open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aerope

**Aerope** (Ἀερόπη e henc'hresianeg) a oa merc'h da Gatreüs, roue Kreta, ha merc'h-vihan Minos e mojennoù Hellaz kozh. Dimeziñ a reas da Atreüs, roue Mykenai. Mamm e oa da Venelaos ha da Agamemnon, brudet dre an *[[Ilias]]*. 

## Mojenn

### Kreta
He zad Katreüs a oa bet diouganet dezhañ e kollfe e vuhez abalamour da unan eus e vugale. Ur c'hoar all dezho, Apemosyne, hag he breur Althemenes, o doa klevet anv eus an diougan, hag o doa kuitaet Kreta da vont da Rodos.

Un deiz e kavas Aerope en ur gwele gant ur sklav, ma roas Aerope, hag he c'hoar Klymene war un dro, da Naoplios, a oa da veuziñ anezho, pe d'o gwerzhañ en estrenvro. A-benn ar fin ne voe ket lazhet Aerope, ha dimeziñ a reas da Atreüs, mab da Belops, roue Mykenai; hervez Euripides e timezas da b-Pleisthenes.

### Mykenai
Roet e oa Aerope gant Naoplios en eured da Atreüs, pe da b-Pleisthenes, mab Atreüs, ha genel a reas Agamemnon ha Menelaos. Hervez ar vojenn, ma oa Pleisthenes a oa tad Agamemnon ha Menelaos, Aerope a euredas Atreüs goude e varv, hag he daou vab, a oa maget gantañ. Sellet e vez oute evel mibien Atreüs.

Aerope, avat a oa desevet gant Thyestes.

Prometet en doa he fried Atreüs aberzhiñ e wellañ oan da Artemis. Nemet pa gavas un oan aour e kavas gwell e virout, ha terriñ e bromesa: reiñ a reas al loen da Aerope da guzhat.

Aerope ne veze ket feal d'he fried, ha kousket a rae gant he breur-kaer Thyestes. Reiñ a reas an oan dezhañ. Atreüs en doa asantet da ginnig Thyestes e teuje roue Mykenai an hini a oa an oan aour en e gerzh. Evel se e teuas Thyestes da vezañ roue.

Atreüs a gemeras ar gurunenn en-dro a-benn ar fin o touellañ Thyestes en un doare damheñvel (s.o. Atreüs) ha kevezerezh an daou vreur, ul lodenn eus mallozh Tantalos, a gendalc'has d'ober e reuz war an daou rummad en o goude (s.o. Agamemnon hag Orestes).

## Notennoù
Androgeos

**Androgeos** (Ἀνδρόγεως e henc'hresianeg) a oa ur mab da Vinos, roue Kreta, ha d'e bried Pasifae, e mojennoù Hellaz kozh. Tad e oa da Sthenelos .

## Ar vojenn
E-pad c'hoariadegoù bras e veze trec'h Androgeos atav. Kann a savas etrezañ ha tud yaouank eus kêrioù Aten ha Megara, en o zouez Aigaios, roue Aten, ma voe lazhet Androgeos. 
 
Brezel a voe etre Aten ha Kreta, ha trec'h e voe Minos. Dre gastiz neuze e rankas tud Aten kas un toullad yaouankizoù, seizh paotr ha seizh plac'h, bep bloaz da Greta da vout debret gant ar Minotaor. 

Kement-se ne baouezas nemet pa voe lazhet ar Minotaor gant Theseüs.

## Androgeüs
An anv *[[Androgeüs]]* zo bet graet, dre fazi, eus ar roue brezhon Mandubracius.
Pried

Ar ger **pried** a vez implijet, en ul live yezh uhelik, da gomz eus un den dimezet, da lavarout eo:
*e-lec'h ar ger gwaz, evit ur paotr;
*e-lec'h ar ger gwreg, evit ur plac'h (lavaret e vez ivez: *gwreg-pried* pa vez c'hoant da lakaat kemm etre paotr ha plac'h).

Ar **priedoù** a vez lâret el liester, hag **an dud nevez** da zeiz eured ar priedoù. **An daou bried**, a vez lavaret ivez.

## Gerioù enebet
Enebet eo ar ger **pried** 
*ouzh ar gerioù all a sell ouzh an tiegezh (*ma fried/ ma zad*)
*ouzh gerioù all a denn d'ar gevredigezh e-maez an tiegezh, evel *e bried/e [[serc'h]]*, pe he mevel/ he fried.

## Gerioù kar
*ar briedelezh, ur stad a vuhez
*ar verboù priediñ ha dibriediñ, heñvelster gant dimeziñ ha dizimeziñ.

## Er gevredigezh
Dous ha feal e rank an daou bried bezañ an eil ouzh egile, hervez ar relijion evel hervez al lezenn.

Pa vez taolioù ha fest ar vazh er gêr e vez komzet eus *gwall bried*.

## Er gwerzioù
**Pell zo e vijen dimezet, Penevert kaout gwall bried... Ma ho poa aon rak gwall bried, E-leal! C'hwi a zo tapet!*, e-barzh Frañsoazig ha Pierig, Sonioù Breizh Izel, Fañch an Uhel, (levrenn gentañ, pajenn 332)

## Pennadoù kar dre ar ster
* priedelezh

## Notennoù ha daveennoù
Abu Nuwas

**Abu-Nuwas al-Hasan ben Hani al-Hakami** (750–810) brudet dreist-holl dindan an anv **Abū-Nuwās** (arabeg **ابونواس**) a oa unan eus barzhed pouezusañ marevezh an Abasided. Ganet e oa bet e Ahvaz e Persia. Arabat ha persiat e oa e dud.

Evel unan eus ar varzhed arabek klasel brasañ e vez barnet. Ur mestr e oa war an holl rummoù lennegel eus e vare, met war e ganennoù a-zivout ar gwin(*khamriyyat*) ha war e varzhonegoù a-zivout karantez ar grennarded (*mudhakkarat*) eo diazezet e vrud. Un tamm eus an hengoun folklorel eo deuet e oberenn da vezañ ha meneget eo meur a wech e Levr ar mil nozvezh hag unan

Studiañ a reas e Basra ha desker e voe da Walibah ibn al-Hubab ha Khalaf al-Ahmar. Tu-se estudias ar C'horan hag an hadithoù met ivez ar yezhadur hag ar varzhoniezh. Hervez an hengoun eñ-defe tremenet ur bloavezh en dezerzh e-touez ar vedouined da zeskiñ o yezh.

Mat e oa an darempredoù etre Abū-Nuwās hag an diernelezh abasid da gentañ abalamour d'e geneilded gant vizired ar familh Bamarkis. Goude o diskarr, avat e voe rediet da dec'hout da Egipt.Goude marv Harun al-Rashid hepken e tistroas da Vagdad. D'ur barzh ofisiel e lez al-Amin ez eas neuze.

## Liammoù diavaez
* Barzhoniezh Abu Nuwas

## Notennoù
Kumuniezh kumunioù Bro Ankiniz

**Kumuniezh-kumunioù Bro Ankiniz**, berraet e **KUMBA**, a zo un etrekumuniezh lec'hiet e departamantoù Liger-Atlantel ha Maine-et-Loire. Krouet eo bet e 1977. Merañ a ra un dachenn a 863,32 km² gant  a dud o chom e 2017.

