Kampionad europat ar gouren hag ar back-hold

Abaoe 1986 ez eus eus **Kampionad europat ar gouren hag ar backhold**. N'eus nemet daou stumm : ar gouren eus Breizh hag ar *[[backhold]]* eus Bro-Skos.

Aozet e vez ar c'hampionad-se gant ar *Fédération internationale des Luttes Celtiques* (FILC) e lod broioù en Europa.

## Ar FILC
Ar gouren n’eo ket bevennet el live rannvroel, en ul live etrebroadel e vez graet ivez. Kevredad ar gouren a gemer perzh er FILC. Savet eo bet ar FILC e Caerdydd e 1985 gant Bretoned, Skosiz, Saozon ha ||Kernev-Veur|Kerneveuriz]]. Renet eo gant an Islandat Ólafur Oddur Sigurðsson.

Daouzek bro pe vroad zo er FILC e 2023 :

An holl vroioù-se o deus ur mod hengounel da c'houren, alies tost-tre da zoare Breizh. Pal ar FILC a zo sikour anezho da ziorren o sport hag o c'halonekaat d’ober eskemmoù etre gourenerien Europa.

Bez' ez eus kejadennoù etrebroadel all estreget Kampionad Europa : tournamant ar St-Loup e Gwengamp zo ur gejadenn etre Breizh ha Bro-skos]].

Nep bloaz e vez ur strollad Breizhiz e Bro-Saoz hag e Bro-Skos evit kemer perzh e tournamantoù *backhold* ("derc'hel ar c'hein").

## Ar gouren

Ar gouren, genidik eus ar broioù keltiek, zo bet e-pad pell un ober hag a blije kalz da vrezelourien Breizh. Dalc’het en deus abaoe ar mare-se ar spered uhel a adkaver hiziv an deiz el le lavaret gant ar c'hourenerien a-raok pep kenstrivadeg.

En em ledet eo ar gouren war ar maezioù ma veze priziet kalz an nerzh hag an ampartiz. Pep gouel a oa un digarez evit ober kenstrivadegoù.

E 1930, ar mezeg Charlez Kotonneg (1876-1935), c’hoant gantañ d'ober eus ar gouren ur sport arnevez, a grouas ar FALSAB (*Fédération des Amis des Luttes et Sports Athlétiques Bretons*) karget da aozañ ha da lezennatañ ar gouren.

Hiziv an deiz e vez graet gouren e skolioù adalek 6 vloaz ; e salioù e kenstriver e-pad ar goañv (a viz Du da viz Mae), hag er-maez e-pad an hañv (a viz Even da viz Eost).

Kement-se-holl eo ar gouren, met kement a draoù all ivez : da gentañ ez eo ar blijadur da bleustiñ dre grogadoù hep gwalldaol, doujus e-keñver an eneber, ha breizhat !
### Merkoù spis

Krog-ha-krog hag en o sav e rank gourenerien Breizh gouren an eil ouzh egile, pep a roched warno. Gwech ebet ne vez kendalc’het ar c'hrogad war al leur. Pal pep krogat eo al *lamm*, da lavaret eo pladañ ar gile war an douar rik war e zaou blankenn-skoaz. 

Ar c'hourenerien zo staget gant o daouarn e roched egile a-us ar gouriz hag an divesker ouzh an divesker ; ne c’hell divesker an eil nemet kregiñ e re egile.
 
