open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plomer (evn)

Ar **plomered** eo an evned dour eus an urzhiad *Podicipediformes*; n'eus nemet ur c'herentiad: hini ar *Podicipedidae*.

## Spesadoù
C'hwec'h genad ha 24 spesad plomered a zo:
* *[[Tachybaptus]]* (Reichenbach, 1853)
** † Plomer Alaotra (*Tachybaptus rufolavatus*) (aet da get)
** Plomerig rous (*Tachybaptus ruficollis*)
** *[[Tachybaptus tricolor]]*
** Plomer Aostralazia (*Tachybaptus novaehollandiae*)
** Plomer Madagaskar (*Tachybaptus pelzelnii*)
** Plomer bihan (*Tachybaptus dominicus*)

* *[[Podilymbus]]* (Lesson, 1831)
** Plomer beg tev (*Podilymbus podiceps*)
** † Plomer Atitlan (*Podilymbus gigas*) (aet da get)

* *[[Rollandia]]* (Bonaparte, 1856)
** Plomer Rolland (*Rollandia rolland*)
** Plomer Titicaca (*Rollandia microptera*)

* *[[Poliocephalus]]* (Selby, 1840)
** Plomer penn-kozh (*Poliocephalus poliocephalus*)
** Plomer Zeland-Nevez (*Poliocephalus rufopectus*)

* *[[Podiceps]]* (Latham, 1787)
** Plomer bras (*Podiceps major*)
** Plomer gouzoug ruz (*Podiceps grisegena*)
** Plomer-kuchenn (*Podiceps cristatus*),
** Plomer bougennek (*Podiceps auritus*)
** Plomer gouzoug du (*Podiceps nigricollis*)
** † Plomer an Andoù (*Podiceps andinus*) (aet da get)
** Plomer arc'hant (*Podiceps occipitalis*)
** Plomer Taczanowski (*Podiceps taczanowskii*)
** Plomer Arc'hantina (*Podiceps gallardoi*)

* *[[Aechmophorus]]* (Coues, 1862)
** Plomer ar c'hornôg (*Aechmophorus occidentalis*)
** Plomer Clark (*Aechmophorus clarkii*)

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Edmund Blair Leighton

**Edmund Blair Leighton** (21 a viz Gwengolo 1853 e Londrez – 1añ a viz Gwengolo 1922 e Londrez) a oa ul livour breizhveuriat ezel eus al luskad rakrafaelour. Lod brasañ e oberennoù a zo diwar-benn ar Grennamzer, hag e-touez ar re vrudetañ emañ "*The Accolade*" (*An adoubañ*) ha "*God Speed*" (*Ra vi gwarezet gant Doue*).

## E vuhez
Mab al livour Charles Blair Leighton e oa. Goude bezañ bet o studiañ er skol-veur, ez eas da Royal Academy, ma tiskouezas e livadurioù etre 1878 ha1880. Prizioù a resevas gant e oberennoù "Witness My Act and Seal" hag "A Flaw in the Title". Goude-se e voe diskouezet e oberennoù e Burlington House. E Londrez edo o chom, hag eno e varvas d'an oad a 68 vloaz.

## Diskouezva


Image:Edmund Blair Leighton - Abaelard Und Seine Schülerin Heloisa.jpg|*Abelard hag e skoliadez Heloiza* 
Image:Edmund Blair Leighton - Olivia.jpg|*Olivia* 
Image:Elisabet av Thüringen.jpg| 
Image:Leighton-Call to Arms.jpg| *Galv da gemer an Armoù *
Image:Leighton-Alain Chartier-1903.jpg| * [[Alain Chartier]] *
Image:Leighton-Duty-1883.jpg|*Dlead*
Image:Leighton-Off-1900.jpg|*Kuit*
Image:Leighton-The King and the Beggar-maid.jpg|*Ar roue hag ar glaskerez-vara*
Image:Leighton-Till Death Do Us Part-1878.jpg|* Ken d'ar marv hon dispartiañ *
Image:Edmund Blair Leighton - The End of the Song (1902).jpg| * [[Tristan hag Izold]] *
Image:Leighton-Stitching the Standard.jpg|*Stitching the Standard*
Skeudenn:Edmund Blair Leighton - A Medieval Beauty.jpg|Koantenn eus ar Grennamzer
Skeudenn:Edmund Blair Leighton - signing the register.jpg|Sinañ ar marilh, gant Edmund Blair Leighton 



## Liammoù diavaez

* E vuhez
* Ul lodenn eus e oberennoù 
* Livadurioù gant Edmund Blair Leighton
Plomer beg tev

Ar **Plomer beg tev** a zo un evn dour, *Podilymbus podiceps* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al labous en Amerika.

## Isspesadoù
Tri isspesad a zo dezhañ:
* *Podilymbus podiceps antarcticus* a gaver eus norzh Suamerika da su Arc'hantina,
* *Podilymbus podiceps antillarum* a gaver en Antilhez Bihanañ hag Antilhez Brasañ,
* *Podilymbus podiceps podiceps* a gaver eus Alaska da gKuba ha Panamá.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* ''Podilymbus podiceps'' war al lec'hienn ''Avibase''

## Notennoù ha daveennoù
Loch nEathach

**Loch nEathach** (; *Lough Neagh* e saozneg, distaget ) zo ul lenn eus Hanternoz Iwerzhon, al lenn vrasañ en Iwerzhon hag unan eus 40 lenn vrasañ Europa (an trede lenn vrasañ eus Kornôg Europa goude Lenn Geneva ha Lenn Konstanz), gant ur gorread a 392 km². Emañ Loch nEathach war-hed un tregont kilometr bennak er mervent da Béal Feirste (Belfast). 

En-dro d’al lenn e kaver pemp eus c’hwec’h kontelezh Hanternoz Iwerzhon : Aontroim, Ard Mhacha, An Dún, Doire ha Tír Eoghain. 

Hervez ar vojenn e oa bet savet al lenn gant ar ramz Fionn mac Cumhaill. Pa oa o’n em gannañ a-enep ur ramz skosat e tiframmas ur voudenn diouzh an douar da stlepel outañ. C’hwitañ a reas war e enebour avat ha kouezhañ a reas ar voudenn e-kreiz Mor Iwerzhon. Evel-se e vo krouet ul lenn, Loch nEathach, hag un enezenn, Manav.

## Liammoù diavaez
*Discover Lough Neagh 
*Lough Neagh Boating Heritage Association
Splujer beg gwenn

Ar **splujer beg gwenn** a zo un evn dour, *Gavia adamsii* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **splujer beg gwenn** en urzhiad *Gaviiformes* pe *Ciconiiformes*.
Nerissa

**Nerissa** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed. 

## Orin
Gallout a rafe dont eus an anv kembraek Nerys "latinekaet". 

## Tud
* *Nerissa*, ur plac'h er pezh *[[The Merchant of Venice]]* gant Shakespeare.
* *Nerissa Bowes-Lyon* (1919-1986), nizez d'ar rouanez saoz Elesbed Bowes-Lyon, pried ar roue George VI, nammet a spered. 
* *Nerissa Garnett*, merc'h d'an arzourez saoz Angelica Garnett
* Nerissa Corazon Soon-Ruiz (ganet e 1956), politikourez filipinezat.
* Nerissa Nields, kanerez ar strollad The Nields e SUA.

