open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lordi

Lordi a zo ur strollad sonerezh Hard rock hag Heavy Metal krouet e 1992 e Helsinki (Finland). Gounezet eo bet ganto an Eurovision e 2006 gant *Hard Rock Hallelujah*.

## Izili ar strollad
* Tomi "Mr. Lordi" Putaansuu – kan (1996-)
* Jussi "Amen" Sydänmaa – gitar (1996-)
* Hiisi – gitar-boud (2019-)
* Hella – klaouier (2012-)
* Mana – toumperezh (2012-)
* Samer "OX" el Nahhal – gitar-boud (2005-2019)
* Leena "Awa" Peisa – klaouier (2005-2012)
* Tonmi "Otus" Lillman - toumperezh (2010-2012)
* Sampsa "Kita" Astala – toumperezh (2000-2010)
* Sami "G-Stealer" Keinänen – gitar-boud (1996–1999)
* Sami "Magnum" Wolking – gitar-boud (1999–2002)
* Erna "Enary" Siikavirta – klaouier (1997–2005)
* Niko "Kalma" Hurme – gitar-boud (2002–2005)

## Pladennoù
* Napalm Market (1993)
* Bend Over and Pray The Lord (1997)
* Get Heavy (2002)
* The Monsterican Dream (2004)
* The Arockalypse (2006)
* Deadache (2008)
* Babez For Breakfast (2010)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)
* Screem Writers Guild (2023)

## Videoioù
* Devil is a Loser (2002)
* Would You Love a Monsterman ? (2002)
* Blood Red Sandman (2003)
* Hard Rock Hallelujah (2006)
* Who's Your Daddy? (2006)
* Would You Love A Monsterman? 2006 (2006)
* It Snows In Hell (2006)
* Bite It Like A Bulldog (2008)
* This Is Heavy Metal (2010)
* The Riff (2013)
* Scare Force One (2014)
* Hug You Hardcore (2016)
* Naked in My Cellar (2018)
* I Dug a Hole in the Yard for You (2019)
* Believe me (2021)
Igwan-mor

An **igwan-mor** (*Amblyrhynchus cristatus*) a zo ur stlejvil a vev en Inizi Galápagos. Ar spesad nemetañ eo er genad *Amblyrhynchus*.
Igwan Santa Fe

**Igwan Santa Fe** (*Conolophus pallidus*) a zo ur stlejvil hag a vev en Enez Santa Fe er Galápagos. Un igwan douar eo.
Igwan-douar Galápagos

**Igwan-douar Galápagos** (*Conolophus subcristatus*) zo ur stlejvil a vev war inizi Galápagos.

## Igwan-douar Galápagos


File:A Galapagos Land Iguana on the North Seymour Island in the Galapagos photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|Igwan-douar Galápagos, North Seymour Isla

File:Yellow Land Iguana at the Charles Darwin Research Station photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|Igwan-douar Galápagos, Charles Darwin Research Station
Igwan Turks ha Caicos

**Igwan Turks ha Caicos** (*Cyclura carinata*) a zo ur stlejvil a vev en inizi Turks ha Caicos ha Bahamas.
Igwan an dezerzh

**Igwan an dezerzh** (*Dipsosaurus dorsalis*) a zo ur stlejvil hag a vev e mervent Stadoù-Unanet Amerika ha gwalarn Mec'hiko.
Igwan boutin

An **igwan boutin** a zo ur spesad saorianed hag a vev e Kreizamerika ha takadoù 'zo eus Suamerika, *Iguana iguana* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Lacerta Igvana* (kentanv) da gentañ-penn gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758.

## Annez

Iguana iguana distribution map.png|


## Notennoù ha daveennoù
Igwan

An **igwaned** eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad *Iguanidae*.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù igwaned emañ :
* an igwan-mor (*Amblyrhynchus cristatus*)
* igwan Santa Fe (*Conolophus pallidus*)
* an igwan du (*Ctenosaura similis*)
* igwan Utila (*Ctenosaura bakeri*)
* igwan Mec'hiko (*Ctenosaura pectinata*)
* igwan Turks ha Caicos (*Cyclura carinata*)
* an igwan frikornek (*Cyclura cornuta*)
* an igwan glas (*Cyclura lewisi*)
* igwan an dezerzh (*Dipsosaurus dorsalis*)
* an igwan boutin (*Iguana iguana*)
...
Diaoul kornek

An **diaoul kornek** (*Moloch horridus*) zo ur stlejvil a vev en Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Moloch*.
Oeren

**Oeren** a c'hell bout:

* Oeren (Flandrez Belgia), ur rann eus kumun Alveringem e Flandrez Belgia
* Oeren (oblast Nizjni Novgorod), ur gêr a Rusia en oblast Nizjni Novgorod
* Oeren (oblast Oeljanovsk), ur stêr a Rusia en oblast Oeljanovsk
Pleg-mor Aigina

**Pleg-mor Saronikos** (Σαρωνικός κόλπος, *Saronikós kólpos* e gresianeg) pe **pleg-mor Aigina**, zo ur rann eus Mor Egea, en Hellaz, er reter da strizh-douar Korintos.

Er pleg-mor ez eus un toullad inizi anvet Inizi Saronek: 
* Aigina, Salamis, Poros eo ar re vrasañ
* Patroklou ha Vleves a zo bihanoc'h.
Sint-Rijkers

**Sint-Rijkers** en izelvroeg, **Sint-Rykers** e flandrezeg kornôgel, zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez er Westhoek. Staget eo bet ouzh kumun Alveringem e 1971. 
## Douaroniezh
*Gorread : 3,66 km²
*Poblañs : 110 den (01/01/2020)
*Stankter ar boblañs : 30 den/km²
Marica

**Marica** zo anv meur a dra :

*un nimfenn, Marica (nimfenn), e mojennoù Roma gozh. 

## Lec'hioù
* anv ur gêr e Brazil, Maricá, Rio de Janeiro, a zo e stad Rio de Janeiro, un 30 km er reter da gêr Rio de Janeiro, 
* an doare etrevroadel da skrivañ Maritsa, ar stêr eus Bulgaria, 

## Traoù all
* *Marica*, anv balafenned a zo bremañ *[[Erebia]]*
* *Marica* ur gunujenn spagnolek d'ar baotred doareoù merc'hed dezho
* Ciprian Marica, melldroader rouman.
Marica (nimfenn)

**Marica** zo un nimfenn e mojennoù Roma gozh. Mamm e oa da Latinus, mab an doue Faunus, kontet da vezañ mab Marica a-wechoù. Dezhi e oa gouestlet ar c'hoad nevet e-kichen Minturno (Lazio, Italia), evel al lenn nepell. 

## Levrlennadur
### Henskridoù
* Virgilius (VII, 47) 
* Titus Livius, Ab urbe condita, (XXVII, 37,2)
### Studi
*  Renato Del Ponte. *Dei e miti italici*. Genova, ECIG, 1985, p. 170. ISBN 88-7545-805-7.
Latinus

**Latinus** pe **Latinos** zo anv un den pe doue e mojennoù Roma ha Hellaz. 

## Mojennoù Hellaz
Hervez Teogonia ar barzh Hesiodos e oa mab da Odysseüs ha Kirke hag e renas war ar Tyrsenoi, da lavarout eo an Etrusked, gant e vreudeur Ardeas ha Telegonus. 

