open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ponginae

Ar **Ponginae** zo un iskerentiad eus kerentiad an Hominidae. Gwezhall e oa ul lignez marmouzed eus Eurazia ennañ meur a spesad, hiziv n'eus ken ur genad en iskerentiad, *[[Pongo (genad)|Pongo]]* (orangoutaned), ennañ tri spesad :  orangoutaned Sumatra (*Pongo abelii*), orangoutaned Tapanuli (*Pongo tapanuliensis,*) ha orangoutaned Borneo (*Pongo pygmaeus*). Emañ en tri spesad war-nes mont da get en natur hervez an IUCN

## Istor an emdroadur
Anadiñ a reas ar genadoù ponginae kentañ, *[[Sivapithecus]]* ha *[[Khoratpithecus]]*, er Miosen, 6 pe 7 milion a vloavezhioù a-raok ma vefe kavet roudoù eus orangoutaned er Pleistosen e Gevred Azia hag e su Sina. Ar genadoù *[[Lufengpithecus]]*, *[[Ankarapithecus]]*, ha  *[[Gigantopithecus]]* a c'hallfe mont e-barzh ar Ponginae ivez. Koulskoude an dielfennadur filogenetek kaset da benn e 2004, a ziskoueze da gentañ e oa tost-kenañ  *Lufengpithecus* hag *Ankarapithecus* d'an orangoutaned, en deus roet disoc'hoù diheñvel "gant un hentenn dezrannañ hag a glaske bihanaat kudennoù stratigrafek"

Ar genad Ponginae karrekaet zo anavet ar gwellañ eo *[[Sivapithecus]]*, ennañ meur a spesad o doa bevet etre 12,5 milion ha 8,5 milion a vloavezhioù zo. Disheñvel eo o dent ha morfologiezh tu a-dreñv o c'hlopenn diouzh re an orangoutaned. 

### Taksonomiezh
**Ponginae**
* †Lufengpithecini
** †*[[Lufengpithecus]]*
*** *[[Lufengpithecus lufengensis]]*
*** *Lufengpithecus keiyuanensis*
*** *Lufengpithecus hudienensis*
* †Sivapithecini
** †*[[Ankarapithecus]]*
*** *Ankarapithecus meteai*
** †*[[Sivapithecus]]*
*** *Sivapithecus brevirostris*
*** *Sivapithecus punjabicus*
*** *Sivapithecus parvada*
*** *Sivapithecus sivalensis*
*** *Sivapithecus indicus*
** †*[[Gigantopithecus]]*
*** *Gigantopithecus bilaspurensis*
*** *Gigantopithecus blacki*
** †*[[Indopithecus]]*
*** *Indopithecus giganteus*
* Pongini
** †*[[Khoratpithecus]]*
*** *Khoratpithecus ayeyarwadyensis*
*** *Khoratpithecus piriyai*
*** *Khoratpithecus chiangmuanensis*
** *[[Orangutan|Pongo]]* (orangutans)
*** †*[[Pongo hooijeri]]*
*** †*[[Pongo weidenreichi]]*
*** Sumatran orangutan, *Pongo abelii*
*** Bornean orangutan, *Pongo pygmaeus*
*** Tapanuli orangutan, *Pongo tapanuliensis*

## Notennoù
Cathbad

**Cathbad** (heniwerzhoneg: [ˈkaθvað]), pe **Cathbhadh** en iwerzhoneg a-vremañ, eo an drouiz pennañ e lez ar Roue Conchobar mac Nessa e kelc'hiad Ulaid, e gwengelouriezh Iwerzhon. Komz a ra a-raok ar roue. Kelenn a ra ivez an drouizelezh d'ur strollad kant den yaouank.  

Anv zo anezhañ en div zanevell a gont ganedigezh Conchobar, hag en unan anezhe e lârer eo tad Conchobar. 
En danevell gentañ, Ness, merc'h Eochaid Sálbuide (da lâret eo "Eochaid e seulioù melen"), roue Ulad, a c'houlenn gant an drouiz petra en devoa gwelet er ragarouezioù d'ar mare-se (rak un drouiz a c'hall diouganiñ an dazont diouzh ar pezh a wel). Cathbad a eilgerias e oa "ar pred evit engehentañ ur roue pe ur rouanez". Ne oa gour ebet tro-dro estroc'h evit Cathbad ha neuze e tivizas Ness e gemer en he gwele kerkent da engehentañ ur mab. 

En eil danevell e oa bet fiziet Ness e 12 tad-mager d'he desevel hervez youl he zad Eochaid. Cathbad, un drouiz eus su Ulster a oa e penn ur bagad *[[Fianna]]ed* (da lâret eo brezelourien yaouank dizouar), a blavas war o zi hag a lazhas he 12 tad-mager. Dre ma ne ouie ket piv en doa kaset an taol da benn ne c'helle Eochaid ober netra. Divizout a reas Ness neuze sevel he bagad dezhi hec'h-unan gant 27 *fianna* da glask an dorfedourion. Un deiz m'emañ he brezelourien o fardañ boued ha ma'z eo aet da gouronkañ en noazh en ul lenn, hec'h-unan, en em gav Cathbad hag e baotred. Mirout a ra outi da gemer he dilhad hag hec'h armoù ha gourdrouz anezhi gant beg e gleze. Hag eñ hag azgoulenn tri zra diganti : ar peoc'h, he mignoniezh ha ma teufe da vezañ e wreg. Ne c'halle Ness ober netra estroc'h evit plegañ da saveteiñ he buhez. Dont a reas neuze da vezañ brazez, diwar he c'haredig, ar roue Fachtna Fáthach hervez ur stumm eus an istor, ha diwar Cathbad hervez ur stumm all. P'edo Ness war-nes gwilioudiñ e tisklêrias Cathbad dezhi he devefe ur mab hag e vefe ur roue meur ha brudet-bras an tamm anezhañ ma c'halle-hi gortoz un deiz c'hoazh a-raok e c'henel. Ness a c'hortozas war ribl ur stêr anvet Conchobar hag a roas buhez an deiz war-lerc'h. Ar babig a gouezhas e-barzh an dour mes Cathbad a adtapas anezhañ hag a roas dezhañ anv ar stêr, Conchobar, a-raok desevel anezhañ evel pa vije e vab.

Pa zeuas Deirdre er bed e oa an drouiz Cathbad ivez a ziouganas he zonkad dezhi, mes Conchobar ne reas ket forzh. Cú Chulainn, hag eñ bugel c'hoazh, a glevas un deiz Cathbad diouganiñ e vefe berr buhez an hini a gemerfe an armoù en deiz-se met divarvel e glod, hag ez eas kerkent da welet Conchobar da c'houlenn gantañ bout armet.