## Amprevan
*Cepora nerissa, ur valafenn
Llywarch y Nam

**Llywarch y Nam** (war-dro 1150 - 1160) a oa ur barzh-lez en XIIvet kantved e lez Powys. N'anavezer nemet ur varzhoneg gantañ. 

## Ar barzh

Evel gant Llywarch Llaety, n'anavezomp nemet ur pezh eus e oberenn, ur meulgan da Llywelyn ap Madog, mab henañ ha hêr Madog ap Maredudd eus Powys, a voe lazhet tost war-lerc'h marv e dad en 1160. 

Kement-se, ha bout o anvioù damheñvel, a ro da soñjal e c'hallfe Llywarch y Nam ha Llywarch Llaety bezañ lesanvioù roet d'ur barzh hepken, met n'oar ket evit prouiñ. 

## E oberenn
Ur varzhoneg da drugarekaat Llywelyn ap Madog eus reiñ kon-hemolc'h en un dornskrid, dastumad englynion, eo ar pezh nemetañ en anv Llywarch y Nam. 

## Levrlennadur
*Nerys Ann Jones (gol.), 'Gwaith Llywarch y Nam', yn Kathleen A. Bramley *et al.* (gol.), *Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o feirdd y ddeuddegfed ganrif* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1994). 'Cyfres Beirdd y Tywysogion.'
Satanig (evn)

Ar **sataniged** a zo evned mor bihan.

Tabut zo e-touez an evnoniourien evit renkañ anezho er rummatadur klasel. Evit lod ec'h a ar sataniged d'ober an iskerentiad *Hydrobatinae* (urzhiad *[[Ciconiiformes]]* / kerentiad *[[Procellariidae]]*). Evit lod all ec'h eont d'ober ur c'herentiad a-bezh (*Hydrobatidae*) en urzhiad *[[Procellariiformes]]*.

## Spesadoù
Seizh genad ha 22 spesad sataniged a zo :
* *[[Oceanites]]* (da skouer: ar satanig-Wilson)
* *[[Garrodia]]* (1 spesad: ar satanig kein gris)
* *[[Pelagodroma]]* (1 spesad: ar satanig penn gwenn)
* *[[Fregetta]]*
* *[[Nesofregetta]]* (1 spesad: satanig Polinezia)
* *[[Hydrobates]]* (1 spesad: ar satanig bihan)
* *[[Oceanodroma]]* (da skouer: ar satanig bras)

## Notennoù
Hydrobatidae

**Hydrobatidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

Diouzh Doare 10.2 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad evned-mor d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Hydrobates]]* - Boie, 1822 (1 spesad),
* *[[Oceanodroma]]* - Reichenbach, 1853 (17 spesad, 1 aet da get en o zouez).

## Notennoù ha daveennoù
Satanig Wilson

**Ur pennad [[satanig]] zo ivez*.

Ar **Satanig Wilson** (liester: **Sataniged Wilson**) a zo un evn-mor, *Oceanites oceanicus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Bongorz-Amerika

Ar **bongorz Amerika** a zo un evn hirc'harek. *Botaurus lentiginosus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.

## Daveennoù
Bongorz

Ar **bongorzed** zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad Ardeidae. Bevañ a reont dreist-holl er geunioù hag en em vagañ diwar besked, amprevaned, divelfenneged ha stlejviled. 

## Spesadoù
E-touez ar bongorzed emañ :
* *Botaurus lentiginosus* (bongorz-Amerika)
* *Botaurus pinnatus* (Bongorz Suamerika)
* *Botaurus poiciloptilus* (Bongorz Aostralia)
* *Botaurus stellaris* (bongorz bras)
* *Ixobrychus minutus* (bongorz bihan)

## Notennoù ha daveennoù
Kerc'heiz

Ar **c'herc'heized** a zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad *Ardeidae* (asambles gant ar bongorzed hag an herlegoned). Bevañ a reont dreist-holl er geunioù hag en em vagañ diwar besked, amprevaned, divelfenneged ha stlejviled. 

## Spesadoù
E-touez ar c'herc'heized emañ:
* ar gerc'heiz louet (*Ardea cinerea*)
* ar gerc'heiz rous (*Ardea purpurea*)
* ar gerc'heiz-kranked (*Ardeola ralloides*)
* ar vugerc'heiz (*Bubulcus ibis*)
* ar gerc'heiz-noz kein du (*Nycticorax nycticorax*)
...
Kerc'heiz-kranked

Ar **gerc'heiz-kranked** a zo un evn hirc'harek krenn, *Ardeola ralloides* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika dreist-holl ha war-dro ar Mor Du.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Ardeola ralloides'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Herlegon

An **herlegoned** a zo evned hirc'harek eus kerentiad an Ardeidae (asambles gant ar bongorzed hag ar c'herc'heized).

## Spesadoù
E-touez an herlegoned emañ :
* an herlegon bras (*Ardea alba*),
* an herlegon du (*Egretta ardesiaca*),
* an herlegon glas (*Egretta caerulea*),
* *[[Egretta dimorpha]]*,
* an herlegon Sina (*Egretta eulophotes*),
* an herlegon bihan (*Egretta garzetta*),
* an herlegon jave gwenn (*Egretta gularis*),
* an herlegon dremm wenn (*Egretta novaehollandiae*),
* an herlegon arrous (*Egretta rufescens*),
* an herlegon sakr (*Egretta sacra*),
* *[[Egretta thula]]*,
* an herlegon triliv (*Egretta tricolor*),
* *[[Egretta vinaceigula]]*.
Spanell (evn)

Ar **spanelled** eo evned ar genad *Platalea*, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

Bevañ a reont e lec'hioù gleb. Heverk eo stumm o figos a lakaont da ruzañ en dour evit tapout amprevaned ha kresteneged.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad spanelled a ya d'ober ar genad :
* *Platalea ajaja* (spanell-Amerika),
* *Platalea alba* (spanell dremm ruz),
* *Platalea flavipes* (spanell beg melen),
* *Platalea leucorodia* (spanell wenn)
** *P. l. archeri*, *balsaci* ha ***leucorodia***,
* *Platalea minor* (spanell dremm zu),
* *Platalea regia* (spanell roueel).

Tri (3) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Tort (evn)

An **Torted** a zo evned-mor er c'herentiad *[[Procellariidae]]*.

## Spesadoù
Kavet e vez Torted er genadoù:
**[[Calonectris]]* (evel an Tort glas (*Calonectris diomedea*))
**[[Puffinus]]* (evel an Tort bihan hag an Tort boutin)
## Rummatadur
Tort bihan

An **Tort bihan** a zo un evn-mor, *Puffinus assimilis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Daveoù ha notennoù
Spanell-Amerika

Ar **spanell Amerika** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Platalea ajaja* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad eus gevred SUA da Arc'hantina.

