open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chang Tung Lo

**Chang Tung Lo** (*Chang* eo an anv-tiegezh) zo ur mestrc'hoarier echedoù sinaat.

Ezel eo bet eus skipailh broadel Sina en Olimpiadoù Echedoù e 1978, ar c’hentañ gwezh da Sina kemer perzh en Olimpiadoù. Kemer a reas perzh ur wezh hepken en darvoud brudet-se. C’hoari a reas pemp krogad: + 2, = 3 .

Ezel eo bet eus skipailh broadel Sina e Kampionad Azia (Gwazed ) dre Skipailh e 1977 : + 2, = 2, - 2.

## Liammoù diavaez
*  Ur c'hrogad e Chessgames 
* Chang Tung Lo, Olimpiadoù 1978, OlimpBase
* Chang tung Lo Chang Tung Lo, Kampionad Azia (Gwazed ) dre Skipailh, e 1977, OlimpBase
Idwal Iwrch

**Idwal ap Cadwaladr** (*Ituvellus* er skridoù latin, *Judwald* er skridoù saoznek kozh), anavezetoc'h evel **Idwal Iwrch** (*Yuzwal Yourc'h*, e brezhoneg), ganet war-dro 650 ha marvet e 720, a voe roue Gwynedd adalek 682 pe seik. 

Mab e oa da Gadwaladr Fendigaid (*Kadwalaer Benniget*), roue Gwynedd. 

E-kerzh e ren eo e kreskas hag e kreñvaas rouantelezh Saozon Mercia, e amezeion er reter. Soñjal a reer en em glevas gant Brezhoned Powys da vont d'ober troiadoù brezel dre eno, en amzer ar roue saoz Coenred.

## Pried ha bugale
Dimezet e oa da Angharad Breizh.

E vab Rhodri Molwynog ap Idwal an hini a voe roue war e lerc'h.

 
## Pennad kar
*Idwal
Zhou Jianchao

*Zhou* eo an anv-tiegezh.*


*'Zhou Jianchao''' (e sinaeg: 周健超 ) a zo bet ganet d'an 11 a viz Even 1988 e Shanghai (Sina).
C'hoarier echedoù sinaat.
Mestr Meur Etrebroadel e teuas da vout e 2006 , p'edo seitek vloaz, gant an disoc'hoù bet tapet e 2005 e miz C'hwevrer 2005 en Open Aeroflot e Moskov (Rusia), e miz Ebrel 2005 en Open Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet) hag e 2006 en Open Aeroflot e Moskov.
2 669 edo e renk Elo e miz Kerzu 2010, e live uhelañ betek-hen. 2 581 edo e renk Elo e miz Even 2025.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE 
*  E c'hoari e Chessgames
Kahramanmaraş (proviñs)

**Proviñs Kahramanmaraş** (anv kent : Maraş) zo ur proviñs e Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 1.000.000 annezad a oa e Kahramanmaraş e 2007.

14.300 km² eo e c'horread.
Mardin (proviñs)

**Proviñs Mardin** zo ur proviñs e gevred Turkia, war harzoù Siria.

## Douaroniezh
War-dro 740.000 annezad a oa e Mardin e 2007.

9.000 km² eo e c'horread.
Muğla (proviñs)

**Proviñs Muğla** zo ur proviñs e mervent Turkia, o skeiñ war mor Egea hag ar mor Kreizdouarel.

## Douaroniezh
War-dro 760.000 annezad a oa e Muğla e 2007.

13.000 km² eo e c'horread.
Muş (proviñs)

**Proviñs Muş** zo ur proviñs e reter Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 400.000 annezad a oa e Muş e 2007.

8.200 km² eo e c'horread.
Nevşehir (proviñs)

**Proviñs Nevşehir** zo ur proviñs e kreiz Turkia, e Kapadokia.

## Douaroniezh
War-dro 300.000 annezad a oa e Nevşehir e 2007.

5.400 km² eo e c'horread.
Niğde (proviñs)

**Proviñs Niğde** zo ur proviñs e kreiz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 340.000 annezad a oa e Niğde e 2007.

7.300 km² eo e c'horread.
Ordu (proviñs)

**Proviñs Ordu** zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.

## Douaroniezh
War-dro 720.000 annezad a oa e Ordu e 2007.

6.000 km² eo e c'horread.
Zhou Weiqi

**Zhou Weiqi** (sinaeg : 周唯奇 ; *Zhou* eo an anv-tiegezh), bet ganet d'ar 1añ a viz Here 1986 e Proviñs Jiangsu (Sina), zo ur c'hoarier echedoù sinaat.

Mestr Meur eo abaoe miz Du 2008 gant an disoc'hoù bet tapet e 2007, e miz C’hwevrer  en Open Aeroflot e Moskov (Rusia) – 5,5/9, e miz Even 2007 e Kampionad sinaat hiniennel e  Chongqing –6,5/11   hag e miz Du en Open Manila – 7,0/9 .
E 2010 e voe trec’h er 7 Open "Tan Chin Nam"  e Kuala Lumpur (Malaysia)  
E renk Elo uhelañ a voe 2 646, e miz Gouhere 2015. 2 600 edo e renk Elo e miz Even 2025.
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE 
* E c'hoari e Chessgames 
* Zhou Weiqi e New in Chess
* Luc’hskeudennoù
## Daveoù
Susan Boyle

**Susan Boyle**, ganet e 1961 e Blackburn er West Lothian, a zo ur ganerez skosat hag a zo bet brudet gant he c'hanaouenn en abadenn saoz *[[Britain's Got Talent]]*.

## Buhez
Graet he deus berzh e-kerzh an 3e prantad eus *[[Britain's Got Talent]]*, un abadenn er skinwel saoz graet evit diskouez tud gant donezonoù. Dizoloet eo bet, d'an 11 a viz Ebrel 2009, p'he deus kanet ar ganaouenn *[[I Dreamed a Dream]]* eus ar gomedienn war gan Les Misérables. An dud a ginnige, ar strollad-barn (Simon Cowell, Amanda Holden hag Piers Morgan) hag an arvesterien o deus graet goap outi da gentañ a-raok bezañ souezhet bras war vat.

Kemeret he doa perzh evit enrollañ ur CD e 1999 evit ul laz-kanañ katolik. Kanet he doa *[[Cry Me a River]]* gant Arthur Hamilton ha *[[Killing Me Softly]]*.

He zaol-kaer a zo bet gwelet gant 40 milion a dud dindan ur sizhunvezh (35 milion war Youtube). Un nebeud devezhioù goude e oa bet gwelet gant en tu-hont da 100 milion a dud.

D'ar 25 a viz Mae e c'hounez Susan Boyle he flas en abadenn *Britain's Got Talent*. Kanet he deus en-dro *I Dreamed a Dream* d'an 30 a viz Mae evit ar gourfenn, erruet eo d'an eil plas.

## Gwelet
* Hanter-gourfenn ''Britain's Got Talent'' gant Susan Boyle war Youtube.com
* Gourfenn ''Britain's Got Talent'' gant Susan Boyle war Youtube.com
Cadwaladr Fendigaid

**Cadwaladr**, pe **Cadwaladr ap Cadwallon** (633&ndash;682, roue adalek troioù 655), anvet *Catuvelladurus* er skridoù latin ha Cadwallader er skridoù saozneg kozh, anavezet ivez evel **Cadwaladr** ***Fendigaid*** ("Kadwalaer Benniget") a oa roue Gwynedd er . Hervez *[[Historia Brittonum]]* e oa Roue ar Vrezhoned.

Hervez *[[Armes Prydain]]*, ur varzhoneg eus an , e oa ar Mab Darogan a deuje da zigabestrañ ar Vrezhoned ha d'o c'has d'an emgann enep ar Saozon, tre evel ar Roue Arzhur pe "Owain" diwezhatoc'h, petra bennak ma chomas kreñv lec'h Cadwaladr e diouganoù Kembre.

Meneget eo ivez en oberenn Jafrez Menoe evel diwezhañ roue brezhon Enez Vreizh.