En danevell *[[Táin Bó Cúailnge]]* (Preizhadeg saout Cooley) e laka Sualtam da vervel abalamour m'en deus komzet hep aotre, rak hervez ur *[[geis]]*, « Hini ne gomz a-raok ar roue, mes ar roue ne  gomz ket a-raok e zrouiz».

## Daveoù
Mercè Rodoreda

**Mercè Rodoreda i Gurguí** (10 Here 1908 – 13 Ebrel 1983) a oa ur skrivagnerez katalanek hag unan eus skrivagnerien bouezusuañ Katalonia en .

## Buhez
Ganet e voe Mercè Rodoreda e Sant Gervasi, ur c'harter eus Barcelona. Didrubuilh e voe he bugaleaj, gant un tad troet gant al lennegezh hag ur vamm troet gant ar sonerezh. Lenn a reas oberennoù ur bern skrivagnerien gatalanek, klasel pe vodern, evel Jacint Verdaguer, Ramon Llull, Joan Maragall pe Josep Carner. C’hoari a reas e meur a bezh-c’hoari e-kerzh he bugaleaj. Levezonet e voe ivez gant he zad-kozh, a zeskas dezhi liorzhañ ha karout al lennegezh. Gwall skoet e voe pa varvas-eñ, hag hi daouzek vloaz.

E 1928 e timezas d’he eontr Joan Gurguí (14 vloaz koshoc’h egeti) hag ur mab o devoe, Jordi Gurguí. Adalek ar mare-se e krogas Mercè Rodoreda da skrivañ lennegezh, evit tec’hel diouzh he buhez evel « maouez er gêr ». Neuze e savas barzhonegoù, ur pezh-c’hoari hag ur romant. Da vare an Eil Republik spagnol, er bloavezhioù 1930, e labouras ivez evel kazetennerez. E 1937 e tapas ar priz Joan Crexells gant he romant *Aloma*. Sellet a rae-hi outañ evel he levr « azv » kentañ, met adskrivet e voe ganti penn-da-benn e 1969. Er bloaz-se ivez e tispartias diouzh he gwaz Joan Gurguí. 

Abalamour d’ar Brezel Diabarzh e kuitaas Barcelona e 1939. Bevañ a reas en harlu e Roissy-en-Brie, e Bro-C'hall, da gentañ, a-raok tec'hel da Suis hag en em staliañ e Geneva. E Geneva, ma veve gant he c’haredig, Joan Prat, e skrivas he levr anavezetañ, *La plaça del Diamant*, a seller outañ evel ar romant katalanek pouezusañ en eil hanterenn an .

E 1972 e tistroas da Gatalonia hag ober a reas he annez e Romanyà de la Selva, ur geriadenn nepell diouzh an aod, e proviñs Girona. Eno e skrivas levrioù all c’hoazh. E 1980 e voe embannet he romant diwezhañ *Quanta, quanta guerra... * hag er bloavezh-se ivez e tapas ar *Premi d'Honor de les Lletres Catalanes* (Priz a enor al lizhiri katalanek)

Mervel a reas diwar ur c’hrign-bev e 1983 ha beziet e voe e Romanyà de la Selva.

## Oberenn
Romantoù he deus skrivet Mercè Rodoreda dreist-holl, met ivez barzhonegoù ha pezhioù-c’hoari. Meur a hini eus he romantoù zo bet troet e yezhoù all, ar galleg hag ar saozneg en o zouez. E-mesk he levrioù anavezetañ e c’haller menegiñ :
* (1932) *Sóc una dona honrada?*
* (1934) *Del que hom no pot fugir*
* (1934) *Un dia en la vida d'un home*
* (1936) *Crim*
* (1938) *Aloma*
* (1958) *Vint-i-dos contes*
* (1962) *La plaça del Diamant*
* (1966) *El carrer de les Camèlies*
* (1967) *Jardí vora el mar*
* (1967) *La meva Cristina i altres contes*
* (1974) *Mirall trencat*
* (1978) *Semblava de seda i altres contes*
* (1979) *Tots els contes*
* (1980) *Viatges i flors*
* (1980) *Quanta, quanta guerra...*
* (1986) *La mort i la primavera*

## Notennoù
Aozadur ar Stadoù Amerikan

**Aozadur ar Stadoù Amerikan** (*Organization of American States* e saozneg, *Organización de los Estados Americanos* e spagnoleg, *Organização dos Estados Americanos* e portugaleg, *Organisation des États américains* e galleg) zo un aozadur etrebroadel a oa bet diazezet d'an 30 a viz Ebrel 1948 da wellaat ar genskoazell hag ar c'henlabour etre ar stadoù izili e kevandir Amerika. Emañ e sez e kêr-bennn ar Stadoù-Unanet, Washington D.C.. 34 stad dizalc'h disheñvel zo izili eus an aozadur. Abaoe ar bloavezhioù  1990, an aozadur en deus pouezet war evezhiadur an dilennadegoù. Renet eo gant ar Sekretour jeneral. An Uruguayad Luis Almagro eo hiziv.

## Notennoù
Luskad ar stadoù distag diouzh ar bloc'hoù

**Luskad ar stadoù distag diouzh ar bloc'hoù** (diwar skouer an alamaneg) pe **Luskad ar broioù didu** zo ur forom a 120 stad ha n'emaint ket a-du gant pe a-enep unan eus ar bloc'hoù galloud. Goude Aozadur ar Broadoù Unanet ez eo ar brasañ strollad stadoù er bed

Kregiñ a reas al luskad goude Brezel Korea, evel ur striv a-berzh broioù zo da gempouezañ disparti prim ar bed e-pad ar Brezel yen, ma oa savet bloc'hoù disheñvel gant daou c'halloud bras a loc'he ur politikerezh da sachañ ar peurrest eus ar bed en unan eus ar c'hampoù. An URSS e oa ar c'hentañ anezhe, e penn ar bloc'h komunour hag e hini Pakt Varsovia, hag egile e oa strollad ar stadoù kapitalour a-du gant Stadoù-Unanet Amerika, en o zouez kalz izili eus Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel. E 1961, hervez ar pennaennoù divizet e Kuzuliadeg Bandung e 1955, e oa diazezet Luskad ar stadoù distag en un doare fetis e Beograd, e Yougoslavia, war atiz prezidant Yougoslavia, Tito, kentañ ministr India, Jawaharlal Nehru, prezidant Egipt, Gamal Abdel Nasser, prezidant Ghana, Kwame Nkrumah, ha prezidant Indonezia, Sukarno

Heuliet e voe gant Kentañ emvod ar pennoù stad eus Luskad ar broioù distag diouzh ar bloc'hoù. An droienn *non-aligned movement* a anadas da gentañ da vare ar bempvet emvod e 1976. Ar broioù a gemere perzh en emvod a voe disklêriet "izili al luskad". Termenet e voe pal an aozadur gant Fidel Castro en e zisklêriadenn en Havana e 1979 : asuriñ "an dizalc'hded vroadel, ar riegezh, anterinder an tiriad ha surentez ar broioù distag diouzh ar bloc'hoù" en o "stourm a-enep an impalaerouriezh, an drevadennouriezh, an nevez trevadennouriezh, ar ouennelouriezh, hag holl seurtoù tagadenn estren, dalc'herezh, mestroni, emelladenn pe hegemoniezh koulz hag a-enep politikerezh ar galloudoù bras hag ar bloc'hoù". 

