Kopenhagen.
*Ar skrivagnerez danat Karen Søndergaard Jensen a savas ur romant titlet *Englemagersken* diwar he fenn.
*E c'hoariva Teatret ved Sorte Hest (Kopenhagen) e voe savet ur pezh-c'hoari titlet *'Historien om en Mo(r)der* diwar he fenn. *Morder* a dalvez "muntrerez" ha *moder* a dalvez "mamm".

## Notenn
Ujan Iañ

**Ujan I** (e latin: *Eugenius*), ganet e Roma ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Marzhin Iañ

**Marzhin I** (e latin: *Martinus*), ganet e-kostez Todi en Umbria ha marvet d'ar  e Krimea, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz .
Theodorus Iañ

**Theodorus I** (e latin: *Theodorus*), ganet e Palestina ha marvet d'ar , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar .
Yann VI

Meur a **Yann VI** zo bet en Istor Europa:

* Yann VI (pab), 701 - 705 ;
* Yann Asen III, tsar Bulgaria, adal 1279 bete 1280;
* Yann VI Cantacuzène, impalaer Bizantion adal 1347 bete 1354.
* Yann VI Bourgogn, mab bastard da Yann Dizaon, eskob Cambrai adal 1439 bete 1479;
* Yann VI Oldenburg, kont Oldenburg adal 1573 bete 1603;
* *Yann VI Portugal*, pe João VI, roue Portugal, 1816 - 1825;

## Pennadoù kar
*Yann V
*Yann VII
Yann IV

Meur a zen zo bet anvet **Yann IV**
*Yann IV (pab)
*Yann IV (dug Breizh)
*Yann IV Trebizond, impalaer Trebizond
Maria Swanenburg

**Maria Catherina Swanenburg** (9 a viz Gwengolo 1839 e Leiden - 11 a viz Ebrel 1915 e Gorinchem) a oa ul lazherez a steudad izelvroat. 

Swanenburg a oa merc'h Clemens Swanenburg ha Johanna Dingjan. He div verc'h kentañ a varvas pa oant babiged hag e timezas gant Johannes van der Linden d'an 13 a viz Mae 1868. Pemp mab ha div verc'h a voe ganet. Echuet e voe an dimeziñ d'an 29 a viz Genver 1886. Graet e veze *Goeie Mie* anezhi peogwir e rae war-dro bugale ha tud klañv karter paour Leiden ma oa o chom.

Etre 1880 ha 1883 e kontammas 27 den gant arsenik. Ouzhpenn e klaskas lazhañ 50 den all da nebeutañ, met ne zeuas ket a-benn. Gant an enklaskerien e voe kontet betek 90 muntr. E-touez an dud a dreuzvevas e voe 45 anezho a c'houzañvas kudennoù yec'hed reoliek abalamour d'an arsenik. Swanenburg a lazhe evit kaout argant an dud, dre o asurañs pe dre o hêrezh. He mamm hag he zad eo a voe an daou zen kentañ lazhet ganti e 1880. Tapet e voe pa oa o klask kontammiñ ar familh Groothuizen e miz Kerzu 1883. D'an 23 a viz Ebrel 1885 e krogas he frosez ma voe kondaonet d'an toull-bac'h hed he buhez, hag en toull-bac'h e varvas e 1915.

## Liamm diavaez
*Buhez Maria Catherina Swanenburg

## Daveoù
*J.H.H. Gaute and Robin Odell, *The New Murderer's Who's Who*, 1996, Harrap Books, Londrez
*Lennaert Nijgh, *Moord en Doodslag*, 1990, Schoort
Christina Ricci

**Christina Ricci** (ganet d'an 12 C'hwevrer 1980) a zo un aktorez amerikan. Anavezet ha meulet e voe Ricci da gentañ abalamour d'he ferzhioù evel bugel er film *The Addams Family* (1991) hag an heuliad anezhañ *Addams Family Values* (1993), ma c'hoarias perzh Wednesday Addams, hag er film *Casper* (1995). Tremen a reas Ricci da berzhioù gouroc'h e-barzh ar filmoù *[[The Ice Storm]] * (1997), ha *[[The Opposite of Sex]]* (1998), ma voe anvet evit ar Golden Globe evel aktorez wellañ. Kenderc'hel a reas d'ober berzh gant perzhioù deuet mat gant an dud e-barzh *[[Sleepy Hollow]] * (1999) ha *[[Monster]]* (2003).

