Nestor ar C'hroniker

**Nestor "ar C'hroniker"** (ukraineg : Нестор Літописець *Nestor Litopysets* ; Kyiv, ~1056 – Manati Kyyevo-Petcherska, Kyiv, ~1114) a oa ur sentvuhezour ha marteze ur c'hroniker eus Rous Kyiv.

Prouet eo bet ez eo Nestor aozer buhezioù ar sent Boris Volodymyrovytch ha Gleb Volodymyrovytch, mibien da Volodymyr I Kyiv, ha Theododius Petcherska ( Феодосій Печерський}).

Brudet eo ivez en un doare hengounel evel aozer *Danevell ar bloaziadoù tremenet* (Повість временних літ *Povisti vremennyc'h lit* "Danevell an hañvezhioù tremenet"), anezho ur c'hronik a-zivout Rous Kyiv adalek ar bloavezhioù 850 betek ar bloaz 1110 ; *The Russian Primary Chronicle* ("Kronik Kentael Rusia"), berraet e *Primary Chronicle*, a reer e saozneg eus an oberenn-se. Abaoe studioù bet graet adalek an  avat e vez dislavaret an hengoun.

En abeg da gement-se e vez graet aliesoc'h "Nestor ar Sentvuhezour" anezhañ bremañ kentoc'h eget "Ar C'hroniker", e lesanv hengounel en Ukraina hag e Rusia.

## Buhez
War-dro ar bloaz 1056 d'an abretañ e voe ganet Nestor e Kyiv. Goude marv sant Theodisius Petcherskyy ( Феодосій Печерський *Feodosiy Pechersʹkyy* ; 1009-1074), en doa diazezet manati Petcherskyy e Kyiv, ec'h eas Nestor d'ar manati ma voe degemeret ha lakaet da ziagon.

A-feur ma tremene ar bloaziadoù e studias an doueoniezh, an henc'hresianeg, an Istor hag al lennegezh. Dre-se e troas da gendastumer darvoudoù a oa c'hoarvezet en tremened.

E-tro ar bloaz 1114 e varvas Nestor, oadet a 58 vloaz pe war-dro. Beziet e voe e mougevioù ar manati. Da sant an Iliz ortodoks e voe lakaet ; lidet e vez bep 28 a viz Gwengolo ha da eil Sul ar C'horaiz Meur, a-gevret gant bodadeg (σύναξις *súnaxis* en Iliz ortodoks) holl venec'h manati Petcherskyy Kyiv.

## Ar C'hronik
Er bloaz 1113 e voe echuet ar C'hronikoù, eleze bloaz a-raok tremenvan Nestor.

Eus Rous Kyiv e teu ar skridoù koshañ a gaver e kement mammenn a denn da Istor Rusia, pa oa Kyiv kêr-benn veur Slaved ar Reter, koulz war dachenn ar politikerezh ha hini ar sevenadur ; *Danevell ar bloaziadoù tremenet* (diwar lavarenn gentañ an oberenn) a reer eus an dafarad-se, a voe dastumet hag eilet e 1722 diwar urzh an *tsar* kozh Piotr I Alekseyevitch Romanov.

Diwar zielloù manati Petcherskyy, bet embannet e 1661, e krogas al lenneien da lakaat ar C'hronik war anv Nestor, a-gevret gant Bloazdanevelloù Kyiv (Київський літопис *Kyyivsʹkyy litopys*), bet skrivet e-tro ar bloaz 1200 e manati Vydubytchi e Kyiv, ha gant Kronik Galitsia-Volhynia, zoken pa zanevellont darvoudoù a c'hoarvezas degadoù a vloaziadoù goude marv Nestor. Un arguzenn all e voe ar ger «&nbsp;нестера&nbsp;» *nestera* bet kavet e deroù ar skrid anvet "Kodeks C'hlyebnykov" (Хлєбниковський список *Khlyebnykovsʹkyy spysok*) bet kendastumet e-tro 1575.

