open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirikane

***Kirikane*** (japaneg : 截金) zo un teknik kinkladur japanat implijet evit an delwennoù ha taolennoù boudaek. Diazezet eo war follennoù aour, arc'hant pe blatin troc'het e linennoù, diamantoù ha tric'hornioù.

## Istor
*Kirikane* a voe degaset eus Sina e-kerzh prantad an tiernezh Tang (618–907). Koshañ skouer an arz-se eo Tamamushino Zushi en Azeuldi Horyuji. En  e krogas *kirikane* d'en em ledañ ha kenderc'hel a reas betek an  pe . Goude-se e voe paouezet gant an arz-se pe dost, abalamour da diskar an arz boudaek dre vras.

## Daveoù
*  Sayoko Eri *Kirikane World – Brilliance and Romance of Gold Leaf*, Japan Broadcasting Publishers Association 

## Liammoù diavaez
* Heian Bussho (平安佛所)
Brezel foll

Ar **Brezel foll** zo ur brezel etre Anne de Beaujeu, rejantez ar Rouantelezh c'hall hag aotrounez dindani emsavet a-enep dezhi, entre 1485 ha 1488. E 1488 ivez e c'hoarveze ar brezel etre Breizh ha Bro-C'hall.
Peaky Blinders (gang)

**Peaky Blinders** a oa ur gang torfedourien a orin eus Birmingham, Bro-Saoz, e-pad an 19 kantved ha gant ur pouez izeloc'h betek penn-kentañ an 20 kantved. Bez e voent unan eus ar gangoù tud yaouank a-gêr, niverus eus ar maread-se. 

Ur stirad skinwel zo bet savet diwar o fenn, anvet Peaky Blinders.
## Poltriji

Harry Fowles Peaky Blinder.jpg|alt=Poltred justis - Harry Fowler|Harry Fowler
Peaky Blinders - Ernest Bayles.jpg|alt=Poltred justis - Harry Fowler|Ernest Bayles
Peaky Blinders - Stephen McNickle.jpg|alt=Poltred justis - Stephen McHickie|Stephen McHickie
Peaky Blinders - Thomas Gilbert.jpg|alt=Poltred justis - Thomas Gilbert|Thomas Gilbert
Peaky Blinders - Charles Lambourne.jpg|alt=Poltred justis - Charles Lambourne|Charles Lambourne
Day 17 - Peaky Blinders.jpg|alt=Poltred justis - Doser polis ar Peaky Blinders|Doser polis ar Peaky Blinders
Sant Albin

**Albin**, pe **Albinus** e latin (*Aubin* e galleg), zo ur manac'h brezhon a vije bet ganet en 468 pe 469, e Bro Gwened pe e tolead Gwenrann. Anvet e voe da abad manati Tincillac, un abati e Breizh pe en Anjev, ha goude da eskob Angers, en 529. Mervel a reas en 550 pe 554.

## Lec'hanvadurezh
*Saint-Aubin
Anne de Beaujeu

**Anne de Beaujeu**, pe **Anne de France** (1461-1522) a oa ur briñsez c'hall, merc'h henañ ar roue gall Loeiz XI hag e bried Carlotta di Savoia.

Rejantez e voe goude marv he zad e-pad yaouankiz he breur, ar roue Charlez VIII.

## Eured ha bugale
Dimezet e oa da Pierre de Beaujeu, ha daou vugel o doe: 
*Charles de Bourbon (1476-1498), kont Clermont (1488) ; marvet da 22 vloaz;
*Suzanne de Bourbon (1491-1521); dimezet da Charlez III Bourbon (1490-1527), konestabl Bro-C'hall.
El Negro Zumbón

**El Negro Zumbón** (anavezet ivez evel *"Anna"*) zo ur ganaouenn spagnolek savet e 1951 gant ar sonaozer italian Armando Trovajoli evit ar film Anna, renet gant Alberto Lattuada ha pennc'hoariet gant Silvana Mangano. 

Er film e seblant Silvana Mangano kanañ, pa'z eo mouezh Flo Sandon a glever.

Adkanet eo bet gant tud e-leizh.

## Kanerien
* Amália Rodrigues (1953)
* Caterina Valente gant Silvio Francesco (1956)
* Abbe Lane gant Tito Puente (1957)
* Connie Francis (1961)
* Bob Crewe (1967)
* Juan García Esquivel
* Chet Atkins (1967)
* Regina Do Santos (1995)
* Pink Martini (2004) - kanet gant China Forbes, Timothy Nishimoto, ha Dan Faehnle.
Hang On Little Tomato

**Hang On Little Tomato** eo eil pladenn al laz stadunanat Pink Martini e 2004, seizh vloaz goude o hini kentañ, e 1997, bepred gant Heinz Records.