Bodañ a ra al luskad tost an div drederenn eus izili ar Broadoù Unanet ha 55% eus poblañs ar bed. Un niver bras eus ar broioù en aozadur a vez sellet oute evel broioù o tiorren  pe Stadoù eus an Trede bed, daoust ma'z eus ivez un niver a vroioù diorroet.

Kendalc'het en deus al luskad da vezañ oberiant a-hed ar brezel yen, daoust da veur a vrezel etre an izili, ha daoust da izili zo da ziorren liammoù startoc'h gant an URSS, Sina, pe ar Stadoù-Unanet. Abaoe diwezh ar Brezel yen, e 1992, en deus klasket al luskad diorren liammoù lieskostezel ha darempredoù koulz hag unaniezh etre ar broioù o tiorren, e-touez broioù ar Su dreist-holl.

## Kuzuliadegoù

Kuzuliadeg pennoù Stad pe gouarnamant ar broioù distag eus ar bloc'hoù, a vez graet anv anezhi alies evel Kuzuliadeg luskad ar broioù didu eo an emvod pennañ eus al luskad ha dalc'het e vez bep an amzer :

## Kadoridi
Dilennet e vez ur c'hadoriad e pep kuzuliadeg. Ar burev kenurzhiañ, diazezet ivez er Broadoù Unanet, eo ar benveg pennañ a dalvez da ren labour task forces, bodadoù ha strolladoù labour al luskad.

## Notennoù
Emain Macha

**Emain Macha**  (distaget [eṽənʲ ˈṽaxə] en heniwerzhoneg ; [əunʲ ˈwaxə] en iwerzhoneg) zo un c'hreñvlec'h kozh nepell diouzh Ard Mhacha e Norzhiwerzhon. Hervez an hengoun e oa unan ag al lec'hioù roueel pennañ en Iwerzhon Ouezelek rakkristen ha kêr-benn an Uladed. Un duchenn gelc'hiek eo, toullet gant ur gambr gourizet gant mogerioù meinek heñvel ouzh un tumulus. Furchadennoù henoniezhel a ziskouez e oa savadurioù tro-dro. En o zouesk e oa un ti kelc'hiek hag a hañvale bout un azeulva. E-kerzh ul lid e veze leuniet an ti-koad-mañ gant mein, losket e veze ar c'hoad da c'houde ha douaret evit sevel un tumulus. Soñjal a reer e oa Emain Macha ul lec'h sakr da gehelañ un doue kelt. Roudoù a c'hall bout adkavet e gwengeloù Iwerzhon ha dreist-holl e Kelc'hiad ar Skourr Ruz. Hervez an *Oxford Dictionary of Celtic Mythology*, "an Eamhain Mhacha taolennet en danevelloù zo ledanoc'h eget ar pezh a zo bet kavet gant an henoniezh evit poent".

Tumulus Emain Macha a oa kalon ur gêr vrasoc'h, hag a c'holoe kreñvlec'h Haughey (un tumulus koshoc'h), ar  *[[King's Stables]]* (ur poull evit al lidoù) ha Loughnashade (ul lenn e-lec'h ma veze bannet profoù-koun).

Anv *Eamhain Mhacha* zo bet troet evel "Gevelled Macha" pe "Spilhenn Macha", tennet eus lesanv an doueez Morrígan marteze.

## Gwelet ivez
* *An sluagh sidhe so i nEamhuin?* ("Hag eñ ez eus un arme boudiged en Eamhain Mhacha?"), ur varzhoneg iwerzhonek ag ar .

## Daveoù


## Ereoù diavaez
* Navan Centre & Fort – Official site at Visit Armagh
* Navan Fort – information at Northern Ireland Environment Agency
* Navan Research Group – official website
* "High Hopes for NI Tourist Centre" (BBC News)
* BBC Timelines
* Environment and Heritage Service page on Navan Fort, with photos
* Geography in Action: Navan Fort Archived 18 October 2006 at the Wayback Machine
* The Mysterious Ritual at Emain Macha in 94BC
Iwerzhon Ouezelek

**Iwerzhon Ouezelek** () a oa un aozadur politikel gouezelek diazezet en Iwerzhon adal ar prantad ragistorel betek deroù ar . A-raok donedigezh an Normaned e 1169 e oa gouezelek Iwerzhon a-bezh. Goude an aloubadeg e voe troc'het diouzh al levezon ouezelek an tachadoù aloubet hag anvet ar "Pale" ("ar gloued"). Iwerzhon Ouezelek a oa un hollad kenaozet gant tiriadoù renet gant tierned dilennet hervez ur sistem-hêrezh anvet *[[Tánaiste]]*. Boazet e oa ar meuriadoù da vrezeliñ an eil ouzh egile mes ur wezh an amzer e veze dilennet ur rener galloudus da vout karget gant an titl *Ard rí Érenn* ("Roue Uhel Iwerzhon"). Ar gevredigezh a oa savet gant klanoù ha frammet hervez kastaoù. D'ar c'houlz-se e oa diazezet an armerzh war ar chatalerezh tra ma ne veze ket arveret an arc'hant alies. Ur sevenadur gouezelek a c'hall bout anavezet dre ar gwisk, ar c'horoll, ar sport, an disavouriezh hag an arzoù. Kendeuziñ a reas a-c'houde an XIIIvet kantved gant ar sevenadur angl-ha-norman da grouiñ an arz enezat.

Relijion Iwerzhon e deroù ar grennamzer a oa liesdoue ha treuzkaset e veze ar *[[Seanchaí|seanchas]]* ("an hengoun") dre gomz. Lizherenneg an oghamoù a veze implijet adal ar c'hentañ kantved. An emdroadur davet ar gristeniezh a lakaas ar gloareion da skrivañ lennegezh kozh Iwerzhon, ha kristenaet e voe he gwengeloù pinvidik, kement hag he lezennoù kemplezh. E-pad ar grennamzer e oa eus Iwerzhon ur greizenn speredel ha kefredel vras, ar visonerion iwerzhonat hag o c'helennerion a strewas ar gristeniezh dre holl vroioù Europa ar C'hornôg. Un harp e voe evit kristenidigezh an Angled-ha-Saozon e Breizh-Veur, ha lod ag Europa ar c'hevandir.