## Notennoù ha daveennoù
Spanell dremm ruz

Ar **spanell dremm ruz** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Platalea alba* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en Afrika issahara.

## Notennoù ha daveennoù
Spanell beg melen

Ar **spanell beg melen** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Platalea flavipes* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Spanell dremm zu

Ar **spanell dremm zu** a zo un spesad evned hirc'harek, *Platalea minor* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous war ribloù biz ar Mor Melen.

## Notennoù ha daveennoù
James Collinson

**James Collinson** (9 a viz Mae 1825 e Mansfield (Nottinghamshire) - 24 a viz Genver 1881 e Camberwell (Londrez)) a oa ul livour breizhveuriat ezel eus ar Vreuriezh rakrafaelour etre 1848 ha 1850.

Collinson a oa ur c'hristen dedennet gant ar perzh Iliz Uhel a gavas el luskad rakrafaelour. Katolik e oa, kemmañ a reas kredenn ha dont a reas da vezañ anglikan dre ma felle dezhañ dimeziñ gant Christina Rossetti, ha katolik e teuas da vezañ en-dro goude-se. E raktres eured a zilezas neuze. Pa voe taget Millais abalamour d'e livadur anvet *Christ in the House of his Parents* (Ar C'hrist e ti e dud) ha tamallet outañ bezañ ur sakreer e tilezas Collinson ar Vreuriezh.

E-keit ma oa ezel eus ar Vreuriezh rakrafaelour ec'h embannas Collinson ur barzhoneg er gelaouenn *[[The Germ]]* hag e savas meur a livadur a denne d'ar relijion, evel *The Renunciation of St. Elizabeth of Hungary* (1850). Ur wech dilezet ar Vreuriezh gantañ e stagas gant studioù belegiezh en ur skol jezuisted, met n'eas ket betek penn.

E 1858 e timezas gant Eliza Wheeler, hag hi c'hoar-gaer al livour John Rogers Herbert, hag a oa e-touez ar re o doa levezonet al luskad rakrafaelour. Stagañ a reas gant al livañ en-dro, ha sevel a reas livadurioù ma tiskoueze ar vuhez pemdez, evel *To Let* ha *For Sale*, ma weler merc'hed koant sachet gant an temptadur.

Sekretour Society of British Artists e voe etre 1861 ha 1870. E dibenn e vuhez edo o chom e Breizh, hag eno e livas *[[The Holy Family (Collinson painting)|The Holy Family]]* (1878).

## Liammoù diavaez

*Listenn livadurioù Collinson a c'haller gwelout er Rouantelezh-Unanet
*The Pre-Raph Pack 

## Pennad kar
* Oberennoù ar Pre-Raphaelite Brotherhood
The Germ

***The Germ*** a oa ur gazetenn savet gant izili ar Vreuriezh rakrafaelour, da vroudañ o mennozhioù. Ne reas ket berzh, ha peder niverenn nemetken a voe embannet etre miz Genver ha miz Ebrel 1850. 

E-barzh *The Germ* e voe embannet barzhonegoù gant William Michael Rossetti hag izili all eus ar Vreuriezh evel e vreur Dante Gabriel Rossetti, Thomas Woolner ha James Collinson. Enni e voe embanne tivez pennadoù barn ha burutellañ diwar-benn an arzoù hag al lennegezh gant Ford Madox Brown ha Coventry Patmore, hag ivez un nebeud rentaoù-kont levrioù. 

An titl *The Germ* a rae dave d'ar fed e soñje da izili ar Vreuriezh e oa a-bouez an natur, hag ivez ijin mab-den (evel ma weler en droienn saoznek "the germ of an idea"). Soñjal a rae dezho e vefe ar gelaouenn un doare da lakaat mennozhioù nevez da ziwanañ. An istitl anezhi a oa *thoughts towards nature in art and literature*, da ziskouez e kave dezho e oa kreñv al liammoù etre ar sevel barzhonegoù hag al livañ.

An div niverenn ziwezhañ a voe anvet *Art and Poetry*.

## Liammoù diavaez
*The Germ war lec'hienn Project Gutenberg
*The Rossetti Archive
John Mulcaster Carrick

**John Mulcaster Carrick** (1833-1896) a oa ul livour saoz a orin skosat tost ouzh ar Vreuriezh rakrafaelour.

## E vuhez
En ur familh arzourien e voe ganet, hag ul lodenn eus e vuhez a gasas e Londrez. Beajiña reas da France, Suis ha Spagn, ha goude-se en em stalias e Middlesex.
D'an oad a 21 bloaz e voe diskouezet e oebrennoù er Royal Academy. E vreur, Robert Carrick e anv, a oa livour ivez. 
John Mulcaster a zo brudet dreist-holl a-drugarez d'e livadur *The Death of Arthur* (Marv Arzhur).

## Liammoù diavaez

*''Magdalen Bridge and College Oxford'' (1859)
*''1854 to 1878 The Recruiting''
*[](https://web.archive.org/web/20160303233842/http://www.oceansbridge.com/paintings/artists/c/Carrick_John%20Mulcaster/oil-big/Carrick%20John%20Mulcaster%20(British)%201854%20to%201878%20The%20Recruiting.jpg)
Evelyn De Morgan

**Evelyn De Morgan** (bet ganet Evelyn Pickering, 30 a viz Eost 1855 – 2 a viz Mae 1919 e Londrez) a oa ul livourez rakrafaelour saoz.

Evelyn de Morgan a voe ganet en ur familh eus ar renkad etre uhel : he zad, Percival Pickering e anv, a oa grefier e Pontefract (West Yorkshire), hag he mamm, Anna Maria Wilhelmina Spencer Stanhope, a oa c'hoar d'an arzour John Roddam Spencer Stanhope hag a oa eus familh Thomas Coke, kont Leicester.

Evelyn a heulias kentelioù tresañ adalek an oad a 15 vloaz. Dont a reas da gendrec'hiñ he zud da enskrivañ anezhi en ur skol-arzoù, hag adalek 1873 edo o studiañ er Slade School of Art.

Levezonet e voe kalz gant hec'h eontr, John Roddam Spencer Stanhope e anv, hag e zaremprediñ a reas kalz p'edo-eñ o chom e Firenze. Dre forzh mont da Italia e voe dennet gant labour livourien an Azginivelezh evel Botticelli.

Dimeziñ a reas gant ar priour William De Morgan e 1887. E Londrez e vevjont betek marv William e 1917. Daou vloaz goude e varvas-hi. Douaret e voe e Brookwood Cemetery, e-kichen Woking, er Surrey.