Kalz diwezhatoc'h e voe graet anv anezhañ evel mab da Bandora ha breur da C'hraecus Koulskoude, hervez Hesiodos, eo tri breur en doa Graecus: Hellen, Magnitas ha Makedon, ha Makedon a oa tad da Doros, Xouthos hag Aeolos. Evit o mamm Pandora a oa merc'h da Deukalion ha Pyrrha.

## Mojennoù Roma
Roue al Latium hag al Latined e oa Latinus, pe Lavinius, hervez mojennoù Roma hag Aeneis Vergilius.

A-wechoù e vez graet mab Faunus ha Marica anezhañ, pried da Amata ha tad da Lavinia. Eñ an hini a zegemeras Aeneas hag e arme harluidi goude Brezel Troia hag a ginnigas dezho diazezañ e Latium. E verc'h Lavinia a oa bet prometet d'ar roue Turnus, roue ar Rutuli. 

## Notennoù

## Levrlennadur
*Virgilius, *[[Aeneid]]*, VII, 45, 52, 69, 96.
*Titus Livius, *[[Ab urbe condita]]*, 1:1-2

## Gwelout ivez
* Latino
* Latin
* Latium
Jeko

Ar **jekoed** eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad *Gekkonidae*. War-dro 2 000 spesad eus ar glazarded-se a zo bet rummataet evit poent.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù jekoed emañ:
* ar jeko toke (*Gekko gecko*)
* jeko Japan (*Gekko japonicus*)
* jeko Bibron (*Pachydactylus bibronii*)
* jeko Namibia (*Pachydactylus rangei*)
* ar jeko-gargoul (*Rhacodactylus auriculatus*)
* ar jeko kribennek (*Rhacodactylus ciliatus*)
* jeko meur Kaledonia Nevez (*Rhacodactylus leachianus*)
* ar jeko-loupard (*Eublepharis macularius*)
* ar jeko-nij (*Ptychozoon kuhli*)
...
Jeko toke

Ar **jeko toke** (*Gekko gecko*) a zo ur stlejvil noz a-orin eus gevred Azia: eus biz India betek Indonezia.
Jeko-nij

Ar **jeko nij** (*Ptychozoon kuhli*) a zo ur stlejvil a-orin eus gevred Azia. Pa vez en arvar e c'hell plavañ eus an eil gwezenn d'eben.
Sourd

Ar **sourded** a zo divelfenneged lostek rummataet en urzhiad *Caudata* (pe *Urodela*).

Ar sourd boutin (*Salamandra salamandra*) eo an hini anavezetañ e Breizh.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù sourded emañ:
* Kerentiad *[[Salamandridae]]*
** sourd an Alpoù (*Salamandra atra*)
** sourd Korsika (*Salamandra corsica*)
** sourd Lanza (*Salamandra lanzai*)
** ar sourd boutin (*Salamandra salamandra*)
* Kerentiad *[[Plethodontidae]]*
** ar sourd hirlostek (*Eurycea longicauda*)
** ar sourd kein ruz (*Plethodon cinereus*)
** ar sourd ruz (*Pseudotriton ruber*)
* Kerentiad *[[Ambystomatidae]]*
** ar sourd marellek (*Ambystoma opacum*)
** ar sourd-tigr (*Ambystoma tigrinum*)
* Kerentiad *[[Cryptobranchidae]]*
** sourd meur Sina (*Andrias davidianus*)
** sourd meur Japan (*Andrias japonicus*)
...
Sourd boutin

Ar **sourd boutin** (*Salamandra salamandra*) a zo un divelfenneg lostek a vev en Europa.

## Perzhioù pennañ
Vioù a ra ar sourded, evel an naered: bevvic'hanerien int kar digloriñ a ra ar vioù kerkent ha lakaet en dour.

Al loened-se a c'hall bezañ 20 santimetr hir.

War o c'hein hag o c'hostezioù ez eus takadoù pe merkoù melen. Div linenn zidroc'h pe zidroc'hoc'h a vez en un doare dizingal eus ar penn betek al lost.

Kavet e vez ar sourded boutin e pep lec'h e kornaoueg Europa, nemet e bro Iwerzhon, Island, Skandinavia hag e Breizh-Veur.

Bevañ a reont dreist-holl e koadoù gwez deliaouek met ivez dindan gwez pin pe sapr hag e-kichen ar gwazhioù. Ar sourded a blij dezho fiñval pa vez dous ha gleb an nozvezhioù. Loened didrouz ha gorrek int. War an deiz e chomont kuzh dindan ur penskoad, dindan an douar.

Gorrekoc'h c'hoazh e vez o buhez e-pad ar goañv. Ar sourded a c'hell kaout re vihan forzh pegoulz. Pa'z a ar vioù da larvenned, e vezont lakaet en dour betek 4 pe 6 miz.

Brudet eo ar sourded evit bezañ marlonk : debriñ a reont buzhug, melc'hwed hag amprevaned.

Loened gwarezet eo ar sourded.
Düsseldorf

**Düsseldorf** (distaget [] en alamaneg) eo kêr-benn Nordrhein-Westfalen, hag unan eus kêrioù bras Alamagn. Enni ez eus war-dro 585.000 a dud o chom (Mezheven 2008), war-hed 217 km².

Treuzet eo kêr gant ar stêr Roen, ha tro-dro dezhi ez eus torgennoù goloet gant koadoù ha gwiniegi.

Diorren a reas ar sevenadur e Düsseldorf a-drugarez da dud evel Heinrich Heine, Robert Schumann...

## Armerzh
Kêr-benn ar c'hiz eo en Alamagn, war dachenn an dilhad prest da wiskañ kentoc'h eget an dilhadouriezh.

Kalz embrezgerezhioù bras a zo staliet o sez e Düsseldorf : Henkel (kimiezh), E.ON AG (energiezh), Rheinmetall AG (metalouriezh), Vodafone (pellgehentiñ), LTU (aerhentiñ), ERGO (asurañs), Metro (kenwerzh)...

## Sevenadur
### Ar Meurlarjez
Meurlarjez Düsseldorf zo unan eus ar re festusañ Alamagn met n'eo ket ken bras ha hini Köln. Mare pouezusañ ar meurlarjez eo lun ar roz (*Rosenmontag*) gant e dibunadeg vras.

### Sonerezh
En XIX kantved eo anvet an sonaozer romantel Robert Schumann Generalmusikdirektor. Emañ o chom er gêr gant e wreg Clara Wieck, sonaozerez ha pianoourez hec'h-unan, etre 1850 ha 1854. E Düsseldorf eo e sav e simfonienn ziwezhañ, ar sinfonienn nv 3, lesanvet « Roenat ».

E Düsseldorf eo bet diazezet ar strollad sonerezh elektronek Kraftwerk. 

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Düsseldorf gant :

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , ehanet abalamour da aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022

### Mignoniezh ha kenlabour
Kenlabour a ra Düsseldorf ivez gant:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr Düsseldorf
## Daveoù
Gweronell gribennek

Ar **weronell gribennek**, pe **pedrevan kribennek**, (*Triturus cristatus*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev en Europa.

