open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tom Jones (kaner)

**Sir Thomas John Woodward**, ganet d'ar 7 a viz Even 1940, brudet evel **Tom Jones**, zo ur c'haner kembreat. Kanañ a ra gant berzh abaoe kreiz ar bloavezhioù 1960 gant kanaouennoù brudet, troiadoù abadennoù en Las Vegas (1967–2011) ; kelenner eo evit The Voice UK abaoe 2012 (nemet e 2016). Jones en deus ur vouezh kreñv a reer "full-throated, robust baritone" anezhi. Kanañ a ra meur a zoare sonerezh evel pop, R&B, show tune, country, dance, soul ha sonerezh gospel. Anvet eo bet da varc'heg en Order of the British Empire.

## Filmoù
Yakuza Kiwami

**Yakuza Kiwami** zo ur c'hoari video birvidik-avantur sevenet gant Sega, un adsevel eo d'ar c'hoari Yakuza, ar c'hentañ c'hoari en heuliad c'hoarioù video Yakuza , embannet da gentañ war al letrin PlayStation 2. Yakuza Kiwami a zo bet embannet war PlayStation 3 ha PlayStation 4 e Japan e 2016, ha war PlayStation 4 evit Europa ha Norzhamerika e 2017. Da vezañ embannet eo war Microsoft Windows dre ar bed dre ar savenn Steam d'an 19 a viz C'hwevrer 2019.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Yakuza Kiwami
Kastell Nobles

**Kastell Nobles** zo ur c'hastell gall, e Bourgogn, e kumun La Chapelle-sous-Brancion, en Saône-et-Loire.
Yakuza (heuliad c'hoarioù video)

**Yakuza**, brudet e Japan evel **Ryū ga Gotoku** (龍が如く Evel un aerouant, japaneg: [ɾʲɨᵝː ɡa̠ go̞to̞kɯ̟ᵝ]), zo ur c'hoari video birvidik-avantur ha beat 'em up. Un heuliad c'hoarioù video eo, perc'hennet hag embannet gant Sega. An heuliad a zo bet diazezet war c'hoant Toshihiro Nagoshi da grouiñ ur c'hoari hag a zispleg buhez ur yakuza. Nagoshi a oa bet lakaet diaes dre ma ne oa ket c'hoant gant embregerezhioù ar c'hoarioù video da embann seurt c'hoarioù. A-benn ar fin eo Sony hag a zo bet dedennet.

An heuliad c'hoarioù video a ro tro d'ar c'hoarier da vevañ buhez ar yakuza Kazuma Kiryu eus ar C'hlan Tojo. Ma vez Kazuma alies o harpañ ar C'hlan Tojo, klask a ra ivez boulc'hañ ur vuhez nevez dreist-holl dre advabañ emzivaded. An doare da c'hoari Yakuza a lak ar c'hoarier da c'hoari an dudenn Kazuma, a-wechoù tudennoù all hervez c'hoari an heuliad. Ur bed digor eo hini an heuliad lec'h ma vez enebourien da drec'hiñ hag oberiantizoù da gas da benn dre ar gêr evit deskiñ taolioù all.

Ar frañchiz a zo buretellet mat hag en deus graet berzh bras. E 2017, Sega en doa embannet e oa bet gwerzhet 10,5 milion a c'hoarioù gant an heuliad abaoe 2005. Dre ma oa mat-kenañ ar gwerzhioù war marc'had diabarzh Japana gant ar c'hoari ez eus bet ouzhpennet c'hoarioù all d'an heuliad kement ha sevel filmoù, levrioù.
## C'hoarioù an heuliad
Aurélien

**Aurélien** zo un anv-bihan gallek.

## Yezhoù all

## Adstummoù
*Aureli
*Aureliana
*Aurélie

## Tud

## Lennegezh
* *[[Aurélien (Aragon)|Aurélien]]*, romant gallek gant Louis Aragon .

## Lec'hioù
Oberiadur Pamphlet

**Oberiadur Pamphlet** (saozneg: *Operation Pamphlet*), lesanvet **Charreadeg Pamphlet** (saozneg: *Convoy Pamphlet*), a oa bet un oberiadur dezougen e-pad an Eil Brezel-bed. Padet e oa etre Genver ha C'hwevrer 1943. Ar pal a oa bet kas an 9vet divizion aostralian eus Egipt betek Aostralia. Ar charreadeg a oa savet gant pemp bag dezougen, a oa difennet diouzh ar Japaniz gant meur a vag brezel Kevredet etre ar Meurvor Indian hag arvorioù Aostralia. An divizion a oa aet kuit eus Egipt e fin miz Genver 1943 hag echuet e oa an oberiadur d'ar 4 a viz C'hwevrer. Ne voe darempred ebet etre bigi ar re Gevredet ha re Impalaeriezh Japan. An divizion a oa erruet betek porzhioù Aostralia e fin miz C'hwevrer hep bezañ bet koll ebet dre un obererezh enebour. 

## Levrlennadur
* Coates, John (1999). Bravery Above Blunder: The 9th Australian Division at Finschhafen, Sattelburg, and Sio. South Melbourne, Aostralia: Oxford University Press. (ISBN 0195508378.)
* Coates, John (2006). An Atlas of Australia's Wars. Melbourne: Oxford University Press. (ISBN 0195559142.)
* Day, David (1993). Reluctant Nation: Australia and the Allied Defeat of Japan 1942–45. Melbourne: Oxford University Press. (ISBN 0195534530.)
Ted Bundy

**Theodore Robert Bundy**, ganet **Theodore Robert Cowell** d'ar 24 a viz Du 1946 ha lazhet d'ar 24 a viz Genver 1989, a oa ul lazher a steudad, skraper, gwaller, laer, nekrofil 
en devoa taget ha muntret meur a vaouez yaouank er bloavezhioù 1970 ha marteze goude-se. Nebeut amzer a-raok bezañ lakaet d'ar marv ha goude un degad a vloavezhioù o nac'hañ, en devoa kofesaet 30 muntr bet sevenet e seizh stad etre 1974 ha 1978. An niver gwirion a zo dianav hag a c'hellfe bezañ uheloc'h. Lakaet eo bet d'ar marv dre gador-dredan e 1989.

## Gouzañverezed
;1974
**Washington, Oregon**
* 4 a viz Genver: Karen Sparks (a-wechoù hevelebekaet gant Joni Lenz el lennegezh) (18 vloaz): Bazataet ha gwallet en he gwele pa oa o kousket, manet bev
* 1 añ a viz C'hwevrer: Lynda Ann Healy (21): bazataet pa oa o kousket ha skrapet; klopenn ha gaved adkavet en Taylor Mountain
* 12 a viz Meurzh: Donna Gail Manson (19): Skrapet pa oa o vale war-zu ur sonadeg en Evergreen State College; ar c'horf stlapet (hervez Bundy) en Taylor Mountain, chomet kollet abaoe
* 17 a viz Ebrel: Susan Elaine Rancourt (18): steuziet goude un emvod er Central Washington State College; klopenn ha gaved adkavet en Taylor Mountain
* 6 a viz Mae: Roberta Kathleen Parks (22): steuziet en Oregon State University e Corvallis; klopenn ha gaved adkavet en Taylor Mountain
* 1añ a viz Even: Brenda Carol Ball (22): steuziet goude bezañ kuitaet an davarn Flame Tavern e Burien; klopenn ha gaved adkavet en Taylor Mountain
* 11 a viz Even: Georgann (faziet alies gant ar stumm "Georgeann") Hawkins (18): skrapet er straed a-dreñv ar Sorority House, UW; eskern adkavet hag hervez Bundy e oa reoù Hawkins en Issaquah
* 14 a viz Gouhere: Janice Ann Ott (23): skrapet er park Lake Sammamish State Park e-pad an deiz; eskern adkavet en Issaquah
* 14 a viz Gouhere: Denise Marie Naslund (19): skrapet peder eurvezh goude skrapadenn Ott er memes park; eskern adkavet en Issaquah
Emiliano Sala

**Emiliano Sala** (31 a viz Here 1990 e Cululù, Proviñs Santa Fe, Arc'hantina - Mor Breizh, 21 a viz Genver 2019) a oa ur melldroader arc'hantinat hag en doa bet c'hoariet e Breizh e skipailh Naoned.