En IXvet kantved e krogas ar Vikinged da argadiñ aodoù Iwerzhon ha da sevel kampoù hag a zeuio da vezañ kêrioù evit lod anezhe. Mes gouezelekaet int bet dre an amzer ha daet int da vout Gouezeled-ha-Norzhiz. Diwezhatoc'h e teuas an aloubadeg Iwerzhon gant an Normaned e 1169-71, hag aze e kouezhas un tiriad bras etre krabanoù an aotrouion norman. A-c'houde an darvoud-se e tarzhas brezelioù didermen etre int hag ar Ouezeled. Goude meur a emgann e embannas Herri II e riegezh war Iwerzhon. Hogen menel a reas ar reizhiad krennamzerel ouezelek en tiriadoù na oant ket renet gant an Normaned. Al lodenn aloubet a zeuas da vout ar Pale.

E 1542 e troas ar Pale da vout Rouantelezh Iwerzhon pa voe roet da Henry VIII an titl a Roue Iwerzhon. Ar Saozon a savas un arme da aloubiñ an enezenn en-dro, hag Iwerzhon a-bezh a voe bazhyevet gante a-c'houde 1607, o kas kuit ar riegezh politikel kozh gouezelek.

## Gwelet ivez
* Gouezeled
* Yezhoù gouezelek
* Iwerzhoneg (Gaeilge)
* Gouezeleg Skos (Gàidhlig)
* Uheldirioù Bro-Skos

## Daveoù
Droupadi Murmu

**Droupadi Murmu** (Mayurbhanj, 20 Mezheven 1958) zo ur bolitikerez eus India, ha prezidantez ar vro abaoe ar 25 a viz Gouere 2022. Ezel eo eus ar Bharatiya Janata Party (BJP). Bet e oa gouarnourez stad Jharkhand eus 2015 da 2021.
Lisio

**Lisio** (*Lisi* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.   

## Notennoù
Monasterolo Casotto

**Monasterolo Casotto** (*Monasteireu* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.   

## Notennoù
Vouillé-les-Marais

**Vouillé-les-Marais** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Chaillé-les-Marais  hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun  Vouillé-les-Marais en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
#### Melestradurezh
* Krouet e voe kumun La Taillée e 1906 diwar ul lodenn eus kumun Vouillé-les-Marais; lakaet e voe e Kanton Chaillé. Lakaet e voe kumun  en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 38 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 5,51% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervela reas daou vilour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Maxent de Vouillé-les-Marais (vue 2, Éduarel, 14 juillet 2016).jpg
Église Saint-Maxent de Vouillé-les-Marais.JPG

* Iliz katolik *Sant Masen*.

Monument aux morts de Vouillé-les-Marais (vue 1, Éduarel, 14 juillet 2016).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Enez-Null

**Enez-Null** a reer eus al lec'h e gorre an Douar a zo zero derez e hedred ha zero derez e ledred (0°, 0°), eleze al lec'h ma kej hedredenn Greenwich ouzh ar c'heheder.

En dourioù etrebroadel er Meurvor Atlantel emañ, e Pleg-mor Ginea, ur 600 km bennak diouzh aodoù Afrika ; Accra e Ghana eo ar porzh tostañ en norzh, ha São Tomé e São Tomé ha Príncipe er reter.

Ur boue meteo anvet *Soul Buoy* zo el lec'h 0°, 0° evit merkañ al lec'h resis hervez ar sistem geodezek WGS 84, a vez arveret gant ar GPS

Dre fent e oa bet dibabet an anv &nbsp;*Null Island*&nbsp; evel pa vije bet un enezenn el lec'h-se ; evit ar gartennourion e servij an anv-se da lec'hiañ an  daveennoù douaroniel 0°,0° pa vezont lakaet dre fazi en un diaz ditouroù. Ur gorread 1 m² zo bet deroet d'al lec'h, evit ma ne zeufe war wel war kartenn ebet.

En Norzh emañ an douar tostañ, un enezennig wirion e dourioù Ghana, 570 km diouzh Enez-Null. War-dro 2 300 m eo donder ar meurvor edan ar boue.

## Daveoù
Monastero di Vasco

**Monastero  di Vasco** (*Monasté 'd Vasch* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.   

## Notennoù
Chaillé-les-Marais

**Chaillé-les-Marais** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Chaillé  hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Chaillé-les-Marais  en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Chaillé: mervel a reas 85 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 4,27% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Le Sableau: mervel a reas 26 gwaz.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Chaillé: mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Le Sableau: mervel a reas tri gwaz.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina, Chaillé: mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 1 a viz Kerzu 1946 e Ban-Me-Thuot,   e, Annam er Viêtnam; soudard e oa er 5vet BMEO (Bataillon de Marche d'Extrême-Orient).
* Brezel Aljeria, Le Sableau: mervel a reas tri milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

Chaillé les Marais. Église Sainte-Marie-Madeleine.jpg
067 Chaillé-les-Marais ( 85450 ).JPG

* Iliz katolik *Santez Mari Madalen*.
* Iliz katolik *Sant Loeiz*.

038 Chaillé-les-Marais ( 85450 ).JPG

* Chaillé: monumant ar re varv e-tal an ti-kêr, er vourc’h, luc’hskeudennoù.
* Chaillé: plakenn an daou vrezel-bed en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Le Sableau: monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Mango (Italia)

**Mango** (*Ël Mango* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte un 60 km er gevred da gêr Torino.   

En-dro dezhi emañ kumunioù Camo, Castino, Coazzolo, Cossano Belbo, Neive, Neviglie, Rocchetta Belbo, Santo Stefano Belbo, ha  Trezzo Tinella.

## Notennoù
Mango

**Mango** zo :
* anv ar vangezenn e meur a yezh (italianeg, saozneg, spagnoleg)
* anv meur a lec'h :
* Mango, e Florida, SUA 
* Mango, e Poli 
* Mango, kumun en Italia, e proviñs  Cuneo 
* Mango, kêr e Togo 
* Mango, kêr en India, e Jharkhand 
* Mango Creek, e Stann Creek, e Belize
* un anv-tiegezh:
**Andrew Mango (1926–2014), istorour ha skrivagner saoz
**Cyril Mango (1928–2021), istorour saoz
**Mango (kaner), kaner italian anavezet ivez evel Giuseppe Mango (1954-2014)
Jean-Jacques Aillagon

**Jean-Jacques Aillagon** zo ur politikour gall, bet ministr gall ar senevenadur, ha deuet da chom da Vreizh, da Blouganoù. 
Bet eo e penn mirdi Versailhez (2007-2011).  Abaoe  2018 eo kuzulier sevenadurel ar mondian breizhat François Pinault, ha pennrener ar Pinault Collection. Abaoe 2020 eo kuzulier-kêr e Plouganoù hag e Morlaix Communauté.

E 2022 e ra war-dro lakaat anavezout porzhioù-beredoù Leon gant an UNESCO.

