open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Partido Popular (Spagn)

Ar **Partido Popular** (**PP**, "Strollad ar Bobl") zo ur strollad politikel spagnat mirour. Unan eus daou strollad brasañ Spagn eo ha tremen 700 000 a izili en deus, a-hervez. Abaoe miz Du 2011 emañ ar brasañ-niver gantañ e Kambr Kannaded Spagn. 
Savet e voe ar Partido Popular e 1989, pa oa bet unanet ar strollad anvet Alianza Popular gant daou strollad bihanoc’h, ar Partido Demócrata Popular hag ar Partido Liberal Español. 

Gant ar Partido Popular e voe gounezet dilennadeg 1996 hag er galloud e chomas betek 2004, renet gant José María Aznar. Neuze e voe trec’het ar PP gant ar PSOE renet gant José Luis Rodríguez Zapatero. Kemeret e voe lec’h Aznar e penn ar strollad gant Mariano Rajoy, zo kentañ ministr bremañ. Kollet e voe mouezhiadeg 2008 gant ar PP adarre, met trec'h e voe e hini diskar-amzer 2011.
Villa Alemana

**Villa Alemana** zo ur gêr eus Chile. 97 km² eo he gorread. Tost da 122 806 a dud a oa enni e 2002.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Blixa Bargeld

**Blixa Bargeld** (ganet Hans Christian Emmerich, d'an 12 a viz Genver 1959 e Berlin) a zo ur soner, arzour, kaner, sonaozer, aktor ha skrivagner alaman. Dibabet en deus e lesanv diwar hini an arzour dada Johannes Theodor Baargeld. 

Unan eus krouerien ar strollad Einstürzende Neubauten (1980) eo Blixa Bargeld. Etre 1983 ha 2003 e voe gitarour er strollad Nick Cave and the Bad Seeds. Abaoe eo bet unan eus kenlabourerien Nick Cave (pladenn Your Funeral... My Trial). Kenlabouret en deus ivez gant Anita Lane (Dirty Pearl, 1993).

C'hoari pezh en deus graet ivez : pezhioù-c'hoari savet gant Heiner Müller, Werner Schwab ha Peter Zadek. Staliadurioù video ha taolioù-kaer en deus bet graet ivez. E 2007 e savas ur strollad nevez ANBB e anv, ma kelabour gant Alva Noto.

## Oberennoù
## Sonerezh
* *Stimme frißt Feuer*, Merve, Berlin 1988, ISBN 3-88396-056-X
* *Headcleaner. Texte für Einstürzende Neubauten.*
* *RECYCLED*, 2000, gant laz-seniñ Tim Isfort
* *Commissioned Music*
*Sonerezh ar film *[[To Have and to Hold]]* (1996), gant Nick Cave ha Mick Harvey
*"Elementarteilchen", 2001
* "Blixa Bargeld liest Bertolt Brecht Erotische Gedichte", 2006
* "Ret Maruk Handshake" (EP) (kenlabour gant Alva Noto), gant an anv ANBB, 2010
* "Mimikry" (gant Alva Noto), gant an anv ANBB, 2010

## Filmoù
**Recycled*
**Die Totale Therapie*
**Die Terroristen!*
**Der Himmel über Berlin * 
**Nihil oder Alle Zeit der Welt*
**Dandy* (1987, sevenet gant Peter Sempel)
**Kalt wie Eis*
**Liebeslieder* (1995)
**Palast der Republik* (2004)
**Halber Mensch* (2005)
**On Tour with Neubauten.org* (2006)
**Listen With Pain* (2006)
**Blixa Bargeld: Rede / Speech* DVD (2006)
** Bruderezh Hornbach*

## Gwelout ivez
* Einstürzende Neubauten
## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Tour-meur

An **tourioù-meur**, pe an **tourelloù** a-wezhioù, zo tourioù maen tev hag uhel, a voe savet adalek an  da gemer lec’h an tourioù koad a oa pintet war ar moudennoù-kestell. Elfenn bouezusañ difennoù ar c’hestell-kreñv e oa an tour-meur, ha dizalc’h e oa diouzh ar peurrest eus ar c’hastell, tra ma oa stag an tourioù all ouzh mogerioù-difenn ar c’hastell. Er c’hestell a veze savet en amzer ar c'hladdalc'helezh e veze atav un tour-meur, evel ma ne oa kêr ebet na veze ket difennet gant ur c’hastell.

Tourioù-meur a bep stumm a oa : lod a oa karrezek, lod all kelc’hiek, lod all c’hoazh lieskornek. Ken uhel e oant ma ne oa ket ezhomm ken da sevel anezho war krugelloù evel diagent.

En tourioù-meur ne oa dor ebet en traoñ anezho. Evit mont e-barzh e lakaed ur skeul ouzh troad an tour da sevel betek ur prenestr pe un nor en estaj kentañ. Ur wech pignet e-barzh e c’halle an dud sachañ ar skeul war o lerc’h, e diabarzh ar savadur. En-dro pe e-kichen an tour-meur e oa difennoù diavaez, na oant ket savet gant koad ha pri evel gwechall, hogen gant mogerioù maen start ha tourioù bihan etrezo.

## Tourioù-meur e Breizh
Tourioù-meur pe rivinoù anezho a c’haller gwelet e meur a lec’h e Breizh :
* Tour-meur Tremazan, e Landunvez, e-kichen Porsal, pennlec’h aotrouniezh ar C’hastell
* Tour-meur Koadmen, war ribl al Leñv, e kumun Tremeven, unan eus tourioù-meur koshañ Breizh gant hini Tremazan
* Tour-meur Solidor, e Sant-Servan (Sant-Maloù hiviz)
* Tour-meur Chevre e Beuzid-ar-C'hoadoù, kastell kozh baroned Gwitreg
* e kastell Felger
* e kastell Klison
Maria Christina Aostria (1574–1621)

**Maria Kristina Aostria **, pe **Maria Christina von Österreich** en alamaneg (1574–1621), a oa arc'hdugez Aostria.

## he buhez
Merc'h e oa da Karl II von Österreich-Steiermark (1540–1590) ha da Maria Anna Bavaria (1551–1608). He zad a oa mab d'an impalaer santel, Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel. He mamm a oa merc'h d'an dug Albrecht V. He breur henañ Ferdinant a voe impalaer santel war-lerc'h o zad-kozh e 1619.

 
## Dimeziñ
Dimezet e voe d'ar priñs hungarat Sigismund Báthory (* Zsigmond Báthory* e hungareg) (* 1572; † 1613) . Bac'het e voe gantañ . Gallout a reas distreiñ da Aostria ma'z eas d'ar gouent.
Charlotte Du Rietz

**Charlotte Du Rietz**, pe *Charlotta De Geer* (1744-1820), a oa ur varonez svedat, ha karantez nemeti ar roue Gustav III. Ne greder ket e vije bet darempred reizhel ebet etrezo.

Merc'h e oa da Charles De Geer. Plac'h a spered hag a zeskadurezh e oa, ha troet gant ar gimiezh.

Dimezet e oa d'al Letanant Anders Rudolf du Rietz en 1765. Etre miz Gouhere ha miz Gwengolo 1768 edo Charlotte ha Gustav en Pariz, France, hag un darempred bennak a oa bet etrezo, ur vignoniezh tomm da vihanañ. Lavaret ez eus bet e oa bet Charlotte karantez nemeti ar roue Gustav III. Kontet e voe e oa echuet o darempred pa gomprenas ar roue he devoa meur a serc'heg. Diwar-benn gwir natur an darempred-se ez eus kaoz c'hoazh hiziv, ha n'eus netra peursur.

An disklêriadur a voe graet gant Adolf Fredrik Munck diwar-benn seveniñ dimeziñ ar roue a daol ur banne sklêrijenn diwar-benn istor reizhel Gustav III hage zarempred gant Charlotte Du Rietz. 
Hervez disklêriadur Munck n'en doa bet Gustav nemet un darempred a-raok Charlotte Du Rietz, "Pried ur c'habiten-lestr saoz" en Gothenburg en 1766, met nag en drovezh-se nag en darempred gant Charlotte Du Rietz ne oa bet netra nemet

Al lizhiri etre Du Rietz ha Gustav III zo miret e Levraoueg Skol-veur Uppsala.