## E vuhez en Europa
E meur a gleub en deus c'hoariet Emiliano Sala.

## Naoned
En 2015 e sinas gant kleub Football Klub Naoned, ma c'hoarias tremen kant krogad e *Ligue 1* ; dre m'en devoa merket kalz palioù e voe treuzkaset da C.P.D. Dinas Caerdydd e miz Genver 2019, evit ar sammad a 18 milion a euroioù.

## 2019
Goude sinadur ar gevrat gant Kerdiz e oa distroet Emiliano Sala da Naoned d'al Lun 21 a viz Genver da gimiadiñ diouzh e genc'hoarierien. Dibradet e oa ar c'harr-nij (ur Piper PA-46 Malibu) eus aerborzh Naoned (NTE/LFRS) da 19:15 da zistreiñ da aerborzh Kerdiz, anvet *Cardiff-Wales Airport* (CWL/EGFF), met kollet e voe ar gwel anezhañ diwar ar radarioù da 20.30 pa oa o nijal a-us Mor Breizh, goude bet ar sturier, David Ibbotson e anv, o c'houlenn aotre da ziskenn eus FL50 da FL20 p'edo o tremen hebiou da Wernenez. Un toullad songemennoù a voe kaset gant ar melldroader war Whatsapp a ro da grediñ ne oa ket ar sturier evit derc'hel an nijerez, ha hervez anaoudeien ar sturiañ kirri-nij e oa dañjerus bras an treizhañ dre ma c'halle skornañ an divaskell hag ar c'heflusker.

Erru e oa ar c'harr-nij 15 mn (27&nbsp;km) en hanternoz da Wernenez pan eas diwar wel.

E Naoned eo bet fromet kreñv an holl, koulz ar gourdoner Vahid Halilhodžić hag ar c'hoarierien.

## Liammoù diavaez
* Pennad db karr-nij ar gwallzarvoud :  e Le Point.
*Diwar-benn ar gevalaouriezh, ar vell-droad, ha marv Sala : http://contre-pied.blog.lemonde.fr/2019/02/06/emiliano-sala-ou-le-football-tel-quil-est/?fbclid=IwAR0V5U09-1RDwqZc-SYoZVRleDdbHXVWKLkFCIn2rn6-pKwtizrjA0RyYAc.

## Notennoù ha daveennoù
Chester Nimitz

**Chester William Nimitz, Sr.**, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1885 ha marvet d'an 20 a viz C'hwevrer 1966, a oa un amiral en United States Navy. Ur roll a bouez en deus bet en istor morlu ar vro hag en Eil Brezel-bed evel penn ar flodad stadunanat er Meurvor Habask, ha penn kirri-nij ar Morlu hag an nerzhioù dilestrañ.
Nimitz a oa an den arbennikaet e Morlu SUA a-fed listri-spluj. Diplomet a-fed listri-spluj pa oa yaouank, graet en doa war-dro treiñ luskerioù tri lestr, ar pezh a vo diazez evit ar Stadoù-Unanet Amerika a-benn kaout ar c'hentañ lestr-spluj nukleel an USS Nautilus.
## Deiziad ha renkoù
: United States Naval Academy Midshipman – Genver 1905

* Commodore – N'eus ket mui eus ar renk-se en United States Navy, implijet e oa a-raok e-pad ar brezel ar pezh ne oa ket pa voe roet ar renk a flag rank da Nimitz. Hiziv ur c'habiten a teu da vezañ un Isamiral.
* Amiral flodad lakaet da dalvezout evel renk dibad en United States Navy d'an 13 a viz Mae 1946.

D'ar mare ma oa bet lakaet Nimitz da dizhout ar renk a amiral, an United States Navy n'en devoa ket dalc'het ar rank a (Commodore). Nimitz a oa bet lakaet neuze da Kabiten betek Isamiral. Dre divizh ar C'hongress e tizhas ar renk a Besamiral hag e teuas da vezañ Amiral e miz Kerzu 1941.

Nimitz ne oa ket bet gant ar renk a Isletanant, lakaet e oa bet da vezañ Letanant leun goude tri bloavezh o vezañ ensign. Evit abegoù melestradurel, dielloù morlu Nimitz a embanne oa bet lakaet da dizhout ar renk a isletanant ha letanant ar memes devezh.
## Notennoù ha daveennoù
Leila

**Leila** (arabeg : **ليلى**, "Merc'h an Noz") zo un anv-bihan arabek a vez roet d'ar merc'hed ; ez-hengounel e veze roet d'ar merc'hed bet ganet e-kerzh un nozvezh. E Bro-C'hall ez eo bet gallekaet an doare-skrivañ e *Leïla*.

## Tud

*Leila Lopes, Miss Angola (2011) ha Miss Hollved (2011)

*Leila Ismailava, kelaouennerez

*Leila Roque Diniz (1945 - 1972), aktourez
*Leilah Moreno, kanerez hag aktourez

*Leïla Bekhti, aktourez
*Leïla Kaddour-Boudadi, kelaouennerez

* *Leila Marie Corber*, anv gwirion Marie Dressler (Coburg, 1868 – Santa Barbara, 1934), aktourez

*Leila Aboulela, skrivagnerez saoznek

*Leila Hatami, aktourez
*Leila Pahlaví (1970 - 2001), priñsez

*Leila Khaled, ganet e 1944, stourmerez
*Leila Shahid (1949-2026), emsaverez ha diplomatez


Leila_Aboulela_(2010).jpg|Leila Aboulela
Leila_Ismailava_(3).JPG |Leila Ismailava
Leila_Khaled.jpg| Leïla Khaled


## Lennegezh
* *[[Leila (romant)|Leila]]*, romant italianek gant Antonio Fogazzaro e 1910.

## Kanaouennoù
**Leila et les chasseurs*, kanaouenn gant Francis Cabrel.
Jagdpanther

Ar **Jagdpanther** (alamaneg: "panterenn o chaseal") a oa un distrujer tankoù savet gant an Alamagn Nazi e-pad an Eil brezel-bed. Diazezet e oa bet war an tank Panther. Lakaet e oa bet er servij e 1944 e dibenn ar brezel war Talbenn ar Reter ha Talbenn ar C'hornôg. Ar Jagdpanther a implije ar c'hanol 8.8 sm Pak 43, damheñvel ouzh kanol diazez an Tiger II. A-fed hobregon ha distroñserezh e implije diazez ar Panther. Dre ma oa erruet e fin ar brezel e oa un diouer a c'hourdonerezh gant an akipajoù, ha diouer a bezhioù. Ne voe savet nemet nebeut anezho .
Louis-Marie Stanislas Fréron

**Louis-Marie Stanislas Fréron** a oa ur politikour gall e-pad an Dispac'h gall. Lesanvet e voe « le Missionnaire de la Terreur » abalamour d'an doare ma vougas an emsavadeg eneprepublikan e Seziz Toulon e 1793.

Mab e oa d'ar c'helaouenner Élie Fréron (1718-1776) ha da Thérèse Guyomar, un emzivadez yaouank eus Kemper.
Tōten Miyazaki

**Tōten Miyazaki** (japaneg : 宮崎 滔天 *Miyazaki Tōten*), anvet **Torazō Miyazaki** ivez, bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1871 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Kerzu 1922, a oa ur prederour japanat a sikouras hag a harpas Sun Yat-sen e-pad Reveulzi Xinhai. Pa oa Sun o kuzhat e Japan e sikouras anezhañ evit e veajoù pa oa klask warnañ gant an nerzhioù Qing.

Eñ eo a roas al lesanv **Nakayama Shō** (中山樵) da Sun.
## Buhez
Tōten Miyazaki en devoa enrollet e anv evel *Nakayama* (中山) el leti Crane Hotel (對鶴館) ; an anv-se a oa bet sinaet dre ar stumm *Sun Zhongshan* (孫中山). Heñvel e oa mennozhioù Myazaki ouzh re Sun, siwazh dezho o yezhoù disheñvel a lakae bec'h war o eskemmoù. Evit tremen dreist ar skoilh-se ez implijent ar yezh skrivet sinaek klasel skrivet war baper evit eskemm.

