Plouha

**Plouha** a zo ur gumun hag ur penn-kanton eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
*Emañ ar gumun etre Binig ha Pempoull. Bourk Plouha zo e-kichen ar mor (3&nbsp;km) hag e kornôg Bae Sant-Brieg.
"Beg ar C'hastell" eo an tornaod uhelañ e Breizh (104 m uhel) hag evel-just, a-hed an aod ez eus "gwenodennoù maltouterien" evit ober pourmenadennoù plijus (he zornaodoù zo un tammig heñvel ouzh reoù Iwerzhon). 
* Meur a aod-traezh zo e Plouha evit neuial, c'hoari pe ober sport : aod ar Palud, aod Brec'heg, traezhenn Bonaparte (a-raok e oa anvet "ouf Cochat"), Ouf Gwin Zegal hag Ouf Porzh Moger.
## Anv
### Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie (1995) ː **Ploeaza**, 1198; **Plohaza**, 1198; **Ploaha**, 1202; **Plohaac**, 1202; **Ploaza**, 1259; **Ploaha**, 1266; **Ploaza**, 1267; **Plooza**, 1362; **Ploehaha**, pe **Plochaha**, 1364; **Ploaha**, 1420; **Ploaha**, **Ploeha**, 1428; **Ploha**, 1437; **Ploeaza**, 1453; **Ploeaha**, 1494; **Plouha**, 1516; **Plourha**, 1630.
### Gerdarzh
**Etimologiezh** (an hini gwirheñvelañ): an anv Plouha a zeufe deus ar gerioù "Plou-" (pleb) hag eus an anv "Aza" pe "Adda" (stum predenek an anv biblek "Adam"). An anv "Plouha" a zo bet implijet abaoe 1575.
**An dud** a zo anvet : Plouahad / Plouahiz - Plouhaez / Plouhaezed. .
## Ardamezioù

## Istor
### [[Ragistor]]
* Abaoe oadvezh an arem ha goude ivez e-pad oadvezh an houarn (roudoù a oa bet kavet : bouc'haloù ha mein benet) e oa tud o chom eno.
### [[Krennamzer]]
* Ar wech kentañ a oa bet meneget Plouha a oa e 1198 met ar gumun a oa poblet abaoe pell.
* E-pad ar grennamzer (abaoe an ) e oa renet al lec'h gant Konted Goueloù (gante e oa bet lakaet sevel iliz ar bourk da skouer).
### Prantad modern
* Etre ar  hag ar  e oa bet renet gant aotrouien Rohan, Guemene, Montbazon...
### [[Dispac'h Gall]]
* Da vare an Dispac'h bras a oa bet kreñv ar chouanerezh e Plouha. E miz meurzh 1794 e oa 1 000 chouan bennak o c'hortoz listri o tont eus Bro-Saoz evit kavout tud ouzhpenn hag armoù evit en em gannañ, met ne oa ket deuet a-benn al listri da dostaat da aodañ. A-benn ar fin e oa bet paket ar chouanted gant ar republikaned ha goude an emgann a oa bet strewet.
* Diwezhatoc'h, e 1800, e oa bet preizhet tiez ar geodedourien gant ur strollad chouaned hag an dud a oa bet drouklazhet (unan a oa bet douaret ent-bev zoken).
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 168 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,94% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 68 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* E-pad an Eil Brezel-bed o doa aozet ha renet ar «rouedad "Shelburn"» gant daou baotr eus Kebek, Lucien Dumais ha Raymond Labrosse, eus an MI9 (ur rann eus servijoù sekred Breizh-Veur). Ar pal e oa adpakout hag adkas da Vreizh-Veur al levierien diskaret gant an Alamaned a-us Bro C'hall pe Breizh. 
* E Plouha e oa an ti (anv kod : «Ti Alfoñs») el lec'h ma veze kaset ha bodet al levierien, goude-se e vezent heñchet dre al lanneier gant tud deus Plouha betek oufig Cochat (anv kod : «traezhenn Bonaparte»). Ac'hane e vezent kaset kuit da Vreizh-veur gant ur gorvetenn (ar gorvetenn-se a oa sturiet gant sturiet gant David Leslie Birkin, tad-kozh Jane Birkin). A-benn ar fin eo 138 levier a oa bet treuzkazet e-giz-se betek Breizh-Veur. Hirie an deiz e c'haller bepred mont war roudoù an dud-se dre wenojennoù istorel, plijus ha brav.
* D’ar 25 a viz Mae 1944 e voe taget an ti-post, gant seizh pe eizh ezel eus ar Rezistañs moarvat, met an archerion c'hall a erruas kerkent, tennoù a voe hag un archer a varvas an deiz war-lerc'h en ospital Sant-Brieg, hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Monumantoù ha traoù heverk

Plouha - Château de Lizandré - AD22 - 16FI4361.jpg|Ar c’hastell hag ar chapel.

* Kastell Lizandre hag e chapel.

Eglise Saint-Pierre de Plouha.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

KERMARIA-AN-ISQUIT église calvaire.jpg|Chapel Kervaria hag ar c'halvar.

* Chapel Kervaria an Iskuit eus an  hag he c'halvar.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost .
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Gwerenn-livet (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù koun ar rouedad *Shelburn*, luc’hskeudenn.

## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 20 a viz Du 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant ar C'huzul-kêr.
* D'ar 6 a viz Genver 2011 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 61 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (15,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
### Prizioù dazont ar brezhoneg
* E 2010 e oa bet roet da di-kêr Plouha (rampo gant ti-kêr Pleskob) eil Priz dazont ar brezhoneg, rummad "Strollegezhioù", gant Ofis ar Brezhoneg.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
Tud ganet eno
* 1774 ː Armand de Courson de Villeneuve, komandant Enez Bourbon (Réunion), eus 1814 da 1819; marvet e Pariz an 23 C'hwevrer 1849.
* 1777 ː Placide de Courson de Villeneuve, penn chouan dindan lesañv *Querelle*, letanant-koronal e 1799, mevel-kamp Jorj Kadoudal.
* 1798 : Placide Guézou, beleg ha troour brezhonek.
* 1821 ː Jean-Louis Hamon, livour, bet  ganet e keriadenn Sant-Loup, e Breheg. Marvet e Saint-Raphaël (Var), an 29 Mae 1874. Un delwenn a zo bet savet evitañ war blasenn Breizh e Plouha.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel kumun Plouha
*  Lec’hienn Kalon Plouha
* Glad Plouha
* Plouha war lec'hienn Geobreizh
* Tous à Plouha : Plouha e galleg hag e brezhoneg
*Pajenn Plouha war lec'hienn an etrekumuniezh
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
## Notennoù ha daveoù