open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Proviñs

Ar **proviñsoù** zo rannoù melestradurel ur vro, pe ur stad. Graet e vez gant an anv-se e meur a vro abaoe amzer an impalaeriezh roman. 
"*Provincia*" zo ur ger latin hag a dalv kement ha "bro trec'het". 
Eus ar ger-se e teu an anv Provañs. 

## Brezhoneg
*Meneget eo ar ger **proviñs** (*prouincc*) e Catholicon Jehan Lagadeuc e 1499. 
*E Geriadur Gregor eo ur ger benel e 1732: *ar brovinçz eus a vreiz-arvoricq*. 
*N'en kaver ket e Geriadur Vallée e 1931, met meur a skouer all a zo roet e Geriadur istorel ar brezhoneg, hag unan anezhe: *ar peder proviñs*, tennet eus Doctrinal an Christenien, e 1680, gant ur "fazi" diwar-benn ar c'hemmadur, rak ne oa ket mestroniet mat c'hoazh reolennoù nevez an Tad Maner (1659) diwar-benn ar c'hemmadurioù, 
*Lakaet eo da anv-kadarn benel e Geriadur Hemon-Huon (1978, 2005), ha gourel evit ar wech kentañ e Geriadur an Here e 2001. N'ouzer ket war betra eo diazezet an dibab nevez-se. 

## Istor
*Rannet e oa an Impalaeriezh roman e proviñsoù, gwelout proviñsoù roman
*Rannet e oa Bro-C'hall, a-raok 1790, bloavezh krouidigezh an departamantoù, e proviñsoù, ha Breizh a oa unan anezho. 
**Gwelout proviñsoù Bro-C'hall.

## Broioù rannet e proviñsoù hiriv
Sellout ouzh ar pennadoù:
*proviñsoù Arc'hantina
*proviñsoù Belgia
*proviñsoù ar Filipinez
*Proviñsoù Gabon
*proviñsoù Iran
*proviñsoù Italia
*proviñsoù an Izelvroioù
*proviñsoù Japan
*proviñsoù Kaledonia-Nevez
*proviñsoù Kanada
*Proviñsoù Korea
*proviñsoù Kuba
*proviñsoù Laos
*proviñsoù Perou
*proviñsoù Rusia
*proviñsoù Savoia
*proviñsoù Spagn
*proviñsoù istorel Sveden
*proviñsoù Tailand;
*proviñsoù Viêt Nam.

## Boaz gall
N'eus ket proviñsoù ken e Bro-C'hall abaoe 1790 eta. Met implijet e vez ar ger *proviñs* e galleg gant tud Pariz evit komz eus ar vro e-maez Pariz, en un doare dismegañsus peurvuiañ. 

## Pennadoù kar dre ar ster
*departamant

## Notennoù ha daveoù
Gasteiz

**Gasteiz** (*Vitoria* e spagnoleg ; ent-ofisiel : *Vitoria-Gasteiz*) eo kêr-benn proviñs Araba‎, unan eus ar 7 proviñs a ya d'ober Euskal Herria, er c'hreisteiz d'ar Pireneoù. 205.457 annezad he doa e 2024. Eno emañ sez gouarnamant Kumuniezh emren Euskadi, hag annez al lehendakari.

## Istor
E-kerzh emgann Gasteiz (21 a viz Even 1813) e voe trec'het ar soudarded a ambrouge Giuseppe Buonaparte, gant ur bodad soudarded eus Breizh-Veur, Spagn ha Portugal, renet gant dug Wellington. An darvoud-mañ a redias ar C'hallaoued da zilezel Spagn ha da reiñ kurunenn ar vro da Fernando VII en-dro.

## Kêrioù gevellet
* Angoulême, 
* Asunción, 
* Kamp repuidi wiliayah Tindouf, 
* Cogo, 
* Mar del Plata, 
* Vitória, 
* Anaheim, 
* Victoria, 
* Ibagué, 
* Sullana, 
* Dortmund, 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr

## Daveennoù
Maule-Lextarre

**Maule-Lextarre** (*Maulion* en okitaneg; *Mauléon-Licharre* e galleg hag ent-ofisiel), pe **Maule** ent-berr, eo kêr-benn Zuberoa‎, unan eus ar seizh proviñs a ya d'ober Euskal Herria, hag ar reterañ eus an teir froviñs a zo en Iparralde, en hanternoz d'ar Pireneoù. Pennlec'h kanton Maule-Lextarre eo ivez.

Treuzet eo gant ar stêr Uhaitzandi (*Saison* e galleg).

## Monumantoù
*Kastell Maule

## Skeudennoù

Ondarearen Etxea Maule 2006-08-02.JPG|Ondarearen Etxea (Ti ar Glad)
Herriko Etxea Maule 2006-08-02.JPG|Ti-kêr ha monumant d'ar re varv
Castle, town hall and war memorial in Mauleon.jpg| Ti-kêr ha monumant d'ar re varv, hag ar c'hastell adreke
Château Mauléon.jpg|Kastell Maule
Mauléon-Château-Pont Levis20110310.jpg|Kastell Maule, 
MauleHerria.jpg|Maule gwelet eus ar c'hastell
Mauléon-Licharre (Pyr-Atl, Fr) château d'Andurain.JPG|Kastell Andurain
Maison de la fée (Mauléon).jpg|Ti ar voudig
Manoir de Bela.jpg|Maner Bela
Halle de la Haute-Ville (Mauléon).jpg|Koc'hu ar Gêr Uhel


## Boued
*E Maule e vez graet ar fourmaj Etorki en ul labouradeg

## Liammoù diavaez
Anne Brontë

**Anne Brontë** (1820-1849) zo ur romantourez ha barzhez saoz, ar yaouankañ eus ar c'hoarezed Brontë, ha n'eo ket ken anavet hag he div c'hoar henañ, Charlotte Brontë, hag Emily Brontë. **Acton Bell** e oa hec'h anv-pluenn.

Ganet e oa e Thornton, e-kichen Bradford, e Yorkshire, e Bro-Saoz, hag an hini diwezhaén eus ar c'hwec'h bugel e oa. Dilojaén a reas an tiegezh da Haworth en 1821 ma oa bet anvet he zad, Patrick Brontë, da berson (anglikan). O mamm, Maria Branwell Brontë, a varvas neuze diwar ar c'hrign-bev.
 
## Oberennoù
* *Poems by Currer, Ellis and Acton Bell*, e 1846 
Daou romant zo deuet goude a zindan he fluenn:
**Agnes Grey* (1847), zo savet diwar-benn buhez ur c'houarnerez. 
**The Tenant of Wildfell Hall* (1848) 

## Levrlennadur
* *Anne Brontë*, Winifred Gerin
* *A Life of Anne Brontë*, Edward Chitham
* *The Brontës*, Juliet Barker

## Notennoù


## Liammoù
*Website of the Brontë Parsonage Museum in Haworth
*Anne Brontë – The Scarborough Connection
*
*Anne Brontë - Local to Scarborough
*Music On Christmas Morning- Audio Poem
*Information about Anne. Italian Translation
Ekrem Cekro

**Ekrem Cekro** a zo bet ganet d'an 29 a viz Even 1950.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Mestr Etrebroadel eo.

Kampion Belgia e Charleroi e 1994, e Geel e 1995, e Gent e 1997 (a-gevred gant Youri Vetemaa) hag e Liège e 1998.

2433 edo e renk Elo e miz Gouere 2007.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 416 partienn, Cekro en deus :
* gounezet 169 fartienn, 
* kollet 93 fartienn, 
* nulaet 154 fartienn.
59 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Henning Mankell

**Henning Mankell** zo ur skrivagner romantoù polis svedat, ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1948 ha marv d'ar 5 a viz Here 2015. Brudet eo e gomiser Kurt Wallander er bed a-bezh. 

Ar *Priz Nils Holgersson* en deus bet e 1991.
Troet eo bet e oberennoù en ur bern yezhoù, nemet e brezhoneg. 