D'ar 7 a viz Gwengolo 1900, kentañ beaj Sun er-maez eus Sina a oa bet evit mont da Singapour da saveteiñ e gamalad Miyazaki Toten hag a oa bet toullbac'het eno. Toullbac'het e voe Sun ivez, skarzhet eus ar vro ha berzet outañ distreiñ e-pad pemp bloaz.

E mirdi broadel Istor modern Nanjing ez eus un delwenn arem eus pep Miyazaki ha Sun stok-ha-stok.
Petite Grammaire du Breton Moderne

Ar ***Petite Grammaire du Breton Moderne*** zo ul levrig gant Yann Desbordes (1929-2011) diwar-benn yezhadur ar brezhoneg, embannet e 1983 gant Mouladurioù Hor Yezh, e Lesneven. Levezonet eo al levr gant kentelioù Jean Gagnepain, kelenner yezhoniezh e Skol-Veur Roazhon d'ar poent.

## Embannadurioù
Goude an embannadur kentañ e 1983, e voe graet an eil e 1990, ar pevare e 1999, ar pempvet e 2005.
Swinge

Ar **Swinge** (*The Swinge* e saozneg) eo ar gasenn-dour a red etre an inizi Aldernez ha Burhou, e Mor Breizh, ha *Passage au Singe* a vez laret e galleg eus al lec'h-se.

*Corbet Rock* zo e-kreiz ar Swinge. Dont a rafe an anv *Corbet Rock * eus hini an tiegezh Corbet.

Al * Little Swinge* a vez lavaret eus ar *Swinge* etre Burhou ha *Les Nannels*. *The Race (of Alderney)*, pe *Le [[Raz Blanchard]]*, a vez laret eus an tremen en tu all da Aldernez, etre Aldernez hag aod Normandi.

## Yezh
Ur ger norsek e vefe *Swinge*, kar d'ar ger henislandek *swinnr* (prim, buan).
Gallout a rafe an anv gallek *singe*, en droienn *passage au Singe*, dont eus ar ger saoznek *swinge* end-eeun.
Mare (anv-lec'h)

**Mare** zo un anv-lec'h gallek, diwar an anv-kadarn *mare*, a dalv kement ha poull. En italianeg e talvez kement ha *mor*, ha kavet e vez el lec'hanvadurezh ivez.

## Lec'hioù
### 
* **[[Saint-Gervais-sur-Mare]]** en Hérault.
* **[[Sainte-Opportune-la-Mare]]** en Eure

Hag ivez:
* **[[Croix-Mare]]** e Seine-Maritime.
* **[[Quatremare]]** en Eure ;
* **[[Prétot-Vicquemare]]**
* **[[Roumare]]**
* **[[Fongueusemare]]**

### 
* **[[Monterosso al Mare]]** e proviñs La Spezia e Liguria.
* **[[Polignano a Mare]]** e proviñs Bari.
* **[[San Bartolomeo al Mare]]** e proviñs Imperia
* **[[San Lorenzo al Mare]]** e proviñs Imperia.
* **[[Sant'Elpidio a Mare]]** e proviñs Ascoli Piceno.
* **[[Santo Stefano al Mare]]** e proviñs Imperia.
* **[[Vietri sul Mare]]** e proviñs Salerno en Campania.
Passage de la Déroute

Ar **Passage de la Déroute**, pe *canal de la Déroute*, zo ur strizhenn e pleg-mor Sant-Maloù, e Mor Breizh, entre aod Cotentin en Normandi er reter, hag an Inizi Angl-ha-Norman er c'hornôg, adal Beg La Hague en hanternoz betek aod Breizh er c'hreisteiz.

## Douaroniezh
En em astenn a ra ar Passage de la Déroute adal ar raz Blanchard en hanternoz, entre Beg La Hague hag enez Aldernez, betek Bae Menez-Mikael hag an Inizi Chausey er c'hreisteiz. Er c'hornôg eo bevennet gant an inizi Êcrého.
Pleg-mor Sant-Maloù

**Pleg-mor Sant-Maloù** zo ur pleg-mor e kornôg Mor Breizh, e Norzh Breizh ha kornôg Normandi. En em astenn a ra war 8 500 km2, eus Enezeg Briad betek Aldernez en hanternoz, hag ennañ emañ bae Sant-Brieg ha bae Menez-Mikael. 

## An Inizi
Rannet int etre ar Rouantelezh-Unanet, Bro-C'hall ha Breizh. Sed ar re vrasañ : 
*an inizi angl-ha-norman (Rouantelezh-Unanet)
**Jerzenez
**Gwernenez 
**Aldernez 
**Sark 
*e Bro-C'hall:
**an inizi Kalzenez
*e Breizh:
**Sezambr
**Briad

## Stêrioù
*E Breizh: 
**Goued
**Renk
**Kouenon
*e Normandi:
**Sélune
**Sée

## Kêrioù ar pleg-mor
* E Normandi:
** e Jerzenez:
*** Saint Hélyi 
** e Gwernenez:
*** Saint Pierre Port 
** war an douar bras :
*** Menez Mikael
*** Granville
*** Barneville-Carteret
*** Les Pieux

* E Breizh: 
** Pempoull
** Sant-Brieg
** Dinarzh
** Sant-Maloù
** Kankaven
Raz Blanchard

**Raz Blanchard**, pe **The Alderney Race** e saozneg, pe **L'Raz** e normaneg, eo anv ar strizh-mor etre Aldernez ha Beg La Hague, e beg gwalarnañ Normandi. Eno emañ harzoù biz Pleg-mor Sant-Maloù.
Hurd's Deep

**Hurd's Deep**, pe **La Fosse des Casquets** e galleg, zo ur ganienn dindan vor e Mor Breizh, un tamm en hanternoz da Aldernez, er c'hornôg d'an inizi Casquets, ur 100 pe 160 m donder dezhi, a zo bet taolet lastez nukleel enni.

## An anv
*Dont a ra an anv saoznek eus hini ar c'habiten Thomas Hurd, anv roet gant an Amiral Martin White (ganet e Hayling Island, e-kichen Portsmouth, e 1779).

## Peñseoù
*Al lestr-spluj breizhveuriat HMS Affray en Hurd's Deep en 1951, 75 den beuzet.

## Notennoù
Chal ha Dichal

***Chal ha Dichal*** zo ul levrig barzhonegoù e brezhoneg Gwened, gant Roperh er Mason, embannet e 1943.

Eus al levrig-se e teu komzoù *E Kervoial*, kanet gant Gilles Servat.

## Notennoù
Istor an Dogmadoù

**Istor an Dogmadoù** a zo istor kelennadurezh an Iliz katolik, kelennadurezh ar Babed hag an eskibien, pe kelennadurezh ofisiel ar Senedoù-meur. Dre ledanaat Istor an Dogmadoù,eo Istor an Deologiezh an hini a reer.
Istor an deologiezh

**Istor an Deologiezh** a zo studi an displegadurioù, kenaozadurioù, kenframmadurioù bet ijinet evit diskleriadur ar misterioù er relijion gristen. Tu zo da ober gant ar ger Doueoniezh ivez hogen ar ger Teologiezh zo ur ger gresianek a zere mat evit studi an doueoniezh kristen dre ma teraou gant an Tadoù eus an Iliz, a skrive e gresianeg.
Teologiezh Pozitivel

**An Deologiezh Pozitivel** a glask anataat dre an testennoù petra zo kelennet gant ar Skritur (Testamant Nevez dreist-holl), petra zo bet lavaret gant an Iliz kentañ, ha goude-se gant Tadoù an Iliz. Evit ul lod eta e rank en em ziazezañ war Patrologiezh Tadoù an Iliz hag abalamour da se anavezout mat mennozhioù, yezh ha kentelioù an Tadoù-se.
Kantai Kessen

