open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toaz

Toaz a vez graet diwar bleud ha dour pe laezh evit fardañ bara, hag ivez gwastilli, kouignoù, krampouezh, bignez, tartez, kichez, pizzaioù hag all. Fetisoc'h eo an toaz eget ar yod. Pladañ a c'haller an toaz gant ur rodig-pastezerezh pe rodig-toaz. Ret eo poazhañ anezhañ evit e zebriñ. Meur a seurt toaz a zo :
* toaz feilhennet
* toaz sablet
* toaz bresk
* toaz pufoù
Diiriye Guure

**Diiriye Guure** (somalieg: *Garaad Diiriye Guure ama Suldaan Diiriye Guure*)  a voe roue Darawiish adalek 1895 (kurunennet d'ar 24 a viz Mezheven) betek e varv, e 1920.

## Notennoù
San Matías

**San Matías** zo anv spagnolek ur sant katolik ha hini meur a lec'h.

## Douaroniezh
* Pleg-mor San Matías, en Arc'hantina.
* San Matías (El Salvador), kumun en Departamant La Libertad. 
*  San Matías (Honduras), kumun en Departamant El Paraíso.
* Koad San Matías-San Carlos, tachenn gwarezet e Perou.

### En
* San Matías (Santa Cruz), kumun en Departamant Santa Cruz.
* Tachenn naturel San Matías, tachenn gwarezet en Departamant Santa Cruz.

### En
* Realejo-San Matías, karter e Granada.
* **San Matías**, karter e San Cristóbal de La Laguna (Tenerife, Canarias), e tachenn Taco.
Proviñs Iquique

**Proviñs Iquique** zo unan eus div broviñs rannvro Tarapacá e Chile, ha kêr Iquique eo ar gêr-benn anezhi.

Proviñs El Tamarugal eo proviñs all ar rannvro.
Proviñs Arica

**Proviñs Arica** zo unan eus div broviñs Rannvro Arica ha Parinacota e Chile, ha kêr Arica eo ar gêr-benn anezhi.

Proviñs Parinacota eo proviñs all ar rannvro.
Pleg-mor San Matías

**Pleg-mor San Matías** zo ur pleg-mor en Arc'hantina, el lodenn eus ar Meurvor Atlantel anavezet evel Mor Arc'hantina. En em astenn a ra eus Punta Bermeja, en norzh, en proviñs Río Negro, da Punta Norte, er su, e beg ledenez Valdés, en proviñs Chubut.

Don eo an dour, 148 km, dizañjer a lavarer. 

Perzhier zo ennañ: 
* San Antonio Oeste (pesked)
* San Antonio Este (tramor) frouezh.
* Punta Colorada (tramor), krai houarn, dizoberiant bremañ.

Lec'hioù kouronkañ:
* El Cóndor (Río Negro)
* Las Grutas
* Playas Doradas

Ouzhpenn-se :
* Bahía San Antonio: ar bae ma emañ perzhier San Antonio Este ha Oeste.
* Pleg-mor San José.
San Antonio Oeste

.
**San Antonio Oeste** zo ur gêr hag ur porzh en Arc'hantina, war aod ar Meurvor Atlantel, e penn pellañ pleg-mor San Matías, e departamant San Antonio, e proviñs Río Negro . Ur 17.000 a dud zo o chom eno. 172 km zo ac'hano da Viedma, kêr-benn ar broviñs.
Choapa

**Choapa** zo un anv eus Chile: 
* ar **[[Stêr Choapa]]**, er Rannvro Coquimbo, e Chile
* **[[Proviñs Choapa]]**, er rannvro Coquimbo
* An **[[Estación Choapa]]**, porzh-houarn en Illapel

## Pennad kar
* Las Choapas, e Mec'hiko
Stêr Choapa

Ar **[[Stêr Choapa]]** zo ur stêr e Chile, 140 km dezhi, hag a red eus an Andoù d'ar Meurvor Habask dre ar Rannvro Coquimbo.
Hec'h anv zo bet roet da Proviñs Choapa.
Stêrioù Chile

Sed ur roll eus **Stêrioù Chile**, eus an norzh d'ar su:

[thumb|right|Rannvro [Arica y Parinacota.]]

## Pennadoù kar

* Lennoù Chile
Stêr Diguillín

Ar **stêr Diguillín** e Chile zo un adstêr d'ar stêr Itata.

Eieniñ a ra en Nevados de Chillán, ha redek  102&nbsp;km war-du ar c'hornôg, ha treuziñ kumunioù Pinto, El Carmen, San Ignacio (Chile), Pemuco, Bulnes ha Quillón.
San Ignacio

**San Ignacio** zo un anv sant spagnol hag un anv lec'h.

## Tud
* Ignacio de Loyola, ofiser ha lean katolik, saver Kompagnunezh Jezuz
* Ignacio de Láconi (1701-1781) lean fransiskan

## Deskadurezh
* Skol-Veur San Ignacio de Loyola en Lima, Perou

## Lennoù ha stêrioù
* Chorro de San Ignacio, lamm-dour e Proviñs San Luis, en Arc'hantina
* Laguna de San Ignacio, en Mec'hiko

## Lec'hioù
### 
* San Ignacio, kêriadenn e Proviñs Misiones,
* Departamant San Ignacio, e Proviñs Misiones,
* San Ignacio, kêriadenn e Proviñs Córdoba,
* San Ignacio, kêriadenn e Proviñs Tucumán.

### 
* '''San Ignacio, kêriadenn e distrig Cayo

### 
* San Ignacio de Velasco, kêriadenn e departamant Santa Cruz
* San Ignacio de Moxos, kêriadenn e departamant Beni

### 
* San Ignacio, kumun e Rannvro Ñuble,
* San Ignacio, kêriadenn ha pennlec'h kumun San Ignacio,
* San Ignacio, kêriadenn e Rannvro Metropol Santiago.

### 
* San Ignacio, distrig en Acosta

### 
* San Ignacio, kumun en Chalatenango

### 
* San Ignacio, kêriadenn e-tal eienenn ar stêr Belice

### 
* San Ignacio, kumun e departamant Francisco Morazán

### 
* San Ignacio, kêriadenn en Baja California Sur
* San Ignacio, kumun en stad Sinaloa
* San Ignacio Río Muerto, kumun e stad Sonora
* San Ignacio Tesip, kêriadenn e kumun Mérida, e stad Yucatán
* San Ignacio, kêriadenn e kumun Progreso, e Yucatán

### 
* San Ignacio Guasú, kêr e departamant Misiones

### 
* Proviñs San Ignacio, e Cajamarca
* Distrig San Ignacio,  e Cajamarca

### 
* San Ignacio de Sabaneta, kêriadenn e proviñs Santiago Rodríguez

### 
* San Ignacio, parrez en Asturiez

## Pennadoù kar
*Iñaki
*Ignas
Los Sauces (Chile)

**Los Sauces**  zo ur gumun eus Chile, e Proviñs Malleco, e rannvro Araucanía. 
7 169 a dud a oa eno o chom e 2012.
Stêr Chillán

Ar **Stêr Chillán** zo ur stêr e Chile, hag a red dre Proviñs Diguillín ha Rannvro Ñuble.

Eieniñ a ra en erc'hegi Chillán. Betek 1751 e tremene dre gêr Chillán Viejo, met tremen a ra suoc'h war-lerc'h kren-douar ar bloavezh-se.

Kemberiñ a ra er stêr Ñuble.
Los Sauces

**Los Sauces** ("an haleg") zo un anv-lec'h spagnolek.

## 
*Los Sauces (Arc'hantina), kumun
*Stêr Los Sauces (Córdoba), stêr e proviñs Cordoba

## 
*Los Sauces (Chile), kumun e annvro Araucanía,
*Stêr Los Sauces, ur stêr.
Río Lluta

Ar **Stêr Lluta** (*Río Lluta* e spagnoleg) zo ur stêr e Chile, er rannvro Arica ha Parinacota, hag a ya da aberiñ er Meurvor Habask, 4&nbsp;km en hanternoz da gêr Arica. An norshañ stêr eus ar vro eo.

A-wechoù e seller ouzh ar stêr Caracarani evel lodenn uhelañ ar stêr Lluta, a-wechoù all e vez graet kemm etre ar stêr Lluta hag ar stêr Caracarani, anv ar stêr uheloc'h eget he c'hember gant ar stêr Azufre.