## Liammoù diavaez
* Triturus cristatus hag aerborzh  Kernitron.
Sourd meur Sina

**Sourd meur Sina** (*Andrias davidianus*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e Sina. Ar spesad sourd brasañ er bed eo pa c'hell tapout tost da 180 cm.
Sourd hirlostek

Ar **sourd hirlostek** (*Eurycea longicauda*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika.
Sourd marellek

Ar **sourd marellek** (*Ambystoma opacum*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika.

## Liammoù diavaez
Sourd kein ruz

Ar **sourd kein ruz** (*Plethodon cinereus*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Sourd-tigr

Ar **sourd-tigr** (*Ambystoma tigrinum*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e Stadoù-Unanet Amerika, Kanada ha Mec'hiko.
Aksolotl

An **aksolotl** (*Ambystoma mexicanum*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e kreiz Mec'hiko. Rummataet eo er genad *Ambystoma* ha tost eo ouzh ar sourd-tigr.

An aksolotl a chom e stad larvenn a-hed e vuhez ha gouennañ er stad-se. Ar spesad a zeu eus al lenn dindan Mec'hiko. Alies e vezont miret en akwariomoù.
Sonerezh Stadoù-Unanet Amerika

***[[Rock]]***
* Buddy Holly
* Dick Dale
* Elvis Presley
* Frank Zappa
* Steve Vai
* Chuck Berry
* James Taylor
* Jimi Hendrix
* Janis Joplin
* Jeff Buckley
* Jim Morrison (& The Doors)
* Bob Dylan
* Bruce Springsteen
* Pearl Jam
* Iggy Pop
* The Stooges
* The New York Dolls
* The Velvet Underground
* Brian Wilson
* Kurt Cobain (& Nirvana)
* Metallica
* Green Day
* Aerosmith
* Red Hot Chili Peppers
* Smashing Pumpkins
* Evanescence
* Offspring
* RATM
* The Strokes
* Elliott Smith
* System of a Down
* Stray Cats & [Brian Setzer

'''''[Rap & Hip hop*** 
* [[Public Enemy]]
* [[2Pac]]
* [[Akon]]
* [[ATCQ]]
* [[Beastie Boys]]
* [[Big L]] & [[DITC]]
* [[Busta Rhymes]]
* [[Canibus]]
* [[Cypress Hill]]
* [[Dead prez]]
* [[Dr. Dre]] & [[Eminem]] & [[50 Cent]]
* [[EPMD]]
* Foxy Brown - Lil' Kim
* Gangstarr - Afu-ra
* Jay-Z
* KRS-One
* Nas
* Necro
* MF Doom
* Missy Elliott
* Mobb Deep
* Mos Def - Talib Kweli
* Non Phixion
* Queen Latifah
* Snoop Dogg
* The Notorious B.I.G. - P.Diddy
* Wu-Tang Clan - Shyheim - Redman

***Pop & RnB***
* [[Michael Jackson]]
* [[Prince]]
* Madonna
* Lionel Richie
* Billy Joel
* Paul Simon
* Mariah Carey
* Christina Aguilera
* Britney Spears
* Ciara
* Chris Brown
* R.Kelly
* Pussycat Dolls
* Mary J. Blige
* Rihanna
* Beyonce
* [[Justin Timberlake]]
* Pink
* Letoya
* Janet Jackson
* Cherish
* [[The Black Eyed Peas]]

***Jazz***
* Billie Holiday
* Duke Ellington
* John Coltrane
* Lee Morgan
* Louis Armstrong
* Mahalia Jackson
* Ella Fitzgerald
* Miles Davis
* Ray Charles
* Keith Jarrett
* Nina Simone

***Soul & Funk***
* James Brown
* Al Green
* Aretha Franklin
* Barry White
* Bill Withers
* Bobby Womack
* Brothers Johnson
* sCurtis Mayfield
* Earth, Wind and Fire
* Erykah Badu
* Kool & The Gang
* Marvin Gaye
* Otis Redding
* Sly and The Family Stone
* Willie Hutch

***A bep seurt**'
* Frank Sinatra
* Johnny Cash
* John Williams
* Samuel Barber
* Tom Waits
* Max Steiner
* John Barry
* Jerry Goldsmith
* Bernard Herrmann
* Philip Glass
* Hans Zimmer
* Danny Elfman
Gweronell an Alpoù

**Gweronell an Alpoù** (*Ichthyosaura alpestris*, bet *Triturus alpestris* pe *Mesotriton alpestris*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev en Europa.
Gweronell Bosca

**Gweronell Bosca** (*Lissotriton boscai*, bet *Triturus boscai*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev el ledenez iberek.
Gweronell balvezek

Ar **weronell balvezek** (*Lissotriton helveticus*, bet *Triturus helveticus*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e kornôg Europa.
Gweronell

Ar **gweronelled**, pe **pedrevaned**, a zo divelfenneged lostek rummataet en urzhiad *Caudata* (pe *Urodela*). Er c'herentiad *Salamandridae* emaint, asambles gant sourded 'zo.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù gweronelled emañ:
*ar weronell gribennek (*Triturus cristatus*)
*ar weronell varellek (*Triturus marmoratus*)
*gweronell an Alpoù (*Ichthyosaura alpestris*)
*gweronell Bosca (*Lissotriton boscai*)
*ar weronell balvezek (*Lissotriton helveticus*)
Gweronell varellek

Ar **weronell varellek** (*Triturus marmoratus*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e Portugal, Spagn ha Bro-C'hall.
Touseg kornek Amazonia

**Touseg kornek Amazonia** (*Ceratophrys cornuta*) zo un divelfenneg besk a vev e norzh Suamerika. Un touseg bras eo (etre 7 ha 15 cm), gant ur c'horf ront, izili berr, dent lemm ha kerniel a-us an daoulagad.

Goude ar speriañ e lak etre 3 ha 25 devezh d'an ûioù (etre 300 ha 600 anezhe) da dinodiñ. Da 3 miz e c'hoarvez metamorfozenn ar penndolog. Oberiant eo diouzh an noz kuit da c'houzañv re rak tommder an deiz. Evit preizhata ec'h a da guzh dindan an delioù gant e benn o tibaseal. Gortoz a ra neuze e tremenfe ur preizh evit tagañ. Debriñ a ra logod, pesked, penndologed, tousegi bihanoc'h egetañ. Bevañ a ra en e-unan hag ar par a c'hell bezañ feuls evit difenn e diriad.
Divine

**Harris Glen Milstead** (ganet an 19 a viz Kerzu 1945 e Towson, Maryland ha marvet d'ar 7 a viz Meurzh 1988) oa ur c'haner hag aktour amerikan, anavezet a-drugarez d'e berzh **Divine**, un treuzwiskad tev gwelet e-barzh filmoù John Waters.

## Buhezskrid
Mab da vBernard ha Diana Francis Milstead, e familh a ziloj da Lutherville, e-barzh bannlev Baltimore, pa oa 12 vloaz. Eno e raio anaouedegezh gant John Waters.

Divine oa e-barzh strollad aktourion filmoù Waters, o c'hoari ar roll pouezusañ e: Pink Flamingos, Female Trouble, Polyester, ha Hairspray.

*Divine Trash* (1998) savet gant Steve Yeager, zo un dedi dezhañ. Kontañ a ra buhez Divine hag ar pezh en deus graet gant John Waters.