**Mennad an emgann tonkus** (艦隊決戦 **Kantai Kessen**; "Emgann tonkus ar strollad-listri") a oa ur strategiezh brezel implijet gant Morlu Impalaeriezh Japan a-raok an Eil brezel-bed. Ar steuñv a oa bet diwanet a-ziwar skridoù an istorour eus ar morlu stadunanat Alfred Thayer Mahan. Ar mennozh a oa gwelet Morlu Impalaeriezh Japan o c'hounit ur brezel dre un emgann war-vor tonkus nemetken. Ar mennad a oa deuet da vezañ brudet goude ar Brezel etre Japan ha Rusia, pa oa bet gwelet un nerzh morlu japanat gourdonet mat, bihan niver, o trec'hiñ da vat morlu Rusia en Emgann Tsushima. An holl mennadoù brezel a oa savet neuze war ar skouer-se hag ar fed ma oa bet kalz galloudusoc'h kanolioù morlu Japan war re Rusia e Tsushima.
Le Radeau de la Méduse

**Le Radeau de la Méduse** zo un eoullivadur eus 1818–1819 diwar zorn an arzour romantel gall Théodore Géricault (1791–1824). Echuet e oa bet al livadur pa oa-eñ 27 vloaz, ha deuet eo an daolenn da vezañ un oberenn-skouer eus ar romantelezh c'hall. Ar mentoù zo 491 cm × 716 cm. Taolenniñ a ra un darvoud dres goude ma voe aet d'ar strad ar fourgadenn *[[la Méduse]]*, a oa bet o stekiñ ouzh un draezhenn, dirak aod Maouritania a-vremañ, d'an 2 a viz Gouhere 1816. 

D'ar 5 a viz Gouhere 1816, un hollad 147 den (d'an nebeutañ) a oa aet war vor war ur radell savet buan-ha-buan. An holl anezho a varvas e-doug 13 devezh, war-bouez 15 hag a voe saveteet goude bezañ stourmet a-enep an naonegezh, ar mank a zour ha dre bezañ bet tuddebrerien. An darvoud a oa deuet da vezañ ur gwallskouer spontus eus divarregezh ar vonarkiezh c'hall nevez adsavet dre ar bed. Ar c'habiten Hugues Duroy de Chaumareys a oa bet lakaet e penn ar vag padal n'en devoa ket bageet abaoe 25 bloaz.

Géricault en doa choazet labourat war an darvoud-se evit reiñ lañs d'e vicher gant ul labour bras ha ne oa ket bet koumanantet. An darvoud a oa bet choazet gantañ dre ma oa bet brudet-mat. An darvoud en devoa desachet anezhañ, a-raok kregiñ gant an daolenn en devoa kaset enklaskoù lies ha pizh war an darvoud da benn, ha savet nouspet taolioù-arnod ha tresadennoù-prientiñ. Aterset en devoa daou zen a oa chomet bev hag aet e oa betek sevel ur vaketenn resis eus ar radell. Aet e oa da weladenniñ ospitalioù ha marvskaoñioù evit gwelet, gant e zaoulagad dezhañ, liv ha danvez kig ar re o vervel pe marvet. Evel m'en devoa rakwelet, al livadur a lakaas da sevel ur barrad trouz spontus pa voe lakaet war ziskouez er ''Salon de peinture et de sculpture'' e 1819. Eus un tu e oa bet desachet mat an dud gant an oberenn, met eus an tu all e oa bet heuget ha kounnaret an arvesterien. Deuet e oa Géricault a-benn da dapout brud er bed a-bezh. Hiziv an deiz c'hoazh e vez lakaet an daolenn da dalvezout evel oberenn-skouer eus penn kentañ al luskad romantel c'hall a-fed livadurioù.
Michel Legrand

**Michel Legrand**, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1932 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Genver 2019, a oa ur sonaozour ha pianoour gall. Legrand en doa savet oberennoù e-leizh, ouzhpenn 200 pezh sonerezh evit filmoù pe ar skinwel, gant kanaouennoù klasel ouzhpenn. Brudet mat e voe gant e sonerezh filmoù evit ar sevener filmoù Jacques Demy, Les Parapluies de Cherbourg (1964) ha Les Demoiselles de Rochefort (1967). Dre al labour-se e oa bet lakaet e anv evit un Academy Award. Legrand en doa gounezet e gentañ Oscar gant ar ganaouenn "The Windmills of Your Mind" evit ar film The Thomas Crown Affair (1968).
Lee Van Cleef

**Clarence Leroy Van Cleef, Jr.**, ganet d'an 9 a viz Genver 1925 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Kerzu 1989, a oa un aktour stadunanat. Brudet e oa evit e rolloù er filmoù Western Spaghetti evel For A Few Dollars More pe The Good, the Bad and the Ugly. Gant un dremm drouk, daoulagad lemm, nac'het en devoa lakaat adsevel e fri evit c'hoari rolloù tud hegarat pa oa kroget da vezañ aktour evel er film High Noon. Dre-se e oa bet stanket gant rolloù bihan torfedourien vut. E-pad un degad a vloavezhioù e oa kendalc'het evel-se ha deuet da vezañ un aktour skouer eus an dud vil munut. Ne teue ket a-benn da lakaat war-raok e zonezon evel aktour. Goude bezañ bet gloazet don en ur gwallzarvoud karr-tan, Van Cleef a oa kroget da vezañ dic'hoanaget gant e hent micherel. Nebeut amzer war-lerc'h e voe roet dezhañ ur roll gwir gant Sergio Leone er film For a Few Dollars More. Ar film-se en doa graet berzh bras er box-office, dreist-holl en Europa.

## Marv
Marvet eo gant un taol-kalon. Klañv e oa abaoe ar bloavezhioù 1970 met kendalc'het en devoa da labourat betek penn. Un eil abeg d'e varv a voe ivez : krign-bev ar gouzoug.
## Filmoù
### Sinema

### Skinwel
Il buono, il brutto, il cattivo

***The Good, the Bad and the Ugly*** (italianeg : *Il buono, il brutto, il cattivo*, "Ar mad, an divalav, ar fallakr") zo ur film epek ha western *[[western spaghetti|spaghetti]]* (da lavaret eo : italian) eus 1966 renet gant Sergio Leone ha c'hoariet gant Clint Eastwood, Lee Van Cleef, hag Eli Wallach evit ar rolloù pennañ. Ar senario a oa bet savet gant Age & Scarpelli, Luciano Vincenzoni ha Leone (ouzhpennadurioù a oa bet gant Sergio Donati).

An istor a oa diazezet war hini Vincenzoni ha Leone. Rener ar skeudenniñ e oa Tonino Delli Colli, hag Ennio Morricone en devoa savet sonerezh ar film. Ur film italian eo met kenbroduet gant Spagn, Alamagn ar C'hornôg ha Stadoù-Unanet Amerika.

## Limmoù diavaez
*
The Good, the Bad and the Ugly (sonerezh)

***The Good, the Bad and the Ugly: Original Motion Picture Soundtrack*** zo ur bladenn embannet e 1966 war un dro gant ar film western, *[[The Good, the Bad and the Ugly]]*, sevenet gant Sergio Leone. 
## Kanaouennoù
Embannadur orin: 29 a viz Kerzu 1966

Pladenn aodio: 25 a viz Here 1990
;Track listing
* 1.	"The Good, the Bad and the Ugly (kanaouenn pennañ)"	2:38
* 2.	"The Sundown"	1:12
* 3.	"The Strong"	2:20
* 4.	"The Desert"	5:11
* 5.	"The Carriage of the Spirits"	2:06
* 6.	"Marcia"	2:49
* 7.	"The Story of a Soldier"	3:50
* 8.	"Marcia Without Hope"	1:40
* 9.	"The Death of a Soldier"	3:05
* 10.	"The Ecstasy of Gold"	3:22
* 11.	"The Trio (main title)"

### Pladenn hiraet embannet gant GDM CD Club
Deiziad embann: 2001

#"Il Buono, Il Brutto, Il Cattivo (Titoli)" – 2:38
#"Il Tramonto" – 1:14
#"Sentenza" – 1:39 *
#"Fuga A Cavallo" – 1:05 *
#"Il Ponte Di Corde" – 1:51 *
#"Il Forte" – 2:19
#"Inseguimento" – 2:22 *
#"Il Deserto" – 5:14
#"La Carrozza Dei Fantasmi" – 2:06
#"La Missione San Antonio" – 2:13 *
#"Padre Ramirez" – 2:36 *
#"Marcetta" – 2:49
#"La Storia Di Un Soldato" – 5:30
#"Il Treno Militare" – 1:22 *
#"Fine Di Una Spia" – 1:12 *
#"Il Bandito Monco" – 2:43 *
#"Due Contro Cinque" – 3:45 *
#"Marcetta Senza Speranza" – 1:48
#"Morte Di Un Soldato" – 3:07
#"L'Estasi Dell'Oro"
#"Il Triello" * – 7:14 (Ar ganaouenn-se a zo hiraet gant sonerezh a veze klevet er film nemetken.