E Perou e weler dourva ar stêr Lluta evel un dourva etrebroadel.

## Liamm diabarzh
* Stêrioù Chile
Stêr Loa

Ar **Stêr Loa** (*Río Loa* e spagnoleg) zo ur stêr e norzh Chile, etre Rannvro Tarapacá ha Rannvro Antofagasta, ha hirañ stêr ar vro gant 440 km. Treuziñ a ra un tamm bras eus dezerzh Atacama, adal an Andoù betek ar Meurvor Habask.

## Red hag adstêrioù
Eieniñ a ra ar stêr Loa tost da Ollagüe, e-harz ar menez-tan Miño en Andoù. Redek a ra en ur ganienn a-hed ur 150 km war-zu ar su hag erruout en oaziz Chiuchiu. 
* Río Chela
* Río San Pedro de Inacaliri 
* Río Salado (Loa)
* San Salvador

## Pennad kar
*Stêrioù Chile
Ar Re C'hlas (Bro-C'hall)

Ur strollad politikel eo **Ar Re C'hlas** (pe **Les Verts** hervez o anv ofisiel nemetañ), bet krouet er bloavezhioù 1980 e Frañs ha paouezet e 2010. Un ideologiezh ekologel a oa ganto. Ur gazetenn drimiziek a veze embannet gant ar strollad e Breizh, *Lichen* e anv. Ur 450 ezel bennak a oa gant ar strollad e Breizh.

Un nebeud izili pennañ eus ar strollad-se e Breizh :
* Pascale Chiron
* Renée Conan †
* Yves Cochet (genidik eus Breizh met aet d'en em ginnig da Bariz)
* Ronan Dantec
* Michel Rolland
*François de Rugy (a zilez ar strollad e miz Eost 2015)
Unvaniezh 90/Ar Re C'hlas

**Unvaniezh 90/Ar Re C'hlas** (*Bündnis 90/Die Grünen* en alamaneg) a zo ur strollad politikel ekologour alaman diazezet e 1980 en Alamagn ar C'hornôg dindan an anv Ar Re C'hlas. En em deuziñ a ra gant Unvaniezh 90 e 1993, ur strollad krouet en Alamagn ar Reter. Ar strollad en deus 118 dileuriad er Bundestag (14,8% eus ar gannaded).

## Istor
Ar strollad politikel alaman *Die Grünen* a voe savet en Alamagn ar C'hornôg da vare ar stourmoù ekologel ha peoc'hgarour e dibenn ar bloavezhioù 1970. Peursavet e voe e 1982, gant tud evel Joschka Fischer hag Otto Schily. An dilennidi gentañ a voe er Bundestag e 1983, hag ur strollad ennañ e 1987. Koll a rejont anezhañ en dilennadegoù da-heul adunvaniezh Alamagn e 1990. Met ar strollad **Bündnis 90** (Unvaniezh 90), a zeuas a-benn da gaout un nebeud dilennidi peogwir e oa bet miret plasoù evit ar strolladoù eus DDR. Ur strollad politikel dazeilat e oa. Kendeuzet e voe strollad Ar Re C'hlas hag Unvaniezh 90 e 1993.

## Ar Re C'hlas e gouarnamantoù Alamagn
* 1998-2002 : e gouarnamant ar c'hañseller Gerhard Schröder (SPD)
* 2002-2005 : e gouarnamant ar c'hañseller Gerhard Schröder (SPD)

## Tud vrudet
* Daniel Cohn-Bendit : kannad e parlamant Europa, kenbrezidant ar strollad Glas/Emglev Dieub Europa e Parlamant Europa

* Joschka Fischer : bet bezkañsellerz ha ministr an aferioù diavaez
* Renate Künast : bet ministr gwareziñ ar vevezerien, ar bevañs hag al labour-douar 
* Jürgen Trittin : bet ministr an endro, gwareziñ an natur hag ar surentez nukleel 
* Volker Beck : bet an hini kentañ e penn strollad ar Re C'hlas er Bundestag
* Claudia Roth : -
* Reinhard Bütikofer : bet prezidant ar strollad
* Cem Özdemir : kenbrezidant ar strollad, kannad e parlamant Europa
* Antje Vollmer : kenbrezidantez ar Bundestag abaoe an 10 a viz Du 1994
* Rebecca Harms, : kannadez e parlamant Europa, kenbrezidantez ar strollad Glas/Emglev Dieub Europa e Parlamant Europa
* Simone Peter :  kenbrezidantez ar strollad

### Izili vrudet (marv)
* Joseph Beuys : arzour
* Petra Kelly : krouerez ar strollad
* Rudi Dutschke : *leader* ar studierien

### Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Stêr Lauca

Ar **Stêr Lauca** (*Río Lauca* e spagnoleg) zo ur stêr e Chile. Eieniñ a ra e paludoù  Cotacotani, er rannvro Arica ha Parinacota. Goude-se e treuz harzoù Bolivia, da vont en Departamant Oruro, ma ya da aberiñ el lenn Coipasa.

Tabut zo bet diwar-benn dour ar stêr etre stadoù Bolivia ha Chile.

## Liamm diabarzh
* Stêrioù Chile
Stêr San José de Azapa

**Quebrada de Azapa**, pe **Stêr San José de Azapa** (*Río San José de Azapa* e spagnoleg) zo ur stêr vareadek e norzh Chile, e rannvro Arica ha Parinacota, hag a c'hoarvez eus kember ar Río Seco hag ar Río Tignamar, a zo anv Stêr San José de Azapa e tolead Livilcar. Goude-se e sko etrezek ar c'hornôg hag e treuz Ausipar hag El Molino.
Tost da Arica, ur 5 km eus e aberse agrega e teu Quebrada de Acha, pe La Higuera, da gemberiñ en Azapa, ha hi dizour peuliesañ.

## Pennad kar
* Stêrioù Chile
Stêr Camarones

Ar **Stêr Camarones** (*Río Camarones* pe *Quebrada de Camarones* e spagnoleg) zo ur stêr eus Chile, er rannvro Arica ha Parinacota, e norzh ar vro.

Ober a ra an disparti etre an div rannvro,  Arica ha Parinacota ha rannvro Tarapacá.

Ur stêr all zo anvet *quebrada de Camarones* hag a ya da aberiñ en Tongoy, e Rannvro Coquimbo.

## Liamm diabarzh
* Stêrioù Chile
Río Gallegos (disheñvelout)

**Río Gallegos** zo un anv spagnolek roet da stêrioù ha lec'hioù a bep seurt.

## Kêr
* Río Gallegos, kêr e Patagonia Arc'hantina

## Stêrioù
* Río Gallegos (stêr)
* Río Gallegos Chico, adstêr d'ar *río Gallegos* en Arc'hantina
Río Gallegos Chico

Ar **Río Gallegos Chico** zo ur stêr eus Chile, en hanternoz da strizh-mor Magallanes, er rannvro Magallanes.

Redek a ra war-du an norzh, treuziñ an harzoù gant Arc'hantina e proviñs Santa Cruz, en Arc'hantina, ma ya da gemberiñ er Río Gallegos.
Río San Salvador (Chile)

Ar **San Salvador** (pe *Río San Salvador* e spagnoleg, zo ur stêr eus Chile, adstêr d'ar Río Loa. Treuziñ a ra ul lodenn eus dezerzh Atacama, er rannvro Antofagasta.

## Liamm diabarzh
* Stêrioù Chile
Río Gallegos (stêr)

Ar **río Gallegos** zo ur stêr eus proviñs Santa Cruz, en Arc'hantina, ha 300&nbsp;km dezhi. E penn an aber anezhi emañ kêr Río Gallegos, kêr-benn ar broviñs.

C'hoarvezout a ra ar stêr eus kember ar stêrioù Rubens ha Penitentes. Adstêrioù he deus : ar stêrioù Turbio, Cóndor ha Zurdo.
Río Azopardo

Ar **Stêr Azopardo** zo ur stêr eus Chile, en Proviñs Tierra del Fuego hag a ya d'aberiñ er fiord Almirantazgo, war lez kornôk Enez Veur Douar an Tan, er Rannvro Magallanes. 

