open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chokoladenn

Ar **chokoladennoù** zo madigoù graet gant chokolad ha traoù all e-barzh evel pralin, kraoñ-kelvez, likor, karamel, ganach, nougad, spisoù hag all. N'o deus nemet ment ur begad, ha kalz stummoù a c'hallont kaout. En ur voest e vezont kinniget peurliesañ, en ur sac'hig a-wechoù, ha lod anezho a c'hall bezañ paket en ur baperenn. Profet ha debret e vezont da-geñver darvoudoù ha gouelioù evel Nedeleg, ar bloaz nevez, Pask, un deiz-ha-bloaz bennak hag all.

Hervez al lezenn e Frañs e tle ur "madig chokolad" bezañ aozet gant 25% a chokolad d'an nebeutañ. Graet e vezont en ur mod greantel en ur fabrik pe en ur mod artizeneloc'h gant ur artizan chokoladour.

Gwerzhet e vezont e stalioù anvet chokoladerezhioù pe stalioù-chokolad, gant un den anvet ar chokolader, pe er gourmarc'hadoù ha stalioù-bara en ur priz izeloc'h alies.

Ar chokoladerezh eo an arz hag ar vicher da aozañ chokoladennoù ha traoù all e chokolad evel tablezennoù ha vioù Pask. Emañ chokoladennoù Bro-Velgia ha Bro-Suis e-touez ar re vrudetañ.

Kalz seurtoù chokoladennoù a zo, setu un nebeud re :
* an drufenn chokolad
* ar bralinenn eus Bro-Velgia
* ar bapilhotenn (eus Lyon)
* chokoladennoù Mon Chéri, graet gant an embregerezh Ferrero, gant ur gerezenn goñfizet ha likor kerez e-barzh.

E chokolad du, chokolad laezh ha raloc'h e chokolad gwenn e vezont aozet.

War dachenn ar yec'hed eo ar chokoladennoù boued sukret ha n'eo ket aliet debriñ re anezho. Ar chokolad avat, a zegas elfennoù dedennus, gwelit ar pennad *[[chokolad]]* evit gouzout hiroc'h.

## Pennad kar
* madig
Rivarolo

**Rivarolo**  zo un anv-lec'h italian ha hini meur a gumun.

## Kumunioù italian
* Rivarolo Canavese 
* Rivarolo Mantovano 
* Rivarolo del Re ed Uniti‎
Casaletto

**Casaletto** zo un anv-lec'h italian ha hini meur a gumun.

## Kumunioù
* Casaletto Ceredano, e proviñs Cremona e Lombardia
* Casaletto di Sopra, e proviñs Cremona e Lombardia
* Casaletto Lodigiano, e proviñs Lodi e Lombardia
* Casaletto Spartano, e proviñs Salerno e Campania
* Casaletto Vaprio, e proviñs Cremona e Lombardia

## Pennadoù kar
*Casale
*Casalino
Troiad-vrezel Rosas en Dezerzh

**Troiad-vrezel Rosas en Dezerzh** zo un droiad kaset gant arme Arc'hantina e 1833 ha deroù 1834, renet gant Juan Manuel de Rosas, bet gouarnour, en amzer ma oa Juan Ramón Balcarce e penn proviñs Buenos Aires, a-enep an henvroiz, pampas, ranqueles, tehuelches ha mapuches, a oa o chom en douaroù anvet *[[Pampa (kompezenn)|pampas]]* hag en hanternoz Patagonia.  

Meur a bal a oa d'an droiad vrezel, met liammet e oant : lakaat henvroiz an *Dezerzh* dindan galloud pennoù ar broviñs; lakaat fin da argadoù an Amerindianed war an Europeaned, dieubiñ ar brizonidi wenn, gounit douaroù evit diorren al labour-douar hag ar sevel chatal, diazezañ galloud ar broviñs war an douaroù.  

## Pobloù an Dezerzh
E deroù troiad-vrezel Rosas d'an Dezerzh e vrasjeded poblañs ha niver ar vrezelourien evel-henn:

## Notennoù
Marvailhou Kerne

**Marvailhou Kerne** zo un dastumad 14 kontadenn gant Ivon Krog e 1910.

# Al laer a zo laer
# Ar pare d’ar re vouzar
# Yan ar bombarder, pe ar gouriz-plouz
# Nebeud a dra
# Amzeriou kenta ma yontr koz
# Eul labous !
# Eur c’haper droch
# Eur gontaden eus bro ar C’haperien
# Daou skolaer
# Filhor Pôlig a Gerzatan
# Blaz ar jistr
# Yan an Inkin hag an aotrou Furzod
# Eus an izel d’an uhel
# Truilhennig ha Gargarenez

## Adembannadurioù
Adembannet e voe an darn vuiañ anezho e 1924 evel *[[Eur Zac'had Marvailhou]]*, war-bouez an teir c'hontadenn-mañ: 

# Yan ar bombarder, pe ar gouriz-plouz    
# Amzeriou kenta ma yontr koz    
# Eur gontaden eus bro ar C’haperien
2023

**Diwar-benn bloavezh *'2023*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Deiziadurioù all
Klotañ a ra bloavezh 2023 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :
* Deiziadur hebraek : 5783 / 5784
* Deiziadur muzulman : 1444 / 1445
* Deiziadur pers : 1401 / 1402
* Deiziadur hindouek : 1944 / 1945 
* Deiziadur sinaat : 4720 / 4721 (deiz kentañ ar bloaz nevez sinaat 4721 d'an 22 a viz Genver 2023)

## Darvoudoù tremenet pe diarwelet
* 1añ - 11 a viz C'hwevrer : Kib mell-droad ar FIFA, e Maroko.
* 6 a viz Mae : kurunet e vo Charles III, roue ar Rouantelezh-Unanet, hag e wreg Camilla, en Abati Westminster e Londrez.
* 9 - 13 a viz Mae : kenstrivadeg kan an Eurovision e Liverpool, e Bro-Saoz.
* 8 - 28 a viz Gwengolo : Kib rugbi ar bed, e Bro-C'hall.

## Marvioù pennañ
Lingala

Al **lingala** zo ur yezh vantouek a vez komzet e Republik Demokratel Kongo hag e Republik Kongo ; e tachadoù en Angola, Republik Kreizafrikan ha Soudan ar Su e vez komzet a-wezhioù ivez.
Son Paotrezed ar Skol Gristen

**Son Paotrezed ar Skol Gristen** zo ur ganaouenn vrezhonek gant *Paot Tréhouré*, pe Paotr Treoure, embannet war ur follen distag  ma n'eo ket merket ar bloavezh.

## Liamm diavaez
*https://web.archive.org/web/20220614220640/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_39/Son_Paotrezed_ar_Skol_Gristen_.pdf
Emgann Changde

**Emgann Changde** (pe **Emgann Changteh**; sinaeg simplaet: 常德会战; sinaeg hengounel: 常德會戰; pinyin: Chángdé Huìzhàn) a oa bet un emgann pouezus e-kerzh an Eil brezel etre Sina ha Japan tro-dro kêr Changde (Changteh) e rannvro Hunan. E-kerzh an emgann, Lu Impalaeriezh Japan a oa bet oc'h implij armoù kimiek e-leizh.

Pal argadenn ar Japaniz ne oa ket aloubiñ kêr met drastañ Arme Broadel Reveulzier Sina er rannvro ha herzel anezho da sikour Kampagn Birmania. Padet e oa etre miz Du ha miz Kerzu 1943.
Vigarano Mainarda

** Vigarano Mainarda ** zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna, hag ur 7500 a dud zo enni o chom.
Lago

**Lago** (*lenn* e brezhoneg) zo anv meur a lec'h. 

*Lago Escondido, anv meur a lenn,
*Lago Santo, anv meur a lenn,
*Lago Verde, anv meur a lenn.