## Kanaouennoù ar bladenn
#"Let's Never Stop Falling in Love"	 
#"Anna (El Negro Zumbón)" (eus ar film Anna), gant Roman Vatro/Francesco Giordano	
#"Hang On Little Tomato", Lauderdale, Forbes, Patrick Abbey	
#"The Gardens of Sampson & Beasley"
#"Veronique"	Lauderdale, Gregory Tozian
#"Dansez-vous", China Forbes, Robert Taylor	
#"Lilly"	 	
#"Autrefois" (Once)	 	
#"U Plavu Zoru" (In the Blue Dawn), Pink Martini, Lauderdale, Mario Lalich	
#"Clementine"	 	
#"Una notte a Napoli" (A Night in Naples), Forbes, Lauderdale, Alba Clemente, Johnny Dynel 04:45
#"Kikuchiyo to Mohshimasu" (Hiroshi Wada & His Mahina Stars, 1964); Sonerezh Yoichi Suzuki; komzoù Michio Yamagami	
#"Aspettami"	 
#"Song of the Black Swan (O canto do cisne negro)", diwar Heitor Villa-Lobos (1917).

## Notennoù
Pink Martini

**Pink Martini** zo ul laz-seniñ stadunanat, daouzek soner ennañ en holl, eus Portland (Oregon), e gwalarn SUA, savet en 1994 gant ar pianoour Thomas M. Lauderdale. Kanet ha sonet e vez gante tonioù jazz pe sonerezh "latina", lounge, pe klasel. Div ganerez zo el laz: China Forbes ha Storm Large, ha kanañ a reont e meur a yezh ouzhpenn saozneg : alamaneg, galleg, italianeg, japaneg, portugaleg, spagnoleg, hag ivez arabeg, gresianeg, kroateg, naplezeg, sinaeg mandarin, roumaneg, armenianeg, turkeg. Alies e sonont gant lazoù-seniñ sumfonek bras, evel hini Portland.

## Istor

Kentañ albom Pink Martini a oa *[[Sympathique (albom)|Sympathique]]* en 1997, embannet gant Heinz Records (diwar anv ki Lauderdale), ha brudet e voe dre ar bed, ma c'honezas priz gall ar wellañ kanaouenn er Victoires de la Musique en 2000 abalamour d'ar ganaouenn c'hallek *Je fume*.

Deuet int bet da Vreizh ha kanet o deus e Kraozon e 2014.

## Pladennoù
**[[Sympathique (albom)|Sympathique]]*, 1997 
**[[Hang On Little Tomato]]*, 2004
**[[Hey Eugene]]*, 2007
**[[Splendor in the Grass (albom)|Splendor in the Grass]]*, 2009
**[[Joy To The World]]*, 2010
**[[Pink Martini & Saori Yuki]]*, 1969, 2011
**[[A Retrospective (Pink Martini)]]*, 2011
**[[Get Happy]]*, 2013
**[[Je dis oui!]]*, 2016
* *Sympathique - 20th Anniversary Edition (2018)
* *Non Ouais! - The French Songs of Pink Martini (2018)

## Liamm diavaez
*Sonadeg gant China Forbes o kanañ (1 eurvezh 12)
*Storm Large o kanañ hag e Basel (1 eurvezh 15)
*China Forbes ha Storm Large o kanañ an eil gant eben

## Notennoù
Corazón

**Corazón** (*kalon* e spagnoleg) zo anv meur a oberenn ha meur a dra all.

## Oberennoù

### Kanaouennoù
* Corazon Espinado

### Romantoù
* Corazón salvaje, romant spagnolek e 1957, ha meur a film diwarnañ,

### Filmoù
*Corazón Rebelde

### Pladennoù
**Corazón (Carole King)*, ur bladenn "single" e 1973
**Corazón (albom Ednita Nazario)*, e 1999,
**Corazón (albom Fonseca)*, e 2005,
*Corazón (albom Carlos Santana), e 2014.

## Lec'hioù
* Menez Corazón, menez-tan en Ecuador

## Pennadoù kar
*Corazones 
*Corazón salvaje 
*Heart 
*Cuore
Natalia Lafourcade

**María Natalia Lafourcade**, bet ganet e 1984, zo ur ganerez vec'hikan. Merc'h eo da Gastón Lafourcade, soner gall-ha-chileat.