## Ar c'humunioù
20 kumun a zo:

#Ankiniz-Sant-Gerent (sez)
#ar Bineg
#Gwer-Liger
#Ingrandes-Runonn
#Keller
#Koufeg
#Legneg
#Ligeraosant
#Mouzel
#Mousterlez
#Mezansker
#Oudon
#Panezeg
#Paolieg-ar-Rozioù
#Rialeg
#ar Roc'h-Wenn
#Saonioù-an-Erzh
#Tilhieg
#Treant-an-Erzh
#Yaoued


## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Eured

An eured (pe *eureud*) zo ur fest a vez graet en-dro da zimeziñ daou bried, a zo vont da vevañ er stad a briedelezh. 

Disheñvel eo an euredoù hervez ar broioù, ar pobloù, ar relijionoù, ha renk an dud er gevredigezh. E broioù zo e c'hoarvez an dimeziñ hervez lezenn a-raok deiz an eured, pa vez sinet ur baperenn hervez lezenn gant an daou bried nevez.

E Breizh, hervez ar c'hiz en Europa ar c'hornôg, e vez sinet ar baperenn ofisiel en ti-kêr da zeiz an eured, ha daou dest a vez o sinañ ivez.

Ar *paotr-nevez* a vez graet eus ar paotr o timeziñ, ar *plac'h-nevez* eus danvez e wreg. *An dud-nevez* a vez graet eus an daou bried.

Div lodenn a vez en eured eta : an dimeziñ, al lid a vez graet gant ur beleg er c'hevredigezhioù pe meteier relijiel, gant un den diveleg a-raok, pe war-lerc'h al lid relijiel, pe en e lec'h ; ar pred eured (anvet *friko* e Kerne-Izel) hag an diduamantoù a ya da-heul.

## Eurediñ e brezhoneg
Gallout a ra ar re a c'houlenn, ma'c'h anavezont ur c'huzulier-kêr hag a zo brezhoneger a-walc'h, bezañ dimezet e brezhoneg, da lavarout eo klevout ur gaoz ofisiel e brezhoneg. An traoù ofisiel avat, ar paperioù, ne vezont nemet e galleg. 
Gallout a reer eureudiñ e brezhoneg en iliz ivez, ma kaver ur beleg hag a oar brezhoneg.

## Euredoù a bep seurt
Pa veze un intañv pe un intañvez oc'h addimeziñ e veze graet cholori gwechall.
;Eured heñvelrevidi
E broioù zo e vez dimezet paotred etreze pe plac'hed etreze

## Skeudennoù


Hendricks-leboeuf.jpg|Pok an dud nevez
Wedding.smallgroup.arp.750pix.jpg|Thornbury, Bro-Saoz
Pernikahan.jpg|Indonezia
Egypt-Nubian wedding.jpg| Eured nubian e-kichen Aswan, Egipt
Japanese Wedding Day.jpg|Eured japanat e kimono
Vihkimistilaisuus Kiuruveden kirkossa.JPG|Kiuruvesi, Finland
East Timorese hakka wedding.jpg|Eured Hakka e Timor ar Reter, 2006
2005-09-02-hochzeit-31.jpg|Alamagn



## Pennadoù kar
* Garigell ar plac'h nevez.

## Liammoù diavaez
Kanton Monkontour

## Kumunioù
Kanton Monkontour a yae 8 kumun d'ober anezhañ :

* Brehant-Monkontour ;
* Henon ;
* Kesoue ;
* **[[Monkontour]]** (pennlec'h);
* Pengilli ;
* Sant-Glenn ;
* Sant-Kareg ;
* Sant-Rivoued ;
* Trebrid ;
* Trezeniel.

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor
Matsuo Bashō

**Matsuo Basho** (Japaneg松尾 芭蕉), anvet ivez **Matsuo Munefusa**, a oa ur barzh japanat ganet e 1644 ha marvet d'an 28 a viz Du 1694. Unan eus mistri ar varzhoniezh japanat eo, unan eus brasañ skrivagnerien ar marevezh Edo, gant an aozer pezhioù-c'hoari Chikamatsu hag ar romantour Saikaku. E-pad e vuhez e oa brudet evit e oberennoù kenlabourel (haikai no renga) met hiziv an deiz e vez barnet evel ur mestr eus an Haiku dreist-holl.

Mestr an *haikai-renga* (chadennoù barzhonegoù) e oa ; pleustriñ a rae kalz an arz-se asambles gant e ziskibled. Graet en deus eus an *haiku* un doare da eztaoliñ priziet met brudet oa dreist-holl evit e skridoù *haibun* (skridoù komz-plaen barzhoniel troc'het gant haiku. 

Ganet oa bet e 1644 en ur familh *bushi* (kadourien), gwizien aotrounez Ueno e rannvro [Iga]. Pa oa bihan e voe floc'h Tōdō Yoshitada, hêr e aotrou. Gantañ e heulias kentelioù [Kitamura Kigin, unan eus mistri an haikai. 

Ur wech aet Yoshitada da Anaon e 1666 e c'hellas Monefusa mont da Gyōto da studiañ. E [1672]) e yeas da [Edo annez ar shōgun Tokugawa. Paket en doa un tamm brud c'hoazh. Seveniñ a reas labourioù melestradurel war a seblant. Un toullad diskibled en doa (Enomoto Kikaku (1661-1707) ha Sugiyama Sampū (1661-1707) peurgetket). Mont a reas da vanac'h e 1681, studiañ a reas gant ar mestr zen Butchō hag e reas e annez e *Peniti e wezenn-bananez* (Bashō-an) bet roe dezhañ gant Sampū. Adalek ar mare-se e voe anvet **Bashō**. 

Goude un tan-gwall a zistrujas e di e 1683 e krogas da veajiñ. E ziskibled, ur wech distroet d'o bro, a groue kelc'hioù sevel haikai hag a bede anezhañ. Skrivañ a rae barzhonegoù e-kerzh e veajoù. Mervel a reas en Osaka e-kerzh ur veaj e 1694. Mesket eo oberenn hag e vuhez eta. Milieroù a haiku en deus skrivet, haiku o-unan, lod en haikai-renga savet asambles gant e ziskibled ; lod e meur a haibun... Dastumet ha miret gant e ziskibled. Embannet e oa bet ur dastumad barzhonegoù skol Bashō gant Kikaku e 1683 (*Shō-mon*)

Ne felle ket dezhañ sevel un deorienn. Kelenn a rae dre reiñ skouer. E ziskibled eo o deus klasket bodañ pennaennoù e arz. "Anargemmadezh ha berusted" a vefe o diverradur.

## Liammoù diavaez
* Classical Japanese Database — Barzhonegoù Mastuo Basho
Kakos

**Kakos** (henc'hresianeg : Κακός / *Kakós*, « drouk », latinekaet e *Cacus*) a oa ur ramz, hanter-den, hanter-satir, mab d'an doue Hefaistos, tri fenn dezhañ, hag o-zri a dufe tan ha moged. Klopennoù gwadek tud varv a veze a-ispilh ouzh toull e vougev en Italia, e Latium, e-harz menez Aventinus.