Mab e oa da Cadwallon ap Cadfan, ha bugelig e oa pa voe lazhet e dad gant arme Oswald Northumbria en emgann Heavenfield, ha Cadafael ''Cadomedd'' a gemeras ar galloud neuze e Gwynedd. Savet e voe en ur vro estren, marteze Iwerzhon pe Breizh, pe ur rouantelezh vrezhon bennak eus Kembre, ha dont a reas da c'houlenn ma vije daskoret e rouantelezh dezhañ. Brezel a reas da Saksoned Wessex e Somerset e 658, met ne reas ket berzh.

Hervez an *[[Annales Cambriae]]* e varvas gant ar vosenn e 682. Gouez da stumm kentañ Historia Brittonum eo e 663/664 e varvas gant ar vosenn met da neuze e vije kalz re hir ren e vab Idwal Iwrch.
Cadwaladr

Un anv-bihan kembraek eo **[[Cadwaladr]]**, a vije *Kadwalaer* e brezhoneg. 

## Gerdarzh
Savet eo diwar *cad* (kad) ha *waladr*, a gaver e Brevalaer 

## Anv-bihan
*Cadwaladr Fendigaid, pe Cadwaladr ap Cadwallon (war-dro 633–682), roue Gwynedd;
*Cadwaladr ap Gruffudd, trede mab Gruffudd ap Cynan, roue Gwynedd;
*Cadwaladr Cesail (bl. 1610-1625), barzh eus Eifionydd.

## Anv-tiegezh
*Betsi Cadwaladr (Elizabeth Davies) (1789-1860), klañvdiourez,
*Dilys Cadwaladr (1902-1979), barzhez,
*Rhys Cadwaladr (bl. 1666-1690), barzh, 
*Siôn Cadwaladr (John Kadwaladr) (bl. 1760), eus Meirionnydd.

## Pennad kar
*Kadwaladyr
*Brewalaer
Tekirdağ (proviñs)

**Proviñs Tekirdağ** zo ur proviñs e gwalarn Turkia, e Trakia.

## Douaroniezh
War-dro 620.000 annezad a oa e Tekirdağ e 2007.

6.300 km² eo e c'horread.
Tokat (proviñs)

**Proviñs Tokat** zo ur proviñs e hanternoz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 768.000 annezad a oa e Tokat e 2007.

10.000 km² eo e c'horread.
Trabzon (proviñs)

**Proviñs Trabzon** zo ur proviñs e biz Turkia hag a sko war ar mor Du.

## Douaroniezh
War-dro 900 000 annezad a oa e Trabzon e 2007 ; 4 600 km² eo e c'horread.
Tunceli (proviñs)

**Proviñs Tunceli** zo ur proviñs e reter Turkia. Korn gwalarn Kurdistan Turkia eo.

## Douaroniezh
* 88 198 a dud a oa e Proviñs Tunceli e 2018 war ur gorrerad a 7 774 km², eleze 11 annezad/km² ; ar stankter izelañ eo en holl broviñsoù Turkia.
Taol-Lañs

An Taol-Lañs a zo ur fest bet aozet gant ar c'hevredigezhioù Dazont ar yezh ha Diwanet, evit reiñ un taol-lañs d'ar c'hanaouennoù breizhek ha brezhonek, betek 2014. Adalek 2017 eo adlañset an darvoud gant ar gevredigezh Mignoned ar Brezhoneg, gant asant Dazont ar Yezh. 

Gant Iwan B. eo bet gounezet Taol-lañs 2007 ha gant ar strollad Gimol Dru Band e 2008.
An hini a erru da gentañ a c'hounez an Trofe Lanig Kervareg ha goude e c'hell mont da soniñ e gouelioù disheñvel e Breizh.

## Reolennaoueg an Taol-Lañs

1. An « Taol-Lañs » zo aozet gant ar gevredigezh Dazont ar Yezh, a-gevret gant Diwanet. Savet eo bet evit brudañ testennoù kanet e brezhoneg war tonioù a bep seurt.

2. Eus an testennoù diembann e vo graet stad, dreist pep tra, gant ar varnerien.

3. Ar ganaouenn pe an destenn a vo eilet gant ur benveg pe gant meur a unan.

4. Div ganaouenn a vo kanet gant ar strollad d’an nebeutañ (ha ne c’hallo ket e dro war al leurenn padout ouzhpenn 30 munut).

5. Evit barn e vo dalc’het kont gant ar varnerien eus : Ar brezhoneg : dibarded an destenn kinniget, an distagadur, puilhded ar c’heriaoueg, pegen flour ha kizidik eo ar c’homzoù, ha pegen barrek eo an den da zedennañ ar selaouerien. Ar sonerezh : an hesonded, an nerzh, ar stil, an teknik.

6. Ar strolladoù produet gant ur « major » ne c’hallint ket kemer perzh.

## Loreidi

**Taol-Lans 2021 - Langoned**
* Rummad "a-vicher" : Madelyn Ann
* Rummad "Dazont" : Garlonn

**Taol-Lans 2019 - Langoned**

* Rummad "a-vicher" : Perynn & Elise (EMEZI)
* Rummad "Dazont" : Harzus
*Priz ar brezhoneg : Plouz&Foen
*Taol-kalon : Redbordas

**Taol-Lans 2017 - Langoned**

* Trec'h : Ukan

**Taol-Lañs 2014 - Speied**

. Trec'h : Silwink

. Priz ar brezhoneg : Silwink

**Taol-Lañs 2013 - Speied**

. Trec'h : Adnoz

**Taol-Lañs 2012 - Speied**

. Trec'h : Burtul

**Taol-Lañs 2011 - Speied**

*Trofe Lanig Kervareg : Lunch Noazh
*Priz ar publik : Burtul
*Priz ar brezhoneg : Loeiza Beauvir

**Taol-Lañs 2010 - Karez (Ar c'horu)**

*Priz Lanig Kervareg : Rock'n'diroll

**Taol-Lañs 2009 - Karez**

*Trofe Lanig Kervareg : Egin
*Eil priz : Skaramaka
*Priz ar brezhoneg : Roc'h ha Bili

**Taol-Lañs 2008 - Karez (Kerampuilh)**

*Trofe Lanig Kervareg : Gimol Dru Band
*Eil priz : Francis Jakson Project
*Trede priz : Skaramaka
*Priz ar brezhoneg : Katellig

**Taol-Lañs 2007- Karez (Kerampuilh)**

*Trofe Lanig Kervareg : Iwan B

## Liammoù diavaez

*Lec'hien an Taol-Lañs
*Lec'hien Mignoned ar Brezhoneg
*Lec'hien Gouel Broadel ar Brezhoneg
Chen De

**Chen De** (sinaeg : 陈德 ; *Chen* eo an anv-tiegezh) zo ur mestrc'hoarier echedoù sinaat bet ganet d'ar 26 a viz Du 1949.

Kampion Echedoù Sina e voe e 1974 ha 1977.

Ezel eo bet eus skipailh broadel Sina en Olimpiadoù Echedoù e 1978, ar c’hentañ gwezh da Sina kemer perzh en Olimpiadoù. Kemer a reas perzh ur wezh hepken en darvoud brudet-se. C’hoari a reas nav fartienn: + 1, = 3, - 5.

Teir gwezh, ezel eo bet eus skipailh broadel Sina e Kampionad Azia (Gwazed ) dre Skipailh e 1977, 1979 ha 1981: + 12, = 3, - 2.

*2 361 eo e Renk Elo diwezhañ.
*Tredeog Etrebroadel (FIDE – Kevre Bedel An Echedoù) eo abaoe 2004.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE 
* E c'hoari e Chessgames
Şanlıurfa (proviñs)

**Proviñs Şanlıurfa** (kent anv : Urfa) zo ur proviñs e gevred Turkia, war harzoù Siria.

## Douaroniezh
War-dro 1.500.000 annezad a oa e Şanlıurfa e 2007.

19.000 km² eo e c'horread.
Uşak (proviñs)

**Proviñs Uşak** zo ur proviñs e kornôg Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 330.000 annezad a oa e Uşak e 2007.

5.300 km² eo e c'horread.
Van (proviñs)

**Proviñs Van** zo ur proviñs e reter Turkia, war harzoù Iran.

## Douaroniezh
War-dro 1.000.000 annezad a oa e Van e 2007.

20.000 km² eo e c'horread.
Yozgat (proviñs)

**Proviñs Yozgat** zo ur proviñs e kreiz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 500.000 annezad a oa e Yozgat e 2007.