## Pennadoù kar
* al lenn Fagnano
* ar fjord Almirantazgo

## Liamm diabarzh
* Stêrioù Chile
Jacques-Nicolas Bellin

**Jacques-Nicolas Bellin** (Pariz, 1703 – Versailhez, 21 Meurzh 1772) a oa ur c'hartennour gall.

E 1721, da 18 vloaz, e voe anvet e Servij hidrografek ar verdeadurezh, nevez-krouet. E miz Eost 1741 e teuas da vezañ *"Ijinour ar verdeadurezh"* e Dalc’had kartennoù ar verdeadurezh. Diwezhatoc’h e teuas da vezañ ezel eus Akademiezh ar mor, e Pariz, hag eus ar *[[Royal Society]]* e Londrez.

## E labour
A-hed e vuhez e tresas kartennoù a-leizh, eus kement lec’h a zo dre ar bed. Dindan e renerezh e voe graet un eil embannadur eus « *Le Neptune françois* », un dastumad kartennoù eus aodoù Bro-C’hall. Talvoudus-bras eo e gartennoù eus Kanada ha douaroù gall ar Bed Nevez, ha koulskoude n’eo ket bet eno gwech ebet. Reiñ a rae kartennoù da voraerien a yae du-hont ha goulenn diganto reizhañ anezho gant an dorn, diouzh an ezhomm. Pa zistroent da Vro-C’hall e laboure Bellin gant o notennoù da sevel kartennoù resisoc’h.
Brud a dapas e labour buan a-walc’h en Europa : adembannet e voe e gartennoù meur a wech en  hag eilskrivet e voent gant kartennourien all.

Kenlabourat a reas ivez gant an ''Encyclopédie'', un holloueziadur e 35 levrenn embannet gant Diderot ha d’Alembert, pa savas evito ur mil pennad bennak, diwar-benn ar verdeadurezh dreist-holl.

;Kartennoù embannet gantañ
* *Hydrographie française* (1753)
* *Carte de l'Amérique septentrionale* (*Kartenn eus hanternoz Amerika*) (1755)
* *Le petit Atlas François. Recueil de Cartes et Plans des quatre parties du Monde* (1758)
* *Petit Atlas Maritime* (1764)
* *Nouvelle méthode pour apprendre la géographie* (1769)
* *Description géographique du golfe de Venise et de la Morée* (1771)

## Levrlennadur
* Jean-Marc Garant. *Jacques-Nicolas Bellin (1703–1722), cartographe, hydrographe, ingénieur du ministère de la Marine: sa vie, son oeuvre, sa valeur historique.* Tezenn, Montréal: 1973

## Liammoù diavaez

* ''Karte von der Erdenge Panama und den Provinzen Veragua, Terra Firma und Darien'',  1754.
* ''Map of the Coast of Arabia, the Red Sea and the Persian Gulf'', 1740
Río Turbio (Elqui)

**Meur a stêr zo anvet [[Río Turbio]]*.

Ar **stêr Turbio**  (*río Turbio*)  zo ur stêr eienet e menezioù Rannvro Coquimbo e Chile. Goude kemberiñ gant ar Río Claro e teu diwarni ar río Elqui hag a ya da aberiñ er Meurvor Habask.
Río Turbio (Grande)

**Meur a stêr zo anvet [[Río Turbio]]*.

Ar **stêr Turbio** (*río Turbio*) zo ur stêr berr a-walc'h er Rannvro Atacama e Chile, adstêr d'ar Río Grande (Limarí).
Río Grande (Limarí)

**Meur a stêr zo anvet [[Río Grande]]*.

Ar **Río Grande** zo ur stêr er Rannvro Coquimbo e Chile, adstêr d'ar Río Limarí.
Proviñs Limarí

**Proviñs Limarí** zo unan eus teir froviñs Rannvro Coquimbo e Chile. Kêr Ovalle eo ar pennlec'h.

Dont a ra an anv eus hini ar río Limarí.
Río Limarí

Ar **Río Limarí** zo ur stêr er Rannvro Coquimbo e Chile hag a ya d'aberiñ er Meurvor Habask.

Emañ dourva al Limarí entre dourvaoù an Elqui en norzh, ha hini ar Choapa er su, entre  30°15’ ha  31°20’ a ledred su, en ur gorread a 11,800 km2.

C'hoarvezout a ra ar stêr eus kember ar stêrioù Río Grande ha Hurtado. Brasoc'h eo dourva ar río Grande, war lez su al Limarí, div wech brasoc'h eget at río Hurtado, ha div wech muioc'h a zour ennañ, petra bennak ma vezont karget mat o-div gant erc'hegi an Andoù . En uheldirioù ez eus kernioù uheloc'h eget  4 500 m, ha stank eo an erc'h.

Ar Río Grande ea eo anv lodenn uhelañ ar Río Limarí.

## Liamm diabarzh
* Stêrioù Chile
Proviñs Choapa

**Proviñs Choapa** zo unan eus teir froviñs ar rannvro Coquimbo e Chile.

## Kumunioù
Peder c'humun zo enni:
* Illapel
* Salamanca
* Los Vilos
* Canela
Proviñs Diguillín

**Proviñs Diguillín** zo unan eus proviñsoù rannvro Ñuble e Chile, ha Bulnes eo ar gêr-benn anezhi. 

## Kumunioù
Nav c'humun zo enni:
*Bulnes 
*Chillán
*Chillán Viejo
*El Carmen (Chile)
*Pemuco
*Pinto
*Quillón
*San Ignacio (Chile)
*Yungay (Chile)
Proviñs Antofagasta

**Proviñs Antofagasta** zo unan eus proviñsoù Chile, en hanternoz ar vro, e Rannvro Antofagasta. Kêr Antofagasta eo kêr-benn ar broviñs, koulz ha hini ar rannvro. Enni emañ dezerzh Atacama.
Areta

**Areta** (*Areta* e bearneg "lec'h meinek", *Ereta* en euskareg, *Arette* e galleg) zo ur gumun en Arondisamant Oloron-Sainte-Marie e departamant ar Pireneoù-Atlantel.
Peuzdistrujet (80%) e voe gant ur c'hren-douar d'an 13 a viz Eost 1967.

E kanton Aramitze e oa betek 2015, hiziv e kanton Oloron-Sainte-Marie-1.
Inis Fraoigh

**Inis Fraoigh** (*Inishfree* pe *Inishfree Upper* e saozneg) zo un enezenn war aod kontelezh Dún na nGall, e gwalarn Iwerzhon. Emañ etre an douar-bras hag Árainn Mhór.

E deroù an  e oa 36 familh o vevañ en enezenn. Séamus Ó Grianna ha Peadar O'Donnell a voe mistri-skol enni o-daou.

E 1980 e oa deuet tud Kumuniezh Atlantis eus Ailt an Chorráin (Burtonport) da Inis Fraoich, d'ober o annez eno. Kumuniezh Atlantis a oa bet krouet e 1974 ; lesanvet e oant "*The Screamers*" abalamour ma taolent forzh kriadennoù dindan an amzer. Diwezhatoc'h e voe kuitaet Inis Fraoigh ganto, da vont da Icononzo e Kolombia e 1989.

An den diwezhañ o vevañ en Inis Fraoigh a voe un arzour, Barry Pilcher, o chom eno etre 1993 ha 2013. Tiez-vakañsiñ zo c'hoazh, implijet en hañv hepken.

## Inizi all
Meur a enezenn all zo anvet *Inis Fraoigh* en Iwerzhon, er mor pe e lennoù e diabarzh ar vro.
* Un enezenn all anvet *Inis Fraoigh* (*Inishfree Lower*) zo ivez e kontelezh Dún na nGall. Bihan eo, ha pelloc'h en hanternoz emañ. Tud a oa o vevañ enni betek ar bloavezhioù 1960.
* Un enezenn vihan anvet *Inis Fraoigh* zo e Loch Gile war an harzoù etre kontelezh Sligeach ha kontelezh Liatroim. Brudet eo bet dre ur varzhoneg gant William Butler Yeats, anvet *"The Lake Isle of Innisfree"*. 
* Un enezenn anvet *Inis Fraoigh* (*Inish Free*) zo e Loch Éirne, e kontelezh Fear Manach

## Levrlennadur
* ''My Introduction to Inishfree'', tennet eus *Inishfree – A Tribute To A Donegal Island And Its People* gant Margaret Duffy.