Gwelet e voe Ricci er filmoù *[[Black Snake Moan]]* (2007), *[[Penelope (film)|Penelope]]*, *[[Speed Racer]]* (2008), *[[New York, I Love You]]* (2009), ha *[[After.Life]]* (2009) e-tal Liam Neeson.

## Filmoù

## Daveoù


## Liammoù diavaez
Bart De Wever

**Bart Albert Liliane de Wever**, ganet e Mortsel (Belgia) d'ar 21 a viz Kerzu 1970) a zo ur politikour eus Flandrez. Abaoe 2004 eo kadoriad an N-VA, ur strollad eus an tu dehou hag a stourm evit Flandrez dizalc'h. Kannad e Parlamant Flandrez eo ivez abaoe 2004. Pouezus e voe e levezon evit savidigezh gouarnamant Belgia e 2007, ha trec'h e voe e strollad e dilennadegoù kevredadel Belgia e 2010. E miz Here 2012 e voe bet dilennet da vaer Antwerpen. Anvet eo bet da vinistr kentañ ar vro d'ar 1 a viz C'hwrevrer 2025.

## Daveennoù
Wolf Haas

Wolf Haas (ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1960 e Maria Alm am Steinernen Meer, stad Salzburg, Aostria) a zo ur skrivagner aostrian. Anavezet eo evit e romantoù-polis, o deus gounezet tri anezho Priz alaman ar romant-polis.

## Oberennoù

### Romantoù
* **Romatoù-polis Brenner** (lec'h ma tremen ennañ):
** *[[Auferstehung der Toten]]* (Zell am See), Rowohlt, Reinbek 1996, ISBN 3499228319
** *[[Der Knochenmann]]* (Klöch in der Steiermark), Rowohlt, Reinbek 1997, ISBN 3499228327
** *[[Komm, süßer Tod]]* (Wien), Rowohlt, Reinbek 1998, ISBN 3499228149
** *[[Silentium!]]* (Salzburg), Rowohlt, Reinbek 1999, ISBN 3499228300
** *[[Wie die Tiere]]* (Wien), Rowohlt, Reinbek 2001, ISBN 3499233312
** *[[Das ewige Leben]]* (Graz), Hoffmann und Campe, Hamburg 2003, ISBN 349224095X
** *[[Der Brenner und der liebe Gott]]*, Hoffmann und Campe, Hamburg 2009, ISBN 978-3-455-40189-9
* *[[Ausgebremst]] - Der Roman zur Formel 1*, Rowohlt, Reinbek 1998, ISBN 3499228688
* *[[Das Wetter vor 15 Jahren]]* Roman, Hoffmann und Campe, Hamburg 2006, ISBN 3455400043

### Levrioù arbennik

* *Sprachtheoretische Grundlagen der Konkreten Poesie*. Akademischer Verlag Heinz, Stuttgart 1990 ISBN 3880992371
* *Die Liebe in den Zeiten des Cola-Rauschs*, Verlag Tauschzentrale, Wien 1993, ISBN 3901352015
Severinus (pab)

**Severinus** (e latin: *Severinus*), ganet e Roma (Impalaeriezh Bizañs) ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an .
Helen Keller

**Helen Adams Keller** (27 a viz Even 1880 e Tuscumbia, Alabama - 1añ a viz Even 1968 en Arcan Ridge, Easton, Connecticut) a oa ur skrivagnerez, stourmerez ha prezegennerez stadunanat. Bouzar ha dall e oa hag e voe an den nammet kentañ a dapas un diplom er skol-veur. 