14.100 km² eo e c'horread.
Zonguldak (proviñs)

**Proviñs Zonguldak** zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.

## Douaroniezh
War-dro 615.000 annezad a oa e Zonguldak e 2007.

3.500 km² eo e c'horread.
Bayburt (proviñs)

**Proviñs Bayburt** zo ur proviñs e biz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 80.000 annezad a oa e Bayburt e 2007.

4.000 km² eo e c'horread.
Karaman (proviñs)

**Proviñs Karaman** zo ur proviñs e kreisteiz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 230.000 annezad a oa e Karaman e 2007.

9.000 km² eo e c'horread.
Şırnak (proviñs)

**Proviñs Şırnak** zo ur proviñs e gevred Turkia, war harzoù Irak ha Siria.

## Douaroniezh
War-dro 400.000 annezad a oa e Şırnak e 2007.

7.000 km² eo e c'horread.
Gong Qianyun

*Gong* eo an anv-tiegezh.

**Gong Qianyun** (e sinaeg: 龚倩云 ) a zo bet ganet d'an 11 a viz Meurzh 1985 e Lechang, Shaoguan, Guangdong (Sina).

Mestrc'hoarierez echedoù sinaat.

Mestrez Etrebroadel (Maouezi) eo abaoe 2006 ha Mestrez-Veur (Maouezi) abaoe 2018.

E miz Here 1997, pedervet e voe e Kampionad Echedoù Sina.
C’hoari a reas ouzh an tablez 4 e skipailh Sina, maouezi hepken ennañ, Sina e Beersheba (Israel) e 2005.
11 gwezh e voe trec'h e Kampionad singapourat ar maouezi.
2 265 edo he Renk Elo e miz Mae 2009, 2 374 eo bet he Renk Elo uhelañ, bet tapet e miz Here 2005, 2 250 e 2024.

## Dave ha notennoù


## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
*  He c'hoari e Chessgames
Ardahan (proviñs)

**Proviñs Ardahan** zo ur proviñs e biz Turkia, war harzoù Jorjia.

## Douaroniezh
War-dro 110.000 annezad a oa e Ardahan e 2007.

5.500 km² eo e c'horread.

## Arondisamantoù

6 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Ardahan ; Çıldır ; Damal ; Göle ; Hanak ; Posof
Yalova (proviñs)

**Proviñs Yalova** zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war mor Marmara.

## Douaroniezh
War-dro 180.000 annezad a oa e Yalova e 2007.

600 km² eo e c'horread.
Karabük (proviñs)

**Proviñs Karabük** zo ur proviñs e hanternoz Turkia.

## Douaroniezh
War-dro 220.000 annezad a oa e Karabük e 2007.

3.000 km² eo e c'horread.
Kilis (proviñs)

**Proviñs Kilis** zo ur proviñs e kreisteiz Turkia, war harzoù Siria.

## Douaroniezh
War-dro 120.000 annezad a oa e Kilis e 2007.

1.300 km² eo e c'horread.
Roue ar Vrezhoned

**Ur pennad all a vo diwar-benn rouaned mojennel [[Enez Vreizh]], a gaver meur a hini anezho e levr * Historia Regum Britanniae*, gant [[Jafrez Menoe]]*.

Ar **[[Brezhoned|Vrezhoned]]** eo an anv a reer eus ar pobloù kelt en Enez Vreizh hag a gomze brezhoneg (tud zo a lavar *[[predeneg]]*, hiziv). *Britanni* e oant da gentañ e latin, *Britones* goude. Tamm-ha-tamm eo bet dilezet an anv evit komz eus Kembreiz e Kembre, Kerneveuriz e Kernev-Veur, ha Bretoned e Breizh.

## Roue ar Vrezhoned
An anv, pe titl, a **Roue ar Vrezhoned**, zo bet graet eus ar re c'halloudusañ eus Brezhoned Enez Vreizh, ken a-raok an aloubadeg roman, ken war-lerc'h, ha betek aloubidigezh Bro-Saoz (ha Kembre) gant an Normaned.

An anv-se ivez a veze graet eus lod eus rouaned ha duged Breizh en IXvet kantved, met gwelloc'h e kav lod adal neuze, ober anv eus Rouaned **ar Vretoned**.

Kaoz a vo amañ eus Enez Vreizh kentoc'h eta, war-bouez Riothamus en divije renet en Enez Vreizh hag en douar-bras.

Ugent roue da vihanañ zo bet anvet *Roue ar Vrezhoned*, ha re all o deus bet titloù tost-kar.

Tud eus Rouantelezh Gwynedd (en hanternoz Kembre) dreist-holl a gaver er roll-mañ, met tud all a gaver ivez, eus Dumnonia (Devon Bro-Saoz dre vras), pe Strat Clut (kreisteiz Bro-Skos) .

## Tud anvet  ''Roue ar Vrezhoned'' (pe un anv damheñvel)

## Notennoù

## Gwelout ivez

*Pendragon
*Bretwalda
Planorbidae

Ar ***planorbidae*** a zo ur c'herentiad eus kevrennad ar gasteropoded oc'h enderc'hel maligorned-dour gant ur grogenn blaen.

## Genadoù

* *[[Amphigyra]]* Pilsbry, 1906
* *[[Armiger]]* Hartmann, 1840
* *[[Biomphalaria]]* Preston, 1910
* *[[Bulinus]]* Müller, 1781
* *[[Drepanotrema]]* Crosse et P. Fischer, 1880
* *[[Gyraulus]]* Agassiz, 1837
* *[[Helisoma]]* Swainson, 1840
* *[[Menetus]]* H. Adams et A. Adams, 1855
* *[[Neoplanorbis]]* Pilsbry, 1906
* *[[Pecosorbis]]* Taylor, 1985
* *[[Planorbella]]* Haldeman, 1842
* *[[Planorbis]]* Müller, 1774
* *[[Planorbula]]* Haldeman, 1842
* *[[Promenetus]]* F. C. Baker, 1935
* *[[Vorticifex]]* Meek, 1870
Asiniboineg

Ur yezh siouek-katawbek komzet e Saskatchewan ha Montana eo an asiniboineg. N'eo mui komzet nemet gant tud kozh ha saozneg a gomz darn vrasañ izili ar meuriad hiziv.

## Daveoù

*Language Geek:Assiniboine
*Native Languages: Assiniboine
Iğdır (proviñs)

**Proviñs Iğdır** zo ur proviñs e biz Turkia, war harzoù Armenia hag Iran.

## Douaroniezh
War-dro 180.000 annezad a oa e Iğdır e 2007.

3.600 km² eo e c'horread.
Malmö

**Malmö** (distaget ) zo ur gêr vras e mervent Sveden. An trede kêr vrasañ er vro eo goude Stockholm ha Göteborg.

## Istor
Malmö a oa e dalc'h Danmark betek 1658, hag e Sveden abaoe ar bloavezh-se, pa zeuas Skania da vezañ un tamm eus Sveden.

## Douaroniezh
Emañ Malmö war ribl an Öresund, ar strizh-mor a zisparti Danmark diouzh Sveden. Hiziv ez eus ur pont hir etre Kopenhagen e Danmark ha Malmö.
*Lec'hiadur : 55°36′21″ N 13°02′09″ R
*Gorread : 332,6 km²
*Uhelder : 12 m
*Poblañs : 360 249 (Gouere 2023)
*Stankter : 1 083 den/km²
Kalz eus annezidi Malmö zo bet ganet e lec'h all : 24% anezho zo bet ganet e-maez Sveden. 

## Monumantoù ha traoù heverk
Malmo-city hall.jpg|Ar *Rådhuset*, ti-kêr Malmö, bet savet e 1546

## Notennoù
Cynan

**Cynan** (pe **Kynan** e krenngembraeg) zo un anv-bihan kembraek, tost-kar d'an anvioù Kenan ha Konan e brezhoneg.

*Cynan (mojenn) 
*Cynan Garwyn, roue Powys er VIvet kantved, meulet gant Taliesin,
*Cynan Meiriadog , pe Konan Meriadeg, meneget er varzhoneg Arfes Prydain
* Cynan ap Hywel, roue Gwynedd
*Cynan ap Iago, tad Gruffudd ap Cynan
*Cynan Dindaethwy ap Rhodri
*Cynan ab Owain Gwynedd‎, mab da Owain Gwynedd 
*Albert Evans-Jones, barzh 'Cynan' en XXvet kantved.
José Carlos Somoza

**José Carlos Somoza** zo ur skrivagner spagnolek, ganet e La Habana e 1959 hag o chom e Spagn abaoe 1960.

Divroet abred diouzh Kuba gant e familh e studias ar vredvezegiezh hag ar medisinerezh e Madrid.

