open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Baule-Dakar

**La Baule-Dakar**, pe **Course des Amaldies**, a oa ur redadeg etre Ar Baol ha Dakar (Senegal), o tremen dre an Azorez (etre an inizi Faial ha Pico), evit ar bigi-dre-lien unkouc'h ha lieskouc'h.

## Ar redadegoù

### 1980
E-touez 37 bag
# *Elf Aquitaine*, Marc Pajot, Paul Ayasse ha François Boucher
# *Royale*, Loïc Caradec, Philippe Facque, Jean-François Fountaine ha Yann Le Coniac
# *[[Paul Ricard (bag)|Paul Ricard]]*, Éric Tabarly, Éric Bourhis ha Patrick Tabarly
# *Brittany Ferries*, Chay Blyth
# *Gauloise IV*, Éric Loizeau
Dilezel :
* *VSD II*, Philippe Poupon, Éric Duchemin hag Eugène Riguidel

### 1983
Lieskouc'h:
# *Charente-Maritime*, Pierre Follenfant, Jean-Baptiste Le Vaillant ha Marc Guillemot
# *Côte basque*, Didier Munduteguy
# *Jet Services II*, Patrick Morvan, Serge Madec ha Jean Le Cam
# *Lada Poch*, Loïck Peyron hag Alain Gautier
# *Elf Aquitaine*, Marc Pajot ha Jean Maurel
# *Royale II*, Loïc Caradec, Olivier Despaigne ha Thierry Brault
Unkouc'h :
# *Kriter VIII*

### 1987
Ur redadeg a-zaou e voe. Ar bageer Daniel Gilard a voe kouezhet er mor d'an 23 a viz Here.
# *Lada Poch II*, Loïck Peyron ha Jacques Delorme en 11 d 9 e 19 mun 25 s
# *Ericsson* (bet anvet *Crédit Agricole* a-raok), Bruno Peyron ha Cam Lewis en 11 d 9 e 53 mun 34 s
# *Elf Aquitaine II*, Jean Maurel ha Jean-Luc Nélias e 12 d 10 e 28 mun 35 s
# *Poulain*, Olivier de Kersauson ha Christophe Mahé e 13 d 15 e 58 mun
# *Charente-Maritime*, Jean-François Fountaine ha Le Vaillant e 14 d 6 e 27 mun 36 s
Dilezel (7 bag war 12):
* *Azurex*, Henri ha Jean Cormier
* *Care-France*, Pascal Quintin ha Lalou Roucayrol
* *Côte d'Or II*, Éric Tabarly ha Patrick Tabarly
* *Fujicolor*, Mike Birch
* *Jet-Service V*, Daniel Gilard ha Halvard Mabire 
* *Ville d'Audrain*, Woscieh Kaliski
* *Laiterie du Mont Saint Michel*, Olivier Moussy ha Jacques Caraës

### 1991
Ur redadeg en e unan e voe.
Lieskouc'h :
# *[[R.M.O. (voilier)|RMO]]*, Laurent Bourgnon en 11 d 22 h 41 mn 33 s
# *Fujicolor II*, Mike Birch 
# *Cimaron*,Jean-Luc Nélias
# *Funambule*, Lalou Roucayrol
Unkouc'h :
# *Bagages Superior*, Alain Gautier e 10 d 18 h 4 mun 15 s 
# *Fleury Michon X*, Philippe Poupon e 10 d 21 h 44 mun 26 s
# *Looping*, Giovanni Soldini en 11 d 16 h 46 min 02 s
Cogli la prima mela

**Cogli la prima mela** zo ur bladenn italianek gant Angelo Branduardi, graet e 1979 e ti Polydor.

## Kanaouennoù
An holl skridoù zo savet gant Branduardi
#Cogli la prima mela - 3:25 - Diwar ar ganaouenn hungarek "U naseho Barty".

#Se tu sei cielo - 3:10
#La strega - 4:18
#Donna ti voglio cantare - 3:25 - Ton "Donna ti voglio cantare" zo savet diwar "Tourdion", ur ganaouenn grennamzerel gant Pierre Attaingnant, embannet ivez er bladenn Futuro antico II.
#La raccolta - 4:51 - Komzoù "La raccolta" ("An eost") a deus eus ur varzhoneg gant Sappho, hag an ton eo hini ar ganaouenn roumanek "M-am suit in dealul clujului". 
#Colori - 3:30
#Il signore di Baux - 4:29
#Il gufo e il pavone - 3:10
#Ninna nanna - 7:23 - Diwar "Mary Hamilton", kanaouenn saoznek kanet gant Joan Baez.

## E galleg
Ur bladenn c'hallek a voe graet ivez, bloaz war-lerc'h, komzoù gant Étienne Roda-Gil, ma kaved :
*Va où le vent te mène
*La Terre et l'Eau
*La Sorcière
*Le Sang et la Chair
*Coquelicot dans la récolte
*Le Seigneur des Baux
*Couleurs de trottoir
*Le Phénix et le Hibou
*L'Enfant clandestin

## E saozneg
* *Life is the only teacher* - komzoù gant Peter Sinfield

## Notennoù
Alla fiera dell'est

**Alla fiera dell'est** ("E foar ar Reter") zo ur bladenn italianek gant Angelo Branduardi, graet e 1976.

## Kanaouennoù
An holl skridoù zo savet gant Branduardi hag e bried Luisa Zappa, sonerezh gant Angelo Branduardi.
;Tu A
#*Alla fiera dell'est* – 5'22"
#*La favola degli aironi* – 3'43"
#*Il vecchio e la farfalla* – 2'54"
#*Canzone per Sarah* – 4'19"
#*La serie dei numeri* – 4'28"
;Tu B
#*Il dono del cervo* – 3'11"
#*Il funerale* – 8'06"
#*L'uomo e la nuvola* – 3'44"
#*Sotto il tiglio* – 2'52"
#*Canzone del rimpianto* – 3'00"
;Pad hollek : 41'39"

**Alla fiera dell'est* zo savet diwar ur c'han hebreek anvet * Chad Gadyà*; tennañ a ra d'ar rimadell saoznek "The House That Jack Built", embannet e 1797. 
**"Il vecchio e la farfalla*" zo savet diwar ur c'hrennlavar meneget e *Beajoù Marco Polo*.
**La serie dei numeri* o savet diwar Gousperoù ar raned e Barzaz Breiz.
**Il dono del cervo* zo ur pezh ma son ar fleüt evel hini an ton brudet *El Condor pasa*; 
**Sotto il tiglio* (*Dindan an dilhenn*) zo savet diwar ar c'han alamanek Under der linden gant Walther von der Vogelweide (war-dro 1170 - 1230).

## E galleg
Ur bladenn c'hallek a voe graet ivez e 1978, anvet *À la foire de l'Est*, komzoù gant Étienne Roda-Gil, ma kaved :
* *À la foire de l'est *
* *Les hérons*
* *Le vieillard et l'hirondelle*
* *Berceuse pour Sarah*
* *La série des nombres*
* *Funérailles*
* *L'homme et la nuée*
* *Sous le tilleul*
* *Loin de la frontière*

## E saozneg
Un doare saozneg zo bet anvet "Highdown Fair", komzoù gant Peter Sinfield.

## Pennad kar
*Pladennoù Angelo Branduardi

## Notennoù
Brindisi

**Brindisi** (distaget [] en italianeg) zo ur gêr vras e rannvro Puglia e kreisteiz Italia. Kêr-benn proviñs Brindisi eo, war aod Mor Adria. 

Ur gêr a bouez eo bet a-hed an istor, evit ar c'henwerzh dreist-holl, dre ma'z eo ur porzh lec'hiet-brav. Bremañ c'hoazh ez eo ur porzh bras evit ober kenwerzh gant Gres ha broioù ar Reter-Nesañ.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Brindisi gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
*
Progreso (Yucatán)

**Progreso**, pe **Progreso de Castro**, a zo ur gêr douristel, ur porzh-kenwerzh hag ur porzh-bageal modern e gwalarn stad Yucatán, e Mec'hiko.

Savet e oa bet e 1884 gant Juan Miguel Castro, politikour, penngaser ha penn-embregerezh.