Divine en deus savet meur a bladenn, an hini anavezetañ eo *You think you're a man*.

## Filmadurezh
* *[[Eat Your Makeup]]* (1968)
* *[[Mondo Trasho]]* (1969) 
* *[[The Diane Linkletter Story]]* (1969)
* *[[Multiple Maniacs]]* (1970)
* *[[Pink Flamingos]]* (1972)
* *[[Female Trouble]]* (1974)
* *[[Polyester (film)|Polyester]]* (1981)
* *[[Trouble in Mind]]* (1985)
* *[[Lust in the Dust]]* (1985)
* *[[Hairspray (film, 1988)|Hairspray]]* (1988)
Ran-darv Amerika

**Ran-darv Amerika** (*Rana catesbeiana* pe *Lithobates catesbeianus*) a zo un divelfenneg besk hag a vev e Norzhamerika. Degaset eo bet da vroioù all 'zo (Europa, Sina, Japan...) e-lec'h ma teu da vezañ ur spesad aloubus, hag ur walenn evit kempouez an natur.

## Annez
Glesker

Ar **glesker rous** (*Rana temporaria*) zo un divelfenneg besk a vev en Europa.

## Yezh pemdez
Alies-mat e vez graet gant ar gerioù *glesker*, *[[ran]]* pe *[[skignan]]* evel termenoù hollek ha hep lakaat diforc'h ebet etrezo.
Skignan

Ar **skignan** (*Rana dalmatina*) a zo un divelfenneg besk hag a vev en Europa, hag en arvor su ar Mor Du.

## Yezh pemdez
Alies-mat e vez graet gant ar gerioù *[[glesker]]*, *[[ran]]* pe *skignan* evel termenoù hollek ha hep lakaat diforc'h ebet etrezo.

## Bevva
Touseg boutin

An **touseg boutin** (liester : **touseged boutin**, **tousegi boutin**) a zo ur spesad divelfenneged besk hag a vev en Eurazia hag e Norzhafrika, *Bufo bufo* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Rana Bufo* (kentanv) da gentañ-penn gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758.

## Annez

Bufo bufo distribution.png|

## Notennoù ha daveennoù
Kristin Chenoweth

**Kristi Dawn Chenoweth**, anavezet evel **Kristin Chenoweth** zo un aktourez ha kanerez stadunanat. 
ganet d'ar 24 a viz Gouhere 1968 e Broken Arrow, Oklahoma.

## Notennoù
Farrah Fawcett

**Farrah Fawcett** a oa un aktourez, top modelhag arzourez stadunanat (ganet e 2 C'hwevrer 1947 ha marvet d'ar 25 Mezheven 2009). Goude bezañ c'hoariet roll "Jill Munroe" er c'hentañ koulzad eus ar stirad skinwel Charlie's Angels er bloavezhioù 70 (1976-1977) e teuas da vezañ ur "sex-symbol" brudet-bras.
## Marv
Marvet eo gant ur c'hrign-bev eus ar fraez d'an oad a 62 vloaz.
Farah

**Farah** (arabeg : **فرح**) zo un anv-bihan arabek a dalvez kement ha levenez. 

## Tud
* Farah Diba Pahlavi (ganet e 1938), diwezhañ impalaerez Iran
* Farah Khan, korollourez ha filmaozerez e Bollywood en India 
* Farah (aktourez), aktourez indian 
* Farah Hussain, aktourez skinwel pakistanat

### Anv-tiegezh
* Joseph Farah, kazetenner stadunanat
* Martha Farah, psikologourez stadunanat
* Robbie Farah, melldroader aostralian
* Kenza Farah, kanerez c'hall
* Nuruddin Farah, skrivagner somaliat

## Lec'hanvadurezh

* Farah, ur stêr
* Farah, ur gêr war lez ar stêr-se
* Proviñs Farah, ar proviñs m'emañ ar stêr hag ar gêr

* Farah, ur gêr en Uttar Pradesh, en India

## Gwelit ivez
* Fara
* Farad
* Farrah
Gijverinkhove

**Gijverinkhove** en izelvroeg, **Gyverienkove** e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez er Westhoek. E 1971 e voe staget ouzh kumun Leisele. Staget eo bet homañ ouzh kumun Alveringem e 1977.

## Dave ha notennoù
Farrah

**Farrah** zo un anv arabek, kar d'an anv Farah.

## Anv-tiegezh
* Mohamed Farrah Aidid (1934–1996), politiker somaliat

## Anv-bihan merc'hed
* Farrah Fawcett (1947-2009), aktourez stadunanat
* Farrah Franklin (1981), kanerez stadunanat, bet er strollad *Destiny's Child*
* Farrah Forke, aktourez stadunanat
* Farrah (laz), ul laz-seniñ pop rock Bro-Saoz
Glazard ar mogerioù

**Glazard ar mogerioù** (*Podarcis muralis*) a zo ur stlejvil a-orin eus Europa ha degaset da Norzhamerika.
Ael-mor

An **ael-mor** (*Squatina squatina*) (liester: **aelez-mor** pe **aeled-mor**) a zo ur pesk plat, kar d'ar rinkin.

*Skoazeg* a reer anezhañ e lec'hioù zo e Treger.
Fenneg

Ar **fenneg**, pe **louarn-traezh**, (*Vulpes zerda*) a zo ur bronneg, kar d'al louarn, hag a vev e Norzhafrika hag en Arabia.
Pesk

Ar **pesked** a zo loened dour mellkeinek, angelloù ouzh o c'horf, goloet o c'hroc'hen gant skant alies. Analat a reont gant brenkoù.

Er c'hontrol diouzh ar peder c'hevrennad mellkeineged all (bronneged, evned, divelfenneged ha stlejviled) ned a ket ar pesked d'ober ur gevrennad drezi he-unan er rummatadur klasel.

## Pesked ha tud
Dre ma vevont e-leizh en dourioù dous hag an dourioù sall e vezont preizet a-gozh gant an dud. Meur a deknik a zo bet implijet evit pesketa ha meur a ostilh lies e vent ken eo aet ar peskerezh eus un teknik hiniennel, hag ez eo c'hoazh, da live ar greanterezh pesketa gant bagoù-pesketa ramzel. Darn eus ar peskerezh a-yoc'h a ya da bourchas bleud pesked.
Implijet e vez ar pesked evit boueta an dud, koulz ha loened zo, ha teknikoù keginerezh a zo bet diorroet a-hed an amzer. Lodennoù eus ar pesked a vez implijet evit fardañ traezennoù evel dilhad, peg pe draoù arzel.