## Levrlennadur
* Keller, Helen with Anne Sullivan and John A. Macy (1903) The Story of My Life. New York, NY: Doubleday, Page & Co. Troet e meur a yezh.
* Lash, Joseph P. (1980) Helen and Teacher: The Story of Helen Keller and Anne *Sullivan Macy. New York, NY: Delacorte Press. ISBN 0-440-03654-2
* Herrmann, Dorothy (1998) Helen Keller: A Life. New York, NY: Knopf. ISBN 0-679-44354-1

## Er sinema
Daou film a zo diazezet war buhez Helen Keller :
* *[[The Miracle Worker]]* gant Arthur Penn (1962) 
* *[[Black (film)|Black]]* gant Sanjay Leela Bhansali (2005) 

### Liammoù diavaez
* Luc'hskeudenn
* Lec'hienn ofisiel Ivy Green, ma voe ganet
* Medalenn prezidant SUA
* Lec'hienn helen Keller Services for the blind
Yann Iañ

Meur a zen zo bet anvet **Yann I**.

## 
*Yann I<sup>añ</sup>  Alexandria, Penniliz reizhkredennek Alexandria en 482

## 
*Yann I, pab adal 523 betek 526

## 
*Yann I<sup>añ</sup> Thessalonique, penniliz Thessalonique adal 605 betek 630

## 
*Yann I<sup>añ</sup> Konstantinopolis lesanvet *Tzimiscès*, Impalaer Bizantion adal 969 betek 976

## 
*Yann I<sup>añ</sup>  Alençon, kont Alençon ha Perche adal 1171 betek 1191
*Yann I<sup>añ</sup> Vendôme, kont Vendôme adal 1137 betek 1180
* Yann I<sup>añ</sup> Trier (° war-dro 1140 - † 1212), arc'heskob Trier adal 1190 betek 1212.

## 
*Yann I<sup>añ</sup>, lesanvet *Yann Dizouar*, Roue Bro-Saoz adal 1199 da 1216
*Yann I<sup>añ</sup> Sveden, lesanvet *Sverkersson*, roue Sveden etre 1216 ha 1222
*Yann I<sup>añ</sup> Chalon, kont Chalon adal 1228 betek 1267
*Yann I<sup>añ</sup> Brienne, Roue Jeruzalem ha goude Impalaer latin Konstantinopolis adal 1231 betek 1237
*Yann I<sup>añ</sup>, Dug Breizh adal 1237 betek 1286
*Yann I<sup>añ</sup>  Brabant, Dug Brabant adal 1268 betek 1294
*Yann I<sup>añ</sup> Courtenay-Champignelles, arc'heskob Reims etre 1266 ha 1271
*Yann I<sup>añ</sup> Hainaut, Kont Hainaut adal 1280 betek 1304.

*Yann I<sup>añ</sup> Chalon-Arlay, mab da Yann I<sup>añ</sup> Chalon.
*Yann I<sup>añ</sup> Chalon-Auxerre, kont Auxerre

## 
*Yann I<sup>añ</sup> Bohemia lesanvet *an Dall*, roue Bohemia adal 1310 betek 1346
* Yann I<sup>añ</sup>, lesanvet *an Dalif*, Roue Bro-C'hall ha Roue Navarra en 1316
* Yann I<sup>añ</sup> Armagnac, kont Armagnac adal 1319 betek 1373
*Yann I<sup>añ</sup> Bavaria, lesanvet *ar Bugel*, dug Bavaria adal 1339 betek 1340
*Yann I<sup>añ</sup> Loren, dug Loren etre 1346 ha 1390
*Yann I<sup>añ</sup> Berry, dug Berry etre 1360 ha 1416
* João I<sup>añ</sup> Portugal, Roue Portugal adal 1385 betek 1433
* Juan I<sup>añ</sup> Aragon, Roue Aragon adal 1387 betek 1395
* Juan I<sup>añ</sup> Kastilha, Roue Kastilha ha Roue León etre 1379 ha 1390
*Yann I<sup>añ</sup> Alençon (1385-1415), kont, ha goude dug, Alençon ha Perche adal 1404 betek 1415;