## Mojenn
Herakles a gasas an ejened laeret digant Geryon da-vetek an Tiberis, en Italia, hag a vanas kousket tra ma oant o peuriñ. Kakos a laeras eizh anezho, hag evit na vije ket kavet e sachas anezho a-souz, dre o lost, betek e vougev. Prest edo an haroz da guitaat ar peurvan pa stagas e oc'hen da vlejal ha pa voe respontet dezho gant blejadeg all ar re a oa kuzhet er vougev. Hag Herakles gant ar gounnar da redek davito. Met ur pikol karreg a oa ouzh toull ar vougev, dalc'het gant chadennoù a oa bet goveliet gant e dad Hefaistos. Na 'vit se ! Bountañ ha sachañ a reas war ar reier, da ober lec'h da dremen, ha lammat er vougev.

## Liammoù diavaez
Eromenos

En Aten en Henc'hres e raed **eromenos** (henc'hresianeg :ἐρώμενος *eromenos*, liester : *eromenoi*) eus ur c'hrennard a oa serc'heg ur gwaz a veze graet an anv erastes (ἐραστής) anezhañ, .

## An anv
Kemm a rae ar ger hervez ar *polis* (ar gêr). En Aten e veze graet *paidika* eus an eromenos ivez. E Sparta e oa *aites* (selaouer). E Kreta e oa *kleinos* (klodus) ar grennarded, ha p'o deveze kemeret perzh en un emgann gant o serc'heg e oant *parastathenes* (unan a zo e-kichen).

## Oad
Eromenos e c'halle ur c'hrennard bout adalek ma teue e-maez eus karter ar merc'hed, ar gynaikeia, evit mont d'ar palaistra, ma veze roet dezhañ stummadur a gorf hag a spered.

Ur statud kevredigezhel anavezet e oa eta, met ne dalveze nemet e metoù an noblañsed, ar varc'hegeion pe Κουρῆτες *Kourễtes*, ha ne oa ket en holl renkadoù ar gevredigezh.

Pa zeue barv war elgezh ar c'hrennard e oa echu dezhañ bout *eromenos*.
Erastes

An **erastes** (ἐραστής e henc'hresianeg), en Hellaz kozh, a oa ur gwaz a veve gant ur c'hrennard a veze graet eromenos anezhañ. 

Un den a-bouez, pinvidik peurvuiañ, e oa an erastes. Ober a rae war-dro aferioù ar geoded, ha dimezet ha tad a diegezh e oa peurvuiañ. 

Pinvidik e ranke bezañ evit paeañ ar profoù rekis d'e eromenos.
Dimeziñ heñvelrevel

E 2023, 34 Stad er bed o devoa degemeret an dimeziñ etre tud gante an hevelep rev.

## Roll ar Stadoù o deus aotreet an dimezioù heñvelrevel
### [[Afrika]]
*
### [[Amerika]]

### Azia
*
* (e 2024)
### [[Europa (kevandir)|Europa]]

### Okeania
*
*
## Roll ar Stadoù o deus anzavet an dimezioù heñvelrevel a zo bet lidet e lec'h all
*
*

## Munudoù
### Azia
E Nepal ez eus bet embannet un urzh d’ar gouarnamant gant al Lez-Uhelañ evit ma vefe aotreet d’an holl dimeziñ, met n’eo ket bet lakaet e pleustr c’hoazh.
### Europa
;Bro-C'hall
Ul lezenn zo bet mouezhiet e Breujoù Bro-C'hall e miz C'hwevrer 2013 hag a ro ar gwir da zimeziñ d'an heñvelrevidi.
;Rouantelezh-Unanet
E Bro-Saoz e oa bet votet an *Nullity of Marriage Act* ("Akta nullentez an dimez") e 1971, a embanne fraezh n'eus ket a zimeziñ pa vez tud eus ar memes reizh. E 2004 avat e oa bet votet ar *Civil partnerships in the United Kingdom* ("Kevread keodedel ar Rouantelezh-Unanet") o reiñ da goubladoù heñvelreviat an hevelep deverioù ha gwirioù dimeziñ hag anar c'houbladoù aralreviat met dindan un anv disheñvel diouzh "priedelezh". E 2014 e oa bet degemeret da vat an dimeziñ etre paotred pe etre maouezed, e Bro-Saoz, e Kembre hag e Bro-Skos.
### [[Norzhamerika]]
En SUA, abaoe an diferad *Obergefell vs. Hodges* (26 a viz Even 2015) ha diferad Lez-veur SUA ez eo lezennel an dimeziñ heñvelreviad en holl Stadoù ar C'hevread.

Kent an diferadoù-se e oa anzavet en un doare reizhus an dimeziñ heñvelreviad gant 37 Stad diwar 50. Stad Massachusetts eo an hini gentañ a anzavas gwir an heñvelrevidi da zimeziñ, dindan an anv "priedelezh" (*marriage* e saozneg), bet votet e 2003 ha lakaet e pleustr e 2004.
### [[Kreizamerika]]
D'ar 26 a viz Mae 2020 e tegemeras Costa Rica an dimeziñ etre heñvelrevidi. Bro gentañ Kreizamerika e voe oc'h ober kement-se.

## Daveoù
Stignadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **stignadur** (saoz. : ''tenseness'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur perzh implijet evit enebiañ sonennoù vogalennnek dreist-holl hag ivez a-wezhoù kensonennel e meur a yezh, en o zouez ar vietnameg, da skouer :
: **ă** hag **â**: vogalennoù laosk
: **a** and **ơ**: vogalennoù stign

## Vogalennoù stign ha laosk
Dre vras e vez serroc'h ar vogalennoù stign evit ar vogalennoù laosk ha bez' e c'hell bezañ kreisoc'h ar vogalennoù laosk.

Gwezhall e kredjod e veze produet ar vogalennoù stign dre stignañ muioc'h kigennoù kerdin ar vouezh met n'eo ket bet diskwelet dre arnod ar vartezeadenn-se.

E meur a yezh c'hermanek, en o zouez saozneg unvan Bro-Saoz, an alamaneg unvan hag an izelvroeg, e vez distaget hiroc'h ar vogalennoù stign evit ar vogalennoù laosk ha kavet e vez vogalennoù laosk e silabennoù serr peurliesañ, da skouer e saozneg :
: *beat* ([bi:t]; "lusk") : stign
: *bit* [bɪt]; "tamm") : laosk (e.g. *bit*)

E yezhoù germanek all avat, en o zouez ar skoteg hag an islandeg, ne glot ket an hirder gant ar stignadur.

## Kensonennoù stign ha laosk
**Pennad pennañ :* Fortis ha lenis.
A-wechoù ez eo bet implijet an termen "stignadur" evit deskrivañ parioù c'hensonennoù dre serriñ enebet ent-ez-fonemek an eil re ouzh ar re all e koreaneg :
* [p t k] : laosk (pe ''lenis'')
* [pʰ tʰ kʰ] : c'hwezhet
* [p&#700; t&#700; k&#700;] : stign (pe ''fortis'')

E lod rannyezhoù gouezeleg Skos hag iwerzhoneg ez eus ur rummad kensonennoù deskrivet a-wechoù evel kensonennoù laosk ([l, lj, n, nj]) enebet ouzh ur rummad kensonennoù stign ([ɫˑ, ʎˑ, nˠˑ, ɲˑ]) daoust ha ma n'eo ket gwall sklaer talvoudegezh an termenoù "stign" ha "laosk" war al live fizikel en degouezh-mañ.
Arnaut Daniel

**Arnaut Daniel** a oa un troubadour provañsat eus an  kantved a oa bet barnet gant Dante Alighieri evel *il miglior fabbro* ("ar c'hrouer gwellañ") hag anvet *mestr meur ar garantez* gant Francesco Petrarca.