#### 
;Kumunioù
*Lago (Calabria)
*Lagonegro
*Lagosanto

## Pennadoù kar
*Lagoa ( Lagoa Santa)
*Lagos
Yann-Loeiz an Arbouled

**Yann-Loeiz an Arbouled**, pe *Jean-Louis Larboulette*, (Pleheneg, 3 Kerzu 1878 - Kerzu 1951, Gwened) a oa ur beleg ha dastumer kanaouennoù  eus Bro-Gwened.

Ober a reas e studi e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened hag e kloerdi bras Gwened. Beleget e voe e 1903, ha goude ur pennad studi doueoniezh e Roma, e kelennas e kloerdi bras Gwened adalek 1906. Anvet e voe tro-ha-tro e Kaodan, e Pondi, e Santez-Anna-Gwened hag e Begnen, a-raok bezañ chaloni en iliz-veur Gwened, adalek 1947 ha betek e varv.

Kanaouennoù a zastumas e Bro-Gwened e deroù an  ha ne voe embannet nemet un nebeud anezho gant ar beleg gwenedour Frañsez-Mari Kadig, er c'hannadig *La Paroisse bretonne de Paris*, e 1928-1929. E 2005 e oa bet embannet un toullad gant Dastum e stumm ur CD hag ul levrig anvet *War roudoù En Arboulet*.

## Notennoù
Conall Cernach

**Conall Cernach** zo un haroz eus Ulaid e kelc'hiad Ulaid e gwengelouriezh Iwerzhon. An eil ger en e anv a dalvfe kement ha "trec'hus" pe "trec'hour". Stumm kentañ e anv "Conall", kavet en enskrivadennoù Ogham, a oa ***Cunavalas***.

## Buhezskrid
### Neuz
E *[[Togail Bruidne Dá Derga]]* eo taolennet Conall Cernach evel-mañ:
"Gwelet 'm boa un den hag a oa brezelour skedusañ Iwerzhon. Unan ag e zivoc'h a oa gwenn evel an erc'h ha ruz evel ar brulu e oa an hini arall. Unan ag e zaoulagad a oa glas evel ar pour-bran, ha du evel kein ur c'hwil e oa an hini arall. Ur guchennad vrav a vlev melen a oa gantañ hag a gouezhe betek e zivlez. Ur c'hleze aour, ur goaf tev hag ur skoed ruz-gwad a oa gantañ."

### Ganedigezh
Ganet e oa e 50 kent J-K. E dad e oa Amairgin mac Echit hag e vamm Findchoem. Ar c'houblad a oa divugel, betek ma yeas Findchoem da welet un drouiz a guzulias dezhañ evet dour ag ur puñs sakr. Ul lomm a voe lonket ganti tra ma oa ur vuzhugenn e-barzh an dourenn, ha diouzhtu e voe dougerez. Breur Findchoem, Cet mac Mágach, a ziwallas e c'hoar betek ganedigezh ar bugel, Conall. An drouized a zeuas da gelenn o relijion d'ar c'hrouadur, ha diouganañ a rejont e vije lazhet ouzhpenn an hanter a wizion Connachta gantañ, hag atav e ispilhje penn ur C'honnachtad ouzh e c'houriz. Cet a oa spontet gant an diougan ha klask a reas lazhañ ar bugel en ur dorriñ e c'houzoug, hogen ne zeuas ket a-benn ha Conall a chomas e vuhez-pad gant ur gouzoug kamm.

## Daveoù
Bagno a Ripoli

** Bagno a Ripoli**  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana, ha 25 000 a dud enni o chom.
Tresignana

** Tresignana   ** zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna. 6 878 zo enni o chom. 

Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Genver 2019 diwar gendeuziñ kumunioù Tresigallo ha Formignana.
Santez Dahud

**Santez Dahud** zo un danevell vrezhonek gant Roparz Hemon, embannet e miz Ebrel 1935 e-barzh ar gelaouenn lennegel Gwalarn.

Unan deus pennoberennoù Roparz Hemon eo, kontañ a ra mojenn Kêr-Is en un doare disheñvel-krenn : Dahud n'eo ket mui ur briñsez fall met deuet eo da vezañ Santez.

## Istor Santez Dahud
Kêr Is zo ur gêr e-kreiz ar mor, gwarezet gant mogerioù uhel, unan deus kêrioù kaerañ ha splannañ a zo bet biskoazh e Breizh. E penn Kêr Is ez eus ur roue, anvet Gralon, hag en deus ur verc'h, Dahud, ur gwir santez anezhi. 

Dont a ra un den pinvidik da vevañ e-barzh Kêr Is ; abalamour d'e arc'hant e vo cheñchet ar vuhez hag an darempredoù etre tud Kêr Ys. Dahud a vo unan deus ar re ziwezhañ a glasko gwareziñ ene ar gêr diouzh ar cheñchamant bras degaset gant an den pinvidik.

## Levrlennadur
* Santez Dahud, Roparz Hemon, Kelaouenn Gwalarn niv 77, miz Ebrel 1935
* Santez Dahud, eil embannadur, Ober, 1939
* Santez Dahud, trede embannadur, tresadennoù gant Zavier Langleiz, Kelaouenn Skol, 1969
* Santez Dahud, pevare embannadur, Hor Yezh, 1998

## Liammoù diavaez
Santez Dahud war Google Books

## Notennoù ha daveennoù
San Lorenzo

**San Lorenzo** zo anv meur a lec'h en Italia.

## Kumunioù
#### 
-kumunioù:
*San Lorenzo al Mare, e Proviñs Imperia
*San Lorenzo Bellizzi, e Proviñs Cosenza
*San Lorenzo del Vallo, e Proviñs Cosenza
*San Lorenzo Dorsino, e Proviñs Trento
*San Lorenzo in Campo, e Proviñs Pesaro

*San Lorenzo Isontino, e Proviñs Gorizia
*San Lorenzo Maggiore, e Proviñs Benevento
*San Lorenzo Nuovo, , e Proviñs Viterbo

*Borgo San Lorenzo, , e Proviñs Firenze
*San Lorenzello, e Proviñs Benevento.

-kêriadennoù:
*San Lorenzo (Italia),  en Calabria;
*San Lorenzo di Sebato, en Trentino-Alto Adigio;
*San Lorenzo in Banale, en Trentino-Alto Adigio;

#### 
-kumunioù
*San Lorenzo de El Escorial, e kumuniezh Madrid;
*San Lorenzo de Calatrava, e proviñs Ciudad Real;
*San Lorenzo de Tormes, e proviñs  Ávila;
*San Lorenzo de la Parrilla, e Proviñs Cuenca
-kêriadennoù pe ranngumunioù:
*San Lorenzo del Flumen, e  kumun Lalueza, e proviñs  Huesca;
**San Lorenzo*, e  kumun Ponferrada, e proviñs León;
*San Lorenzo de Tábara, karter e  kumun Tábara, e proviñs  Zamora;
*San Lorenzo, karter e  Córdoba.
*San Lorenzo, karter e Segovia.

#### 
**San Lorenzo del Cardezar*, anv spagnolek Sant Llorenç des Cardassar, kumun en Inizi Balearez.

#### 
**San Lorenzo*, kêriadenn e California;
**San Lorenzo*, kêriadenn e  Nuevo México.

#### 
*San Lorenzo, municipio del departamento de San Marcos;
*San Lorenzo, municipio del departamento de Suchitepéquez.

#### 
* San Lorenzo, localidad del departamento Valle.
Vinci

** Vinci**  ( /ˈvinʧi/) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana,  14 548 a dud o chom enni. 

## Tud vrudet
Brudet eo Vinci dre ma oa ganet  Leonardo da Vinci enni.
Listennad lec'hiennoù kaer e Prefedelezh Wakayama

Setu amañ ul **listennad lec'hiennoù kaer e Prefedelezh Wakayama** e Japan, evel diuzet ent-ofisiel gant Servij an Aferioù Sevenadurel Gouarnamant Japan ; e miz Gouere 2020 e voe embannet al listenn-mañ.