## Buhez prevez
*Dimezet eo bet, ha daou vugel dezhañ. E vab Thomas Aillagon zo rener ar bruderezh e Mirdi Quai Branly - Jacques-Chirac abaoe 2017, goude bezañ labouret e  Ministrerezh ar sevenadur entre 2009 ha 2017. E verc'h Laure Aillagon zo renerez ar glad en embregerezh Givenchy.

*Serc'h e oa d'ar c'horoller gall Patrick Dupond a-raok o disparti, pa vevent o-daou er C'hab Sizhun. 

## Notennoù
Camo

**Camo** zo ur frazione eus kumun  Santo Stefano Belbo e Proviñs Cuneo, e  Piemonte.

Betek an 31 a viz Kerzu 2018 e oa ur gumun stok ouzh kumunioù Cossano Belbo, Mango ha Santo Stefano Belbo.
Melle (Italia)

**Melle** (*Lo Mèl* en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Un 320 den zo eno o chom.   

## Skeudennoù

Melle-centro-2022.jpg
Melle_panorama.jpg


## Notennoù
Marmora

**Marmora** (*La Màrmol* en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte .  

## Notennoù
Manta (Italia)

**Manta** (*La Manta* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Un 3800 a dud zo eno o chom.   

Ur c'hastell krennamzerel zo, anvet Castello della Manta. 

## Notennoù
Marsaglia

**Marsaglia** (*Marsaja* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte .  

## Notennoù
Martiniana Po

**Martiniana Po** (*Martinian-a* e piemonteg zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte .  

## Notennoù
Martiniano

**Martiniano** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred.

## Orin

Diwar an anv latin Martinianus, deveret eus Martinius (a zo Marzhin e brezhoneg).

## Adstumm
*Martiniana eo an anv deveret a vez roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
* Martinien, e galleg.

## Tud
*Sant Martiniano, merzher kristen e Roma, war un dro gant Sant Processo, hervez ar vojenn.

## Lec'hioù
*Martiniana Po, kumun e Piemonte.
Palata

**Palata** a zo ur gumun eus Italia e proviñs Campobasso,  hag e  rannvro Molise,  1780 a dud o chom enni.

## Liamm diavaez
Buttigliera d'Asti

**Buttigliera d'Asti** a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti,  hag e  rannvro Piemonte.

## Liamm diavaez
Azzano

**Azzano** zo un anv-lec'h italianek.

## Lec'hanv
### 
#### Frazioni
* Azzano, frazione e Pianello Val Tidone, kumun e proviñs Piacenza en Emilia Romagna 
* Azzano, frazione e Premariacco, kumun e proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia 
* Azzano, frazione e Seravezza, kumun e proviñs Lucca en Toskana 
* Azzano, frazione de Spoleto, kumun e proviñs Perugia en Umbria 
* Azzano, gwechall kumun, hiziv frazione nemeti e kumun Torlino Vimercati, e proviñs Cremona en Lombardia 
* Azzano, frazione e kumun Tremezzina, e proviñs Como en Lombardia

#### Kumunioù
* Azzano d'Asti, e proviñs Asti e Piemonte 
* Azzano Decimo, e proviñs Pordenone e Friuli-Venezia Giulia 
* Azzano Mella, e proviñs  Brescia en Lombardia 
* Azzano San Paolo, e proviñs  Bergamo en Lombardia 
* *Capriano Azzano*, anv kozh  Capriano del Colle, e proviñs Brescia en Lombardia 
* Castel d'Azzano, e proviñs Varona en Veneto 

### 
* *Azzano*, anv kozh Novazzano, kumun e distrig Mendrisio e kanton Ticino.

## Tud
* Luca Azzano Cantarutti (1963-), avokad ha politikour italian.

## Monumantoù
* Forte Azzano, kreñvlec'h e Verona.
Champagné-les-Marais

**Champagné-les-Marais** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Chaillé hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Champagné-les-Marais en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
* E 1893 e voe krouet kumun Moreilles diwar ul lodenn eus kumunioù Sainte-Radégonde-des-Noyers ha Champagné-les-Marais.

### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 71 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 4,81% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Champagné-les-Marais-02.JPG
Champagné-les-Marais Église Saint-Hilaire 927.jpg
Champagné-les-Marais-04.JPG
Champagné-les-Marais-06.JPG

* Iliz katolik *Sant Hilarius*.

038 Chaillé-les-Marais ( 85450 ).JPG

* Monumant ar re varv e-tal an ti-kêr, er vourc’h, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn an daou vrezel-bed en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
* Moreilles, 
* Sainte-Radégonde-des-Noyers.
## Daveoù ha notennoù
Costigliole d'Asti

** Costigliole d'Asti** (*Costiòle d'Ast* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e rannvro Piemonte.

## Liamm diavaez
Asti

**Asti** (*Ast* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia ha pennlec'h proviñs Asti, e rannvro Piemonte.

## Liamm diavaez

]
Isola

**Isola** zo "enez" en italianeg, hag ur ger hag a gaver en anv meur a gumun.

### 
;Kumunioù
*Isola d'Asti,  e proviñs Asti, e Piemonte
*Isola del Cantone, e Metropol Genova, e Liguria
*Isola del Giglio, e proviñs Grosseto, hag he  *[[frazione]]* Isola di Giannutri
*Isola del Gran Sasso d'Italia, e proviñs Teramo, en Abruzzo
*Isola del Liri, e proviñs Frosinone e Lazio
*Isola del Piano, e proviñs Pesaro e Urbino, e  Marche
*Isola della Scala, ee proviñs Verona, e Veneto
*Isola delle Femmine, e Meurgêr Palermo, e Sikilia
*Isola di Capo Rizzuto, e proviñs Crotone, e Calabria, hag he *frazione* Isola di Capo Rizzuto Scalo
*Isola di Fondra, e proviñs Bergamo, e Lombardia
*Isola Dovarese, e [proviñs Cremona]], e Lombardia 
*Isola Rizza, e proviñs Verona, e Veneto 
*Isola Sant'Antonio, e proviñs Alessandria, e Piemonte
*Isola Vicentina, proviñs Vicenza, e  Veneto
;Lec'hioù all
*Capraia Isola, e proviñs Livorno
*Chignolo d'Isola, e proviñs Bergamo
*Isola: frazione e Siracusa 
*Isola Farnese, unan eus an 59 zakad a zo e Roma
*Isola Sacra, unan all eus an 59 zakad a zo e Roma
*Isola San Domino, *frazione* en Isole Tremiti
*Isola San Nicola, *frazione* en Isole Tremiti
*Isola di Ariano, e Veneto 
*Isolabella, e proviñs  Torino
*Isolabona, e proviñs  Imperia
*Monte Isola, e proviñs Brescia
*Terno d'Isola, e proviñs Bergamo
*Torre d'Isola, e proviñs Pavia
L'Île-d'Elle

**L'Île-d'Elle** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
* Kemberiñ a ra ar stêrioù Vendée ha Sèvre e L'Île-d'Elle.
## Dezougen

1908 Gare de L'ile d'Elle - Vendée.jpg
Ancien bâtiment voyageurs de L'Île-d'Elle.JPG

* An ti-gar, serret, linenn Naoned-Orléans Saintes.
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Le Gué da gentañ  hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun L'Île-d'Elle en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun L'Île-d'Elle e Kanton Chaillé pa voe diskaret Kanton Le Gué e 1801.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz ag ar gumun, da lavaret eo 2,71% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

008 l'ile d'elle ( 85770 ).JPG
Eglise Saint-Hilaire (l'Île-d'Elle, Vendée, France).jpg
014 l'ile d'elle ( 85770 ).JPG

* Iliz katolik *Sant Hilarius*.