E-touez e oberennoù emañ *La Caverna de las ideas* (Mougev ar mennozhioù) pe *Zigzag*.

## Oberennoù

* Planos (1994)
* Silencio de Blanca (1996) (Priz *La Sonrisa Vertical*)
* Miguel Will (1997)
* Cartas de un asesino insignificante (1999)
* La ventana pintada (1999) (Priz *Café Gijón*)
* La Caverna de las Ideas (2000) 
* Dafne desvanecida (2000) 
* Clara y la penumbra (2001) (Priz *Fernando Lara*) 
* La dama número trece (2003) 
* La caja de marfil (2004) 
* El detalle (tres novelas breves) (2005) 
* Zig Zag (2006)
* La llave del abismo (2007) (Priz *Ciudad de Torrevieja*)

Evel kenoberour:
* Tragedias Griegas (2007)
Cynan (mojenn)

**Cynan** zo un dudenn vojennel meneget e anv e meur a varzhoneg kembraek.

Kentañ meneg anezhañ a zo en *[[Armes Prydain]]*, ur varzhoneg eus an  kantved. 

Anv zo eus Cynan ha Cadwaladr e *Glaswawt Taliesin* e Levr Taliesin hag e barzhonegoù diwar-benn Marzhin e Levr Du Caerfyrddin.

En oberenn Jafrez Menoe e tiougan Merzhin e teuy Cynan eus Breizh. Krediñ a reer, hep bezañ peursur, ez eus anv aze eus Konan Meriadeg. 

## Levrlennadur
* Peter C. Bartrum (1993) *A Welsh classical dictionary* (Llyfrgell Genedlaethol Cymru) ISBN 0-907158-73-0
Gu Xiaobing

*Gu* eo an anv-tiegezh.

**Gu Xiaobing** (e sinaeg: 谷笑冰 ) a zo bet ganet d'an 12 a viz Gouere 1985 e Xinghua, Taizhou, Jiangsu (Sina).
Ur c'hoarierez echedoù eo. 

Adalek Genver 2004 betek Genver 2005 edo e-mesk an 20 gwellañ c’hoarierez ag ar bed.

Mestr-meur echedoù sinaat abaoe 2003.
Mestrez-veur (Maouezi) eo abaoe 2002, tizhet ganti he reoliadoù e:
* miz Ebrel 2001: *China Zonal 3.3 Tournament* en Handan, Hebei; disoc’h 5,5/9
* miz Eost 2001: *World Junior Chess Championship* e Peristeri, Gres; disoc’h 9/13
* miz Gwengolo 2002: Kampionad Echedoù Sina e Qinhuangdao, Hebei; disoc’h 5,5/10

2 336 edo he Renk Elo e miz Mae 2009, 2 336 eo bet he Renk Elo uhelañ, bet tapet e miz Genver 2006, 2 135 e oa e 2024.

## Dave ha notennoù


## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
* He c'hoari e Chessgames 
* Blog '''Gu Xiaobing'''
Mimar Sinan

**Mimar Sinan** (turkeg otomanek : **قوجه معمار سنان آغا**), ganet e 1489 pe 1490 ha marvet e 1588, a oa un tisavour otoman a labouras dindan ren tri sultan : Süleyman Iañ, Selim II ha Murat III.

## Buhez
Mimar ("tisavour" e turkeg) Sinan a voe ganet e-kichen Kayseri en ur familh kristen. Asambles gant paotred yaouank all e voe dibabet en abeg d'e varregezhioù ha kaset da oaled ar Janisered diwar urzh Selim I e 1512.

En Enderun e tiorroas e ouiziegezh war arz ar c'halvezerezh.

Daou vloaz goude e kemeras perzh e beajoù ar sultan ha studiañ evel-se ar savadurioù hag an disavouriezh e meur a vro, eus Iran betek ar Balkanioù. E-kerzh ar beajoù-se e krogas da ziskouez e varregezh dre sevel pontoù.

Mervel a reas e 1588 ha beziete voe e-kichen moskeenn Süleymaniye.

## Oberennoù
Er  e vevas Mimar Sinan, ur c'hantved skedus en Impalaeriezh otoman. Dre ma vevas tost da 100 vloaz e labouras dindan ren tri sultan.
Renablet ez eus bet 477 savadur pe savet pe dreset gantañ. En o zouez, ouzhpenn 300 zo en Istanbul pe en trowardroioù.

Istanbul asv2020-02 img49 Süleymaniye Mosque.jpg|Moskeenn Süleymaniye
Visegrad bridge by Klackalica.jpg|Pont Drina


## Levrlennadur
* *Üç padişahın mimarı : Mimar Sinan* – Yedikıta, niv. 9, miz Mae 2009.
Moskeenn

**Ar voskeenn** eo ar savadur relijiel en Islam.

Ul lec'h pediñ eo evit ar vuzulmaned. Bez' ez eus moskeennoù meur ma teu an imam da brezegenniñ e-kerzh lid pennañ ar sizhun (d'ar Gwener da greisteiz) ha moskeennoù bihanoc'h, ar moskeennoù-karter er c'hêrioù bras pe voskeennoù ar c'hêriadennoù. Par da ilizoù hag ilizoù-meur Europa eo perzh ar moskeennoù er bed islamek eta.

Stag ouzh pep moskeenn ez eus ur minared(-où), evel ma'z eus ur c'hloc'hdi ouzh pep iliz.
Gwechall e pinte an imam ennañ a-benn gervel ar feizidi d'ar bedenn. Hiziv an deiz e vez staliet mikrofonoù e penn ar minared, pe lakaet un enrolladenn da vont en-dro evit seveniñ ar gefridi-se.

Ar vuzulmaned a zeu diarc'hen tre er sal-bediñ, ha treiñ a reont war-du ar mihrab hag a ziskouez tu Mekka.
Emvod ar Gelted en Oriant

**Emvod ar Gelted en Oriant**, pe **Festival Interceltique de Lorient** e galleg, berraet e **FIL**, zo ur sizhunvezh festoù gant sonerezh ha dañs dreist-holl, da hanter Eost, hag a vez aozet e kêr an Oriant abaoe 1971.
Bodet e vez bagadoù ha lazoù eus an holl vroioù keltiek, eus Galiza hag Asturiez, hag a-wechoù e vez pedet arzourien eus Aostralia, Kanada, Louiziana... ouzhpenn.
## Anv brezhonek
* **Emvod ar Gelted** eo an anv brezhonek hervez an aozadur, hag **Emvod ar Gelted en Oriant** evit an devezhioù gouel, met gallout a reer klevet ha lenn meur a anvadur all, en o zouez *Gouelioù Etrekeltiek an Oriant* hag a seblant bezañ an hini ledetañ.

## 2010
* Savet droug e gwiniegourien Bro-Naoned abalamour n'eo ket muskadig a vo kavet e tavarn ar festival met gwin gwenn eus Bourdel.
Pedet e oa bet Luz Casal, met n'hallo ket dont. 
* 800 000 den a vije bet hervez ar rener, a lenner e ouest-France ar 16 a viz Eost 2010.