## Pennad kar
* Hedvig Catharina De la Gardie

## Notennoù
Skevent

Ar **skevent** eo organoù an analañ er braz eus ar mellkeineged. Ganto e c'hall ar c'horf eskemm gazoù, degas oksigen d'ar gwad ha skarzhañ an dioksidenn garbon (CO2). Ar pep brasañ eus ar mellkeineged o deus div skeventenn.
Linda Darnell

**Linda Darnell**, pe * Monetta Eloyse Darnell*, ganet e Dallas, Texas, e 1923, ha marvet e 1965 e Chicago en un tan-gwall, a oa un aktourez stadunanat.

Er film kentañ ma voe gwelet ne oa nemet 16 vloaz: *Hotel for Women* e oa, e 1939. Brudet e voe er bloavezhioù 1940 hag e deroù ar bloavezhioù 1950.

## He filmoù

*1939 : *Hotel for women* renet gant Gregory Ratoff gant Ann Sothern
*1939 : *Daytime wife* renet gant Gregory Ratoff
*1940 : *[[Star Dust (film, 1940)|Star Dust]]* renet gant Walter Lang
*1940 : *[[Brigham Young]]* renet gant Henry Hathaway
*1940 : *The Mark of Zorro* renet gant Rouben Mamoulian
*1940 : *Chad Hanna* renet gant Henry King
*1941 : *Blood and sand*, renet gant Rouben Mamoulian, diwar ar romant spagnolek Arenas y sangre;
*1941 : *[[Rise and Shine]]* renet gant Allan Dwan
*1942 : *[[The Loves of Edgar Allan Poe]]* renet gant Harry Lachman gant Shepperd Strudwick
*1943 : *City Without Men* gant Sidney Salkow
*1943 : *The Song of Bernadette* renet gant Henry King
*1944 : *[[Buffalo Bill (film, 1944)|Buffalo Bill]]* renet gant William Wellman
*1944 : *It happened tomorrow* renet gant René Clair
*1944 : *Summer storm* renet gant Douglas Sirk
*1944 : *[[Sweet and Low-Down]]* renet gant Archie Mayo, gant Benny Goodman, Jack Oakie
*1945 : *[[Hangover Square]]* renet gant John Brahm
*1945 : *The Great John L.* renet gant Frank Tuttle
*1945 : *Fallen Angel* renet gant Otto Preminger
*1946 : *Anna and the king of Siam* renet gant John Cromwell
*1946 : *Centennial Summer*, Otto Preminger
*1946 : *My Darling Clementine*, John Ford
*1947 : *For ever Amber*, Otto Preminger
*1948 : *[[The Walls of Jericho]]* John M. Stahl
*1948 : *Unfaithfully yours*) de Preston Sturges
*1949 : *A letter to three wives* Joseph L. Mankiewicz
*1949 : *Slattery's hurricane* André De Toth
*1949 : *Everybody Does It* Edmund Goulding
*1950 : *No way out* renet gant Joseph L. Mankiewicz
*1950 : *Two flags west* renet gant Robert Wise
*1951 : *The 13th Letter* renet gant Otto Preminger
*1951 : *[[The Guy Who Came Back]]* renet gant Joseph M. Newman, gant Paul Douglas, Joan Bennett
*1951 : *[[The Lady Pays Off]]* renet gant Douglas Sirk
*1952 : *Island of desire* renet gant Stuart Heisler
*1952 : *[[Night Without Sleep]]* renet gant Roy Ward Baker, gant Gary Merrill, Hildegard Knef
*1952 : *Blackbeard the pirate*, renet gant Raoul Walsh
*1953 : *Second chance* renet gant Rudolph Maté
*1955 : *Donne Proibite* renet gant Giuseppe Amato, gant Valentina Cortese, Giulietta Masina, Anthony Quinn, Lea Padovani
*1955 : *[[This Is My Love]]* de Stuart Heisler, gant Dan Duryea
*1955 : *Gli Ultimi cinque minuti* renet gant Giuseppe Amato, gant Vittorio De Sica, Peppino De Filippo, Rossano Brazzi, Nadia Gray
*1956 : *Dakota incident*) renet gant Lewis R. Foster, gant Dale Robertson
*1957 : *[[Homeward Borne]]* renet gant Richard Kiley
*1957 : *Zero hour* renet gant Hall Bartlett
*1965 : *Black spurs* renet gant R.G. Springsteen, gant Rory Calhoun, Richard Arlen
Ulla Tessin

**Ulrika Lovisa Sparre**, pe **Ulrika Lovisa Tessin** (1711-1768), anavezetoc'h evel **Ulla Tessin**, a oa ur gontez ha dimezell a enor svedat, skrivagnerez hag arzourez. 

Merc'h e oa da *Erik Sparre*, kuzulier d'ar roue, ha Kont Sundby ha Stina Lillie. 
Dimezet e voe e 1727 d'ar c'hont Carl Gustaf Tessin, diplomat, ha mont a reas da-heul he gwaz pa voe kaset da veur a vro dre Europa: Vienna 1735-36, Copenhagen, Pariz 1739-41 ha Berlin 1744. 

E deroù ar bloavezhioù 1730 e kemere perzh e c'hoarivaoù Stockholm a-raok krouidigezh C'hoariva broadel en Bollhuset (1737). 

Kenskrivañ a rae gant ar briñsez roueel Lovisa Ulrika, ha pa deuas ar briñsez da vout rouanez e 1751 e voe anvet Ulla Tessin da zimezell a enor. 

Pa voe kaset he fried kuit e 1754 e roas he dilez. En em dennañ a reas ar c'hont Carl Gustaf Tessin hag Ulla da Åkerö. 

Miret eo bet al lizhiri etre Ulla Tessin ha Lovisa Ulrika er Riksarkivet, hag he lizhiri all d'he fried ha d'he ziegezh a zo e dihellvaoù Eriksberg, Bergshammar ha Börstorp.
Ulrica Elisabeth von Liewen

**Ulrica Elisabeth von Liewen** (1747–1775), a oa un dimezell a enor e lez rouanez Sveden, Lovisa Ulrika, pried ar roue Adolf Fredrik (1710 - 1771). 

Hervez ar vrud e oa serc'h da Adolf Fredrik, roue Sveden. Ur bugel o doa bet, Lolotte Forssberg (1766–1840). Den nemeti, hag ar roue hag ar rouanez, ne ouie piv e oa an tad, ha pell e voe miret ar sekred. Lolotte a voe graet war he zro e lez ar rouanez ha gant he lezc'hoar Sofia Albertina Sveden. 

Dimeziñ a reas Ulrica da Charles de Geer af Leufsta (1747-1805), hag ur verc'h o doe da vihanañ, Charlotta Eleonora de Geer af Leufsta (1771-1791), dimezet e 1788, marvet da 20 vloaz.
Elisabeth Olin

**Elisabeth Lillström**, pe **Elisabeth Olin** (8 a viz Kerzu 1740 Stockholm – 26 a viz Meurzh 1828) a oa ur c'hoariganerez svedat hag ur sonaozourez. Ar c'hentañ prima donna svedat e oa. Gant Fredrique Löwen, e oa gwellañ kanerez ar vro en .

Dimeziñ a eure en 1760 da Gabriel Olin, sekretour ar roue. Ezel e oa eus Akademiezh roueel sonerezh Sveden (1782).
Villers-devant-Orval

**Villers-devant-Orval** (e gaumeg:*Viyé-dvant-Ôrvå*) a zo ur gumun a-wechall eus Belgia e proviñs Luksembourg. Gant lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Florenville.

## Armerzh

* Bervet e vez bier gant menec'h trappist an abati.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Marche emañ Orval.
Ulrike Meinhof

**Ulrike Marie Meinhof** (7 a viz Here 1934 en Oldenburg – marvet en noz etre an 8 hag an 9 a viz Mae 1976 e toull-bac'h Stammheim e Stuttgart) a oa ur gazetennerez alaman. E 1970 e teuas da vezañ ezel eus Rote Armee Fraktion, ur strollad a voe aozet meur a gwalldaol ganto en Alamagn, er bloavezhioù 1960–70. Unan eus izili pennañ ar strollad e oa, ober a reer strollad Baader-Meinhof anezhañ ivez. Harzet e voe d'ar 15 a viz Even 1972 goude bezañ bet diskuliet. Kondaonet e voe da 8 vloaz toull-bac'h d'an 29 a viz Du 1974.