## Oberennoù
* 1973 – Bergsprängaren
* 1974 – Sandmålaren
* 1977 – Vettvillingen
* 1979 – Fångvårdskolonin som försvann
* 1980 – Dödsbrickan
* 1981 – En Seglares Död
* 1982 – Daisy Sisters
* 1984 – Sagan om Isidor
* 1990 – Leopardens öga
* 1990 – Hunden som sprang mot en stjärna (barnbok, första boken om Joel)
* 1991 – Mördare utan ansikte (*Muntrerien dizremm*)
* 1991 – Skuggorna växer i skymningen, den andra berättelsen om Joel
* 1992 – Hundarna i Riga (*Chas Riga*)
* 1992 – Katten som älskade regn, illustrationer av Frantisek Simak, barnbok
* 1993 – Den vita lejoninnan (*Al leonez wenn*)
* 1994 – Mannen som log
* 1995 – Comédia infantil (filmatiserades, se vidare Comédia infantil (film))
* 1995 – Villospår
* 1995 – Eldens hemlighet
* 1996 – Den femte kvinnan
* 1996 – Pojken som sov med snö i sin säng, den tredje berättelsen om Joel
* 1996 – Fotografens död, utgiven av ICA-kuriren
* 1997 – Steget efter (filmatiserades 2005 se vidare Steget efter (film))
* 1998 – Brandvägg (filmatiserades 2006 se vidare Brandvägg (film))
* 1998 – Resan till världens ände, den fjärde och avslutande delen av berättelsen om Joel
* 1999 – Pyramiden (*Piramidenn*). Danevelloù.
* 1999 – I sand och i lera
* 2000 – Danslärarens återkomst (filmatiserades 2003 TV-serie)
* 2000 – Labyrinten (*Milendall*)
* 2000 – Vindens son (*Mab an avel*)
* 2000 – Berättelse på tidens strand
* 2001 – Tea-bag 
* 2001 – Eldens gåta
* 2002 – Innan frosten (*A-raok ar skornañ*)
* 2003 – Jag dör, men minnet lever (biografi)
* 2004 – Djup (roman)
* 2005 – Kennedys hjärna (*Empenn Kennedy*)
* 2005 – Eldens vrede
* 2006 – Italienska skor (*Botoù italian*)
* 2008 – Kinesen
* 2009 – Den orolige mannen

## Liammoù diavaez

* Atersadenn (2003)
* IMDB
Bera

**Bera** (anv euskarek ofisiel), pe *Vera de Bidasoa* e spagnoleg, zo ur gêr vihan eus Nafarroa, en Euskal Herria, war lez hanternoz ar stêr Bidasoa, stok ouzh Biriatu, Urruña, Azkaine ha Sara, en Iparralde, ouzh Etxalar ha Lesaka e Nafarroa, hag ouzh Irun e Gipuzkoa. 3829 a dud a oa e 2013.

## Poblañs
Omfale

**Omfale** (Ὀμφάλη e henc'hresianeg) a oa rouanez Lydia en Azia Vihanañ. Merc'h e oa d'ar stêr Iardanos, ha gwreg Tmolos, roue Lydia. Pa voe lazhet he gwaz gant un tarv e chomas intañvez ar rouanez. Diodoros an hini a ra kentañ meneg anezhi el lennegezh, met anavezet e oa ivez gant Aisc'hyllos. Brudet eo dre ma kemeras Herakles da sklav en he falez.

## Herakles hag Omfale
Orakl Apollon an hini a alias Herakles da vont da sklav gant Omfale, rouanez Lydia, evit en em walc'hiñ eus muntr e vignon Ifitos. Ganti e chomas an haroz e-pad bloaz. 
Goap a veze graet eus Herakles, ret dezhañ ober labour ur gogez, dougen dilhad plac'h, derc'hel paner ar gloan e-keit ma veze Omfale hag he dimezelled o nezañ. 

## Goap ouzh an haroz

Hervez Ovidius e veze Omfale o wiskañ kroc'hen leon Nemea hag o tougen penn-bazh Herakles er c'heit-se.
«E-keit ma veze Omfale, gwisket gant kroc'hen leon Nemea, o terc'hel ar penn-bazh, edo Herakles, gwisket e maouez, gant ur sae vouk, o labourat gant gloan, hag e lez Omfale d'e skouarnata a-wechoù gant he fantouflenn.» (Loukianos Samosata, *Penaos eo ret skrivañ an istor*, X)
Goude e vloavezh sklavelezh e timezas Omfale d'an haroz, petra bennak ma oa bet oc'h ober al lez da veur a hini eus he dimezelled, da unan anvet Malis peurgetket.
Abalamour da se eo bet poltredet Omfale meur a wech gant penn-bazh Herakles en he dorn war al listri. 

Eus ar goapaerezh-se avat n'eo ket gwall gozh ar roudoù...

## Mibien Herakles e Lydia
Hervez doareoù zo eus ar vojenn e timezas Omfale d'an haroz goude e zieubiñ. Diodoros (4.31.8) hag Ovidius en e *Heroides* (9.54) a ra anv eus ur mab anvet Lamos. Met Apollodoros (2.7.8) an hini a ro an anv Agelaos. Lavarout a rae rouaned Lydia ha Kroisos, diskenn anezhañ.

## Skeudennoù

Francois_Boucher_Heracles_and_Omphale.jpg|Herakles hag Omfale, livet gant François Boucher
Hercule et Omphale - François Le Moyne - Musée du Louvre Peintures MI 1086.jpg|Herakles hag Omfale, livet gant François Lemoine.
Dausch Omphale im Fell des Löwen 1.jpg|*Omfale*, kizellet gant Constantin Dausch.
N09Omphale.jpg|Delwenn Omfale e Park Schlosses Schönbrunn e Wien, ha ganti penn-bazh Herakles.


## Levrlennadur
*Kerenyi, Karl, 1959. *The Heroes of the Greeks*, pp 192-97.
## Notennoù
Brabant Flandrez

Proviñs **Brabant-Flandrez** a zo unan eus proviñsoù Belgia, e kreisteiz Flandrez. 

## Kumunioù proviñs Brabant Flandrez

1. Aarschot *(kêr)* 
2. Affligem
3. Asse
4. Beersel
5. Begijnendijk
6. Bekkevoort 
7. Bertem 
8. Bever 
9. Bierbeek 
10. Boortmeerbeek 
11. Boutersem 
12. Diest *(kêr)* 
13. Dilbeek 
14. Drogenbos
15. Galmaarden
16. Geetbets
17. Glabbeek
18. Gooik
19. Grimbergen
20. Haacht
21. Halle *(kêr)*
22. Herent
23. Herne
24. Hoegaarden
25. Hoeilaart
26. Holsbeek
27. Huldenberg
28. Kampenhout
29. Kapelle-op-den-Bos
30. Keerbergen
31. Kortenaken
32. Kortenberg
33. Kraainem
34. Landen *(kêr)*
35. Lennik
36. Leuven *(kêr)*
37. Liedekerke
38. Linkebeek
39. Linter
40. Londerzeel
41. Lubbeek
42. Machelen
43. Meise
44. Merchtem
45. Opwijk
46. Oud-Heverlee
47. Overijse
48. Pepingen
49. Roosdaal
50. Rotselaar
51. Scherpenheuvel-Zichem *(kêr)*
52. Sint-Genesius-Rode
53. Sint-Pieters-Leeuw
54. Steenokkerzeel
55. Ternat
56. Tervuren
57. Tielt-Winge
58. Tienen *(kêr)*
59. Tremelo
60. Vilvoorde *(kêr)*
61. Wemmel
62. Wezembeek-Oppem
63. Zaventem
64. Zemst
65. Zoutleeuw *(kêr)*
Limbourg (Belgia)

Proviñs **Limbourg** a zo unan eus proviñsoù Belgia, e reter Flandrez.

## Kumunioù

1. Alken
2. As
3. Beringen *(kêr)* 
4. Bilzen *(kêr)* 
5. Bocholt
6. Borgloon *(kêr)* 
7. Bree *(kêr)* 
8. Diepenbeek
9. Dilsen-Stokkem *(kêr)* 
10. Genk *(kêr)* 
11. Gingelom
12. Halen *(kêr)* 
13. Ham
14. Hamont-Achel *(kêr)* 
15. Hasselt *(kêr)* 
16. Hechtel-Eksel
17. Heers
18. Herk-de-Stad *(kêr)* 
19. Herstappe
20. Heusden-Zolder
21. Hoeselt
22. Houthalen-Helchteren
23. Kinrooi
24. Kortessem
25. Lanaken
26. Leopoldsburg
27. Lommel *(kêr)* 
28. Lummen
29. Maaseik *(kêr)* 
30. Maasmechelen
31. Meeuwen-Gruitrode
32. Neerpelt
33. Nieuwerkerken
34. Opglabbeek
35. Overpelt
36. Peer *(kêr)* 
37. Riemst
38. Sint-Truiden *(kêr)* 
39. Tessenderlo
40. Tongeren *(kêr)* 
41. Voeren
42. Wellen
43. Zonhoven
44. Zutendaal
The Devil's Own

***The Devil's Own*** a zo ur film aozet e 1997 gant Alan J. Pakula. E-touez an aktourien emañ Harrison Ford, Brad Pitt, Rubén Blades, Natascha McElhone ha Treat Williams.