## Notennoù
Proviñs Concepción

**Provincia de Concepción** zo anv div broviñs e broioù Suamerika: 

* E Chile, Proviñs Concepción e Rannvro ar Biobío
* E Perou, Proviñs Concepción e Departamant Junín
Río Serrano

Ar **Río Serrano** zo ur stêr berr a-walc'h, 38&nbsp;km hed dezhi, e Chile, e Proviñs Última Esperanza, e Rannvro Magallanes. 
Eieniñ a ra e Lenn an Toro, douret gant meur a stêr, evel ar río de las Chinas, a zo 105&nbsp;km hed. 
A-hed he red e teu meur a stêr d'he c'hreskiñ, evel ar río Grey (20&nbsp;km), a deus eus al lenn Grey, hag izeloc'h, ar río Tyndall, deuet eus al lenn Tyndall hag ar río Geikie, a deu he dourioù eus lennoù a bep seurt, douret gant teuzidigezh ar skorneg Tyndall.

Mont a ra ar Río Serrano da aberiñ er Ceno Última Esperanza a zibouk er pleg-mor Almirante Montt.
Proviñs Última Esperanza

**Proviñs Última Esperanza** zo ur broviñs eus Chile, e su ar vro, e Rannvro Magallanes. Puerto Natales eo ar gêr-benn anezhi. Un 20 000 a dud zo o chom enni, en un dachennad a 55 443,9 km2, da lavarout eo 0,41 a dud dre gilometr-karrez.

Dont a ra anv ar broviñs eus hini ar Seno Última Esperanza, roet gant ar moraer spagnol Juan Ladrillero, pa oa o klask strizh-mor Magallanes. 

## Kumunioù
Div gumun zo er broviñs: 
*Natales, ha Puerto Natales eo ar pennlec'h;
*Torres del Paine, ha Villa Cerro Castillo eo ar pennlec'h.

## Skeudennoù


file:IMG_1884Puerto_Natales.jpg | Puerto Natales
file:Chile_(8),_Patagonia,_Cerro_Castillo,_village_scene.JPG| Cerro Castillo
Cerro Castillo

**Cerro Castillo** zo anv meur a lec'h e Chile:

* **[[Palez Cerro Castillo]]**, diskuizhlec'h prezidant Chile;
* **[[Cerro Castillo (rannvro Valparaíso)|Cerro Castillo]]** e rannvro Valparaíso ;
* **[[park broadel Cerro Castillo]]**, e rannvro Aysén;
* **[[Cerro Castillo (Rannvro Aysén)|cerro Castillo]]** e rannvro Aysén, er park broadel ;
* **[[Villa Cerro Castillo (Aysén)|Villa Cerro Castillo]]**, kêriadenn e rannvro Aysén ;
* **[[Villa Cerro Castillo]]**, e rannvro Magallanes.
Cerro Castillo (rannvro Valparaíso)

Ar **Cerro Castillo** zo un dorgenn en aber an estero Marga Marga, e ker Viña del Mar, e Rannvro Valparaíso, e Chile, hag anv ar c'harter tro-dro. Dont a ra an anv eus ur c'hreñvlec'h (*castillo*, kastell) anvet Callao e Valparaíso, savet goude bombezadeg 1866.
Enez Mornington

**Enez Mornington** zo anv div enezenn er bed: 

* Enez Mornington (Aostralia) 
* Enez Mornington (Chile)
Enez Mornington (Chile)

**Enez Mornington** (*Isla Mornington* e spagnoleg) zo un enezenn e Chile, e mervent ar vro, er Meurvor Habask, er c'hreisteiz da bleg-mor Penas, en enezeg Mornington. Ur gorread a 528,8&nbsp;km² he deus, ma'z eo ar 26 brasañ enezenn e Chile.

Stag eo ouzh proviñs Última Esperanza, e Rannvro Magallanes.

E-pad 6 000 vloaz e oa poblet an aodoù anezhi gant ar bobl kawésqar. E deroù an  e oa bet kaset ar boblad da get gant an alouberien.

## Inizi amezek
*En hanternoz : an inizi Alau, Taggart, Merino
*Er reter : Enez Wellington
*Er c'hreistez : ar c'hanolioù Picton ha Trinidad.

## Liammoù diavaez
*''Google Maps''
Madre de Dios

**Madre de Dios** (*Mamm Doue* e spagnoleg) zo un anv-lec'h dre ar bed.

## Relijion
*Theotokos (Madre de Dios)
* Unan eus anvioù Mari (mamm Jezuz)

### Savadurioù
A bep seurt chapelioù hag ilizoù zo en anv-mañ.

## Lec'hanvioù

###### 
* Proviñs Madre de Dios, en departamant de Pando, Bolivia

###### 
* Enez Madre de Dios, en rannvro Magallanes 
* Mengleuz Madre de Dios, aourvengleuz en Máfil

###### 
* Río Madre de Dios,  en Perou ha Bolivia
* Departamant Madre de Dios
* Distrig Madre de Dios

## Sonerezh
* Madre de Dios (albom) (2001), gant Dozer

## Istor
* Madre de Dios (lestr), lestr portugalat kemeret en 1592 gant ar Saozon o tistreiñ eus an Indez.
Newcastle (Sukembre-Nevez)

**Newcastle** zo ur gêr hag ur porzh e stad New South Wales (Sukembre Nevez) en Aostralia. Emañ ur 160&nbsp;km bennak en norzh da Sydney, e genoù ar stêr Hunter. War-dro 320 000 a dud zo o chom e Newcastle.
Enez Madre de Dios

An **Enez Madre de Dios** zo un enezenn er Meurvor Habask, e su Chile, stag ouzh rannvro Magallanes. 
En norzh dezhi emañ Canal Trinidad, hag an inizi Mornington, Wellington, ha Topar. 
Er reter emañ Canal Concepcion ha Canal Grove, ha Ledenez Wilcock, an inizi George ha Canning, hag an Enez Anafur. 
Er su dezhi emañ an inizi Tarlton ha Guarello,  Enez Duque de York, ha Canal Oeste.
Kanolioù Chile

**Kanolioù Chile** zo ur rouedad kanaolioù, pe fiordoù,  e mervent Chile, adalek ledred Kab Horn (55° S) betek aber ar Stêr Reloncaví  (42° S). Darn eus ar fiordoù ha kanolioù  a zigor war perzhier evel Punta Arenas, Puerto Chacabuco ha Puerto Natales.

Stag eo ar c'hanolioù-se ouzh Rannvro Aysén pe Rannvro Magallanes.

Eno e oa ar bobl kawésqar o chom, abaoe ur 6000 bloaz, betek fin an . E deroù an  eo aet ar bobl-se da get diwar oberoù an den gwenn.

## Pennad kar
*Kanolioù Douar an Tan
Proviñs Palena

**Proviñs Palena** zo ur broviñs eus Chile, e Rannvro Los Lagos. Futaleufú eo ar gêr-benn anezhi. Peder c'humun zo enni. Menezioù ha lennoù zo ivez.

## Kumunioù

## Menezioù ha lennoù
* Lenn Yelcho
* Corcovado (menez-tan) 

.
Kanolioù Douar an Tan

**Kanolioù Douar an Tan** zo ur rouedad kanolioù en-dro d'an inizi a ya d'ober Enezeg Douar an Tan e beg su Chile hag Arc'hantina.

## Pennad kar
* Kanolioù Chile
Proviñs Llanquihue

**Proviñs Llanquihue** zo ur broviñs e Chile, e Rannvro Los Lagos. Puerto Montt eo ar gêr-benn.

## Kumunioù
Arica

**Arica** zo anv meur a lec'h e Suamerika.

## Lec'hioù
###### 
* Arica (Chile), kêr ha porzh ha kêr-benn ar broviñs heñvelanvet
* Proviñs Arica, proviñs e Rannvro Arica ha Parinacota
* Rannvro Arica ha Parinacota
* Departamant Arica, departamant a wechall

###### 
* Puerto Arica (Kolombia), e Departamant Amazonas

###### 
* Arica, e Departamant Huánuco
* Arica, e Departamant Arequipa
* Puerto Arica, e Departamant Loreto
* Provincia de Arica, proviñs a wechall

### Planedenn Veurzh
* Arica, krater.
Proviñs Magallanes

**Proviñs Magallanes** zo ur broviñs eus Chile, e su ar vro, e Rannvro Magallanes. 

## Kumunioù
peder c'humun zo er broviñs:  

* Laguna Blanca;
* Punta Arenas;
* Río Verde;
* San Gregorio.