(*) Chomet diembann en embannadur 1966

### embannadur hiraet ha gwellaet
Deiziad embann:18, 2004

Kanaouennoù
* 1 = Il Buono, Il Cattivo, Il Brutto (The Good, the Bad and the Ugly) (kanaouenn penn) (adsevel 2004) 2:41
* 2 = Il Tramonto (The Sundown) (adsevel 2004) 1:15
* 3 = Sentenza 1:41
* 4 = Fuga A Cavallo 1:07
* 5 = Il Ponte Di Corde 1:51
* 6 = Il Forte (The Strong) (adsevel 2004) 2:22
* 7 = "The Story of a Soldier" 2:25
* 8 = Il Deserto (The Desert) (Adsevel 2004) 5:16
* 9 = La Carrozza Dei Fantasmi (The Carriage of the Spirits) (adsevel 2004) 2:09
* 10 = La Missione San Antonio 2:15
* 11 = Padre Ramirez 2:36
* 12 = Marcetta (Marcia) (adsevel 2004) 2:52
* 13 = La Storia Di Un Soldato (The Story of a Soldier) (adsevel 2004) 3:53
* 14 = Il Treno Militare 1:25
* 15 = Fine Di Una Spia 1:16
* 16 = Il Bandito Monco 2:45
* 17 = Due Contro Cinque 3:46
* 18 = Marcetta Senza Speranza (Marcia Without Hope) (adsevel 2004) 1:40
* 19 = Morte Di Un Soldato (The Death of a Soldier) (adsevel 2004) 3:08
* 20 = L'Estasi Dell'Oro (The Ecstasy of Gold) (adsevel 2004) 3:23
* 21 = Il Triello (The Trio - kanaouenn penn) (adsevel 2004) 5:02
Kastell Pouancé

**Kastell Pouancé** a zo ur c'hastell gall e Pouancé, e departamant Maine-et-Loire, e kornôg proviñs kozh Anjev, tost da harzoù Breizh. Unan eus kestell Marzoù Breizh eo. 

Savet e voe ar c'hastell a weler bremañ etre an XIIvet hag ar . Lakaet e voe seziz warnañ meur a wech, hag ur c'hastell a bouez bras e voe e dibenn ar  e-pad ar Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall.

Monumant istorel eo abaoe 1926. Tammoù furchadegoù ha labourioù kempenn zo bet graet ennañ e-pad 40 vloaz, met n'eus ket bet furchadegoù pizh da c'houzout e istor da vat.

## Ar savadur
## Istor
## Ar c'hastell bremañ

## Liammoù diavaez

* Wiki Anjou : Château de Pouancé

## Notennoù
Alan an Noac'h

**Alan an Noac'h** en deus labouret a-hed e vuhez evit dastum ar glad sevenadurel dre gomz e Bro Loudieg. Ganet eo bet e 1932 e Plogoneg. 

Implijad e oa en ti-post pa voe anvet e Loudieg pa oa 29 vloaz. Chomet eo eno abaoe. Ouzhpenn bezañ dastumet e-leizh a ganaouennoù e galloueg, e labour war istor an embroidi iwerzhonat e Breizh er .

Resevet en deus Kolier an Erminig e 2017 e Sant-Ke-Porzh-Olued.
Ortac

]
**Ortac** zo un enezennig didud e Mor Breizh, ul lev bennak er c'hornôg da Aldernez, etre an inizi Casquets, er c'hornôg dezhi, hag enezennig Burhou er reter. 

Alderney_map_by_Jean_de_Beaurain.jpg|Kartenn eus Aldernez (~1757)
Alderney and Caskets 1890.jpg|Kartenn eus Aldernez (1890)
Strollad Komunour Sina

**Strollad Komunour Sina** (sinaeg simplaet : 中国共产党 ; sinaeg hengounel : 中國共産黨 ; pinyin : *Zhōngguó Gòngchǎndǎng*) eo ar strollad a zo e penn Republik Pobl Sina (RPS) abaoe 1949. Bez' ez eo ar strollad aotreet nemetañ er vro.

Savet e oa bet e 1921 gant Chen Duxiu ha Li Dazhao. Ar strollad en deus brasaet buan adal 1949 ha kemeret en deus plas ar strollad broadelour Kuomintang (KMT) goude Brezel diabarzh Sina. Ur wech e penn ar vro en deus savet Republik Pobl Sina

Ar strollad zo mestr war an niver uhelañ a nerzhioù milourel er bed, Arme Dieubidigezh Pobl Sina. An SKS a zo sañset bezañ diazezet war mennad un demokratelezh kreizennet, ur mennozh deuet a-ziwar ar varksouriezh ha dreist-holl Vladimir Lenin.


Flag of the Chinese Communist Party.svg|Banniel Strollad Komunour Sina
Communist Party of China (Chinese characters).svg|"Strollad Komunour Sina" e sinaeg simplaet (laez) ha hengounel (traoñ)
Stalin birthday2.jpg|18 a viz Kerzu 1949, dibunadeg komunourien Sina evit deiz-ha-bloaz Stalin
Kuomintang

**Kuomintang Sina** (skrivet Guomindang a-wezhioù), ha troet alies evel **Strollad Broadelour Sina**, pe **Ar strollad broadelour sinaat** (KMT pe GMD), eo ar strollad politikel koshañ eus Sina. Kroueet e oa e 1912 gant  Sun Yat-sen ha chom a reas e penn gouarnamant kreiz Sina eus 1928 betek trec'h ar Gomunisted e 1949. Adalek neuze e voe e penn Taiwan ma oa ar strollad nemetañ aotreet betek 1986. 

Chom a reas ar strollad politikel galloudusañ betek 2016. Gantañ e veze ar muiañ-niver er parlamant hag ar brezidantelezh, nemet etre 2000 ha 2008. Koll a reas an dilennadegoù e 2016 ha gounezet e oa neuze ar brezidantelezh hag an niver brasañ a sezoù er parlamant gant ar strollad demokratour. Emañ hiziv er gostezenn enebet ouzh ar gouarnamant e parlamant Taiwan.

## Notennoù ha daveennoù
Ham (chimpanze)

**Ham**, ganet e 1957 ha marvet d'an 19 a viz Genver 1983, brudet ivez evel **Ham the Chimp** pe **Ham the Astrochimp**, a oa ur chimpanze hag ar c'hentañ hominidae o vont en egor d'an 31 a viz Genver 1961.

Ul lodenn e oa kement-se eus steuñv egor Stadoù-Unanet Amerika. An anv Ham zo ur gwreskanv eus an arnodva en doa prientet anezhañ evit ar gefridi egorel, an **H**olloman **A**erospace **M**edical Center, lec'hiet en Holloman Air Force Base e New Mexico. Bez' e oa ivez un doare da enoriñ penn an Holloman Aeromedical Laboratory, al letanant koronal Hamilton "Ham" Blackshear.
Junio Valerio Borghese

**Junio Valerio Scipione Ghezzo Marcantonio Maria Borghese**, ganet d'ar 6 a viz Even 1906 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Eost 1974, a oa ur c'homandant er morlu italian e-pad ren Benito Mussolini hag ar Strollad Broadel Faskour. Goude an Eil Brezel-bed e oa chomet leal d'an ideologiezh faskour. Lesanvet e oa bet neuze ar **Priñs Du**. E 1970 en doa kemeret perzh e steuñv un taol-stad gant nevez-faskourien, lesanvet ar *Golpe Borghese* gant ar mediaioù ur wech dizoloet. Goude ar c'hwitadenn e oa skampet kuit da Spagn Franco hag eno e chomas betek e varv e 1974.
## Marv
Lakaet a gostez a-fed politikerezh met ivez gant e familh, gwelet e oa evel "falskredour" ha paotr ar penn pellañ a lakae diaes ar peurrest eus ar familh nobl. Junio Valerio Borghese a zo marvet en un doare iskis ha trumm e Cádiz, Bro-Spagn, dres goude koan d'ar 26 a viz Eost 1974, pa oa 68 vloaz Hervez an testenniñ marv, orin ar marv a oa "pancreatitis kreñv"; iskis eo rak ur mezeg a oa tremenet da welet ar priñs un nebeud devezhioù a-raok hag en doa embannet e oa yac'h. Posupl eo e vefe bet ampoezonet Borghese gant arsenik..