## 2012
Aozet e vo ur genstrivadeg danevelloù gant ar FIL . E galleg hepken avat, daoust ma'z eo bet sinet ar Garta Ya d'ar brezhoneg gantañ .
:*War ar seblant e vefe bet un tamm nebeutoc'h a dud en Oriant, e-pad ar festival etrekeltiek, pe e vefe da geñver an Nozvezhioù etrekeltiek pe vefe e straedoù kêr*. — (Gouel etrekeltiek : Lidet eo bet Bro-Akadia, Ya!, niv. 375, Gwener 17 a viz Eost 2012, p. 1.)
## Tabutoù
E 1981, oadet a 24 vloaz, e oa bet difennet groñs da Yann-Fañch Kemener kanañ en Emvod ar Gelted en Oriant dre ma oa eñ heñvelrevad. Padet e oa 7 vloaz an difenn tremen.
## Luc'hskeudennoù


Image:FILGrandeParade2.jpg|Dañsoù
Image:FIL2007-pavillonecossais.jpg|E 2007 : e pabell Bro-Skos
Image:FIL2007-VillageInterceltique.jpg|Er geriadenn Etrekeltiek (2007)
Skeudenn:FIL 2010 - Fest-noz Carnot 5.jpg|Fest-noz er sal Carnot (2010)


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel, doare brezhonek (diglok)
* Pennad an Télégramme e 2010 diwar-benn plas ar brezhoneg er gouel
* Kemennadenn Ofis ar Brezhoneg e 2008 diwar-benn ar brezhoneg er gouel

## Notennoù ha daveennoù
Roll ar Pennoù Stad e 736

Pennoù Stad ar bloaz 735 - Darvoudoù ar bloaz 736 - Pennoù Stad ar bloaz 737 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

* **[[Makuria]]** - ?
* **[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Salih I ibn Mansur, Roue Nekor (710-749)

## Amerika

* **[[Calakmul]]** - Wamaw K'awil, (fl. 736)
* **[[Copán]]** - Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
* **[[Tikal]]** - Yik'in Chan K'awiil, (734-766)

## Azia

* **[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) - Xuanzong, Impalaer Sina (712-756)
* **[[Japan]]** (Marevezh Nara) - Shōmu, Impalaerezh Japan (724-749)
* **[[Korea** - Balhae ha Silla
** **[[Silla]]** - Seongdeok Meur, Roue Silla (702-737)
** **[[Balhae]]** - Mu Balhae, (718-737)
* **[[Pallava]]** - Parameswaran II, Roue Pallava, (710-775)
* **[[Tibet]]** - Impalaer Tibet
** Khri-lde gtsug-brtan, (680-743)
** Khri-srong lDe-btsan, (730-785)

## Europa
* **[[Buellt]]** - Tedwr ap Pasgen - Roue Buellt 715-745
* **[[Rouantelezh Asturia]]** - Pelayo, Roue Asturia (718-737)
* **[[Bulgars]]** - Roue Bulgaria Kormesiy, (721-738)
* **[[Impaeleriezh Bizañs]]** - Leo III, Impalaer roman (717-741)
* **[[Dál Riata]]** - Muiredach, Roue Dál Riata ((733-736)
* **[[East Anglia]]** - Aelfwald, Roue East-Anglia (713-749)
* **[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex
** Saelred, (709-746)
** Swaefbert, (715-738)
* **[[Franked]]**
** Charles Martel, Maer an ti-meur (714-741)
*** **[[Aquitaine]]** - Hunald, Dug Akitania (735-748)
* **[[Gwynedd]]** - Rhodri Molwynog ap Idwal Roue Gwynedd (720-754)
* **[[Iwerzhon]]** - Aedh Allan, Pennroue Iwerzhon (730-738)
** **[[Connacht]]** - Aed Balb mac Indrechtach, Roue Connacht (735-742)
** **[[Hy-Many]]** - Roue Hy-Many Dluthach mac Fithcheallach, (711-738)
** **[[Laighin]]** - Roue Laighin Faelan mac Murchad, (728-738)
** **[[Ulaid]]** - Cathasach, Roue Ulaid (733-749)
* **[[Lombarded]]** - Liutprand, Roue al Lombarded (712-744)
* **[[Kent]]** - Roue Kent 
*** Eadbert I, (725-748)
*** Æthelbert II, (725-762)
* **[[Klarjeti]]** - Nerse, Duk eus Klarjeti (705-742)
* **[[Mercia]]** - Ethelbald, Roue Mercia (716-757)
* **[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria Ceolwulf Northumbria (729-737/8)
* **[[Pikted]]** - Onuist mac Urguist, Roue ar Bikted (729-761)
* **[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Teudebur, roue Strathclyde (722-752)
* **[[Venezia]]** - Orso Ipato, Doj Venezia (726-742)
* **[[Wessex]]** - Aethelheard, Roue Wessex (726-740)
** **[[Rouantelezh Sussex]]** - Roue Sussex, Aethelbert (725-750)

## Reter-kreiz

* **[[Armenia]]** - Achod Bagratuni, Priñs Armenia(732-745
* **[[Caliphat]]** - Hisham, Kalif Damascus (724-743)
Ælfwald East Anglia

**Ælfwald East Anglia** a oa roue East Anglia adalek 713 betek e varv e 749. Ne oa merket e ren hir gant brezel pe kudenn diabarzh ebet, ar pezh a ro da grediñ e veve ar rouantelezh ur marevezh a stabilder bras. Ne seblant ket Ælfwald bezañ bet ken pouezus hag unpennoù Mercia pe Wessex ha nebeut-tre a ouzomp diwar-benn e vuhez.
Rhys ap Dafydd Llwyd ap Llywelyn Lygliw

Ur barzh kembraek eus ar Grennamzer, eus kreiz Kembre war a hañval, e oa **Rhys ap Dafydd Llwyd ap Llywelyn Lygliw** (war-dro diwezh ar  - deroù ar  ?).

Tra ne ouzer diwar e bouez nag e benn nemet e tlee bezañ eus tiegezh al Llygliwiaid, un tiegezhiad barzhed eus hanternoz Powys ha Meirionnydd, a zeuas anezhañ Gruffudd Llwyd ha Hywel ab Einion Lygliw.

Ne chom nemet ur skrid digantañ, ur varzhoneg karantez savet d'ur plac'h divrud.

## Levrlennadur
* Rhiannon Ifans (gol.), *Gwaith Gruffudd Llwyd a'r Llygliwiaid eraill* (Aberystwyth, 2000).
Barzhed an Uhelidi

**Barzhed an Uhelidi** (*Beirdd yr Uchelwyr* e kembraeg) a vez graet eus ar varzhed a gane evit tud uhel e Kembre er Grennamzer. Dont a ra marevezh Barzhed an Uhelidi goude hini Barzhed ar Briñsed, pa ne voe ket ken eus Priñsed Kembre nag eus o lezioù ma veze maget ar varzhed, da lavarout eo adalek 1290 betek 1500.

## Levrlennadur
*D. J. Bowen, *Barddoniaeth yr Uchelwyr* (Caerdydd, 1957)
*Saunders Lewis, *Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg* (Caerdydd, 1931)
*Thomas Parry, *Hanes Llenyddiaeth Gymraeg* (Caerdydd, 1945)
*Gwyn Thomas, 'Beirdd yr Uchelwyr', yn *Y Traddodiad Barddol* (Caerdydd, 1976)
Llywelyn Fychan

Un anv boutin eo bet moarvat **Llywelyn Fychan** (pe *Llywelyn Vihan*) e Kembre. Anv daou varzh eus ar Grennamzer eo ivez 

*Llywelyn Fychan ap Llywelyn Foelrhon, eus Enez Mon er XIVvet kantved, 
*ha Llywelyn Fychan ap Llywelyn Goch eus Ceredigion er memes mare.
Llywelyn ap Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan

**Llywelyn ap Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan** (marvet e 1263), a oa kont e Meirionnydd, en hanternoz Kembre en . Mab e oa da vMaredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan a ziskenne eus ar roue Owain Gwynedd dre e vab Cynan, aotrou Meirionnydd. Kenderv a-bell e oa Llywelyn ap Maredudd da Llywelyn ap Gruffudd, diwezhañ priñs Kembre. Pevar mab zo anavet dezhañ: 
* Madog ap Llywelyn ap Maredudd
* Dafydd ap Llywelyn ap Maredudd
* Llywelyn ap Llywelyn ap Maredudd
* Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd

Madog, ar mab henañ, a gasas un emsavadeg a-enep ar Saozon er bloavezhioù 1294-1295. Daou vab a voe dezhañ ha n'ouzer ket petra e teujont da vezañ. 

## Levrlennadur
* J. Beverley Smith (1998) *Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru*
Preñv-douar

**Preñv-douar**, pe **preñvig-douar**, a vez graet eus an dud, en un doare faeüs, gant ar ramzed er mojennoù kozh.

## Levrlennadur
**Kontadennoù ar Bobl*, gant Fañch an Uhel,
**Yann e vazh houarn*, e-barzh Labous ar Wirionez gant Troude ha Milin.
Bazh-houarn

Ur **vazh-houarn** zo ur bazh-vazh ponner, graet en houarn, a veze douget gant haroz ar gontadenn Yann e vazh-houarn.