*Div reizhiad zo evit gwareziñ al lec'hioù kaer a zo bet diuzet : "reizhiad dezanviñ" (指定制度 *shitei seido*), a c'hourlaka ul live uhel a warez hag a drezalc'h, ha "reizhiad marilhañ" (登録制度 *tōroku seido*) en ul live izeloc'h.

## Lec'hiennoù dezanvet el live broadel

Hervez 11 rummad e vez renket al lec'hiennoù kaer broadel gant Gouarnamant Japan.
#Parkoù ha liorzhoù
#Pontoù ha kaeoù
#Gwez bleuñvus, geot bleuñus, livioù an diskaramzer, gwez glas ha lec'hiennoù plantek all
#Lechiennoù annezet gant evned ha loened gouez, pesked, amprevaned hag all
#Reier, mougevioù
#Kaniennoù, saonennoù, lammoù-dour, dourredennoù er menezioù, islonkoù
#Lennoù, geunioù, douaroù gleb, inizi war-neuñv, eien
#Erinoù traezh, irvi, aodoù, inizi
#Menezioù-tan, *onsen* (温泉 : eien tomm ma c'heller kouronkañ)
#Menezioù, runioù, uhelgompezennoù,, kompezennoù, stêrioù
#Lec'hioù gwelout

*Daouzek lec'hienn zo bet diuzet el live broadel e Prefedelezh Wakayama.

## Lec'hiennoù dezanvet el live prefedel
*Eizh lec'hienn zo bet diuzet el live prefedel e Prefedelezh Wakayama.

## Lec'hiennoù dezanvet el live kumunel
Da 1 299 e sav an niver a vadoù sevenadurel danvezel bet dezanvet el live kumunel gant Prefedelezh Wakayama (1 548 en holl ma konter an 249 mad dizanvezel, bann 2 en daolenn ofisiel).
## Lec'hioù broadel marilhet
*C'hwec'h lec'hienn zo bet marilhet (ha n'eo ket dezanvet) el live prefedel e Prefedelezh Wakayama, liorzhoù e Koya an holl anezho.

::1. 光臺院書院庭園 **Kōdai-in shoin teien** — 
::2. 光臺院庭園 **Kōdai-in teien** — 
::3. 西禅院庭園 **Saizen-in teien** — 
::4. 正智院庭園 **Shōchi-in teien** — 
::5. 本覚院庭園 **Hongaku-in teien** — 
::6. 桜池院庭園 **Yōchi-in teien** — 

## Liammoù diavaez
*  
## Notennoù
Najac

**Najac** zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen

View of the train station in Najac 02.jpg|Ar porzh-houarn.

* War al linenn hent-houarn Briva la Galharda Toloza-Matabiau dre Capdenac emañ Najac.
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Najac, e Distrig Vilafranca hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en  Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,83% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez ar blakenn a oa bet staget ouzh monumant ar re varv.
#### [[Strollañ kumunioù]]
* E 1965 e voe staget kumun Villevayre ouzh kumun Najac .
## Monumantoù ha traoù heverk

Château Najac.jpg|Kastell Najac.
Château de Mazerolles.JPG|Kastell Mazerolles.
Eglise Saint Jean de Najac.jpg|Iliz katolik Najac.

* Kastell Najac.
* Kastell Mazerolles.
* Iliz katolik *Sant Yann* e Najac.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv en daou vrezel-bed en iliz katolik Villevayre, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

Town hall of Najac 01.jpg|Ar maerdi.

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
La Folhada

Petit aperçu de la Fouillade (Aveyron).JPG

**La Folhada** (*La Fouillade* e galleg) a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Najac, e Distrig Vilafranca hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1834 e voe staget kumun Arcanhac ouzh La Folhada.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,23% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint John the Baptist church in La Fouillade 03.jpg

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour* e bourc'h La Folhada.

Our Lady church in Arcanhac 04.jpg

* Iliz katolik *Intron-Varia* en Arcanhac.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Cerreto Guidi

** Cerreto Guidi**  zo ur gumun en Italia e proviñs Firenze, e Toskana. ouzhpenn 10 000 a dud zo enni o chom.
Vilafranca de Roergue

**Vilafranca** pe **Vilafranca de Roergue** (*Villefranche de Rouergue* abaoe 1919 e galleg) zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare_de_Villefranche-de-Rouergue_(12)_-_Bâtiment_voyageurs.jpg|An ti-gar.

* War al linenn hent-houarn Briva la Galharda Toloza-Matabiau dre Capdenac emañ Vilafranca.
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790. Lakaet e voe da benn e Kanton Vilafranca, da benn Distrig Vilafranca hag e  departamant Avairon. Lakaet e voe da benn Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.
### 
* Staget e voe ul lodenn eus kumun Veuzac ouzh kumun Vilafranca.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 266 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,15% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 32 zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
* D’ar 17 a viz Gwengolo 1943 en em savas Kroated ha Bosniz yaouank bet soudardaet dre heg el lu alaman.
## Monumantoù ha traoù heverk
### Ilizoù katolik

Collégiale Notre-Dame de Villefranche-de-Rouergue (02).jpg
Augustinian church of Villefranche-de-Rouergue 01.jpg
Villefranche-de-Rouergue - Eglise Saint-Joseph -1.JPG
Petit cloître de la chartreuse (Porche de l'église de la Chartreuse (1558), Villefranche-de-Rouergue.jpg

* Iliz-chabistr *Intron-Varia*, luc'hskeudennoù. 
* An iliz aogustinian. 
* Iliz *Sant Jozeb*, luc'hskeudennoù. 
* An iliz chartouz, luc'hskeudennoù. 
### Monumantoù ar re varv
* Monumant ar re varv eus an arondisamant e Brezel 1870-1871, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (Brezelioù an XXvet kantved) el Leurgêr Jean Jaurès, luc’hskeudennoù.
* Monumant e koun emsavadeg ar Groated hag ar Vosniz e 1943.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
* Joan Fabrin, milour ha politikour.
* Enric Molin, skrivagner.
* Joan Petit, kouer emsavet e 1643.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Meurgêr Firenze

**Meurgêr Firenze** zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Toskana. Krouet e oa e 2015 da gemer lec'h Proviñs Firenze.

## Douaroniezh
41 c'humun zo enni.

## Notennoù
Lise Sant-Varzhin Roazhon

Ul lise prevez katolik eo **lise Sant-Varzhin Roazhon**, anezhañ ul lise hollek ha teknologel. En 31 eus straed Entraven emañ, e kreiz-kêr Roazhon. Anvet eo evel-se en enor da Sant Varzhin Teurgn, hag e-tro 1 400 lisead zo skoliataet ennañ.

## Istor
Liammet eo istor al lise ouzh hini an Eudisted e Roazhon. Lidet eo bet e 350 deiz-ha-bloaz e 2019.

Menegoù kentañ al lec'h a sav da 1669, 14 vloaz goude ma voe peursavet ti Breujoù Breizh.

## Brezhoneg
Lise Sant-Varzhin a grogas da gelenn brezhoneg e 1971 asambles gant liseoù all eus Roazhon, evel lise ar C'horroidigezh, hini Sant-Visant hag hini Sant-Stefan, diwar atiz tadoù brogagour ha kar-o-yezh evel an Tad Kalvar. Paol Kalvez a gelennas ar yezh e Sant-Varzhin da gentañ adalek 1971 ha Kristian Giraudon a sammas ar garg d'e heul.

E-pad pell e voe lidet un oferenn vrezhonek bep sizhun e chapel skolaj Sant-Varzhin er bloavezhioù 1970 betek e-tro 1990, pa zeuas ar veleien vrezhonek da vankout e kêr. Roazhon zo bet evel-se al lec'h nemetañ e Breizh ma veze lidet oferennoù brezhonek bep Sul.