Ar *c'hliked* a reer eus an doare da gregiñ ha da dreiñ ar c’har en-dro da c’har ar c’hengourener ; elfenn diazez ar c’hogad, met n’eo ket ret. Ret eo avat ambroug kouezhadenn ar gourener hag a c'houzañv ar c’hraf, ha kontrollañ ar vannadenn zo ret iez. Dre sturiañ ar c’hengourener war al leur e-pad ar gouezhadenn gant sikour ur vrec’h pe an divesker e c'hall an argader reiñ ur stumm d’ar c’hraf ha diwall da surentez e c’hengourener.
### Fazioù
* Berzet eo an taolioù fall : skeiñ an eneber, mont dreist an distilh, krougañ. Ur c’hraf kontrollet fall a c’hell bezañ kadarnaet m’en deus lakaet an eneber en arvar.
* Kastizet e vez ar feulster dre gomz a-enep an eneber pe an tredeog.
* Berzet eo nac’hañ stourm : difennet eo derc’hel an eneber a-bellell dre astenn an divrec’h pe dre beurstardañ e benn, en ur vountañ ur vorzhed gant an divrec’h, pe en ur chom gant ul lec’hiadur-difenn e-pad ur maread re hir.
* Ur gwall fazi eo astenn ur vrec'h evit diwall diouzh ar gouezhadenn e-kerzh ur vannadenn.
### Gounez
Meur a zoare zo da vout trec'h en ur c'hrogad ; setu-i, eus an hini pouezusañ d’an hini zisterañ.
;Lamm
Al lamm eo an disoc’h gwellañ a c'heller kaout er gouren, diouzhtu e tegas an trec'h er c'hrogad. Al lamm a zo pladañ ar gile war an douar dik war e zaou blankenn-skoaz, a-raok n’eus forzh peseurt lodenn all eus ar c’horf.
;Poent
Tizhet e vez pa vez graet 2 fazi gant an eneber. Kevatal eo d’ur *c'hostin*.
;Kostin
Un disoc’h tost d'al lamm eo ar c'hostiz : ur gouezhadenn war ur skoaz hepken eo.
;Fazi
Disoc’h ur fazi graet gant ar gourener, lakaat ar vrec’h evit diwall diouzh ur gouezhadenn bennak da skouer. Tri fazi zo kevatal d’un *divrud*. Ne vez taolet pled ouzh ar fazioù nemet e fin an astenn.
;Kein
Un dreistelezh eo, kontet e vez pa vez astennet ar c’hrogad. Ur gouezhadenn war traoñ ar c'hein eo.
;Diviz 
Un diviz a vez graet gant an dredeoged evit reiñ an trec’h da unan eus ar c’hourenerien e diwezh ar c’hogad mar ne vez ket a efed pe mar bezont gant efedoù kevatal.
;Kouezh
Goude astennet ar c’hrogad, mar ne vez ket tu da gemer un diviz e vez deroet an trec’h d’ar gourener kentañ hag a lakafe ar gile da gouezhañ gant ur graf.
;Fazi Bras
Ur fazi bras a vez roet goude 3 fazi er c’hrogad. Talvezout a ra e vez kollet diouzthu ar c’hogad ; un divrud eo, evit ar c’hrogad hepken avat.
;Divrud
Un divrud a vez deroet goude ur gwall fazi grevus(kunujenniñ, da skouer). Degas a ra un digenstrivadeg, ha reiñ a ra ur poent d’an eneber.
;Dilez
Un dilezadenn a c'hall c'hoarvezout, alies pa vez gloazet ur gourener. Reiñ a ra an trec’h d’an eneber.
;Diwall
Ur gemennadenn eo, a vez roet pa 'z eus bet graet ur fazi, a-raok kastizañ ar gourener gant ur fazi. Ne vez ket taolet pled ouzh an diwall e diwezh ar c’hrogad.

### Merc’hed

Ur sport evit ar baotred e oa ar gouren er penn-kentañ, met gant merc’hed ivez e vez graet bremañ abaoe krouidigezh Kevread ar Gouren e 1980.

Er penn-kentañ ne oa nemet un nebeud merc’hed a grede gouren ha mont a-enep ar baotred da-geñver tournamantoù kemmesket. A-drugarez da zigoradur ar skolioù gouren, meur a blac’h a grogas da zeskiñ gouren. Er memes mare, ur c’huzul-enklask evit ar merc’hed a voe krouet a-drugarez da labour start Anne-Marie Evenou, a oa sekretourez Skol Gouren Ar Faoued. Ar c’huzul-se en deus kaset war-raok gouren ar merc’hed hag aozet meur a dra : kevezadegoù evit ar merc’hed, daou staj evit ar merc’hed bep bloaz, seveniñ ar film *Le gouren au féminin*, ha dreist-holl aozañ meur a gejadenn etrebroadel, da gentañ gant Bro-Skos ha da heul gant Spagn. E miz meurzh 2002 e voe kentañ kevezadeg europat ar merc’hed.

Hiziv an deiz, ar merc’hed zo war dro 20% eus ar c’hevread, gant muioc’h eget 250 emzelet. Bras eo bezañs ar merc’hed e buhez ar skolioù, kavet e vezont evel diskiblezed, monitourezed, tredeogezed hag all.

## Ar ''backhold''

Ar *backhold* zo e orin e Bro-Skos ha norzh Bro-Saoz ar Grennamzer : brezelourien skos a stourme kentrezo, evel ma rae ar Saozon – hag ar Vikinged ivez moarvat. 
### Reolennoù
Ur doare gouren war-sav hepken eo ar *backhold*. Ar pal eo lakaat an enebour da stekiñ ouzh al leur gant forzh peseurt lodenn eus e gorf, war-bouez e dreid. Un doare dibar zo da lakaat an daouarn : ret eo d’ar c'hourenerien en em vriata hag stagañ o daouarn start a-dreñv kein an enebour. Pep gourener a laka e chink war skoaz dehou an eneber, ha ret eo lakaat ar vrec’h kleiz dreist brec'h dehou an eneber. Pa vez prest an daou c'hourener e c'hortozont ma hopfe an tredeog *on your Guard* ("bezit prest") ha *wrestle* ("gourenit") kent boulc'hañ ar c'hrogad.

Kollet eo ar c'hrogad gant ar gourener kentañ o stekiñ ouzh al leur estreget gant e dreid pe o tistagañ e zaouarn. Tri zredeog a vez evit gwiriekaat mont en dro ar c'hrogad. N’eus tamm gwir ebet d’ober droug, da dennañ pe voutañ an eneber er-maez eus an dachenn a zo merket. Gounezet e vez ar c'hrogad goude tri zroad gounezet.