063 l'ile d'elle ( 85770 ).JPG

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn 1939-1948 en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Tud
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Nalliers (Vande)

**Nalliers** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Le Langon da gentañ  hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Nalliers en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun Nalliers e Kanton L'Hermenault pa voe diskaret Kanton Le Langon e 1801.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 76 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,26% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Lazhet e voe trizek milour gall eus ar 131vet Rujumant Troadegiezh d’an 23 a viz C'hwevrer 1945.

#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas pevar milour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Hilarius*.
* Chapel Chevrette.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn e koun milourion ar 131vet Rujumant Troadegiezh marvet e 1945, luc’hskeudenn.
## Tud
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Georg von Frundsberg

**Georg von Frundsberg** (Mindelheim, Schwaben,  – Mindelheim, ) a oa *[[condottiero]]* alaman ha jeneral un armead goaferien e servij an impalaer Karl V an Impalaeriezh Santel.

## Buhez
Mab e oa da Ulrich von Frundsberg ha d'e bried Barbara von Rechberg. E dad a oa e penn Kevre Schwaben. Mont a reas Georg d'an arme hag adal 1492, oadet 19 vloaz, ez eas gant e dad da servij Marz Brandenburg.

Brezeliñ a reas evit an impalaer Masimilian I a-enep ar Suised e 1499.

Goude-se ez eas da harpañ Ludovico Sforza, dug Milano, a-enep ar C'hallaoued.

E 1504 e voe anvet da varc'heg gant Masimilian. Er bloaz-se end-eeun e kemeras perzh en Emgann Wenzenbach (12 a viz Gwengolo 1504) e-kerzh brezel-hêrezh Bavaria-Landshut a-enep ar gonted-dilennerien Philipp ha Ruprecht.

E 1509 e oa e penn un armead goaferien, o servij ar roue gall Loeiz XII a-enep Republik Venezia, ha difenn a reas kêr Verona.

E 1511 e voe trec'h  war Francesco Maria Iañ della Rovere gant 1 200 soudard en Emgann Casalecchio di Reno.

Daou vloaz goude, e 1513, e oa e tu ar Spagnoled en Emgann Creazzo, gant 3 000 goafer, ha trec'h e voe war arme Venezia a oa dindan Bartolomeo d'Alviano.

E 1516 e tifennas adarre kêr Verona gant Marco Sittich.

E 1522 e vrezelias evit Sforza gant 6 000 soudard, hag e miz Ebrel e kemeras perzh en Emgann Bicocca gant e c'hoaferien a-enep Suised Alberto Pietra.

En Emgann Pavia (1525) edo ivez, pa voe trec'het an arme c'hall ha prizoniet ar roue Frañsez I gant an arme impalaerel renet gant Charlez III Bourbon. 

Brezeliñ a reas neuze en Izelvroioù hag en Italia ivez. E 1527 e klaskas en aner mirout ouzh e c'hoaferien alaman da breizhata kêr Roma, ken e  tapas un taol-gwad. Neuze e tistroas da Alamagn ma varvas bloaz goude, e 1528.

## Hêrezh
*En Eil brezel-bed e oa bet roet an anv *Frundsberg*, e koun jeneral alaman ar {{XVIvet kantved]], d'an 10{{vet]] rannarme *panzer* er Waffen-SS.

## Levrlennadur
* Baumann, Reinhard : *Georg von Frundsberg. Der Vater der Landsknechte und Feldhauptmann von Tirol*, Süddeutsche Zeitung, 1988, 392 p. 
## Liammoù diavaez
*  Emgann Wenzenbach.
Cerreto d'Asti

**  Cerreto d'Asti** (*Srèj d'Ast* e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti hag e rannvro Piemonte.
Berzano di San Pietro

**Berzano di San Pietro** (*Bersan* e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e  rannvro Piemonte.
Bartolomeo Colleoni

**Bartolomeo Colleoni** (1400-1475), a oa ur brezelour italian.  A-bep-eil e save a-du gant Venezia pe Milano.

Un delwenn anezhañ war e varc'h a voe savet e Venezia gant Verrochio.
Mouzeuil-Saint-Martin

**Mouzeuil-Saint-Martin** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Mouzeuil le pont.jpg|Ar pont dreist da La Corde.

* Ar stêr La Corde a dreuz ar gumun,
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* E 1964 e voe kendeuzet kumunioù Mouzeuil ha Saint-Martin-sous-Mouzeuil d’ober kumun  Mouzeuil-Saint-Martin.
## Monumantoù ha traoù heverk

Mouzeuil Saint Martin le château.jpg

* Ar c’hastell.

Mouzeuil St Martin église.jpg
Mouzeuil le clocher.jpg

* Iliz katolik *an Drinded Santel*.

Le prieuré de Mouzeuil St Martin.jpg

* Ar prioldi kozh.
## Tud
## Pennadoù kar
* Mouzeuil,
* Saint-Martin-sous-Mouzeuil.
## Daveoù ha notennoù
Bavaria-Landshut

Dugelezh **Bavaria-Landshut** (*Teilherzogtum Bayern-Landshut* en alamaneg) a oa unan eus stadoù an Impalaeriezh Santel Roman etre 1353 ha 1503.

Brezel-hêrezh a voe enni e 1503. 

### Duged Bavaria-Landshut

### Kestell

Castillo Trausnitz, Landshut, Alemania, 2012-05-27, DD 20.JPG|Kastell Trausnitz e Landshut
Schloss Straubing2.JPG|Kastell Straubing
P1010270 Burghausen.jpg|Kastell Burghausen
Bruno (Italia)

**Bruno** (*Brun* e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti hag e rannvro Piemonte.  309 a dud zo o chom enni . Ac'hano e teu anv an tiegezh Faà di Bruno.
Selgovae

Ar ** Selgovae** a oa ur bobl vrezhon eus hanternoz Enez Vreizh, er reter d'an Novantae, e Dumfriesshire ha reter Galloway, e mervent Skos, a zo meneget o anv e *Douaroniezh* Klaudios Ptolemaios. N'ouzer ket kalz hiroc'h eget ar meneg-se.