Image:Progreso_Founder_Statue.jpg|Delwenn Juan Miguel Castro 
Image:Faro-progreso-mx.JPG|An tour-tan
Image:Beach at Progreso, Yucatán.JPG|Un draezhenn


## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
270,10 km2 eo gorread Progreso.

## Poblañs
War-dro 37 400 a dud a zo o chom eno e 2010.

## Melestradurezh

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

## Lec'hienn ofisiel
La luna (albom)

**La luna** zo ur bladenn italianek gant Angelo Branduardi, graet e 1975.

## Kanaouennoù
An holl skridoù zo savet gant Branduardi hag e bried Luisa Zappa, sonerezh gant Angelo Branduardi.
;Tu A
#*La luna* – 2:48
#*Tanti anni fa* – 2:49
#*Gli alberi sono alti* – 4:08
#*"Notturno* – 4:51
;Tu B
#*Rifluisce il fiume* – 4:29
#*Confessioni di un malandrino* – 5:06
#*Primavera* – 3:26
#*La danza* – 4:08
;Pad hollek : 41'39"

**Gli alberi sono alti* eo doare italianek *[[The Trees They Grow High]]*, kan soznek krennamzerel, kanet ivez gant Joan Baez en hec'h albom Joan Baez, Vol. 2 e 1961, ha gant Alan Stivell, Donovan, John Rainbourne .
**Notturno* zo ur varzhoneg gant ar barzh gresian Alcmane, 
**Confessioni di un malandrino* zo diwar ur varzhoneg gant ar barzh saoz Sergei Essenin.
**La danza*, zo un doare mantra, peder gwerzenn adlavaret ad libitum.

## E galleg

## E spagnoleg

## Pennad kar
*Pladennoù Angelo Branduardi

## Notennoù
Tall Ships' Races

An ***Tall Ships' Races*** a zo redadegoù etrevroadel evit listri-skol bras a vez bep bloaz e morioù Europa. 

Ouzhpenn an hanter eus ar vageerien war bourzh pep bag a dle bezañ tud yaouank.

***Cutty Sark Tall Ships' Races*** a veze graet eus ar redadegoù etre 1973 ha 2003 pa oa sponsoret gant Cutty Sark (whisky). ***Mediterranean Tall Ships Regatta*** a vez graet anezhi pa vez aozet er Mor Kreizdouar.

## Gwelet ivez
* Cutty Sark
Angelo Branduardi (albom)

**Angelo Branduardi** eo anv pladenn gentañ ar soner-kaner italianek Angelo Branduardi e 1974 .

## Kanaouennoù ar bladenn
;Tu A
*Re di speranza – 4:23
*Il tempo che verrà – 3:13
*Eppure chiedilo agli uccelli – 1:53 (Paul Buckmaster)
*Per creare i suoi occhi – 3:45
*Ch'io sia la fascia – 2:01
*Lentamente – 3:02
En holl : 18:17

;Tu B
*Storia di mio figlio – 6:02
*E domani arriverà – 11:07
*Il regno millenario – 3:13
*Durata totale: 20:22

## Doare saoznek
;Tu A
*King of Hope – 4:25
*The Time to Come – 3:15
*Then Ask the Birds - To Create Her Eyes – 5:37
*Let Me Be – 2:03
*Slowly – 3:04
En holl 18:24

; Tu B
*Story of My Son – 6:36
*And Tomorrow Won't Be Long – 11:06
*The Thousand Annum Kingdom – 3:12
En holl 20:54

## Pennad kar
*Pladennoù Angelo Branduardi
Solitaire du Figaro

Ar **Solitaire du Figaro**, pe **Solitaire URGO Le Figaro** (hervez anv ar sponsor URGO) etre 2017 ha 2019, a zo ur redadeg a-dennadoù en e unan evit bigi-dre-lien heñveldoare.

Aozet e voe e 1970 evit ar wech kentañ gant Jean-Louis Guillemard ha Jean-Michel Barrault.

## Trec'hourien

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Loïc Nottet

**Loïc Nottet** a zo ur c'haner ha sonaozour belgiat ganet d'an 10 a viz Ebrel 1996 e Charleroi.

## Buhez
E 2014, kemer a ra perzh e-barzh kenstrivadeg *[[The Voice]]* e Belgia.

E 2015, kaout a rae e *Eurovision Song Contest* gant ar ganaouenn *Rhythm Inside*.

E 2015 en doa kemeret perzh e *Danse avec les stars* e Bro-C'hall hag aet e oa ar maout gantañ.

E 2016, e teuas e eil "single" er-maez, *Million Eyes*.

E 2017, e teuas e trede "single" er-maez, *Mud Blood* hag ar c'hentañ albom *Selfocracy*.

## Pladennoù
### Albom
*Selfocracy* (2017)
### ''Singles''
**Rhythm Inside* (2015)
**Million Eyes* (2016)
**Mud Blood* (2017)

## Notennoù ha daveennoù
La pulce d'acqua

***La pulce d'acqua*** (*Ar c'hwenenn-dour*, anv italianek an nadoz-aer) zo ur bladenn italianek graet e 1977 gant ar soner ha kaner Angelo Branduardi. 

## Kanaouennoù
An holl skridoù zo savet gant Branduardi hag e bried Luisa Zappa ; sonerezh gant Angelo Branduardi.
; Tu A
**Ballo in Fa diesis minore* – 7:08
**Il ciliegio* – 4:10
**Nascita di un lago* – 4:10
**Il poeta di corte* – 3:50
**Il marinaio* – 4:10
En holl : 23:28

;Tu B
**La pulce d'acqua* – 4:50
**La sposa rubata* – 4:00 
**La lepre nella luna* – 5:02
**La bella dama senza pietà* – 6:43
En holl : 20:35

### Orin
**Ballo in Fa diesis minore* zo savet diwar un ton dañs eus Frioul anvet Schiarazula marazula.
** La sposa rubata* zo savet diwar ar c'han brezhonek *Ar plac'h dimezet gant Satan*, embannet e Barzaz Breiz.

## E galleg
*Un embannadur gallek zo bet, anvet *La Demoiselle*

## E saozneg
Embannet eo bet e saozneg e 1980 evel *Fables and Fantasies*, komzoù gant Peter Sinfield.

## Pennad kar
*Pladennoù Angelo Branduardi

## Notennoù
Branduardi '81

**Branduardi '81** eo anv ar bladenn gan embannet gant ar soner-kaner italianek Angelo Branduardi e 1981.

## Kanaouennoù ar bladenn
#*L'amico* (*ar mignon*)
#*Girotondo*
#*La cagna* (*ar giez*, diwar ur varzhoneg gant Essenin ha ton *[[The Silkie]]*)
#*I tre mercanti*
#*Barche di carta*
#*Musica*
#*La collina del sonno*
#*Il disgelo*
#*Vola* (savet diwar *Branle Gay* gant Jean-Baptiste Besard )

### Doare gallek
En 1981 ivez ez eus bet embannet un doare gallek.
#L'ami oublié
#Ronde sur la terre ronde
#Les enfants de la chienne
#Les trois cavaliers
#Châteaux et fanaux
#Toujours la musica
#Le gardien de pierre
#La bateau et le glacier
#Les derniers ormes
Savet eo ar c'homzoù gant Étienne Roda-Gil

## Film
Implijet eo bet tonioù an albom gallek er film gall Un matin rouge.

## Pennad kar
*Pladennoù Angelo Branduardi

## Notennoù
Lecce

**Lecce** zo ur gêr hag ur gumun e kreisteiz Italia. Pennlec'h Proviñs Lecce eo, e rannvro Puglia.

Brasañ kêr ledenez Salento eo, ur gêr gozh anezhi, hag enni ur skol-veur, kozh ivez.  a dud zo o chom e kêr ha  a dud zo o vevañ en tolpad-kêrioù.

Abalamour da builhder ar savadurioù kozh ha kaer enni, Lecce zo bet lesanvet *"[[Firenze]] ar c'hreisteiz"*.

Bevañ a ra ar c'horn-bro diwar al labour-douar, diwar gounit olivez ha gwini dreist-holl hag ezporzhiet e vez eoul olivez ha gwin eus kêr Lecce.

## Notennoù
Cercando l'oro

***Cercando l'oro*** zo anv ur bladenn italianek gant ar soner-kaner italian Angelo Branduardi e ti Polydor e 1983. Gant e wreg Luisa Zappa e savas-eñ ar c'homzoù.