## Emdroadur

## Rummatadur
War-dro 28.000 spesad pesked a zo hag an darn vrasañ anezho a zo pesked askornek (27.000 spesad) :
* Iskevrennad Pteraspidomorphi (pesked kentidik hep javed)
* Kevrennad Thelodonti
* Kevrennad Anaspida
* (hep renk) Cephalaspidomorphi (pesked kentidik hep javed)
** (hep renk) Hyperoartia
*** Petromyzontidae (lamprez)
** Kevrennad Galeaspida
** Kevrennad Pituriaspida
** Kevrennad Osteostraci
* Infraskourrad Gnathostomata (mellkeineged gant javedoù)
** Kevrennad Placodermi (pesked hobregonet, aet da get)
** Kevrennad Chondrichthyes (pesked migornek)
** Kevrennad Acanthodii (aet da get)
** Uskevrennad Osteichthyes (pesked askornek)
*** Kevrennad Actinopterygii (pesked skinek o angelloù)
**** Iskevrennad Chondrostei
***** Urzhiad Acipenseriformes
***** Urzhiad Polypteriformes
**** Iskevrennad Neopterygii
***** Infrakevrennad Holostei
***** Infrakevrennad Teleostei
*** Kevrennad Sarcopterygii (pesked ranngelc'hiek o angelloù)
**** Iskevrennad Coelacanthimorpha
**** Iskevrennad Dipnoi
Émile Granville

**Emile Granville** zo un emsaver breton brezhoneger oberiant e bro Redon m'eo genidik anezhi. En em ginnig a ra eus an tu kleiz, ekologour ha kevredadelour breton.

Oberiant eo Emile Granville er bed kevredigezhel ha politikel breizhat. Anavezet eo bet da gentañ e bro-Redon evit e labour kevredigezhel evit difenn an natur, ar brezhoneg hag an adunvaniñ. E penn ar CUAB eo bet e-pad meur a vloaz. Perzh a gemer Emile Granville er bed politikel lec'hel ha breizhat ivez. Ezel eo bet eus meur a strollad politikel ha meur a wech eo aet war ar renk evit dilennadegoù kumun, kanton pe da live Breizh. Er bloavezhioù 2000 eo emezelet e Strollad Breizh hag aet da "vouezh aotreet" ar strollad. Dilennet eo bet da guzulier-kêr e Redon e 2008 goude un emglev gant ar maer tu dehoù liesseurt Vincent Bourget.

Ur bajenn en deus war facebook (http://www.facebook.com/pages/Emile-Granville/77020314532?v=wall&viewas=0).

## Brezhoneg
Desket en deus Emile Granville brezhoneg ha lakaet en deus e boan da ziorren plas ar yezh e bro-Redon adalek ar bloavezhioù 80. Savet en deus kevredigezhioù evit kelenn ar yezh d'an dud deuet er vro, en o zouez ar gevredigezh Gwezenn, savet e 1987. Ur wezh dilennet er c'huzul-kêr e 2008 en deus labouret evit ma vefe sinet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kêr Redon, ar pezh a voe graet e 2009.
## Oberennoù
*  *Marais de Redon et de Vilaine, Histoire, témoignages et patrimoine*, embanner Comité Des Marais Et Rivières Du Pays De Redon Et De Vilaine 
*  *Perspectives pour la Nation Bretonne*, Yoran embanner, 05/2018 
*   *Daeoù hon amzer a-vremañ - Les défis de notre temps*, Yoran Embanner, 2020 
*  *Komzoù dichipot*, Embannadurioù ar Peniti, 2023 

## Liammoù diavaez
* Prezegenn gant Emile Granville degemenner Strollad Breizh (3 a viz Ebrel 2009)
* Sinadur karta Ya d'ar Brezhoneg Ebrel 2009 (Emile Granville, Lena Louarn)
* Emile Granville war Bretons mag (2009)

## Levrlennadur
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du mouvement breton, Yorann embanner (432 pajenn), miz Du 2013 (ISBN 978-2-916579-59-7)

## Notennoù ha daveennoù
Kondriktied

Ar **c'hondriktied** (*Chondrichthyes*) a zo pesked migornek hag a ya d'ober ur gevrennad e rummatadur al loened.

En o zouez ez eus spesadoù pesked disheñvel-mat an eil re diouzh ar re all, evel ar raeed pe ar rinkined.
Arrels

**Arrels** zo ur gevredigezh sevenadurel katalanek savet e Perpinyà e 1981, pa c'hoarvezas un disrann e-barzh la Bressola, kaset gant Pere Manzanares i Laura Manaut. Ganto e voe digoret ur skol brevez kentañ derez e katalaneg hag ivez ur skingomz katalanek, Ràdio Arrels. E 1991 e voe roet dezhi ar Premi d'Honor Lluís Carulla.

## Liamm diavaez
*  Pàgina de l'escola Arrels de Perpinyà
Travank gris

An **travank gris**, pe **travank du**, pe **travank rous**, (*Dipturus batis*, bet *Raja batis*) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev er meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.

## Doareoù pennañ
Etre 50 ha 100 kg eo e bouez ha war-dro 2.50 m e hirder. Gris-gell eo e gein, gant brizhelloù gwenn. 

Er c'hontrol eus ar raeed eo oberiant noz ha deiz. En em vagañ a ra diwar pesked, krestenneged ha preñved.
Rae vouklet

Ar **rae vouklet** (liester: **raeed bouklet**), pe **rae lagadek** (liester: **raeed lagadek**), *Raja clavata* eus hec'h anv skiantel, a zo ur pesk plat, kar d'ar rinkin, hag a vev er meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.

## Doareoù pennañ
Etre 2 ha 4 kg eo he fouez ha war-dro 90 cm he hirder. Gris-gell eo he c'hein ha sklaer he c'hof. Goloet eo he c'horf gant drein e stumm krogoù a zo kaoz eus hec'h anv. Kuzhat a ra e strad ar mor, evel an darn vrasañ eus ar raeed.

## Dave
Rae c'hris

Ar **rae c'hris** (*Raja undulata*), liester: **raeed gris**, a zo ur pesk plat, kar d'ar rinkin, hag a vev war aodoù kornôg Europa hag er mor Kreizdouar.

## Doareoù pennañ
1 m eo he hirder ha war-dro 3 kg he fouez. Goloet eo he c'horf gant brizhelloù gwenn. Kuzhat a ra dindan an traezh. Goude an embarañ e tozv ar barez ur pemzek vi bennak, pep hini anezho gwarezet gant ur gouhin kornek 9 cm.

## Daveoù
Travank

An **travank**, pe **travank gwenn**, (*Rostroraja alba*, bet *Raja alba*) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev e reter meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag e mervent meurvor Indez.

## Liamm diabarzh
Travank gris
Garvleiz Kalifornia

**Garvleiz Kalifornia** (*Myliobatis californica*) a zo ur pesk plat, kar d'ar rae, hag a vev e reter ar meurvor Habask, nepell diouzh aodoù Stadoù-Unanet Amerika ha Mec'hiko, hag e Galápagos.
Rae zu

Ar **rae zu** (*Dasyatis pastinaca*), liester **raeed du**, a zo ur pesk plat hag a vev e biz meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Rae c'hlas

Ar **rae c'hlas** (liester: **raeed glas**; anv skiantel: *Raja montagui*) a zo ur pesk plat hag a vev e reter meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Rae rous

Ar **rae rous** (liester: **raeed rous**; anv skiantel: *Raja asterias*) a zo ur pesk plat hag a vev er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Rinkin

Ar **rinkined**, a anver **morvleizi* a-wechoù ha dre fazi, zo pesked migornek liesseurt rummataet er gevrennad Chondrichthyes.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù rinkined emañ :
* ar rinkin gwenn, *Carcharodon carcharias* ;
* ar rinkin-tigr, *Galeocerdo cuvier* ;
* ar rinkin-balum, *Rhincodon typus* ;
* ar rinkin penn-mailh, *Sphyrna zygaena* ;
* ar rinkin penn-mailh bras, *Sphyrna mokarran* ;
* ar rinkin mako, *Isurus oxyrinchus*, hag a zo al loen herrekañ er mor.