## He buhez
Merc'h an istorour Werner Meinhof eo. E 1954 e voe degemeret gant Renate Riemeck goude marv he mamm. Gant Riemeck e veze embannet Frauen gegen Faschismus. Asambles ganti ivez, e kemeras perzh Ulrike Meinhof, er manifestadegoù a-enep ar bombezennoù nukleel.

E 1955-56 e studias ar brederouriezh, ar bedagogiezh, ar sokiologiezh hag al lennegezh e skol-veur Marburg. E 1957 e yeas da studiañ da skol-veur Münster ma kemeras perzh er *Sozialistischer Deutscher Studentenbund* (Strollad ar studierien sokialour).
E 1955 e voe dimezet gant Klaus Rainer Roehl, hag eñ e penn ar gelaouenn Konkret. Evit ar gelaouenn-se ivez e labouras-hi betek 1968. Daou vugel a voe ganet diwar o ere.

Er bloavezhioù 1960 e tostaas muioc'h-mui ouzh emsav an tu-kleiz pellañ, hag e 1968 e voe degemeret evel ezel eus Rote Armee Fraktion goude ar gwalldaol c'hwitet a-enep ar sokiologour Rudi Dutschke. D'ar 14 a viz Mae 1970 e kemeras perzh en taol evit dieubiñ Andreas Baader. Kemer perzh a reas ivez e meur a walldaol, en o zouez an hini a-enep da salioù urzhiataerezh an arme amerikan implijet da brogrammiñ bombezadegoù er Viêt Nam.  En toull-bac'h e Stammheim e e Stuttgart: e varvas en em grouget e oa, evel he c'hamaradez Gudrun Ensslin.

## Diwar he fenn

### Levrioù
* Aust, Stefan: *Der Baader-Meinhof Komplex*, (1998, ISBN 3-442-12953-2)
* Bauer, Karin : ''Everybody Talks About The Weather...We Don't''. Skridoù Ulrike Meinhof. Rakskrid gant Elfriede Jelinek (Seven Stories Press ISBN 978-1-58322-831-9)
* Becker, Jillian: *Hitler's Children: The Story of the Baader-Meinhof Terrorist Gang*, Londrez, 1977
* Brückner, Peter: *Ulrike Meinhof und die deutschen Verhältnisse (/Ulrike Meinhof and the German Situation)* (1976, ISBN 978-3-8031-2407-4)
* Ditfurth, Jutta: *Ulrike Meinhof* (2007, ISBN 978-3-550-08728-8)
* Krebs, Mario: *Ulrike Meinhof* (1988, ISBN 3-49915642-3)
* Röhl, Bettina (merc'h Ulrike Meinhof): *So macht Kommunismus Spass (/Making Communism Fun)*, (2007, ISBN 978-3434506003)

### Filmoù
**Ulrike Marie Meinhof*, teulfilm gant ARTE, 1994
**Ulrike Meinhof – Wege in den Terror* (*Ulrike Meinhof – Paths to Terror*), teulfilm gant RBB, 2006
**So macht Kommunismus Spass* (*Making Communism Fun*), teulfilm produet gant Bettina Röhl (merc'h Ulrike Meinhof), evit chadenn skinwel *[[Der Spiegel]]*, 2006
**Der Baader Meinhof Komplex* (2008)
**Children of the Revolution* (teulfilm, 2010)

## Notenn
Gudrun Ensslin

**Gudrun Ensslin** (15 a viz Eost 1940 e Bartholomä - 18 a viz Here 1977 e toull-bac'h Stammheim e Stuttgart) a aozas Rote Armee Fraktion asambles gant he mignon Andreas Baader. 

### Perzh e RAF
E miz Mae 1970 e kemeras Ensslin perzh e dieubiñ Andreas Baader a oa bet bac'het en-dro goude bezañ bet dieubet e 1969. Ganti e oa Ulrike Meinhof ivez. Evel-se e voe diazezet strollad Baader - Meinhof, a zibabas Rote Armee Fraktion da anv nevez. 

Da-heul un heuliad gwalldaolioù gant bombezennoù bet c'hoarvezet e miz Mae 1972 e voe harzet d'an 8 a viz Even 1972 e Hamburg.

E miz Mae 1975 e krogas prosez Baader, Meinhof, Jan-Carl Raspe hag Ensslin. E miz Ebrel 1977 e voent holl kondaonet d'an toull-bac'h betek fin o buhez. E miz Here 1977 en em grougas Gudrun Ensslin gant orjalenn ur skingomzer.

## Liammoù diavaez
* Skridoù gant ha diwar Gudrun Ensslin e lec'hienn Deutsche Nationalbibliothek
* He bez e Stuttgart
* Gudrun Ensslin e lec'hienn Spiegel Online
Anna Sofia Ramström

**Anna Sofia Ramström** (1738–1786) a oa dimezell a gambr gant Rouanez Sveden, Sofia Magdalena Danmark. Brudet eo ar perzh a gemeras e sevenidigezh dimeziñ ar roue Gustav III ha rouanez Sveden.

## Istor
En 1775, nav bloaz goude e eured, e soñjas da Gustav III, roue Sveden, seveniñ e zimeziñ. Daou hanterour a voe etrezo, Anna Sofia Ramström evit ar rouanez, ar c'hont Adolf Fredrik Munck evit ar roue. Da gentañ e oa bet soñjet e-barzh Maria Aurora Uggla, nemet aesoc'h e voe kavet an doare-mañ rak serc'h ha serc'heg e oa Anna Sofia Ramström hag Adolf Fredrik Munck d'an ampoent

Ar roue a lavare ne oa ket desket war an tu d'ober bugale hag a c'houlennas skoazell digant Munck, da gentañ da adskoulmañ gant e wreg dilezet abaoe tost da 10 vloaz, ha goude-se ivez da gelenn an daou bried war an doare d'en em barañ

Un abeg all a oa da zibab Munck, denjentil a Finland ha mestr ar marchosioù roueel d'an ampoent: serc'h Anna Sofia Ramström e oa ivez Munck hag Anna Sofia Ramström a oa da vezañ war evezh en ur pezh tostik ouzh kambr emgav ar roue hag ar rouanez, prest da vont da skoazellañ diouzh ret. Ha just a-walc'h, d'ur poent, e voe galvet da zont er gambr. Munck e-unan a skrivas un danevell a zo bet miret e Dihellva Broadel Sveden, ha kontañ a ra penaos e rankas, evit o skoazellañ, stegiñ outo o-daou gant e zaouarn.
Gant ar skoazell-se e c'hanas ar rouanez ur mab en 1778 ha hennezh eo a voe roue diwezhatoc'h, hag anavezet evel Gustav IV Adolf .

### Dimeziñ kuzh
Brud zo bet ivez eus un dimeziñ kuzh etre Munck hag ar rouanez. Istor an dimeziñ kuzh 

## Levrlennadur
* Wilhelmina Stålberg: Anteckningar om svenska qvinnor (Notennoù diwar-benn maouezed svedat)
* Herman Lindqvist: Historien om Sverige. Gustavs dagar (Istor Sveden. Deizioù Gustav)

## Notennoù
Angelika Speitel

**Angelika Speitel** (12 a viz C'hwevrer 1952 e Stuttgart) a zo un alamanez a voe ezel eus eil rummad Rote Armee Fraktion.

## Buhez
Speitel a labouras eve grefierez e burev ar breutaer Klaus Croissant, asambles gant he gwaz Volker Speitel, hag a oa ezel eus RAF ivez. D'ar mare-se e kemeras perzh en aozañ ur sistem kelaouiñ a yae en-dro e-touez sponterien bac'het e pep lec'h en Alamagn Volker a zibabas bevañ kuzhet azalek 1974, hag Angelika a reas heñvel goude bezañ bet tamallet bezañ kemeret perzh e muntr Jurgen Ponto e 1977..

Ezel oberiant eus eil rummad RAF e teuas da vezañ. Kemer a reas perzh e tagañ meur a di-bank ha soñjal a reer e kemeras perzh e skrapañ ha lazhañ Hanns-Martin Schleyer.