Gwall nebeut a anavezer a-zivout e vuhez. Hervez ur *vida* e vefe ganet en ur familh nobl e kastell Rabairac e bro-Berigord met livet e vez alies evel ur furlukin paour. Krouer ar sestina e voe. Hervez Henry Wadsworth Longfellow eñ-defe skrivet Lancillotto or Launcelot of the Lake met prouenn ebet eus an dra-se n'ez eus. Meneget eo ivez gant Dante e Divina Commedia.

Ne chom nemet 16 barzhoneg gant Arnaut Daniel hag unan hepken gant muzik. Aozet e oa bet ar muzik-se ur c'hantved d'an nebeutañ goude marv an arzour.

## Liammoù diavaez
*  Oberennoù Arnaut Daniel
Briseis

**Briseis** (henc'hresianeg : Βρισηΐς *Brisêís*) a oa ur plac'h yaouank eus Troia, genidik eus kêr Lyrnessos. He zad Briseüs a oa beleg Apollon.

## Anv
**Hippodameia** (Ἱπποδάμεια / *Hippodámeia*) e oa he gwir anv, « Briseis » a dalveze kement ha « merc'h Briseüs ».

## Ar vojenn
Skrapet e voe Briseis gant Ac'hilleüs, e-kerzh brezel Troia, goude dezhañ lazhañ he zri breur hag he fried, Mines, a oa roue Lyrnessos.
Kaset e voe gant Ac'hilleüs evel sklavez. E brizoniadez a rankas reiñ da Agamemnon avat, en desped dezhañ, ma nac'has neuze mont d'an emgann. Pa voe lazhet Patrokles ez eas Ac'hilleüs d'an emgann adarre gant Agamemnon, ma voe daskoret e sklavez dezhañ.

En Ilias e oa prizoniadez Ac'hilleüs, profet dezhañ gant arme an Arkeaned. Eñ a gare anezhi, hag a lavare e oa o darempred evel hini un ozhac'h gant e wreg. Se zo kaoz ne oa ket evit gouzañv ar soñj e kouskje Agamemnon ganti.
Pa echuas an tabut etre an daou vrezelour e touas Agamemnon ne oa ket bet Briseis o kousket gantañ biskoazh.

## Briseis en arzoù

Achille, Patrocle, Briséis - Maison du poète tragique - Pompéi.jpg|*Ac'hilleüs a rank reiñ Briseis da Agamemnon*MurlivadurPompei, 
Briséis BnF Français 874 fol. 23v.jpg|*Briseis o skrivañ*Korrlivadur evit *[[Heroides]]* Ovidius
Carracci Achille et Briseis.jpg|*Achille et Briséis*Engravadur diwar Agostino CarracciJacques Joseph Coiny (1798)
Léon Cogniet Briséis.jpg|*Briséis rendue à Achille découvre dans sa tente le corps de Patrocle*Léon Cogniet (1815), Mirdi Arzoù-kaer Orleañs.
Jacques-Louis David - The Anger of Achilles - Google Art Project.jpg|*Fulor Ac'hilleüs* pa voe tennet Briseis digantañJacques-Louis David (1819)
Sant-Kareg

**Sant-Kareg** a zo ur gumun eus kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 61 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,97 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 17,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise (02) de Saint-Carreuc.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Stevan*.
* Kroaz Sant-Gwehenn.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud ganet eno
* Guy Étienne (1928-2015), mezeg ha skrivagner brezhonek.
### Tud interet eno
* Guy Étienne (1928-2015), mezeg ha skrivagner brezhonek.
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

*  Sant-Kareg war lec'hienn Geobreizh
* Sant-Kareg war Infobretagne
## Notennoù ha daveoù
Sant-Glenn

**Sant-Glenn** (*Saent-Glen* e gallaoueg, *Saint-Glen* an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
* Régis de Saint-Jouan (1990) :  *Un rector de* Sancto-Gleno *est mentionné en 1516 (Cartulaire de Redon, p. 546) </q>.
* Jean-Yves Le Moing (1990) : *Sainct Glen*, 1378.
* Bernard Tanguy (1992) : *Sainct Glen*, 1378 ; *Sanctus Glenus*, dibenn ar . 
=== Gerdarzh ===
* Bernard Tanguy  (1990) ː eus un anv-den [[henvrezhonek]] *Gleudain*, *Gleudaen*, meneget etre 851 ha 857 hag e 916, eus ur ger henrezhonek  *gleu* "kalonek" ha *dain*, diasur e ster ; war a seblant tost d'ar [[kembraeg|c'hembraeg]]  *dain* " herrek".
* Embannadurioù Flohic (1996) : "eus ar brezhoneg *glenn*, traoñienn, pe eus Sant Glenn, diskibl [[sant Koulm]] hag en deus bevet en [[Iwerzhon]] hag e [[Bro-Skos]] etre 580 et 623 ; pe c'hoazh diwar anv un emgastizer er vro pe un [[avielour]] deuet eus Iwerzhon anvet *sanctus Gallanus*.
* Hervé Abalain (2000) : "Glen, diskibl sant Koulmb, marvet e 623." 

== Ardamezioù ==
N'eus ket evit ar poent.

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* Mervel a reas 41 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,94 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; lazhet e voe unan anezhe e [[Maissin]] e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]], soudard e oa en [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19 Rujumant Troadegiezh]] ; lazhet e voe unan all e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] d’ar [[26 a viz Ebrel]] [[1915]], soudard e oa er [[74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|74 Rujumant Troadegiezh Tiriadel]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar breze.
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'ar [[4 a viz Meurzh]] [[1961]] e [[Bejaia]].
==== Kumunioù kevredet ====
* Etre [[1973]] ha [[1984]] e oa bet unanet ar gumun gant hini [[Pengilli]], gant an anv "Saint-Glen-Penguily". Divodet e voe an unaniezh goude-se.
== Brezhoneg ==
* 11,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
L'église Saint-Etienne et son mur d'enceinte.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Saint-Étienne''.
* Monumant foran ar re varv dirak ar maerdi, luc’hskeudenn.
* Monumant katolik ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn kumun Sant-Glenn
*Sant-Glenn war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Torr-dimeziñ

An **torr-dimeziñ** (pe **dizimeziñ** pe **dibriediñ**) a zo diwezh lezennel ar stad a briedelezh etre daou zen dimezet.