Beziet eo bet e chapel ar familh Borghese er Basilica di Santa Maria Maggiore, e Roma.
## Levrlennadur
* Jack Greene; Alessandro Massignani (2004). The Black Prince and the Sea Devils: The Story of Prince Valerio Borghese and the Elite Units of the Decima MAS. Da Capo Press. ISBN 0-306-81311-4.
## Notennoù ha daveennoù
Den Loschbour

**Den Loschbour** (Luksembourgeg: **Löschbur-Mann**) eo an anv roet d'ur c'horf eskern Homo sapiens eus Krennoadvezh ar maen kavet e 1935 e Mullerthal, e kumun Waldbillig, e Luksembourg.

Al Loschbour-Mann en doa bevet 8000 vloaz 'zo, ar pezh a ra eus outañ ar c'horf eskern koshañ adkavet el Luksembourg
## Notennoù ha daveennoù
Seziz Medvėgalis

**Seziz Medvėgalis** (lituaneg: *Medvėgalio gynyba*) a oa bet ur seziz berr e Medvėgalis, ur c'hreñvlec'h lituanian e Samogitia. C'hoarvezet e oa e miz C'hwevrer 1329 pa oa bet ar Urzh Teutonek, harpet gant kalz kroazidi, en o zouez ar roue Yann Iañ Bohemia, oc'h argadiñ Lituania. Al lu teutonek a 18 000 soudard en devoa aloubet pevar kreñvlec'h lituanian ha lakaet seziz war Medvėgalis. Ar c'hreñvlec'h a oa kodianet hag un hollad 6000 annezad ha soudard a oa bet badezet dre ret dre al lid katolik. 

Ar c'hampagn brezel, a oa padet ur sizhun, a voe lakaet harz dezhañ gant un argadenn bolonat war Prusia e-pad ar Brezel Polonat-Teutonek. Ur wech kilet al lu teutonek e Prusia al Lituaniz a oa adkroget gant o lidoù ha kredennoù pagan.
Peter Fechter

**Peter Fechter** (ganet d'ar 14 a viz Genver 1944 e Berlin ha muntret d'ar 17 a viz Eost 1962) a oa ur mañsoner alaman. Ar 27 den eo o vezañ bet lazhet pa oa o klask treuziñ Moger Berlin hep aotre. Fechter a oa 18 vloaz pa voe tennet warnañ gant ur gward eus Alamagn ar reter. Brudet eo dre ma'z eo chomet en e dremenvan e-pad un eur dirak kantadoù a arvesterien, en o zouez kazetennerien, hep kaout sikour ebet digant medisin ebet.
Black History Month

Ar **Black History Month**, pe **African-American History Month** er Stadoù-Unanet Amerika, zo ul lid bloaziek a gaver e Kanada, Iwerzhon, an Izelvroioù, ar Rouantelezh-Unanet hag e Stadoù-Unanet Amerika. Kroget e oa evel un doare da zerc'hel soñj eus an dud pe darvoudoù pouezus en diaspora afrikan. Lidet e vez bep bloaz er Stadoù-Unanet hag e Kanada e miz C'hwevrer. Er Rouantelezh-Unanet, en Izelvroioù hag e Republik Iwerzhon e vez lidet e miz Here.
## Negro History Week (1926)
Mammenn ar Black History Month a zo da glask e 1926 e Stadoù-Unanet Amerika. An istorour Carter G. Woodson hag ar gevredigezh Association for the Study of Negro Life and History o devoa embannet e oa eil sizhun miz C'hwevrer da vezañ an "Negro History Week". Ar sizhun-se a oa bet choazet dre ma oa hini ganedigezh Abraham Lincoln, d'an 12 a viz C'hwevrer, ha hini Frederick Douglass, d'ar 14 a viz C'hwevrer. An daou zeiziad-se a oa bet lidet gant an Afro-amerikaned abaoe fin an  .
## Burutelladennoù
An aktour ha sevener filmoù Morgan Freeman hag an aktourez Stacey Dash o deus burutellet kreñv ar mennozh a embann ez eus ur miz resis evit lidañ istor ar re zu. Freeman en deus embannet, "I don't want a Black history month. Black history is American history." (Ne 'm eus ket c'hoant da gaout ur miz evit istor ar re zu. An istor amerikan eo istor ar re Zu.)
Goblin Slayer

**Goblin Slayer** (japaneg: ゴブリンスレイヤー romanekadur Hepburn: Goburin Sureiyā) zo un heuliad romantoù japanek dark fantasy gant Kumo Kagyu ha skeudennet gant Noboru Kannatuki. Un adsevel doare manga a zo bet savet gant Kōsuke Kurose hag embannet bep miz er gazetenn Monthly Big Gangan. Un eil adsevel a zo bet gant Masahiro Ikeno embannet er memes kelaouenn. Ur manga en a-raok gant Kento Eida a zo embannet en Young Gangan. Teir fladenn romant aodio a zo bet embannet ivez. Ur stirad tresadennoù-bev japanat a zo bet savet gant ar studio White Fox hag embannet evit ar wech kentañ d'ar 7 a viz Here betek an 30 a viz Kerzu 2018. An heuliad manga a zo doare seinen gant feulster garv ha lodennoù reizhel kreñv
## Istor
En ur bed fantasy, avanturourien a zeu eus pep lec'h evit dont da vezañ ezel eus ur c'houch. Kevratoù lies a zo hag hervez an dañjer e vez paeet mat. Ur velegez yaouank a 15 vloaz, diskiant eus ar bed-se a vez degemeret en ur skipailh kefridiet da chaseal goblined. Ur c'hwitadenn eo ar chase, an holl a zo lazhet nemeti. Savetaet eo gant un c'hadour iskis anvet Goblin Slayer, hag a zo mennet gant ar c'hoant da lazhadegañ an holl goblined dre an holl zoareoù memes ar re euzhusañ.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar manga
* Lec'hienn ofisiel ar romantoù
Christian Cabrol

**Christian Emile Cabrol**, ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1925 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Even 2017, a oa ur surjian brudet evit bezañ bet ar c'hentañ hini o tont a-benn da dreuzplantañ ur galon en Europa, en Ospital Pitié-Salpêtrière e 1968.

Cabrol a oa ganet e Chézy-sur-Marne, Aisne e norzh Bro-C'hall. Ezel e oa bet eus ar Rezistañs C'hall e penn kentañ an Eil Brezel-bed ha goude ar brezel e oa bet degemeret en Ospital Salpêtrière evit studiañ ar medisinerezh. E dezenn war anatomiezh ar skevent a oa bet embannet e div levrenn. Goude-se e oa degemeret evel keneil gant Walton Lillehei e Skol-veur Minnesota.

D'ar 27 a viz Ebrel 1968, e teue a-benn d'ober ar c'hentañ dreuzplantadenn kalon e Bro-C'hall hag en Europa. E 1982 e treuzplante evit ar wech kentañ ur galon ha skevent. Pevar bloaz war-lerc'h e treuzplante evit ar wech kentañ ar c'hentañ kalon kalvezel da c'hortoz gellout treuzplantañ ur galon wirion. E holl vuhez vicherel a lakaas anezhañ ivez da vezañ e penn a-raok an teknikoù a-fet surjianerezh ar valvennoù.