## Kampionad etrebroadel Europa
An holl vroioù hag a zo emezelet er FILC a gemer perzh er c'hampionad etrebroadel.

Bep bloaz e vezur gevezadeg europat : er bloaz kentañ e c'houren ar baotred 16 vloaz-21 bloaz hag ar merc’hed, hag er bloaz goude ez eo tro ar baotred c'hour. En ur vro zisheñvel e vez aozet bep bloaz. Ar re a gemer perzh o deus d’ober krogadoù *back-hold* koulz ha rogadoù gouren.
### Mont en dro
Pep bro a gas gourenerien dre rummadoù pouez, unan dre rummad ; a-wechoù e vez kaset daou pa ne vez ket kavet e-barzh ur rummad.

Degouezet war al lerc'h ez eo ret d'an holl dud tremen dre ar pouezlec'h ; reizh peurliesañ e vez pouez disklêriet ar c'hourenerien hag ar gourenerezed. Dre o fouez e vezont renket, ha dre o reizh pa vez kampionad ar merc'hed gant ar baotred.

Galvet int da c'houde evit leañ ; lavaret e vez holl leoù ar broioù a zo deuet dagemer perzh rr c'hampionad.

War daou zevezh eo vez dalc'het ar c'hampionad ; lod gourenerien a grog d'an deiz kentañ gant gouren hag ar re all gant *backhold*, hag ar c'hontrol antronoz.

Jedet e vez an holl boentoù gant tud a sell pizh ouzh an disoc'hoù roet gant an tredeog.

E dibenn an eil devezh e vez roet un arouez-trec'h d'an hini kentañ eus pep rummad pouez e gouren hag e *backhold* ; medalennoù a vez roet d'an eil ha d'an trede.

Bez' ez eus ivez arouezioù-trec'h evit ar gourener gwellañ e gouren, unan all evit ar *backhold*, evit ar gourener gwellañ en div ziskiblezh ; heñveldra evit ar mec'hed, evel-just : gwellañ gourenerez e gouren, e *backhold* hag en daou zoare.

Roet e vez ivez arouez-trec'h ar gwellañ hini dre skipailh, da lavaret eo e vez jedet an holl boentoù a zo bet gounezet gant ar c'hourenerien en daou stumm.
### Krogadoù
Pemp munutenn e pad pep krogad gouren ; un astenn 2,5 vunutenn a vez pa ne vez na lamm na kostin, ha pa vez kein. Mar ne vez disoc’h sklaer ebet E diwezh an astenn e ra an dredeoged graet an diviz gant an tredeogerien, ne vez kouezh ebet.

Mard eo bet gloazet ur gourener gant un taol fall graet gant ar gile hag a zo bet kadarnaet gant an tredeog, ar gwir en deus ar skipailh da lakaat ur gourener en e blas.

Ne c'hall ur gouerener dilezel ur c'hrogad nemet evit un abeg resis, a-hend-all e rank dilezel ar c'hampionad ivez.

Disheñvel eo ar reolenn er *backhold* : n'eus ket a amzer resis, ha pell e c'hall ur c'hrogad padout ; ret eo gortoz ma vefe gounezet *best of three falls* (teir c'houezhadenn) evit disklêriañ diwezh ar c'hrogad.
### Rummadoù pouez
Disheñvel diouzh re kenstrivadegoù Breizh eo rummadoù pouez ar c’hampionad etrebroadel.
***Merc'hed :** 50 kg • 56 kg • 63 kg • 70 kg • 80 kg
***Oadourien (> 21 bloaz) :** 62 kg • 68 kg • 74 kg • 81 kg • 90 kg • 100 kg • >100 kg 
***Paotred (16-21 bloaz) :** 57 kg • 62 kg • 68 kg • 74 kg • 81 kg • 90 kg • >90 kg
### Merc’hed
Bez' ez eus ivez ur c'hampionad europat evit ar merc'hed, evel-just.

Graet e vez evel evit ar baotred : gouren ha *backhold*. Pep skipailh a gas 5 gourenerez eus ar 5 rummad pouez skrivet amañ a-us.

Amzer ar c'hrogad e gouren evit ar merc'hed zo 4 mn, gant 2 mn ag astenn, ha heñvel evit ar *backhold*.

E Kemper er bloaz 2001 e voe dalc'het ar c'hentañ kevezadeg europat evit ar merc’hed ; teir bro a oa : Breizh, Bro-Skos ha Spagn, a zo bet trec'h dirak Breizh ha Bro-Skos. Merc’hed Breizh a c'hounezas daou ditl e gouren hag unan e *backhold*.
### Paotred
E 1996 e voe dalc'het kentañ kampionad Europa ar baotred (16-21 bloaz) e Lesneven. C'hwec'h broad a gemeras perzh : Breizh, Bro-Saoz, Bro-Skos, Island, an Izelvroioù ha Proviñs León. Breizh a voe trec'h gant 73 poent, dirak Proviñs León (66 poent). Skipailh Breizh ar baotred hag ar merc'hed a echuas er c'hentañ plas.

Abaoe e vez anezhañ pep 2 vloaz gant hini ar merc’hed. 

## Notennoù