### Skolidi gozh
*Fulgence Bienvenüe
*Malo Bouëssel du Bourg
*Pêr Denez
*Youenn Olier

### Kelennerien gozh
*Ernest ar Barzhig
*Kristian Giraudon (danvez : brezhoneg)
*Paol Kalvez (danvez : brezhoneg)
*Tad Kalvar (danvez : fizik ha kimiezh)

## Levrlennadur
*Paol Kalvez, *Kambr ar Stered*, Mouladurioù hor Yezh, 2007, pp. 206-216.
## Notennoù
Meurgêr Messina

**Meurgêr Messina** zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Sikilia. Krouet e oa d'an 4 a viz Eost 2015 da gemer lec'h Proviñs Messina..

## Douaroniezh
108 kumun zo enni.

## Notennoù
Meurgêr Cagliari

**Meurgêr Cagliari** zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Sardigna. Krouet e oa e 2016 da gemer lec'h proviñs Cagliari.
## Douaroniezh
17 kumun zo enni.
## Notennoù
Meurgêr Bologna

**Meurgêr Bologna** zo ur veurgêr en Italia, e rannvro Emilia-Romagna. Krouet e voe e 2015 da gemer lec'h proviñs Bologna.

## Douaroniezh
*55 kumun zo enni.

## Notennoù
Meurgêr Roma Capitale

**Meurgêr Roma Capitale**, pe  **Città metropolitana di Roma Capitale** en italianeg, zo  ur veurgêr eus Italia e rannvro Lazio. Krouet e oa e 2015 e-lec'h proviñs Roma.

## Douaroniezh
121 gumun zo enni.
## Notennoù
Meurgêr Sassari

**Meurgêr Sassari** zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Sardigna. Krouet e oa e 2021 da gemer lec'h proviñs Sassari.
## Kumunioù
67 kumun zo enni :  Alghero, Anela, Ardara, Banari, Benetutti, Bessude, Bonnanaro, Bono, Bonorva, Borutta, Bottidda, Bultei, Bulzi, Burgos, Cargeghe, Castelsardo, Cheremule, Chiaramonti, Codrongianos, Cossoine, Erula, Esporlatu, Florinas, Giave, Illorai, Ittireddu, Ittiri, Laerru, Mara, Martis, Monteleone Rocca Doria, Mores, Muros, Nughedu San Nicolò, Nule, Nulvi, Olmedo, Osilo, Ossi, Ozieri, Padria, Pattada, Perfugas, Ploaghe, Porto Torres, Pozzomaggiore, Putifigari, Romana, Santa Maria Coghinas, Sassari, Sedini, Semestene, Sennori, Siligo, Sorso, Stintino, Tergu, Thiesi, Tissi, Torralba, Tula, Uri, Usini, Valledoria, Viddalba,  Villanova Monteleone.

## Notennoù
Riel

**Riel** zo un anv-tiegezh a gaver e daneg, brezhoneg ha galleg. Meur a dra all a c'hall bezañ. 

## Tud
### 
* Herve Riel (1654-1729), martolod.

### 
* Pierre Riel de Beurnonville (1752-1821), jeneral.

### 
* Jørn Riel (g. e 1931), tudoniour ha skrivagner.

### 
* Louis Riel (1844-1885), politikour, penn ar rezistañs hiron.

## Lec'hanvadurezh
* Riel, ur gêriadenn e Brabant an Norzh, en Izelvroioù,
* Riel, ur gêriadennig e Eindhoven, en Izelvroioù,
* Riel-les-Eaux, ur gumun e Bourgogn.

## A bep seurt
* ar riel zo plant, unan eus anvioù an troell,
* ar riel eo moneiz Kambodia,
* "lenn riel"" a dalv bezañ barrek da lenn. 

## Gwelout ivez
* riell
Proviñs Sud Sardegna

**Proviñs Sud Sardigna** (*provincia del Sud Sardegna* en italianeg, *provìntzia de sa Sardigna de su Sud* e sardeg) zo ur broviñs eus Italia er rannvro Sardigna.

Krouet eo bet d'ar 4 a viz C'hwevrer 2016 o vodañ proviñsoù Carbonia-Iglesias ha Medio Campidano.
.

## Notennoù
Proviñs Oristano

**Proviñs Oristano** (*provìntzia de Aristanis* e sardeg) zo ur broviñs eus Italia er rannvro Sardigna.
Proviñs Nuoro

**Proviñs Nuoro** (*provìntzia de Nùgoro* e sardeg) zo ur broviñs eus Italia e reter-kreiz enez-rannvro Sardigna. Kêr Nuoro (Nùgoro e sardeg) eo ar pennlec'h. En hanternoz dezhi emañ proviñs  Sassari, er c'hornôg proviñs Oristano, hag er c'hreisteiz  Sardigna ar Su.  76 kumun zo er broviñs, ha 212 477 a dud a oa enni o chom e  2016.

## Istor
Corleone

** Corleone ** zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia. Un 10  000 a dud zo eno o chom.  

* Gole del Drago
Abdul Kalam

**Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam**, anavezetoc'h evel **Abdul Kalam** (15 Here 1931 - 27 Gouere 2015) a oa ur skiantour ha politikour indian hag a voe unnekvet prezidant India eus 2002 da 2007. Ganet ha desavet e voe e  Rameswaram, war aod Tamil Nadu, en ur familh muzulmaned. Studiañ a reas ar fizik. Tremen a reas meur a zek vloaz o labourat en Defence Research and Development Organisation (DRDO) hag en Indian Space Research Organisation (ISRO) ha kemer a reas perzh da vat e programmoù evit diorren ar bombez atomek en India. Ken e teuas da vezañ brudet evel ar *Missile Man of India*. Perzh a gemeras ivez en taolioù-arnod nukleel anvet *[[Pokhran-II]]*, e 1998.

Dilennet e voe Abdul Kalam da brezidant India e 2002, gant skoazell an daou strollad politikel bras, ar Bharatiya Janata Party hag an Indian National Congress. Da neuze e voe brudet evel "prezidant ar bobl" (*People's President*). Distreiñ a reas d'e vuhez kent goude e respetad pemp bloaz. 

Mervel a reas gant un taol-kalon pa oa oc'h ober ur brezegenn en ur skol uhel, d'ar 27 a viz Gouere 2015, d'an oad a 83 bloaz. Miliadoù a dud a zeuas d'e obidoù e Rameswaram. En tu-hont d'e vrud evel politiker hag evel skiantour e oa anavezet Abdul Kalam evel un den fur hag un denelour ha doujet e oa gant tud eus an holl gostezennoù hag an holl relijionoù en e vro.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Website of Dr. APJ Abdul Kalam during his tenureship as the President of India
2023 e Breizh

## Darvoudoù
*1añ Mae : gant ar Suisad Simon Pellaud eo aet ar maout e Tro Breizh war varc'h-houarn er bloaz-mañ. 
*7 Mae : e Tro Bro Leon 2023 eo aet ar maout gant an Italian Giacomo Nizzolo.
* Gouere : gant meur a gazetenn ez eus resevet ul lizher sinet gant ar Front de libération de la Bretagne, a embann en deus c'hwezhet tan e tiez-hañv e meur a lec'h e Breizh.
*28 a viz Gouere : erruout a ra an droerez vrezhonek eus Rusia Anna Mouradova e Brest, hag hi en arvar da vezañ skarzhet eus Jorjia ma veve en harlu hag adkaset da Rusia.
*3 Eost : e Forom ar broioù keltiek, e Roazhon, en em vod dileuridi eus gouarnamantoù Kembre, Bro-Skos, Kerne-Veur, Iwerzhon, Galiza hag Asturiez en-dro da Loig Chesnais-Girard, prezidant Kuzul Rannvro Breizh.
*2 a viz Du : freuz ha reuz a ra ar gorventenn *[[Ciarán]]* e Breizh hag e broioù all eus gwalarn Europa.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 2023|Ganedigezhioù 2023]]
## [[:Rummad:Marvioù 2023|Marvioù 2023]]
*Paul Anselin, politiker, maer Ploermael
*Guy Le Lay, penn embregerezh, produer sistr ha lambig
*Pêr Lemoine, emsaver breizhat
*Malo Louarn, treser bannoù-treset
*Michel Le Milinaire, melldroader
*Jean-Yves Monnat, bevoniour, unan eus saverien an SEPNB-Breizh Vev
*Fañch Peru, kelenner ha skrivagner brezhonek
*Kenneth White, skrivagner skosat ha breizhat