## Skeudennoù
Río Verde (Chile)

**Río Verde** zo ur gumun e su Chile e Proviñs Magallanes, a zo e Rannvro Magallanes, ha Villa Ponsomby eo ar pennlec'h anezhi. Nepell emañ diouzh ledenez Brunswick, hag eno emañ kêr Punta Arenas. Stag outi eo Enez Riesco, dispartiet diouzh an douar-bras gant ar seno Skyring en norzh, ar seno Otway er su, ha kanol Fitz Roy er reter.
San Gregorio

**San Gregorio** zo un anv-lec'h spagnolek.

###### 
* San Gregorio (Santa Fe), e Proviñs Santa Fe.

###### 
* San Gregorio (Chile), e Proviñs Magallanes.
* *San Gregorio*, anv kumun Ñiquén betek 1931;
* San Gregorio de Ñiquén, kêriadenn e proviñs Ñuble;
* Población San Gregorio, karter e e kumun La Granja;

###### 
* *Villa Nueva de San Gregorio de [[Portoviejo]]*, e proviñs Manabí.

### 
* San Gregorio da Sassola, e meurgêr Roma Capitale;
* San Gregorio di Catania, e proviñs Catania;
* San Gregorio d'Ippona, e proviñs Vibo Valentia;
* San Gregorio Magno, e proviñs Salerno;
* San Gregorio Matese, e proviñs Caserta;
* San Gregorio nelle Alpi, e proviñs Belluno;

###### 
* San Gregorio (Gerona),  e proviñs Girona;

###### 
* Distrig San Gregorio, e proviñs San Miguel;

###### 
* Arenales de San Gregorio, e proviñs Ciudad Real;
* San Gregorio (Soria), e proviñs Soria;
* San Gregorio (Zaragoza), kumun staget hiriv ouzh kêr Zaragoza;

###### 
* San Gregorio (California)

###### 
* San Gregorio de Polanco, e departamant Tacuarembó.
Proviñs El Loa

**Proviñs El Loa** zo unan eus proviñsoù Chile, e reter rannvro Antofagasta, ha Calama eo ar gêr-benn. Ur gorread a 42 934,1&nbsp;km² zo dezhi hag un  177 048  a dud o chom enni.   Hin ha doare an dezerzh a gaver er broviñs.
Enni e tenner kouevr eus mengleuzioù. Brudet eo kêr San Pedro de Atacama.
Loa (disheñvelout)

**Loa** zo anv meur a dra: 
* ul loa, da zebriñ pe da evañ
* ul loa vihan, da zebriñ pe da evañ kementadoù bihan
* ul *loa-bod*, pe ur gloge, da dapout kementadoù brasoc'h eget gant ur loa

## Douaroniezh
* Ar stêr Loa, e Chile
* Proviñs El Loa, ur broviñs e Chile e Rannvro Antofagasta
* Mauna Loa, ur menez-tan en Inizi Hawaii
The Batman (film)

***The Batman*** zo ur film dreist-harozed stadunanat da vezañ embannet e 2022. Diazezet eo war istor tudenn DC Comics, Batman.
Produet eo gant DC Films, 6th hag Idaho Motion Picture Company, ha Dylan Clark Productions, hag embannet e vo gant Warner Bros. Pictures.

Un adsevel eo d'ar frañchiz *[[Batman er filmoù|Batman]]*. Gant Matt Reeves hag en deus skrivet ar senario gant Peter Craig eo sevenet ar film. An aktourien e vo Robert Pattinson evel Bruce Wayne / Batman, Zoë Kravitz, Paul Dano, Jeffrey Wright, John Turturro, Peter Sarsgaard, Andy Serkis ha Colin Farrell. 

An istor a dremen an eil bloaz goude ma voe kroget e stourm gant Batman a-enep an dorfedourien. Gwelet a reer Batman o stourm e Gotham City hag a zo breinet. Stourm a ra a-enep al lazher a steudad, ar Riddler.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* ''The Batman'' war IMDb
Gaius Lucilius

**Gaius Lucilius**, pe **Lucilius** (ganet en 180 pe 148 kent JK e Sessa Aurunca, e   Campania- marvet en 102 pe 101 kent JK) zo ur barzh latin, brudet da vezañ ar c'hentañ  barzh flemmganer. Ne chom nemet darnoù eus e oberennoù.
Inis Fada

**Inis Fada** (*Long Island* e saozneg) zo un enezenn e mervent Iwerzhon, dirak aod An Scoil e kontelezh Corcaigh. 

Hirik eo, gant tost da 5 km hed hag a-boan 0,8 km led. Emañ en un enezeg ma kaver ivez Inis Arcáin ha Cléire. Un tour-tan zo e beg reter an enez, da heñchañ ar bigi war-zu porzh An Scol.

E 2016 e oa 20 den o vevañ war Inis Fada. Ur vag-treizh zo da vont di eus an douar-bras.

## Notennoù
Lucilii

Al **Lucilii** pe **gens Lucilia**,  zo tud eus un tiegezh uhel en Henroma a oa brudet an izili-mañ anezhañ: 

*Gaius Lucilius, barzh flemmganer en IIvet kantved kent JK, krouer ar flemmganerezh
*Marcus Lucilius Paetus, tribun en arme dindan Augustus
*Quintus Lucilius Balbus, prederour stoik 
*Lucilius ar Yaouankañ, kenskriver da Seneca
*Lucilius Bassus, kaset gant Vespasianus da Judea
Río Chela

Ar **Río Chela ** (*Río Chela* e spagnoleg) zo ur stêr e norzh Chile, adstêr d'ar Stêr Loa.

## Pennad kar
*Stêrioù Chile
Prioldi

Ur **prioldi** zo ur manati kristen, da lavaret eo ur gumuniezh vihan a leaned pe leanezed, hag a vez renet gant ur priol pe ur briolez. Ar prioldi-se zo ur skourr eus un abati pouezusoc'h, renet gant un abad pe un abadez.

Ar ger *prioldi* a gaver aliezik evel anv-lec'h e Breizh-Izel, da envel tiez a zo, pe a zo bet, implijet gant un urzh relijiel.
Proviñs Itata

**Proviñs Itata** zo unan eus Proviñsoù Chile, e Rannvro Ñuble, ha treuzet eo gant ar stêr Itata. Quirihue eo ar gêr-benn.

## Istor
Reachlainn Uí Bhirn

**Reachlainn Uí Bhirn** (*Rathlin O'Birne Island* e saozneg) zo un enezenn vihan en Iwerzhon, e kontelezh Dún na nGall. Emañ dirak aod Gleann Cholm Cille, e kreisteiz ar gontelezh.

Un tour-tan a voe savet en , ha kregiñ a reas da vont en-dro e miz Ebrel 1856. E 1974 e voe staliet ur ganer tredan nukleel evit sklêrijennañ an tour-tan. Adalek 1987 ez eas en-dro gant nerzh an avel, hag abaoe 1991 ez a en-dro gant energiezh an heol.

## Notennoù
Vegas de Itata

**Vegas de Itata** zo ur gêriadenn e kumun Coelemu, en proviñs Itata, e Chile nepell diouzh aber ar stêr Itata.
Deana Martin

**Deana Martin**, ganet d'an 19 a viz Eost 1948 e New York, zo ur ganerez stadunanat. Merc'h eo d'ar c'haner Dean Martin, a orin italian.
Yann Poupinot

**Yann Poupinot** (1921, Colombes - 1976, Naoned) a oa un emsaver breizhat. 

Ezel e oa eus *Framm Keltiek Breizh* e 1941. Sekretour Ker Vreiz e voe e Pariz er bloavezhioù 1950. Diwar ar c'hentelioù istor ha douaroniezh roet gantañ e Ker-Vreiz e savas ul levr anvet *La Bretagne contemporaine*, embannet e 1954 ha 1955. E 1957 e voe unan eus ar re a grouas ar MOB (Mouvement pour l’organisation de la Bretagne), gant Yann Fouéré ha Ronan Goarant. Kadoriad *Kreizenn Sevenadurel Keltiek Naoned* e oa, pa varvas e miz C'hwevrer 1976.