## Pennad kar
*Freuz-dimeziñ
Jean-Philippe Rameau

**Jean-Philippe Rameau** (Dijon,  – Pariz, ) a oa ur sonaozour gall. 

## E vuhez
Mab e oa d'un ograouer ha skoliet e voe e skol ar Jezuited. Met goude 4 bloavezh studi, en em gouestlañ a ra d'ar sonerezh hepken. Donezonoù en deus evit 'pezh a sell ouzh ar sonerezh abaoe pell dija. Goude ur veajig e Italia, gwareziñ a ra ograoù Notre-Dame e Avignon, ha reoù iliz-veur Clermont-Ferrand da c'houde. Kantreal a reas etre Pariz, Lyon, Dijon, ha Clermont-Ferrand adarre. e 1723, en em staliañ a reas e Pariz lec'h m'eo bet embannet dija e levr kentañ e 1706, *Pièces de clavecin*, hag e *Traité de l'harmonie* e 1722. Brudet evel ograouer, krav-kerdiner ha kelennour, ha goude embannadur un eil levr *Pièces de clavecin* e 1724, e teu da vezañ Jean-Philippe Rameau kelenner sonerezh ar verer-veur Alexandre Le Riche de La Pouplinière. Pinvidik ha trivliad, La pouplinière a ro e laz-senniñ hag e c'hoariva dezhañ, aesoc'h e vo da Jean-philippe Rameau mont en Opera bremañ. Adalek ar mare-se ha betek e varv e skrivo oberennoù drama. Deuet eo da vezañ sonaozour sonerezh "Kambr ar roue" e 1745 ivez.

Da 50 vloaz e grog da labourat war pezhioù-c'hoari. Betekhen e oa brudet evit e zegasadennoù e-keñver ar sonerezh met ivez evit e anaoudegezhioù kelennour. Skriv a raio *Traité de l'harmonie réduite à ses principes naturels* e 1722, *Nouveau système de musique théorique* e 1726, *Génération harmonique ou Traité de musique théorique* e 1737, *Démonstration du principe de l'harmonie* e 1750 ha *Les nouvelles reflexions sur la démonstration du principe de l'harmonie servant de base à tout l'art musical* e 1752, D'Alembert a zivero hennez e-barzh *Eléments de musique théorique et pratique suivant les principes de M. Rameau*. An oberenn-se a ziskouez en un doare skiantel reolennoù ar c'henson a-vremañ. Adalek 1733 e skrivo kalzig a oberennoù lourennek: trajediennoù, patoraloù harozel, komediennoù, operaoù-koroll ha korolloù.
Mervel a reas e Pariz e 1764 p'en doa 81 bloaz.
Kesoue

**Kesoue** zo ur gumun e kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Ardamezioù
* N'eus ket.

## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Cheisoio*, 1300 ; *Kessoe*, 1160 ; *Kessoi*, 1167 ; *Quessoyo*, 1269 ; *Quessayo*, *Quesseyo*, 1371 ; *Quessouay*, 1405, 1438 ; *Quessouaye*, 1516.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 155 gwaz  a varvas abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,97 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e [1911}}; 5 anezhe a varvas e [Belgia e miz Eost  1914, e penn-kentañ  ar brezel : 1 en Arsimont d’an 21 a viz Eost, korporal en 71 Rujumant Troadegiezh e oa, 4 soudard a varvas d’an 22 a viz Eost : 1 a voe lazhet e Rossignol, er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e oa, 1 eus an 19 Rujumant Troadegiezh a voe lazhet e Maissin, 1 eus ar 41 Rujumant Troadegiezh a voe lazhet en Ham-sur-Sambre ha mervel a reas 1 eus ar 47 Rujumant Troadegiezh abalamour d’e c’hloaziadennoù e Charleroi ; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet 2 soudard  eus ar 74 Rujumant Troadegiezh Tiriadel e Flandrez Belgia, unan e Boezinge, egile e Pilkem.
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu gall e Roazhon d'an 21 a viz Eost 1916.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* 10 den eus ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur serjant eus ar gumun d’an 11 a viz Meurzh 1951 en An Hoa Bong Sadec e Viêt Nam.
## Brezhoneg
* 16,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Vue de l'allée couverte du Champ-Grosset.jpg|Alez-toet "Le Champ-Grosset"
Château de Bogard à Quessoy 04.JPG|Kastell Bogard, 
Château de la Houssaye de Quessoy.JPG|Kastell La Houssaye, 
Château de la Fontaine-Saint-Père à Quessoy 01.JPG|Kastell La Fontaine-Saint-Père, 1773
Château du Beau-Chêne (Quessoy, Côtes-d'Armor).jpg|Kastell Le Beau-Chêne
Manoir de La Rocherousse (Quessoy, Côtes-d'Armor).jpg|Maner La Rocherousse, 
Château de la Ville-Davy (Quessoy, Côtes-d'Armor).jpg|Kastell La Ville-Davy
Quessoy église.jpg|Iliz katolik *Sant-Pêr*

* Monumant ar re varv ; dioueliet e voe d’ar 5 a viz Here 1924.
* Plakennoù ar re varv  (1914-1918) en iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud bet ganet er gumun
* Pierre Marie François Mathurin Lagrée, bet ganet e Kesoue d'an 20 a viz Du 1896 hag o chom er Stadoù-Unanet, soudard er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel, bet fuzuilhet d'an 21 a viz Eost 1916 e Roazhon gant al lu gall.

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

*  Geobreizh
*   Lec'hienn ofisiel ar gumun
* ''Union Sportive de Quessoy'' (mell-droad)
## Notennoù ha daveoù
Treogan

**Treogan** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz : un digoll a bevar c'hant lur a voe paeet gant ar barrez d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e Sant-Hern d'an 11 a viz Gouere 1675 e-pad an emsavadeg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 22 waz hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,77 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Conogan de Tréogan 03.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Kognogan*.

264 Tréogan.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1800


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:430
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1800 text:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1800 from:0 till: 243
  bar:1806 from:0 till: 284
  bar:1821 from:0 till: 240
  bar:1831 from:0 till: 286
  bar:1836 from:0 till: 301
  bar:1841 from:0 till: 295
  bar:1846 from:0 till: 308
  bar:1851 from:0 till: 307
  bar:1856 from:0 till: 289
  bar:1861 from:0 till: 311
  bar:1866 from:0 till: 290
  bar:1872 from:0 till: 264
  bar:1876 from:0 till: 307
  bar:1881 from:0 till: 298
  bar:1886 from:0 till: 336
  bar:1891 from:0 till: 373
  bar:1896 from:0 till: 405
  bar:1901 from:0 till: 418
  bar:1906 from:0 till: 424
  bar:1911 from:0 till: 381
  bar:1921 from:0 till: 362
  bar:1926 from:0 till: 322
  bar:1931 from:0 till: 307
  bar:1936 from:0 till: 309
  bar:1946 from:0 till: 282
  bar:1954 from:0 till: 233
  bar:1962 from:0 till: 186
  bar:1968 from:0 till: 168
  bar:1975 from:0 till: 160
  bar:1982 from:0 till: 162
  bar:1990 from:0 till: 138
  bar:1999 from:0 till: 119
  bar:2006 from:0 till: 103
  bar:2012 from:0 till: 99
  


## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Brueghel

Pemp livour flamank brudet zo **Brueghel** (distaget [ˈbrøːɣəl] e nederlandeg) o anv familh :

* Pieter Brueghel gozh (1525-1569), en doe daou vab a voe livourien ivez: 
** Pieter Brueghel yaouank (1564-1638)
** Jan Brueghel gozh (1568-1625), en doe ur mab livour ivez:
*** Jan Brueghel yaouank (1601-1678) en doe ur mab livour ivez:
**** Abraham Brueghel
Abraham Brueghel

**Abraham Brueghel** (1631-1690) a oa ul livour flamank eus un tiegezh livourien brudet. Mab e oa da Jan Brueghel yaouank, a oa mab da Jan Brueghel gozh, hag a oa mab da Pieter Brueghel gozh.