## Notennoù
Hent-houarn Teurgn Sant-Nazer

Ul **linenn hent-houarn** zo etre Teurgn ha Sant-Nazer. Al linenn 515 000 eo hervez an termenadur RFF (Hentoù-houarn bro-Frañs). 
## Porzhioù-houarn e Breizh

Thouaré-sur-Loire_gare.jpg|Tarvieg.
Gare_de_Pornichet_(1)_par_Cramos.JPG|Pornizhan.
UM_ZGC_au_TER58041_à_Donges_par_Cramos.JPG|Donez.
Gare_de_Varades_par_Cramos.jpg|Gwared.
Gloria Victis (c'hoari-video)

**Gloria Victis** (brezhoneg "*Gloar d'ar re drec'het!*") zo ur c'hoari video liesc'hoarier enlinenn doare RPG (MMORPG) sevenet hag embannet gant Black Eye Games. Embannet e oa bet war ar savenn Microsoft Windows d'an 9 a viz Even 2016. Emañ da vezañ embannet war Mac en dazont. Hervez krouerien ar c'hoari eo ur meskaj etre "Mount & Blade ha PlanetSide 2"  Echuet e voe gant ar stumm beta d'ar c'hoari d'ar 7 a viz C'hwevrer 2023.

Ar c'hoari a ro tro d'ar c'hoarierien da vevañ er Grennamzer war ur c'hevandir ijinet rannet e teir lodenn etre ar bobloù Ismired (doare vikinged), Midlanders (Europa grennamzerel) hag an Impalaeriezh Sangmar (Impaleriezh Persia) .  Serret eo bet ar servijeroù d'an 31 a viz Here 2023 
## Arc'hantaouiñ
Arc'hantaouet eo bet ar c'hoari dre ur c'hampagn Kickstarter. Abaoe an embann e 2016 n'eus ket bet eus ur c'houmanant miziek evel darn eus an MMORPG. Ur stal enlinenn a zo er c'hoari hag a werzh a bep seurt traoù, dreist-holl kemmoù neuz evit an arrebeuri, an hobregonoù... Ur moneiz a c'haller prenañ hag a vez graet "amber" anezhi.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Gloria Victis
## Notennoù ha daveennoù
Kickstarter

**Kickstarter** zo un embregerezh stadunanat doare benefit corporation , diazezet e Brooklyn, e New York. Brudet eo gant e savenn war internet evit rastellañ arc'hant da arc'hantaouiñ steuñvioù. Pal pennañ an embregerezh eo "sikour steuñvioù ijin da vevañ" . E miz Gouhere 2021, Kickstarter en doa rastellet $6,6 miliard gant harp 21 milion a roerien o arc'hantaouiñ 222 000 steuñv, evel filmoù, sonerezh, abadennoù, bandennoù-treset, kazetenniñ, c'hoarioù video, c'hoarioù taol, teknologiezhoù, embannadur, ha steuñvioù liammet ouzh ar boued .

An harperien a ro arc'hant en eskemm ouzh digolloù evel profoù pe arnodadoù. Gwriziennoù an doare d'ober-se zo da gavout en harp arc'hantel a oa roet gant ar paeronniezhoù arzoù, pa oa liammet an arzourien ouzh an arvesterien.
## Notennoù ha daveennoù
Manfredonia

**Manfredonia **  a zo ur gumun hag ur gêr eus Italia, e proviñs Foggia, e Puglia. War lez Mor Adria,  e pleg-mor   Manfredonia, emañ, er c'hreisteiz d'ar Gargano.

## Monumantoù
*An iliz-veur
*Penniliz Siponto
Henri Gaidoz

**Élie Henri Anatole Gaidoz** (Pariz,  - , Pariz) a oa folklorour ha dastumer hengounioù pobl. Labouret en doa war tachennoù an henoniezh, ar yezhoniezh, ar wengelouriezh, ar geltiegouriezh... Gantañ e voe savet ar gelaouenn *[[Revue celtique]]* e 1871 hag ar gelaouenn *[[Mélusine (kelaouenn)|Mélusine]]* e 1877. Ur plas a bouez en doa bet er studioù keltiek en XIX hag XX kantved e Bro-C'hall hag en Europa. Anvet e oa bet da varc'heg al Lejion a Enor.

Abred en em gavas emzivad ha dizimez e chomas a-hed e vuhez. Gouestlañ a reas e vuhez d'an enklask ha d'ar c'helenn.

E 1871 e kensinas, gant Charles Jules de Gaulle hag un nebeud tud all, ur skrid anvet *Pétition en faveur des langues provinciales* hag a voe kinniget da gannaded ar Vodadeg-lezenniñ. Evel Charles Jules de Gaulle e oa troet gant ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek all. Plediñ a reas ivez gant gwengelouriezh holl bobloù Europa.

## Liammoù diavaez
* Gauthier, Claudine (2008). ''Entre philologie et folklore. Biographie d’Henri Gaidoz'', *BEROSE - Encyclopédie internationale des histoires de l’anthropologie*, Paris. 
* Postic, Fañch (2008). ''Henri Gaidoz et la pétition pour les langues provinciales de 1870'', *BEROSE - Encyclopédie internationale des histoires de l’anthropologie*, Paris.
Chieuti

**Chieuti** zo ur gumun en Italia, e proviñs Foggia, e rannvro Puglia.

## Liammoù diavaez
*  ''Chieuti''
Bagno di Romagna

**Bagno di Romagna** a zo ur gumun en  Italia e proviñs Forlì-Cesena, e rannvro Emilia-Romagna, ha 5 581 a dud enni o chom.  

E San Piero in Bagno emañ an ti-kêr.
Veroli

**  Veroli ** a zo ur gumun en Italia, e  Lazio, e proviñs Frosinone.

## Tud
*Bleaz Veroli (†?), merzheriet e Veroli gant sant Demetrio.
Aquino

**Aquino** zo un anv-lec'h italianek.

#### 
;Kumunioù:
* Dom Aquino, e  Mato Grosso
* São Tomás de Aquino, e Minas Gerais

#### 
* Senator Ninoy Aquino, kumun e rannvro Soccsksargen

#### 
;Kumunioù:
* Aquino (Lazio),  e  proviñs Frosinone
* San Mango d'Aquino, e proviñs Catanzaro
;Ranngumun:
* Aquino, frazione e Monreale e  proviñs Palermo

## Tud
* Baden Powell de Aquino, gitarour brazilian
* Benigno Aquino Jr., (*Ninoy Aquino*), politikour filipinat
* Benigno Aquino III, politikour filipinat
* Cory Aquino (*Corazón Aquino*), politikourez filipinat
* Hermes Aquino, cantante brasiliano
* Melchora Aquino, dispac'hour filipinat
* Ronaldo Aquino, politiker filipinat
* Rinaldo d'Aquino, barzh italian
* Sergio Aquino, melldroader eus Paraguay
* [Sonia Aquino]], aktourez italian
* Tommaso d'Aquino, lean ha prederour italian, anvet da sant
* Tommaso I d'Aquino, politikour italian, Kont Acerra, Penngabiten e Rouantelezh Sikilia e  1232.