## Kanaouennoù ar bladenn
**Il libro*
**La giostra*
**L'acrobata*
**Piano piano*
**Natale*
**Cercando l'oro*
**L'isola*
**Profumo d'arancio*
**La volpe*
**Ora che il giorno è finito*
*Ar ganaouenn italianek *Piano piano*zo savet diwar ar ganaouenn saoznek *[[Barbara Allen]]*.

## Doare gallek
*Tout l'or du monde*, komzoù gant Etienne Roda-Gil.
* *Le livre*
* *La ronde*
* *Au bord du vide*
* *Le duvet*
* *Retour de Noël*
* *Tout l'or du monde*
* *L'île du rêve*
* *Parfum d'orange*
* *La loutre*
* *Petite chanson chinoise*
Alan Stivell a son ivez e daou bezh.

## Pennad kar
*Pladennoù Angelo Branduardi

## Notennoù
Barbara Allen

**Barbara Allen** zo ur ganaouenn saoznek a Vro-Skos. Kaset e voe alese d'ar Stadoù-Unanet, ma voe brudet bras. Ur c'hant doare disheñvel zo anezhi bremañ. En dastumad Child Ballads he deus an niverenn 84.

## Komzoù

## Kanerien
Kanet eo bet gant meur a zen, en o zouez 
*Pete Seeger, 
*Jean Ritchie 
*Joan Baez
*Paul Simon and Art Garfunkel.
*Dolly Parton
Alies e vez disheñvel ar c'homzoù.

## Doareoù italianek
Tri doare italianek zo bet kanet gant Angelo Branduardi : 
*E 1983 *Piano Piano* en e bladenn *[[Cercando l'oro]]* 
*E 2011 *Barbriallen* en albom *[[Così è se mi pare]]*.
*E 2013 *Barbrie Allen* en e bladenn *[[Il rovo e la rosa - Ballate d'amore e morte]]*.

## Notennoù
500 Miles

**500 Miles**, anavezet ivez evel *500 Miles Away from Home* pe *Railroaders' Lament*, zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar ganerez stadunanat Hedy West, ha brudet er bloavezhioù 1960. Kaoz zo enni eus un den pell bras diouzh ar gêr, diarc'hant, ha re vezhek evit distreiñ.

## Istor
Savet eo bet gant ar ganerez Hedy West (1938-2005).
Awenet e vefe bet gant kanaouennoù koshoc'h, klevet digant he mamm-gozh, ha diazezet eo "500 Miles" a-hervez war tonioù biolin (*fiddle*) anvet "Reuben's Train" ha "Train 45".

## Kanerien

*E 1961, kentañ enrolladur anavezet, hini The Journeymen.
*E 1962 e voe enrollet div wech :
** gant Kingston Trio en o albom College Concert, savet betek 3de renk ar gwerzhioù er vro; 
** gant Peter, Paul and Mary, en o albom kentañ; 
*E 1963 e voe enrollet div wech ivez :
**gant Hedy West a-benn ar fin, er bladenn : *Hedy West accompanying herself on the 5-string banjo*
**gant Bobby Bare, gant komzoù nevez; 
*E 1964 gant Dick and Dee Dee en o albom * Turn Around*.
*E 1964 e voe kanet gant Hedy West en Newport Folk Festival e 1964,
*E 1965 gant Sonny & Cher en o albom *Look at Us*. 
*Un tamm mat eus ar c'homzoù a adkaver er ganaouenn "I Was Young When I Left Home" gant Bob Dylan. 
*E 1989 eo bet kanet gant The Hooters o devoa astennet ar ganaouenn dediet da vanifesterien Tiananmen pa ganent "A hundred tanks along the square, one man stands and stops them there. Some day soon, the tide will turn, and I'll be free."
*A-hend-all eo bet enrollet ivez gant ar Brothers Four, Glen Campbell, Johnny Rivers, Reba McEntire, Jackie DeShannon, The Seekers, The Shadows, Elvis Presley , The Highwaymen, The Seldom Scene, Nick Cave, Richard Anthony, Franco Battiato, Rosanne Cash, Bad Astronaut, Peter and Gordon, Eric Bibb, Hootenanny Singers, the innocence mission, Joan Baez, Takako Matsu, Justin Timberlake, The Persuasions , Teske ha kalz a re all Hag ivez gant Justin Timberlake, Carey Mulligan ha Stark Sands evit ar film *[[Inside Llewyn Davis]]*..

## Yezhoù all
Kanet eo bet e meur a yezh : alamaneg, galleg, japaneg...

E galleg e oa savet ar skrid gant Jacques Plante. Berzh kenañ a reas doare Richard Anthony *("Et j'entends siffler le train")* e 1962, ha divrud e chomas an doareoù enrollet gant Serge Gainsbourg hag Hugues Aufray.

## Liammoù diavaez
*Istor ar ganaouenn hervez Le Monde
*Komzoù e lec’hienn ofisiel Peter, Paul and Mary

## Notennoù
Manuel Breton-Français

**Manuel Breton-Français** zo anv daou levr-skol divyezhek, savet evit deskiñ galleg dre ar brezhoneg.

1. Ar ***Manuel Breton-Français*** gant Joseph-Marie Toullec, skolaer en Uhelgoad, hag embannet e Montroulez. An trede embannadur a voe graet e 1865.

2. *Manuel breton-francais*, embannet e Gwened e 1863 gant Guyot-Jomard.

## Liamm diavaez
* Google books
* https://web.archive.org/web/20191110154223/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle26/Manuel_Breton_Francais_1865_.pdf

## Notennoù
Bill Irwin

**William Mills Irwin**, anavezetoc'h evel **Bill Irwin**, ganet d'an 11 a viz Ebrel 1950 e Santa Monica, Kalifornia, zo kaner, muzikour hag aktour stadunanat.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn
Yezhoù asturek-leonek

Ar **yezhoù asturek-leonek**, pe **asturianek-leonek**, pe an **asturleoneg** (*asturleonés* e spagnoleg), eo an anvioù roet d'ar yezhoù ha rannyezhoù komzet en Asturiez, e norzh Spagn, e León, Kantabria ha Zamora (ma vez graet ''leonés'' anezhi ivez), ha Miranda do Douro e Portugal ma'z eo ofisiel ar *mirandés* hervez al lezenn niverenn 7/99, eus an 29 a viz Genver 1999.

Peder rannyezh asturek pennañ zo : astureg kreiz, astureg ar c'hornôg (*leonés*) hag astureg ar reter.
Teir rannyezh arall zo, a reer "parlantoù ardreuzat" anezho (*hablas de transición* e spagnoleg) peogwir ez eus anezho emdroadurioù eus an astureg war-du broioù arall : ar galizeg-astureg (*gallego-asturianu*, *eonaviegu*) a vez komzet etre Asturiez ha Galiza war-du ar c'hornôg; ar *montañés* (*cántabru*) a gomzer etre Asturiez ha Kantabria war-du ar reter ; an *[[estremadureg|extremeño]]* (*estremeñnu*), a glever en Extremadura ar gwalarn.

Setu amañ ur gartenn ma weler emdroadur an astureg hervez an tiriadoù.

## Pennad kar
*Astur
Fianna Fáil

**Fianna Fáil** (pe Soudarded an Tonkad) anvet ivez **Fianna Fáil - An Páirtí Poblachtach** (Fianna Fáil - ar Strollad Republikan) zo ur strollad politikel iwerzhonat mirour eus Republik Iwerzhon.

An anv Fianna Fáil a vez troet alies gant *Soudarded an Tonkad* ; gwelet e vez ivez an droidigezh "*Kadourien Fál*" ("Fál" o vezañ un doare da envel Iwerzhon).

Ar strollad a voe savet evel ur strollad republikan d'an 23 a viz Meurzh 1926 goude un troc'h gant ar Sinn Féin abalamour d'un dizemglev war an emrenerezh.

Ar Fianna Fáil a vez gwelet evel unan eus an daou strollad iwerzhonat eus an tu dehoù, e-kichen ar Fine Gael. Lakaet e vez a-zehoù d'ar Sinn Féin ha d'al Labour Party. Voterien ar strollad zo tud eus an holl renkadoù sokial.