## Loen dañjerus
Brudet eo ar rinkined, pe gouennoù zo anezhe, da vezañ debrerien-tud. 

## Notennoù ha daveennoù
Rinkin gwenn

Ar **rinkin gwenn** (*Carcharodon carcharias*) a zo ur pesk migornek preizhataer. Ar spesad bev nemetañ eo er genad *Carcharodon*.
Garvleiz boutin

Ar **garvleiz boutin** (*Myliobatis aquila*) a zo ur pesk plat, kar d'ar rae, hag a vev e reter meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag e mervent meurvor Indez.

## Doareoù pennañ
War-dro 2.50 m eo e hirder hag etre 20 ha 30 kg e bouez. Stag ouzh e lost hir ez eus ur broud binimus. 7 renkennad dent a zo en e c'henoù.

En em vagañ a ra diwar blotviled a ziskoach dre duriañ an traezh.

## Gouennañ
Bevc'haner eo. Bep bloaz e vez ganet gant ar barez etre 3 ha 7 garvleiz bihan.
Krenerez vrizh

Ar **grenerez vrizh** (*Torpedo marmorata*) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev e reter meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.

## Doareoù pennañ
War-dro 60 cm eo he hirder ha 10 kg he fouez.

Gouest eo da lazhañ he freizhoù gant stokadoù-tredan. Oberiant eo diouzh an deiz.

## Gouennañ
Bevc'haner eo ar grenerez. Bep bloaz e vez ganet gant ar barez betek 35 krenerez vihan.
Rinkin-balum

Ar **rinkin-balum** (*Rhincodon typus*) a zo ur pesk migornek. Ar spesad nemetañ eo er genad *Rhincodon*.

Ar pesk brasañ eo er bed en deiz a hiziv.
Morc'hast

Ar **vorc'hast voutin** (liester: **morc'histi boutin**), *Galeorhinus galeus* eus hec'h anv skiantel, a zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin. Ar spesad nemetañ eo er genad *Galeorhinus*.

## Annez

## Notennoù ha daveennoù
Morc'hast c'hlas

Ar **vorc'hast c'hlas** (liester: **morc'histi glas**), *Prionace glauca* eus hec'h anv skiantel, a zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin. Ar spesad nemetañ eo er genad *Prionace*.

## Annez
Morc'hast c'hris

Ar **vorc'hast c'hris** (liester: **morc'histi gris**), *Mustelus mustelus* eus hec'h anv skiantel, a zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin.

## Annez
Ràdio Arrels

**Ràdio Arrels** zo ur skingomz katalanek, eus Hanternoz Katalonia, krouet e 1981 e Perpinyà. Da gentañ ne oa nemet tud a-youl-vat oc'h ober war he zro, hiziv eo tud a vicher. Hogen chomet eo feal d'an talvoudoù diazez: tost d'an dud, gwriziennet er vro, katalaneg hepken, yezh, digor d'ar broioù katalanek all ha da bobloù all ar bed, sonerezh a bep seurt 

## Katalanek
Ur skingomz katalanek eo Ràdio Arrels, a laka an dud da gomz ha da selaou katalanek. 
Digor eo d'ar re yaouank a zo o teskiñ ar yezh er skolioù pe er skol-veur. 

C'hwec'h den a labour e ti **Ràdio Arrels** hag un tregont den all dic'hopr a genlabour.

## Liesdoare
Abadennoù a bep seurt a vez, kaoz a vez eus rugbi, e-barzh “Entre els pals semalers” bep lun da noz, evel eus barzhoniezh pe istor. Klevet e vez *rock katalan* kenkoulz ha “nova canço catalana” gant Lluís Llach, Raimon, Maria del Mar Bonet pe Jordi Barre. 

## Liammoù diavaez
* Ràdio Arrels
*  ''Brésil en Catalogne''
Rinkin-tigr

Ar **rinkin-tigr** (*Galeocerdo cuvier*) a zo ur pesk migornek preizhataer. Ar spesad nemetañ eo er genad *Galeocerdo*.
Touilh rous

An **touilh rous**, pe **touilh du**, pe **kazh-rous bras**, (*Scyliorhinus stellaris*) zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin.
Touilh-traezh

An **touilh-traezh**, pe **touilh gwenn**, pe **touilh gris**, pe **kazh-rous bihan**, (*Scyliorhinus canicula*) zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin.

## Doareoù pennañ

## Annez

## Notennoù ha daveennoù
Touilh

An **touilhed**, pe **kizhier-rous**, zo pesked migornek dizrouk kar d'ar rinkined eus ar genad *Scyliorhinus*.

## Spesadoù
2 spesad touilhed zo :
* an touilh-traezh (*Scyliorhinus canicula*)
* an touilh rous (*Scyliorhinus stellaris*)

## Pesked all
Touilh a vez graet ivez eus ar spineg (touilh-spin), pe eus ar soner.
Soner (loen)

Ar **soner** (*Lamna nasus*) zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin. Kavet e vez da skouer e Mor Breizh, e-kichen aod norzh Breizh.

## Daveoù
Osteiktied

An **osteiktied** (*Osteichthyes*) zo pesked askornek a ya d'ober un uskevrennad e rummatadur klasel al loened.

War-dro 29.000 spesad pesked a ya d'ober an osteiktied.

## Kevrennadoù
* *[[Actinopterygii]]*
* *[[Sarcopterygii]]*
Fred Travalena

**Fred Travalena** zo un aktour stadunanat ganet e 1943 e New-York ha marvet e 2009.

*Mr.Everybody* e oa e lesanv rak gouest e oa da zreveziñ ur 100 mouezh bennak, koulz hini Jack Nicholson evel hini Bugs Bunny.
Raversijde

**Raversijde** a zo ur gêriadenn eus kumun Oostende e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Westmoreland

**Westmoreland** (bremañ Westmorland) zo ur gontelezh kozh e Bro-Saoz. E broioù saoznek all e kaver an anv.

## Lec'hanvadurezh
### Kanada
*Westmorland County, New Brunswick

### Jamaika
*Westmoreland, Jamaica, ur barrez

### Stadoù-Unanet Amerika
**Westmoreland, California*, a vez skrivet Westmorland, California bremañ.
*Westmoreland, Kansas
*Westmoreland, New Hampshire
*Westmoreland, New York
*Westmoreland, Tennessee
*Westmoreland County, Pennsylvania
*Westmoreland County, Virginia

## Tud
*William Westmoreland, jeneral stadunanat
*Earl of Westmorland, un titl en noblañs saoz
*Lynn Westmoreland, politikourez stadunanat eus Georgia.
Pandora

**Pandora** zo un anv eus mojennoù Hellaz kozh.
* **[[Pandora (pried Epimetheüs)]]**, hini « boest Pandora », an hini vrudetañ anezho
* **[[Pandora (merc'h Deukalion)]]**, he merc'h-vihan, merc'h da Zeukalion
* **[[Pandora (doueez)]]**, un doueez eus an Ifernioù
* **[[Rea (doueez)|Rea]]**, un doueez veur a zo bet anvet *Pandora* a-wechoù.