## Traoù all
* Aquino, 'ndrina 
* D'Aquino, tiegezh istorel italian .
Piedimonte

**Piedimonte** zo un anv-lec'h italianek :

* Piedimonte Etneo, e proviñs Catania e Sikilia
* Piedimonte Matese, e proviñs Caserta, e rannvro Campania

* Piedimonte San Germano, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio
Sant'Ambrogio

**Sant'Ambrogio** zo anv meur a lec'h en Italia:

* Sant'Ambrogio di Torino, e proviñs Torino
* Sant'Ambrogio di Valpolicella, e proviñs Verona
* Sant'Ambrogio sul Garigliano, e proviñs Frosinone
Kornegenn

Ar **c'hornegennoù** pe **bara kornek** zo kouignoù e stumm ur greskenn graet gant toaz ennañ goell hag amann. Krouet e voent e 1683 gant baraerien aostrian eus Vienna evit lidañ an trec'h war an Impalaeriezh Otoman. 

## Istor ar gornegenn

### Ur grouidigezh aostrian...
E 1683 eo lakaet ar seziz war Vienna gant an Durked. Gervel a ra Adam Spiel, baraer anezhañ (un den savet abred eta), an evezh war un argad da skleur an deiz gant an dagerien otoman, ar pezh a lak Vienniz da vountañ anezho kuit. Evit lidañ an trec'h-se ez eus ijinet gant baraerien ar gêr ur gouign e stumm ur greskenn evel hini an Otomaned : ar gornegenn. 

Er Grennamzer e oa en Europa ur gouign e stumm ur greskenn loar. "Henvamm" eo d'ar gouign a-vremañ a gaver en Europa kreiz hag ar Reter, ar c'hifli, met n'eo ket liammet ouzh ar gornegenn ijinet e Vienna peogwir ne vez ket fardet gant ar memes toaz.

### ... adkemeret gant ar C'hallaoued
E 1837 e voe digoret ur stal anvet *Boulangerie viennoise* er 92 straed Richelieu e Pariz gant daou Aostrian, August Zang hag Ernest Schwarzer, ha gwerzhet e veze kornegennoù ganto. Berzh a reas ar c'houignoù nevez-se ha kalz pastezerien a reas diouzh skouer an daou embreger.

E galleg e vez graet *"croissant"* anezhi, ur ger ha n'eo meneget er geriadurioù nemet abaoe 1863. Ar rekipe kentañ a voe embannet e 1891. Cheñch a reas ar rekipe e 1905 evit toaz feilhennet, rak a-raok e veze graet gant toaz tost ouzh hini ar brioch. Ne reas berzh ar rekipe nevez-se nemet er bloavezhioù 1920 avat. E 1938 e voe meneget ar gornegenn el *"Larousse gastronomique"* evit ar wech kentañ. Adalek ar bloavezhioù 1950 ez eus kaoz eus kornegennoù da lein. A-benn ar fin e oa deuet da vezañ gwelet evel un "hengoun" eus keginerezh Bro-C'hall e-kerzh an eil lodenn eus an  hepken.

## Ar c'hornegennoù hiziv hon deiz

Kavet e vezont er bed a-bezh bremañ, e stalioù a bep seurt. Pep stal-vara e Frañs a werzh kornegennoù, met ar gourmarc'hadoù ivez a ginnig kornegennoù, en o zouez re gourskornet da boazhañ er gêr. Ouzhpenn 80% eus ar c'hornegennoù hag ar viennerezhioù gwerzhet er stalioù-bara hengounel a vefe produioù greantel gourskornet.

Kinniget e vez a-wechoù kornegennoù gant boued sall : morzhed-hoc'h, keuz...

Ar vouedourien ne aliont ket debriñ re anezho rak kalz lipidoù zo enno (20 % a zanvez druz).

## Gwelet ivez
* bara-chokolad
* kifli

## Notennoù ha daveoù
Bas

E brezhoneg, **bas** zo toaz, er c'heginerezh, evit ober krampouezh pe c'hoazh bignez. An anv-gwan bas zo kontrol don ivez, da skouer an arat bas, dour bas. Ur baz pe ur vazenn zo ul lec’h ma vez bas an dour er mor. 

Gallout a ra ober dave da veur a dra all :

## Gwreskanvioù, formulennoù, kodoù
* BAS : Bodadeg ar Sonerion, ur c'hevredad bagadoù sonerien,
* BAs : formulenn an arsenik morel e kimiezh,
* bas : ar basaeg er c'hodoù ISO 639-2 hag ISO 639-3, ur yezh komzet e Kameroun.

## Anvioù-lec'h hag anvioù-tud
*Bas* a dalv an traoñ, pe an anv-gwan "izel", e galleg ha katalanek. Implijet e vez e kalz anvioù-lec'h, hag en anv-tiegezh Le Bas.

*Bas* zo ivez :
* un anv-bihan nederlandek, anv-bihanaat Sebastiaan,
* un anv-tiegezh a gaver e Bro-C'hall, Italia, Bro-Spagn, Bro-Alamagn, en Izelvroioù...
* Bas, ur gumun gozh bremañ e-barzh Bas-et-Lezat e Puy-de-Dôme,
* ar Bas, un adstêr d'ar Gabas, e departamant Landes.

## Pennadoù kar
* baz, ur bajenn disheñvelout all
* bass
Biagio

**Biagio** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred.

## Orin

Diwar an anv latin Blasius. 

## Yezhoù all
*Blaise e galleg
*Bleaz e brezhoneg.

## Pennad kar
*San Biagio
Castrocaro Terme e Terra del Sole

** Castrocaro Terme e Terra del Sole** a zo ur gumun en  Italia e proviñs Forlì-Cesena, e rannvro Emilia-Romagna.
San Mauro

**San Mauro** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun. 

### Kumunioù
*San Mauro Castelverde (Meurgêr Palermo)
*San Mauro Cilento (Proviñs Salerno)
*San Mauro di Saline (Proviñs Verona)
*San Mauro Forte  (Proviñs  Matera)
*San Mauro La Bruca (Proviñs  Salerno)  
*San Mauro Marchesato (Proviñs  Crotone) 
*San Mauro Pascoli (a-raok 1932 "San Mauro di Romagna", Proviñs Forlì-Cesena)
*San Mauro Torinese (Meurgêr Torino).
Bagno

**Bagno** zo un anv-lec'h italianek ha polonek. Un anv-den eo ivez.

## Lec'hioù
*Bagno a Ripoli, kumun e Meurgêr Firenze
*Bagno di Romagna, kumun en Emilia-Romagna

*Bagno (Lublin), kêriadenn e voivodiezh Lublin

## Tud
*Nicolò Guidi di Bagno (1584-1663), arc'heskob ha kardinal italian

## Pennad kar
*Bagnolo
Arpino

**  Arpino ** a zo ur gumun en Italia, e  Lazio, e proviñs Frosinone.

## Tud vrudet

* Giuseppe Cesari , livour
Alice Seeley Harris

**Alice Seeley Harris** a oa ur visionerez saoz hag ul luc'hskeudennerez. Bez' eo unan eus ar re gentañ o deus implijet al luc'hskeudenniñ da reiñ testeni eus an feulster gouzañvet gant an dud e Stad Dieub Kongo da vare ren Leopold II Belgia.
Fluctuat nec mergitur

***Fluctuat nec mergitur*** ("Hejet-dihejet e vez gant an tonnoù met gouelediñ ne ra ket") eo sturienn Pariz : anv zo eus al lestr a weler war ar skoed, hag a zo arouez kêr-benn Bro-C'hall.

Ofisielaet e voe ar sturienn d'ar  gant ar baron Georges Eugène Haussmann (1809-1891), a oa prefed departamant ar Seine da neuze.

## Notennoù
Alexandre de Lamothe

**Pierre-Alexandre Bessot de Lamothe**, ganet d'an 8 Genver 1823 e Periguers ha marvet d'an 3 Here 1897 e Villeneuve-lès-Avignon, a oa ur skrivagner gallek.