## Synopsis
Frankie McGuire (Brad Pitt) a zo genidik eus Belfast. 8 bloaz eo pa wel e dad o vezañ lazhet gant ul lez-soudard lealour. Deuet d'e oad e teu da vezañ ezel eus an IRA da c'hortoz. Goude un emgann gwadek e kêr a-enep soudarded vreizhveurat e tec'h d'ar Stadoù-Unanet. Un barner a-du gant an IRA a gav evitañ ur skoas e ti ur familh O'Meara a orin iwerzhonat. Koulskoude ne anavez ket an tiegezh-mañ, poliser an tad (Harrisson Ford), obererezhioù sponter Frankie McGuire en deus cheñchet e anv da Rory Devaney. Rory ha Tom O'Meara en em vignon zoken. Rory a zo o chom hag o labourat e New York City, met klask a ra ivez gwerzhañ fuc'helloù Stinger da zistreiñ da Hanternoz Iwerzhon... 

## Rolloù
* Harrison Ford - Tom O'Meara 
* Brad Pitt - Rory Devaney/Francis Austin McGuire 
* Margaret Colin - Sheila O'Meara 
* Rubén Blades - Edwin Diaz 
* Treat Williams - Billy Burke

Filmet e Greenport NY (Long Island).

## Fichenn deknikel
* Titl : *The Devil's Own*
* Filmaozañ : Alan J. Pakula
* Senario : David Aaron Cohen, Vincent Patrick ha Kevin Jarre
* Produiñ : Robert F. Colesberry, Lawrence Gordon, Shari Hamrick, Karen L. Thorson, Donald Laventhall ha Lloyd Levin
* Kevredigezh produiñ : Columbia Pictures
* Koust : 80 milion Dollar amerikan (60,71 milion euro)
* Sonerezh : James Horner
* Luc'hskeudenniñ : Gordon Willis
* Frammañ : Tom Rolf et Dennis Virkler
* Klinkadur : Jane Musky
* Costumes : Joan Bergin ha Bernie Pollack
* Bro : Stadoù-Unanet Amerika
* Furmad : Liv - 2,35:1 - SDDS - 35 mm
* Danvez : Drama, film skrij (thriller)
* Pad : 111 munut
* Deizhiat dont er-maez : 13 Meurzh 1997 (Spagn), 26 Meurzh 1997 (Stadoù-Unanet, Frañs)

## En-dro d'ar film
* Filmet eo bet an traoù e 1996 e Montclair ha New York e SUA, hag e Clogherhead ha Dulenn en Iwerzhon.
* Remake *Shake Hands with the Devil* eo ar film-se. Ur film amerikan-iwerzhonat aozet gant Michael Anderson e 1959.
* Film diwezhañ Alan J. Pakula eo. Marvet eo bet en ur gwallzarvoud war an hent e 1998.
* N'eo ket bet degemeret mat ar film gant ar publik. Marteze abalamour d'emdroadurioù politikel en Iwerzhon er mare-se .

## Liammoù diavaez
* Skeudennoù ar film
Roll ar Pennoù Stad e 212

## Afrika

***[[Koush]]** - Teritedakhatey, Roue Koush (215-225)

## Azia
***[[Armenia]]** - Chosroes I, Roue Armenia (197-238)
***[[Tierniezh Chera|Chera]]** - Yanaikat-sey Mantaran Cheral, Roue Chera (201-241)
***[[Sina]]** - Han Xian Di, Impalaer Han China (189-220)
**Cao Cao (d.220), *rener [[de facto]]*
** Tierned a vrezel pennañ Liu Bei (d.223), Sun Quan (d.252)
***[[Korea]]** (Prantad an teir rouantelezh)
****[[Baekje]]** - Chogo, Roue Baekje (214-234)
****[[Kevredigezh Gaya]]** - Geodeung, Roue Gaya (199-259)
****[[Goguryeo]]** - Sansang, Roue Goguryeo (197–227)
****[[Silla]]** - Naehae, Roue Silla (196–230)
***[[Iberia Kaokazian|Iberia]]** - Rev I Iberia, Roue Iberia (216-234)
***[[Impalaeriezh Kushan]]** - Vasudeva I, Roue Kushan (c.191-225)
***[[Parthia]]** - Vologases VI, Roue Parthia (c.208-228)
***[[Osroene]]** - 
*#Abgar IX Osroene, roue Osroene (177-212)
*#Abgar X Severus bar Ma'nu, roue Osroene (212-214)

## Europa

***[[Impalaeriezh roman]]** - Caracalla, Impalaer roman (211-217)
Kensonenn staon dre entarzhañ mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn staon dre entarzhañ mouezhiet treuzskrivet [ʄ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 164.

## Skouerioù
*Swahilieg: jana  "dec'h"
*Sindeg: ڄرو  "gwiadenn ur gevnidenn"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn staon
* Kensonenn dre entarzhañ
* Kensonenn mouezhiet
Spoutnik

**Spoutnik** (eus ar rusianeg *спутник* a dalvez kement ha « kenveajer » pe « loarell ») eo anv ur rummad loarelloù bet kaset gant URSS e penn-kentañ ergerzhadeg an egor.

## Spoutnik 1
Spoutnik 1 a zo bet al loarell gentañ bet taolet eus an douar. E bouez a oa 83,400 kg ha tro an douar e rae dindan 97 munutenn. 
Skignañ a rae ur « bip-bip » war ar frekañsoù skingomz eus 20,005 betek 40,002&nbsp;MHz. 

D'ar 4 Here 1957 e voe taolet gant ar fuzeenn R-7. Stroñset e voe an Amerikaned gant se, un tamm evel da vare Pearl Harbor. Diskouez a rae e oa barrek ar Rusianed da gas misilennoù nukleel betek Amerika ma felle dezho.

## Spoutnik 2
Taolet e voe d'an 3 a viz Du 1957, ar gigez Laika e-bourzh met ne dreistvevas ket.

## Spoutnik 3
Taolet e voe d'ar 15 a viz Mae 1958 eus lec'hienn vannañ Baikonour e Kazakhstan.

## Spoutnik 4
Bannet e voe d'ar 15 a viz Mae 1960. Nij kentañ ar program Vostok e voe.

## Spoutnik 5
Taolet e voe d'an 19 Eost 1960. Treuzdougen a rae daou gi, Belka ha Strelka, 42 logodenn, daou razh ha meur a spesad plant ha foue. An holl a zreisvevas.

## Spoutnik 6
Bannet e voe d'ar 1añ Kerzu 1960. Daou gi a oa e-barzh, Ptchelka ha Mouchka, met al loarell a voe distrujet o vont tre an aergelc'h.

## Spoutnik 7 ha Spoutnik-8
Sonterezioù e oant e gwirionez, bannet war-zu Gwener.

## Spoutnik 9
Taolet e voe d'an 9 Meurzh 1961. Treuzdougen a rae ur jak hag ar giez Tchernouchka. Pep tra a yeas mat.

## Spoutnik 10
Taolet eo voe eus Baikonour d'ar 25 Meurzh 1961. Ur jak hag ar giez Zvezdochka a oa e-bourzh. Pep tra a yeas mat ha diroufenn.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn an NASA diwar-benn ar Spoutnik
Gwrgant Gwron

**Gwrgant Gwron** a voe gant e vreur Gwrgi ap Eliffer roue diwezhañ Ebrauc. Kollet en-doa e gêrbenn war-dro 580 hag ouzh Deira e voe staget e rouantelezh.
Brabant Wallonia

Proviñs **Brabant Wallonia** a zo unan eus proviñsoù Belgia, e-kreiz ar vro, e norzh Wallonia. En 2015 e oa 393 497 den o chom enni, 361 den dre km2, en un dachennad 1 090 km2. Wavre eo ar pennlec'h.
### [[Arondisamant Nivelles]]
27 kumun zo.
#Beauvechain
#Braine-l'Alleud
#Braine-le-Château
#Chastre
#Chaumont-Gistoux
#Court-Saint-Étienne
#Genappe
#Grez-Doiceau
#Hélécine
#Incourt
#Ittre
#Jodoigne
#La Hulpe
#Lasne
#Mont-Saint-Guibert
#Nivelles
#Orp-Jauche
#Ottignies-Louvain-la-Neuve
#Perwez
#Ramillies
#Rebecq
#Rixensart
#Tubize
#Villers-la-Ville
#Walhain
#Waterloo
#Wavre
Nicolas Borouchowitz

**Nicolas Borouchowitz** a zo bet ganet d’an 16 a viz Gwenholon 1898 en Antwerpen (Belgia).

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Kampion Belgia e voe e 1921.