E 2015, gant hec'h albom *Hasta la Raíz* he deus bet ur *Grammy Award for Best Latin Rock, Urban or Alternative Album*.

E 2018 e kane *Remember Me* er film *Coco* savet gant Pixar-Disney, ha tapet ganti Oscar 2018 ar gwellañ kanaouenn nevez.

## Pladennoù
* *Natalia Lafourcade* (2003)
* *Casa* (2005)
* *Las 4 Estaciones del Amor* (2008)
* *Hu Hu Hu* (2009)
* *Mujer Divina, Homenaje a [[Agustín Lara']]' (2012)
* *Hasta la Raíz* (2015)
* *Musas* (2017)
* *Musas Vol. 2* (2018)
* *Un canto por México* (2020)

==Liammoù diavaez==
*[https://www.youtube.com/watch?v=6bjSGZo6fFc O kanañ *Maria Bonita*] 
*[https://www.youtube.com/watch?v=Ov3F5-oWMjA O kanañ *La fugitiva'']

## Notennoù
Soledad

**Soledad** zo un anv-bihan spagnolek hag un anv-lec'h spagnolek.

## Tud
* Soledad Bravo
* Soledad Pastorutti, kanerez arc'hantinat

## Lec'hanvioù

### 
*Soledad en Atlántico,

### 
* Enez Soledad, anv spagnolek an enez anvet *East Falkland* en saozneg.

### 
* Soledad, unan eus ar Misionoù spagnol e California en 1791, savet gant ar beleg misioner Fermín Lasuén, ma teu anezhi al lec'hanvioù-mañ :
** Soledad (Kalifornia), kumun e kontelezh Monterey
** karc'har Soledad

## Oberennoù

### Kanaouennoù
**La Soledad*, kanaouenn gant Pink Martini, en o albom Sympathique,
*"La Soledad", azasadur spagnolek "La solitudine", kanaouenn Laura Pausini
*"Soledad", kanaouenn gant Alexander Brandon
*"Soledad", kanaouenn gant Carlos Gardel
*"Soledad", kanaouenn gant Causa Sui
*"Soledad", kanaouenn gant Colors
*"Soledad", kanaouenn gant Eric Burdon ha Jimmy Witherspoon e *Guilty!*
*"Soledad", kanaouenn gant Mano Negra e *Puta's Fever*
*"Soledad", kanaouenn gant MC Lars e * Indie Rocket Science*
*"Soledad", kanaouenn gant Qarpa
*"Soledad", kanaouenn gant Rodriguez Jr, en albom * Rubbo Swingo*
*"Soledad", kanaouenn gant Westlife e * Coast to Coast*
*"Soledad", kanaouenn gant Emilio José
*"Soledad", kanaouenn gant Don Omar

### Sonerezh
*"Soledad", pezh sonerezh gant Ástor Piazzolla
Una Notte a Napoli

**Una notte a Napoli** zo ur ganaouenn italianek savet ha kanet gant al laz stadunanat Pink Martini, hag enrollet en o albom Hang On Little Tomato, e 2004. 

Un doare spagnolek zo ivez, bet enrollet gant Carlos Santana en e albom Corazón e 2014.

## Notennoù
Begoña

**Begoña** zo un anv-bihan euskarek, ha spagnolek, roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a ra eus anv Gwerc'hez Vari Begoña, e Bilbo, e Bizkaia, en Euskal Herria, gwarezourez Bizkaia, evel kalz anvioù spagnolek roet d'ar merc'hed e Spagn : Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ...

## Tud

###### 
*Begoña Basauri, aktourez

###### 
* Begoña Villamarín, Galizadez, genidik a Vigo, aozerez abadenn skinwel japanek diwar-benn Spagn.

###### 
*Begoña Narváez, aktourez

###### 
*Begoña Chamorro, kazetennerez 
*Begoña Fernández Cabaleiro, arzvarnourez.
*Begoña García Arandigoyen, mezegez
*Begoña Huertas, skrivagnerez.
*Begoña Olavide, arzourez

========
*Begoña Álvarez Civantos.
*Begoña Ameztoy, skrivagnerez euskarek.
*Begoña Aranguren Gárate, kazetennerez euskarek.
*Begoña Errazti, politikourez (Eusko Alkartasuna) .
*Begoña Izquierdo (1926-1999), livourez
*Begoña Lasagabaster, politikourez
*Begoña Maestre, aktourez

## Notennoù
Baptism: A Journey Through Our Time

**Baptism: A Journey Through Our Time** zo ur bladenn gant Joan Baez e 1968. Savet eo gant barzhonegoù kanet ha lavaret. An albom a-raok e oa Joan (albom), e 1967.