## Skridoù
* *La Bretagne contemporaine. Contribution à l'étude de son évolution. Histoire économique et sociale de 1789 à nos jours. 1789-1914*. Ker Vreiz, 1954 ha 1955 (gant Pierre Laurent).
* * Les Bretons à l'heure de l'Europe*. Nouvelles éditions latines, Paris, 1961, 191 p.
* *ABC du collectionneur de monnaies*. 1971, 1972. Association numismatique armoricaine Châtelaudren Ed. de Montsouris - Naoned
* *Le sentiment d'appartenance bretonne en Loire-Atlantique*. Editions Kendalc'h, 1972.
* *Atlas historique de Bretagne*, Edition Historiques de Bretagne, Lorient, 1986. (gant Roger Hervé)

## Daveoù
Río Baker

Ar **Río Baker** zo ur stêr e su Chile. Eieniñ a ra el lenn Bertrand ha redek war-du ar su e rannvro Aysén, ma ya da aberiñ er Ganol Baker, e-kichen Enez Carlos, a sko war ar Meurvor Habask.

## Adstêrioù
* Río Nef
* Río Chacabuco
* Río Cochrane, deuet eus al lenn Cochrane
* Río del Salto
* Río Colonia
* Río Los Ñadis
* Río Ventisquero
* Río Vargas, o tont eus al lenn Vargas

## Pennad kar
* Baker River
Baker River

**Baker River** zo anv saoznek meur a stêr: 

### 
*Baker River (New Brunswick)

### 
*Baker River (New Hampshire)
*Baker River (Washington)

## Pennad kar
*  Río Baker, e Chile
Kanol Baker

Ar **Ganol Baker**zo ur ganol eus Chile en Tortel, er Rannvro Aysén. Eno e teu ar Río Baker da aberiñ.
Hent-houarn Santez-Pezhenn Pornizh

Ul linenn hent-houarn boutin he zreuz (1,435 metr) zo etre Santez-Pezhenn ha Pornizh e Bro-Naoned, e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh. Niverennet ep 536000 en anvadur *Réseau ferré de France* (RFF).

## Bloaziadoù
*11 a viz Gwengolo 1875 : digoradurr gant an embregerezh *Compagnie des chemins de fer nantais* (CFFN).
*25 a viz Mae 1878 : meret eo gant ar Stad c'hall en abeg da ziouer a arc'hant
*[1940] : kentañ klozadur al linenn ; addigoret e voe goude an [Eil Brezel-bed.
*1970 : adalek miz Gwengole e voe klozet al linenn er goañv.
*1añ viz Here 2001 : addigoret e voe al linenn a-hed ar bloaz.
*2010 :nevesaet e voe ar c'hemennerezh dre staliañ ar reizhiad BAPR.
*2015 : goude echuet an nevesaat e voe kresket tizh an trenioù da 140 km/h.

## Tres
***PK** = *Poent Kilometrek* adalek porzh-houarn Santez-Pezhenn.

## Notennoù
Micurà de Rü

**Micurà de Rü**, pe **Nikolaus Bacher** (Badia, 4 Kerzu 1789 – Wilten, Innsbruck, 29 Meurzh 1847), a oa ur beleg ha yezhour ladinek eus Aostria-Hungaria, brudet evit e skridoù diwar-benn al ladineg.

Ganet e voe Nikolaus Bacher e kêrig Rü e San Ćiascian, pe San Cassiano, a zo bremañ e Badia, e Sutirol, hag a oa neuze en Aostria.

Studiañ a reas doueoniezh ha beleget e voe e Salzburg e miz Eost 1814. Goude se e voe aluzener ha kelenner en ur skol evit ar soudarded e Milano. Kelenn a reas ivez italianeg e skol-veur Innsbruck.

E 1833 e skrivas al levr yezhadur kentañ eus al ladineg, e yezh kentañ, anvet *Versuch einer deütsch-ladinischen Sprachlehre*. Savet e oa bet gantañ, en alamaneg, evit reiñ ur stumm skrivet unvan d'al ladineg. Sinañ a reas al levr-se gant e anv-pluenn "Micurà de Rü", "Micurà" o vezañ ar stumm ladinek eus e anv-bihan, Nikolaus en alamaneg pe Nicolò en italianeg, ha "Rü" o vezañ al lec'h ma oa bet ganet.

## Levrlennadur
*
Emgann Rossbach

**Emgann Rossbach**, pe **Roßbach**,  pe ** emgann Reichardtswerben**, zo un emgann e 1757 e-kerzh ar Brezel Seizh Vloaz ma voe trec'h Frederig Veur, roue Prusia, war arme Bro-C'hall.

C'hoarvezout a reas en Alamagn d'ar 5 a viz Du 1757 e-tal kêriadenn Rossbach, e kumun Braunsbedra (e Sachsen-Anhalt hiriv), etre arme Prusia ar roue Frederig Veur ha hini ar roue gall Loeiz XV a oa skoaz-ouzh-skoaz gant hini an impalaerez santel Maria Theresia.
Ne badas nemet 90 munutenn, hag ar roue Frederig a voe trec'h war an arme, gall hag aostrian, a 41 110 a soudarded a oa dirak e 22 000 Prusian.
Friedrich Wilhelm von Seydlitz

**Friedrich Wilhelm von Seydlitz** (1721-1773) a oa un ofiser prusian, ha jeneral ar varc'hegiezh. E penn arme Prusia e voe trec'h meur a wech e-kerzh ar Brezel Seizh Vloaz.
Brudet eo Emgann Rossbach e 1757 ma flastras 41 110 a soudarded, Gallaoued hag Aostrianed, gant 22 000 Prusian.

## Levrlennadur
*  Lawley, Robert Neville : *General Seydlitz, a Military Biography*, HardPress Publishing, 2019
Fafnir

E mitologiezh Skandinavia eo **Fáfnir** (Norseg:  [ˈfɑːvnez̠]), pe **Frænir**, mab d'ar roue korr Hreidmar ha breur da Regin, Ótr, Lyngheiðr, ha Lofnheiðr. Goude bout bet drastet gant milligadenn gwalenn hag aour Andvari, Fafnir a zeuas da vout un aerouant hag e voe lazhet gant Sigurd.

## Danevell
Gant ar *[[Völsunga saga]]* islandat (fin an 13vet kantved) e oa Fáfnir ur c'horr kreñv e gorf ha kadarn e ene. Diwall a rae ti e dad a oa paret gant aour o strinkellikat ha mein-sked. Eñ eo an hani kreñvañ ha tagusañ ag an tri breur.

Regin a gontas da Sigurd e oa Odin, Loki, ha Hœnir o veajiñ pa gejont gant Ótr, hag a gemeras stumm un dourgi un devezh-pad. Loki a lazhas an dourgi gant ur maen hag an tri Æsir en digroc'henas. An doueed a zegouezhas e domani Hreidmar e fin an devezh hag e tiskouezjont kroc'hen an dourgi. Hreidmar hag e zaou vreur a dapas an doueed d'o c'has d'ar c'harc'har e-keit ma oa dibabet Loki da zastum peadra da sevel an daspren evit o mestaol: golo diabarzh kroc'hen an dourgi gant aour hag e ziavaez gant aour ruz. Daet e oa a-benn en ur zastum aour milliget Andvari hag ar walenn anvet Andvaranaut. A-benn ar fin e oa bet lazhet Hreidmar gant Fafnir da virout an holl aour evitañ hepken. Tamm-ha-tamm e teuas da vout ur penn-vil ha krafek o kantren en natur gouez. Treiñ a reas d'un arouant da ziwall e deñzor. C'hwezhet e veze ampoezon gantañ en-dro dezhañ dalc'hmat. Den ebet ne c'halle tostaat outañ hag e aour da neuze, o lakaat ar spont e kalon an dud.