Divroañ a ra da Zürich (Suis). E studi a ra eno, ha deskiñ a ra c’hoari an echedoù ivez.

Dont a ra a-benn da bennegañ brav en ur bartienn a-enep d’ar Mestr Meur Teichmann.

Distreiñ a ra da Velgia e 1919. Dont a ra da vout ezel eus Kelc’h Echedoù Antwerpen. Mont a ra da Liège goude da beurechuiñ e studi war an ijinouriezh. Dont a ra da vout ezel eus Kelc’h Echedoù Liège ha labourat a ra d’e adsevel.
Geriadur brezhoneg

**Geriadur brezhoneg**, pe **geriadur brezhonek**, a vez graet a-wechoù eus ur geriadur gant brezhoneg e-barzh. Divyezhek eo al lodenn vrasañ, hag e galleg peurvuiañ e vez an displegadurioù.

## Geriadurioù hollvrezhonek 1963
* Geriadur Broadel Roparz Hemon, bet embannet a dammoù adalek 1963 er gelaouenn Ar Bed Keltiek, renet gant Roparz Hemon. Met ne oa nemet ur geriadur diechu (eus al lizherenn L betek al lizherenn T).
* *Dafar 63*, Kreizenn Imbourc'h Sturyezhouriezh S.A.D.E.D., Preder, 1963

## Geriadur hollvrezhonek 1964
* *Dafar 64*, Kreizenn Imbourc'h Sturyezhouriezh S.A.D.E.D., Preder, 1964

## Geriadur hollvrezhonek 1971
* *Stagadenn d'an Dafar evit ar Geriadur Broadel*, Kreizenn Imbourc'h Sturyezhouriezh, Preder, 1971

## Geriadur hollvrezhonek 1995
E 1995 e voe embannet ur geriadur e brezhoneg graet gant An Here, ul labour renet gant Jean-Yves Lagadeg ha Martial Ménard. *Geriadur brezhoneg* e oa e anv, 10 000 pennger gant skouerioù ha troiennoù, ha skeudennet gant Jean-Yves André. Un oberenn istorel eo a laka ar Vretoned da vezañ gouest de zisplegañ o yezh dre an diabarzh hep bezañ rediet da dremen dre hanterouriezh ur yezh all. Un oberenn stroll eo an oberenn-mañ bet savet gant tud a-vicher, ha gant reolennoù micher ar geriaduriñ.

## Geriadur hollvrezhonek 1996
* *Geriaoueg Sant-Ivi*, Alan Heusaff, Hor Yezh, 1996

## Geriadur hollvrezhonek 2001
Un oberenn all a voe embannet e 2001, anvet Geriadur brezhoneg An Here. Ur geriadur hollvrezhonek eo hag an hini brasañ. N'eo ket adembannadur hep skeudennoù geriadur 1995 eo hepken, rak daougementet eo niver ar gerioù ennañ : 21 300 pennger zo, gant skouerioù ha troiennoù.

## Geriadurioù all
Ar geriadurioù all a zo
*geriadurioù divyezhek, 
**evel Geriadur Gregor, Geriadur Favereau 
**evel re Frañsez Vallée, Roparz Hemon,
*geriadurioù brezhonek arbennikaet, evel Geriadur an Armerzh ha re all embannet gant Preder.

## Pennad kar
*Geriadurouriezh ar brezhoneg

## Liammoù diavaez
*Liamm gant geriadurioù brezhonek enlinenn http://www.lexilogos.com/breton_langue_dictionnaires.htm
Rhisiart Hincks

**Rhisiart Hincks**, bet ganet d'an 9 a viz Ebrel 1954 e Leicester e-kreiz Bro-Saoz, a zo kelenner e Skol-Veur Aberystwyth e Kembre hag ur skrivagner brezhonek, kembraek ha saoznek.

## Buhez
### Studioù
Adal e 10 vloaz e tremenas bep bloaz e vakañsoù hañv e Kembre e-lec'h ma reas anaoudegezh gant ar c'hembraeg. Lakaat a reas neuze en e soñj deskiñ ar yezh-se gant levrioù ha gant kentelioù skignet dre ar skingomz. Kenderc'hel a reas gant studi ar c'hembraeg e Skol-veur Aberystwyth, hag e 1975 e tapas an aotreegezh war al lennegezh kembraek. Eno e teskas brezhoneg ivez dre gentelioù Rita Morgan Williams ha dont a reas da Vreizh da c'houde da heuliañ stajoù brezhoneg, e Plouared, e Treger peurgetket.E 1979 e tisoc'has e vestroniezh diwar-benn ar barzh, kazetenner hag embanner E. Prosser Rhys, hag e 1982 e tapas e zoktorelezh gant un dezenn diwar-benn istor ar studioù keltiek hag ar brezhoneg betek dibenn an  kantved.

### Kelennadurezh ar brezhoneg hag ar c'hembraeg
E 1978 e teuas da vezañ kelenner e kevrenn gembraek Skol-veur Kembre en Aberystwyth e-lec'h ma kelennas istor ar c'hembraeg, hag ar brezhoneg a-vremañ dre ar c'hembraeg. Ober a rae ivez war-dro ar c'hentelioù kembraeg dre ar brezhoneg evit Skol Ober. Kenskriver ar geriadur liesyezhek en linenn Logos eo evit ar c'hembraeg, ha kuzulier evit an aozadur *Cymdeithas y Cyfieithwyr* (Kevredigezh an Droerien).Skrivañ a ra er gelaouenn Al Lanv ha ren a ra ar gelaouenn divyezhek brezhoneg ha kembraeg *Newyddion Llydaw/Keleier Breizh*.

### Buhez prevez
Dimezet eo bet div wezh ha pevar bugel en deus : Banon, Mabon, Cynon ha Rhiannon.

### Luc'hskeudennoù
Lakaat a ra luc'hskeudennoù war al lec'hiennoù ''Ipernity'' ha ''Flickr''.

## Enorioù
E 2007 e voe roet Kolier an Erminig dezhañ en abeg d'e labour evit ar brezhoneg.

## Skridoù
* *E. Prosser Rhys 1901-45*, Llandysul, 1980
* *Geriadur kembraeg-brezhoneg/Geiriadur Cymraeg-Llydaweg*, Mouladurioù Hor Yezh, Lesneven, 1991; eil emb. 1997
* *Alc'hwez d'ar c'hembraeg/Allwedd i'r Gymraeg*, Plufur, 1992
* *Geiriau Llydaweg a Fabwysiadwyd gan y Geiriadurwyr Thomas Jones, Iolo Morganwg, William Owen Pughe ac eraill*, Aberystwyth, 1993
* *I Gadw Mamiaith mor Hen, Llandysul, 1995
* [[Per Denez]], *I arall Fyd*, troet gant Rhisiart Hinks diwar *En tu all d'an douar hag an neñv*, [[Llanrwst]], 1997
* *Yr Iaith Lenyddol fel Bwch Dihangol yng Nghymru ac yn Llydaw/The Literary Language as a Scapegoat in Wales and in Brittany*, Aberystwyth, 2000
* *Kentelioù Brezhoneg Diazez/Cwrs Llydaweg Sylfaenol*, Aberystwyth, 2001
* *Geriadurig brezhoneg-kembraeg'', Yoran Embanner
* Meur a bennad embannet e-barzh Al Lanv

## Daveoù
Jean-Jacques Goldman

**Jean-Jacques Goldman**, ganet e 1951, a zo ur sonaozer, kaner ha produour gall diseurtajoù ha pop rock dreist-holl. Berzh bras en deus graet er bloavezhioù 1980, ha 1990 er triad Fredericks Goldman Jones. Savet en deus ivez kanaouennoù evit Johnny Hallyday, Céline Dion (*[[D'eux]]* eo an albom gallek ar muiañ gwerzhet er bed), evit sonerezh orin filmoù hag arlizhioù skinwel. En em c'houestlet en deus ivez da Les Enfoirés hag a vod kalz arzhourien ha tud vrudet evit sikour ar gevredigezh Les Restos du cœur. Paouezet en deus e remzad kaner e 2004 met karet e chom gant an dud e Frañs.