## An Tiegezh

## Yaouankiz
Ganet e oa en Antwerpen, hag eno e tremenas e yaouankiz. Deskiñ a reas livañ gant e dad, Jan Brueghel yaouank. Kregiñ a reas da gaout brud en-krennard. 

## Buhez arzour
E 1649, d'an oad a 18, ez eas Abraham da Italia da labourat evit ar priñs sikilian Antonio Ruffio. Tro en devoe da ziskouez pegen barrek e oa da livañ an natur hag ar beunioù dreist-holl. 

Dek vloaz goude, e 1659, ez eas Brueghel da chom da Roma. Bloaz goude e timeze d'un Italianez. Derc'hel a reas da livañ taolennadoù bleunioù ha traoù divuhez, hag 1670 e voe degemeret en Accademia di San Luca, un akademiezh roman mennet da reiñ deskadurezh d'an arzourien. Bloaz goude ez eas da chom da Naplez ma varvas e 1690.

## Liamm diavaez
* https://web.archive.org/web/20070810045530/http://www.safran-arts.com/42day/art/art4nov/art1128.html
Tartar

Gant ar ger **tartar** e vez graet anv eus meur a dra:

## Mojenn
* an **Tartar**, pe Tartaros, ul lec'h dindan an douar hervez mojennoù Hellaz kozh.

## Pobl
* Ar bobl *tartar*, pe *tatar*, anvet ivez Tartared pe Tatared, a zo Turked eus Azia, gant ur skourr anezho en Europa, e Krimea.

## Lec'hioù
###### 
* Tartar, anv ur rannvro .

###### 
* *ar gêr dartar* eo an anv a vez graet eus kreiz-kêr Pekin, diwar anv ar bobl.

###### 
*Tartar (Suis), kumun gozh e Kanton Graubünden.

## Boued
* ar steak tartar, zo ur meuz graet gant kig bevin kriz, 
* al lipig tartar zo ul lipig aozet diwar lipig mayonnaise.
* *Tartare* zo ivez anv ur seurt keuz a gaver er stalioù.

## Pennad kar
*Tartaria
Kurwerz

Ur **gurwerz** zo ur werz savet en enor da gurioù un haroz bennak.

Miret e vez an anv evit pezhioù hir e galleg eus ar Grennamzer, ar skridoù a anver *chansons de gestes* e galleg. Lod zo e komz-plaen, lod all e gwerzennoù.

*Meurganoù a reer kentoc'h eus an *[[Iliada]]*, a gan kurioù harozed brezel Troja, pe eus **barzhoniezh** an Hanternoz kozh, hini Aneirin pe Taliesin.

## Skouerioù
*~ 1101-1106 : *Voyage de saint Brendan*, yezh angl-ha-norman, gwerzaouet 
*~ 1125 : *Le charroi de Nîmes*, galleg, gwerzaouet 
*~ 1128 : *[[Cantar de mio Cid]]*, spagnoleg
*~ 1135 : *Pèlerinage de Charlemagne*, galleg, gwerzaouet 
*~ 1137 : *Li coronemenz Looïs* ("Kurunidigezh Loeiz"), galleg, gwerzaouet 
*~ 1140 : *La chanson de Guillaume*, galleg, gwerzaouet 
*~ 1150 : *[[La Chanson de Roland]]*, yezh angl-ha-norman, gwerzaouet 
*~ 1180-1190 : *La chanson d'Aspremont*, galleg, gwerzaouet 
*~ 1190-1195 : *La chanson des Saisnes* ("Kan ar Saksoned"), galleg, gwerzaouet, savet gant Jean Bodel 

## Notennoù
C'hoarioù Olimpek

**Ar C'hoarioù Olimpek** (henc'hresianeg : Οἱ Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες *Oi Olympiakoí agónes*) zo un hollad kenstrivadegoù sport bedel aozet bep 4 bloaz. Skedusañ darvoud sport ar bed eo a-fed skignañ er skinwel, a-live gant Kib vell-droad ar bed ha Tro Bro-C'hall. Medalennoù a vez evit an drec'herien e pep sport : ur vedalenn aour evit an hini kentañ, arc'hant evit an eil, hag arem evit an trede.

Er C'hoarioù kentañ e oa 42 sport hag un tammig nebeutoc'h eget 250 sportour en holl, padal e Beijing e 2008 e oa war-dro 10&nbsp;500 sportour ha sportourezed o tont eus 204 Stad disheñvel hag o kenstrivañ e 302 sport disheñvel.

Diazezet eo ar C'hoarioù Olimpek war emgavioù a veze en Henamzer en Olimpia e Gres, ha savet e voent er stumm m’emaint bremañ gant ur Gall, Pierre de Coubertin (1863-1937), e dibenn an .

## En Henamzer
Kalz mojennoù zo diwar-benn C'hoarioù Olimpek an Henamzer. Ur vojenn a gont ez eo Herakles a savas ar stadion olimpek hag ar savadurioù tro-dro evit enoriñ Zeus, e dad, goude bezañ graet e 12 labour. Baleet en doa 600 paz hag anvet an hirder-se ur *stad*, ar pezh a zo kement ha  192,27 m hiziv an deiz. Lavarout a reer e oa kroget ar c'hoarioù olimpek e 776 kent J.-K diwar atiz Ifitos, roue Elis. Ar bloavezh-se a verk penn-kentañ an deiziataer olimpek. Bloavezh kentañ an deiziataer gresian eo ivez.

Program ar c'henstrivadegoù zo redadegoù war varc'h hag embregerezh-korf (redadeg war droad war hedoù disheñvel, bannañ ar bladenn, lammm pell, bannañ ar speg, pentathlon, gouren). Koroibos Elis a voe an den kentañ o c'hounez un titl olimpek : gounez a reas ar redadeg war droad e 776 kent J.-K. Adalek ar 7 C'hoarioù Olimpek, an den a zo trec'h a c'hounez ur gurunenn wezenn-olivez.

## Hiziv an deiz

En daolenn amañ dindan e renabler an holl emgavioù a zo bet abaoe 1896, ar bloaz ma voe adsavet ar C'hoarioù Olimpek, betek ar C'hoarioù diwezhañ hag ar re zo da zont e-kerzh ar bloavezhioù a zeu. C'hoarioù Olimpek 1916, 1940 ha 1944 ne voent ket aozet abalamour d’an daou Vrezel-bed a oa o ren da neuze.

## Liammoù diavaez
*  
* 
*  

## Gwelit ivez
* C'hoarioù Olimpek an Henamzer

## Notennoù
Beuregan

Ur **beuregan** zo ur sonadenn, pe sonadeg, graet pe da goulz tarzh an deiz, pe diwezhatoc'h diouzh ar beure, da enoriñ unan bennak (un den meur pe ur plac'h yaouank peurliesañ), dirak e di peurvuiañ, dindan e brenestr alies.
Klemmgan

**Klemmgan** a vez graet eus ur varzhoneg pe ur c'han a gont poanioù ha glac'har unan bennak, peurvuiañ goude ur c'holl, hini ur garantez pe ur mignon. 