## Oberennoù

## Skeudennoù


Demeter_mourning_Persephone_1906.jpg|*Demeter mourning Persephone*"Demeter o ouelañ da Bersefone"
Morgan, Evelyn de - Aurora Triumphans - c. 1886.jpg|*[[Aurora]] Triumphans*
Hope in a Prison of Despair.jpg|*Hope in a Prison of Despair*"Spi en ur vac'h a zic'hoanag "
Morgan Evelyn de - Clytie - 1887.jpg|*Clytie*"Klitia"
Evelyn de Morgan - The Crown of Glory, 1896.jpg|*The Crown of Glory* - "Kurunenn ar Gloar"
EvelyndeMorgan.jpg|*[[Flora]]*



## Liammoù diavaez
*De Morgan Foundation
*Bez Evelyn & William De Morgan
## Notennoù
Gruffudd ap Dafydd ap Tudur

**Gruffudd ap Dafydd ap Tudur** a oa ur barzh kembraek, marvet war-dro 1300, en amzer ar Gogynfeirdd. Skrivet en deus etre marevezh Barzhed ar Briñsed ha hini Barzhed an Uhelidi. 

## Istor
N'ouzer ket gwall dra anezhañ, war-bouez pezh a gaver da zastum en e varzhonegoù. Lavarout a ra eo e Môn emañ e annez, hogen lavarout a ra ivez eo Sir Gaernarfon eo e vro en ur resisaat emañ *uc'h [[Caerhun|Caer Rhun]]*. 

Anv zo gantañ eus *Sir Gaer Arfon*, pezh a ziskouez e skrive goude krouidigezh ar gontelezh e 1284 

## Levrlennadur
Embanneteo bet labour ar barzh gant Dafydd Johnston en:
*N.G. Costigan (Bosco) ac eraill (gol.), *Gwaith Gruffudd ap Dafydd ap Tudur, Gwilym Ddu o Arfon, Trahaearn Brydydd Mawr ac Iorwerth Beli* (Aberystwyth, 1995)
Mawddwy

**Mawddwy** a oa ur c'hombod kozh, bet rouantelezh dizalc'h a-raok bout stagez ouzh Rouantelezh Powys. Diwezhatoc'h, pa voe staget Kembre ouzh Bro-Saoz etre 1536 ha 1543, e teuas da vout ur rann eus Sir Feirionnydd, a zo bremañ e Kontelezh Gwynedd.

C'hoazh e vez graet an anv eus ar c'horn-bro, ar vroig en-dro da lodenn uhelañ ar stêr Dyfi, hag emañ hec'h eienenn ouzh tor ar menez Aran Fawddwy. Ouzhpenn en Aran Fawddwy e kaver an anv "Mawddwy" e kêriadennoù Dinas Mawddwy ha Llanymawddwy.

Ur gumuniezh eo Mawddwy ivez bremañ. 

## Barzh
Marteze e oa ar barzh Yr Ustus Llwyd,a skrivas er , eus Mawddwy.

## Rimadell
:O Fawddwy tri peth a ddaw:
:Dyn cas, nôd glas a glaw.
E brezhoneg: Eus Mawddwy tri zra a deu: den hek, neuz glas, ha glav.
Markermeer

Ar **Markermeer**, da lavaret eo *Lenn Marken*, anvet ivez a-wechoù *Zuidelijk IJsselmeer* (IJselmeer ar c'hreisteiz), zo ul lenn eus an Izelvroioù. En em astenn a ra war 700 km2 etre proviñsoù Flevoland ha Noord-Holland, el lec'h ma oa goueled ar Zuiderzee gwechall. An eil lenn vrasañ eo en Izelvroioù, goude an IJsselmeer. 

Savet e oa bet e 1976, pa oa bet rannet an Ijsselmeer gant ur chaoser anvet Houtribdijk, a gas eus Lelystad da Enkhuizen. Ar soñj a oa d'ar mare-se da zisaniañ ha disec'hañ goueled an IJsselmeer kozh d'ober polderioù el lodenn-se. Evit meur a abeg (manifestadegoù ekologourien, diaesterioù teknikel...) e voe dilezet ar soñj-se.
Moelwynion

Ur regennad menezioù en Eryri eo ar **Moelwynion** (*Yr Moelwynion*, e kembraeg, anv savet diwar *moel*, moal, ha *gwyn*, gwenn). Daou venez int dreist-holl, ar re uhelañ Moelwyn Mawr (770m) ha Moelwyn Bach (710m). Un toullad mat a vengleuzioù kozh zo en trowardroioù. 

Tapout a ra ar regennad adalek Cwm Ffestiniog er reter betek Nant Gwynant er c'hornôg. Er c'hreisteiz emañ Traeth Mawr, etre Tremadog ha Penrhyndeudraeth hag er c'hornôg uhelennoù gleb ha roc'hellek a ya betek Moel Siabod en hanternoz hag a ziskenn betek Dyffryn Lledr ha Dolwyddelan er biz.

## Ar c'hernioù
*Moelwyn Mawr 
*Moelwyn Bach
*Cnicht
*Ysgafell Wen
*Moel Druman
*Allt-fawr
*Moel-yr-hydd
*Moel Meirch
*Manod Mawr
*Moel Penamnen

## Mojenn
A-hervez e oa ur sant Twrog a daole mein diwar lein ar Moelwynion. Unan a zegouezhas e Maentwrog ma weler e vaen e korn an iliz, maen anvet *Maen Twrog*.

## Pennadoù kar
*Moel
*Eryri
*Parc Cenedlaethol Eryri
*Menezioù Kembre
Twrog

**Twrog** a oa ur sant eus Kembre er  pe en  a vije bet mab da Ithel Hael. 

Diazezet en dije parrez Llandwrog (nepell diouzh Caernarfon, Gwynedd). 

## Lec'hanvadurezh
Ouzhpenn e Llandwrog e kaver an anv Twrog 
*e Maentwrog e Meirionnydd (e kreisteiz Gwynedd)
*e Bodwrog en Enez Mon.

E Maentwrog ez eus ur pezh roc'h e-kichen an iliz hag a zo anvet Maen Twrog. Hervez ar vojenn ez eo bet taolet gant ar sant eus lein ar menezioù Moelwynion.

Lidet e vez d'ar 26 a viz Mezheven ha d'ar 15 a viz Eost.

## Orin ar pennad
Troet diwar bennad ar wikipedia kembraek.
Ithel Hael

:*Tud all zo bet anvet [[Ithel]].*

**Ithel Hael** pe **Ithael Hael** a oa ur priñs brezhon eus Breizh er VIvet kantved hag a vije bet tad da veur a sant kembreat. Deuet e vije da Gembre gant Emyr Llydaw da dec'hel rak ar Franked. 

Meneg zo anezhañ e dornlevrioù kozh.
*Hervez an hini kentañ e vije tad da Tanwg, Gredifael, Tecwyn ha Fflewyn, ha kar e vijent da briñsed Gwynedd. 
*Hervez an eil e vije breur d'ar sent vrezhon Fflewyn, Tegai, Trillo, Twrog, Llechid, ha Baglan. Lavaret e vez e vije deuet Fflewyn da Gembre gant Emyr Llydaw ha Sant Cadfan.