## Mamennoù
* 
* 
* Fafnir. (2018). *Britannica Online Academic Edition,* Encyclopædia Britannica.
* 
* Tolkien, J.R.R., Christopher, (2010). *The Book of Lost Tales.* London: Harper Collins
* Amon Amarth - Fafner's gold (2019) Melodic death metal song from the album "Berserker"

## Notennoù
Rudra

**Rudra** (/ˈrʊdrə/; Sañskriteg: रुद्र) zo un doue eus ar Rigveda liammet ouzh an avel pe ar barr-amzer (*Vayu*) hag an hemolc'hiñ. Troet e vez e anv evel *ar C'hrozer*. Er Rigveda e vez azeulet Rudra evel ar "ar meurdez e-touez ar veurdezed". Rudra a dalvez "an hini a ziskoulm ar c'hudennoù adal o gwrizienn". E anv a vez kavet er Shiva Sahasranama, ha R. K. Śarmā a ziskouez e vez arveret an anv da daolennañ Shiva er yezhoù all. Ar meulgan *Shri Rudram* eus ar Yajurveda a zo gouestlet da Rudrahag zo pouezus er Shivaegezh. En anuvaka Prathama eus Namakam (Taittiriya Samhita 4.5), Sri Rudram Rudra a vez azeulet evel *Sadasiva ('ar meurdez shiva')* ha *[[Śiva|Mahadeva]]*. Sadashiva eo an Arc'h-Boud Paramashiva e Mantra Siddhanta er Shivaegezh. Ouzhpenn-se e vez arveret an anv *[[Śiva|siva]]* meur a wezh en Anuvaka da c'helver *Rudra.*

## Meulganoù Rigvedik
Pemzek meneg ha tri-ugent eus Rudra a vez kavet en holl Rigveda.

### Stummoù Aotroù Rudra
Er Rigveda e c'haller kavout gwerzennoù e lec'h ma vez kaoz diwar-benn stumm Rudra. Setu lod anezho:

त्र्यम्बकं यजामहे tryambakaṃ yajāmahe (Mandala 7.59.12) -> *Azeuliñ a reomp an hini a zo tri lagad dezhañ.*

कपर्दिने kapardine (Mandala 1.114.1) -> *Hag a zo blev fuilh*

हिरण्यम् इव रोचते hiraṇyam iva rocate (Mandala 1.43.5) -> *Skediñ a ra evel an Aour*

शुक्र इव सूर्यो śukra iva sūryo (Mandala 1.43.5) -> *Skediñ a ra evel an heol*

स्थीरेभिरंगै sthīrebhiraṃgai (Mandala 2.33.9) -> *Hag a zo izili start gantañ*

पुरुरुप pururupa (Mandala 2.33.9) -> *Ha stummoù disheñval a c'hall kemer*

यजतं विश्वरुपम् yajataṃ viśvarupam (Mandala 2.33.10) -> *Hag a zo Vishwarupa* (an hollved enkorfet) 

येभिः शिवः yebhiḥ śivaḥ (Mandala 10.92.9) -> *Hag a zo Shiva* (diougan mat)

## Notennoù
Claude Auclair

**Claude Auclair** (La Barre-de-Monts, 1 a viz Mae 1943 - Naoned, [20 a viz Genver] [1990) a oa un tresour hag ur senarioour bannoù-treset breizhat brudet er bloavezhioù 1970 ha 1980. E oberenn a denn d'ar skiant-faltazi goudeapokaliptek (Jason Muller, Simon du Fleuve), da Geltia (Bran Ruz), d'an ekologiezh ha d'ar minorelezhioù sevenadurel.

## Buhez
Goude bezañ tremenet e vugaleaj er Geunioù Brezhon e tiloj e dud da Naoned pa'z eo 10 vloaz. Studiañ a ra an arzoù-kaer e kêr an Duged ha mont a ra, goude, da veajiñ tro-dro ar mor Kreizdouar e 1967. Pa zistro ec'h addizolo ar bannoù-treset ha kregiñ a ra da embann e labour er c'helaouennoù. E 1970 ec'h embann an heuliad *[[Jason Muller]]* e-barzh Pilote, ar vandenn-dreset goudeapokaliptek kentañ, skrivet ar senario anezhi gant Jean Giraud evit an daou istor kentañ ha goude gant Pierre Christin. E 1971 e krou e Tintin *La Saga du Grizzly*, ur western a-du gant an Indianed, ha goude *Les Naufragés d'Arroyoka* gant Greg.

Ar bloaz goude e nac'h Goscinny kenderc'hel gant Jason Muller, ha Claude Auclair a ra evit *Record* "Catriona Mac Killigan", istor emsavadeg ar Skosiz a-enep Londrez (gant Jacques Acar). Aozañ a ra evit Tintin 6 albom eus e bennoberenn "Simon du Fleuve", un heuliad goudeapokaliptek ekologour hag a ra berzh e-mesk al lennerien. Jeu zo gant Lombard ha paouez a ra an heuliad e 1978. "Cité N.W n°3", 5 albom "Simon du Fleuve", zo embannet e Tintin e 1978, ar vandenn-dreset diwezhañ senarizet gantañ e-unan.

Mont a ra e-barzh ar mizieg belgiat hollvrudet (À suivre) hag aozañ a ra un oberenn all, "Bran Ruz" (1978-1981, gant Alain Deschamps). E brezhoneg eo an titl orin, ha troet eo an albom e brezhoneg ivez. Kenderc'hel a ra gant ar bed keltiek gant Tuan Mac Cairill (1982, gant Deschamps), ha war-lerc'h gant ar sklaverezh e "Le Sang du flamboyant" (1984, gant François Migeat). Tresañ a ra e 1981 golo albom Alan Stivell *Terre des vivants*. Etre 1988 ha 1990 e ra gant Alain Riondet pevar istor nevez eus "Simon du Fleuve". E 1989 ec'h embann e-barzh (A SUIVRE) "Celui-là" gant ar memes senarioour, met mervel a ra d'an 20 a viz Genver 1990 diwar ur c'hleñved hir a-raok bezañ gouest da echuiñ an eil albom, ar pezh a zo graet gant Jacques Tardi ha Jean-Claude Mézières evit gallout kinnig anezhañ d'al lennerien.

## E oberenn
Un diaraoger eus ar skiant-faltazi goudeapokaliptek e voe Claude Auclair. An denelouriezh, difenn ar pobloù hag an ekologiezh zo e-kreiz e oberenn.

## Notennoù ha daveoù
Enezeg ar Chonos

**Enezeg ar Chonos** zo un enezeg eus Chile, e su ar vro, er Meurvor Habask, etre ar pleg-mor Corcovado, en norzh, ha pleg-mor Penas, er su.
Corcovado (menez-tan)

Ar menez **Corcovado** zo ur menez-tan,  2990 m uhelder dezhañ, en Andoù su Chile, e proviñs Palena. Tre e norzh Patagonia Chile emañ, dirak Enez Chiloé. Damheñvel eo ouzh ur menez-tan chileat all, ar Puntiagudo, a zo pelloc'h en norzh dezhañ.

Tostañ kêr zo dezhañ eo Chaitén.
Chaitén

**Chaitén**  zo ur gumun vras e su Chile,  en proviñs Palena, e Rannvro Los Lagos. Kêr Chaitén eo pennlec'h ar gumun.

## Douaroniezh
En norzh dezhi emañ kumun Hualaihué, er c'hornôg pleg-mor Ancud ha pleg-mor Corcovado, er reter kumunioù Futaleufú ha Palena, hag un darn eus proviñs Chubut en Arc'hantina. Er su emañ rannvro Aysén. 
Bras eo ar gumun, ken bras hag Enez Chiloé a zo er c'hornôg dezhi. E 2017 e oa 5071 a dud enni o chom.

Brudet eo ar menez-tan Chaitén.

## Istor
E Mae 2008 e oa krog ar menez-tan Chaitén da deurel moged, ma tec'has tud ar gumun. Distrujet e voe kêr, beuzet ar vro gant dourgresk ar río Blanco.
Río Yelcho

Ar ** Río Yelcho ** zo ur stêr eus Chile difluket eus al Lenn Yelcho, hag a red dre Proviñs Palena er Rannvro Los Lagos, da vont da aberiñ d'ar Meurvor Habask, er pleg-mor Corcovado. 

Peurvuiañ e weler ar Río Yelcho evel lodenn diwezhañ ar Río Futaleufú, unan eus ar stêrioù, deuet eus douaroù Arc'hantina, a ya da vagañ al Lenn Yelcho.