## Tud

Un anv-bihan dibaot a-walc'h eo:
**Pandora*, anv-pluenn Stefania Zahorska (1890–1961), arzistorourez polonat

## Lennegezh
* *Pandora*, pezh-c'hoari alamanek gant Johann Wolfgang von Goethe.
* *Pandora*, danevell c'hallek gant Gérard de Nerval.
* Pandora, romant saozneg gant Anne Rice e 1998.
**Pandora Braithwaite*, ur plac'h yaouank hag ur bolitikourez da c'houde, e romantoù Sue Townsend, karet gant Adrian Mole.

## Lec'hanvadurezh
*Enez Pandora e Nunavut, e Kanada
*Pandora, kêr e Texas, er Stadoù Unanet

## Steredoniezh
***[[Pandora (loarenn)|Pandora]]**, ul loar d'ar blanedenn Sadorn,
* **[[(55) Pandora]]**, un asteroidenn,
* *Pandora* eo anv al loar vihan gwelet er film *[[Avatar (film)|Avatar]]*.

## Sinema
* ***[[Pandora (film, 1951)|Pandora]]*** zo ur film renet gant Albert Lewin e 1951, ma weler Ava Gardner.
Muren roudennek

Ar **muren roudennek** (*Gymnomuraena zebra*) a zo ur pesk mor hag a vev er meurvor Habask hag e meurvor Indez. Ar spesad nemetañ eo er genad *Gymnomuraena*.
Silienn-vor

Ar **silienn-vor** (*Conger conger*) a zo ur pesk mor hag a vev e reter meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Sturj

Ar **sturj**, pe **sturjon** (*Acipenser sturio*) a zo ur pesk askornek hag a vev koulz en dour dous hag en dour mor.

Klask a veze warnañ evit e vioù a yae d'ober ar c'haviar.
Aguilh

An **aguilh** (liester: **aguilhed**), pe **kerregenn** (liester: **kerregenned** pe **kerreged**) (*Belone belone*) a zo ur pesk mor.

## Liammoù diavaez
Kagou

Ar **c'hagou** a zo ur spesad hirc'hareged, *Rhynochetos jubatus* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er c'herentiad Rhynochetidae kement hag er genad *Rhynocetos*.

## Doareoù pennañ

Gwenn-gris eo, gant ur guchenn bluñv war e benn. Ne nij ket gwall vat.

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hwiled, glazarded, maligorned, preñved ha senked.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Kaledonia-Nevez, e-lec'h m'emañ evn-arouez an enezeg.

## Liammoù diavaez
*  ''Rhynochetos jubatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rhynochetos jubatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Genougamm

Ar **genougammed** a zo pesked mor bihan kar d'an harinked. War-dro 140 spesad genougammed zo, en o zouez genougamm Europa.
Piranha

Ar **piranhaed** zo pesked dour dous a vev e stêrioù Suamerika. E meur a c'henad disheñvel int rummataet.
Stene (Belgia)

**Stene** en izelvroeg, **Stène** e flandrezeg kornôgel, zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Oostende gant lezenn 1977. 

Afbeelding OostendeVlag.svg|Banniel
Molen.Stene.jpg|Melin Stene
Stene.panorama.jpg|Kreiz kêr
Beked

Ar **beked** (*Esox lucius*), liester: **bekeded**, a zo ur pesk dour dous kigdebrer hag a vev en Eurazia hag en Amerika an norzh, en takadoù kerreizh.

## Annez
Kaplañsenn

Ar **gaplañsenn** (*Mallotus villosus*) a zo ur pesk mor hag a vev e hanternoz meurvor Atlantel ha meurvor Arktek.
Eog

An **eog** (*Salmo salar*) a zo ur pesk hag a vev er mor hag a ya da c'hreuniañ er stêrioù. Desavet e vez evit e gig priziet.
Zandvoorde (Oostende)

** Zandvoorde ** a zo ur gumun a-wechall eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Oostende gant lezenn 1977. 
## Douaroniezh
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Onze-Lieve-Vrouwe*.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Bragoù-bihan

Ur **bragoù-bihan** zo ur pezh dilhad-dindan berr gwisket gant paotred pe merc'hed. Un anv hollek eo evit an daou seurt, rak disheñvel eo ar pezhioù dilhad-se abalamour ma'z eo disheñvel stumm korfoù gwazed ha maouezed. 

Brageier-dindan hir zo. A bep seurt brageier-bihan zo, hir pe verr, darn zo berr-berr. 

## Istor
Krediñ a reer e krog istor ar bragoioù-bihan evel pezhioù dilhad-sport e deroù an XX kantved, hervez a weler e katalog Manufrance 1906. 
## Ar vuhez a-raok
Betek eil hanterenn an XX kantved ne veze ket dilhad dindan alies gant ar baotred en o bragoù, war bouez o roched hir a wareze an tammoù tener. 
## Pennadoù kar
*Bragoù-bihan brazilian
*Bragoù
*Bragezenn
Trogon penn du

An **trogon penn du** a zo un evn hag a vev e kreiz Amerika. *Trogon melanocephalus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

## Daveennoù
Trogon limestra

An **trogon limestra** a zo un evn, *Trogon violaceus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Trogon Malabar

**Trogon Malabar** a zo un evn hag a vev en Azia ar Su (Sri Lanka hag India). ***Harpactes fasciatus*** eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued
Kalao

Ar **c'halaoed** (diwar ar malayeg) eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Bucerotidae, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

Heverk eo ar c'halaoed gant o figos kromm, livet flamm ha toget gant ur c'horn kleuz alies.

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a pemzek genad kalaoed d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Tockus]]* - Lesson, 1830 (10 spesad),
* *[[Lophoceros]]* - Hemprich & Ehrenberg, 1833 (8 spesad),
* *[[Bycanistes]]* - Cabanis & Heine, 1860 (6 spesad),
* *[[Ceratogymna]]* - Bonaparte, 1854 (2 spesad),
* *[[Horizocerus]]* - Oberholser, 1899 (4 spesad),
* *[[Berenicornis]]* - Bonaparte, 1850 (1 spesad),
* *[[Buceros]]* - Linnaeus, 1758 (3 spesad),
* *[[Rhinoplax]]* - Gloger, 1841 (1 spesad),
* *[[Anthracoceros]]* - Reichenbach, 1849 (5 spesad),
* *[[Ocyceros]]* - Hume, 1873 (3 spesad),
* *[[Anorrhinus]]* - Reichenbach, 1849 (3 spesad),
* *[[Aceros]]* - Hodgson, 1844 (1 spesad),
* *[[Rhyticeros]]* - Reichenbach, 1849 (6 spesad),
* *[[Rhabdotorrhinus]]* - Meyer & Wiglesworth, 1898 (4 spesad),
* *[[Penelopides]]* - Reichenbach, 1849 (5 spesad).


## Annezva
O c'havout a reer en Afrika issahara hag en Azia ar Gevred

## Notennoù ha daveennoù
Kalao Tickell

Ar **c'halao Tickell** a zo ur spesad kalaoed, *Anorrhinus tickelli* (pe *Ptilolaemus tickelli*) an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv Samuel Tickell (1811-1875), ofiser en arme vreizhveuriat diouzh e vicher hag evnoniour.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e kreisteiz Myanmar ha kornôg Thailand.