## Oberennoù
* *Mémoires d'un déporté à la Guyane française (*1859)
* *La Fée des sables* (1865)
* *Histoire d'une pipe* (1866)
* *Inventaire-sommaire des archives communales antérieures à 1790* (1868)
* *Les Camisards* (1868)
* *Les Faucheurs de la mort* (1868)
* *Les martyrs de la Sibérie* (1869)
* *Légendes de tous pays* (1869)
* *Marpha* (1870)
* *Les Mystères de Machecoul* (1871)
* *Le Gaillard d'arrière de "la Galathée"* (1871)
* *Colibri* (1872)
* *Le taureau des Vosges* (1872)
* *L'Auberge de la mort* (1872)
* *L'Orpheline des carrières de Jaumont* (1872)
* *Aventures d'un Alsacien prisonnier en Allemagne* (1872)
* *Le Roi de la nuit* (1873)
* *Les métiers infâmes (*1873)
* *La Reine des brumes et l'Émeraude des mers, Londres-Dublin* (1873)
* *La Fille du bandit, scènes et mœurs de l'Espagne contemporaine* (1873)
* *Exécutions de camisards faites à Nîmes du 26 juillet 1702 au 22 mai 1705* (1874)
* *Promenades d'un curieux dans Nîmes. L'Oratoire de la fontaine de Saint-Baudile et les Garrigues* (1874)
* *Les compagnons du désespoir* (1875)
* *Histoire populaire de la Prusse* (1876)
* *Description des vitraux de Saint-Baudile* (1876)
* *Les deux Romes* (1876)
* *Les Fils du martyr* (1877)
* *Le Proscrit de la Camargue* (1877)
* *Le Cap aux ours* (1878)
* *De Marseille à Jérusalem, à travers l'Orient* (1879)
* *Journal de l'orpheline de Jaumont (*1879)
* *Foedora la nihiliste* (1880)
* *Nadiège* (1881)
* *Le puits sanglant, épisode de la Michelade* (1881)
* *Patrick O'Byrn* (1882)
* *Les secrets de l'Équateur* (1882)
* *Métamorphoses du citoyen préfet Tartarin Gribouille* (1883)
* *Quinze mois dans la lune* (1883)
* *Flora chez les nains* (1883)
* *Histoire d'un denier d'or* (1884)
* *Gabrielle* (1884)
* *La fiancée du Vautour-Blanc* (1885)
* *Jack Famine et Betsy Millions* (1886)
* *Les Grands soucis du docteur Sidoine* (1888)
* *Les Moissonneurs de tempêtes* (1890)
; Troet e brezhoneg
* *Colibri*, troet gant Goulven Morvan hag embannet e meur a damm e-barzh Feiz ha Breiz.
Emgann Bakhmut

**Emgann Bakhmut** pe **Emgann Artemivsk** zo un hollad emgannoù nepell diouzh kêr Bakhmut etre nerzhioù lu Ukraina ha nerzhioù Kevredad Rusia harpet gant gopr-soudarded ar Strollad Wagner ha nerzhioù lu Republik Pobl Donetsk ha Republik Pobl Louhansk e-kerzh Emgann an Donbas. Krog e oa kanoliadeg kêr Bakhmut e Mae 2022, met kroget e oa an emgann da vat d'ar 1añ a viz Eost. Nerzhioù lu Rusia a oa deuet eus tu Popasna goude ma voe kilet gant Ukrainiz diouzh an talbenn. 

E fin ar bloavezh 2022, goude enep-argadennoù C'harkiv ha C'herson gant Ukraina, talbenn Bakhmut-Soledar a oa deuet da vezañ lec'h pouezusañ ar brezel. Rusia a gendalc'h da dagañ eno dreist-holl adalek Du 2022. Ouzhpennet e oa bet nerzhioù rusian evit harpañ an talbenn o tont eus talbenn Kherson gant soudarded nevez enrollet. Gant an amzer o tremen e vez keñveriet an talbenn ouzh unan eus ar C'hentañ Brezel-bed gant fozioù-difenn ha tagadennoù gwadus a bep tu hep gounid douaroù anat. Keñveriet e vez gant emgannoù Stalingrad ha Verdun 
## Kenarroud
Bakhmut, pe Artemivsk, a oa bet lec'h Emgann Artemivsk e 2014 etre nerzhioù lu Ukraina ha nerzhioù disrannour Republik Pobl Donetsk. Disranourien rusian o doa aloubet kêr e miz Ebrel 2014. Nerzhioù ispisial Ukraina gant harp ar gward broadel zo bet kaset evit skarzhañ an disrannourien. Ar pezh a oa erruet e miz Gouhere 2014.
## Simbol pe pouezuster strategel
Ar c'horonal war e leve Serhiy Hrabskyi en doa embannet e oa ar Strollad Wagner o klask kaout un trec'h o aloubiñ Bakhmut. Penn ar strollad Yevgeny Prigozhin a vije o klask rastellañ arc'hantaouiñ Rusia ha brud politikel digant ar gouarnamant rusian. Prighozhin e unan en deus embannet e oa pal an emgann da dreiñ kêr Bakhmut en un "drailherez kig" evit lazhañ pe gloazañ ar muiañ a soudarded ukrainan posubl.

Tabut a zo evit gouzout pouez strategel kêr. Evit darn ar ar bolitikerien pe kazetennerien a-du gant Ukraina n'eo ket ur gêr pouezus . Evit pennoù lu Ukraina eo ur fazi kenderc'hel da goll soudarded evit ar gêr. 

Tu Rusia e vez embannet eo pouezus kemer ar gêr rak strategel e vefe evit peurrest ar brezel . 

Pezh a zo anat eo gant an amzer o redek eo deuet da vezañ un emgann pouezus anezhi dre ma 'z eo ur simbol politikel.
## Pennadoù kar
* Dmytro Kotsioubaïlo
## Notennoù ha daveennoù
Mohammed VI Maroko

**Mohammed VI** (en arabeg : محمد السادس بن الحسن , *Muḥamad as-Sādis bin Ḥasn* ; en berbereg Maroko : ⵎⵓⵃⵎⵎⴷ ⵡⵉⵙⵙ ⵚⴹⵉⵚ ; ganet d'an 21 a viz Eost 1963 e Rabat), eo 23 monark dinastiezh an Alaouited, hag an trede o tougen titl roue Maroko, abaoe an 23 a viz Gouere 1999.D'an oad a 36 vloaz e teuas war an tron, war-lerc'h e dad Hasan II, roue ar vro etre 1961 ha 1999. D'an 21 a viz Meurzh 2002 e timezas gant Salma Bennani. Daou vugel o deus : Moulay (priñs) Hasan ganet e 2003, ha Lalla (priñsez) Khadija ganet e 2007. Torret e vije bet o eured e 2018 hervez meur a gazetenn.

Dindan e ren e oa bet adreizhet kod ar familh e 2004. Goude an Nevez-amzer arab e 2011 e voe cheñchet ar Vonreizh gantañ hag aozet ur referendum d'an 11 a viz Gouere hag a savas a-du gant an adreizh. 

Diskuliet e voe e 2010 gant WikiLeaks ez eus goubrenerezh e lez ar roue, hervez telegramoù diplomatek gant diplomated stadunanat o chom er vro. Pempvet monark pinvidikañ ar bed eo hervez ar gelaouenn Forbes.
Frosinone

** Frosinone  **  zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio. Ur 43 500 a dud zo enni o chom. 

## Monumantoù

*An amfiteatr roman
*An iliz-veur
*Mirdi Hendraouriezh
Bara-chokolad

Ur **varaenn-chokolad** zo ur gouign giz Vienna graet gant toaz go feilhennet, heñvel ouzh hini ar c'hornegennoù, en-dro d'ur varrenn chokolad du pe ziv.