## Pennad kar
* Stêrioù Chile
Yelcho

**Yelcho** zo un anv eus Chile.
*Lenn Yelcho, ul lenn e-harz an Andoù
*Río Yelcho, ar stêr a deu er-maez eus al lenn
*Base Yelcho, diazva chileat en Antarktika
*Escampavía Yelcho (1906), lestr eus morlu Chile
*Kumun Yelcho, kumun gwechall e proviñs Chiloé, hiriv e departamant Palena
*Yelcho (gwin), gwin chileat
Stevie Wonder

**Stevland Hardaway Morris**, anavezetoc'h evel **Stevie Wonder** (ganet d'an 13 a viz Mae 1950 e Saginaw, Michigan), zo ur c'haner, ur sonaozer hag ur produer sonerezh stadunanat.
Bertel Thorvaldsen

**Bertel Thorvaldsen** (daneg : [ˈpɛɐ̯tl̩ ˈtsʰɒːˌvælˀsn̩] ; Kopenhagen, 19 Du 1770 – *idem*, 24 Meurzh 1844)  a oa ur c'hizeller danat brudet er bed a-bezh. E Roma en Italia e labouras adalek 1797 betek 1838.
Inizi Jason

An **Inizi Jason** pe **Sebaldes** (*Jason Islands* e saozneg ; *Islas Sebaldes* e spagnoleg) zo un enezeg eus Inizi Maloù, er gwalarn da West Falkland. Teir eus an inizi, *Steeple Jason, Grand Jason, Clarke's Islet*, zo tachennoù prevez e dalc'h ar Wildlife Conservation Society, eus kêr New York. Inizi all an enezeg a zo mirvaoù naturel e dalc'h gouarnamant an Inizi Maloù (*Falkland Islands* e saozneg).
Måneskin

**Måneskin** (distagadur danek: /ˈmɔːnəˌske̝nˀ/; "*Loarwenn*") a zo ur strollad rock italianek ha saoznek, krouet e 2016 e Roma, gant Damiano David, Ethan Torchio, Victoria de Angelis ha Thomas Raggi. Brud o deus tapet o c'hounit gourfenn kenstrivadeg an Eurovision e 2021, gant ar ganaouenn *[[Zitti e buoni]]*.
Lenn an Toro

**Lenn an Toro** zo ul lenn vras e Chile, 202 km2 he gorread, e Proviñs Última Esperanza, e Rannvro Magallanes. Maget eo gant meur a stêr, evel ar río de las Chinas, a zo  105&nbsp;km hed, hag ar Río Tres Pasos, hag ar río Paine.

Anezhi e teu ar Río Serrano, a zo ur stêr berr a-walc'h, 38&nbsp;km hed dezhi, hag a ya da aberiñ er Ceno Última Esperanza, a zibouk er pleg-mor Almirante Montt.
Torres del Paine

**Torres del Paine** zo anv tri zra:
* menezioù Torres del Paine, menezioù e su Andoù Chile, e proviñs Última Esperanza, e rannvro Magallanes;
* park naturel Torres del Paine, ennañ ar *menezioù Torres del Paine*, e *kumun Torres del Paine*; 
* ar gumun Torres del Paine (kumun), enni *park naturel Torres del Paine*.
Menezioù Torres del Paine

**Menezioù Torres del Paine** zo menezioù en Andoù Chile, e proviñs Última Esperanza, e rannvro Magallanes.


175 - Torres del Paines - Janvier 2010.jpg|Arouezius eus Torres del Paine eo *Cuernos del Paine* (kleiz) hag *Almirante Nieto* (dehou)
Lenn O'Higgins

Al **Lenn O'Higgins**, anvet ivez **Lenn San Martín**, zo ul lenn en Andoù, e Patagonia, rannet etre Chile hag Arc'hantina.
En div vro eo anvet diwar anv pep a *libertador* : en Arc'hantina eo *lenn San Martín*, en enor da José de San Martín, hag e Chile eo *lenn O'Higgins* en enor da Bernardo O'Higgins.
*Charre* eo an anv e teheweltcheg.

255 m uhelder zo d' he gorre, a en em astenn war 1013&nbsp;km², anezho 554&nbsp;km² e Chile, e Rannvro Aysén,  ha 459&nbsp;km² en Arc'hantina e proviñs Santa Cruz.
Hent-houarn Naoned-Stad La Roche-sur-Yon dre Santez-Pezhenn

Ul linenn hent-houarn zo etre  Naoned e Bro-Naoned, e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh, ha La Roche-sur-Yon e departamant Vande, e Bro-C’hall.

## Istor
* 1875 : digoradur al linenn.
* 1982 : klozadur al lodenn etre Commequiers ha La Roche-sur-Yon.

## Tres
***PK** = *Poent Kilometrek* adalek porzh-houarn Naoned-Stad
Johann Peter Hebel

**Johann Peter Hebel**, ganet e Basel d'an  ha marvet d'an  e Schwetzingen, a oa ur skrivagner alaman a skrive en alamaneg unvan hag en alemaneg.

## Buhez
En ur familh peizanted e voe ganet. Studioù doueoniezh a reas en Erlangen. Goude se e labouras evel kelenner-ti, kure, kelenner ha diagon. Anvet e voe e lise Karlsruhe hag eus 1808 da 1814 e voe rener al lise-se. Graet e voe doktor "honoris causa" anezhañ ivez e skol-veur Heidelberg. 

Troet e oa Hebel gant ar plant hag an natur. Al levr kentañ embannet gantañ e 1803 e voe *Alemannische Gedichte*, ul levr barzhonegoù hag a reas kalz a verzh. Goude se e embannas ivez meur a "almanak" gant kontadennoù. E dibenn e vuhez e ouestlas e amzer d’ar relijion hag e skridoù diwezhañ a voe istorioù tennet eus ar Bible evit ar re yaouank. E varzhonegoù a voe meulet gant un toullad skrivagnerien alamanek :  Goethe, Jean Paul, Gottfried Keller, Hermann Hesse, Martin Heidegger.

## War e lerc’h
* E varzhonegoù hag e gontadennoù zo bet implijet alies da sevel pezhioù-c’hoari en Elzas.
* Ur Priz Johann Peter Hebel a oa bet krouet gant gouarnamant Baden e 1936 . Abaoe eo bet roet da galz skrivagnerien alemanek, ha lod anezho Elzasiz, evel André Weckmann, Joseph Lefftz, Lucien Sittler pe Claude Vigée.

## Oberennoù
**Allemannische Gedichte. Für Freunde ländlicher Natur und Sitten*. Aarau : Sauerländer 1821 (adembannet meur a wech)
**Der Rheinländische Hausfreund*, kontadennoù embannet en almanagoù e-pad meur a vloaz (1803-1811)
**Schatzkästlein des rheinischen Hausfreundes*, Cotta, Stuttgart 1811
**Biblische Geschichten. Für die Jugend bearbeitet*, Cotta, Stuttgart 1824. 

Ha meur a levr all embannet goude e varv.

## Notennoù
Alexander Schallenberg

**Alexander Georg Nicolas Christoph Wolfgang Tassilo Schallenberg** (ganet e Bern d'an 20 a viz Mezheven 1969) zo ur gwiraour hag ur politiker aostrian. Kañseller Aostria eo bet e 2021, eus an 11 a viz Here betek ar 6 a viz Kerzu. Ezel eo eus ar strollad Österreichische Volkspartei (ÖVP). Ministr an Aferioù diavaez e oa bet er gouarnamant kent, etre 2019 ha 2021.

P'en doa ranket Sebastian Kurz reiñ e zilez eus e garg a gañseller, d'an 9 a viz Here 2021, e oa bet anvet Schallenberg da gemer e lec'h.
Misiones

**Misiones** zo anv spagnolek ar misionoù kaset gant leaned spagnol e Suamerika, dreist-holl, hogen ivez e Norzhamerika (Kalifornia da skouer), hag zo bet roet da veur a dachennad douar goude-se.  

*Proviñs Misiones, en Arc'hantina.
*Departamant Misiones, en Paraguay.

## Istor
* Misiones Orientales, rannvro istorel adal kornõg Rio Grande do Sul (e su Brazil), betek proviñs Misiones en Arc'hantina.
**Territorio Nacional de Misiones*, rannvro istorel en Arc'hantina, enni ar broviñs a hiziv ha douaroù all e Brazil hiziv; 
**Misiones de Alta California*.