## Liammoù diavaez
*  ''Anorrhinus tickelli'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anorrhinus tickelli'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalao kabellek

Ar **c'halao kabellek** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Bucerotidae, *Lophoceros alboterminatus* (*Tockus alboterminatus* kent) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Lophoceros alboterminatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1889) gant an evnoniour suis Johann Büttikofer (1850-1929).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, greun, krignerien bihan ha raned.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e savanennoù kreisteiz ha reter Afrika, Zanzibar ha Pemba.

## Liammoù diavaez
*  ''Lophoceros alboterminatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lophoceros alboterminatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalao Bradfield

Ar **c'halao Bradfield** a zo ur spesad evned, *Lophoceros bradfieldi* (*Tockus bradfieldi* kent) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Rhynchaceros bradfieldi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1930) gant an evnoniour suafrikan Austin Roberts (1883-1948) : dougen a ra anv an dastumer ha naturour suafrikan Rupert D. Bradfield (1882-1949).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bras, frouezh, kraoñ ha stlejviled bihan.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus gwalarn Zimbabwe da vervent Zambia, hanternoz Botswana ha kreisteiz Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Lophoceros bradfieldi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lophoceros bradfieldi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalao Hemprich

Ar **c'halao Hemprich** a zo ur spesad evned, *Lophoceros hemprichii* (*Tockus hemprichii* kent) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Buceros (Lophoceros) Hemprichii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant ar skiantour alaman Christian Gottfried Ehrenberg (1795-1876) : dougen a ra anv an naturour alaman Friedrich Wilhelm Hemprich (1796-1825).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad eus takadoù roc'hellek Etiopia da walarn Kenya hag Ouganda.

## Liammoù diavaez
*  ''Lophoceros hemprichii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lophoceros hemprichii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalao frikornek

Ar **c'halao frikornek** a zo ur spesad evned, *Buceros rhinoceros* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, krignerien, laboused bihanoc'h ha stlejviled bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Buceros rhinoceros borneoensis*, e Borneo,
* *B. r. rhinoceros*, e douaroù izel kreisteiz Malezia ha Sumatera,
* *B. r. silvestris*, e Jawa.

## Liammoù diavaez
*  ''Buceros rhinoceros'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Buceros rhinoceros'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Stig Dagerman

**Stig Dagerman** (5 a viz Here 1923 en Älvkarleby – 4 a viz Du 1954 e Danderyd) a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner svedat.

Stig Dagerman a voe e-touez skrivagnerien svedek bouezusañ ar bloavezhioù 1940. Etre 1945 ha 1949 e lakaas embann levrioù ha pennadoù kelaouiñ hag a reas berzh. Hag a-daol-trumm, hag hep displegadenn ebet, chomas a-sav gant ar skrivañ. E-pad an diskar-amzer 1954 e ouezas ar Svediz e oa bet kavet korf Dagerman en e garr : serret en doa an norioù ha laosket ar c'heflusker da vont en-dro.

## E vuhez
Mab ur micherour e oa, ha desavet e voe war ar maez gant e dud-kozh. E 1932 ez eas da Stockholm a-benn chom gant e dad hag echuiñ e studioù. Azalek 1941 edo o labourat evel kazetenner : e kazetennoù sindikadoù e rae war-dro ar pennadoù sevenadurel.
E miz Eost 1943 e timezas gant Annemarie Götze, ha hi merc'h repuidi alaman, evit ma c'hallfe-hi bezañ broadet svedat, rak ur stourmer anarkour ha sindikalour e oa he zad, ha klask a oa war e lerc'h en Alamagn. Ne ouezer tost netra diwar-benn buhez ar c'houblad. Gouestlet da Annemarie eo al levr *Tysk Höst*, ma kont ennañ Dagerson e pe stad e oa Alamagn e dibenn ar brezel.

E 1945 e teuas er-maez e romant kentañ, *Ormen* (An naer) e ditl, ha gwelet e voe neuze evel ur skrivagner arouezius eus al luskad modern e Sveden.

E 1946-1947 e voe kaset da Alamagn ma welas disoc'h ar bombezadegoù. Pennadoù kelaouiñ (*Tysk höst*, Diskar-amzer alaman) a skrivas diwar-benn stad an traoù er vro-se.

E 1950 e tispartias diouzh Annemarie, hag e timezas gant an aktourez Anita Björk e 1953.

Azalek 1949 ne c'hellas ket Dagerman skrivañ : holl e nerzh a ouestlas d'e vuhez familh, ha soñjal a reer ivez e teuas da vezañ schizofren. D'ar 4 a viz Du 1954 ez eas d'en em glozañ en e garrdi hag en em zistrujas dre leuskel keflusker e garr da vont en-dro.

## E oberenn
E oberennoù Dagerman e kaver preder diwar-benn an emskiant, ar vuhezegezh, ar reizhelezh, ar prederouriezh sokial, ar garantez, ar gendruez hag ar justis. Labourat a reas ivez war an digenvez, an anken hag ar gablusted. Daoust ma pled gant danvez sirius e tiskouez fent ivez, ar pezh a laka oberennoù zo da vezañ flemmus.

Addizoloet e vo oberenn ha buhez Dagerman er bloavezhioù 1980. E oberenn glok, 11 levrenn en holl, a c'haller kavout hiziv an deiz. Meur a enklasker en deus labouret war ar pezh a zo en e oberenn (prederouriezh, politikerezh, bredoniezh, kazetennerezh) hag ivez war a liamm etre e labour hag ar sinema. E Sveden koulz hag e broioù all ez eus sonerien a implij e destennoù asambles gant sonerezh. Bep bloaz e vez roet priz Stig Dagerman gant kevredigezh Stig Dagerman. E 2008 e voe roet priz Stig Dagerman da J. M. G. Le Clézio. Keñveriet eo bet oberenn Dagerman gant hini Franz Kafka, William Faulkner pe c'hoazh Albert Camus.

### E oberennoù
* *Ormen* (1945), romant
* *De dömdas ö* (1946) 
* *Den dödsdömde* (1946), pezh-c'hoari 
* *Tysk höst*, (1947), arnodadenn
* *Nattens lekar*, (1948), danevelloù
* *Bränt Barn* (1948), romant 
* *Bröllopsbesvär* (1949) 
* *Vårt behov av tröst*, 1952), arnodadenn

### Embannet goude e varv
* *Tusen år hos Gud* (1954)

## Liamm diavaez
* Lec'hienn Kevredigezh Stig Dagerman
Nils

**Nils** zo un anv svedek, kar d'an anv danek **[[Niels]]**.

## Yezhoù all
*Nikolaz e brezhoneg. 

## Tud
*Nils Gustaf Dalén, Priz Nobel ar Fizik, e 1912

## Lennegezh
*Brudet eo Nils Holgersson romant Selma Lagerlöf
Niels

**Niels** zo un anv danek, kar d'an anv svedek **[[Nils]]**.

## Yezhoù all
*Nikolaz e brezhoneg. 

## Tud
*Niels Danmark, roue ar vro en XIIvet kantved.
*Niels Bohr, fizikour danat.