## Buhez prevez
Ganet eo d'an 11 a viz Here 1951 e Pariz, hag eñ trede bugel ur familh a bevar. E vamm, Ruth Ambrunn, ganet e München a zo a orin yuzev, hag e dad, Alter Mojze Goldman, ganet e Lublin (Polonia), a zo bet er Rezistañs C'hall e-kerzh an Eil Brezel Bed. E zud en doa ur stal reizhoù sport e Montrouge, e-kichen Pariz. Kemer a ra kentelioù piano ha goude bioloñs, met dedennet eo gant ar gitar dreist-holl, sonet gantañ gant ar skouted.

Dimeziñ a ra Jean-Jacques Goldman da Catherine Morlet d'an 7 a viz Gouere 1975 ha tri bugel o deus : Caroline (1975), Michael (1979) ha Nina (1985). Dibriediñ a reont e 1997 hag addimeziñ a ra e miz Here 2001 gant ur fan, Nathalie Thu Huong-Lagier, ganet e 1979, gall-ha-viêtnamat ha studierez matematikoù. Teir merc'h o deus : Maya (2004), Kimi (2005) ha Rose (2007). En em staliañ a reont a Marselha, kêr orin Nathalie. E miz Here e tilojont en ur banlev eus Londrez.

## Remzad
Kroget en deus da ganañ e 1966. Mont a ra er strollad Red Mountain Gospellers araok krouiñ The Phalansters, ha goude e ya e-barzh Taï Phong. Kenderc'hel a ra da ganañ en e-unan ha dont a ra da vezañ brudet kenañ er bloavezhioù 1980, gant titloù evel *Il suffira d'un signe* (1981), *Quand la musique est bonne* (1982), *Je te donne* (1985) ha *Là-bas* (1987). Etre 1990 ha 1994 e kan en triad Fredericks Goldman Jones gant e vignoned Carole Fredericks ha Michael Jones. Adalek 1997 e tistro d'e remzad solo gant an albom *En passant* ha kanaouennoù evel *[[Sache que je]]*. 

Adalek 2004 ne vez ket gwelet ken er mediaoù. Kenderc'hel a ra da sevel kanaouennoù evit arzourien all evel Liane Foly, Patrick Fiori, Calogero.
Carlo de' Medici

Anv meur a zen eo **Carlo de' Medici** :
***[[Carlo di Cosimo de' Medici]]**, (1428/30-1492), mab bastard Cosimo il Vecchio, ul lean.
***[[Carlo di Ferdinando de' Medici]]** (1595-1666), mab da Ferdinando Iañ de' Medici, kardinal.
***[[Giovan Carlo de' Medici]]** (1611-1663), mab da Cosimo II de' Medici, kardinal.
Poltred un denjentil e kroc'hen lins

**Poltred un denjentil e kroc'hen [[lins]]** zo un daolenn diwar zorn al livour italian Paolo Veronese war-dro 1570.
Poltred an Doge Leonardo Loredan

***Poltred an Doge Leonardo Loredan*** zo ul livadur gant an arzour italian Giovanni Bellini, er bloavezh 1501. War ziskouez emañ en National Gallery e Londrez.

Gwelout a reer Leonardo Loredan, Doge Venezia eus 1501 da 1521, en e zilhad lid. An tog war e benn, a veze graet “corno” anezhañ, a veze douget war ur seurt boned lien. 

Ar c'hiz e oa e Venezia lakaat poltrediñ ar renerien en o dilhad ofisiel. Brudet e oa an arzour abalamour d'e boltredoù. 

## Liamm diavaez
* pajenn ofisiel al lec'hienn
Deiz an doue

*** Deiz an doue (Mahana no atua)*** zo un eoullivadur 68,3 x 91,5 cm graet e 1894 gant al livour gall Paul Gauguin.

Emañ en Art Institute Chicago.

Livet eo bet an daolenn e Bro-C'hall etre div chomadenn e Tahiti.

## Liammoù diavaez
*The Art Institute of Chicago – Lec'hienn diavaez
Donald

**Donald** zo un anv-bihan saoznek a zeu eus an anv gouezelek **Domhnall**. Savet eo gant ar gerioù *dumno* ( "bed" ) ha *val* "ren", da lâret eo "rener ar bed". Tost eo an anv-se da anv ar penn galian Dumnorix.

## Stumoù all

* *Domnall, Domhnall, Dumhnuil* ha *Dónall* eo ar stummoù gouezelek.
* *Dolina, Dolly, Donalda* ha *Donella* eo ar stummoù evit ar merc'hed.

## Tud dibar

* **Sant Donald** anvet Donald a Ogilvy (Skos) e penn-kentañ an . Lidet d'ar 15 a viz Gouere.
* Meur a roue ha den jentil gouezel a oa anvet Donald pe Domnall:
**Domnall Brecc, roue an Dál Riata (m. 642)
**Domnall mac Áedo, Roue Uhel Iwerzhon eus Cenél Conaill (m. 642)
**Domnall Midi, Roue Uhel Iwerzhon eus  Clann Cholmáin (m. 763)
**Donald I a Vro-Skos (812–863)
**Donald II a Vro-Skos (889–900)
**Domnall I Strathclyde (m. etre 908 ha 916)
**Domnall II Strathclyde (fl. 916 X 934)
**Domnall III Strathclyde (m. 975)
**Donald III a Vro-Skos (1033–1099)
**Domhnall MacLochlainn, Roue Uhel Iwerzhon (1083 ha 1121)
**Domhnall I, Kont Mar (1276-1301)
**Domhnall Ó Néill, Roue Tír Eógain (m. 1325)
**Domhnall II, Kont Mar (1305-1332)
**Domhnall, Kont Lennox (1333-1365)
* Klan Donald (*Na Domhnallaich*, *Siol Dhomhnaill*) a zo ur c'hlann skosat a bouez.
**Klan MacDonnell Glengarry
**Dick ha Mac McDonald, diazezerien **ar pretioù [[McDonald's]]**.
* Donald Rumsfeld (ganet e 1932), politikour stadunanat, sekretour an difenn eus 2001 betek 2006
* Donald Sutherland (ganet e 1935), aktour kanadian
* Donald Trump (ganet e 1946), den a afer stadunanat, diazezet gantañ hag o ren an *Trump Organization*, prezidant SUA etre 2016 ha 2020
* Donald Tsang (ganet e 1944), politikour eus Hong Kong, penn ar seveniñ rannvro Hong-Kong 
* Donald Tusk, politikour eus Polonia (ganet e 1957), kentañ ministr ar vro.

## Tudennoù
* **[[Donald Duck]]**, houad brudet Disney
* Ronald McDonald, maskotenn ar pretioù MacDonald's.

## Lec'hioù
*The Donalds a zo menezioù lec'hiet el *Low Lands* skosat
*Donald ur gêr e kôrnog ar rannvro aostralian Victoria
*Donald ur gêr waremm e Kolombia Vreizhveuriat, Kanada
Liège (proviñs)

Proviñs **Liège**, diwar anv kêr Liège, a zo unan eus proviñsoù Belgia, e reter Wallonia. 84 kumun enni. 4 arondisamant : Huy, Liège, Verviers, Waremme.
Liège

**Liège** (en alamaneg* Lüttich*, e nederlandeg *Luik*, e walloneg *Lîdje*) a zo ur gêr eus Belgia e rannvro Wallonia, ha kêrbenn proviñs Liège. Eus 972 da 1795 e oa kêrbenn ur stad emren, Priñselezh Liège.

E 2006, e oa 187 432 a dud o chom enni. 600 000 a dud avat zo er veurgêr, ha kêrbenn ekonomikel Wallonia eo. Evit an niver ag annezidi eo trede meurgêr Belgia, war-lerc'h Brusel hag Antwerpen, hag ar pevare kêr war-lerc'h Antwerpen, Gent ha Charleroi.

## Douaroniezh
Liège a zo bet savet er c'hember ar stêr *Mosa* / Meuse hag an adstêr *Legia*, war ur savenn a-us d'un draonienn lagennek alies goloet gant dour.

## Anv

* **Leudicus / um** (*Liber historiae Francorum*)
* **Leodius**, pe **Leodio** (*Vita s. Landiberti episcopi Traiectensis vetustissima*)
* **Leodicus Vicus** (dibenn VIII*vet* kantved)
* **Neonsigo** ? (bedonier Ravenna)

**Gerdarzh**

* pe eus ar ger *leudicum*, heñvelster *publicus*, da lavarout ar pezh a zo stag ouzh an tailhoù. Liège e vefe bet ul lodenn eus domani ar roue bet roet d'an eskob.
* pe eus anv an adstêr *Legia* hag e gember amañ gant ar Mosa / Meuse.