## Levrlennadur
*T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2001).
Ithel

Un anv-bihan kembraek eo **Ithel**, ha hini meur a zen. 

## Tud
* *Ithel*, sant hag unan eus mibien ar roue Ceredig, a savas Ceredigion, met netra ouzhpenn ne ouzer anezhañ
* Ithel Hael tad da sant Tecwyn ha da meur a sant brezhon all er VIvet kantved, 
* Ithel ap Hywel (fl. 843), roue Morgannwg ha Gwent en IXvet kantved 
* Ithel Ddu, barzh er XIVvet kantved
* Ab Ithel (1811-62), hendraour.
Emyr Llydaw

**Emyr Llydaw** pe **Budic II** a oa roue Breizh (Llydaw e kembraeg) en amzer ar Roue Arzhur hervez ar mojennoù kembraek kozh.

Krediñ a reer ez eus amañ un anv boutin, hag en anv 'emyr' e weler 'ymerodr', da lavarout eo roue, evel *[[emir]]* en arabeg, ma soñjer, e Kembre evit-doare, e oa un titl boutin roet da roue Breizh. 

## Bugale
E-touez e vugale, hervez an dihelloù kembraek, emañ:
* Hywel fab Emyr Llydaw, keneil d'ar roue Arzhur, 
*Gwen Teir Bron 
* Alan Fergant. 
Hervez *[[Historia Regum Britanniae]]* Jafrez Menoe, e roas Emrys Wledig (Ambrosius) harp da Uthr Bendragon goude dezho tec'hel da Vreizh.

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich (gol.), * [[Trioedd Ynys Prydein]] * (Caerdydd, adembannadur 1991). Pajenn 346-7.

## Orin ar pennad
Troet diwar bennad ar wikipedia kembraek.
Alarc'h

An **elerc'h** eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad *Cygnus*, termenet e 1764 gant ar skiantour gall François-Alexandre Pierre de Garsault (1693-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad : 
* an alarc'h du (*Cygnus atratus*),
* an alarc'h trompilh (*Cygnus buccinator*),
* an alarc'h c'hwitell (*Cygnus columbianus*)
** *C. c. bewickii* ha ***columbianus***,
* an alarc'h kristilh (*Cygnus cygnus*),
* an alarc'h gouzoug du (*Cygnus melanocoryphus*).

## An elerc'h er sevenadur
* An Alarc'h, kanaouenn vrogarour breizhat
* An Elerc'h gouez, kontadenn gant Hans Andersen
* Ar c'hwec'h Alarc'h, kontadenn gant ar vreudeur Grimm
## Notennoù ha daveennoù
Garreli

Ar **garrelied** eo ar spesad evned palvezek a ya d'ober ar genad *Branta*, krouet e 1769 gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* ar garreli du pe garreli boutin (*Branta bernicla*),
** *B. b. *'bernicla***, ''hrota'' ha ''nigricans'',
* ar [[garreli-Kanada]] (''Branta canadensis'')
** ''B. c. '''canadensis***, *fulva*, *interior*, *maxima*, *moffitti*, *occidentalis* ha *parvipes*,
* *[[Branta hutchinsii]]*
** *B. h. *'hutchinsii**', *leucopareia*, *minima* ha *taverneri*,
* ar garreli dremm wenn (*Branta leucopsis*),
* ar garreli gouzoug ruz (*Branta ruficollis*),
* ar garreli Hawaii (*Branta sandvicensis*).

Pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Tadorn

An **tadorned** eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad *Tadorna*, krouet e 1822 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù
C'hwec'h spesad tadorned a ya d'ober ar genad :
* an tadorn penn gris (*Tadorna cana*),
* (en arvar bras) an tadorn Korea (*Tadorna cristata*),
* an tadorn rous (*Tadorna ferruginea*),
* an tadorn roueel (*Tadorna tadorna*),
* an tadorn Aostralia (*Tadorna tadornoides*),
* tadorn ar baradoz (*Tadorna variegata*).

## Notennoù ha daveennoù
Houad (evn)

An **houidi** a zo evned palvezek renket er c'herentiad *Anatidae*, asambles gant evned all evel an elerc'h pe ar gwazi.

## Un nebeud houidi
* Houad beg-golvazh (*Anas clypeata*)
* Houad Jansen (*Anas americana*)
* Houad-korz (*Anas platyrhynchos*)
* Houad lostek (*Anas acuta*)
* Houad louet (*Anas strepera*)
* Krag-goañv (*Anas crecca*)
* Krag-hañv (*Anas querquedula*)
* Krag eskell glas (*Anas discors*)
* Houad penn ruz (*Anas penelope*)
* Houad mut (*Cairina moschata*)
* Houad mandarin (*Aix galericulata*)
* Houad Carolina (*Aix sponsa*)
Houad Carolina

An **Houad Carolina** (liester: **Houidi Carolina**) a zo un evn palvezek, *Aix sponsa* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
E Norzhamerika hag e Kuba e vev al labous.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Houad Jansen

An **houad Jansen** a zo ur spesad evned palvezek, *Mareca americana* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e Norzhamerika ; goañviñ a ra da walarn Suamerika.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Anas]]* kent.

## Daveennoù
Flammeg bihan

Ar **flammeg bihan** (liester : **flammeged bihan**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Phoeniconaias minor* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Phoenicopterus minor* (kentanv) da gentañ-penn (e 1798) gant al loenoniour gall Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844) ; ar spesad nemetañ eo er genad *Phoeniconaias*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar *[[Arthrospira]]*, ur genad sianobakteri hag a gaver e bazennoù tomm ha damsall an dachenn etretrovanel.

## Annez

Kavout a reer ar spesad a-dakadoù eus Afrika ha Madagaskar da walarn India.

## Liammoù diavaez
*  ''Phoeniconaias minor'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phoeniconaias minor'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Flammeg boutin

Ar **flammeg boutin** a zo un evn hirc'harek. *Phoenicopterus roseus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Afrika, e Mervent hag e Su Azia hag e Su Europa.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar flammeg boutin en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Phoenicopteriformes*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Houad mandarin

An **Houad mandarin**, pe **Mandarin** ent-berr, a zo un evn palvezek, *Aix galericulata* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e biz Azia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Aix galericulata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aix galericulata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kragell

Ar **c'hragelled**, pe **kraged** zo evned palvezek tost-tre ouzh an houidi ha renket ivez er c'herentiad *Anatidae*.

## Un nebeud kragelled
* Krag-hañv (*Anas querquedula*)
* Krag-goañv (*Anas crecca*)
* Kragell varellek (*Marmaronetta angustirostris*)
* Krag eskell glas (*Anas discors*)
* Kragell-Azia (*Anas formosa*)
* Kragell ar C'hap (*Anas capensis*)
* Kragell golierek (*callonetta leucophrys*)
* Kragell Puna (*Anas puna*)
Kragell varellek

Ar **gragell varellek** a zo un evn palvezek, *Marmaronetta angustirostris* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Marmaronetta*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Azia ar Mervent.