## Istor ar Fianna Fáil
Fianna Fáil a oa bet krouet gant Éamon de Valera. Bet e oa bet eñ hag e harperien o freuzañ gant ar Sinn Féin pa voe c'hwitet gantañ da lakaat da dremen ur mennad a ginnige e vefe roet an tu d'ar gannaded dilennet da gadoriañ en Dáil Éireann pa vefe riset an Oath of Allegiance (ledouet da Vro-Saoz). E-pad Ardfheis ar Sinn Féin e 1926 e voe talet ouzh ar mennad. Ar strollad a gemeras an anv Fianna Fáil d'an 2 a viz Ebrel memes bloavezh. 

Ar strollad nevez-se ar Fianna Fáil, a oa enebet ivez ouzh an Emglev etre Breizh-Veur ha Republik Iwerzhon, ne oa ket a-du kennebeut izili ar strollad nevez gant an doare ma oa da sevel ar republik iwerzhonat. Mennozh diazez ekonomikel ar Fianna Fáil an emvasterezh (ekonomiezh serret) a blije d'ar gouerien, d'ar vicherourien ha d'ar re baourañ. Eus an tu all e oa gwelet fall ar strollad gant pennoù uhel ar gevredigezh.

Adal savidigezh gouarnamant kentañ ar strollad Fianna Fáil, d'an 9 a viz Meurzh 1932, betek dilennadegoù 2011, ar strollad a oa bet o ren ar vro e-pad 61 bloaz diwar 79.
Jean-Michel Guilcher

**Jean-Michel Guilcher**, bet ganet d'ar 24 a viz Gwengolo 1914 e Kerbêr (Brest) hag aet d'an Anaon d'ar 27 a viz Meurzh 2017 e Meudon (Hauts-de-Seine), a oa un tudoniour breizhat.

## Un nebeud levrioù

### Diwar-benn an dañsoù
* *La Tradition populaire de danse en Basse-Bretagne*, 1963
* *Les Formes anciennes de la danse en Berry*, 1965
* *La Contredanse et les renouvellements de la danse française*, 1969, adembannet e 2004 dindan an titl La contredanse. Un tournant dans l'histoire française de la danse
* *La Tradition de danse en Béarn et Pays basque français*, 1984
* *La Chanson folklorique de langue française*, 1989
* *L'Histoire de la danse, parent pauvre de la recherche*, 1994
* *Rondes, branles, caroles : le chant dans la danse*, 2003
* *Danse traditionnelle et anciens milieux ruraux français*, 2009
* *Danses traditionnelles en Pyrénées centrales*, 2009
#### Pennadoù
* *Les formes anciennes de la danse en Berry*, *Arts et traditions populaires*, Genver-Meurzh 1965
* *Un jeu des mariages en Basse-Bretagne*, *Arts et traditions populaires*, 1967
* *Conservation et renouvellement dans la culture paysanne ancienne de Basse-Bretagne*, *Arts et traditions populaires*, 1967
* *Les derniers branles de Béarn et Bigorre*, *Arts et traditions populaires*, Gouere-Kerzu 1968
* *L'enseignement militaire de la danse et les traditions populaires*, *Arts et traditions populaires*, 18vet bloavezh, nr. 1/3 (Genver-Gwengolo 1970), pp. 273-328. Gant Hélène Guilcher. 
* *À la découverte de la danse bretonne*, ArMen, nr. 67, miz Mae 1995, p. 14-27

### Evit ar re vihan
* *Dix danses simples des Pays de France choisies pour la jeunesse*, 1947
* *Bernique*, 1948
* *Les deux bossus*, 1948
* *Le violon enchanté*, 1948
* *Le singe et l'hirondelle*, 1949
* *Amo le Peau Rouge*, 1951
* *Mangazou le petit Pygmée*, 1952
* *Jeux de nourrice*, 1953
* *Jan de Hollande*, 1954
* *Rondes et Jeux Dansés*, 1956
* *Bête comme une oie*, 1998
Meudon

**Meudon** a zo ur gumun en departamant Hauts-de-Seine, e rannvro Enez-Frañs. 

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
9,9 km2 eo gorread ar gumun.

## Poblañs
War-dro 45 507 a dud a zo o chom eno e 2014.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Hervé Marseille da vaer.

## Tud
### Ganet eno
* Lionel Jospin, politikour, e 1937
### Marvet eno
* Jean-Michel Guilcher, tudoniour, e 2017

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Florian Ceynowa

**Florian Ceynowa** (*Florión Cenôwa* e kachoubeg) (4 Mae 1817 – 26 Meurzh 1881) a oa ur mezeg, skrivagner ha yezhour eus Polonia. Stourmet en deus evit ar c'hachoubeg hag e sevenadur. Asambles gant Alexander Hilferding e studias yezh ha mojennoù ar Gachoubed ha broudañ a reas tud all da ober kemend-all. En ur ober an dra-se e save a-enep an alamanekaat hag ar polonekaat war un dro. Kavout a rae dezhañ e oa ar Gachoubed ur bobl diouti he-unan, met sevel a rae a-du gant an hollslavegezh ivez. Labourat a reas evit unvaniñ ar yezh kachoubek, he doare-skrivañ hag he yezhadur. Embann a reas levrioù yezhadur ha testennoù kachoubek gant troidigezhioù e yezhoù slavek all. Treiñ a reas testennoù rusianek e kachoubeg ivez hag un den a bouez eo evit al lennegezh kachoubek.

## Liamm diavaez
*Die Germanisierung der Kaschuben, gant Florian Ceynowa
*Oberennoù Florian Ceynowa
Confessioni di un malandrino

**Confessioni di un malandrino** zo ur ganaouenn savet gant Angelo Branduardi hag enrollet e 1975 en e eil albom La luna. 

Savet eo ar skrid diwar un droidigezh graet gant Renato Poggioli diwar ur varzhoneg savet e 1920 gant ar barzh rus Sergei Essenin, Исповедь хулигана.

Adembannet e voe e 1980 en albom Gulliver, la luna e altri disegni hag e Confessioni di un malandrino. Il meglio di Angelo Branduardi.
Esla

An **Esla** zo ur stêr en Asturiez, e León hag e Zamora, e gwalarn Spagn.

*Astura* e oa hec'h anv a vare an impalaeriezh roman ; diwar an anv-se e teu anv an Astured hag o bro, peogwir e voe annezet glannoù ar stêr gant ar boblad kentañ.

## Red
Eienañ a ra an Esla en Aradennad Kantabria, e parrez La Uña e Burón e León, nepell diouzh harzoù Asturiez, kent redek a-hed 287 km dre León ha Zamora hag em deurel en Douro e Villaseco.

Mercadillo.JPG|Pont Mercadillo dreist an Esla e Cistierna (León)

## Notennoù
Kêriadenn ar bloavezh Mil

**Kêriadenn ar bloavezh Mil** (galleg: **) zo ur mirdi bev e Lann Gouh , e Mêlrant, er Morbihan.
## Istor
Dizoloet eo bet al lec'h arkeologel e 1902 Er bloavezh 1985. e voe digoret ar mirdi, ur wech adsavet ul lodenn eus ar gêriadenn evel ma oa en . 17 savadur a oa bet adkavet er gêriadenn anneziet etre an Xvet hag ar XIVvet kantved.