## Ardamezioù

## Istor

## Tud
* An eskob *Landibertus* / Lambert eus Maastricht, bet drouklazhet amañ n 17 Gwengolo, war dro 705. Sebeliet eo bet e Maastricht da gentañ, hag e Liège war dro 715.
* *Hugobertus* / Hubert, a zo bet eskob war-lerc'h Lambert, ha staliet e Liège. Mont e reas da Vaastricht da gerc'hat korf Lambert evit e sebeliañ e Liège en iliz-veur bet savet war lec'h ar muntr. War lec'h Hubert, holl an eskibien a zo bet staliet e Liège, mes bepred anvet eskibien Tongeren.
* Ar skrivagnour Georges Simenon a zo ganet e Liège.

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Nancy Gauthier, Régis de la Haye, Hansgerd Hellenkemper, Titus Panhuysen, Marie-Thérèse Raept-Charlier, Alain Vanderhoeven : *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XII. Province ecclésiastique de Cologne (Germania Secunda)*. De Boccard. 2002

## Liamm diavaez
* Lec'hienn kumun Liège

Luc'hskeudennoù :

* Liège, dec'h ha hiziv
* Skeudennoù nevez eus Liège
* Liège war Trekearth
* C'hoari diwar-benn skeudennoù eus Liège
* Luc'hskeudennoù kaer eus Liège
* Vues aériennes de Liège
* 2000 Luc'hskeudennoù eus Liège

## Daveoù ha notennoù
Eleonora Toledo hag he mab

***Eleonora di Toledo gant he mab Giovanni*** a zo un eoullivadur war goad, dezhañ cm 115 × 96, graet e 1545 gant al livour italian Bronzino.

War ziskouez emañ er Galleria degli Uffizi e Firenze.

Poltred Eleonora di Toledo (1522-1562), dugez Firenze, eo. Pried e oa da g-Cosimo Iañ de' Medici. Amañ en he gweler gant unan eus he unnek bugel. Daoust da anv an daolenn ez eus dizemglev diwar-benn piv eo ar mab poltredet, pe Francesco, ganet e 1541, pe an eil mab Giovanni ganet e 1543.

Er sae a weler e voe beziet Eleonora, met miret eo bet ha war ziskouez emañ er Palez Pitti e Firenze.

## Liammoù diavaez
* Galleria degli Uffizi di Firenze
Cosimo Iañ de' Medici

* *Ur pennad [[Cosimo de' Medici]] zo ivez.*

**Cosimo Iañ de' Medici** (14 a viz Mezheven 1519- 21 a viz Ebrel 1574) a voe dug Toskana adalek 1537, ha kentañ Dug-meur Toskana adalek 1569 betek e varv e 1574, e-pad bloavezhioù diwezhañ an Azginivelezh italian.

## Buhez
Cosimo, ganet e Firenze, a oa mab da Giovanni dalle Bande Nere (1498-1526), *[[condottiero]]* eus Forlì, ha da Maria Salviati.

Roet e voe ar galloud dezhañ gant Republik Firenze. Adsevel a eure neuze Tierniezh Medici, a vlenio Firenze betek an Dug-meur diwezhañ, Gian Gastone de' Medici (1671-1737).

E 1562 e varvas e bried, ha daou vugel dezhañ, Giovanni ha Garzia.

## Oberoù sevenet gantañ
* Krouiñ an Ofisoù, savet da lojañ ar gouarnamant, a zo hiziv unan eus bravañ mirdioù ar bed
* Krouiñ merdeadurezh Firenze, a gemeras perzh en emgann Lepanto
* Kreskiñ galloud Firenze war Sienna ha Toskana en hefezh 
* Kas da benn savidigezh ar Palez Pitti , a voe annnezet gantañ ;
* Diazezañ kêr Portoferraio en Enez Elbe

## Delwennoù dezhañ
Ur mell delwenn arem dezhañ, en marc'heger, savet gant ar c'hizeller Giambologna en 1598, a weler er Piazza della Signoria, leurgêr bouezusañ Firenze. Unan all zo e Pisa er *Piazza dei Cavalieri*.

## Dimezioù

En 1539 e timezas da Eleonora di Toledo (1522–1562), merc'h da vesroue Napoli, Don Pedro Alvarez de Toledo.

En 1570 ec'h addimezas da g-Camilla Martelli (marvet en 1574). Tri bugel o doe.

## E vugale
Ma voe niverus bugale Cosimo, ne voent ganet dindan steredenn ar chañs rak an droug-skevent a veze oc'h ober e reuz bep ar mare e Firenze, ma ranke an dud pinvidik kuitaat kêr da vont d'an arvor, hag eno neuze e kavent ur c'hleñved all, ar malaria.

*Mervel gant o mamm Eleonora a eure e vugale Maria, Giovanni de' Medici ha Garzia.
*Pemp all a varvas en-bihanik; 
*Francesco de' Medici ha Lucrezia de' Medici a voe kontammet, a greder (evit Francesco n'eus mar ebet hervez a ouzer abaoe 2006).
* Isabella de' Medici a voe krouget gant he fried;
* Pietro a lazhas e wreg, hag a reas meur a dorfed all, ha n'en doe nemet besterd;
Namur (proviñs)

Proviñs **Namur** zo unan eus proviñsoù Belgia, e reter Wallonia.


Belgienamen.png|Lec'hiadur
Flag of Namur Province.svg|Banniel
Armes province namur.png|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 3 666 km²
* Poblañs (2023) : 501 959 a dud
* Stankter : 137 den/km²
### Kumunioù dre arondisamant
## [[Arondisamant Dinant]]

## [[Arondisamant Namur]]

## [[Arondisamant Philippeville]]
Bart Michiels

**Bart Michiels** a zo bet ganet d'ar 30 a viz Here 1986 e Gent.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 2004, an hini yaouankañ eus Belgia.

Kampion Belgia e voe e Westerlo e 2004, a-gevred gant Aleksandr Dgebouadze.

2437 edo e renk Elo e miz Here 2007.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Taol

**Taol** a c’hall bezañ meur a dra.

Gallout a ra bezañ ul lusk:
* taol-mouezh 
* taol-stad

Gallout a ra bezañ ur pezh-arrebeuri. Ur steredeg zo anvet an Daol ivez.

## Pennadoù kar
*taolenn
Taol (arrebeuri)

Un **daol** zo ur pezh arrebeuri, pevar zroad outañ peurvuiañ, graet evit lakaat traoù a bep seurt warnañ.

Meur a seurt taolioù zo.
* Taolioù-noz a vez ouzh penn ar gwele
* Taolioù kegin
* Taolioù-pask
* Taolioù-emfichañ
* Taolioù-emwalc'hiñ
* Taolioù-feriñ
* Taolioù-kont
* Taolioù-sakr, taolioù santel, pe aoterioù,
* Taolioù-maen.


Dinner table and chairs.jpg| Taol ha kadorioù
N°0418 Table de séjour "Colbert" réalisé par les Ateliers Allot Frères ..jpg|Taol untroadek
Tischbank.jpg|Taol-biknik
Pila tarczowa RB.jpg|Taol-heskenn-dro
Steintisch lohfelden vollmarshausen 1938.jpg|Taol-vaen
Lunds domkyrka, altare 2.jpg|Aoter (en iliz-veur Lund, e Sveden).
Amerikan

**Amerikan** hag **Amerikaned** a vez graet 

*eus tud pe traoù eus Amerika, ar c'hevandir a ya eus strizh-mor Bering betek Kab Horn
**Hennezh eo ster ar ger e genoù ar prezidant stadunanat Barack Obama pa laras : *Todos somos Americanos!* (Holl omp Amerikaned!) e miz kerzu 2014; 

*dre aezamant, dre voaz, dre fazi ivez gouez da dud zo, ha dre levezon ekonomikel ha sevenadurel ar vro anvet Stadoù-Unanet Amerika, eus kement den pe kement tra a deu eus ar vro-se. Enebiñ ouzh implij ar ger en doare-se a ra tud broioù all ar c'hevandir. E brezhoneg e c'haller ober gant ar gerioù stadunanat ha Stadunanad. 

En Europa evel er rannvedoù all avat e talc'her d'ober gant ar ger evit komz eus ar Stadoù-Unanet. E Bro-Spagn e vez graet nebeutoc'h avat, diwar skouer ar broioù eus ar c'hevandir amerikan a zo er c'hreisteiz d'ar Stadoù-Unanet.