Eus marvnad e komzer pa vez kaoz eus un den a zo aet da Anaon.
Nozkan

Un nozkan zo ur c'han, pe ur pezh sonerezh mennet da vezañ sonet pe kanet d'ar serr-noz.

## Levrlennadur
*  *The New Harvard Dictionary of Music*, ed. Don Randel. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986. ISBN 0-674-61525-5
*  "Wolfgang Amadeus Mozart", "Serenade," "Serenata," in *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, éd. Stanley Sadie. 20 vol. Londres, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
*  Meyers Konversations-Lexikon, 4. Aufl., 1888, Band 14, Seite 884 
*  Musik-Glossar, Serenata

## Nozkanoù
* Nozkan evit binvioù dre gerdin zo bet savet gant Dvořák, Tchaïkovski, Edward Elgar, Nigel Keay
* Nozkan KV 361 (Gran Partita) gant Mozart, 
* Nozkanoù evit octuor à vent gant Mozart ha Beethoven
* Nozkanoù evit ul laz-seniñ gant Brahms
* Sérénade en la pour piano gant Stravinski*Moonlight Serenade evit ur big-band gant Glenn Miller
Judith Leyster

**Judith Jans Leyster** (pe **Leijster**) ( 28 a viz Gouhere 1609– 10 a viz C'hwevrer 1660) a oa ul livourez izelvroat, kamaradez da Frans Hals.

## He buhez
Ganet eo e Haarlem hag an eizhvet bugel da Jan Willemsz Leyster, breser-bier ha kemener, e oa. 

Ma n'ouzer ket penaos e teskas ar vicher eo splann e oa brudet a-walc'h en-krennardez da gaout meneg eus hec'h anv en ul levr nederlandek skrivet gant Samuel Ampzing hag anvet *Beschrijvinge ende lof der stadt Haerlem*, skrivet e 1621, adwelet e 1626-27, hag embannet e 1628. 

E 1636 e timezas da Jan Miense Molenaer, ul livour a live muioc'h eviti goude ma ne oa ket ken ampart. Dilojañ a rejont da vont da Amsterdam, ma vije aesoc'h kavout sav d'o oberennoù. 11 vloaz e chomjont eno. 5 bugel o doe, met 3 anezho a varvas en-bugel. Goude ez ejont da Heemstede da chom ha mervel a reas-hi da 50 vloaz. 

## Menegoù
* Chadwick, Whitney, *Women, Art, and Society,* Thames and Hudson, Londrez, 1990 
* "Leyster, Judith" in Gaze, Delia, ed. *Dictionary of Women Artists*. 2 vols. Chicago: Fitzroy Dearborn, 1997.
* Harris, Anne Sutherland and Linda Nochlin, *Women Artists: 1550-1950*, Mirdi an Arzoù kontelezh Los Angeles, Knopf, New York, 1976
* Broersen, Ellen, 'Judita Leystar': A Painter of 'Good, Keen Sense', tennet eus *Judith Leyster: A Dutch Master and Her World*, Skol-veur Yale, 1993

## Liammoù diavaez

* An arzourez e Mirdi Broadel ar Maouezed en Arzoù https://web.archive.org/web/20110325031709/http://www.nmwa.org/collection/profile.asp?LinkID=1047
* An arzourez en *Artcyclopedia* http://www.artcyclopedia.com/artists/leyster_judith.html

## Daveoù
Heñvelsonerezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **heñvelsonerezh** (saoz.: ''homophone'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma vez distaget peurheñvel gerioù disheñvel o ster, daoust ha ma c'hall bezañ heñvel an doare d'o skrivañ pe get, da skouer:

: "gouel" (= fest)
: "gouel" (= leñv)
: "gwel"

A-wezhoù e c'heller diforc'hañ gerioù heñvelson dre o jener er yezhoù ma vez anezhañ, da skouer:

: gourel: "gouel" = fest/leñv, d.s. > "ur **g**ouel **b**ras" 
: benel: "gouel" = lien ur vag,, d.s. > "ur **Ø**ouel **v**ras" 

Implijet vez an termen "heñvelson" ivez evit ober dave da c'hrafemennoù (da lâret eo lizherennoù ha/pe strolladoù lizherennoù) disheñvel distaget en hevelep doare, da skouer e gresianeg a vremañ: ι, η, ει, οι, υι, ηι distaget [i] pe "ae" hag "ê" distaget [ɛ] e rannyezhoù brezhonek 'zo, da skouer "kaer" ha kêr".
Hekate

**Hekate** (henc'hresianeg: *Ἑκάτη*, *Hekátē*) a oa unan eus doueezed al Loar, merc'h d'un Titan, pe da Berses pe da Berses mab Helios. E Gwengelouriezh Hellaz eo Hekate doueez al Loar, an Hudouriezh, ar c'hroashentoù hag eus an harzoù.

Ul lodenn eus an triad loarel eo Hekate, asambles gant Selene hag Artemis. Er Vvet kantved e oa bet liammet anezho gant Esc'hilos en ur implijout an anv "Artemis Hekata". Aroueziñ a ra al loar nevez (pe al loar teñval), a arouez ar marv (pe an adganedigezh). Selene, al loar leun, a arouez ar marevezh e kelc'hiad ar vuhez, hag Artemis, al loar-kreiz, a arouez ar ganedigezh. Dont a ra an teir asped-se war wel er Vvet kantved kent JK gant ur sinkretegezh kentañ eus an doueezed Artemis ha Selene.

Liammet eo Hekate ouzh ar mennozh bevennoù. Gwir eo kement-mañ evit aozadur an amzer hag evit rannañ an deiz, an noz hag ar bloaz, hag evit ul lec'h. Stag eo ouzh lec'hioù ha n'int ket stag dre ret ouzh ul lec'h resis : dorioù, hentoù ha kroashentoù, a ya d'ober harzoù. Lec'hiet a-wechoù e tachennoù pemdeziek buhez mab-den, liammet eo ivez ouzh makrokosmos an hollved, o krouiñ ul liamm etre an daou.

Alies e vez taolennet Hekate evel un doueez tri fenn : penn ul leonez, penn ur c'hi, ha penn ur gazeg war gorf ur vaouez.

## Notennoù ha daveennoù
Yoshijiro Umezu

Ar jeneral **Yoshijiro Umezu**, ganet d'ar 4 a viz Genver 1882 ha marvet d'an 8 a viz Genver 1949, oa ar c'homandant e penn an arme impalaerel japanat e-pad an Eil Brezel-bed. Hag uhelaet da amiral e miz Eost 1939.

Er bloavezhioù 1920, Umezeu oa un ezel eus an Tosei-Ha ("Strollad kontrollerezh" ) renet gant ar jeneral Kazushige Ugaki gant tud all evel Gen Sugiyama, Koiso Kuniaki, Tetsuzan Nagata ha Hideki Tojo. Ar gevredigezh-se a oa stag ouzh un hengoun politikel kerreizh etre ar peoc'hgarourien hag an izili eus ar gevredigezh a radikalourien evel ar strollad Kodoha ("strollad stourm") gant Sadao Araki en e benn.