Eus un tu all e kaver un ti-feurm krennamzerel. Loened a vez war al lec'h evel ma oant sañset bezañ er Grennamzer.
## Obererezhioù
Stalioù a-bep seurt a vez kinniget gant tud a youl vat. Stalioù emgannañ krennamzerel pe c'hoarioù ar mare.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar mirdi
* Filmig diwar-benn ar mirdi

## Notennoù ha daveennoù
Éric Drouglazet

**Éric Drouglazet**, bet ganet d'ar 16 a viz Du 1967 e Tregon hag o chom eno, a zo ur bageer-dre-lien breizhat.

## Loreadeg
* 1987: 1 en Tour du Finistère à la voile
* 1988 : 1 en Tour du Finistère à la voile
* 1989 : 1 en Tour du Finistère à la voile
* 1992 : 8 er Solitaire du Figaro
* 1994 : 12 er Solitaire du Figaro
* 1995 : 46 er Solitaire du Figaro
* 1996 : 30 er Solitaire du Figaro - 1 er Solitaire de Porquerolles
* 1998 : 2 er Solitaire du Figaro
* 1999 : 2 er Solitaire du Figaro
* 2000 : 7 er Solitaire du Figaro
* 2001 : 1 er Solitaire du Figaro
* 2002 : 9 er Solitaire du Figaro - 4 en Transat AG2R - 2 er Generali Méditerranée - 2 er Route du Ponant
* 2003 : 10 er Solitaire du Figaro
* 2004 : 6 er Solitaire du Figaro - 7 en Transat AG2R An Oriant - Saint-Barthélemy (Antilhez)
* 2005 : 15 er Solitaire du Figaro - 1 en Transat BPE - 6 en Tour de Bretagne à la voile - 6 en Transat Jacques Vabre
* 2006 : 6 er Solitaire du Figaro - 23 en Transat AG2R
* 2007 : 6 er Solitaire du Figaro - 11 en Transat BPE
* 2008 : 11 er Solitaire du Figaro
* 2009 : 32 er Solitaire du Figaro
* 2011 : 1 en Transat Jacques-Vabre : Le Havre - Puerto Limon (Costa Rica), e-bourzh Class40 *98 - AQUARELLE.com*, daou-ha-daou gant Yannick Bestaven.
* 2012 : 4 er Transat La Solidaire du Chocolat : Naoned - Sant-Nazer / Progreso ( stad Yucatan e Mec’hiko), e-bourzh Class40 *98 - AQUARELLE.com*, daou-ha-daou gant Yannick Bestaven
Josep Tarradellas

**Josep Tarradellas i Joan**, markiz Tarradellas, ganet d'an 19 a viz Genver 1899 e Cervelló ha marvet d'an 10 a viz Mezheven 1988 e Barcelona, a oa ur politikour katalan, prezidant ar Generalitat de Catalunya, en harlu eus 1954 da 1977, hag er vro betek 1980 e penn ar Generalitat adsavet.

Unan eus diazezerien ar gostezenn Esquerra Republicana de Catalunya e voe ha dilennet e voe en anv ar strollad-se kerkent ha 1931. Er bloavezh-se e teuas da vezañ kuzulier e gouarnamant ar Generalitat de Catalunya. E-pad Brezel diabarzh Spagn e voe anvet e penn kuzul-ren ar Generalitat.

Rankout a reas kuitaat Katalonia da vevañ en harlu, e Suis da gentañ hag e Bro-C'hall adalek 1939. Gant kannaded Katalonia en harlu e voe dilennet da brezidant ar Generalitat e 1954. E-pad pell e voe o chom e Saint-Martin-le-Beau, e-kreiz Bro-C'hall. E 1977, goude marv Franco, e c'hallas distreiñ da Gatalonia hag e-pad tri bloaz e voe prezidant ar Generalitat adsavet.
Gilles Le Baud

**Gilles Le Baud** a oa ur bageer-dre-lien. Deuet eo da vezañ ur penn-embregerezh. 

## Loreadeg
Priz Solitaire du Figaro a zo aet gantañ e 1973 ha 1978.

## Levrlennadur
* *Je ne danse que sur les vagues, De la Course de l'Aurore à la Solitaire du Figaro*, Glenat, miz Du 2011
Joan de Kat

**Joan de Kat**, bet ganet e 1941 e Belgia, a zo ur arzour hag ur bageer-dre-lien belgiat.

## Loreadeg

## Levrlennadur
* *Rêve de victoires en trimant sur l'atlantique*, 1969
* *Autour du Mong*, Éditions du Penduick, 1986
* *La Légende*, Ancres de Marine, 2001
Yannick Bestaven

**Yannick Bestaven**, bet ganet d'an 28 a viz Kerzu 1972 e Sant-Nazer, zo ur bageer-dre-lien gall. Desavet eo bet e departamant Gironde, e-lec'h m'en deus dizoloet ar bageal-dre-lien. Kenaozet en deus ar ganer tredan dre viñs-tro *Watt&Sea* ijinet gant Éric Tabarly. Emañ o chom er Roc'hell.

## Loreadeg

Trec'h eo bet e meur a redadeg :
* Transat Jacques-Vabre 2015, Le Havre / Itajaí (Brazil), e-bourzh *Le Conservateur* e Class40, daou-ha-daou, gant Pierre Brasseur ;
* Les Sables-Horta-Les Sables, e-bourzh *Le Conservateur* e Class40, daou-ha-daou, gant Pierre Brasseur;
* Transat Jacques-Vabre 2011, Le Havre / Puerto Limon (Costa Rica), e-bourzh ar Class40 *98 - AQUARELLE.com*, daou-ha-daou, gant Éric Drouglazet ;
* Record SNSM 2009, kenreder, e-bourzh *[[Safran]]* gant Marc Guillemot ;
* Transat 6.50, Fort Boyard (Charente-Maritime) / Puerto Calero e Yaiza (enez Lanzarote, Kanariez) / Salvador (Bahia) e (Brazil), trec'h en div dennad *AQUARELLE.com* ;
* Course de l'Europe, kenreder, e-bourzh *Aquitaine Innovations* gant Yves Parlier gant Ellen MacArthur.

Gounezet en deus ar Vendée Globe e 2020-2021 daoust ma oa aet dreist al linenn erruiñ goude Charlie Dalin, peogwir e oa bet dalc’het kont eus an amzer tremenet gantañ evit saveteiñ Kevin Escoffier.

## Daveennoù
Transat Jacques Vabre

An **Transat Jacques Vabre**, pe **La Route du café** pe **La Transat en double**, a zo ur redadeg treuzatlantel a-zaouioù evit ar bigi-dre-lien.

Aozet e vez bep daou vloaz abaoe 1995. E 1993 e voe ur redadeg en e unan.

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Sonia Malkine

**Sonia May Malkine** (Pariz, 7 a viz Here 1923 - Woodstock, 31 a viz Mae 2014), **Sonia Niel** he anv plac'h-yaouank, a oa ur ganerez c'hall a orin breizhat.

Perzh a gemeras er Rezistañs, hag e 1948 ez eas da chom da New York gant he fried, ma teuas da labourat evit ar skingomz. Goude ur pennad ez eas da chom da Woodstock. 

E 1962 e reas Sonia Malkine ur pennad kaoz gant Pete Seeger evit hec'h abadenn *The World of Folk Music* er skingomz WKNY, e Kingston, New York. Difennet e voe outi gant ar renerien skignañ anezhi rak Pete Seeger a oa komunour, nemet ober a reas en desped da se. E fin ar pennad-kaoz e lavaras e vije taolet er-maez, a c'hoarvezas kenkent hag an deiz war-lerc'h. 

## Pladennoù
Kanañ a rae e galleg, hag unan eus he c'hanaouennoù e oa *Le vin des Gaulois*, azasaet diwar Gwin ar C'hallaoued , tennet eus Barzhaz Breizh. 

## Liammoù diavaez
* Pennad kaoz ganti e 2002
* Pennad diwar he fenn goude he marv
Rastatt

**Rastatt** a zo ur gêr en Alamagn, e stad Baden-Württemberg, war-dro 10 km eus Baden-Baden, 30 km eus Karlsruhe ha 65 km eus Strasbourg.

An embregerezh brasañ eno eo ar saver kirri Daimler AG (Mercedes-Benz). 6 300 a dud a labour ennañ e 2017.

## Istor
*Feur-emglev Rastatt

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
59,02 km2 eo gorread ar gêr.