Ijinet e voe gant an Aostrianed August Zang (1807-1888) hag Ernest Schwarzer. En em staliañ a rejont e Pariz e 1837 evit gwerzhañ o c'houignoù, en o zouez kornegennoù ha bara-chokolad, en o *Boulangerie viennoise* lec'hiet 92 straed Richelieu.

E deroù an  e voe tapet ar pleg d'ober ar bara-chokolad gant toaz feilhennet e-lec'h toaz brioch.

Gwerzhet e vez ar bara-chokolad er baraerezhioù hag ar gourmarc'hadoù peurvuiañ.
Bara-rezin

Ar **bara-rezin** zo viennerezhoù e stumm ur maligorn, graet gant toaz go feilhennet, rezin sec'h ha koaven gwestell. Debret e vez da lein pe da verenn-vihan dreist-holl.

En Europa an Norzh ha Norzhamerika e vez fardet gant toaz bara sukret pe toaz brioch ha n'eo ket gant toaz bara-kornek.

Tennañ a ra ar bara-rezin da gouignoù a gaver en Alamagn, Aostria ha Lec'hlenn, evel ar schnecken (« maligorned » en alamaneg) hag ruilhennoù kanell (anvet *kanelbulle* e svedeg).
Sant'Alessio

**Sant'Alessio** zo anv meur a gumun en Italia :

* Sant'Alessio con Vialone, e  Lombardia.
* Sant'Alessio in Aspromonte‎, e Calabria.
* Sant'Alessio Siculo‎, e Sikilia.

## C'hoarigan
* *Sant'Alessio*,  gant Stefano Landi e 1632.
An Lia Fàil

**An Lia Fàil** ("Maen an tonkad") e gouezeleg Skos, **Stane o Scuin** e skoteg, **Stone of Scone** pe **Stone of Destiny** e saozneg, zo ur maen-krag a veze implijet evit kurunadur rouaned Bro-Skos. *[[Maen Jakob|Jacob's Pillow Stone]]*, *[[Tanist]]* ha *clach-na-cinneamhain* ("maen kinabr", HgS) a reer anezhañ ivez.

En amzer wechall e veze miret ar maen en abati Sgàin (*Scone* e saozneg ; dismantret bremañ) e-tal Peairt, e Bro-Skos, betek ma voe skrapet gant lu Edouarzh I e-kerzh aloubadeg Bro-Skos gant ar Saozon e 1296. Implijet e voe ar maen a Vro-Skos evit kurunadur rouaned Bro-Saoz ha re Breizh-Veur, koulz ha re ar Rouantelezh-Unanet goude Feur-emglev an Unvaniezh e 1707.

Bihan eo Maen an Tonkad : 66 cm hirder, 42 cm ledander ha 26,7 cm tevder ; war-dro 152 kg a bouez zo ennañ. Ur groaz zo bet engravet war ur gorre, hag ur walenn houarn zo bet sanket e pep penn evit e zougen.

Ar rouaned a azeze rag-eeun war ar maen betek ma voe oc'hpennet ur plankenn koad da framm Kador ar C'hurunadur en Abati Westminster er 

Da Nedeleg 1950 e voe skrapet ar maen en Abati Westminster, gant broadelourien yaouank eus Bro-Skos, evit e zegas da Vro-Skos en-dro. Torret e voe ar maen, siwazh. Kuzhet e voe e Bro-Skos hag adstaget an daou damm. War urzh gouarnamant ar Rouantelezh Unanet e voe klasket e adkavout, met en aner. A-benn ar fin e voe lakaet ar maen, gant ar re o doa e laeret, en Abati Obar Bhrothaig, pe Arbroath, war aod reter Bro-Skos, d'an 11 a viz Ebrel 1951. Ha kaset e voe keloù d'ar polis. Pevar miz goude ar skrapadenn e voe adkaset ar maen da Londrez.

E 1996 e tivizas Gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet adkas ar maen da Vro-Skos pa ne veze kurunadur ebet ; lakaet e voe *An Lia Fàil* e Kastell Dinedin, m'emañ gant Enorioù Bro-Skos (*Seudan a' Chrùin Albannaich*), da lavaret eo ur vazh-roue eus 1494, ur c'hleze eus 1507 hag ur gurunenn eus 1540.

## Levrlennadur
* Skene, William F. *The Coronation Stone*. Edinburgh : Edmonston & Douglas, 1869 • Lenn en-linenn
* Hamilton, Ian R. *The Taking of the Stone of Destiny*. Isle of Colonsay : House of Lochar, 1991 ]
## Notennoù
Isola del Cantone

**  Isola del Cantone ** zo ur gumun eus Italia,  e Meurgêr Genova, e rannvro Liguria. Ur 1500 a dud zo enni o chom.

## Kumunioù en-dro dezhi
*Arquata Scrivia,  Gavi, Grondona, Mongiardino Ligure, Roccaforte Ligure, e proviñs Alessandria,
*Busalla, Ronco Scrivia, Vobbia,  Voltaggio e meurgêr Genova.
C'han

**C'han** a zo un lesanv istorel turk-mongol (pe holldurkek) anavezet e-touez ar meuriadoù kantreer a oa gwezhall e Stepenn vras kreiz ha Reter Azia, evit envel ur penn bras pe ur rener bras kevatal da roue. Da gentañ e teuas war-wel e-touez ar Rouraned, ha goude, e-touez ar Gözturked, evel un eilstumm eus c’hagan (unpenn pe impalaer), ur penn dindanañ e oa. E-barzh impalaeriezh ar Seldjouked e oa uhelañ lesanv an noblañs, a-us *malik* (roue) pe *emir* (priñs). E-barzh Impalaeriezh ar Vongoled e veze roet da benn ur meuriad (ulus) ha c'hagan a veze graet eus mestr an holl Vongoled, impalaer ar Vongoled. Pelloc'h e kollas e bouez, ken e teuas, en India raktrevadennel, da vezañ lesanv ar jeneraled pe al lesaerien. Deuet eo da vezañ ul lodenn eus anvioù-tud, tudjentil pe get.
Río Mera (ría de Ortigueira)

Ar **Río Mera** zo ur stêr e Proviñs A Coruña e gwalarn Galiza, etre ar c'humunioù Cariño hag Ortigueira, hag a zegouezh er Ría de Ortigueira.

Eieniñ a ra e laez Monte Caxado, 752 metr a-us live ar mor, e su ar Sierra de Faladoira kent redek a-hed 29 c'hilometr war-du an norzh betek ar mor en Ortigueira, ma stumm an ouf heñvelanvet.

War-dro 5 m³ eo fonnder keitat ar stêr, a zo maget gant meur a adstêrig en un diazad 127 km² e c'horread.
Portofino

** Portofino ** zo ur gumun eus Italia,  e meurgêr Genova, e rannvro Liguria. 

## Dibunadegoù Portofino leuniet gant Giuseppe Amisani
Ar mirour boutin eus Portofino zo bet Giuseppe Amisani, anvet “Ar Mirour Riez”, hag a zo bet dedic’het gant Portofino da un droiad war an dour, “ar droiad Amisani”. Pa sellit war Bocche ha suivit ar c’hervezou prant hag a zo o tont d’ar Portofino Mare, e rummad bep trañs e c’hallot gwelet, ebarzet eun ar gonglomerad, plakenn ar marmor gant an enskrivadur: “Amañ e c’houlenno ar prantaderezh anezhañ gant ar bed”. Giuseppe Amisani a gavas e amzer war al lec’h-se e 1941 hag a skrivañ diouzh an aer.


Giuseppe Amisani, Spiaggia a Portofino, Olio spatolato su tavola, 64 x 46,5.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings, Portofino.jpg|
Giuseppe Amisani, Andando a Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, Scorcio di Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings, Morning in Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings, View of Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings (1881-1941) Veduta di Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, Spiaggia di Paraggi a Portofino, olio su faesite, 19.5x26.5 cm.jpg
Giuseppe Amisani, Quiete a Portofino.jpg