## Levrlennadur
** [[Kontadennoù ar Bobl]] *, gant Fañch an Uhel,
**Yann e vazh houarn*, e-barzh Labous ar Wirionez gant Troude ha Milin.
Comines (Norzh)

** Comines ** a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall.
 
## Istor
### kantved
* Brezel-bed kentañ: distrujet e voe an iliz katolik. Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 
.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Saint-Chrysole*, 1925-1929

## Douaroniezh
War an harzoù gant Belgia emañ Comines. En tu all ag an harzoù emañ Comines Belgia, ur rann eus kumun Comines-Warneton en Hainaut. Ar stêr Leie a ya d'ober ar vevenn.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud dibar
* Philippe de Commines, istorour flandrezat a zo bet ganet e 1447 e **Comines**.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Emgann ar Medway

**Emgann ar Medway** zo un emgann a c'hoarvezas en Enez Vreizh er bloaz 43, war lez ar stêr Medway, entre arme roman ar jeneral Aulus Plaucius hag ar Vrezhoned kaset gant an tierned Cunobelinos hag e vibien Caratacos ha Togodumnos.

Dilestret e oa arme ar Romaned e gevred Enez Vreizh, anezhi peder lejion, da lavarout eo 20 000 soudard, hag ouzhpenn 20 000 soudard-skoazell, Galianed dreist-holl, ha 5 000 marc'heg a gerzhas war-zu ar stêr Medway, ma kavas dirazi arme ar vrezhoned, anezhi soudarded war droad dirak ha war varc'h a-drek. 

Aulus a c'houc'hemennas ouzh ar C'halianed treuziñ ar stêr ha mont da skeiñ gant kostez an arme vrezhon, pezh a voe graet en un doare efedus. Goude-se e kasas al *[[Legio IX Hispana]]* d'ober heñvel er c'hostez all. Neuze en em dennas ar Vrezhoned. Gallout a reas ar Romaned treuziñ an Tavoez, ha kenderc'hel gant ar brezel.
Cynan ab Owain Gwynedd

**Cynan ab Owain Gwynedd** (marvet e 1174) a oa ur mab bastard da Owain Gwynedd, ur priñs eus rouantelezh kozh Gwynedd, e Kembre. Dougen a rae an titl a "Aotrou Meirionnydd". 

A-raok marv e dad e 1169 en doa kemeret perzh e muntr ur priñs eus Deheubarth ha tennet e voe e zouaroù digantañ gant e vreur henañ Hywel. 

Skoazell a roas d'e vibien Gruffudd ha Maredudd pa glaskjont ober un taol-diskar a-enep d'e vreur Hywel, e 1170 dre ma oa bet lakaet da ren goude marv o zad. En em dennañ a reas Hywel eus ar gwallbleg-se ha kaset e voe Kynan d'an harlu e 1173 gant an daou genbriñs da neuze, Dafydd ha Rhodri. Pa varvas Cynan e 1174 ez eas e vibien da skoazellañ e niz Llywelyn ab Iorwerth da vout priñs e 1195.

## Liammoù diavaez
*National Library of Wales

## Pennad kar
*Cynan
Kayseri

**Kayseri** zo unan eus kêrioù brasañ Turkia, kêrbenn proviñs Kayseri.

## Douaroniezh
Emañ e-harz menez Erciyes (*Argaeus* ar C'hresianed ; *Erciyes Dağı* e turkeg).

Ouzhpenn 900.000 annezad zo enni.

## Istor
Da gentañ e oa anavezet gant an anv *Mazaca* pe *Mazaka*, a c'hallje bezañ un anv armeniek. Goude e voe kêr-benn proviñs roman Kilikia, hag anavezet e oa neuze evel Εὐσέβεια ἡ πρὸς τῷ Ἀργαίῳ ("Eusebia Argaeus") e henc'hresianeg. Adanvet e voe *Caesarea in Cappadocia* (evit he disheñvelout diouzh ar c'hêrioù all anvet *Caesarea* en Impalaeriezh roman) en enor d'an impalaer Caesar Augustus pa varvas er bloaz 14. Mont a reas an anv-se da Καισάρεια (Kaisariyah) e gresianeg, ha da g-*Kayseri* da c'houde e turkeg.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo gant Saarbrücken (Alamagn) ha Humus (Siria).

## Tud vrudet
* Sant Bazil Meur, bet ganet e 329 ; aet da Anaon e 379. Lidet e vez d'an 2 a viz Genver ha d'ar 14 a viz Mezheven.
Enderun

**Enderun** a oa ur skol savet dindan ren ar sultan Murat II hag a chomas digor betek bloavezhioù diwezhañ an impalaeriezh otoman (1908).

Kaset e veze enni mibien familhoù kristen a veve en impalaeriezh. Danvezioù liesseurt a veze kelennet evel ar relijion, al lennegezh, ar yezhoù (arabeg, perseg...), ar matematik, an douaroniezh, an arzoù...

Gant ur skol evel Enderun e c'helle an impalaeriezh stummañ tud diouzh hec'h ezhommoù. Goude o studioù ec'h ae an darn vrasañ eus al loreidi da servijout uhelidi ar Stad pe d'an arme (Janisered).

Adalek ren Süleyman ar Meurdezus e voe degemeret ivez bugale turk en Enderun.
Krenngembraeg

Ar **c'hrenngembraeg** (*Cymraeg Canol* e kembraeg) eo an anv a reer eus ar c'hrembraeg a veze skrivet er Grennamzer, etre an XIIvet ha , goude marevezh an hengembraeg.

Yezh an dornskridoù eo, hini tost an holl zornskridoù koshañ er yezh-se, hini ar Mabinogion eta, goude ma kreder eo kalz koshoc'h an danvez anezho, ha yezh al lezenn gembreat kozh. Ha komprenus eo d'ur c'hembraeger desket. 

## Doare-skrivañ
N'eo ket peurheñvel an doare-skrivañ en holl skridoù. Dre vras memes tra e veze skrivet "k" e-lec'h "c" hiziv, ha "d" e-lec'h "dd".

## Levrlennadur
* Abeozen, *Yezhadur ar c'hembraeg-krenn*, Hor Yezh, niv. 37-38, 1963
Comines

**Comines** a zo:

* anv ul lec'h dispartiet gant an harzoù etre div stad, Belgia ha Frañs:

** Comines (Frañs), *Komen (Frankrijk)* pe *Frans-Komen* en izelvroeg, ur gumun hag ur gêr eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall,

** Comines (Belgia), *Komen* en izelvroeg, ur gumun a-wechall eus Belgia, e Proviñs Hainaut, bet lakaet gant Lezenn 1977 e kêr ha kumun Comines-Warneton, *Komen-Waasten* en izelvroeg.

* anv un den, Philippe de Commines, istorour flandrezat, bet ganet e 1447 e Comines.
Servus

**Servus** zo ur ger latin hag ur ger-saludiñ e yezhoù zo eus Kreizeuropa, evel en Aostria ha Bavaria-Uhel, en un dachennad a glot dre vras gant Impalaeriezh Aostria gozh.

*Sag' beim Abschied leise Servus* ("Lavar 'servus' dousik, pa gimiadomp") zo ur ganaouenn anavet en Aostria.

## Yezhoù
* *Servus* en alamaneg, roumaneg ha tchekeg
* *Serwus* e poloneg
* *Szervusz* e hungareg
* Сервус *servus* en ukraineg

## Pennad kar
* *[[Ciao]]*
Selim Iañ

**Selim I** (e turkeg otomanek سليم الأول), lesanvet Yavuz Sultan Selim e turkeg, a voe 9vet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe d'an 10 a viz Here 1470 en Amasya.

Mab e oa da vBayezid II ha Gülbahar Hatun.

Pa 'c'h eas e dad da sultan e voe kaset Selim da dTrabzon evit gwellaat e varregezh a-fed ren ha merañ.