Enoret e voe commandeur al Lejion a enor ha gant an Ordre national du Mérite.
Vallestàvia

**Vallestàvia** (*Baillestavy* e galleg) zo ur gumun eus Katalonia an Norzh, e komark Conflent. E departamant Pireneoù-ar-Reter emañ.

## Ar vaered

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Nicolás Maduro

**Nicolás Maduro Moros**, ganet d'an 23 a viz Du 1962, zo ur politikour venezuelan ha 46 prezidant ar vro abaoe 2013. Bet e oa Ministr an aferioù diavaez etre 2006 ha 2013 ha besprezidant Venezuela etre 2012 ha 2013, dindan Hugo Chávez. Adalek 2014 ez eo lakaet diaes gant manifestadegoù lies ha niverus a-enep dezhañ hag ar chavelezh. Emsavadeg pobl 2017 he deus lakaet war-wel anat un troc'h er gevredigezh etre ar chavisted harpet gant al lu en un tu hag ul lodenn brasoc'h-brasañ eus ar gevredigezh o c'houlenn kemmoù politikel hag ekonomikel buan e-pad m'emañ ar vro o vont war rivin. En holl ez eus bet lazhet 163 den e-pad ar manifestadegoù e 2019. 

Gant an darn eus ar broioù eo gwelet Maduro evel un den e penn ur gouarnamant aotrouniek, floder en dilennadegoù, torfedour a-enep gwirioù mab-den, breinet, ha gant un aotrouniezh reut en ekonomiezh. Etre 2013 ha 2023, Venezuela a zo diskennet eus 42 plas er Press Freedom Index. Hervez an istimadurioù gant Aozadur ar Broadoù Unanet ha Human Rights Watch, e-kerzh ren Maduro, ouzhpenn 20 000 a dud a zo bet lazhet er-maez eus ar justis ha seizh milion a venezueliz a zo bet rediet da derc'hout diouzh ar vro. Kefridi an ABU e Venezuela en deus embannet e oa ar sistem justis o koll e zizalc'hiezh; ar c'hefridi en doa embannet ivez e oa lies an torroù lezennel, evel gant oberezhioù politikel eeun er barnadennoù, ha degemeridigezh prouennoù bet kavet dre jahinerezh. Meur a chadenn skinwel er vro a zo renet gant ar Stad, ha n'eo ket aotreeten un doare leun ar c'heleier hag a zo a-enep ar gouarnamant. E 2018, ur bodad savet gant an Organización de los Estados Americanos (OAS) en doa embannet e vije bet eus torfedoù a-enep an denelezh e Venezuela e-kerzh ren Maduro. E 2021, burev prokulor al Lez-kastizañ Etrebroadel en doa embannet digoradur un enklask war Venezuela. Maduro a nac'h an holl klemmoù graet d'ar vro hag a embann eo ur c'habalerezh gant Stadoù-Unanet Amerika evit krouiñ un enkadenn e Venezuela gant ar pal kemm ar gournamant. 

E-kerzh bombezadeg Venezuela gant Stadoù-Unanet Amerika e 2026, Donald Trump en doa embannet e oa bet harzet Maduro gant e wreg Cilia Flores. Ar besprezidantez venezuelat Delcy Rodríguez he doa embannet evel respont e oa kollet Maduro hag e wreg hag en doa ezhomm da gaout "prouennoù buhez".
## Nedeleg
N'eo ket ral e vije kemmet deiziad nedeleg gantañ. Abaoe ar bloavezh 2019 eo eñ hag a choaz an devezh da lidañ nedeleg hag a c'hell bezañ e miz Here, Du pe Kerzu  
## Notennoù ha daveennoù
Abdullah Shah

**Abdullah Shah** pe **Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah ibni Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah**, ganet d'an 30 a viz Gouhere 1959, eo 16vet Yang di-Pertuan Agong (roue) Malaysia, ha 6vet Sultan Pahang.

## Notennoù
Lisbon (disheñvelout)

**Lisbon** zo anv meur a lec'h, diwar anv kêr-benn Portugal.

#### 
*Lisbon (Kalifornia) 
*Lisbon, Connecticut
*Lisbon, Florida
*Lisbon, Illinois
*Lisbon, Indiana
*Lisbon, Iowa
*Lisbon, Louisiana
*Lisbon, Maine
*Lisbon, Maryland
*Lisbon, Missouri
*Lisbon, New Hampshire
*Lisbon, New York
*Lisbon (North Dakota)
*Lisbon, Clark County, Ohio
*Lisbon, Ohio (Columbiana County)
*Lisbon, Juneau County, Wisconsin, 
*Lisbon, Waukesha County, Wisconsin, 

## Pennad kar
* New Lisbon
Kreoleg Jamaika

**Kreoleg Jamaika** (*Jumiekan Patwa* pe *Jumiekan Kreyuol* er yezh end-eeun, pe c'hoazh *Patois* pe *Patwa*) zo un doare kreoleg kaozeet e Jamaika. Diazezet eo war ar saozneg ha levezonet gant yezhoù bantouek eus Kornaoueg Afrika (gant kalz gerioù o tont eus an akaneg). Komzet e vez e Jamaika ha gant an dud genidik eus ar vro-se aet da vevañ e broioù all. Yezh kentañ an darn vrasañ eus tud Jamaika eo. Savet e voe er , gant sklaved deuet eus Kornaoueg Afrika da Jamaika da labourat evit mistri a oa saoznegerien.
Kenteliou hag Istoriou a Skuer Vad

***Kenteliou, hag Istoriou a Skuer Vad evit ar vretoned - e leac'h ma kavint diskuis dereat ha Kelennadurez Kristen*** zo ul levr brezhonek a relijion gant Goulven Morvan (1819-1891), embannet e 1889. Savet e oa al levr gant pennadoù embannet e Feiz ha Breiz.

## Troidigezhioù
* *An inkin benniget*, diwar *Le Fuseau bénit* gant Gabrielle d'Éthampes, p. 271
* *Colibri*, diwar *Colibri* gant Alexandre de Lamothe, p. 339
Greta Thunberg

**Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg**, bet ganet e Stockholm d'an 3 a viz Genver 2003, zo ur stourmerez bolitikel svedat. Merc'h d'ar ganerez c'hoarigan Malena Ernman eo. Ur sindrom Asperger he deus ; un trubuilh eus ar familh aotism eo.

## Stourm evit an hin 2018-2023
Stourmet en deus Greta Thunberg enep tommadur an hin. Anavezet eo bet dre meur a vanifestadeg dirak ar Riksdag, a zo parlamant Sveden e Stockholm.
Implijet e oa bet ganti al lugan *Skolstrejk för klimatet* ("harz-labour ar skol evit an hin"). Brudet eo bet ivez goude he frezegenn e Kendiviz Katowice e 2018 diwar-benn ar cheñchamantoù hin gant an ONU.
Stourmet he deus Greta evit ma vefe paouezet gant he familh da gemer ar c'harr-nij hag evit ma paouezfent da zebriñ kig.

## Stourm evit ar Balestinianed 2023-
Adalek 2023 he deus kroget da stourm evit bandenn Gaza e-pad Brezel Gaza. E miz Mae 2024 e voe serret gant ar polis svedat evit bezañ kemeret perzh en ur vanifestadeg dirak Malmö Arena, hag a oa o vont da zegemer abadenn Kenstrivadeg Eurovision ar C'han 2024, evit protestiñ a-enep kemer perzh ar ganerez israelat ar c'henstrivadeg. E miz Gwengolo e oa serret gant ar polis danat e-pad ur vanifestadeg evit protestiñ a-enep Brezel Gaza, evit bezañ bloket mont-tre ur savadur e Skol-veur Kopenhagen. Ur sizhun goude e voe kaset er-maez levraoueg Skol-veur Stockholm gant ar polis peogwir e oa o kampiñ e-barzh ar savadur. Disklêriañ a reas e oa "moustrerezh" emzalc'h ar polis. Goude an darvoudoù-se e voe anvet "enepyuzev ar sizhun" gant StopAntisemitism. Pa oa o prezegenniñ en ur vanifestadeg evit Palestina e Mannheim en Alamagn e miz Kerzu e lavaras *"Fuck Germany and fuck Israel"*. Tamallet e voe gant an dilennad eus ar CDU Manuel Hagel e oa *"moving very consciously in close proximity to anti-Semitism"*.