## Poblañs
War-dro 48 051 a dud a zo o chom eno e fin ar bloavezh 2015.

## Melestradurezh

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez


Rastatt-Residenzschloss-08-2016-gje.jpg
Rastatt-Wasserturm-14-2006-gje.jpg
Rastatt-Pagodenburg-04-Terrassen-2006-gje.jpg
Rastatt-Kapelle Maria Einsiedeln-14-2018-gje.jpg
Rastatt-Brauerei Franz-12-2018-gje.jpg
Rastatt-Johannes-Nepomuk-Brunnen-02-2018-gje.jpg
Rastatt-Kulturforum-02-2018-gje.jpg
Rastatt-Schloss Favorite-Hauptfassade-16-2005-gje.jpg


## Lec'hienn ofisiel
Lec'hienn ofisiel
Lied

Ul **lied** (d.l.e "kan", liester *lieder*) a zo ur varzhoneg alamanek a ganer war son ur piano pe meur a venveg.
Gisti (disheñvelout)

**Gisti** a c'hall bezañ meur a dra :
* Gisti, liester "gast".
* Gisti, ur gevredigezh, *Groupe d'information et de soutien des immigrés*.
* Ar Gisti, kerreg etre beg Penmarc'h ha Loktudi.
John Morris-Jones

**John Morris-Jones** (17 Here 1864 – 16 Ebrel 1929) a oa ur skolveuriad, yezhadurour ha barzh kembraek.

## E vuhez
Ganet e voe John Morris Jones e kêriadenn vihan Trefor, en Enez Mon. Mont a reas ar familh da vevañ da Llanfairpwllgwyngyll. Goude bezañ bet war ar studi e Bangor hag en Aberhonddu, e c'hounezas ur yalc'had da vont da Skolaj Jezuz, en Oxford, da studiañ matematik. Eno e plijas dezhañ studiañ al lennegezh kembraek, hag asambles gant studierien all e savas ar "Gevredigezh Dafydd ap Gwilym" (*Cymdeithas Dafydd ap Gwilym*) e 1880. Kenderc'hel a reas da studiañ kembraeg en Oxford, gant an aotrou kelenner John Rhŷs.

Anvet e voe Morris-Jones d'ober skol gembraeg e skolaj skol-veur Hanternoz Kembre, e Bangor, e 1888, hag e 1895 e voe anvet da gelenner e Rann ar C'hembraeg, nevez-savet. E-touez e studierien e oa Ifor Williams. Dimeziñ a reas gant Mary Hughes e 1897, ha peder merc'h o devoe. Anvet e voe da varc'heg e 1918, ha diwar neuze e reas gant an anv "Sir John Morris-Jones". Mervel a reas e 1929 ha beziet e voe e Llanfairpwllgwyngyll.

## E labour
Labourat a reas da reiñ ur stumm unvanoc'h, standartoc'h d'ar yezhadur kembraek ha d'ar reizhskrivadur. Embann a reas *Welsh Orthography* (1893) hag *A Welsh Grammar, Historical and Comparative: phonology and accidence* (1913), levrioù hag voe degemeret mat e Kembre hag a sikouras uhelaat statud ar c'hembraeg er vro. Gantañ e voe savet ha renet ar gelaouenn lennegel *Y Beirniad*, embannet etre 1911 ha 1919. 

Asambles gant John Rhŷs e adembannas levrioù kembraek klasel, evel *Llyfr yr Ancr* (1894) ha dreist-holl *Gweledigaethau'r Bardd Cwsg* gant Ellis Wynne.

Ne voe embannet nemet un dastumad barzhonegoù gantañ, *Caniadau* (1907), met bras e voe e vrud en e amzer. E-touez barzhonegoù brudetañ an dastumad-se emañ *Cân i Famon*, *Cymru Fu: Cymru Fydd* ha troidigezhioù diwar barzhonegoù e yezhoù all, gant Heinrich Heine hag Omar C'hayyam. 

## Oberennoù
**Welsh Orthography* (1893)
**Caniadau* (1907)
**A Welsh Grammar, Historical and Comparative* (Oxford, 1913)
**Taliesin* (1918), e levrenn XXVIII ar gelaouenn *[[Y Cymmrodor]]*.
**Cerdd Dafod, sef Celfyddyd Barddoniaeth Gymraeg* (1925)
**Orgraff yr Iaith Gymraeg* (1928)
**Welsh Syntax* (1931)
Geriadur brezhoneg gant skouerioù ha troiennoù

**Geriadur brezhoneg gant skouerioù ha troiennoù** zo anv ur geriadur brezhoneg unyezhek, embannet gant An Here e 1995. Ennañ e kaver 10 000 pennger, skouerioù, troiennoù ha skeudennoù. Diwarnañ eo bet savet an eil geriadur embannet gant An Here, anvet Geriadur brezhoneg An Here.

## Skrivagnerien

Skrivet eo bet gant ur skipailh renet gant Jean-Yves Lagadeg ha Martial Menard. 13 den o deus kemeret perzh, o anvioù a gaver er pajennoù kentañ.

## Danvez

Ur bern skouerioù zo tennet eus levrioù pe skridoù lennegel eus an  pe an .

## Evezhiadennoù
### Diwar-benn ar gerioù
*Al lizherenn *[[C]]* a zo kinniget evel an teirvet elfenn eus al lizherenneg vrezhonek.
*Skrivet e vez hunvre, pa gaver huñvre e geriadur divyezhek Roparz Hemon.
*Skrivet e vez Stad, evel e meur a c'heriadur all, gant ur bennlizherenn evel e galleg, pezh ne vez ket degemeret gant ar re a skriv stad diwar skouer ar yezhoù all.
*Meneg ebet eus ar rakger nann.

### Traoù all
Tresadennoù zo er geriadur, ne vo ket ken e Geriadur Brezhoneg an Here.

## Pennad kar
*Geriadur brezhonek
*Geriadur brezhoneg An Here
*Afer ar geriadur hollvrezhonek
Clark

**Clark** zo un anv-tiegezh saoznek, hag a zeu eus al latin *clericus* hag a dalv kement ha kloareg. Ar 27 anv er Rouantelezh-Unanet eo. Un anv-bihan e c'hall bezañ ivez, er Stadoù-Unanet dreist-holl.

Kalz stummoù all en deus an anv : Clerk, Clarke, etc.

## Yezhoù all
*Kloareg hag ar C'hloareg,
*Clerc e galleg, ha diwar-se an anv Leclerc,
*Chierico, Chierici ha Clerici en italianeg. 

## Tud
*Christopher Clark, istorour aostralian
*Jim Clark, blenier formulenn 1 skosat
*Petula Clark, kanerez saoz
*Mary Higgins Clark, skrivagnerez stadunanat

Anv-bihan :
*Clark Ashton Smith, skrivagner ha barzh stadunanat
*Clark Gable, aktour stadunanat
*Clark Kent, identelezh kuzh Superman

## Lec'hioù
*Clark (Colorado)
*Clark (Florida)
*Clark (Illinois)
*Clark (Iowa)
*Clark (Mississippi)
*Clark (Missouri)
*Clark (Nevada)
*Clark (New Jersey)

## Pennadoù kar
*Clarksville

## Notennoù ha daveoù
Pierre Brasseur (bageer)

**Pierre Brasseur**, bet ganet d'an 2 a viz Meurzh 1980 en Amiens a zo ur bageer-dre-lien gall.

## Loreadeg
* 1 en Transat Jacques Vabre 2015 asambles gant Yannick Bestaven e-bourzh *Le Conservateur* e Class40
Isernia

**Isernia** zo ur gêr hag ur gumun eus Italia, e rannvro Molise. Kêr-benn proviñs Isernia eo. E dibenn 2016 e oa  a annezidi.
Bombezadeg Tanger

**Bombezadeg Tanger** a c'hoarvezas d'ar 6 a viz Eost 1844 e-kerzh ar brezel etre Bro-C'hall ha Maroko, hag a voe graet gant an amiral François d'Orléans, Priñs Joinville (1818-1900), e penn arme c'hall e dad roue Loeiz-Fulup Iañ, dre ma veze roet harp gant sultan Maroko, Moulay Abderrahmane, d'an emir Abd-El-Kader, emsavet en Aljeria a-enep ar C'hallaoued, hag e nac'he maroko paouez d'e harpañ

Goude-se e c'hoarveza emgann Isly d'ar 14 a viz Eost 1844, ha Bombezadeg Mogador gant ar morlu gall d'ar 15 a viz Eost 1844. 


File:French fleet off Tangiers Illustrated London News 1844.jpg|Morlu gall dirak Tanger, Illustrated London News, 1844.
File:French bombardment of Tangiers Illustrated London News 1844.jpg|Bombezadeg Tanger, Illustrated London News, 1844.
Takad Etrebroadel Tanger

**Takad Etrebroadel Tanja** (arabeg **منطقة طنجة الدولية‎‎** *Minṭaqat Ṭanja ad-Dawliyya*, galleg *Zone Internationale de Tanger*, spagnoleg *Zona Internacional de Tánger*) a oa un tiriad emren e hanternoz Maroko, etre 1923 ha 1956, en-dro da gêr Tanger. Meret e oa gant Bro-C'hall, Spagn ha meur a vro europat.