D'ar 24 a viz Gwengolo 1978 e voe paket gant ar boliserien pa oa o pleustriñ gant armoù-tan en ur c'hoad nepell diouzh Dortmund,. Asambles ganti e oa Michael Knoll ha Werner Lotze. Ur fuzuilhadeg a voe, ma voe lazhet ur poliser anvet Hans-Wilhelm Hans, ha Speitel and Knoll a voe gloazet ha harzet. Dont a reas a-benn Lotze da vont kuit, ha Knoll a varvas diwar e c'hloazadennoù.

## Bac'het ha dieubet
Tamallet e voe da Speitel bezañ ur vuntrerez ha kondaonet e voe da chom en toull-bac'h he buhez-pad gant ul lez eus Düsseldorf E-pad ma oa bac'het e klaskas en em grougañ ha troc'hañ hec'h arzorn met bev e chomas. E 1989 e voe pardonet gant Richard von Weizsäcker, hag eñ prezidant Alamagn. ha dieubet e voe e 1990. E Bergheim emañ o chom.

## Notennoù
Irene Goergens

**Irene Goergens** (29 a viz Ebrel 1951) a voe unan eus izili rummad kentañ RAF.

## He buhez
D'ar 14 a viz Mae 1970 e kemeras perzh e dieubiñ Andreas Baader. Goergens a voe unan eus an 20 stourmer bennak eus RAF a bleustras en ur c'hamp e Jordania en hañv 1970. D'an 29 a viz Gwengolo 1970 e keemras perzh e tagañ un ti-bank e Berlin. D'an 8 a viz Here 1970 e voe harzet asambles gant Brigitte Asdonk, Horst Mahler, Ingrid Schubert ha Monika Berberich ha bac'het e voent. Dieubet e voe Irene Goergens d'an 13 a viz Mae 1977.

## Levrlennadur
* Stefan Aust: *Der Baader-Meinhof-Komplex*. Hoffmann & Campe, Hamburg 2005, ISBN 3-455-09516-X.
* Wolfgang Kraushaar (Hrsg.): *Die RAF und der linke Terrorismus*. Edition Hamburg, Hamburg 2006, ISBN 3-936096-65-1.
* Butz Peters: *RAF - Terrorismus in Deutschland*.Droemer Knaur, München 1993, ISBN 3-426-80019-5.
* Butz Peters: *Tödlicher Irrtum. Die Geschichte der RAF*. Argon-Verlag, Berlin 2004, ISBN 3-87024-673-1.
-28

726 *Ab Urbe Condita* = 28 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Gaius Julius Caesar Octavianus VI & Marcus Vipsanius Agrippa II

### Afrika

### Reter-Nesañ

#### Judea
* Herodez Veur

### Azia

## Arzoù, Skridoù, ha Teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -28

## Marvioù -28
Marianne Herzog

**Marianne Herzog** (10 a viz Here 1939 e Breslau) a zo ur gazetennerez a voe unan eus izili Rote Armee Fraktion (RAF).

## He buhez
Asambles gant he mignon Jan-Carl Raspe e kemeras perzh e Rote Armee Fraktion e penn-kentañ ar bloavezhioù 1970. Meur a wech e voe implijet he ranndi evel lec'h-emgav gant izili ar strollad. Harzet e voe d'an 3  a viz Kerzu 1971, gpoude-se e voe dieubet abalamour da gudennoù yec'hed.

## Oberenn
**Nicht den Hunger verlieren*. Rotbuch Verlag, Berlin 1980, ISBN 3-88033-232-0
**Von der Hand in den Mund. Frauen im Akkord*. Rotbuch Verlag, Berlin 1976 ISBN 3-88022-155-3
**Suche*. Luchterhand-Literaturverlag, Darmstadt 1988 ISBN 3-630-86675-1

## Notennoù
Brigitte Asdonk

**Brigitte Asdonk** (25 a viz Here 1947 e Kamp-Lintfort) a voe unan eus diazezerien Rote Armee Fraktion (RAF). Meur a di-bank a voe taget ganti p'edo er strollad. Bac'het e voe etre 1970 ha 1982. E Berlin emañ o chom hiziv an deiz.

## He buhez
Brigitte Asdonk a voe ganet en ur familh labourerien-douar katolik. E 1967 e tapas kaout he bachelouriezh (Abitur en alamaneg) ha da-heul ec'h enskrivas e rann sokiologiezh Skol-veur dieub Berlin. Etre 1968 ha 1970 e kemeras perzh en tu-enep diavaez parlamant (außerparlamentarischen Opposition (APO, en alamaneg), hag ivez er manifestadeoù a-enep brezel Viet-Nam hag er re a-enep ar stad a reuziad en Alamagn. Er memes koulz e kemeras perzh e poellgor embregerezh Bosch ma stourmas evit gwirioù al labourerien.

Adalek 1968 e krogas da zaremprediñ Horst Mahler. E 1970 e kemeras perzh e sevel RAF. En hañv 1970 edo unan eus izili RAF (ganti e oa Horst Mahler, Andreas Baader, Gudrun Ensslin, Ulrike Meinhof, Peter Homann hag un daouzek den bennak all)az eas da bleustriñ d'ur c'hamp dalc'het gant Al Fatah e Jordania. Azalek miz Here 1970 e kemeras perzh e tagañ meur a di-bank.

Harzet e voe d'an 8 a viz Here 1970 asambles gant Horst Mahler, Ingrid Schubert, Monika Berberich hag Irene Goergens en o ranndi e Knesebeckstraße 83 e Berlin. Kondaonet e voe da 12 vloaz toull-bac'h evit bezañ bet perzh e RAF. D'ar 7 a viz Mae 1982 e voe dieubet. Abaoe m'eo bet dieubet eo bet oberiant e metoù emrenerien Berlin. Prezegennoù diwar-benn RAF a vez graet ganti, ha kemer a ra perzh ivez e darvoudoù etrebroadelour hag enepgouennelour. N'eo ket pellaet diouzh RAF ha derc'hel a ra da stourm evit ma vo dieubet izili RAF a zo en toull-bac'h c'hoazh.

## Levrlennadur
* Stefan Aust: *Der Baader-Meinhof-Komplex*; Hamburg: Hoffmann & Campe, 2005; ISBN 3-455-09516-X
* Wolfgang Kraushaar (Hrsg.): *Die RAF und der linke Terrorismus*; Hamburg: Edition Hamburg, 2006; ISBN 3-936096-65-1
* Butz Peters: *RAF – Terrorismus in Deutschland*; München: Droemer Knaur, 1993; ISBN 3-426-80019-5
* Butz Peters: *Tödlicher Irrtum. Die Geschichte der RAF*; Berlin: Argon, 2004; ISBN 3-87024-673-1
Angelica Catalani

**Angelica Catalani** ( Senigallia 1780-1849 Pariz) a oa ur ganerez soprano italian.
Kanañ a reas e Portugal, e Bro-Saoz hag e Bro-C'hall, a-raok distreiñ da Italia da zigeriñ ur skol kanerezed.
Irmgard Möller

**Irmgard Möller** (pe **Irmgard Moeller**, 13 a viz Mae 1947 e Bielefeld) a zo un alamanez a gemeras perzh e Rote Armee Fraktion azalek 1971. Kelenner e oa he zad. A-raok bezañ ezel eus RAF e stagas gant studioù alamanek.

## Ezel eus RAF
En RAF e oa he ferzh aozañ ha kenurzhiañ kement taol aozet e korn-bro Stuttgart.
*D'an 12 a viz Mae 1972 ez eas Irmgard Möller hag Angela Luther da di ar boliserien en Augsburg. Ganto e oa malizennoù. Leuskel a rejont danvez-tarzh en 3de hag er 4re estaj hag ez ejoint kuit. Da 12e15 e tarzhas ar bombezennoù : gloazet e voe pemp poliser ha distrujet lein ar 4re estaj.
*Soñjal a reer e kemeras perzh en ur gwalldaol all d'ar 24 a viz Mae 1972. Möller a vije bet unan eus an daou zen a laoskas kirri danvez-tarzh enno e diazlec'h servijoù-spiañ SUA e Campbell Barracks e Heidelberg. Lazhet e voe tri soudard (Ronald Woodward, Charles Peck ha Clyde Bonner) ha gloazet e voe pemp soudard all.
*D'an 8 a viz Gouere 1972 e voe harzet ha kondaonet d'an toull-bac'h gant ul lez eus Hamburg. Da doull-bac'h Stammheim e voe kaset.