E-bourzh ar vag saoz *Madleen* e voe Greta Thunberg e 2025. Gant stourmerien all e felle dezhi forsiñ blokus morlu Israel evit dilestrañ war aodoù bandenn Gaza evit reiñ ur skoazell dengar. Anvet e voe ar bigi "Flodig Frankiz Gaza". Harzet e voent d'an 9 a viz Even gant Tsahal a-raok mont tre an dourioù israelian. A-benn ar fin e yeas da Bariz dre garr-nij.

E miz Eost e kemeras perzh en ur flodig all, anvet "Global Sumud Flotilla" pe "Flodig Frankiz ar Bed". Loc'hañ a reas eus Barselona d'an 31, met harzet e voe hi hag ar skipailh gant nerzhioù ispisial Israel d'ar 1 a viz Here en dourioù etrebroadel, tro 78 miltir (≈115 km) eus aod Gaza. En holl e voe harzet 45 lestr ha serret 462 difreter etre ar 1 hag an 3 a viz Here 2025.
 
## Daveoù
Ad nutum

**Ad nutum** zo un droienn latin hag a dalv kement ha *diwar un hejadenn penn*, evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen, ha hep en em wennañ dirak den pe zen.

Arouez ar galloud bras eo, pa n'eus abeg ebet da reiñ. Ar brefeded er Stad c'hall a c'hall bout kaset kuit ad nutum gant Ministr an Diabarzh.

Lavaret e vez ivez **Ad nutum Iovis**.

## Pennadoù kar
* Lavaroù latin
* Ad libitum
Baixàs

**Baixàs** (*Baixas* e galleg) zo ur gumun eus Rousilhon, e Katalonia an Norzh, e departamant Pireneoù-ar-Reter.

## Ar vaered

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Bloavezh Etrebroadel ar Yezhoù Henvroat

Ar bloaz 2019 zo bet lakaet da **Bloavezh Etrebroadel ar Yezhoù Henvroat** (*International Year of Indigenous Languages*) gant ABU, en sell da emskiantekaat an dud eus an dañjer zo da beurgoll ar yezhoù henvroat dre ar bed, ha karget eo an UNESCO da gas an traoù en-dro.
## Liammoù diavaez
* UNESCO
* UNESCO
Pedennou hac instructionou christen evit servichout da heuriou brezonec e faver ar bopl

**Pedennou hac instructionou christen evit servichout da heuriou brezonec e faver ar bopl** zo ul levr brezhonek skrivet gant Charlez ar Brizh, embannet ken abred ha 1712 hag adembannet meur a wezh a-hed an .

## Liamm diavaez
* Google Books
Rauraci

Ar **Rauraci**, pe *Raurici*, a zo ur bobl keltiek meneget gant Julius Caesar en e levr De bello gallico. Bevañ a raent war lez ar stêr « Araura », a zo an Aar a vremañ, hag a red e Suis, etre an Helvetii er reter hag ar Sequani er c'hornôg dezho.

Gant ar Romaned e voe savet kêr Augusta Raurica en o bro (hiriv Augst), 10&nbsp;km er reter da gêr *Basilia*, Basel hiriv. Kêrioù all: Argenluaria (Artzenheim), Argentovaria (Horbourg-Wihr), Biesheim, en Elzas.

## XVIIIvet kantved ha goude
Diwar o anv e teu hini ar "République rauracienne" a voe savet e Suis goude an Dispac'h gall.

## Kanaouennoù
* La Rauracienne 
* La Nouvelle Rauracienne
Emgann a-renkadoù

Un **emgann a-renkadoù** zo un emgann graet en un dachenn dibabet gant an div arme enebet, ha ma c'hall an armeoù en em dennañ, pe e deroù an emgann, pe tostik goude an taolioù kentañ. Un emgann a-renkadoù n'eo ket un emgann dre zegouezh evel un emgann emgav, pe pa vez rediet unan eus an armeoù da gregiñ un emgann hep choaz ebet na war ar mare na war al lec'h evel e-kerzh ur seziz pe un trap. An emgannoù a-renkadoù a zo raksoñjet mat evit ma vefe uhelaet nerzh un tu war an hini enebour oc'h implijout displet dre brientiñ diarbennoù, troioù pilpous, hag embregadennoù all. Unan eus an traoù pouezusañ a oa choaz an dachenn emgann evit tennañ gounid war an tu enep. An nerzhioù kreñv evel ar marc'hegiezh, da skouer, n'int ket en o aes en ur wern, koadoù, pe menezioù ma vez eus un emgann. Ar jeneral Hannibal eus Kartada da skouer, a choaze ar muiañ posubl un dachenn plaen nepell diouzh kêriadenn Cannae evit ar stourmadenn veur a-enep ar Romaned, ha ne oa ket tachenn roc'hellek uhel an Apenninoù. Memes doare e oa ar penn brezel Zulu Shaka hag a chome pell diouzh an tachennoù koadek pe ar gwernioù, ha gwelloc'h e oa dezhañ geot uhel (lec'hioù plaen pe e traoñ menezioù), ha dre-se e oa aesaet fiñvoù bras ar bagadoù Impi Zulu. Kemmet e voe an emgann a-renkadoù hervez ar mare hag an armeoù ha gant nevezintioù an armamant hag ar strategiezhioù.
## Istor
Er Grennamzer e klasked peurvuiañ diwall rak an emgannoù a-renkadoù : gwelloc'h e kaved lakaat seziz pe ober galoupadegoù.
## Notennoù
Jean-Démosthène Dugourc

**Jean-Démosthène Dugourc** a oa un treser ha kinkler gall.

## Levrlennadur
* Belhaouari, L. (1992): *Jean Démosthène Dugourc et le dessin d’histoire dans la seconde moitié du XVIII<sup>e</sup> siècle*, *Histoire de l’art* 20.
* Montaiglon, Anatole de (1877): *Autobiographie de Dugourc*, *[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k206175n Nouvelles archives de l’art français. Recueil de documents inédits publiés par la Société de l’Histoire de l’Art Français]*.
Kren-douar ar 1añ a viz Du 1755 e Lisbon

**Kren-douar ar 1 a viz Du 1755 e Lisbon** zo ur gwallzarvoud c'hoarvezet en deiz-se da 9 eur, hag a zistrujas kêr-benn Portugal. Diouzh ar mammennoù e vije bet etre 50 000 ha 70 000 den lazhet e-touez an 275 000 a dud o chom eno. Da-heul ar grenadenn e voe un tsunami ha tanioù-gwall, kement ha ken bihan ma voe peurzistrujet Lisbon war-bouez nebeut.

## Lennegezh
Meneget eo ar c'hren-douar gant ar skrivagner gall Voltaire e div oberenn:
* e 1756 er Poème sur le désastre de Lisbonne, 
* e 1759 e Candide.
Gwen Stefani

**Gwen Renée Stefani**, ganet d'an 3 a viz Here 1969, zo ur ganerez, skriverez kanaouennoù hag aktourez stadunanat. Kengrouerez ha kanerez ar strollad No Doubt eo, ur strollad brudet-mat abalamour d'ar bladenn studio *[[Tragic Kingdom]]* embannet e 1995 ha gant ar c'hanaouennoù *Just a Girl*, *Don't Speak*, *Hey Baby* hag *It's My Life*. E-pad an troc'h en istor ar strollad, Stefani a oa kroget da ganañ hec'h-unan-penn hag e 2004 ec'h embannas he c'hentañ pladenn studio anvet *[[Love. Angel. Music. Baby.]]*. Awenet e oa gant sonerezh pop ar bloavezhioù 1980, degemeret mat-tre e oa bet ha gwerzhet mat. Teir c'hanaouenn single a oa : *[[What You Waiting For?]]*, *[[Rich Girl (kanaouenn Gwen Stefani)|Rich Girl]]* and *[[Hollaback Girl]]*.