Daoust ma chome dindan beli sultan Maroko e oa kenveret gant Bro-C'hall ha Spagn, hogen ivez gant ar Rouantelezh-Unanet, Portugal, Italia, Belgia, an Izelvroioù, Sveden hag ivez SUA. Ur *Mendoub* a veze eno evel pacha, dileuriad ar sultan ha kadoriad ar Vodadenn Etrebroadel.

E 1940 e voe aloubet Tanja gant Spagn, hag a oa dindan ren Francisco Franco, hag unanet gant an douaroù dindan Spagn (ar Rif). Madrid a dennas he soudarded e miz Mae 1944. Emren e chomas kêr ken na voe staget ouzh Maroko e 1956.

## Istor
* 1661 : Catarina Bragança, infantez portugalez, a zimezas da Charlez II, roue Bro-Saoz, hag en hec'h argouroù kêr Danja, a zuas da vezañ saoz.
* 1830 : Spagn, Portugal, Bro-C'hall, Breizh-Veur, Danmark, Sveden, Toskana, Rouantelezh Sardigna, SUA, a stalias koñsuled e Tanja.
* 1844 : 6 a viz Eost : Bombezadeg Tanja gant ar morlu gall ; 10 a viz Gwengolo : feur-emglev Tanja, etre Bro-C'hall ha Maroko, ar gouarnour Bu Selham ben Ali Astot al-Rifí e voe dileuriad ar sultan.
* 1860 : divizoù etre Spagn ha Maroko ; Muhammad al-Khatib Al-Tetuaní e oa dileuriad ar sultan, Al-Hadj Muhammad ben al-Hadj Tahey al-Zebdi al-Rabatí a voe anvet war e lerc'h.
* 1914 : derou ar Brezel-bed kentañ ; rediet e voe ar sultan, gant Bro-C'hall, da skarzhañ kannaded Alamagn hag Aostria — gant Bro-C'hall, *[[de facto]]*, e voe meret an Takad a-hed ar brezel.

## Merourien Takad Etrebroadel Tanja
Kartoñs

Ar **c'hartoñs** zo ur paper tev, kalet pe galetoc'h, a servij d'ober boestoù, ha pakadoù a bep seurt.
Ar botoù a vez gwerzhet e boestoù kartoñs.
François d'Orléans, Priñs Joinville

**François d'Orléans** (1818-1900), **Priñs Joinville**, a oa un amiral gall ha mab d'ar roue gall Loeiz-Fulup Iañ.

## E vuhez
An trede e oa eus c'hwec'h mab ar roue gall Loeiz-Fulup Iañ, hag ar seizhvet eus e zek bugel gant e bried Maria-Amélia de Bragança. Filhor e oa d'e voereb Adélaïde d'Orléans a roio dezhañ e susit he c'hastell en Arc-en-Barrois.
D'ar 1añ a viz Mae 1843 e timezas e Rio de Janeiro da Francisca de Bragança (1824-1898), priñsez a Vrazil hag a Bortugal, merc'h d'an impalaer Pedro Iañ, a oa ivez roue Portugal evel Pedro IV.

Savet e voe da vezañ ofiser a vor. E 1836, da 18 vloaz e oa letanant er verdeadurezh vrezel.

Komandant al lestr *La Creole* e oa e-pad ar brezel a-enep Mec'hiko, kemer a reas kêr Vera Cruz, ha prizoniañ a reas ar jeneral mec'hikan Vistapiv eo?.

E 1840 ec'h erruas e Brazil e penn ar fourgadenn *La Belle Poule*, gant relegoù Napoleone Buonaparte, o tont eus da Santez-Helena, e-kreiz ar meurvor Atlantel, war e hent da Vro-C'hall.

E 1844 e kemeras perzh er Brezel etre Bro-C'hall ha Maroko hag e vombardas porzh Tanger hag e kemeras Mogador, ma voe anvet da vezamiral.

Pa grogas Dispac'h Gall 1848 edo en Aljeria, hag alese ez eas da repuiñ da Vro-Saoz gant e dud.

## Bugale
*Françoise d'Orléans (1844-1925), dimezet en 1863 da Robert d'Orléans (1840-1910), dug Chartres. 
*Pierre d'Orléans (1845-1919), dug Pentevr. Ne zimezas ket, hogen daou vugel en doe :
** Jeanne Lebesque (1879-), a zimezas d'ar markiz Jean de Gouy d'Arsy
**Pierre Lebesque (1881-1962).
** ur verc'h mar-c'hanet, e 1849.
Jord Arzel

**Jord Arzel** (Georges Arzel en ti-kêr), bet ganet d'ar 30 a viz Mae 1906 ha marvet d'an 21 a viz Kerzu 1983, en deus labouret e melestradurezh Bro-C'hall e meur a lec'h.

Pa oa yaouank, war-dro ar bloavezh 1925, e teuas da vezañ anaoudeg da Yeun ar Gow. « Deskadour-kontoroller » e oa d'ar poent-se, ha hervezañ sekretour Strollad Emrenerien Kemper.
Brezel ar Rif a oa d'ar mare hag en anv e gevrenn e kasas ur pellskrid a souten da Abd el-Krim.

Roud anezhañ a gaver en-dro e miz Eost 1942 pa droas war-du ar *Français Libres* ha diwezhatoc'h e-giz un den e liamm gant Londrez.

E miz Eost 1944 e tegouezhas e penn kabined prefed Penn-ar-Bed. Hervez Yeun ar Gow e vefe bet kiriek eus ar rastelladenn a gasas ul lodenn vat a emsaverien – Yeun ar Gow en o zouez – da doull-bac'h Sant-Charlez e Kemper e dibenn ar bloavezh-se.

Anavezet eo bet da c'houde e-giz prefed Mont-de-Marsan (Landes), etre 1959 ha 1963, ha diouzhtu war-lerc'h e-giz maer XVIvet arondisamant Pariz betek 1977.

## Daveoù
Ken Saro-Wiwa

**Ken Saro-Wiwa** (ganet *Kenule Beeson Saro-Wiwa*, 10 a viz Here 1941 – 10 a viz Du 1995) a oa ur skrivagner, ur produer skinwel, hag ur stourmer ekologour eus Nigeria, eus ar bobl ogoni. Bet e voe e penn ar Movement for the Survival of the Ogoni People (MOSOP), ul luskad difeuls a stourme evit gwareziñ an endro e delta an Niger, lec'h ma eztenner eoul-maen. Harzet e voe meur a wech, ha lakaet e voe d'ar marv d'an 10 a viz Du 1995, asambles gant 8 emsaver all. 

Dre ar bed a-bezh e voe tud o sevel o mouezh a-enep ar marv-se, ha kaset e voe Nigeria kuit eus ar c'h-Commonwealth e-pad daou vloaz. Klemmoù a voe savet a-enep an embregerezh Royal Dutch Shell, a eztenne eoul-maen er vro hag a damalled dezhañ bezañ roet dorn d'an diktatour Sani Abacha, a oa e penn Nigeria en amzer-hont. Evit ar re a save klemm e oa kiriek Shell, en ur mod, da varv Ken Saro-Wiwa. E 2009 o doa asantet renerien Shell paeañ 15,5 milion a zollaroù da familhoù Saro-Wiwa hag an dud all lakaet d'ar marv asambles gantañ, evit ma ne vefe prosez ebet. 

Er bloavezh goude e varv e voe roet daou briz da Gen Saro-Wiwa, evit enoriñ e stourm evit an endro, ar Right Livelihood Award hag ar Goldman Environmental Prize. Hiziv ez eo anv Ken Saro-Wiwa un arouez eus ar stourm evit an endro hag evit gwirioù mab-den, en Afrika ha dre ar bed.