## 
*Yann I<sup>añ</sup> Albret (1425-1468)
*Yann I<sup>añ</sup> Danmark, Roue Danmark adal 1481 betek 1513 ha roue Norge adal 1483 da 1513
*Yann I<sup>añ</sup> Bourgogn, lesanvet *Yann Dizanv*, Dug Bourgogn adal 1404 da 1419
*Yann I<sup>añ</sup> Monako, aotrou Monako adal 1433 betek 1454
*Yann I<sup>añ</sup> Polonia, lesanvet *Albert*, Roue Polonia adal 1492 betek 1501

*Yann I<sup>añ</sup>, aotrou Schrankenfels

## 
*Johan I<sup>añ</sup> Sachsen, dilenner Sachsen, kont palatin Sachsen, landgrav Thüringen adal 1525 betek e varv e 1532.
*Yann I<sup>añ</sup> Hungaria, lesanvet *Zápolya*, Roue Hungaria adal 1526 da 1540

## 
* Yann I<sup>añ</sup> Württemberg, dug Württemberg adal 1608 betek 1628

## 
* João I<sup>añ</sup> Brazil, impalaer Brazil 

* Yann I<sup>añ</sup> Liechtenstein, priñs Liechtenstein adal 1805 betek 1836
* Yann Iañ Saks, roue Saks adal 1854 betek 1873

## 

* Yann I<sup>añ</sup> Luksembourg, dug-meur Luksembourg adal 1964 betek 2000

## Pennadoù kar
*Yann II
*Yann
Yann III

Meur a zen zo bet anvet **Yann III**

*Yann III, pab etre 561 ha 574
*Yann III, dug Breizh etre 1312 ha 1341
*Yann III, roue Portugal etre 1521 ha 1557
*Yann III Sveden (1537-1592), roue Sveden adalek 1568.
*Yann III Sobieski (1629-1696) roue Pologn .
Jan

**Jan** zo un anv-bihan nederlandek implijet e kalz yezhoù all evel an tchekeg, an alamaneg, ar poloneg, ar yezhoù skandinavek hag all, par da Yann e brezhoneg.

Gallout a ra bezañ ivez stumm berr an anvioù benel saoznek Janet ha Janice.

## Yezhoù all
*Jaan en estonieg
*Jean e galleg
*John e saozneg
*Xan en euskareg
*Yann en brezhoneg
*Juan e spagnoleg

## Tud

###### 
*Jan Arnošt Smoler (1816-1884), skrivagner ha yezhoniour sorabek
*Jan Ullrich (* 1973), marc'hhouarner, trec'h e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn

### 
*Jan Brito pe Jehan Brito (1415-1495), mouller breizhat er Flandrez
* Jean Jan (1772-1798), chouan

### ha
#### - kantved
*Jan van Eyck (e-tro 1390–1441), livour
*Jan van Dornicke (c. 1470-c. 1527), livour izelvroat
*Jan Gossaert (c. 1478 – 1532), livour flandrezat 
*Jan van Scorel (1495-1562), livour izelvroat
*Jan Sanders van Hemessen (c. 1500–c. 1566) a oa ul livour flamank 
*Jan van Leiden, e brezhoneg Yann a Leiden (1509-1536), levier advadezour 
*Jan Massijs (1510-1575), livour flamank
*Jan Brueghel, anv daou livour brudet :
**Jan Brueghel gozh (1568-1625)
**Jan Brueghel yaouank (1601-1678)
*Jan Steen (c. 1626-1679), livour
*Jan Vermeer (1632-1675), livour
*Jan Swammerdam (1637-1680), mezeg hag amprevanoniour izelvroat

#### kantved
* Jan Frans Willems (1793-1846), skrivagner flandrezat, tad d’an Emsav Flandrezat.

#### kantved
*Jan Deloof (g. e 1930), skrivagner flandrezek ha troer brezhonek
*Jan Janssen (g. e 1940), marc'hhouarner, trec'h e Tro Bro-C'hall ha Tro Bro-Spagn
*Jan Raas (g. e 1952), marc'hhouarner
*Jan Timman (g. e 1951), mestrc'hoarier echedoù izelvroat

#### kantved
* Jan Peter Balkenende (g. e 1956), kentañ ministr an Izelvroioù

###### 
*Jan Kjærstad‎ (g. e 1953), skrivagner.

### 
* Jan dau Melhau (g. e 1948), skrivagner okitanek

### 

* Jan Matejko (1838-1893), livour,
* Jan Baudouin de Courtenay (1845-1929), yezhour.