Betek an  e veze lakaet ar C'hronik war anv Nestor "ar C'hroniker", hogen dre zielfenniñ an oberenn ha dre he c'heñveriañ ouzh labourioù anavet-mat diwar zorn Nestor ez eus bet kavet ez eo *Istorioù ar bloaziadoù tremenet* ur c'hendastum savet diwar meur a skrid koshoc'h deuet eus kronikoù meur a lec'h e Rous Kyiv. Ouzhpenn se ne gaver roud ebet er C'hronikoù eus stil Nestor en e sentvuhezskridoù, ha dislavaroù zo etre an daou labour. Brete a voe e-mesk al lenneien adalek ar bloavezhioù 1830 betek deroù an XX kantved a-zivout aozer ar C'hronikoù, hep disoc'h ebet, neuze e chomjod gant "Nestor ar C'hroniker'.

E 1953 e oa anat ne oa ket ar C'hronik diwar zorn Nestor hepken. E 1981 e voe prouet ivez e oa bet ouzhpennet «&nbsp;нестера&nbsp;» da Godeks C'hlyebnykov. Ne gaver ar ger-se en hini ebet eus ar pemp kentel all eus ar PVL, neuze ne c'hall bezañ bet skrivet nemet gant un eiler a grede dezhañ divinout anv an aozer.

"Nestor ar Sentvuhezour" a reer bremañ eus ar manac'h kentoc'h eget "Nestor ar C'hroniker".

## Levrlennadur
;Ar C'hronikoù
* *Chronique de Nestor (Récit des temps passés)*. Troidigezh gant Jean-Pierre Arrignon. Toulouse : Anacharsis, 2022 
;Mammennoù
* Basilevsky, Alexander. *Early Ukraine – A Military and Social History to the Mid-19th Century*. Jefferson, North Carolina : McFarland, 2016 
* Borrero, Mauricio. *Russia: A Reference Guide from the Renaissance to the Present*. New York : Facts on File, 2004 
* Bushkovitch, Paul. *A Concise History of Russia*. Cambridge, Massachussets : Cambridge University Press, 2011 
* Christian, David. *A History of Russia, Central Asia and Mongolia – Volume 1: Inner Eurasia from Prehistory to the Mongol Empire*. Hoboken, New Jersey : Wiley-Blackwell, 1998 
* Cross, Samuel Hazzard & Sherbowitz-Wetzor, Olgerd P.. *The Russian Primary Chronicle – Laurentian Text*. Cambridge, Massachussets : The Mediæval Academy of America, 1953 • 
* Curta, Florin. *Eastern Europe in the Middle Ages (500-1300)*. Leiden : Brill, 2019 
* Feldbrugge, Ferdinand J. M.. *A History of Russian Law: From Ancient Times to the Council Code (Ulozhenie) of Tsar Aleksei Mikhailovich of 1649*. Leiden : Brill, 2017 
* Franklin, Simon & Shepard, Jonathan. *The Emergence of Russia 750-1200*. London : Routledge, 1996 
* Gleason, Abbott. *A Companion to Russian History*. Hoboken, New Jersey : Wiley-Blackwell, 2014 
* Hanak, Walter K.. *The Nature and the Image of priñsly Power in Kievan Rus’, 980-1054 – A Study of Sources*. Leiden : Brill, 2013 
* Kendrick, Thomas D. *A History of the Vikings*. Mineola, New York : Courier Dover Publications, 2004 
* Leon Diákonos & Talbot, Alice-Mary & Sullivan, Denis F.. *The *History* of Leo the Deacon – Byzantine Military Expansion in the Tenth Century*. Washington, DC : Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 2005 
* Levin, Eve. *Sex and Society in the World of the Orthodox Slavs 900–1700*. Ithaca, New York : Cornell University Press, 1995 
* Martin, Janet. *Medieval Russia, 980-1584*. Cambridge, Massachussets : Cambridge University Press, 2008 
* Moss, Walter G.. *A History of Russia – Volume 1: To 1917*. New York : Anthem Press, 2003 
* Plokhyi Serhii. *The Gates of Europe: A History of Ukraine*. London : Penguin Books, 2016 
* Plokhyi Serhii. *The Origins of the Slavic Nations – Premodern Identities in Russia, Ukraine, and Belarus*. Cambridge, Massachussets : Cambridge University Press, 2006 
* Vernadsky, George V.. *The Origins of Russia* Oxford : Clarendon Press, 1959

## Notennoù