## Ren
Gruffudd ap Cynan

**Gruffudd ap Cynan** (war-dro 1055 - 1137) a oa roue Gwynedd adalek 1081 betek e varv. Ganet e oa e Dulenn, savet e Sord Cholmcille (Swords) e-kichen Dulenn. Mab e oa da Cynan ap Iago, ha da Ragnell, ur verc'h da Olaf Arnaid, roue Daned Dulenn. Eus Iwerzhon e teuas skoazell dezhañ da gemer ar galloud e Gwynedd.

## Skrid
Pezh a ouzomp anezhañ a deu dreist-holl eus Hanes Gruffudd ap Cynan, ur buhezskrid savet war-dro 1160 marteze, e-kerzh ren e vab Owain Gwynedd. 

## Er vac'h

## Bugale Gruffudd ap Cynan
* Cadwallon ap Gruffudd (m. 1132)
* Owain Gwynedd, dimezet
** da Gwladus ferch Llywarch ap Trahaearn
** da Cristin merc'h Goronwy ab Owain
* Cadwaladr ap Gruffudd, dimezet da Alice de Clare, merc'h Richard Fitz Gilbert de Clare
* Susanna, dimezet da Madog ap Maredudd, priñs Powys
* Gwenllian, dimezet da Gruffudd ap Rhys, priñs Deheubarth

## Gruffudd hag ar varzhed
Meilyr Brydydd a oa barzh e lez Gruffudd ap Cynan. Gantañ e voe savet marvnad ar roue, evel a oa dleet dezhañ.

## Levrlennadur
* V. Eirwen Davies, *Gruffudd ap Cynan* (Cyfres Ddwyieithog Gŵyl Ddewi, Caerdydd, 1959)
* D. Simon Evans (gol.), *Historia Gruffud vab Kenan* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1977)
Paliked

Ur **paliked** (pe ur **baliked**) zo:
*ur bal vihan da gemer ludu diwar an oaled 
*ur seurt sklisenn da skeiñ e-barzh ur volotenn e-barzh c'hoarioù zo (an tennis da skouer), gwelout paliked (sport);
*un askorn, anvet ivez plankenn-skoaz.

## Gwelet ivez
*Palikell
Mezheven 2009 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2008 e Breizh - **2009 e Breizh** - 2010 e Breizh

2009 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
* 3: skignañ a ra ar chadenn skinwel lec'hel *Ty Télé* en Oriant.

__NOTOC__
Llywarch ap Hyfaidd

**Llywarch ap Hyfaidd** (marvet e 904) a oa roue Dyfed, e mervent ar vro a zo Kembre hiziv. Mab e oa d'ar roue Hyfaidd ap Bledrig.

En e amzer edo Anarawd ap Rhodri o ren e Gwynedd ha Merfyn ap Rhodri, o ren e Powys.

## Istor
N'ouzer ket nemeur a dra diwar e benn. 
Aloubet e voe e rouantelezh gant Cadell ap Rhodri, roue Seisyllwg, hag e vab, Hywel Dda e 904. Er bloavezh-se e varvas Llywarch. 

### Goude Llywarch
Ur pennadig e renas e vreur Rhodri, met n'hallas ket stourm pell ouzh Hywel, a gemeras ar galloud hag a zimezas da Elen ferch Llywarch, merc'h ar roue kozh evit kreñvaat e wir, hag a grouas rouantelezh Deheubarth.

## Pennad kar
*Llywarch

## Levrlennadur
* John Davies, *Hanes Cymru* (Penguin, 1992), pajenn 84.
Gwenc'hlan

**Gwenc'hlan** zo un anv-bihan brezhonek.

## Barzh
**Gwenc'hlan** (pe *Kian* pe *Guinclaff*) eo anv an den a zo kaoz anezhañ e-barzh ar c'han Diougan Gwenc'hlan, e Barzaz Breiz Hersart de la Villemarqué, hag ar brudetañ eus barzhed mojennel Breizh er . Gantañ e vije bet savet ar c'han-se, emezañ. Dastumet e oa ar werz e Nizon pe e Mêlwenn.

* Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guinclaff

## Tud all
*Gwenc'hlan ar Skouezeg, drouiz meur Goursez Vreizh.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*http://chrsouchon.free.fr/gwenlaf.htm
*http://perso.wanadoo.fr/per.kentel/diougan3.htm
Mirdi sevenadurioù Anatolia

**Mirdi sevenadurioù Anatolia** zo ur mirdi krouet e 1921 en Ankara.

E 1997 e voe dilennet **mirdi european ar bloaz** a-douez 68 mirdi.

E penn kentañ e oa gouestlet ar mirdi-mañ d'ar sevenadur Hitit hepken. Hiziv an deiz e kinnig pezhioù adalek ar paleolitik.

## Lec'hienn Internet
* Lec'hienn ofisiel
Yann Loeiz Prijant

**Yann Loeiz Prijant** (ganet e Gwiseni d'an 19 a viz Ebrel 1878 ; marvet d’ar 7 a viz Meurzh 1962) a oa ur beleg hag a reas un tamm war-dro ar brezhoneg. 

Goude ar skolaj Lesneven e studias e kloerdi bras Kemper. Beleget e voe eno e 1905. E-pad ouzhpenn ugent vloaz e chomas kure e Brieg, goude ez eas da aluzener frered Lesneven. E 1906 e skoazellas ar skrivagner Théodore Pilven le Sévellec‎ (ganet ivez e Gwiseni) da dreiñ e brezhoneg *[[Kenteliou Aotrou Persoun Ars]]* skrivet e galleg gant an tad Monnin. E 1911 e skoazellas Yann-Vari Perrot da sevel Miz Kerzu Buhez ar Sent. E 1926 e troas e brezhoneg *Levr Sant Herve*, skrivet e galleg gant Herve Kalvez. Echuiñ e reas e vuhez e ti-diskuizh ar veleien e Keraodren-Lambezelleg.
Charlez Kotonneg

**Charlez Kotonneg**, *Charles Cotonnec* er marilhoù, ganet e Sant-Turian d'an 22 a viz Ebrel 1876 ha marvet e Pariz d'an 30 a viz Meurzh 1935, a oa ur medisin breizhat hag ur barzh brezhonek. *Pareour* a oa e anv drouiz. Adsaver hag adreizher sportoù hengounel Breizh eo.

## Buhez
E dud a oa gounideien en o aez eus Sant-Wazeg. Skoliataet e voe e kloerdi bihan Pontekroaz hag e lise Kemper ha da c'houde ez eas war e studi medisinerezh e Naoned hag e Pariz.
Etre 1904 ha 1914 e voe mezeg en Henbont hag e-pad ar Brezel-bed kentañ e voe galvet da gabiten-mezeg. E 1922 e voe lakaet e penn klañvdi Kemperle goude m'en doa echuet gant kentelioù surjianerezh.
E 1927 e voe graet anezhañ drouiz *Pareour* e-doug Goursez kuzh Rieg. 

E 1929 e savas gant Taldir ha gant un toullad rannvroelourien an ti-embann, *Armorica*, e Karaez. Kemer perzh e bodadegoù ar Goursez en deus graet ingal betek e varv.

Brudet eo dreist-holl evit bezañ adsavet ha reizhet ar gouren breizhek. Aozañ a reas gourenadegoù er broioù keltiek ha sevel a reas *Kevredigezh Mignoned Gouren ha Sport Breizh* (*Fédération des Amis de la Lutte et des Sports Athlétiques Bretons*, FALSAB) e 1930.

## Embannadennoù
* Kan-bale gourenerien Breiz. In : Breiz, n° 47, 1934.
* *Soñjennoù ur C'hernevad*, Armorica, Karaez, 1935. Barzhonegoù embannet goude e varv.

## Arroudennoù
*D'ar bevar a viz C'hwevrer e oa gourenadeg vras an Oriant, hag an doktor Cotonnec eo a rene ar gouel kaer. Ur gaer a brezegenn a reas ar rener d'ar bobl a-raok ma krogas ar c'hourenerien da begañ an eil en egile*.
Va zamm buhez, Loeiz Mari ar Floc'h

## Levrlennadur
* Goulc'han Kervella, *Ar medisinerezh el lennegezh vrezhonek en XIXvet hag XXvet kantved*, *Médecine et littérature en langue bretonne au XIXe et XXe siècle*, Editions du Liogan, 1991
* Job Jaffre, *Ar Pareour*. In : Etrezomp e brezhoneg, 1984-1986, p. 185. 
* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien, Al Liamm, 1991. Pennad : Cotonnec, Charles

## Notennoù ha daveoù
Iwan an Diberder

**Iwan an Diberder** (*Yves Le Diberder* e marilh an ti-kêr), ganet en Oriant e 1887, ha marvet e Gwened d'ar 17 a viz Meurzh 1959, a oa ur skrivagner brezhonek hag a skrive e yezh Gwened dreist-holl.