## Rummatadur

## Notennoù ha daveennoù
Krag eskell glas

Ar **c'hrag eskell glas** (liester : **kreged eskell glas**) pe **kragell-Amerika**, a zo ur spesad evned palvezek, *Spatula discors* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Anas discors* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kreisteiz Kanada hag e Stadoù-Unanet Amerika.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Anas]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Spatula discors'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spatula discors'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kragell-Azia

Ar **gragell-Azia** (liester : **kragelled-Azia**) a zo ur spesad evned palvezek, *Sibirionetta formosa* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e biz ha hanternoz Siberia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Kragell Puna

Ar **gragell Puna** (liester : **kragelled puna**) a zo ur spesad evned palvezek, *Spatula puna* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Anas Puna* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus Perou da walarn Arc'hantina, ma plij dezhañ ober e annez e-kichen lennoù an Andoù.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Anas]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Spatula puna'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spatula puna'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Morilhon (evn)

Ar **morilhoned** eo an evned palvezek, kar d'an houidi, a ya d'ober ar genad *Aythya*.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
* ar morilhon bihan (*Aythya affinis*),
* ar morilhon Amerika (*Aythya americana*),
* ar morilhon Aostralia (*Aythya australis*),
* ar morilhon Baer (*Aythya baeri*),
* ar morilhon gwalenn-veg (*Aythya collaris*),
* ar morilhon penn ruz (*Aythya ferina*),
* ar morilhon kabellek (*Aythya fuligula*),
* ar morilhon Madagaskar (*Aythya innotata*),
* ar morilhon louet (*Aythya marila*)
** *A. m. *'marila**' ha *nearctica*,
* ar morilhon Zeland Nevez, (*Aythya novaeseelandiae*),
* ar morilhon gellruz (*Aythya nyroca*),
* ar morilhon kein gwenn (*Aythya valisineria*).
Morilhon gwalenn-veg

Ar **morilhon gwalenn-veg** a zo un evn palvezek. *Aythya collaris* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ
Tennañ a ra kalzik d'ar morilhon kabellek, kar-nes dezhañ met a vev en Europa.

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Norzhamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Eider (evn)

An **eidered** eo an evned palvezek bras a ya d'ober ar genad *Somateria*, krouet e 1819 gant an evnoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).

## An anv
Dont a ra *Somateria* eus an daou c'her henc'hresianek σῶμα (sỗma = korf e brezhoneg) hag ἔριον (érion = gloan e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad eidered a ya d'ober ar genad :,
* an eider lunedek (*Somateria fischeri*)
* an eider-dum (*Somateria mollissima*)
** *S. m. borealis*, *dresseri*, *faeroeensis*, ***mollissima***, *sedentaria* hag *v-nigrum*,
* An eider penn livet (*Somateria spectabilis*).
C'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Evezhiadenn
Daoust d'e anv, n'emañ ket an eider Steller er genad *Somateria*.

## Notennoù ha daveennoù
Eider penn livet

An **eider penn livet** a zo un evn palvezek, *Somateria spectabilis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e broioù arktikel.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Somateria spectabilis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Somateria spectabilis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Eider Steller

**Eider Steller** a zo un evn palvezek. *Polysticta stelleri* eo e anv skiantel. An eider nemetañ eo ha n'emañ ket er genad *Somateria*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kragell ar C'hab

**Kragell ar C'hab** a zo un evn palvezek, *Anas capensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika.

## Rummatadur
Kragell golierek

Ar **gragell golierek** (liester : **kragelled kolierek**) a zo ur spesad evned palvezek, *Callonetta leucophrys* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ er genad *Callonetta* an hini eo.

Anvet e voe *Anas leucophrys* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha plant-dour.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus kreisteiz Brazil da vBolivia, Paraguay, Uruguay ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Callonetta leucophrys'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Callonetta leucophrys'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Duanenn

An **duanenned** eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad *Melanitta*, krouet e 1822 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* an duanenn beg melen (*Melanitta americana*),
* an duanenn eskell gwenn (*Melanitta deglandi*),
* an duanenn vras (*Melanitta fusca*),
* an duanenn voutin (*Melanitta nigra*),
* an duanenn vailh (*Melanitta perspicillata*),
* *[[Melanitta stejnegeri]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Garv (evn)

Ar **garved** eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad *Bucephala*, krouet e 1858 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad garved a ya d'ober ar genad :
* ar garv kilpenn gwenn (*Bucephala albeola*),
* ar garv lagad aour (*Bucephala clangula*)
** *B. c. americana* ha ***clangula***,
* ar garv-Island (*Bucephala islandica*).

## Notennoù ha daveennoù
Garv kilpenn gwenn

Ar **garv kilpenn gwenn** (liester : **garved kilpenn gwenn**) a zo ur spesad evned palvezek, *Bucephala albeola* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Anas Albeola* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged-dour peurvuiañ, ha blotviled, kresteneged ivez.

## Annez

## Liammoù diavaez
*  ''Bucephala albeola'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bucephala albeola'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garv-Island

Ar **garv-Island** a zo un houad palvezek, *Bucephala islandica* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Daveennoù
Erer-sklank

An **erer-sklank** a zo ur spesad evned-preizh deiz, *Clanga clanga* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus Europa ar C'hreiz da reter Siberia ha hanternoz Sina.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Aquila (erer)|Aquila]]* kent, evel *Aquila clanga*.

## Liammoù diavaez
*  ''Clanga clanga'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Clanga clanga'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Erer-stepennoù

An **erer-stepennoù** a zo un evn-preizh deiz, *Aquila nipalensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e kreiz Eurazia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an **erer-stepennoù** en urzhiad *Falconiformes* pe *Accipitriformes*.

## Dave
Erer meur

An **erer meur** a zo un evn-preizh deiz. *Aquila chrysaetos* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued
Difenn a ra an erer meur un tiriad betek 155 kilometr-karrez. Monogam eo, hag ur c'houblad a c'hell chom asambles e-pad meur a vloaz pe c'hoazh e-pad o buhez. Neizhiañ a reont uhel e krec'hioù, e tornaodoù, pe war savadurioù denel evel peulioù pellgomz. An erered veur a sav neizhioù bras-meurbet ma c'hellont distreiñ dezho e-pad meur a vloaz.Dozviñ a ra ar parezed unan da pevar vi, hag an daou gerent a vaga ar c'houardurioù e-pad 40 da 45 devezh. Alies, unan pe zaou vihan hepken a chom bev evit nijal kuit eus en neizh, war-dro tri miz oad.

## Boued
Unan eus ar preizherien galloudusañ e bed al laboused eo an erer veur. Un oportunist dreist-holl eo, o chaseal kement loen bihan pe etre a glot gantañ. Tost da 200 spesad bronneged hag evned zo bet embannet e-touesk e breizhoù.

## Annez
Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erer meur en urzhiad *Falconiformes* pe *Accipitriformes*.

## Notennoù ha daveennoù
Heskenneg

An **heskenneged** eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad *Mergus* ; krouet e voe e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad houidi a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* (†) an heskenneg Auckland (*Mergus australis*, aet da get),
* an heskenneg bras (*Mergus merganser*)
** *M. m. americanus*, ***merganser*** hag ***orientalis***,
* an heskenneg Brazil (*Mergus octosetaceus*),
* an heskenneg kuch (*Mergus serrator*),
* an heskenneg Sina (*Mergus squamatus*).

Tri (3) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Erer

**Gwelout ivez [[Erer (steredeg)|Steredeg an Erer]]*.
**Liester ar ger [[arar]] eo ar ger *'erer** ivez.''
<hr>






An **erered''' zo evned-preizh bras renket er c'herentiad Accipitridae evit an darn vrasañ anezho.
Hervez an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiadoù Accipitriformes pe Falconiformes.

## Spesadoù

## Notennoù
Baou

Ar **baoued** a zo evned-preizh deiz, an darn vrasañ anezho er genad *Buteo*.

## Spesadoù
*[[Buteo]]* :
* Ar vaou lost gwenn, *Buteo albicaudatus*
* Ar vaou jave gwenn, *Buteo albigula*
* *[[Buteo albonotatus]]*
* *[[Buteo augur]]*
* *[[Buteo auguralis]]*
* *[[Buteo brachypterus]]*
* Ar vaou lost berr, *Buteo brachyurus*
* Ar vaou voutin, *Buteo buteo*
* *[[Buteo galapagoensis]]*
* *[[Buteo hemilasius]]*
* Ar vaou lost rous, *Buteo jamaicensis*
* Baou an toundra, *Buteo lagopus*
* Ar vaou belost gwenn, *Buteo leucorrhous*
* *[[Buteo lineatus]]*
* *[[Buteo magnirostris]]*
* Ar vaou louet, *Buteo nitidus*
* *[[Buteo oreophilus]]*
* *[[Buteo platypterus]]*
* *[[Buteo poecilochrous]]*
* *[[Buteo polyosoma]]*
* *[[Buteo regalis]]*
* Ar vaou rous, *Buteo rufinus*
* *[[Buteo rufofuscus]]*
* Baou Hawaii, *Buteo solitarius*
* Baou Swainson, *Buteo swainsoni*
* *[[Buteo ventralis]]*

*Parabuteo* :
* Baou Harris, *Parabuteo unicinctus*

*[[Harpyhaliaetus]]* :
* Baou gabellek, *Harpyhaliaetus coronatus*
* Baou zigenvez, *Harpyhaliaetus solitarius*

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad *Falconiformes* pe *Accipitriformes*.
Buteo

***Buteo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar baoued, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* ar vaou jave gwenn (*Buteo albigula*),
* *[[Buteo albonotatus]]*,
* *[[Buteo archeri]]*,
* *[[Buteo augur]]*,
* *[[Buteo auguralis]]*,
* *[[Buteo bannermani]]*,
* ar vaou Madagaskar (*Buteo brachypterus*),
* ar vaou lost berr (*Buteo brachyurus*)
** *B. b. *'brachyurus*** ha ''fuliginosus'',
* ''
[[Buteo burmanicus]]
'' (gw. ''[[Buteo refectus]]''),
* ar [[baou voutin|vaou voutin]] (''Buteo buteo'')
** ''B. b. '''buteo***, *harterti*, *insularum*, *menetriesi*, *pojana* ha *vulpinus*,
* ar vaou Galápagos (*Buteo galapagoensis*),
* ar vaou Sina (*Buteo hemilasius*),
* ar vaou lost rous (*Buteo jamaicensis*)
** *B. j. alascensis*, *borealis*, *calurus*, *costaricensis*, *fuertesi*, *fumosus*, *hadropus*, *harlani*, ***jamaicensis***, *kemsiesi*, *suttoni* hag *umbrinus*,
* *[[Buteo japonicus]]*
** *B. j. burmanicus*, ***japonicus***, *oshiroi* ha *toyoshimai*,
* Baou an toundra (*Buteo lagopus*)
** *B. l. kamtschatkensis*, ***lagopus***, *menzbieri* ha *sanctijohannis*,
* ar vaou skoazioù ruz (*Buteo lineatus*)
** *B. l. alleni*, *elegans*, *extimus*, ***lineatus*** ha *texanus*,
* ar vaou louet (*Buteo nitidus*)
** *B. n. blakei*, ***nitidus***, ha *pallidus*,
* Baou ar menezioù (*Buteo oreophilus*),
* *[[Buteo plagiatus]]*,
* *[[Buteo platypterus]]*
** *B. p. antillarum*, *brunnescens*, *cubanensis*, *insulicola*, ***platypterus*** ha *rivierei*,
* *[[Buteo refectus]]*,
* *[[Buteo regalis]]*,
* *[[Buteo ridgwayi]]*,
* ar vaou rous (*Buteo rufinus*)
** *B. r. cirtensis* ha ***rufinus***,
* *[[Buteo rufofuscus]]*,
* *[[Buteo socotraensis]]*,
* ar vaou Hawaii (*Buteo solitarius*),
* ar vaou Swainson (*Buteo swainsoni*),
* *[[Buteo trizonatus]]*,
* ar vaou Patagonia (*Buteo ventralis)*.

## Gwechall er genad-mañ
En abeg d'an aroakadennoù graet gant al loenoniezh e voe diblaset spesadoù 'zo e genadoù all :
* emañ *Buteo albicaudatus* er genad *[[Geranoaetus]]* hiziv an deiz, da lâret eo (d.l.e.) *[[baou lost gwenn|Geranoaetus albicaudatus]]*,
* emañ *Buteo leucorrhous* er genad *[[Parabuteo (genad)|Parabuteo]]* hiziv an deiz, d.l.e. *[[baou belost gwenn|Parabuteo leucorrhous]]*,
* emañ *Buteo magnirostris* er genad *[[Rupornis magnirostris|Rupornis]]* hiziv an deiz, d.l.e. *[[Rupornis magnirostris]]*.

## Rummatadur
Renket e vez ar genad-mañ en urzhiad Accipitriformes hiziv an deiz (e hini Falconiformes gwechall).

## Notennoù ha daveennoù
Baou an toundra

**Baou an toundra** a zo un evn-preizh deiz. *Buteo lagopus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ:
* *Buteo lagopus kamtschatkensis*, e ledenez Kamchatka; o c'hoañviñ e reter-kreiz Azia,
* *Buteo lagopus lagopus*, an toundra ha plaenennoù hanternoz Eurazia; o c'hoañviñ e kreiz Eurazia,
* *Buteo lagopus menzbieri*, e biz Asia; o c'hoañviñ e kreiz Asia, hanternoz Sina ha Japan,
* *Buteo lagopus sanctijohannis*, en Alaska ha hanternoz Kanada; o c'hoañviñ e kreisteiz SUA.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket baou an toundra en urzhiad *Falconiformes* pe *Accipitriformes*.

## Daveennoù
Baou rous

Ar **vaou rous** (liester : **baoued rous**) a zo ur spesad evned-preizh deiz, *Buteo rufinus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Falco rufinus* da gentañ-penn (e 1829) gant an evnoniour alaman Philipp Jakob Cretzschmar (1786-1845).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar grignerien bihan dreist-holl, hep ofer fae ouzh amprevaned, evned bihan, naered ha saorianed.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad:
* *Buteo rufinus cirtensis*, eus Maouritania da Egipt hag Arabia,
* *Buteo rufinus rufinus*, o neizhañ eus gevred Europa da vMongolia hag India ; o c'hoañviñ en Afrika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **vaou rous** en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.

## Liammoù diavaez
* ''Buteo rufinus'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Buteo rufinus'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Sparfell

Ar **sparfelled** a zo evned-preizh deiz, an darn vrasañ anezho er genad *Accipiter*.

## Spesadoù
E-touez ar sparfelled emañ :
* Ar sparfell c'hlas (*Accipiter nisus*)
* Ar sparfell treid berr (*Accipiter brevipes*)
* Ar sparfell voan (*Accipiter gentilis*)
...

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sparfelled en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.

## Kanaouennoù
Kaoz zo e kanaouennoù zo eus * ar sparfell rous*.
Hywel fab Emyr Llydaw

**Hywel fab Emyr Llydaw** eo anv kembraek unan eus kompagnuned ar roue Arzhur hervez skridoù kozh Kembre. Mab e oa da Emyr Llydaw, roue Breizh.

## Hywel/Hoel
### Hywel
Hervez Jafrez Menoe en e *[[Historia Regum Britanniae]]* e oa Hywel e-touez gwellañ kompagnuned Arzhur.

### Hoel
Dindan e anv 'Hoel' (anv latin ha brezhonek) e kaver **Hywel fab Emyr Llydaw** e darempred gant doareoù diwezhañ mojenn Tristan hag Izold e skridoù ar varzhed c'hall hag angl-norman evel Béroul ha Thomas o Brydain. 

En o oberennoù eo poltredet Hywel/Hoel evel Dug Breizh ha tad Izold (*Iseult*), gwreg Trystan (*Tristan* pe *Tristram*). Hoel an hini a ro bod da dTrystan goude dezhañ bout harluet diouzh rouantelezh ar roue Marc'h (*March ap Meirchion*).

## Bugale
Stag eo anv Hywel ouzh hini meur a sant er skridoù kozh, ma lavarer e oa bugale dezhañ ar sent-mañ :
*Cristiolus,
*Derfel Gadarn,
*Dwywe,
*Rhystud,
*Sulien.

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich (ren.), *[[Trioedd Ynys Prydein]] * (Kerdiz, embannadur nevez 1991). p. 407-8.
*Sir Paul Harvey ha J. E. Heseltine, *The Oxford Companion to French Literature* (Oxford, emb. nevez 1969). penn. 'Tristan and Isolde'.
Morerer

Ar **morerered** eo evned-preizh ar genad *Haliaeetus*.

## Spesadoù
* Ar morerer lost gwenn, *Haliaeetus albicilla*
* Ar morerer penn gwenn, *Haliaeetus leucocephalus*
* Ar morerer kof gwenn, *Haliaeetus leucogaster*
* Morerer Pallas, *Haliaeetus leucoryphus*
* Morerer Steller, *Haliaeetus pelagicus*
* Morerer Sanford, *Haliaeetus sanfordi*
* *[[Haliaeetus vocifer]]*
* *[[Haliaeetus vociferoides]]*

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morerered en urzhiad *Falconiformes*, *Ciconiiformes* pe *Accipitriformes*.
Morerer Pallas

Ar **morerer Pallas** (liester : **morerered Pallas**) a zo un evn-preizh, *Haliaeetus leucoryphus* (pe *Aquila leucorypha*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked dour dous dreist-holl.

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus Azia ar C'hreiz da India, Myanmar and kreisteiz-kreiz Sina (Sichuan).

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **morerer Pallas** en urzhiad Accipitriformes, Ciconiiformes pe Falconiformes.

## Liammoù diavaez
*  ''Haliaeetus leucoryphus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Haliaeetus leucoryphus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Caerhun

**Caerhun** zo ur gumuniezh, bet parrez, war lez kleiz ar Stêr Conwy, er c'hreisteiz da Henryd hag en hanternoz da Dolgarrog, e bwrdeisdref Conwy, en hanternoz Kembre.

E 2011 e oa poblet gant 1292 a dud, ha 44,6% anezho a oa kembraegerien.

## Istor
En-dro d'an iliz-parrez, eus ar  kantved, emañ an aspadennoù eus kreñvlec'h roman Canovium. Goude ma voe kuitaet Enez Vreizh gant ar Romaned, e 410, e oa ar c'hreñvlec'h-se etre daouarn ar roue Rhun Hir eus Rouantelezh Gwynedd, a roas e anv kembraek d'al lec'h, *Caer Rhun*.

An anv *Canuvium* a gaver meneget e meur a lec'h :
* Enskrivadur, *RIB* 2265, (maen-bonn miltir) : A **KANOVIO** M P VIII = *eizh mil paz kent Kanovio*
* IA 4826 (Iter XI) : **CONOVIO**
* Ravenna 10643 : **CANUBIO**
Deuet e vefe an anv-se eus **cano* = ruz

## Notennoù
Skoul gwenn

Ar **skoul gwenn** a zo un evn-preizh, *Circus macrourus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **skoul gwenn** en urzhiad *Falconiformes*, *Ciconiiformes* pe *Accipitriformes*.

## Liammoù diavaez
Sparfell treid berr

Ar **sparfell treid berr** (liester : **sparfelled treid berr**) a zo ur spesad evned-preizh deiz, *Accipiter brevipes* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Astur brevipes* (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an naturour rusian Nikolay Severtsov (1827-1885).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bras o ment, glazarded ha ploged dreist-holl.

## Annez
Neizhañ a ra ar spesad en un takad hag ya eus ar Balkanioù da Rusia tra ma nij kuit da viz Afrika hag Arabia da c'hoañviñ.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **sparfell treid berr** en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.

## Liammoù diavaez
*  ''Accipiter brevipes'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Accipiter brevipes'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Barged (evn)

Ar **bargeded** a zo evned-preizh renket er c'herentiad *Accipitridae*.

## Spesadoù
E-touez ar bargeded emañ :
* Ar barged du, *Milvus migrans*
* Ar barged ruz, *Milvus milvus*
* Ar barged penn gris, *Leptodon cayanensis*
* Ar barged kolier gwenn, *Leptodon forbesi*
...

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar bargeded en urzhiad *[[Falconiformes]]*, *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.