Sed a oa anvioù o c'hêrioù, hervez Plolemaios: Carbantorigum, Uxellum, Corda, ha Trimontium. Koulskoude ne oa ket kêrioù er c'hornad en amzer-se, neuze ne rae nemet menegiñ pe kampoù roman pe kreñvlec'hioù brezhon. 

Aet e vije o bro d'ober ur rann eus Rheged, e kornôg Skos eta, goude disparti ar Romaned. Darn avat a gomz eus Gododdin, met neuze e vefe er reter. 

## Evezhiadennoù
*Lavaret ez eus bet e teue an anv Selkirk (*iliz ar Selgovae*?)  eus hini ar Selgovae: da neuze e vijent bet diazezet ivez e reter Skos? 
*Dont a rafe anv ar Solway Firth eus hini ar Selgovae hervez lod, met hervez lod all e vije un anv saoznek rik.

## Gwelet ivez
* Novantae
Pouillé (Vande)

**Pouillé** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Sainte-Hermine da gentañ  hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Pouillé en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun Pouillé e Kanton L'Hermenault pa voe diskaret Kanton Sainte-Hermine e 1801.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 26 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,89% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: lazhet e voe  ur milour eus ar gumun d’an 9 a viz Kerzu 1948 e Caa Bi  e  Tonkin er Viêtnam; soudard e oa er  6vet Rujumant troadegiezh Drevadennel. 
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Remi*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Novantae

An ** Novantae** a oa ur bobl vrezhon eus hanternoz Enez Vreizh, er c'hornôg d'ar Selgovae, e mervent Skos. Diouzh a ouzer e oant o chom war lez hanternoz ar Solway Firth.

Aet e vije o bro d'ober ur rann eus Rheged, e kornôg Skos eta.

## Gwelet ivez
* Selgovae
C'hwec'hvet brezel Italia

**C'hwec'hvet brezel [[Italia]]**, anvet ivez ar **Brezel pevar bloaz** a-wechoù, a c'hoarvezas adalek 1521 betek 1526 etre rouantelezh Bro-C'hall hag he harperien, Herri II Navarra (breur-kaer ar roue gall) ha Republik Venezia en un tu, hag an impalaer Karl V hag e harperien, ar roue saoz, Herri VIII, ha Stadoù ar Pab en tu all. Guillaume Gouffier de Bonnivet (~1488-1525) a oa penn meur an arme c'hall.

## Istor
Pa voe dilennet Karl V e penn an Impalaeriezh santel roman german en em gavas gronnet Bro-C'hall gant broioù hag a oa e dalc'h an Tiegezh Habsbourg : Spagn, an Impalaeriezh santel, an Izelvroioù ha Rouantelezh Naplez. Estroc'h evit en Italia e voe brezel neuze, hogen en Italia bepred dreist-holl.

Klask a reas ar C'hallaoued adkemer Rouantelezh Naplez. D'an 29 a viz Ebrel 1522 avat e voent faezhet en emgann Bicocca e-tal Milano, ma rankjont kuitaat ar vro. Francesco Maria Sforza a voe roet dezhañ kurunenn an duged gant an Impalaer.

En miz Gwengolo 1523 en em savas Charlez III Bourbon, konestabl ha kentañ ofiser rouantelezh Bro-C'hall, ha mont a reas da servij an Impalaer Habsburg. E kreisteiz ar rouantelezh e talc'has Odet de Foix, marichal de Lautrec, ken e rankas an arme spagnol paouez gant seziz kêr Baiona.

E 1524 e rankas an armeoù gall kuitaat Lombardia ha leuskel o c'hanolioù war o lerc'h zoken, e-pad o c'hiladeg. Lazhet e voe Pierre Terrail, anavezet evel *ar marc'heg Bayard*, pimpatrom an harozed c'hall, d'an 30 a viz Ebrel 1524, o tifenn ar giladeg.

E miz Gouhere 1524 e lammas an armeoù spagnol, renet gant Charlez III  Bourbon, war Provañs. Tro wenn a rejont dirak Marselha avat, ha mont a reas ar C'hallaoued da vrezeliñ adarre en tu all d'an Alpoù e miz Here. Adkemeret e voe Milano d'ar 26 a viz Here ha mont a reas ar Spagnoled da repuiñ da Lodi ha Pavia. E-pad tri miz e voe lakaet seziz war Bavia gant ar C'hallaoued, met dont a reas un arme impalaerel da reiñ dorn d'ar Spagnoled, dindan ar jeneral Georg von Frundsberg, e miz C'hwevrer 1525. 

En emgann Pavia e voe faezhet ar C'hallaoued ha prizoniet o roue Frañsez I gant an arme impalaerel renet gant Charlez III Bourbon. Kaset e voe ar roue da Spagn, ma rankas chom bloaz prizoniet a-raok lakaat e vibien da zont en e lec'h. Da Spagn ivez e voe kaset ar roue Herri II Navarra, met hennezh a deuas a-benn da dec'hel, un taol-kaer a voe brudet-bras en amzer-se, hag a roas tu dezhañ da zimeziñ da c'hoar ar roue gall.



European_dominions_of_Charles_V_(1519).jpg|Douaroù etre daouarn Karl V en Europa
Battles_in_Lombardy_(1521-25).png|Emgannoù e Lombardia


François_Ier_fait_prisonnier_à_la_bataille_de_Pavie,_24_février_1525.png|Ar roue gall prizoniet e Pavia(Disin, lakaet war anv Maarten van Heemskerck)
Charles_de_Bourbon,_connétable_de_France.jpg|Charlez III Bourbon(Disin, *c*. 1630)
Guillaume Gouffier, Seigneur de Bonnivet.jpg|G. Gouffier de Bonnivet(Jean Clouet, *c*. 1516)
La Chaize-Giraud

**La Chaize-Giraud** (*La Chàese-Jhiràud* e poateveg) a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
26 metr eo an uhelder keitat dezhi. Meurvorel eo an hin.

## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Landevieille  hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun La Chaize-Giraud  en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun La Chaize-Giraud e  Kanton Saint-Gilles-sur-Vie pa voe diskaret Kanton Landevieille e 1801 .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas triwec’h gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 7,79% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez plakenn ar re varv  en iliz katolik.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun hervez plakenn ar re varv  en iliz katolik.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise de la Chaize-Giraud - Ensemble sud - L'Aiguillon-sur-Vie - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00000782.jpg
Eglise de la Chaize-Giraud - Façade ouest - L'Aiguillon-sur-Vie - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00000783.jpg
La Chaize-Giraud - Eglise (4).jpg
La Chaize-Giraud - Eglise (détail 2).jpg
La Chaize-Giraud - Eglise (détail 1).jpg

* iliz Itron-Varia an Degemenn.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv abalamour d’an daou vrezel-bed en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
* Émile Amélineau, ganet eno e 1850, egiptologour gall.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ofis an Douristed bro Saint-Gilles-Croix-de-Vie
* La Chaize-Giraud war lec'hienn an Ensavadur douaroniel broadel
## Daveoù ha notennoù
Tromorgan

An **Tromorgan** zo ur stêr eus Treger, 12 km hed dezhi, hag adstêr d'ar Jarlo e Plouigno. 