## Skridoù
*(1973). *Tambari*. Ikeja: Longman Nigeria. 
*(1985). *Songs in a Time of War*. Port Harcourt: Saros.
*(1986). *Sozaboy: A Novel in Rotten English*. Port Harcourt: Saros.
*(1987). *Mr. B*. Port Harcourt: Saros.
*(1987). *Basi and Company: A Modern African Folktale*. Port Harcourt, Nigeria: Saros.
*(1987). *Basi and Company: Four Television Plays*. Port Harcourt, Nigeria: Saros.
*(1988). *Prisoners of Jebs*. Port Harcourt: Saros.
*(1989). *Adaku & Other Stories*. London: Saros International. 
*(1989). *Four Farcical Plays*. London: Saros International. 
*(1989). *On a Darkling Plain: An Account of the Nigerian Civil War*. Epsom: Saros.
*(1991). *Mr B Is Dead*. London, Lagos, Port Harcourt: Saros International Publishers. 
*(1992). *Genocide in Nigeria: The Ogoni Tragedy*. London: Saros. 
*(1995). *A Forest of Flowers: Short Stories*. Burnt Mill, Harlow, Essex, England: Longman. 
*(1995). *A Month and a Day: A Detention Diary*. New York, N.Y.: Penguin Books. 
*(1996). *Lemona's Tale*. London: Penguin.
*(2005). *A Bride for Mr B*. London: Saros. 

## Notennoù
Tanger

**Tanger** (arabeg : طنجة *Tanja* ; amazigh : ⵜⵉⵏ ⵉⴳⴳⵉ *tin iggi* ; spagnoleg : *Tánger* ; henc'hresianeg : Τιγγίς *Tingís*) zo ur gêr e hanternoz Maroko, eil kêr ekonomikel ar vro, kêr-benn rannvro Tanger-Tétouan-Al Hoceïma ha pennkêr prefeti Tanger-Assilah, 24 km eus aod Spagn. Emañ war aod Norzhafrika e mont-tre kornôg Strizh-mor Jibraltar e-lec'h ma kej ar Meurvor Atlantel gant ar Mor Kreizdouar e-kichen ledenez Spartel. 1 275 000 annezad  a oa hervez niveradeg ofisiel 2024, ha gant-se e oa trede kêr pobletañ Maroko, war-lerc'h [Casablanca]] ha Fes.

Emañ ar gêr o cheñch buan hiziv an deiz. E-touez ar raktresoù diorren e kaver ostalerioù cheuc'h a-hed ar bae, ur c'harter aferioù kreiz, hag un aerborzh nevez. Ouzhpenn-se e c'hortozer e adsavo armerzh Tanger a-drugarez da savidigezh ar porzh Tanger-med nevez.
## Istor
Un istor pinvidik he deus Tanger hag a ya betek ar Vvet kantved kent JK pa oa bet krouet evel unan eus kêrioù ar Fenikianed eus kêr Kartago. A-hed ar c'hantvedoù eo bet annez meur a sevenadur hag ur santual evit tud eus meur a vro. E 1923 e voe roet ur statud etrevroadel da Tanjer gant ar galloudoù trevadennel, hag evel-se e teuas da vezañ ul lec'h evit tud eus meur a vro ha sevenadur hag ur greizenn genwerzh vras. Er bloavezhioù 1940 ha 1950 e oa brudet Tanjer evel kreizenn ar vuhez *bohemian*; meur a skrivagner hag arzour a zeuas eno met brudet e oa ivez evit dedennañ milionerien, torfedourien etrebroadel ha c'hoarierien arc'hant.
## Gevelliñ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 

## Tud vrudet
### Tud ganet eno
*Jean-Luc Mélenchon, politikour gall ganet e 1951.
### Tud bet o chom eno
* Giuseppe Garibaldi, dispac'hour italian, etre miz Here 1849 ha miz Even 1850
* Henri Matisse, livour gall, etre nevez-amzer 1912 ha diskar-amzer 1912 hag e miz C'hwevrer 1913
* William S. Burroughs, (1914-1997), skrivagner stadunanat adalek 1953
* Tennessee Williams, skrivagner stadunanat, meur a wech e Tanger etre deroù ar bloavezhioù 1950 ha 1964
* Bernard-Henri Lévy, skrivagner gall
* Eugène Delacroix, livour gall
* Jean Genet, skrivagner gall
* Truman Capote, skrivagner stadunanat
La Farce

***La Farce***, istitlet *Mémoire d'un farceur*, zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e 1883.

## Istor
Embannet e oa bet er gelaouenn Gil Blas d'an 18 a viz Kerzu 1883, sinet *Maufrigneuse*, ha goude en dastumad dalif Le Colporteur (dastumad) en 1901.

## An danevell
Le Petit (Maupassant)

***Le Petit*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
*Le Petit* zo bet embannet e *[[Le Gaulois]]* an 19 a viz Eost 1883, ha goude en dastumad *[[Contes du jour et de la nuit]]* en 1885.

## Pennadoù kar
*Danevelloù Guy de Maupassant
## Notennoù
Gjon Buzuku

**Gjon Buzuku** () a oa ur beleg katolik albanat hag a savas al levr kentañ moullet en albaneg. 

El levr-se, ar *Meshari*, e oa pedennoù, pennadoù eus ar Bibl, displegadennoù diwar o fenn, ha testennoù liderezh. Savet e voe evit lidoù ar Gatoliked, d'ur mare ma oa douaroù Albania en Impalaeriezh Otoman. Moullet e voe e Venezia pe e Shkodër. Emañ ar skouerenn nemeti anezhañ e levraoueg ar Vatikan, e Roma.
Henri Deterding

**Henri Wilhelm August Deterding** KBE (Hon), lesanvet Napoleon ar petrol, ganet d'an 19 a viz Ebrel 1866 e Amsterdam hag aet da Anaon d'ar 4 a viz C'hwevrer 1939 e Saint-Moritz, a oa unan eus kentañ pennoù bras ar Royal Dutch Petroleum Company (*Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij*). E-pad 36 vloaz (1900–1936) e voe prezidant an embregerezh kenkoulz ha prezidant an embregerezh eoul-zu Royal Dutch/Shell.

Tizhet e oa bet gantañ ar post uhelañ en embregerezh goude marv penn bras ar Royal Dutch, Jean Baptiste August Kessler. Deuet e oa a-benn da gemer penn an embregerezh a-enep John D. Rockefeller, penn ar Standard Oil. Enoret e oa bet gant an Order of British Empire e 1920, 
evit e labour dezougen dour-tan d'ar gevredidi e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.

Skarzhet e voe eus penn an embregerezh e 1936, ur wech aet da vevañ en Alamagn Nazi ha roet e harp a-grenn da obererezhioù Adolf Hitler.

## Naziegezh
Diaes eo kaout prouennoù istorel resis eus peur e oa bet bamet Deterling gant an naziegezh ha petra a voe graet gantañ evit harpañ al luskad-se. Betek-henn n'eus prouenn anat ebet e vije bet arc'hantaouet an nazied gantañ Ar pezh a zo sur e 1936 e embann Deterding e c'hoant da vont da vevañ en Alamagn an Trede Reich. Degemeret e voe eno evel un den Stad. Mervel a raio eno e 1939 ha raktal e voe klasket gant an nazied pakañ an embregerezh Shell dre lodennoù Deterding, en aner..

## Marv
Marvet d'an oad a 72 vloaz, enoret e voe gant an nazied e-pad e obidoù. Lavaret e voe anezhañ e oa "als einen der ersten Vorkämpfer gegen den Weltbolschewismus". ("Evel unan eus ar c'hentañ kampioned enep ar volchevouriezh vedel"). Adolf Hitler en devoa kaset bleunioù evit e obidoù.

## Levrlennadur
*  John Donovan *Sir Henri Deterding and the Nazi History of Royal Dutch Shell*

## Notennoù ha daveennoù
Don't Tell Papa

**Don't Tell Papa** (Hangul: 돈텔파파), **Rising My Dad**, pe, raloc'h, **Raising My Dad**, zo ur film fent ha drama sukorean embannet d'an 3 a viz Gwengolo 2004.

## Istor
Ur bloavezh goude ur fest studierien, Chul Soo en em gav gant ur bugel ganet diwar un darempred reizhel e-pad ar fest. Hogen skampet kuit eo ar vamm da Stadoù-Unanet Amerika. Rediet eo Chul Soo neuze da zesevel ar bugel e-unan.