## Gwelet ivez
*Anv annezidi Stadoù-Unanet Amerika
* Amerika (disheñvelout)
Giovanni dalle Bande Nere

**Giovanni de' Medici**, brudetoc'h evel **Giovanni dalle Bande Nere** (5 a viz Ebrel 1498-30 a viz Du 1526), a oa condottiero italian eus Forlì.

## E vuhez
Ganet e oa Giovanni e Forlì, ur gêr eus hanternoz Italia, ha mab e oa da Giovanni de' Medici (anavezetoc'h evel *il Popolano*) ha Caterina Sforza, unan eus brudetañ gwragez an Azginivelezh italian.

Yaouankik e oa c'hoazh pa ziskouezas ampartiz er gourenoù hag arzoù ar brezel : marc'hegañ ha klezeiata. E vuntr kentañ a eure pa oa daouzek vloaz, ha dre ziv wech e voe harluet eus Firenze abalamour d'e emzalc'h divalav. Pried e oa da vMaria Salviati ha tad da g-Cosimo I de' Medici, kentañ dug-meur Toskana (1519-1574).
Condottiero, pe kabiten goprsoudarded, e teuas da vezañ, implijet gant ar pab Leon X (Giovanni di Lorenzo de' Medici, kar dezhañ), ha kentañ brezel a reas e voe d'ar 5 a viz Meurzh 1516 er brezel a-enep Francesco Maria Iañ della Rovere, dug Urbino. Trec'h e voe warnañ a-benn daou zevezh warn-ugent. Sevel a reas un arme evitañ e-unan, soudarded war varc'h, mailhed war grogadoù prim ha berr.

E 1520 e voe trec'h ivez war un toullad baroned emsavet er Marche. Er bloaz goude ez eas ar pab Leon X d'ober emglev gant an impalaer Karl V a-enep ar roue gall Frañsez Iañ da glask tennañ digantañ Milano, Parma ha Piacenza ; Giovanni a voe galvet da zont dindan urzhioù Prospero Colonna, ha faezhet e voe ar C'hallaoued e Vaprio d'Adda e miz Du.

Evel arouez e c'hlac'har pa varvas ar pab Leon X d'an 1 a viz Kerzu 1521 e lakeas roudenn du war e insignia, hag eus an ober-se eo e teu e lesanv, *Giovanni dalle Bande Nere* pe *Giovanni* (pe *Yann*) *ar roudennoù Du*. E miz Eost 1523 e voe gopraet gant an Impalaeriezh santel da gemer penn un arme hag e miz Genver 1524 e roas lamm d'an armeoù gall ha suis e Caprino Bergamasco.
Er memes bloaz e teuas ur Medici all da vout pab, Klemañs VII.

## Diskennidi

## Gwelout ivez
*Brezelioù Italia
*Condottiero
Luanda

**Luanda** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Angola. Emañ war aod ar Meurvor Atlantel, ha porzh brasañ ar vro eo ivez. War-dro 4,5 milion a dud zo o chom enni (e 2004, hervez ABU), ha kêr-benn Proviñs Luanda eo.

Savet e voe e 1575 gant trevadennerien eus Portugal dindan an anv **São Paulo de Luanda**. Abaoe m’eo dizalc’h Angola (1975) eo aet kuit an darn vrasañ eus an annezidi a oa genidik eus Portugal ha kemeret eo bet o lec'h gant kalzik tud eus Kuba a oa deuet da Angola evel soudarded da stourm a-enep an drevadennerien.
Taolenn

Un **daolenn** zo un dra damheñvel ouzh un daol
*dre ma'z eo e koad evel un daol: un daolenn da skrivañ
*dre ma'z eo plaen evel un daol, met graet en un danvez estreget koad: un daolenn livet gant un arzour, a vez graet ul livour anezhañ, war un danvez bennak, lien peurvuiañ
*un **daolenn-amzer**
*un **daolenn-eñvor**, ur seurt plakenn
*Taolenn Mendeleiev
Lucrezia Tornabuoni

**Lucrezia Tornabuoni** a oa ganet e Firenze en 1427 ha marvet d'an 28 a viz Meurzh 1482, a oa pried Piero di Cosimo de' Medici, ha mamm Lorenzo de' Medici. Dre ma oa merc'h da Francesco Tornabuoni, un ozhac'h a ouenn uhel e Firenze, e roas tro d'an tiegezh Medici da dostaat ouzh an noblañs. 

Barzhez italianek e oa ivez. Mignonez e oa da dud evel Luigi Pulci pe Agnolo Poliziano.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Biero, mab da Cosimo de' Medici, e 1444, un den nav bloaz koshoc'h egeti, speredek ha troet gant an arzoù hag ar sevenadur. An tiegezh Tornabuoni en doa harpet Cosimo da zistreiñ da Firenze eus e harlu, hag un arouez eus an emglev etre an daou diegezh e oa an dimeziñ-se.
Jean-Paul Proust

**Jean-Paul Proust**, ganet d'ar 3 a viz meurzh 1940 er Sarthe a zo Ministr Stad Monako, adalek miz even 2005. Anvet e oa bet gant Rainier III ha gant ar gouarnamant gall. Evel an holl vinistred stad Monako, ne oa ket bet ganetpe desavet er briñselezh.
Eleonora di Toledo

**Eleonora di Toledo** (1519&ndash;1562), e spagnoleg **Leonor Álvarez de Toledo**, anvet ivez a-wechoù *Eleonora da Toledo*, merc'h da b-Pedro Alvarez de Toledo, markiz Villafranca ha besroue Naplez, a zimezas da g-Cosimo Iañ de' Medici hag a voe dugez Firenze.

Eurediñ a reas Eleonora da g-Cosimo Iañ de' Medici e 1539, pa oa en he 17 vloaz. Edo Cosimo o klask ur bried d'e sikour da greñvaat e bouez politikel. He c'havout a reas gant merc'h nemeti besroue Naplez, eus un tiegezh pinvidik evel ar mor hag he zad unan eus an dud pouezusañ a oa en Itala d'ar poent. Gant an dimeziñ-se e teue en tiegezh Medici ar gwad uhel a vanke c'hoazh evit bezañ a live gant roueed Europa, hag ouzhpenn liammoù gant kurunenn Spagn, a dennfe he soudarded eus e zouaroù.

Ouzhpenn da se eo brudet Eleonora evel unan eus kaerañ merc'hed hec'h amzer: meleganez he daoulagad glas, he dremm un hirgelc'h disi, dous hec'h enebañs ha meurdez enni... Hoalusañ gwreg an tiegezh abaoe Lucrezia Tornabuoni.

Gant he zad e voe kaset da Firenze da lidañ an eured. Eno en em gavas gant danvez he fried, en e ugent vloaz, evit ar wech kentañ e villa di Poggio a Caiano. Graet e voe an eured war an ton bras en iliz Santa Maria Novella, ha fest a voe war-lerc'h.

## He bugale
A-raok-se e oa bet lignez Medici e dañjer da vont da get. Pa oa bet roet ur pennhêr, hag un dornad hêred all, d'he fried, ha merc'hed a roje tro da ober dimezioù talvoudus gant tiegezhioù bras eus Italia pe broioù all, e voe digoret ur marevezh a beoc'h hag a stabilded e dugelezh Toskana. Daou eus he mibien, Francesco ha Ferdinando, a renas evel Duked.

Unnek bugel o doe Cosimo hag Eleonora, ha pemp mab (Francesco, Giovanni, Garzia, Ferdinando, ha Pietro) ha ne varvjont ket en-bugale. Da neuze, abalamour d'an dorzhellegezh a veze o ren e Firenze, ez ae tud uhel kêr d'ober chomadennoù war an aod, met eno e oa un dañjer all, hini ar malaria. Evel-se e varvas Maria, Giovanni ha Garzia. Tri a varvas en-bihanik. Francesco, Dug-meur Toskana, ha Lucrezia a varvas, e barr o brud, gant ar c'hontamm moarvat (a zo bet prouet evit Francesco e dibenn ar bloaz 2006. Isabella a voe krouget gant he gwaz. Pietro, a lazhas e wreg, n'en doe ken bugale nemet besterd. N'eus nemet war anv Ferdinando, Dug-meur Toskana, ne deuas ket brud fall.