E 2022 eo bet saotret gant amoniak

## Notennoù
Chavagnes-les-Redoux

**Chavagnes-les-Redoux** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare de Chavagnes-les-Redoux.jpg

* An ti-gar, serret.
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### Melestradurezh
#### [[Dispac'h Gall]]
* Etre 1795 ha 1800 e voe bodet kumunioù Chavagnes ha Les Redoux d’ober kumun Chavagnes-les-Redoux. Lakaet e voe ar gumun e Kanton Mouilleron da gentañ hag e Bann La Châtaigneraie. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe ar gumun e Kanton Chantonnay pa voe diskaret Kanton Mouilleron e 1801 .
#### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Pouzauges.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 34 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,84% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise des Redoux.jpg
Église Notre-Dame-de-l’Assomption de Chavagnes-les-Redoux (vue 3, Éduarel, 17 septembre 2016).jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
* Chavagnes,
* Les Redoux.
## Daveoù ha notennoù
Pierre Terrail

**Pierre Terrail** (1475/76 – 1524), aotrou Bayard e Pontcharra (Isère), anavezet evel &nbsp;Bayard, ar marc'heg dizaon ha direbech&nbsp;, a oa ur brezelour gall.

Lazhet e voe d'an 30 a viz Ebrel 1524 o tifenn kiladeg an arme c'hall e-kerzh C'hwec'hvet brezel Italia.

Er romant broadel gall ec'h eo bet lakaet da bimpatrom an harozed c'hall, evel Janed Ark.
Pierre Ponson du Terrail

**Pierre Alexis Joseph, Ferdinand de Ponson du Terrail** (Montmaur, Hautes-Alpes, 8 a viz Gouere 1829 – Bourdel, 20 a viz Genver 1871), a oa ur skrivagner gall.

## Oberennoù
### Kelc'hiad Rocambole

* *L'Héritage mystérieux*, Pariz, Louis de Potter, 1858
* *Le Club des Valets-de-cœur*, Pariz, Louis de Potter, 1858
* *Les Exploits de Rocambole*, 1859
* *Les Chevaliers du clair de lune*, 1860-1863
** *Le Manuscrit du Domino* ha *La Dernière Incarnation de Rocambole*
** *Le Testament de Grain de Sel* ha  *Le Château de Belle-Ombre*
* *La Résurrection de Rocambole*, 1865-1866
** *Le Bagne de Toulon*, *Les Orphelines*, *Madeleine*, *Rédemption* ha *La Vengeance de Wasilika*
* *Le Dernier Mot de Rocambole*, 1866-1867
** *Les Ravageurs*, *Les Millions de la bohémienne*, *Le Club des crevés*, *La Belle Jardinière*, *Le Retour de Rocambole* ha *La Vérité sur Rocambole*
* *Les Misères de Londres*, 1868
** *La Nourrisseuse d’enfants*, *L’Enfant perdu*, *Le Moulin sans eau*, * Les Tribulations de Shoking*
** *Newgate*, *Le Cimetière des suppliciés*, *Un drame dans le Southwark*, *L’Enfer de mistress Burtin*, *Les Amours du Limousin*, *La Captivité du maître*, *Le Fou de Bedlam* ha  *L’Homme gris*
* *Les Démolitions de Paris*, 1869
* *La Corde du pendu*, 1870
Terrail

**Terrail** zo anv meur a zen:

* Pierre Terrail de Bayard (1475-1524), brezelour 
* Pierre Alexis de Ponson du Terrail (1829-1871), skrivagner gall 
* Gabriel Terrail (1859-1930), politikour gall
Toyota

**Toyota Motor Company** (トヨタディードス株式会社) , *Jidōsha Kabushiki-gaisha*, pe simploc'h, **Toyota**, a zo ur saver kirri, kamionoù, ha motoioù japanat. Sevel a ra ivez ganerioù tredan, kefluskerioù bigi hag aveadur evit jardinat.

## Istor

Krouet e oa bet gant Kiichiro Toyoda e 1937; e Tokyo emañ sez an embregerezh.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel Toyota etrebroadel
*  Lec'hienn ofisiel Toyota
Monsireigne

**Monsireigne** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Mouilleron da gentañ  hag e Bann La Châtaigneraie. Lakaet e voe kumun Monsireigne  en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun Monsireigne  e  Kanton Chantonnay pa voe diskaret Kanton Mouilleron e 1801 .
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Pouzauges.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,57% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Monsireigne chauviniere.jpg

* Peulvan La Chauvinière.
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant kumunel ar re varv, luc’hskeudennoùha kartenn-bost.
* Monumant protestant ar re varv (1914-1918), luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv en daou vrezel-bed en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
## Daveoù ha notennoù
Calliano (Piemonte)

**Calliano** pe **Calliano Monferrato** (*Calian* e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e  rannvro Piemonte.
Calliano (Trentino)

**Calliano** (Caliam pe Caliane e rannyezh Trentino) zo ur gumun italian a  2 000 a dud e proviñs emren Trento.
La Meilleraie-Tillay

**La Meilleraie-Tillay** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen

BV_de_la_gare_de_Pouzauges_par_Cramos.JPG|Ti-gar Pouzauges, e kumun La Meilleraie.
Tain des plages à Pouzauges par Cramos.JPG|Un tren e porzh-houarn Pouzauges.
Gare de la Meilleraie.jpg|Ti-gar  La Meilleraie, serret.

* An tiez-gar.
## Armerzh
## Istor
#### 
*  E 1827 e voe bodet kumunioù La Meilleraie ha Saint-Jacques-en-Tillay d’ober kumun La Meilleraie-Tillay. Lakaet e voe ar gumun e Kanton Pouzauges hag en Arondisamant Fontenay-le-Comte.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 65 gwaz eus ar gumun,da lavaret eo 5,57% eus ar boblañs e 1911, o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’an 20 a viz Kerzu 1953 e Ninh Binh en Tonkin er Viêtnam, pennserjant e oa.
* Brezel Aljeria: lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’an 8 a viz Eost 1956 e Tablat, e departamant Aljer, serjant e oa er 117vet Rujumant Troadegiezh.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise La Meilleraie-Tillay.jpg

* Iliz katolik *Sant Varzhin* e La Meilleraie.
* Chapel e Saint-Jacques-en-Tillay.
* Chapel La Baudrière.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
* La Meilleraie,
* Saint-Jacques-en-Tillay.
## Daveoù ha notennoù
Malatesta da Verucchio

**Malatesta da Verucchio** (1212-1312), a oa ur brezelour ha condottiero italian, diazezer al lignez Malatesta, mestr Rimini en 1295.