## Bac'het ha klask en em zistrujañ
Diwar rentaoù-kont an toull-bac'h ma oa e lenner e klaskas en em zistrujañ (taolioù kontell) d'an 18 a viz Here 1977. Diwar holl izili RAF bac'het d'ar mare-se ez eo an hini nemeti a chomas bev. Soñjal a reer o doa savet un emglev en em zistrujañ en toull-bac'h. Izili all RAF evel Andreas Baader, Gudrun Ensslin ha Jan-Carl Raspe a varvas dre en em grougañ pe dre armoù-tan. Da vare an Diskar-amzer alaman e voe kalz divizoù pa'z embannas an dud a save a-du gant RAF e oa dibosupl en em lazhañ e toulloù-bac'h ken evezhiet. A-viskoazh he deus Irmgard Möller lavaret n'he doa ket klasket en em zistrujañ ha ne oa bet tamm emglev ebet e-touez izili RAF evit aozañ un emlazh a-stroll.

E 1995 e voe dieubet Möller. E Hamburg emañ o chom abaoe 2006.

## Notennoù
Embarañ

An **embarañ** eo an ober reizhel etre daou loen pe daou zen pa laka ar par e reizh e reizh ar barez.


Borboleta px cp Sta crz 040206 D.JPG|Balafenned *Chlosyne lacinia*
Tortoise mating.jpg|Baoted
Ladybird-Coccinellidae-mating.jpg|Buoc'haned
Moscas. Fecundación. Bastavales, Brión, 090905.jpg|Kelien
Joined moths.JPG|*Laothoe populi*
Yellow striped hunter mating.jpg|Nadozioù-aer
Hoverflies mating midair.jpg|*Simosyrphus grandicornis*
Monika Berberich

**Monika Berberich** (1942) a zo un alamanez a gemeras perzh e krouiñ Rote Armee Fraktion. Kemer perzh a reas e dieubiñ Andreas Baader ha bac'het e voe etre 1970 ha 1988.

## Leben
E Frankfurt hag e Berlin ar C'hornôg e studias. E 1965 e voe kondaonet da bevar miz toull-bac'h evit bezañ sikouret tud da skarzhañ diouzh an toull-bac'h e Praha. E 1970 e labpouras e burev ar breutaer Horst Mahler, hag eveltañ e teuas da vezañ ezel eus RAF. D'ar 14 a viz Mae 1970 e kemeras perzh e dieubiñ Andreas Baaders. En hañv 1970 edo unan eus izili RAF a bleustras eur c'hamp palestinat e Jordania. Goude distreiñ da Alamagn e kemeras perzh en aozañ lec'haveiñ RAF hag e tagañ meur a di-bank. 

D'an 8 a viz Here 1970 e voe harzet e Berlin, asambles gant Horst Mahler, Irene Goergens, Ingrid Schubert ha Brigitte Asdonk. Tamallet e voe bezañ bet perzh e dieubiñ Baader hag evel ezel eus RAF ha kondaonet da zaouzek vloaz toull-bac'h. E miz Meurzh 1988 e voe dieubet. En atersadennoù e tiskouez n'eo ket pellaet diouzh he menozioù na diouzh RAF. En un atersadenn gant BBC e 1995 e lakaas Republik Kevreadel Alamagn da *faschistischen Staat* (alamaneg a dalvez stad faskour). E Frankfurt am Main emañ o chom, ma skriv evit meur a gelaouenn eus an tu-kleiz pellañ.

## Oberenn
* gant Rainer Recke ha tud all : *Ohne Zweifel gegen den Angeklagten: Erklärungen vor Gericht*; AktivDruck, 1997; ISBN 3932210018
* gant Irene Rosenkötter: *Aber wir haben immer auf das Leben gesetzt ...*; Assoziation a, 1998; ISBN 3922611591

## Levrlennadur
* Stefan Aust: *Der Baader-Meinhof-Komplex*; Hamburg: Hoffmann & Campe, 2005; ISBN 3-455-09516-X
* Wolfgang Kraushaar (Hrsg.): *Die RAF und der linke Terrorismus*; Hamburg: Edition Hamburg, 2006; ISBN 3-936096-65-1
* Butz Peters: *RAF – Terrorismus in Deutschland*; München: Droemer Knaur, 1993; ISBN 3-426-80019-5
* Butz Peters: *Tödlicher Irrtum. Die Geschichte der RAF*; Berlin: Argon, 2004; ISBN 3-87024-673-1

## Liamm diavaez

* Atersadenn Monika Berberich Initial 06, miz Here 2002 (PDF)
Sauber

Sauber F1 Team zo anv ur skipailh kirri a red e Formulenn 1 e 2013 gant Nico Hülkenberg ha Esteban Gutiérrez. Emañ o chom e Hinwill e Suis. Goude meur a drec'h e Kirri Sport (26 trec'h hag an titloù e 1989 ha 1990) e tibab mont d'ar Formulenn 1 e 1993. Adprenet eo e 2005 gant BMW a red betek 2009, a-raok mont kuit eus ar F1. Adprenañ a ra Peter Sauber e skipailh ha redek a ra abaoe 2010.

Gant 254 Priz Bras renet gant Peter Sauber ha goude Monisha Kaltenborn eo bet merket 365 poent, 10 podium a oa bet graet (2 eil blas gant Sergio Pérez hag eizh trede blas). Plas titriñ gwellañ ar skipailh a oa 2 plasoù Jean Alesi en Aostria e 1998 hag e Bro-C'hall e 1999 ha gant Kamui Kobayashi e 2012. E-pad mare BMW Sauber a oa bet graet 1 plas pol hag un trec'h gant Robert Kubica 

Anavezet eo ivez peogwir en deus dizoloet ar vlenierien Michael Schumacher, en Andur, Kimi Räikkönen pe Felipe Massa.

## Istor
### Ar C'hirri Sport ha 24 Eurvezh ar Mañs

#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Kirri Sport

#### Disoc'hoù e 24 eurvezh ar Mañs

### Ar Formulenn 1
#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1

## Stagadenn
### Da welout

* BMW Sauber

### Liammoù diavez
*   Lec'hien ofisiel
Plasenn bol

E redadegoù kirri eo plasenn bol anv plasenn gentañ ar gael zisparti.

Dont a ra an anv-mañ eus ar redadegoù kezeg.
Ingrid Schubert (RAF)

:**Ur bajenn disheñvelout [[Ingrid Schubert]] zo ivez.*
**Ingrid Schubert** (miz Du 1944 en Ebern - 12 a viz Du 1977 e München) a voe unan eus diazezerien Rote Armee Fraktion (RAF). Kemer perzh a reas e dieubidigezh Andreas Baader hag e tagañ meur a di-bank. En em zistrujañ a reas e 1977.

## He buhez
E miz Meurzh 1970 e tapas kaout he diplom war ar medisinerezh e skol-veur dieub Berlin. Daou viz goude e kemeras perzh e dieubidigezh Andreas Baader. En hañv e 1970 e voe unan eus an ugent ezel bennak eus RAF az eas da bleustriñ d'ur c'hamp azoet gant Al Fatah e Jordania. E diabarzh RAF e veze anvet Irene ha Nina. D'an 29 a viz Gwengolo 1970 ez eo Schubert a vlenias ar c'harr implijet gant izili RAF goude laerezh argant en ur *Sparkasse* e Berlin. En hañv hag en diskar-amzer 1970 e kemeras perzh e tagañ daou di-bank da nebeutañ. D'an 8 a viz Here e voe harzet Schubert e Knesebeckstraße e Berlin, asambles gant Horst Mahler, Brigitte Asdonk hag Irene Goergens. E miz Ebrel 1971 e voe kondaonet da drizek vloaz en toull-bac'h evit bezañ bet perzh e dieubidigezh Baader, meur a hold-up hag evit bezañ kalsket lazhañ tud. Etre 1976 ha 1977 e voe bac'het e Stuttgart, asambles gant Andreas Baader, Gudrun Ensslin, Ulrike Meinhof, Jan-Carl Raspe, Irmgard Möller ha Brigitte Mohnhaupt. En toull-bac'h e kemeras perzh e meur a harz-debriñ. En em zistrujañ a reas d'an 12 a viz Du 1977 e toull-bac'h Stadelheim.

E 1986 e voe dibabet an anv „Kommando Ingrid Schubert“ gant izili RAF (trede rummad) a aozas ur gwalldaol a-enep Gerold von Braunmühl.

## Levrlennadur
* Stefan Aust: *Der Baader-Meinhof-Komplex*. Hoffmann & Campe, Hamburg 2005, ISBN 3-455-09516-X.
* Wolfgang Kraushaar (Hrsg.): *Die RAF und der linke Terrorismus*. Edition Hamburg, Hamburg 2006, ISBN 3-936096-65-1.
* Butz Peters: *RAF – Terrorismus in Deutschland*. Droemer Knaur, München 1993, ISBN 3-426-80019-5.
* Butz Peters: *Tödlicher Irrtum. Die Geschichte der RAF*. Argon-Verlag, Berlin 2004, ISBN 3-87024-673-1.
Maria Holl

**Maria Holl** zo anv meur a vaouez:
* Maria Holl (gwrac'h) (1549–1634), gwrac'h alaman
* Maria Holl (mezegez) (1953-), mezegez.
Blanka av Namur

**Blanka av Namur**, anavezet evel *Blanche de Namur* e galleg, ganet war-dro 1316 ha marvet e 1363, a oa ur briñsez eus Namur, (e kontelezh Namur d'an ampoent, e Belgia bremañ), a zeuas da vout rouanez Sveden ha rouanez Norge dre he dimeziñ.

## He buhez
Merc'h e oa da Yann Iañ Namur ha Mari Artez, a oa kar d'ar roue gall. He yaouankiz a dremenas e kastell Wynendaele, ti-annez konted Flandrez. 

Magnus IV Eriksson, roue Norge ha roue Sveden, a droas pitilh gant kened ar briñsez yaouank p'edo war e hent da Vro-C'hall, o vont da glask ur pried.

## Sveden

Lestrañ a reas Blanka da vont da Lec'hlenn e miz Gwengolo 1335 ha ne welas ket he bro c'henidik ken, evel a zegouezhe peurliesañ gant ar priñsezed a zimeze da zivroidi.

D'an 24 a viz Mezheven, e Stockholm, e voe lakaet war he fenn kurunenn rouaned Norge, Sveden ha Skania. Bloaz goude e c'hanas ur mab, Erik XII Sveden.

Brud en doa he fried da vezañ troet gant ar baotred. Mignon e oa da Bengt Algotsson, Dug Finland, met n'eus prouenn ebet e oa muioc'h eget kamaradiezh etrezek. Plijout a rae an dug da Vranka ivez, ken e veze lavaret e oa serc'heg Bengt Algotsson d'ar roue ha d'ar rouanez a bep eil.

Bec'h a voe e-kerzh ren Magnus ha Blanka. O mab Erik a ziskaras e dad hag a gasas Sveden d'ar brezel a-enep Danmark. Mervel a reas en un doare kevrinus hag adkemeret e voe e gurunenn gant Magnus Eriksson. Hervez ur vojenn e vije bet kontammet Erik gant e vamm Blanka. E gwirionez e voe skoet gant ar vosenn zu, evel e wreg ha bugale.

Adalek 1359 edo o chom e Norge, e Kastell Tønsberg, ma rene e gevred ar vro.

E miz Ebrel 1363 e timezas he mab Håkon VI da Vargaret Iañ Danmark, merc'h da Valdemar IV Danmark. Kleñvel a reas Blanka prestik goude, ha mervel, he mab roue en he c'hichen. N'ouzer ket petra a oa kaoz d'he marv, na pelec'h e voe beziet.

## Notennoù
Blanche de Namur

**Blanche de Namur** zo ur bier belgiat, graet e Namur gant ar Brasserie du Bocq, ha roet dezhi anv ar briñsez ''‎Blanche de Namur'' (1316-1363), rouanez Sveden ha Norge.
Tort (korf)

Un **tort** zo un distummadur eus al livenn-gein deuet alies eus ur c'hleñved, evel kleñved Scheuermann.
Beate Sturm

**Beate Sturm** (ganet e 1951) a zo un alamanez a voe ezel eus Rote Armee Fraktion e-pad ur pennad berr, etre 1970 ha 1971. *Jutta* a oa hec'h anv er strollad. Kemer perzh a reas e laerezh argant en tiez-bank. D'an 20 a viz Kerzu 1970 e teuas a-benn da dec'hout kuit padal e voe harzet Karl-Heinz Ruhland.
Maria Holl (gwrac'h)

:**Ur bajenn disheñvelout [[Maria Holl]] zo ivez.*

**Maria Holl** (1549 en Altenstadt, e-tal Geislingen an der Steige en Alamagn - 1634) a oa un ostizez en Nördlingen. Tamallet e voe dezhi bout gwrac'h. Jahinet e voe 62 wech met ne anzavas netra. Laosket e voe da vont. 

## He buhez
Maria Holl a oa merc'h prefed Altenstadt, Jerg Löhlin e anv. D'an 20 a viz Mae 1586 e timezas gant Michael Holl e Ulmer Münster. Asambles ez ejont da Nördlingen, ma voe-hi degemeret da geodedourez ar gêr-se d'an 30 a viz Mae 1587. Goude-se e tigoras ar c'houblad un davarn hec'h anv „Die goldene Krone“ e Weinmarkt. 

Abalamour ma rae berzh he zavarn e voe lakaet da sorserez e Nördlingen. En holl e voe jahinet 62 wech. Lavarout a reas e oa eus tud an aotrou Doue, ha n'he doa tamm emglev ebet gant an diaoul. Stank e voe keodedourien Nördlingen a savas a-du ganti. D'an 11 a viz Here 1594 e voe didamallet. 

Hec'h afer a voe unan eus prosezoù sorserezed diwezhañ Nördlingen. Dont a reas a-benn Maria Holl da dreuzvevañ an heskinañ, ha teir gwech e voe dimezet. D'an 21 a viz Gwengolo 1634 e voe douaret, da-heul Emgann Nördlingen. 

### Ar puñs
Da-geñver Stabenfest 1966 e voe savet ar puñs. An danvez koulz hag ar stumm anezhañ a laka da soñjal en ur geuneudeg. E 2010 e voe kempennet ar puñs.

## Levrlennadur
### Nann-faltazi
* Wolfgang Behringer: *Hexenverfolgung in Bayern. Volksmagie, Glaubenseifer und Staatsräson in der Frühen Neuzeit.* München: Oldenbourg, [1987] 3. verbesserte Auflage 1997. ISBN 3-486-53903-5. (Online) *(mit ausführlicher Übersicht zu Quellen und Literatur)*
* Gloria Eschbaumer: *Bescheidenliche Tortur. Der ehrbare Rat der Stadt Nördlingen im Hexenprozess 1593/94 gegen die Kronenwirtin Maria Holl.* Nördlingen: Greno, 1983.
* Gloria Rüdel-Eschbaumer: *Der Hexenprozeß Maria Holl. Mit Originalprotokollen aus dem Stadtarchiv Nördlingen vom Jahre 1593/94.* Nördlingen: Steinmeier, 1998. ISBN 3-927496-53-7.
* Sonja Kinzler: *Von der Prozessakte zur Heimatheldin. Wie die ‚Hexe’ Maria Holl zu ihrem Ruhm kam*, in: *Rieser Kulturtage (2004). Dokumentation.* Nördlingen: Verlag Riesener Kulturtage, 2005 (Eine Landschaft stellt sich vor, Bd. 15), S. 205–211. ISBN 3-923373-59-7.
* Sonja Kinzler: *Zwischen Fortschrittsglaube und Fatalismus. Die Rezeption der Nördlinger Hexenprozesse im 19. und 20. Jahrhundert*. Nördlingen: Steinmeier, 2005. ISBN 3-936363-27-7.
* Dietmar-H. Voges: *Nördlinger Hexenprozesse – Gesichtspunkte ihrer historischen Bewertung*, in: Ders.: *Nördlingen seit der Reformation. Aus dem Leben einer Stadt.* München: Beck, 1997, S. 46–88 und 408–415. ISBN 978-3-406-43360-3.

### Skridoù faltazi
* Frank Grupe: *Maria Holl – Hexenjagd in Nördlingen* (Stück). Nördlingen, 1998.
* Lore Krempel-Sporhan: *Die Hexe von Nördlingen: Das Schicksal der Maria Holl. Roman.* Stuttgart: Kullmann, 1949.

## Liamm diavaez
* Sonja Kinzler: Hexenprozesse in Nördlingen (Sonja Kinzler : prosezoù sorserezed e Nördlingen) e Historicum.net
Ingrid Schubert

**Ingrid Schubert** zo anv meur a vaouez :

* Ingrid Schubert (RAF) (1944–1977), ezel eus Tuad an Arme Ruz (Rote Armee Fraktion)
* Ingrid Schubert (politikourez) (1950-), politikourez aostrian (SPÖ)
* Ingrid Schubert (skrivagnerez) (1953-), skrivagnerez aostrian

## Pennadoù kar
*Ingrid
*Schubert
Eva Haule

**Eva Sybille Haule-Frimpong** (16 a viz Gouere 1954 e Tübingen) a zo un alamanez a gemeras perzh e trede rummad Rote Armee Fraktion. Tapout a reas kaout hec'h *abitur* (bachelouriezh en Alamagn) e Stuttgart a-raok kas ur vuhez kuzh azalek 1984.

## Oberiant e RAF
*5 a viz Du 1984 : laerezh a reas armoù ha boledoù en ur stal-armoù e Maxdorf e-kichen Ludwigshafen. 
*18 a viz Kerzu 1984 : kemer perzh a reas e prientiñ lakaat ur vombezenn da darzhañ en ur skol eus NATO en Oberammergau. Soñjal a reer e parkas ur c'harr danvez-tarzh ennañ e-kichen ar skol, met ne darzhas ket an danvez-tarzh abalamour d'ur gudenn deknek.
*1añ a viz C'hwevrer 1985 : kemer perzh a reas e muntr Ernst Zimmerman e Gauting. Muntret e voe en anv Patsy O'Hara.
*8 a viz Eost 1985 : asambles gant Birgit Hogefeld e lazhas Edward Pimental a-benn kaout e baperioù identelezh da vont tre diazlec'h aerlu SUA Rhein-Main, e-kichen Frankfurt.
*er memes miz e kemeras perzh er gwalldaol a-enep an diazlec'h-se, ma voe lazhet daou zen ha gloazet ugent den all.

## Harzet ha bac'het
D'an 2 a viz Eost 1986 e voe harzet e Rüsselsheim. D'an 28 a viz Even 1988 e voe kondaonet da 15 vloaz toull-bac'h.

E 2001 e oa da vezañ dieubet, met kavet e voe prouennoù nevez a-zivout ar pezh he doa graet gant RAF hag astennet e voe he frantad en toull-bac'h. Kaset e voe d'un toull-bac'h evit ar maouezed e Neukölln.

D'ar 17 a viz Eost 2007 e voe dieubet. N'he deus diskouezet tamm keuz ebet evit a sell ouzh ar pezh a reas pa oa ezel eus RAF.

## Luc'hskeudennerez
Pa oa bac'het e heulias Eva Haule kentelioù luc'hskeudenniñ. Hiziv an deiz e tap luc'hskeudennoù eus maouezed toullbac'het. He dastumad titlet *"Poltredoù maouezed bac'het"* a zo bet graet diskouezadegoù gantañ.

## Notennoù
Iniz er vertu

***Voyage misterius de inis en vertu*** zo ul levr e brezhoneg Gwened gant Jean Marion, embannet e Gwened gant an Embannadurioù Galles e 1790, hag advoullet e 1925. 

Troet e oa diwar ul levr gallek anvet *Voyage mystérieux à l'isle de la Vertu*, skrivet gant an aotrou beleg Maillot hag embannet e 1788.

## Notennoù
Font Moneizel Etrebroadel

Ar **Font Moneizel Etrebroadel** (FME; ent-ofisiel IMF/FMI, saozneg: *International Monetary Fund*; galleg: *Fonds monétaire international*; spagnoleg: *Fondo Monetario Internacional*) a zo un ensavadur etrebroadel lakaet war-sav d’an 22 a viz Gouhere 1944. Staliet eo e Washington er Stadoù-Unanet ha 187 stad ezel a zo bremañ. Christine Lagarde eo ar bennrenerez abaoe miz Gouhere 2011.

Da bal en deus an aozadur mirout stabilded ar sistem moneizel bedel ha merañ an enkadennoù moneiz hag arc'hant a c'hall c'hoarvezout. Evit se e tegas kredadoù d’ar broioù o deus kement a vec'h arc'hant ma c'hall kement-se lakaat en arvar stabilded o reizhiad arc'hantañ (tiez-bank, marc'had an arc'hant...), o c'henwerzh etrebroadel hag ivez aozadur gouarnamant ar stad. Evit ma rafe ket ur vro “freuz boutik” e vez prestet arc'hant dezhi eta, amzer d'ar fiziañs distreiñ. En eskemm ouzh an dra-se e vez goulennet digant ar broioù-se ober adrenkadurioù ekonomikel a-benn gwellaat mererezh ar stad ha kaout ur c'hresk armerzhel plaen.

## Istor
Ganet eo an FME e miz Gouhere 1944 e-kerzh kuzuliadeg Bretton Woods a-benn degas stabilded e sistem moneizel ar bed goude an Eil Brezel-bed. Ar pal a oa ne c'hoarvezje ket ken ar pezh a oa c'hoarvezet er bloavezhioù 1930 gant an armerzhioù bras, pa oa bet gouwerzhekaet (didalvoudekaet) moneizoù ha kemeret disentezioù ekonomikel hep tamm kenemglev ebet, ar pezh en doa degaset bec'h etre ar broioù.

Hiziv an deiz emañ koulz lavaret kement bro a zo ezel eus an FME, met broioù bihan ’zo n'emaint ket (Liechtenstein, broigoù eus ar Meurvor Habask), na Taiwan kennebeut.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Beatrice d'Este (1215-1245)

**Beatrice d'Este** (1215-1245), a oa merc'h da Aldobrandino Iañ d'Este (1190-1215), penn Ferrara, markiz Verona.

Dimeziñ a eure da András II, roue Hungaria ha Kroatia.
Tort (den)

:**Ur bajenn disheñvelout [[Tort]] zo ivez.*
Un **tort** zo un den a zo distummet e gein gant un tort, abalamour d'ur c'hleñved.

Mojennoù zo diwar-benn an dorted, pe tud tort.

## Tud
Torted brudet zo:
*Pepin an Tort, mab da Garl Veur
*Alfonso Froilaz, *el Jorobado* (?-932?). Roue León (925-926).
*Konan Iañ (?-992), dug Breizh, lesanvet *an Tort*,
*Gottfried IV, lesanvet *der Bucklige* (*an Tort*) (1040-1076) dug Niederlothringen adal 1069 betek 1076.
*Inge Krokrygg (*an Tort*) (1135 -1161) roue Norge adal 1136 betek 1161
*Edmond Plantagenêt, lesanvet « an Tort» (1245, Londrez – 1296, Baiona), kont Lancaster, priñs saoz.
*Marc'harid Bavaria (1442-1479)
*Janed Bro-C'hall (1464-1505), pried kentañ Loeiz XII
*Giuseppe Albano (1926 -Roma, 1945) stourmer enepnazi, lesanvet il “Gobbo del Quarticciolo”.

## Arzoù
*Pulcinella, a zo *Polichinelle* e galleg, er c'hoariva italian anvet Commedia dell'arte.
**François le bossu*, romant gallek gant Kontez Ségur
*Quasimodo, e romant Victor Hugo, *Notre-Dame de Paris*.
*Rigoletto, e c'hoarigan Giuseppe Verdi.
* *an Tort*, anv brezhonekaet romant ar roazhonad Paol Féval anvet *Le Bossu*.
*
## Pennadoù kar
*Gobbo
Gustav Iañ Vasa

**Gustav Vasa**, pe **Gustav Eriksson Vasa**, pe **Gustav Iañ**, ganet d'an 12 a viz Mae 1496 ha marvet d'an 29 a viz Gwengolo 1560, a voe merour rouantelezh Sveden (*Riksföreståndare* e svedeg) eus 1521 da 1523, ha goude-se roue Sveden eus 1523 betek e varv.

## E vuhez

Mab e oa da Erik Johansson Vasa (†1520) ha da Cecilia Månsdotter Eka. 

### Dimezioù ha bugale

Teir gwech e timezas:
*e 1531 da Katarina av Sachsen-Lauenburg, hag ur mab o doe:
# Erik XIV (1533–1577), Roue Sveden 1560–1568

*e 1536 da Margareta Leijonhufvud, merc'h da Eric Lejonhufvud
# Johan III (1537–1592), Roue Sveden 1568–1592, Roue Norge ha Danmark
# Katarina (1539–1610), dimezet d'ar c'hont Edzard II av Ostfriesland
# Cecilia (1540–1627), dimezet d'ar margrav Kristoffer II av Baden-Rodemachern 
# Magnus (1542–1595), dug Östergötland
# Karl Gustavsson (ganet ha marvet e 1544)
# Anna (1545–1610), dimezet d'ar c'hont Georg Johan Iañ Pfalz-Veldenz
# Sten Gustavsson (1546–1547)
# Sofia (1547–1611), dimezet d'an dug Magnus II av Sachsen-Lauenburg
# Elisabet (1549–1597), dimezet d'an dug Kristofer av Mecklenburg
# Karl IX (1550–1611), riksföreståndare 1599–1604 och roue Sveden 1604–1611, ha Roue Norge ha Danmark;

* en 1552 da Katarina Stenbock, merc'h da Gustav Stenbock

## Pennadoù kar
* Vasaloppet
Arvern (disheñvelout)

**Arvern** a c'hall bezañ meur a dra:
*ur vro okitanek hag ur broviñs kozh, gwelet Arvern;
*unan eus rannvroioù a-vremañ ar Frañs: gwelet Rannvro Arvern.

## Gwelet ivez
*Arverni, ur bobl c'halian
*Arverneg, ar rannyezh okitanek a vez komzet e Bro-Arvern.
Bleu d'Auvergne

**Bleu d'Auvergne** (*Blau d'Auvèrnhe* en okitaneg), pe **Keuz glas Arvern**, zo ur fourmaj glas hag a vez aozet e Bro-Arvern hag en un toulladig departamantoù all tro-war-dro. Graet e vez gant laezh buoc'h. Anavezet eo abaoe kreiz an  kantved en doare ma vez graet bremañ (met da goshoc'h e sav moarvat), ha gwarezet gant un AOK abaoe 1972.

## Tachennad ar c'heuz
Aozet e vez **Bleu d'Auvergne**:
*en departamantoù deuet war-lerc'h Bro-Arvern istorel, da lavaret eo: 
**Cantal (departamant) (en departamant en e bezh), 
**Puy-de-Dôme (departamant) (en departamant en e bezh),
**Haute-Loire (ul lodennig: Arondisamant Brioude)
*hag ivez en lodennoù 'zo eus an departamantoù all-mañ:
** Aveyron (2 ganton)
** Corrèze (12 kanton)
** Lot (12 kanton, klok pe diglok)
** Lozère (9 c'hanton)

## Pennadoù kar
* Bleu des causses
* Bleu de gex
* Roquefort

## Notennoù ha daveennoù
Anaon

An **Anaon** eo eneoù an dud varv, hervez ar relijion gatolik. Meur a gredenn, a lavar, hag a ober relijiel a zo stag ouzh an Anaon.

186 Yan'Dargent Les vapeurs de la nuit.jpg|*Les vapeurs de la nuit* – Aezhennoù an noz (an Anaon)Yan' Dargent, *c.* 1896 • Mirdi an Arzoù-kaer, Kemper

## Gerdarzh
* Eus ar galianeg **and(e)dubno-* → *antumnos* : "al lec'h don" → "ar bed dindan an douar" → "ar bed all" → "bed ar re varv".

An hevelep ger galianeg en deus roet *annwfn*, *annwn* e kembraeg, gant ar ster "ar bed dindan an douar" ivez. *Anaffuon*, *anaffuon*, *anaoün* a gaver e krennvrezhoneg gant ar ster "eneoù ar re varv".

Gant an Iliz katolik roman hep mar eo bet kemmet ar ster e Breizh, eus "ar bed dindan an douar" da "eneoù ar re varv". Ar ster kristen-se a gaver e Devri end-eeun.

## Kloc'h an Anaon
*Kloc'h an Anaon* a vez lavaret eus ar glaz, al lezoù, da lavaret eo ar c'hloc'h a lakaer da seniñ goude marv un den er relijion gristen.

## Plad an Anaon
Gwechall er gest, en iliz, e veze plad an Anaon : da noz an Hollsent e veze lakaet ur pladad boued dirak an ti evit an Anaon.

## Deiziadur
Gouel an Anaon: an deiz goude an Hollsent, d'an 2 a viz Du.

## Lennegezh
E Barzhaz Breizh ez eus ur c'han anvet ''Kanaouen ann Anaon''

## Lec'hioù
*Bae an Anaon

## Notennoù
Paul di Resta

Paul di Resta (ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1986 e Uphall) zo ur blenier Formulenn 1 skosat a red abaoe 2011 gant ar skipailh Force India. Trec'hour ar F2 Euroseries e 2006 hag ar c'hevezadeg DTM e 2010 eo. Kenderv Dario ha Marino Franchitti, a red er Stadoù-Unanet eo ivez.

## E vuhez

## E red-micher
### Karting

### Formulenn Renault

### Formulenn 3

### DTM

#### Un araokadenn betek an titl

#### Disoc'hoù e DTM
Goude Abadenn DTM Shangai 2010

* 4 bloaz e kevezadeg DTM.
* 42 abadenn.
* 6 trec'h.
* 5 plas pol.
* 7 tro gwellañ.
* 21 podium
* 219 poent.
* 2 dilezel.

* Krog eo e : Abadenn DTM Hockenheimring 2007, d'ar 15 a viz Ebrel 2007 – 5

### Formulenn 1
#### Force India

##### 2011

##### 2012

#### Disoc'hoù e Kevezadeg bed ar Formulenn 1
Goude Priz Bras Aostralia 2012

* 2 vloaz e kevezadeg bed ar Formulenn 1.
* 20 disparti.
* 26 poent.
* 9 donedigezh er poentoù.
* 2 dilezel.

* Krog eo e : Priz Bras kirri Aostralia 2011, war troiad Melbourne, d'ar 27 a viz Meurzh 2011 – 10

## Notennoù ha Daveoù

## Stagadenn

### Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Stadegoù Paul di Resta e "Driver Database"
Tilbury

**Tilbury** zo un anv-lec'h saoznek. 

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar ger bury, hag a gaver e lec'hioù all evel Canterbury, Shrewsbury, adstumm d'ar ger borough, bourk. 

## Lec'hioù
*Tilbury (Essex), zo ur gumun e Thurrock, en Essex, e-kichen Londrez e Bro-Saoz
* Tilbury (Ontario), kêr e kreisteiz Ontario, e Kanada

## Tud
*Gervase of Tilbury, den a lezenn ha skrivagner en XIIvet kantved

Un anv-tiegezh eo Tilbury ivez:
*John Tilbury, (1936),
*Peter Tilbury, (1945), 
*Zeffie Tilbury, (1863-1950),

## Traoù
*Tilbury (karr)
Karroñs

Ur **c'harroñs** a oa ur c'harr da zougen beajourien a renk uhel ha sachet gant un denn-gezeg. 

## Pennadoù kar
*Tilbury (karr)
Tilbury (karr)

Un **tilbury** zo ur c'harr evit un den pe zaou sachet gant ur gazeg. Implijet eo bet kalz en XIXvet kantved.
Bury

**Bury** zo un anv-lec'h gallek ha saoznek, deuet da vout anv-tud.

## Gerdarzh
E Bro-Saoz e lavarer eo un adstumm d'ar ger borough, a dalv kement ha bourk, hag a gaver el lec'hanvioù Cadbury, Canterbury, Newbury, Oldbury, Salisbury, Shrewsbury... 

#### 
* Bury, rann eus kêr Péruwelz en Wallonia ;

#### 
* Bury, kumun gwechall, hiziv e Marieulles, e Moselle ;
* Bury, en Oise ;
* *Bury*, e kumun Les Istres-et-Bury, er Marne
* Notre Dame de Bury

#### 
* Bury,
* Kumun vetropolitan Bury

#### 
* Bury, kumun en Haut-Saint-François ;

## Tud
* Richard de Bury (1287 – 1345), skrivagner saoz;
* Bernard de Bury (1720-1785), soner gall ;
* Richard de Bury (1730?-1794?), skrivagner gall;
* Priscilla Susan Bury (1790-1870), louzawourez;
* Pol Bury (1922-2005), livour belgiat ;