### 
* Jan-Michael Vincent (1945-2019), aktour.
 
###### 
*Jan Hus (marvet e 1415), beleg ha doueoniour
*Jan Masaryk (1886 – 1948), politikour,
*Jan Foltys (1908-1952), mestrc'hoarier echedoù
*Jan Palach (1948-1969), haroz,
*Jan Zábrana (1931-1984), skrivagner.

## E brezhoneg
*Jan* pe Janig a vez skrivet e-lec'h Chan a-wechoù. Stummoù all da Janed int-holl.

## Lec'h
* Enez Jan Mayen, un enezenn norvegiat e Meurvor Arktika
Yann (pab)

Daou bab warn-ugent zo bet anvet Yann.

* Yann Iañ
* Yann II Mercurius
* Yann III Catelinus
* Yann IV (pab)
* Yann V (pab)
* Yann VI (pab)
* Yann VII (pab)
* Yann VIII (pab)
* Yann IX
* Yann X
* Yann XI
* Yann XII
* Yann XIII
* Yann XIV
* Yann XV
* Yann XVI (eneppab)
* Yann XVII
* Yann XVIII
* Yann XIX
*N'eus ket bet a *Yann XX*, nag evel pab nag evel eneppab.
* Yann XXI
* Yann XXII
* Yann XXIII
Opera (merdeer)

**Opera** a zo un heuliad poelladoù digoust liessavennoù programmet e Norvegia. En Opera e kaver meur a boellad a denn da Internet. Perc'hennet eo kod Opera gant Opera Software a zo diazezet en Oslo.

Merdeer Opera eo poellad brudetañ an heuliad. Ne vez ket implijet kalz (2,17 % eus implijerien internet e miz Here 2009).

## Perzhioù pennañ
* ur merdeer 
* un arval postelioù (M2) hag ul lenner keleier 
* ul lenner RSS 
* ur c'harned chomlec'hioù
* ur arval IRC ;
* ur sil eneppesketa
* ur merour pellgargañ a zegemer liammoù BitTorrent 
* merañ digejañ ar gomz

Digoust eo Opera abaoe an 20 a viz Gwengolo 2005. Gantañ e c'haller digeriñ betek 40 pajennad web war un dro. Gant Opera e vez doujet da reolennoù W3C.
Goude meur a arnod e c'haller lavarout ezmañ Opera e-touez ar merdeerioù primañ.

## Dasparzh ar merdeerioù

## Notennoù

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Opera
* ''Opera Desktop Team'', blog skipailh diorren Opera Desktop
* Kumuniezh Opera
Yann VII

Meur a **Yann VII** zo bet: 
* Yann VII (pab), adal 705 bete 707
* Yann VII Grammatikos, uheldad Kergustentin adal 837 bete 843
* Yann VII Palaiologos, impalaer Bizantion († 1408) e-pad pevar miz
* Yann VII Harcourt, kont Harcourt († 1452)
* Yann VII Bueil, kont Sancerre († 1638)
* Yann VII Mecklemburg-Schwerin, dug Mecklemburg-Schwerin († 1592)

## Pennadoù kar
*Yann VI
*Yann VIII
Yann VIII

Meur a **Yann VIII**zo bet :
* Yann VIII (pab), pab adal 872 bete 882
* Yann VIII (eneppab), eneppab e 844
* Yann VIII Kergustentin, penn-iliz etre 1064 ha 1065
* John VIII Palaiologos (1392–1448), impalaer Bizantion

## Mojenn
* *Yann VIII*, anv ar babez Janed, e doareoù zo eus ar vojenn steuet diwar he fenn. 

## Pennadoù kar
*Yann VII
*Yann IX