E 1945, Umezu a stourmas, gant ministr ar brezel Korechika Anami ha Soemu Toyoda, unan eus pennoù strollad ren ar morlu, a-enep mennozh en em zaskor d'an Amerikaned. Krediñ a rae e vefe bet posupl rediañ an Amerikaned da vrezeliñ war douaroù Japan, ha kas anezho en ur brezel e lec'h ma vefe bet kollet kalz a emgannoù ganto. Ha goude-se, e vefe bet tu da Vro-Japan kaout un emglev reizh evit ur peoc'h reizh.

Goude ar brezel e voe kaset dirak al lez-varn milourel evit ar Reter-Pellañ, e lec'h ma voe kondaonet d'an toull-bac'h a-hed e vuhez d'an 12 a viz Du 1948. Mervel a reas abalamour d'ur c'hleñved d'an 8 a viz Genver 1949.
Marvnad

Ur **marvnad** zo ur c'han pe ur varzhoneg savet evit enoriñ un den a zo aet da Anaon.

## Marvnad ha klemmgan
Kemm a vez graet peurvuiañ etre marvnad ha klemmgan.
En Henc'hres e veze graet θρῆνος / *thrếnos* (diwar θρέομαι / *thréomai*, "garmiñ") eus klemmvanoù kanet da vare an obidoù.
Ur c'hlemmgan a zispleg klemmoù ar barzh e n'eus forzh peseurt degouezh. Ur skouer splann eo *Marienbader Elegie*, gant Goethe, diwar-benn e dristidigezh goude kaout ur c'habestr gant ur briñsez.

## E kembraeg pe e [[cumbric|kumbrieg]]
*[[Y Gododdin]]' zo ur marvnad  skrivet gant ar barzh [[Aneirin]] war-dro ar bloaz [[600]].<br>
Marvnadoù a veze savet e [[Kembre]] ar [[Krennamzer|Grennamzer]] gant [[Barzhed ar Briñsed]] etre [[1100]] ha [[1290]], gant [[Barzhed an Uhelidi]] etre 1290 ha [[1500]].

==E brezhoneg==
Unan eus kefridioù ar varzhed vrezhon e oa kanañ marvnad un den a renk uhel.<br>
Ur marvnad zo bet embannet e *Barzhaz Breizh* dindan an anvioù *Élégie de monsieur de Névet*, *Maronad ann aotrou Nevet*.<br>
Amañ e kavor ar pozioù a zo en embannadur [[1846]].

* Ar pozioù *'2.** 8 → 22 ha **3.*' 17 → 21 a voe embannet gant Alfred de Courcy ([[1816]]-[[1888]]) en e levr *Le Breton* e [[1842]], etre eil ([[1840]]) ha trede ([[1845]]) embannadur *Barzhaz Breizh* neuze, gant diforc'hioù diouzh kentel(ioù) [[Kervarker]].


==E yezhoù all==
En Henc'hres e oa kaoz eus ἐλεγεία / *elegeía*, "kan ar marv". Gwelit ar pennad [[Klemmgan]].<br>
En [[Henroma]] e voe krouet ar marvnad roman gant [[Caius Valerius Catullus]]. Brudet eo ivez klemmganoù [[Albius Tibullus]].<br>
Er varzhoniezh c'hallek e vez kaoz alies eus marv bugale, evel e pezhioù [[Victor Hugo]] diwar-benn e verc'h Léopoldine.

==Marvnadoù brudet==
* [[Giovanni Boccaccio]], *Elegia di Madonna Fiammetta* ([[1343]])
* [[Jorge Manrique]] (*c'. 1440 – 1479) *Coplas a la muerte de su padre*
* Chidiock Tichborne, *Elegy* (1586)
* Luis Pereira Brandao, *Elegiada* (1588)
* John Donne, *Elegies* (1601)
* Paolo Rolli, *Elegie* (1715)
* Alexander Pope, *Elegy to the Memory of an Unfortunate Lady* (1717
* Thomas Gray, *Elegy Written in a Country Churchyard* (1751)
* Johann Wolfgang von Goethe, *Römische Elegien* (*Elegie romane*) (1795)
* Walt Whitman, "O Captain! My Captain!" e 1865 diwar-benn marv Abraham Lincoln
* Sergio Corazzini, *Elegia* (dastumet e 1906)
* Rainer Maria Rilke, *Duineser Elegien* (1923)
* Gabriele d'Annunzio, *Elegie Romane* (1906)
* Federico García Lorca, *[[Llanto por Ignacio Sánchez Mejías]]* 1935
* Luis Cernuda, *Egloga, Elegia, Oda* (1936)
* Emilio Ballagas, *Elegia sin Nombre* (1936)
* Zbigniew Herbert, *Elegia na Odejscie* (1990)
## Notennoù
Sant-Rivoued

**Sant-Rivoued** a zo ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 37 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 6,33% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d'an 30 a viz Ebrel 1957 e  Beni Ouelbane (departamant Konstantin.
## Brezhoneg
* 12,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Notre-Dame à Saint-Trimoël.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn kumun Sant-Rivoued
*  Sant-Rivoued war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Trebrid

**Trebrid** a zo ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
* War gumun Trebrid emañ lec’h uhelañ broig ar Menez (Menez Beller, 339 m).
## Anv
* Régis de Saint-Jouan (1990) : - **parrochia de Trebrit**, adalek 1270; (Anc. év.)  III,254,261; **Trébrit**, 1426 (Arch. de la L. Atl, B           2979); **Trébrit**, 1524; **Trebrict,**  e 1580, 1617; **Trébry** , 1693 (Arch. des C. d'Armor, 1 E 1756).
* Jean-Yves Le Moing (1990) :  **Trebrit**, 1270; **Trobric**, 1330
* Bernard Tanguy (1992) : **Trebrit**, 1270; **par. de Trebrit**, 1270; 1275; **Trobric**, V. 1330; **Trebrit**, 1426, 1434, 1524; **Trebry**, 1682
* Erwan Vallerie (1995) : **Trebrit**, 1262; 1269; **Trebric**, 1330; **Trebrit**, 1434; **Trebriac**, 1516

## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 83 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,48 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe e Falisolle e Belgia d'an  22 a viz Eost 1914, soudard e oa  er 47vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen a varvas abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur c’harter-mestr eus ar gumun d’ar 14 a viz Here 1950 e Cholon e Saigon e Kochinsina  er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur c’harter-mestr eus ar gumun d’ar 5 a viz Even 1957 en Aljer.
## Brezhoneg
* 10,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de la Touche à Trebry 01.JPG|Ar c'hastell.

* Kastell an Dosenn.

Trebry-Eglise.jpg|An iliz katolik.
Chapelle du Mont Bel Air à Trébry 5 - wiki takes 22 - pradigue.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant-Paol*.
* Chapel *Intron-Varia* e Menez Beler.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Trebrid war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Trezeniel

**Trezeniel** a zo ur gumun eus kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,68 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 7,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Trédaniel 03.JPG|An iliz katolik.
Calvaire (église Saint-Pierre de Trédaniel).jpg|Ar groaz.
Chapelle Notre-Dame-du-Haut (Trédaniel, 22).jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Pêr* hag he c'hroaz.
* Chapel *Intron-Varia*.

Monument aux morts de Trédaniel.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

*  Trezeniel war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù