open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bae Fundy

**Bae Fundy** (*Bay of Fundy* e saozneg, *Baie de Fundy* e galleg) zo ur bae war aod reter Kanada, etre proviñsoù New Brunswick ha Nova Scotia. En em astenn a ra a-hed 270 km a hirder ha 80 km a ledander. 

Brudet eo er bed a-bezh abalamour d'an dilive bras-eston a vez etre an tre hag al lanv.

Ne ouzer ket gwall vat a belec'h e teu an anv *Bae Fundy* : hervez lod e teufe eus an anv portugalek *Rio Fundo* ("stêr zon") met diasur eo an displegadenn-se. E 1604 e voe anvet *baye Françoise* ("bae gall") gant an ergerzher gall Samuel de Champlain. War ur gartenn eus 1688 savet gant John Thornton e kaver ar meneg kentañ eus *Baye Foundy*, aet da *Bay Fundy* diwezhatoc'h.

Ar porzh brasañ er bae eo Saint John, e New Brunswick.
Roll ar c'hanoù broadel

__NOTOC__
Setu amañ ur roll eus **[[Kan broadel|kanoù broadel]]** stadoù ha broadoù ar bed.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Y

## Z

## Pennadoù kar
* Kan broadel
* Roll riezoù ar Bed
* Bannieloù Stadoù ar bed
## Notennoù
Ali-Shir Nava'i

**Mir Ali-Shir Nava'i** pe **Nizomiddin Mir Ali-Shir** (1441-1501), ganet ha marvet e Herat (Afghanistan), a oa ur prederour hag ur barzh pers hag ouzbek, e tchagataieg hag e perseg hag a voe o labourat e lez ar sultan Husayn Bayqara e Herat e dibenn ar .

Breur-mager Husayn Bayqara e oa, kargad uhel pinvidik, ha mesen e-unan evit arzourien all evel al livour Kamal al-Din Behzad hag a labouras evitañ a-raok labourat evit ar sultan.

E 1472 e teuas Ali-Shir Nava'i da vezañ vizir (ministr pe reizhaouer uhel) hag anvet e voe da emir.

E oberenn anavezetañ eo *"Majnun Layla"*. Meur a deskad barzhonegoù a skrivas diwar-benn ar pazennoù disheñvel eus buhez mab-den.

Hiziv e seller outañ evel unan eus skrivagnerien vras Ouzbekistan. C'hoariva bras Tochkent zo bet lakaet en e anv.

## Liammoù diavaez

*Alisher Navoiy , ,
John Langalibalele Dube

**John Langalibalele Dube** (22 C'hwevrer 1871, Inanda, Suafrika – 11 C'hwevrer 1946, Durban, Suafrika) a oa ur skrivagner, kazetenner, politiker ha prederour eus Suafrika e zouloueg. Bez' e voe prezidant kentañ ar *South African Native National Congress* (SANNC), aet diwezhatoc'h da African National Congress. 

Dont a rae John Dube eus ur familh uhel, ha mab d'ur pastor e oa. Skoliet e voe gant misionerien stadunanat ha da 16 vloaz e voe kaset d'ar Stadoù Unanet gant ar visionerien-se da zaremprediñ ur skol gristen eno, an *Oberlin Institute*. Er Stadoù Unanet e welas John Dube ur vro ma oa bet lamet ar sklaverezh. Distreiñ a reas da Suafrika ma voe misioner d'e dro ha ma krouas skolioù adalek 1900. Ur stourmer evit gwirioù ar re zu e voe ha skrivañ a reas kalz, e zouloueg hag e saozneg. E 1930 e embannas ur romant istorel e zouloueg, "Ujege, mevel Shaka". Skrivañ a reas ivez levrioù diwar-benn buhezioù ar rouaned zoulou, evel ar roue Dinizulu.

John Dube ne oa ket un dispac'hour hag an SANNC ne oa ket ur strollad dispac'hourien kennebeut evel ma teuas an ANC da vezañ diwezhatoc'h. Met a-hed e vuhez e stourmas evit gwirioù mab-den hag evit unaniezh ar re zu.

## Skridoù
* 1930 : (*Ujeqe, Insila ka Shaka* ("Ujege, mevel Shaka") ur romant istorel;
* *Umuntu Isita Sake Uqobo Lwake* ("An den eo e enebour gwashañ") 

Dube, asambles gant e wreg Nokutela Dube, a savas ar gazetenn gentañ e zouloueg, *Ilanga laseNatal*.

## Liammoù diavaez
*  Oberlin.edu
*  A la redécouverte de John Dube
Semois

Ar **Semois** pe **Semoy** (*Simwès* e walloneg) zo ur stêr eus Belgia a zo adstêr d'ar Meuse war he lez dehoù.

Emañ eien ar Semois e-kichen Arlon, e gevred proviñs Luksembourg. Redek a ra war-zu ar gornaoueg a-raok treuziñ ar vevenn etre Belgia ha Bro-C'hall goude Vresse-sur-Semois hag en em deurel er Meuse 10 kilometr pelloc'h e Monthermé. War-dro 210 kilometr eo he hed.
Secondo

**Secondo** zo un anv-bihan italianek. 

*Secondo di Non, istorour lombard
*Secondo Arò, emsaver italian
*Secondo Berruti, emsaver italian
*Secondo Bologna, eskob italian
*Secondo Casadei, soner italian
*Secondo Frola, politikour italian
*Secondo Tranquilli, anv gwir ar skrivagner Ignazio Silone.
Terzo

**Terzo** zo un anv-bihan italianek.

## Orin
Eus an anv latin Tertius, roet d'an trede mab.
Heñvel eo orin an anvioù all Primo, Secondo, Quarto, Quinto, Sesto, Settimo, Ottavio, Nono ha Decimo.

## Tud
* Terzo Lori, partizan.

## Lec'hioù
* Terzo (Piemonte), kêr e Piemonte,
* Terzo d'Aquileia, ker e Friuli-Venezia Giulia.
Xosé Filgueira Valverde

**Xosé Fernando Filgueira Valverde** (Pontevedra, 1906 - Pontevedra, 1996) zo ur skrivagner ha kelenner galizat, a skrivas e galizeg koulz hag e kastilhaneg.

Goude studioù e skol-veur Santiago de Compostela hag e skol-veur Zaragoza, e kelennas lerc'h-ouzh-lerc'h e Pontevedra, e Barcelona, e Lugo hag e Pontevedra adarre.

Bez' e voe unan eus ar re a savas ar Seminario de Estudos Galegos e 1923 hag unan eus ar re a savas Mirdi Proviñs Pontevedra e 1927, a-raok ren ar mirdi-se koulz hag ar mirdi Rosalía de Castro. Ren a reas ivez ar Conselho da Cultura Galega (eus 1991 da 1996) hag ezel e oa eus ar Real Academia Galega.

War an dachenn bolitikel e voe ezel eus ar Partido Galeguista. E 1935 e kuitaas ar gostezenn-se gant izili all da vont da sevel an Direita Galeguista. Sevel a reas a-du gant taol-stad Francisco Franco ha diwezhatoc'h en devoe kargoù dindan ar gouarnamant, evel maer Pontevedra etre 1959 ha 1968 pe, diwezhatoc'h c'hoazh, evel kuzulier sevenadurel e 1982 ha 1983.

E 2015 e voe enoret gant ar Real Academia Galega da-geñver Devezh al Lizhiri Galizek, abalamour d'e labour evit ar galizeg Kement-se ne blijas ket d'an holl e Galiza avat, abalamour d'e emzalc'h da vare an diktatouriezh.

## Notennoù
Maner Losulien

**Maner Losulien** zo ur maner er Releg-Kerhuon.


File:Relecq 4 Manoir de Lossulien 1.JPG|Maner Losulien 1
File:Relecq 5 Manoir de Lossulien 2.JPG|Maner Losulien 2
File:Relecq 6 Manoir de Lossulien 3.JPG|Maner Losulien 3
File:Relecq 7 Manoir de Lossulien Portail d'entrée.JPG| Maner Losulien, portail d'entrée
File:Relecq 8 Manoir de Lossulien chapelle.JPG|Maner Losulien, chapel eus ar XVIvet kantved 
File:Relecq 9 Manoir de Lossulien L'étang et les moulins.JPG|Maner Losulien, stank ha milinoù
File:Relecq 10 Manoir de Lossulien et les moulins.JPG|Maner Losulien hag ar milinoù
Beg ar Groazig

**Beg ar Groazig** zo ur beg-douar eus Breizh, e kumun ar Groazig, el Liger-Atlantel. 

Uhel eo an aod ha kerreg e-leizh zo enni. Adalek ar Grennamzer e voe difennet gant un tour ma c'halled evezhiañ an aodoù tro-war-dro. En  e oa un ti-gward, gant mogerioù izel en-dro dezhañ. E 1861 e voe treuzfurmet an ti-gward en ur c'hreñvlec'h karrezek. Dilezet e voe e dibenn an  avat ha dont a reas da vezañ un ti-hañv bras. 

Dirak ar beg-douar emañ tour-tan ar Forn. Er mervent d'ar beg, war an aod ivez, emañ milin Bauvran ha park Penn-Avel ma teu e-leizh a dud da bourmen. 

## Liamm diavaez
Quinto

**Quinto** zo un anv italianek (distaget /kwinto/) ha spagnolek (distaget /kinto/) hag a gaver en anvioù-tiegezh hag en anvioù-lec'hioù.
Ral eo evel anv-bihan, rouesoc'h eget an anvioù all deuet eus anvioù-gwan-petvediñ eveltañ: Primo, Secondo, Terzo, Quarto, Sesto..

## Tud

* **[[Quinto Mario Corrado]]** (Oria, 1508 – Oria, 1575), lenneg italian.
* **[[Felice Avogadro di Quinto]]** (1844-1907) – ofiser italian

### XXvet kantved
* **[[Pietro Quinto]]** (1904-1987) – medisin italian
* **[[Nadir Quinto]]** (1918-1994) – skeudenner illustratore e fumettista italiano
* **[[Riccardo Quinto]]** (1961-2014) – istorour italian
* **[[Zachary Quinto]]** (1977) – aktour stadunanat

## Lec'hioù
 
* **[[Quinto (Verona)|Quinto]]**, pe **Quinto di Valpantena** – bet kumun, hiriv frazione e Verona, e proviñs Verona (Veneto)
* **[[Quinto al Mare]]** – bet kumun, hiriv karter e Genova, e proviñs Genova (Liguria)
* **[[Quinto de' Stampi]]** – bet kumun, hiriv frazione e Rozzano,e proviñs Milano (Lombardia)
* **[[Quinto di Treviso]]** – kumun e proviñs Treviso (Veneto)
* **[[Quinto Fiorentino]]** – karter e Sesto Fiorentino, kumun eus proviñs Firenze (Toscana)
* **[[Quinto Romano]]** – bet kumun, hiriv karter e Milano, e proviñs Milano (Lombardia)
* **[[Quintosole]]** pe **Quinto Sole** – bet kumun, hiriv frazione e Milano, (Lombardia)
* **[[Quinto Vercellese]]** – kumun e proviñs Vercelli (Piemonte)
* **[[Quinto Vicentino]]** – kumun e proviñs Vicenza (Veneto)

* Quinto (Ponce), karter e kumun Ponce.

 
* **[[Quinto (Spagna)|Quinto]]** – kumun e proviñs Zaragoza (Aragon)
* **[[Quinto Real]]** – e kumun Erro (Navarra).

* **[[Quinto (Svizzera)|Quinto]]** – kumun e kanton Ticino.

## Traoù all
***[[Quinto (gitar)|Quinto]]** – gitar kuban.
Emsav Stadel Breizh

**Emsav Stadel Breizh** a oa ur strollad politikel brezhonek e dibenn ar bloavezhioù 1960.

Krouet e voe e dibenn 1967, ha freuzet e dibenn 1976.

Tud evel Francis Favereau, Tangi Louarn, Abanna, Lukian Kergoat, Yann-Ber Tillenon, Reun ar Glev, Erwan Kervella, Youenn Olier, Paol Kalvez pe c'hoazh Padrig an Habask a zo bet er strollad-se.

Evito, ren e vuhez e brezhoneg oa "pazenn gentañ an emsav".

Kroget en doa ESB da sevel ur Stad vrezhonek e Breizh.

Brudet eo ESB evit bezañ "tarzhet ar c'hombod broadel", evit an emzezrannoù dre skrid a veze da ober, hag evit bezañ "tarzhet ar c'hombod renkadel".

Ur gelaouenn hollvrezhonek a veze embannet gant izili ar strollad, *Emsav* hec'h anv.

## Liamm diavaez
*  Pennad gant Lukian Kergoat diwar-benn ESB ha Skol an Emsav

## Notennoù
De Tsjerne

***De Tsjerne*** ("ar varazh-ribot") a oa ur gelaouenn lennegel frizek a veze embannet bep miz e Ljouwert (Friz) etre 1946 ha 1968. Kemer a reas lec’h ur gelaouenn all anvet *De Rattelwacht*, ha dont a reas an niverenn gentañ er-maez e miz Genver 1946. Klask a rae kas al lennegezh war-raok, en ur chom distag diouzh an emsav frizat.

Skridvarnerezh a embanne ingal ha teurel a rae he selloù war lennegezh ar broioù all ivez. E 1948 e voe embannet un niverenn gouestlet da Vreizh ha d’al lennegezh vrezhonek, enni troidigezhioù diwar skridoù gant Maodez Glanndour, Roparz Hemon, Youenn Drezen pe Jakez Riou. Niverennoù all a voe diwar-benn Fedde Schurer (1948), Edgar Allan Poe (1949), Surinam (1952), Norvegia (1955)...

E-touez kenlabourerien ar gelaouenn e c’haller menegiñ Eeltsje Boates Folkertsma, Fedde Schurer, Marten Sikkema ha Douwe Tamminga.

## Liamm diavaez
*''Bretagne-Nûmer'', niverenn Mezheven 1948, gouestlet da Vreizh, el lec’hienn idbe-bzh.org
*''De Tsjerne'' en Digitale bibliotheek vorr de Nederlandse letteren - dbnl
Silvanekted

Ar **Silvanekted**, *Silvanectes* e latin, a oa ur bobl c'halian eus *[[Belgica Secunda]]*, etre ar Parisii, ar Meldi (rannvro Meaux) hag ar Bellovaci (rannvro Beauvais). *Augustomagus* e oa o c'hêr-benn, da lavaret eo Senlis.

Bihan a-walc'h e oa o bro, un 550&nbsp;km²,en-dro d'ar stêrioù Nonette hag Aunette, en dachenn a zo aet d'ober an departamant Oise hiriv, en-dro da gêrioù Senlis (Augustomagus), Chantilly ha Crépy-en-Valois. Ne oa ket poblet-kenañ ar vro, met gallet ez eus kavout tri lec'h-annez eus marevezh La Tène petra bennak ma n'eo ket bet kavet o c'hêr-benn, a ranke bezañ, a greder, dindan dismantroù kastell Montépilloy.
Charlie Grall

**Jean-Charles Grall**, muioc'h anavezet dindan an anv **Charlie Grall**, a voe ganet d'an 3 a viz Genver 1955 e Laz ha marvet d'ar 27 a viz C'hwevrer 2026. Un emsaver ha kazetenner breizhat eo bet, ha prezidant Gouel al Levrioù e Breizh e Karaez .

Ezel eo bet eus an aozadur politikel *[[Front de libération de la Bretagne]]*.

Kazetenner eo bet e-pad pell en Ouest-France. Bez' ec'h eo unan eus an dud o deus savet ar gevredigezh Egin e Karaez.

Gantañ eo bet savet ar gazetenn bolitikel c'hallek *[[Bretagne Info]]*.

## Oberennoù
;E galleg
* 2006 : *Un combat pour la Bretagne*, a-gevret gant Guy Le Corre, Spered Gouez.
* 2012 : *Le problème breton en 20 questions*, Embann ar Menezioù Du
* 2012 : *Pays Basque - Les chemins de la paix*, Spered Gouez.
* 2014 : *Christian Troadec : des Vieilles charrues aux Bonnets rouges : itinéraire d'un homme pressé*, Coop Breizh.
* 2016 : *"Bretagne info", hebdomadaire breton, et l'imposture de l'extrême droite*, Spered Gouez.
* 2020 : *Raymond Delaporte, René Galand, Deux Chateuneuviens, Deux destins*, Spered Gouez.
;E brezhoneg
* 2018 : *Martial Ménard, ur breur er stourm*, Al Lanv.
* 2021 : *Un devezh labour e ti Pêr Moc’h*, romant sokial, Al Lanv.
* 2024 : *Toull Kerliv*, romant polis, Al Lanv.
;Kinniget gantañ
* 2019 : Remont Delaporte ha Reun ar C'halan, *Div blanedenn*, Al Lanv.
Ari Þorgilsson

**Ari Þorgilsson** (pe **Ari Thorgilsson**) (1067–1148 AD) a oa ur c'hronikour brudet eus Island er Grennamzer. Gantañ e voe savet an *[[Íslendingabók]]*, hag a gont istor ar familhoù kentañ a erruas en Island d'ober o annez eno. Lesanvet e oa *Ari fróði* ("Ari ar Fur") hag hervez Snorri Sturluson e voe an hini kentañ o skrivañ ul levr istor e norseg. 

Studioù a reas Ari e Haukadalur e skol Teitur Ísleifsson hag a oa mab da Ísleifur Gissurarson, kentañ eskob Island. Sklaer eo e studias an testennoù latin eno, met ken desket all e oa war istorioù al lennegezh komzet eus ar vro.

Soñjal a reer e teuas Ari da vezañ beleg el lec'h a zo bremañ Staðarstaður, met ne ouzer ket kalz a dra diwar e benn a-hend-all, daoust ma skrivas-eñ an istor eus e familh.

Sur eo ez eo gantañ e voe skrivet an *Íslendingabók* ha soñjal a reer e kemeras perzh e skridoù all ivez, evel da skouer an *[[Landnámabók]]* hag a gont penaos e voe trevadennet Island gant ar Vikinged.

Un den a bouez eo Ari Þorgilsson en Island ha sellout a reer outañ evel "tad al lennegezh islandek".
Philippe-Emmanuel de Lorraine

**Philippe-Emmanuel de Lorraine**, dug Mercœur, gouarnour Breizh adalek 1582

## Buhez
Philippe-Emmanuel de Lorraine a voe ganet e Nomeny, ur gêr eus bro Loren, d'an 9 a viz Gwengolo 1518. Mab e oa da Nicolas de Lorraine ha Jeanne de Savoie-Nemours

Dimezet e oa bet da Marie, merc'h nemeti Sebastien de Luxembourg, dug Penteür.

Anvet e voe nepell goude da c'houarnour Breizh.

Dimezet en devoa e verc'h nemeti d'an dug Vendôme, mab bastard ar roue.

Aet e oa da Anaon e Nürnberg d'an 19 a viz C'hwevrer 1602.

## Titloù
* Markiz Nomeny
* Kont Vaudemont
* Dug Mercoeur
* Dug Penteür
* Baron Ankiniz
* Par Bro-C'hall
* Priñs an Impalaeriezh Santel, ha Martigues

## Ardamezioù

## Brezel ar Re Unanet
Kenderv e oa d'ar re de Guise.

Goude ma oa bet drouklazhet Henri de Lorraine, dug Guise, Mercoeur a gemeras penn ar Re Unanet e Breizh. Emglev e reas gant roue Spagn. Digeriñ e reas porzh ar Blavezh dezho.

Sinañ a reas un arsav gant Herri IV e 1595, hag ar peoc'h e 1598.

Mont e reas er bloaz 1601 da vro Hungaria evit kemer penn arme Rodolf II, taget gant an Durked. Berzh en doa graet eno. Mervel a reas en ur zont en-dro, e Nürnberg, e 1602.

## Liammoù diavez
* Les Guerres de la Ligue en Bretagne - idbe-bzh.org

## Levrlennadur

## Daveoù ha notennoù
Albert Uderzo

**Albert Uderzo**, anv-pluenn **Alberto Aleandro Uderzo**, ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1927 e Fismes (Marne) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Meurzh 2020 en Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine), a oa un aozour bannoù-treset italian deuet da vezañ gall e 1934.

Krouet en doa gant René Goscinny an heuliadoù bannoù-treset Oumpah Pah hag Asteriks.
Bretagne Info

:*Arabat droukveskañ gant [[Breizh-info.com]]*
----

***Bretagne Info***, pe ***Breizh Info***, a oa ur gazetenn c'hallek sizhuniek tost d'an emrenerien c'hallek vreizhat. Krouet e oa bet gant Charlie Grall ha renet e oa gant Martial Ménard. Deuet eo er-maez evit ar wech kentañ e miz Here 1996 hag ar wech ziwezhañ e miz Ebrel 2001.

Abaoe penn-kentañ ar bloavezhioù 2010 eo bet adkemeret an titl *Breizh Info* gant ul lec'hienn gelaouiñ all, e galleg ivez, anvet Breizh-info.com hag a zo kaset war-raok gant an tu-dehoù pellañ. Evit displegañ an diforc'h etre an daou vedia en doa embannet Charlie Grall al levr gallek *Breizh Info et l'imposture de l'extrême-droite*.

## Kazetenner ar sizhunieg
* Annick Lagadec

## Liamm diavaez
*''Bretagne Libre et Satirique'', un dastumad tresadennoù gallek gant Houarnev, embannet gant ar gazetenn c'hallek *Breizh Info*.

## Notennoù ha daveoù
Mercœur (Corrèze)

**Mercœur**, pe **Mercuèr** en okitaneg, zo ur gumun eus Bro-C'hall, e departamant Corrèze, en arondisamant Tulle, ha pennlec'h kanton.

## Poblañs
1000 annezad e 1863, 441 e 1968.

## Ardamezioù

*En glazur e leon en argant e trizek bezantenn ouzh c'hourem; e gab en aour karget gant teir rodig-kentr en sabel*

## Istor
Roet he deus e anv d'un tiegezh brudet adalek an XIvet kantved. Kemesket gant tiegezh Bourbon.

Diberc'hennet digan konestabl Bourbon gant Fañch Iñ, ha roet da Antoine de Lorraine, en devoa dimezet da Renée de Bourbon (eil c'hoar ar c'honestabl).

Savet dugelezh gant Charlez IX evit Nicolas de Lorraine, mab Antoine, e 1569.

E 1789, priñs de Conti e oa aotrou al lec'h.

## Daveoù ha notennoù
Jean-Yves Veillard

**Jean-Yves Veillard**, pe **Yann-Cheun Veillard** a-wechoù, bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1939 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Meurzh 2020, a oa istorour, klasker hag unan eus tadoù UDB e 1964. Hiramzer eo bet e penn Mirdi Breizh e Roazhon.

## Oberennoù
* 1991 : *Promenades à Rennes , Le XIXe siècle*, Ouest-France.
;gant tud all
* 1981 : *Études sur la presse en Bretagne aux XIXe et XXe siècles*, gant Jacques Néré, Jean-Yves Jézéquel ha Marie-Thérèse Cloître.
*  1991  : *L'Ecomusée du pays de Rennes*, gant Alison Clarke ha Jean-Luc Maillard
;dastumad luc'hskeudennoù
* 1981 : *Rennes naguère : 1850-1939... : photographies anciennes*, Payot.
;labour skol
* 1978 : *Rennes au XIXe siècle : architectes, urbanisme et architecture*, éditions du Thabor.

## Dastumad skridoù strollet en enor dezhañ
* 2001 : Alain Croix, François Hubert hag Erwan Le Bris Du Rest, *Monsieur le "conservateur". Musées et combats culturels en Bretagne au temps de Yann-Cheun Veillard*, Apogée.

## Oberennoù skrivet gant tud all, dindan e renerezh
* 1995 : Michel Denis ha Michel Lagrée, *L’affaire Dreyfus et l’opinion publique en France et à l’étranger*, PUR.
* 2000 : *Ar Seiz Breur 1923-1947 - La création bretonne entre tradition et modernité*, Terre de Brume.
*  2000  : *Dictionnaire du patrimoine breton*, dindan kenrenerezh Alain Croix, Apogée.
* 2004 : *Dictionnaire du patrimoine rennais*, dindan kenrenerezh Alain Croix, Apogée.
Douger-nijerezioù Charles de Gaulle

Ar **Charles de Gaulle** zo un douger nijerezioù nukleel.

Savet eo bet e Brest. Urzhiadet eo bet gant gouarnamant Frañs d'an 7 a viz C'hwevrer 1986.

Armet eo bet d'an 28 a viz Gwengolo 2000. Implijet eo bet evit ar wech kentañ d'an 18 a viz Mae 2001, evit ur bleustradeg "Trident d'or" a-gevret gant Italia. 

Bremañ e c'hell ar Charles de Gaulle kas gantañ 40 aerlestr : 30 nijerez hemolc'h Rafale Marine F3, 2 nijerez anavezadenniñ E-2C Hawkeye, 2 viñsaskell Caïman Marine (ISR & RESCO), 1 viñsaskell AS565 Panther ISR ha 2 viñsaskell AS365F Dauphin Pedro.

Peseurt armadur zo e-barzh ?

## Notennoù ha daveennoù
Lipid

Al **lipid** zo kement ha danvez druz ar boudoù bev. Molekuloù int ha ne veskont ket gant an dour. A bep seurt a zo (druzoni, koar) a c'heller gwelet dindan ur stumm solut (koar) pe dourennek (eoul).
Paul de Geslin

**Paul de Geslin** (*Paul Alexandre de Geslin de Kersolon*), ganet d'ar 27 Meurzh 1817 e Roazhon ha marvet d'an 28 Du 1888 e Versailles, oa beleg ha skrivagner.

Skrivet en deus ingal evit kazetenn e dad, *[[L'Ouvrier]]*, a gaver kalz skridoù tennet anezhi ha troet e brezhoneg e-barzh *[[Feiz ha Breiz]]*.

Pennskridaozer ar gazetenn sizhuniek *[[Le Clocher]]* e voe.

## Oberennoù
* 1891 : *Le Père de Geslin de Kersolon d'après ses souvenirs. Hommage de ses Amis* (2 levrenn), Pariz, Blériot ha Gautier.
;Jean Loyseau
* 1863 : *Lettres sur la vie d'un nommé Jésus*, Paris, Blériot.
* 1864 : *Rose Jourdain*, Paris, Blériot.
*   1864   : *Bas les masques*, Paris, Blériot.
* 1866 : *Les bons apôtres*, Paris, Blériot.
* 1872 : *Pouvoir et liberté*, Paris, C. Dillet.
* 1873 : *Mémoires de Propre-à-rien*, Paris, C. Dillet.
* 1875 : *Les lys et les roses*, Paris, C. Dillet.
* 1876 : *Le bâton perdu*, Paris, C. Dillet.
* 1877 : *Les noces d'or de Jupiter*, Paris, Blériot.
* 1881 : *Les Sept colonnes du Temple. Flora*, Paris, C. Dillet.
* 1883 : *Pas méchant*, Paris, Blériot ha Gautier.
*   1883   : *Trop belle*, Paris, Blériot ha Gautier.

## Oberennoù troet e brezhoneg
* *Goalen eured ar Verc'hez Vari*, troet gant Goulven Morvan hag embannet war *Feiz ha Breiz* e 1874.
* *Clenvet ar gear*, troet gant Goulven Morvan hag embannet war *Feiz ha Breiz* e 1874 ha 1875 (8 rann).
* *[[Couent Vicovaro]]*, troet gant Goulven Morvan (diwar *Le couvent de Vicovaro*) hag embannet war *Feiz ha Breiz* e 1875.
* *[[Histor Coll-Bara]]*, troet gant Yann-Vari Nedeleg (diwar *Mémoires de Propre-à-rien*, 1873) hag embannet e 44 rann war *Feiz ha Breiz* e 1876 ha 1877.

## Troidigezhioù
* 1850 : Thomas a Kempis, *La Vallée des lis*, Avignon, Seguin aîné.
* 1852 : Augustin Theiner, *Jean Henri, comte de Frankenberg, cardinal-archevêque de Malines, primat de Belgique, et sa lutte pour la liberté de l'Église et pour les séminaires épiscopaux, sous l'empereur Joseph II*, Louvain, C. J. Fonteyn.
* 1852 : Augustin Theiner, *Histoire du pontificat de Clément XIV, d'après des documents inédits des archives secrètes du Vatican*, Paris, Firmin Didot.

## Liamm diavaez
* Ur restr pdf diwar e benn

## Notennoù
Digraostiñ

**Digraostiñ** a zo pasat mic'hi eus ar c'horzailhennoù-aer traoñ (ar pegnad pe an treuz-gouzoug) a c'hell bezañ tufet pa vezer klañv-bras.
Anosmiezh

**Anosmiezh** zo koll ar c'hleved dre ar fri. Gallout a ra bezañ war berr amzer, abalamour d'ur c'hleñved bennak, pe da viken. Dont a ra ar ger eus al latin nevez *anosmia*, diwar an henc'hresianeg ἀν- (an-, *di*) + ὀσμή (osmḗ, "klevet"). Lod eus an dud zo anosmik evit ur frond nemetken, ar pezh a vez anvet "anosmiezh resis".
Zoé Berthier

**Zoé Berthier** (*Jean Lander* hec'h anv-pluenn), ganet e 1823 ha marvet d'an 31 Gouere 1909 en Oriant, a oa ur skrivagnerez c'hallek.

D'an 12 Du 1857 e timezas da Ernest Hello.

## Oberennoù
**Nouvelles et récits villageois*, rakskrid gant E. Hello. Pariz : V. Palmé (1861)
**A Paris et en province, types et portraits*. Pariz : V. Palmé (1862)
**Marguerites en fleur*, gant ur rakskrid gant Ernest Hello. Pariz : V. Palmé (1864)
**Rose de Bretagne. La Main de Dieu*. Pariz : C. Dillet (1868)
**Le Roman de Mirro. Les Cent francs du parrain. Le Petit sabot*. Pariz : F. Curot (1872)
**Le chemin de la vie* Pariz : V. Palmé ; Brusel : J. Albanel ; Geneva : H. Tremblay (1881)
;Troidigezh vrezhonek
* *Ar votezik prenn*, troet gant Goulven Morvan diwar *Le petit sabot* hag embannet e Feiz ha Breiz e 1869.

## Notenn
Quintus Quinctius Cincinnatus

**Quintus Quinctius Cincinnatus** a oa ur politikour roman, eus ar gens Quintia. Mab e oa d'an haroz damvojennel Cincinnatus ha d'e bried Racilia, ha breur e oa marteze da Titus Quinctius Pœnus Cincinnatus.
Louis-Gaston de Ségur

**Louis-Gaston de Ségur**, ganet e 1820 e Pariz ha marvet eno e 1881, a oa un diplomat gall, deuet da vout beleg, hag ur skrivagner gallek.

Mab e oa da Sofia Rostopchina, kontez Segur, skrivagnerez c'hallek brudet a orin rus.

## Oberennoù troet e brezhoneg
* 1874 : *Trede urs Sant-Frances*, troet gant Goulven Morvan, Brest, J.-B. Le Fournier hena.
* 1878 : *Ar Revolusion*, troet gant Arsène de Kerangal diwar *La Révolution*, embannet war Feiz ha Breiz.
* 1915 : *Er Gomunion santél dré en eutru Ségur*, Henbont, impr. de C. Normand

## Notenn
Cindy Ann Crawford

**Cindy Crawford**, ganet **Cynthia Ann Crawford** d'an 20 a viz C'hwevrer 1966, zo un top model hag aktourez stadunanat. Brudet e oa bet evel top model dre ar bed, ar pezh en doa digoret un hent dezhi war-zu rolloù skinwel ha sinema. Er bloavezhioù 1980 ha 1990, Crawford a oa unan eus brudetañ maouezed bed an top model. Gwelet e veze war goloioù kelaouennoù, e bruderezhioù ha dibunadegoù gwiskerezed dilhad.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
* Cindy Crawford war IMDb
Jovial et Frisepoulet

**Jovial et Frisepoulet** oa un daouad skrivagnerien c'hallek eus kreiz an XIXvet kantved, dianav o gwir anvioù.

## Oberennoù
* 1865 : *L'Anglais mal servi, ou les Étourderies de Pierre Léveillé*, Saint-Étienne, Librairie Pasteur.
*  1865  : *Normand et Gascon, ou l'embarras du choix*, Saint-Étienne, Pasteur.
* *Jacques Godiche, ou le Jeune homme timbré*, Saint-Étienne, Pasteur.

## Oberenn troet e brezhoneg
* 1879 : *Normand ha Gasconn*, troet gant X. diwar *Normand et Gascon, ou l'embarras du choix*, 1865, hag embannet war Feiz ha Breiz.

## Notennoù ha daveennoù
Heuliañ an darempredoù (medisinerezh)

E yec'hed publik, **Heuliañ an darempredoù** zo un hentenn evit kontrolliñ penaos e c'hell ur c'hleñved en em strewiñ. Klask a reer lakaat un anv war bep den bet gwelet gant unan bennak klañv evit kelaouiñ, gwareziñ, testiñ, diaspellañ ha neuze terriñ chadenn an infektiñ. Graet e vez alies evit kleñvedoù kaset dre zarempredoù-rev (VID da skouer), evit an droug-skevent, ar ruzell pe c'hoazh evit kleñvedoù nevez evel ar SARS-CoV (2003) pe ar SARS-CoV-2 (2019-20).
Ruzell

Ar **ruzell** zo ur c'hleñved a daper aes-tre diwar viruz ar ruzell. Simptomoù a ziwan etre 10 ha 12 deiz goude bezañ bet kontamnet ha padout a ra etre 7 ha 10 devezh. Komañs a ra alies gant terzhienn (ouzhpenn 40° alies), paz, ar fri o tiveriñ ha tanijenn an daoulagad. Goude daou pe dri deiz e c'hell dont poentoù gwenn e genoù an hini klañv. Plakoù ruz a ziwan neuze war ar bizaj a-raok mont d'ar c'horf a-bezh goude un nebeud devezhioù. Alies e c'heller bezañ tapet ivez gant an dipadapa, an droug-skouarn hag ur bneumoniezh. Ne varver ket kalz ken diwar ar c'hleñved-se met kavet ez eus bet e teue en-dro e broioù pinvidik abalamour ma ne oa ket kement a dud brec'hiet ken.
Patrick Devedjian

**Patrick Devedjian**, ganet d'ar 26 a viz Eost 1944 e Fontainebleau (Seine-et-Marne) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Meurzh 2020, a oa ur politikour gall.

Mab d'un ijinour armeniat ganet e Turkia ha d'ur C'hallez ganet e Boulogne-sur-Mer, ezel voe eus Occident, ur strollad politikel gall eus an tu dehoù pellañ.

Dimezet e oa da Sophie Vanbremeersch.

Ezel eus an RPR, eus an UMP hag an LR, bet e oa bet maer Antony etre 1983 ha 2002, kannad an Hauts-de-Seine etre 1986 ha 2017, ministr evit ar frankizoù lec'hel etre 2002 ha 2004, ministr dileuriad ar greanterezh etre 2004 ha 2005, ministr karget da lakaat e pleustr steuñv an adlañs etre 2008 ha 2010 ha prezidant kuzul departamantel Hauts-de-Seine eus 2007 betek e varv.
## Marv
Marv eo gant ar c'hurunviruz COVID-19 d'an 29 a viz Meurzh 2020.
Charles Deslys

**Charles Deslys**, ganet e 1821 e Pariz ha marvet eno e 1885, a oa ur skrivagner gall. Beziet eo er vered Père-Lachaise (71vet rann).

## Oberennoù
* 1847 : *La Mère Rainette*
* 1849 : *Les Bottes vernies de Cendrillon*
* 1856 : *Heures de récréation*
* 1858 : *Le Pont rouge*
* 1875 : *Le Serment de Madeleine*, Dentu
* 1879 : *Fanfan Latulipe*

## Oberennoù troet e brezhoneg
* 1878 : *Madou ar re all*, troet gant Arsène de Kerangal diwar *Le bien d'autrui*, embannet war *[[Feiz ha Breiz]]*.
* 1883 : *Le Madalen*, troet gant Arsène de Kerangal diwar *Le serment de Madeleine*, embannet war *Feiz ha Breiz*.

## Daveennoù
Hólar

**Hólar** zo ur gêrig vihan eus Island e kumun Skagafjörður, e rannvro Norðurland vestra.

E Hólar e voe un eskopti, etre 1106 ha 1801, an eil krouet er vro goude hini Skálholt, gant an eskob Jón Ögmundsson. Gwechall e oa, neuze, unan eus kreizennoù an deskadurezh en Island hag ul lec'h a bouez. Unan eus lec'hioù kreñv diwezhañ ar gatoligiezh e voe er vro da vare an Disivoud protestant.

Hiziv ez eus ur skol uhel ma c'haller ober studioù war an touristerezh, an desevel kezeg hag an dourc'hounezerezh.
Augustin-René-Louis Le Mintier de Saint-André

**Augustin-René-Louis Le Mintier** (Sevigneg, 28 a viz Du 1729 – Londrez, 21 a viz Genver 1801) a voe eskob diwezhañ eskopti Treger, eus an 30 a viz Ebrel 1780 da 1790, pa voe diskaret an eskopti.

## Buhez
E Sevigneg en eskopti Sant-Maloù e voe badezet Augustin-René-Louis Le Mintier d'an 9 a viz Du 1733 d'an oad a bevar bloaz.

E 1757 e voe doktor war an doueoniezh ; vikel-vras Dol ha Sant-Brieg e voe eus 1766 da 1769 kent bezañ vikel-vras Roazhon betek 1780 ; d'ar 6 a viz C'hwevrer 1780 e voe anvet da eskob Landreger, war-lerc'h Jean-Baptiste de Lubersac, ha sakret e Pariz d'an 30 a viz Ebrel.

Gantañ e voe sakret iliz Langoad er bloaz 1782 ha hini Planiel e 1785. E 1785 ivez e lakaas sevel beg tour iliz-veur Landreger.

D'ar 14 a viz Gwengolo 1789 ez embannas e Montroulez ur gemennaden enep ar vonreizh diveleg. Galvet e voe gant Bodadeg ar Stad d'an 10 a viz Eost 1790 dirak lez-varn ar Châtelet e Pariz ; didamallet e voe d'ar 14 a viz Gwengolo 1790.
Galvet e voe dirak lez-varn Lannuon d'ar 17 ha 18 a viz Genver 1791, ha didamallet adarre abalamour ma oa kalz a dud er vro a-du gantañ.
Galvet e voe un trede gwech d'ar 14 a viz C'hwevrer 1791 gant Bodadeg ar Stad. D'ar 26 a viz C'hwevrer e kuitaas dre guzh palez an eskopti evit mont da vaner Boisriou, e-ti mignoned dezhañ, e parrez an Trevoù. Alese ez eas da Jerzenez.
Er bloaz 1796, gouarnamant Bro-Saoz a aotreas divroidi Jerzenez da vont da Vro-Saoz. Eno, Augustin-René-Louis Le Mintier a yeas da chom da Londrez da di an Itron de Catuélan, intañvez Prezidant Kentañ Breujoù Breizh.

Eno e varvas Augustin-René-Louis Le Mintier, eskob-kont diwezhañ Landreger, d'an 21 a viz Genver 1801, oadet a 71 vloaz. Sebeliet e voe da gentañ e bered iliz kozh Sant-Pankras, ha goude en iliz-veur Landreger d'an 28 a viz Mae 1867.


Restr:Tréguier. Cathédrale. Carte postale; armoric.jpg|Iliz-veur Landreger
Restr:Augustin Le Mintier.gif|Maen-bez Augustin Le Mintier en iliz-veur Landreger
Restr:Tréguier-Le Mintier-Tombeau-Coussin.jpg|E ardamezioù war ar maen-bez


Adalek an Dispac'h gall, ret a vo mont d'ar bajenn Eskopti Sant-Brieg ha Landreger.

## Levrlennadur
*Pierre Barbier ː *Le Trégor historique et monumental*, Les Presses bretonnes, Sant-Brieg, 1960.

## Notennoù
Sklentenn

Ur **sklentenn** zo un daolennig evit skrivañ warni. Graet e vez gant un pezh tanav eus un danvez kalet ha plaen, e sklent peurliesañ pe en ur c'hevanaozad (ar merk Velleda da skouer). Sterniet e vez gant koad pe vezell.

En implij e oa ar sklentennoù kerkent hag ar Grennamzer. Dont a rejont war-lerc'h tablezennoù koar an Henamzer. Benveg kentañ ar skolidi e teujont da vezañ eus an  betek kreiz an  evit ober poelladennoù skrivañ, jediñ ha tresañ, en amzer ma oa ker ar paper c'hoazh. Skolidi ar c'hentañ derez a ra ganto c'hoazh hiziv.

Gant un tamm kleiz e reer evit skrivañ warni, e gwenn an aliesañ, pe gant stiloioù feltr war ur sklentenn e kevanaozad. Diverkañ a reer aes gant ur bilhenn, ur spoueenn c'hleb pe ur broust. 

Implijet e vez ar sklentennoù gant an oadourien ivez, er stalioù hag er pretioù evit diskouez roll-meuzioù an deiz. Sklentennoù e kevanaozad e vez implijet ivez gant ar splujerien evit kehentiñ kenetrezo en dour.


Karl Hermann Schellbach Schulmädchen.jpg|*Ar skoliadez* gant Karl Hermann Schellbach (1850-1921)
Schiefertafelmitschwamm.jpg|Ur sklentenn gant he spoueenn(war-dro 1950)
Schulbank.jpg|Taol-skrivañ kozh ur skoliad, e sklentenn lakaet warni


## Gwelet ivez
* Sklent
* Taolenn zu
* Tablezenn goar
Skálholt

**Skálholt** zo ur gêrig vihan eus Island e kumun Bláskógabyggð, e rannvro Suðurland. 

Daoust ma n'eo ket gwall vras eo bet ur gêrig a bouez en istor ar vro. Adalek ar Grennamzer ha betek 1785 e oa, asambles gant Hólar, sez unan eus an eskoptioù a oa en Island, hag unan eus kreizennoù sevenadurel ha politikel ar vro. Skol gentañ ar vro a voe savet eno. Er bloavezh 1550 eo e Skálholt e voe lakaet d'ar marv eskob katolik diwezhañ Island, Jón Arason, eskob Hólar. Diwezhatoc'h, e 1784, e voe kaset an eskopti eus Skálholt da Reykjavík.
Klañvour kentañ

Evit pezh a sell ouzh ar c'hleñvedoù-red eo ar **c'hlañvour kentañ** an den klañv kentañ anavezet en ur boblañs bennak, pe ar c'hlañvour kentañ anavezet en ur studiadenn kleñved-red.
Pinvidigezh ar paour

***Pinvidigezh ar paour*** zo ul levr eñvorennoù savet gant Goulven Jacq hag embannet gant Al Liamm e 1977.
Kontañ a ra an oberour e yaouankiz e Plougastell.

En ul levr all e kont e vuhez e Brazil.
Thomas Schäfer

**Thomas Schäfer**, ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1966 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Meurzh 2020, a oa ur politiker hag alvokad alaman. Ezel e oa eus ar CDU. Bez' e oa bet ministr an arc'hant evit land Hessen etre 2010 ha 2020. 

Hervez ar polis, Thomas Schäfer a vefe en em lazhet rak sabatuet e oa bet gant ar c'hudennoù ekonomikel o sevel gant Bedreuziad ar C'HOVID-19 en Alamagn ha dreist-holl e land Hessen.
Michel Hidalgo

**Michel Hidalgo**, ganet d'an 22 a viz Meurzh 1933 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Meurzh 2020, a oa ur melldroader a-vicher gall. Penn skipailh Bro-C'hall e oa bet etre 1976 ha 1984, ha gounezet e oa bet ganto Kib an Euro UEFA e 1984. Hidalgo zo marvet d'ar 26 a viz Meurzh e Marselha, oadet e oa a 87 vloaz.
Jean-Marie Jacob

**Jean-Marie Jacob** a oa an eskob touer kentañ e departamant Aodoù-an-Hanternoz / Eskopti Sant-Brieg nevez, er bloaz 1791.

## Buhez
**Jean-Marie Jacob** a oa ganet e Ploueg-ar-Mor e bro Oueloù d'an 22 Eost 1741.

Mab eo oa da Jean-Baptiste, aotrou Koad-Haleg, ha Marguerite Gérard, eus renk bourc'hizien en o aez.

Anv e baeron a voe roet dezhañ, Jean-Marie Jacob, aotrou Kleuzmeur, alvokad er Breujoù.

Skoliaet e voe e skolaj eskopti Sant-Brieg, hag e kloerdi Sant-Brieg.

Goude bet beleg hag eskob, Jean-Marie Jacob a oa marvet dre un derzhienn vrein, d'an 28vet a viz Mae 1801 (8 prairial IX), goude aet da vizitañ prizonidi glañv e prizon Sant-Brieg.

## Eus beleg da eskob
Goude bet echuet e amzer kloerdi gantañ, e oa bet anvet person e Lannebeur d'ar 26 Genver 1786, oadet tost da 50 vloaz.

Touiñ a reas d'ar Vonreizh diveleg, d'ar sul 6 C'hwevrer 1791, da-heul an Ao. maer Le Guen, da vare an oferenn, e chapel Liskorno.

D'ar sul 13 Meurzh 1791, bodet e oa 350 beleg en iliz-veur Sant-Brieg evit dilenn un eskob. An deiz war-lerc'h, d'al Lun 14 Meurzh 1791, Jean-Marie Jacob a voe dilennet eskob, dirak Y. Galbon ha J. Corbel.

An deiz war-lerc'h, digemeret hag anvet e oa en iliz-veur gant bodadeg an dilennerien. E fin an oferenn e voe kanet an *Te Deum* en enor d'an eskob nevez.

D'ar sul war-lerc'h, beleien an eskopti e oa pedet d'ar gousperoù, ha da ganañ an *Te Deum*, da-heul evit an eskob hag evit diglañvadur ha pare ar Roue.

Sakret e voe e Pariz d'ar 26 Ebrel 1791 gant Claude Le Coz, eskob Il-ha-Gwilun, eskob-meur evit ar gwalarn.

En-dro da Sant-Brieg, d'an 13 Mae 1791, e voe degemeret gant 700 pe 800 gward, ha 5000 pe 6000 a dud, kent ha goude bet tremenet dindan ur volz-enor goloet gant delioù derv.

Staliet e voe en doare ofisiel en iliz-veur Sant-Brieg d'ar sul 15 Mae 1791.

## E vuhez eskob

### An eskob dervek
Al lesanv-se a oa bet tapet gantañ e-kerzh miz Ebrel 1792, pa voe o weladenniñ Lannon, e Bro-Oueloù, e-lec'h e veze komzet brezhoneg. Un den, o welout an eskob o tont eus Sant-Brieg etre soudarded hag o devoa laket delioù derv war o fuzuilhoù, e hopas "*Derv tout int, an escob dervek*".

## Notennoù ha daveoù
John Oliver

**John William Oliver** (bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1977) zo ur c'hinniger abadennoù skinwel hag ur c'homedian saoz hag amerikan. Goude bezañ bet anavezet evit e berzh e Daily Show Jon Stewart, ma kinnige keleier ar Rouantelezh-Unanet, e kinnig abaoe 2014 an abadenn Last Week Tonight war HBO ma tielfenn kudennoù sokial hag ekonomikel ar Stadoù-Unanet gant fent, met ma laka ar biz war ar c'hudennoù brasañ he deus ar vro da dalañ outo.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* John Oliver war IMDb
Stephen Colbert

**Stephen Tyrone Colbert** (bet ganet d'an 13 a viz Mae 1964) zo ur c'homedian ha kinniger abadennoù skinwel amerikan a oa komañset gant ar vicher en abadenn The Daily Show, kinniget gant Jon Stewart. Anavezet eo evit e abadenn war Comedy Central The Colbert Report (2005-2014) ma rae van da vezañ ur c'hinniger mirour. Abaoe 2015 e kinnig The Late Show with Stephen Colbert da heul abadenn David Letterman ma vez kaoz eus politikerezh ar Stadoù-Unanet hag eus buhez sevenadurel ar vro gant kouvidi.

Alies e veneg Stephen Colbert pegen sot eo gant oberennoù J.R.R. Tolkien, betek dibunañ tammoù eus The Lord of the Rings pe ar Silmarillion dre'n eñvor.
Ken Shimura

**Ken Shimura** (志村 けん, Shimura Ken), ganet **Yasunori Shimura** (志村 康徳, Shimura Yasunori), d'an 20 a viz C'hwevrer 1950 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Meurzh 2020, a oa ur fentigellour, kinniger radio ha skinwel japanat. Kenginniget en doa gant Masashi Tashiro ha Nobuyoshi Kuwano un abadenn dudi anvet *[[Shimura Ken no Bakatono-sama]]*. Lesanvet e oa "*Japan's Robin Williams*". Aet eo da Anaon gant ar C'hovid-19.
Renkell

Ur **renkell** zo ur seurt levr reut gant gwalennoù metal e-barzh da renkañ follennoù paper a-vent. Godelligoù treuzwelus a c'haller lakaat ivez, ha dispartierioù evit rannañ ar follennoù. An teulioù-se a dle bezañ toullet evit bezañ staget ouzh ar gwalennoù, etre div ha peder anezho peurliesañ.

Implijet e vez ar renkelloù koulz evel dafar skol hag evel dafar burev.


Lever_arch_file.jpg|Ur renkell serr
1976 Campaign binder.JPG|Ur renkell digor gant teir gwalenn
Ordner-exenter.jpg|Ur wikefre serriñ gant ul loc'henn, hebleustr pa lakaer kalz follennoù

## Pennadoù kar
* Levr
* Kaier
Jean-Baptiste-Marie Caffarelli

**Jean-Baptiste-Marie Caffarelli** (1775–1815) a voe kentañ eskob Aodoù an Hanternoz war-lerc'h Emglev 1801.

Genidik e oa eus Falga (Haute-Garonne). Beleget e voe e 1786 ha sakret eskob e Pariz d'ar 1añ a viz Mae 1802. Adaozet en deus eskopti nevez Sant-Brieg goude marv Augustin Le Mintier d'an 21 a viz Ebrel 1801, ha marv Jean-Marie Jacob d'an 28 a viz Mae 1801.
Aet e oa da Anaon d'an 11 a viz Genver 1815.

Abbaye-école de Sorèze - Jean-Baptiste Caffarelli.jpg|Korf-bras en abati Sorese
Blason Jean-Baptiste Caffarelli (1763-1815).svg|Ardamezioù

## Levrlennadur
* Pierre Barbier ː *Le Trégor historique et monumental*. Les Presses Bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
Donatien

**Donatien** zo un anv-bihan gallek roet d'ar baotred. Donatienne eo stumm ar merc'hed. Lidet e vez d'ar 24 a viz Mae.

## Sent kristen
Meur a sant Donatien a zo, evel Sant Donasian Naoned.

## Er yezhoù all
Donasian e brezhoneg, Donatian e saozneg, Donaas e neerlandeg.

## Tud
### E Breizh
An holl a zo genedik eus Bro-Naoned, anvet moarvat diwar Donasian, sant paeron Naoned.
* Jacques-Donatien Le Ray de Chaumont (1726-1803), braswerzher breizhat, bet kemeret perzh en dispac'h amerikan
* Donatien de Sesmaisons (1781-1842), milour ha politikour breizhat
* Amédée-Charles-Donatien de Gouvello (1821-1907), diplomat ha politikour breizhat
* Donatien Frémont (1881-1967), istorour kanadian a orin vreizhat
* Donatien Bouché (1882-1965), moraer breizhat, kampion olimpek bag-dre-lien e C'hoarioù Olimpek 1928
* Donatien Laurent (1935-2020), etnologour breizhat

### E Bro-C'hall
* Jean-Baptiste-Donatien de Vimeur de Rochambeau (1725-1807), milour gall bet kemeret perzh e Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet
** tad Donatien-Marie-Joseph de Rochambeau (1755-1813), jeneral e arme Nabulio Buonaparte
*** tad Auguste-Philippe Donatien de Vimeur de Rochambeau (1787-1868), milour ha politikour gall
* Donatien Alphonse François de Sade, pe *Markiz Sade* (1740-1814), skrivagner
* Victor-Donatien de Musset-Pathay (1768-1832), skrivagner ha "kargiad uhel" gall
* Donatien Marquis (1789-1881), politikour gall

### E broioù all
* Donatien Mavoungou (1947- ), enklasker gabonat
* Donatien Schauly (1985- ), marc'heger a-vicher

### Lec'hioù
*Saint-Donatien
Mathias Le Groing de la Romagère

**Mathias Le Groing de la Romagère** zo bet eil eskob Sant-Brieg goude Emglev 1801, eus 1817 da 1841.

Genidik e oa eus Bourbonez, met e familh a oa eus Berry. Anvet e voe da eskob Sant-Brieg er bloaz 1817 ha sakret e Pariz d'an 19 Here 1819.

Mont a reas da Anaon d'an 19 C'hwevrer 1841.
Skol er gêr

Ar **Skol er gêr** zo un doare d'ober skol ma chom ar bugel pe ar vugale er gêr da vezañ skoliataet gant o zud. Daoust ma vez graet kalzig e Stadoù-Unanet Amerika n'eo ket gwall anavezet e Frañs nag e Breizh. N'emañ ket er-maez diouzh al lezenn avat dre ma c'houlenn e vije *desket* ar vugale etre 3 ha 16 bloaz ha n'eo ket skoliataet dre ret.
Gake no ue no Ponyo

**Gake no ue no Ponyo** (崖の上のポニョ) pe *Ponyo war an tornaod* zo ur film-bevaat japanat sevenet gant Hayao Miyazaki evit ar Studio Ghibli e 2008. Kontañ a ra istor ar pesk Brunehilde, merc'h ar sorser Fujimoto, a glask ober anaoudegezh gant bed an dud. En em gavet a ra gant Sosuke, ur paotrig 5 bloaz a ra Ponyo anezhi. Skrapet en-dro gant he zad, Ponyo a laer huderezh hep gouzout dezhi ha cheñch a ra stumm evit bezañ ur plac'hig 5 bloaz da vont da vevañ e-touez an dud.
Donatienne

**Donatienne** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed. Donatien eo ar stumm roet d'ar baotred. 

## Tud
* Donatienne Michel-Dansac, kanerez soprano vreizhat.

## Lennegezh
* *Donatienne*, levr gant René Bazin embannet e 1903. Donatienne, genedik eus Ploueg-Pontrev, dimezhet ha mamm da dri bugel, a ya da Bariz da vezañ matezh. Boemet eo gant ar gêr vras.
Douargimiezh

An **douargimiezh** zo ur skiant a implij binvioù ha meizadoù ar gimiezh evit studiañ an Douar hag al lodennoù disheñvel anezhañ. Astennet eo bet ivez d'ar studi eus ar c'horfoù oabl all (planedennoù, meteoritoù).
Svichtov

**Svichtov** (bulgareg: Свищов,*Svištov*) zo ur gêr en hanternoz Bulgaria, war lez dehoù an Danav. *Sistova* e oa hec'h anv da vare an Impalaeriezh otoman.

## Douaroniezh
Emañ er c'hreisteiz d'an Danav. Al lec'h-se a gas etrezek traoñienn ar Maritsa ha Mor Aegeos.

## Istor
Abalamour ma oa pouezus al lec'h-se evit ar pezh a sell strategiezh, e-kreiz traoñienn an Danav etre an Dorioù Houarn hag ar Mor Du, e oa bet savet gant ar Romaned kêr *Novæ*, war 44 hektar, hervez *Dekred an Douar* Vespasian d'ar 26 a viz Here 69. E-kichen Svichtov edo *Novæ*.
Hauru no ugoku shiro

***Hauru no ugoku shiro*** (ハウルの動く城 "Kastell-fiñv Hauru") zo ur film bevaat japanat sevenet e 2004 gant Hayao Miyazaki evit ar Studio Ghibli, azasaet diwar *Howl's Moving Castle*, ur romant gant ar Saozez Diana Wynne Jones e 1986. 

Kontañ a ra istor Sophie, ur plac'h 18 vloaz, zo milliget gant Sorserez al Lanneier goude bezañ en em gavet gant Hauru, ur paotr yaouank a fell dezhañ chom dizalc'h en ur vro tapet en ur brezel kriz. Sophie a zeu da vezañ ur vaouez 90 vloaz ha mont a ra da chom da gastell Hauru evit diskoulmañ ar sekredoù a zo kaoz dezhi ha da Hauru bezañ milliget.
Jacques-Jean-Pierre Le Mée

**Jacques-Jean-Pierre Le Mée** zo bet trivet eskob Sant-Brieg goude Emglev 1801, eus an 8 Eost 1841 d'an 31 Gouere 1858.

Ganet e oa e Ilfinieg, sakret e oa bet d'an 8 Eost 1841, en iliz-veur Sant-Brieg.

Er bloaz 1852 e stagas anv Landreger ouzh hini Sant-Brieg, evit adsevel titl eskopti Sant Tual.

Kurunet en devoa Itron-Varia Gwir Sikour Gwengamp.

Aet e oa da Anaon d'an 31 Gouere 1858.

## Notennoù
Guillaume-Elisée Martial

**Guillaume-Elisée Martial** zo bet pevarvet eskob Eskopti Sant-Brieg ha Landreger goude Emglev 1801, eus an 3 Eost 1858 d'ar 26 Kerzu 1861.

Genidik e oa eus bro Bourdel. 

Anvet e oa eskob Sant-Brieg d'an 3 Eost 1858, ha sakret e Bourdel d'an 21 Du 1858.

Mervel a reas en un doare trumm d'ar 26 Kerzu 1861.

N'en deus ket bet amzer d'ober kalz a dra evel eskob.

## Daveoù ha notennoù
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
Veliko Tarnovo

**Veliko Tarnovo** (Велико Търново e bulgareg) zo ur gêr eus Bulgaria ha kêr-benn proviñs Veliko Tarnovo. War-dro 72 mil a dud a oa o vevañ e kêr e 2010,en hanternoz ar vro, war lez dehou ar stêr Yantra. 

## Douaroniezh
* Uhelder: 255 metr.
* Ledred: 43º33' N
* Hed: 026º55' E


Крепостта Царевец.jpg|
Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|
Hill Devingrad,Veliko Tarnovo,Bulgaria.jpg|
Die Gartenlaube (1885) b 725.jpg|1885
Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|
Veliko Tarnovo002.JPG|
Memorial Veliko-Tarnovo.jpg|
University of Veliko Tarnovo,Rectorate.JPG|


## Liammoù diavaez
Robert Mapplethorpe

**Robert Michael Mapplethorpe**, ganet d'ar 4 a viz Du 1946 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Meurzh 1989, a oa ul luc'hskeudenner stadunanat brudet mat evit e luc'hskeudennoù e gwenn-ha-du. Lies e oa tachennoù labour an arzour, eus poltredoù tud vrudet (evel e gamaladez Patti Smith), paotred ha merc'hed en noazh, hag emboltredoù. Gwallreuz spontus a oa bet tro-dro d'e labour war ar baotred heñvelreizh BDSM e New York City e fin ar bloavezhioù 1960 ha penn-kentañ ar bloavezhioù 1970. Un diskouezadeg gantañ eus e oberennoù e 1989, anvet *Robert Mapplethorpe: The Perfect Moment*, a oa bet gwelet evel "hudur" betek re, ha deroù ur gaoz e oa bet e Stadoù-Unanet Amerika a-fed implij an arc'hant foran, ha dreist-holl a-zivout strishaat pe get ar frankiz da embann e soñjoù hervez bonreizh ar vro.
Roc'h Toull-al-Laeron

**Roc'h Toull-al-Laeron** zo unan eus uhelennoù ar Menez Du, e Breizh. Ar poent uhelañ eo, ma lakaer Menez C'homm a-gostez, gant 318 metr a uhelder.

E kumun Speied emañ, tost d'ar vevenn velestradurel etre Penn-ar-Bed hag ar Mor-Bihan.
Reolenn

Ar **reolenn** pe ar **reol** zo ur ger liessteriek, implijet war meur a dachenn :

## Benveg
Ar reolenn zo ur benveg mentoniezh ha tresañ implijet koulz gant ar skolidi ha tud a vicher a bep seurt, evit ober un eeunenn ha muzuliañ an hed dreist-holl. Reolennoù spesadel a zo :
* Reolenn Cras

## Ar skiantoù
Kalz reolennoù zo bet savet war dachenn ar skiantoù, da skouer er jedoniezh (reolenn an tri niver...), ha skiantoù an den ivez, da skouer :
* ar reolennoù gwir,
* ar reolennoù yezhadur.

## Kevredigezh
Reolennoù diniver zo anezho da ziskouez d'an dud petra a rank bezañ o emzalc'h evit bevañ a-gevret er gevredigezh, da skouer :
* reolennoù ar sevended ha ar reolennoù bevañ,
* reolenoù ar zivezouriezh, hag en o zouez ar reolenn aour,
* ar reol-voued hag a denn da betra a vez debret gant an dud pe al loened,
* embannet eo bet kalz reolennoù gant ar relijionoù,
* reolennoù ispisial zo bet krouet evit ar menec'h : gwelit ar reolenn vanac'h.
* reolennoù ar sportoù.

## Lec'hioù
* Iliz *Saint-Réol* e Ambonnay e-kichen Reims,
* La Réole, kumun war ribl ar Garona. Dont a ra he anv eus al latin *La Regula* hag a dalv ar reolenn, abalamour da Reolenn Sant Benead heuliet gant menec'h priolelezh La Réole.

## Dudi
* reolenn ar c'hoari a dle bezañ anavezet gant an holl c'hoarerien,
*Reol zo ur strollad sonerezh japanat,
* Ar Reoled a zo ur ouenn beoc'hus e bed ar stirad skinwel Stargate SG-1, o chom en ur blanedenn a-bell.
Redadeg 2020

Ar **Redadeg 2020** a oa da vezañ ar 7 Redadeg, anezhi 2000 km dre bemp departamant Breizh e miz Mae 2020. Raktreset e oa loc'hañ eus Karaez evit mont da Wengamp.

Nullet e oa bet e miz Meurzh 2020 abalamour d'ar bedreuziad COVID-19, da c'hortoz aozañ anezhi en un doare disheñvel, pe kavout un deiziad nevez nemetken.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ar Redadeg.

## Pennadoù kar
*Redadeg 2008
*Redadeg 2010
*Redadeg 2012
*Redadeg 2014
*Redadeg 2016
*Redadeg 2018
Metig Jakez-Vargas

**Metig Jakez-Vargas** zo ur gazetennerez vrezhonek ha gallek a labour evit Ouest-France. E 2020 e kinnig ar podkast Klozet gant Tudi Kreker war Dispak. Kinniget he deus ivez abadennoù Tarzh an Deiz war Radio Kerne.

Troet he deus ul levr LGBTI+ evit ar c'hennardezed. Merc'h da Philippe Jacques eo.

## Troidigezh
* 2022 : Maria Kronsky ha Marion Le Muzic, *Basta ! Sturlevr an emzifenn benelour evit ar c’hennardezed (hag ar re all…)*, Goater

## Notennoù
Corentin Canevet

**Corentin Canevet**, ganet e 1939, zo bet kelenner douaroniezh e skol-veur Roazhon 2 hag enklasker e Kreizenn Vroadel an Imbourc'h Skiantel. 

Studiet en deus al labour-douar e Breizh. Eñ eo an hini kentañ en doa graet gant an droienn "modèle agricole breton" evit deskrivañ emdroadur al labour-douar er vro en eil hanterenn an XX kantved.

## Skridoù
* *La Coopération agricole en Bretagne*, tezenn, Presses Universitaires de Bretagne, 1972.
* *L'évolution récente de l'agriculture en Bretagne : de l'agriculture paysanne à une agriculture intégrée dans le mode de production capitaliste* in *L'agriculture en Bretagne, dynamisme ou domination*, *Ar Falz*, niv. 13-14-15, 1976.
* *L'agriculture et la paysannerie, les ruptures socio-économiques*, in *La Bretagne au XX<sup>e</sup> siècle*, Montroulez, Skol Vreizh, 1983.
* *La révolution agro-alimentaire contemporaine en Bretagne, 1950-1987*, in *Historiens-Géographes*, niv. 318, 1988.
* *40 ans de révolution agricole et agro-alimentaire en Bretagne (1950-1990)*, Skol-Uhel ar Vro, 1991
* *Le modèle agricole breton : histoire et géographie d'une révolution agro-alimentaire*, tezenn, PUR, 1992