Desavet e voe en Arzhanaou abalamour d'e yec'hed gwan. Eno e teskas brezhoneg met ankounac'hat a reas anezhañ pa zistroas gant e dud. Adstagañ a reas gant ar brezhoneg e Roazhon el lec'h ma oa aet da studiañ. Studiañ a reas kerneveureg ivez gant Joseph Loth. Ur mestr war yezhoù ha lennegezhioù keltiek e oa deuet da vezañ. E 1912 e tiskrivas Kontadennoù ar Marv, bet dastumet war vaezioù Bro-Wened. Er memes bloavezh e krouas gant Yann-Ber Kalloc'h ar gelc'hgelaouenn *[[Brittia]]* hag a badas betek ar Brezel bed kentañ.

E-pad ar brezel e voe kaset da Vro-Vakedonia. Goude-se e voe levrier en Angers e-lec'h ma kemeras perzh er c'helc'h keltiek. E-pad an Eil brezel bed e kenlabouras gant ar c'helaouennoù pemdeziek *[[La Dépêche]]* ha *[[La Bretagne (kazetenn)|La Bretagne]]* hag ivez gant embannadennoù e brezhoneg evel *[[SAV (kelaouenn)|Sav]]*. 
Kenderc'hel a reas da skrivañ goude an eil brezel-bed, betek e varv e Gwened e 1959. *Imram Mael Duin* a zo bet skrivet gantañ ha Loeiz Herrieu. 

Kalz a anvioù-pluenn en deus bet: *Erwan Kentajus, Youenn Didro, Ap Kenan, Alain Hervé, Cloman Ardeùen* …

## Oberennoù

## Levrlennadur
*Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*, Al Liamm, 1992, p.215-216.
Jozeb Seveno

**Jozeb Seveno** (pe **Sevenoù**) a oa ganet e Langedig e 1902 ha marvet en Angola e 1930. Ober a reas studi e Gwened evit mont da veleg ha da c'houde, e amzer soudard e Naoned hag e Bro Liban.

Kenlabouret en deus gant Dihunamb e 1926 ha 1927, a-raok tapout ul lestr da vont da visioniñ da Vro-Angola. Ne chomas ket pell amzer: mervel a reas un nebeud mizioù goude.

Skrivet en deus: *En aùel*, *Klaskerez Doue*, *E lanneu Koetmegan* ha *Kannadigezh Kenvreuriezh ar Spered Santel*.
Comines (Belgia)

**Comines** e galleg, **Komen** en izelvroeg, *Koomn* e flandrezeg kornôgel, *Cômâne* e pikardeg, *Cômene* e walloneg, a zo ur rann eus kumun Comines-Warneton en Hainaut e Belgia. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Comines-Warneton.

## Douaroniezh

Ar stêr Leie a ya d'ober ar vevenn etre **Comines** e Belgia ha Comines e Frañs.
Parlamant Bro-Skos

**Parlamant Bro-Skos** (*Scottish Parliament* e saozneg; *Pàrlamaid na h-Alba* e gouezeleg; *Scots Pairlament* e skoteg) eo kambr lezenniñ Bro-Skos. Emañ e karter Taigh an Ròid, e kêr Dinedin. Abalamour d’an dra-se e reer *Holyrood* anezhañ alies dre gomz.

N’eus nemet ur gambr ennañ, gant 129 c’hannad. Dilennet e vezont bep pevar bloaz, e daou zoare: 56 anezho zo dilennet dre ur votadeg kenfeurel en 8 rannvro, ha 73 zo dilennet en un doare eeun e 73 pastell-vro hervez an doare ober boas er Rouantelezh-Unanet ('"first past the post"', da lavaret eo an hini a dap ar muiañ a vouezhioù en dro gentañ a zo dilennet).

Gallout a ra ar gannaded-se sevel lezennoù evit Bro-Skos ha sevel pe kemm tailhoù.

Peder dilennadeg zo bet abaoe m'eo savet Parlamant Skos: e 1999, 2003, 2007 ha 2011. An dilennadeg a zeu a zlefe bezañ e miz Mae 2016.

D'ar 6 a viz Mae 2021 eo trec'h broadelourien ar Strollad Broadel Skosat en dilennadeg evit ar Parlamant.

## Parlamant 2011-2016

Emañ an tu kreñv (muianiver dreist) gant Strollad Broadel Skos.
Penn (amprevaned)

**Penn** un amprevan zo unan eus an teir lodenn a ya d'ober korf al loen, asambles gant ar brusk hag ar c'hof.

War ar penn emañ organoù ar skiantoù (lagad, tastornell) ha pezhioù ar genoù.

## Morfologiezh
C'hwec'h mella ya d'ober penn un amprevan. Pezhioù morfologel disheñvel zo stag ouzh pep hini anezho.
#Akron : al lagadoù
#Metamer kentañ : an tastornelloù
#Eil metamer : ar vuzell grec'h
#Trede metamer : ar genoù
#Pevare metamer : ar c'harvanoù kentañ
#Pempvet metamer : an eil karvanoù

## Levrlennadur
* Michel Lamy : *Les insectes et les hommes*, Albin Michel Sciences, 1997
Kuzul Kernev-Veur

E 1889 eo e voe savet **Kuzul Kontelezh Kernev-Veur**.

D'ar 1añ a viz Ebrel 2009 e voe kendeuzet gant Kuzulioù ar 6 Distrig a oa e Kernev-Veur betek neuze. Da c'hortoz an dilennadeg kentañ e chome ar guzulierion kontelezh dilennet e 2005 evit sevel ar C'huzul nevez.

Chom a ra Inizi Sillan e-maez eus tachenn ar C'huzul.

D'ar Yaou 4 a viz Mezheven 2009 e voe dalc'het an dilennadeg kentañ evit **Kuzul Kernev-Veur** (*Konsel Kernow* e kerneveureg, *Cornwall Council* e saozneg). E miz Mae 2013 e oa bet dalc'het dilennadegoù nevez.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Dilennadeg Kuzul Kernev-Veur, 2009

D'ar Yaou 4 Mezheven 2009 e voe dilennet evit ar wezh kentañ Kuzul Kernev-Veur.

Abaoe 2005 e veze renet *Kuzul Kontelezh Kernev-Veur* gant ar Strollad Frankizour-Demokrat, en doa ar muianiver dreistel. Kollet eo bet ar muianiver gant ar strollad-se, pa zeue gant ar Strollad mirour ar muianiver keñverel. Ar Strollad Labour, daoust dezhañ bezañ e penn ar Rouantelezh Unanet, n'en deus paket sez ebet.

Evel-se eo dasparzhet 123 sez ar C'huzul :
*Strollad mirour : 50
*Strollad frankizour-demokrat : 38
*Re zizalc'h : 32
*Mebyon Kernow : 3
Brusk (amprevaned)

**Brusk un amprevan** zo unan eus an teir lodenn a ya d'ober korf al loen, etre ar penn hag ar c'hof.

## Morfologiezh
3 segmant a ya d'ober brusk un amprevan : ar protoraks, ar mezotoraks hag ar metatoraks. War pep hini anezho eo stag ur re bavioù.

An amprevaned askellek zo stag bep a re askell ouzh o mezotoraks hag o metatoraks.

## Levrlennadur
* Michel Lamy : *Les insectes et les hommes*, emb. Albin Michel Sciences, 1997
Gangani

Ar **Gangani** a oa ur bobl geltiek, brezhonek pe c'houezelek, a veve en Enez Vreizh, e ledenez Llŷn e gwalarn Kembre.

Marteze e oa lod ivez en Iwerzhon, e kontelezhioù Luimneach ha Clár. Marteze ivez e oant ur skourr eus an Ordovices. 

Hervez an douaroniour Ptolemaios e oant o chom e *Ganganorum Promontorium*, “beg-douar ar Gangani”, evel ma ra eus Llŷn, koulz hag e gwalarn Iwerzhon.