## Poltred
Ur poltred all zo anezhi diwar zorn Bronzino: Eleonora Toledo hag he mab‎.
Kador

Ur **gador** zo ur pezh arrebeuri, pevar zroad peurvuiañ, hag ur c'hein atav dezhañ, a zo graet evit azezañ warnañ.

Kadorioù izel pe uhelik zo hervez o implij. Da azezañ tud ouzh un daol uhel e vo uhel ar c'hadorioù. Da azezañ en iliz e vezont izel a-wechoù.

## Azezañ war ur gador
Tud zo a blij dezho azezañ a-c'haol war ur gador da harpañ o divvrec'h ouzh ar c'hein.

## Istor
Da vare an Azginivelezh eo e krogjod da gavout keder e ti an dud uhel; ur pezh arrebeuri poblekoc'h e teujont da vout adal an XVIIIvet kantved.

## Kadorioù a bep seurt
* kador-bortez, pe kador-doug
* kador-bost
* kador-doull
* kador-gofes
* kador rodek, pe kador-red, pe kador-ruilh
* kador-brezeg, pe kador-sarmon
* kador-vrec'h, pe kador-vouret, pe kador-gazeliek

## Skeudennoù

Camping-Chair.gif|Kador skañv ha hebleg 
CollegiateEventer.jpg|Dibr, evel ur gador
Chaise DSC08796.jpg|Kador-vrec'h
Seats 3.jpg|Kadorioù en ur stadion
Firenze.Palvecchio.500.chair.JPG|Kador goad un den a renk uhel, Firenze, en Italia 
Toilet chair.jpg|Kador-doull
Barcelona1.jpg|Kador brudet "Barcelona" gant Ludwig Mies van der Rohe 
Chairlift.Tobolow.JPG|Kador-grapat, evit ar skierien
Dental Surgery of 1940s and 1950s.jpg|Kador e ti un dentour


## Levrlennadur
*  Mel Byars (et al.), *New chairs : design, technology, and materials*, L. King, Londrez, 2006, 160 p. 
*  Florence de Dampierre, *Chairs : a history*, Abrams, New York, 2006, 430 p. 
*  Charlotte ha Peter Fiell, *Modern chairs*, Taschen, Köln, Londrez, Madrid, 2002, 160 p. 
*  Otakar Máčel, *2100 metal tubular chairs: a typology*, Van Hezik-Fonds 90 Publishers, Rotterdam, 2006, 253 p.  
*  Patricia Bueno (dir.), *Chaises* (trad. Aline Révolte), Atrium, Mexico, New York, Barcelona, 2004, 319 p. 
*  Robert Little et Michel Forest, *Chaises, 400 ans de changements sociaux et stylistiques*, Musée des Beaux-Arts, Montréal, 1982, 36 p.  (catalogue d'exposition)
*  Jean-François Pirson, *Le corps et la chaise*, Éd. Métaphores, Belgique, 1990, 181 p.
*  Jean-Bernard Vuillème, *Les assis : regard sur le monde des chaises*, Éditions Zoé, Carouge-Genève, 1997, 140 p. 

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
* Menez Kador
Listennad anvioù-bihan brezhonek

__NOTOC__
Setu amañ ul listennad **[[anvioù-bihan]] brezhonek**.

Diwar-benn an holl anvioù-bihan-se emeur o sevel pennadoù.

Un toullad anezho zo bet boulc'het. Darn zo kentoc'h diwar-benn istor un den, anvet da sant alies. Darn all zo diwar-benn an anv hep mui. A-wechoù e vo ret dispartiañ mat an daou dra evel-henn :
* ur pennad zo diwar-benn an anv-bihan Frañsez ;
** unan all diwar-benn sant Frañsez, ha pennadoù diwar-benn pep hini eus an dek *sant Frañsez* bennak a zo ;
** re all diwar-benn pep hini eus an tri dug eus Breizh hag an daou roue eus Bro-C'hall a oa bet anvet Frañsez ;
**a-wechoù e kavor pennadoù diwar-benn an anvioù er yezhoù all : Francesco, Francisco.

Alies avat e vo diezhomm sevel meur a bennad, evel diwar-benn Gwenvael. 

## A

## B

## C
*Charlez
*Charlota
*Cherlamen

## D

## E

## F

## G

## H
*Hawiz
*Hegareg
*Henori
*Herri
*Herve (anv-bihan)
*Hoel
*Huon

## I
*Iduned
*Ivona
*Iwan
*Izabel

## J

## K

## L

## M

## N
*Nazer
*Nerin
*Neventer
*Nikolaz
*Ninnog pe Ninog
*Nolwenn
*Nonn

## O
*Oanez
*Olier
*Omnes
*Onenn

## P
*Padrig
*Paol
*Paola
*Pêr, Pier, Pipi, 
 
## R
*Raoul
*Remont
*Richarzh
*Riwal
*Ronan
*Roparz, pe Roparzh, pe Roperzh.
*Rozenn

## S

## T

## U
*Ulises
*Urban
*Uriell, pe Uriella
*Urien
*Urloù
*Ursula

## V
*Viktor
*Virjinia
*Visant
*Volantin

## Y
*Yagu
*Yann
*Yaoua
*Yestin
*Yezekael
*Yona
*Youenn
*Yulid
*Yuna

## Z
*Zavier

## Anvioù kevrennet
Anvioù kevrennet boutin e brezhoneg :
* Yann-Baol, Yann-Bêr, Yann-Fañch, Yann-Vadezour, Yann-Vari
* Mari Madalen, Mari Anna pe Marianna, Mari Janig pe Marjan
Anton

**Anton** zo un anv-bihan brezhonek, hag alamanek, estonek, kroatek, nederlandek, rusek, savet diwar brezhonekadur an anv latin *[[Antonius]]*. Un anv brudet e oa er bed kristen abalamour da veur a sant. 

## E yezhoù all
*alamaneg: *Anton*
*Arabeg: ونيو (*Tanios*)
*Latin: *Antonius*
*Katalaneg: *Antoni*, *Toni*
*Kroateg: *Antun*, *Anton*, *Ante* ( berranv "Toni", "Tonči", "Tonček", "Tuna")
*Tchekeg: *Antonín*, *Tonda*, *Toník*, *Toňa*, *Tóna*
*nederlandeg: *Antonie*, *Anthonie*, *ntoon*, *Anton*, *Anthonis*, *Antheunis*, *Toon*, *Ton*, *Teunis*, *Tony*, *Tonnie*
*Estoneg: *Anton*, *Tõnis*, *Tõnn*, *Tõnu*
*Finneg: *Toni*
*Galleg: *[[Antoine]]*
*Gresianeg: *Αντώνης* (distaget 'A(n)donis') (berranv: Nanaqui, Naki)
*Hungareg: *Antal*
*Iwerzhoneg: *Antaine*
*Italianeg: *[[Antonio]]*
*Lituaneg: *Antanas*
*Norvegeg: *Tonik*
*Oriyeg: *Totono*
*Poloneg: *Antoni*, *Antek*
*Portugaleg Portugal: *[[Antão]]*, pe *António* (Portugaleg Brazil: *Antônio*)
*Ruseg: *Антон* ('Anton')
*Saozneg: *[[Anthony]]* (berranv: *Tony*)
*Sikilieg”: *Antonino*
*Spagnoleg: *[[Antonio]]* (berranvioù: *Toño*)
*Turkeg: *Antümi*

## Tud
### Sent ha tud a Iliz
*Sant Anton Veur
*Sant Anton Padova
*Anton Iañ Jorjia, penn Iliz Jorjia (1744–1755 ha 1764–1788)
*Anton II Jorjia (1762 pe 1763-1827), roue Kartli ha Kakheti, penn Iliz Jorjia, lakaet da sant e 2011

### Rouaned
*Anton Iañ (1531-1595), Roue Portugal

### Tud all
* Anton Koberger (e-tro 1440/1445 - 1513), orfebour, mouller hag embanner alaman 
* Anton Fugger (1493–1560), marc'hadour alaman
* Anton Bruckner (1824–1896), sonaozour aostrian 
* Anton Rubinstein (1829–1894), pianoour rus
* Anton Reichenow (1847-1941), loenoniour alaman
* Anton Tchec'hov (1860–1904), skrivagner rusek
* Anton Ažbe (1862–1905), livour sloven
* Anton Mussert (1894-1946) politikour izelvroat nazi, fuzuilhet e 1946 

#### Antun
*Antun Branko Šimić (1898–1925), barzh kroat
*Antun Augustinčić (1900–1979), kizeller kroat

## Oberennoù
*Antonio das Mortes, film brazilian