## Kanaouennoù
Gant Peter Schickele eo bet graet ar c'hempenn-tonioù.
#"Old Welsh Song" (Henry Treece)
#"I Saw the Vision of Armies" (Walt Whitman)
#"Minister of War" (Arthur Waley)
#"Song In the Blood" (Lawrence Ferlinghetti, Jacques Prévert)
#"Casida of the Lament" (J.L. Gili, Federico García Lorca)
#"Of the Dark Past" (James Joyce)
#"London" (William Blake)
#"In Guernica" (Norman Rosten)
#"Who Murdered the Minutes" (Henry Treece)
#"Oh, Little Child" (Henry Treece)
#"No Man Is an Island" (John Donne)
#"Portrait of the Artist As a Young Man" (James Joyce)
#"All the Pretty Little Horses" (Traditional)
#"Childhood III" (Arthur Rimbaud, Louis Varese)
#"The Magic Wood" (Henry Treece)
#"Poems from the Japanese" (Kenneth Rexroth)
#"Colours" (Peter Levi, Robin Milner-Gulland, Yevgeny Yevtushenko)
#"All in green went my love riding" (E. E. Cummings)
#"Gacela of the Dark Death" (Federico García Lorca, Stephen Spender)
#"The Parable of the Old Man and the Young" (Wilfred Owen)
#"Evil" (N. Cameron, Arthur Rimbaud)
#"Epitaph for a Poet" (Countee Cullen)
#"Mystic Numbers- 36"
#"When The Shy Star Goes Forth In Heaven" (James Joyce)
#"The Angel" (William Blake)
#"Old Welsh Song" (Henry Treece)
Corazón (albom Carlos Santana)

**Corazón** zo un albom gant Carlos Santana. 

## Kanaouennoù
#Saideira (gant Samuel Rosa (Skank))	3:55
#La Flaca (gant Juanes (Jarabe de Palo))	4:11
#Mal Bicho (gant Los Fabulosos Cadillacs)	3:38
#Amor Correspondido (gant Diego Torres)	4:10
#Una Noche en Nápoles (gant Lila Downs, Niña Pastori & Soledad (diwar * Una notte a Napoli*, kanaouenn Pink Martini) 4:30
#Beijo de Longe (gant Gloria Estefan)	4:17
#Margarita (gant Romeo Santos)	4:01
#Indy (gant Miguel)	3:26
#Oye 2014 (gant Pitbull)	3:241
#Yo Soy La Luz (gant Wayne Shorter & Cindy Blackman)	4:06
#I See Your Face (Bola Sete)	1:19
# Iron Lion Zion (gant Ziggy Marley & ChocQuibTown (Bob Marley))

## Notennoù
Anvioù-bihan euskarek

Setu amañ un toullad **anvioù-bihan euskarek**.

### Anvioù-bihan roet d'ar baotred
#### A
*Aitor

#### I
*Iñaki

#### J
*Jon

#### M
*Manex

#### U
*Uba
*Udane
*Unai
*Unax
*Uribarri
*Uxue

#### Z
*Zigor

#### X
*Xabier
*Xan

### Anvioù-bihan roet d'ar merc'hed
#### A
*Ainhoa
*Amaia
*Arantzazu
*Arantxa
 

#### B
*Babesne	
*Begoña	
*Berengaria
 	
#### E
*Erregina

#### G
*Garbiñe 

#### H
*Haize

#### I
*Iholdi

#### M
*Maite (skrivet *Maïté* e galleg)
*Maritxu 
*Maritza
*Mirenxu

## Liamm diavaez
* https://web.archive.org/web/20180712191251/http://www.euskaltzaindia.eus/dok/eaeb/eoda/emakumezkoak.pdf
Toull-bac'h Saidnaya

**Toull-bac'h Saidnaya** (Arabeg: *سجن صيدنايا‎‎*) a oa un toull-bac'h milourel nepell diouzh Damask e Siria, bet implijet gant gouarnamant Bashar al-Assad evit derc'hel milieroù a brizonidi, tud emsavet a-enep ar gouarnamant pe soudarded "disleal". Amnesty International a istime e miz C'hwevrer 2017 "e vije bet etre 5000 ha 13 000 a dud lazhet hep bezañ barnet e Saydnaya etre miz Gwengolo 2011 ha miz Kerzu 2015." Hervez ministrerezh an diavaez e Stadoù-Unanet Amerika e vefe bet savet ur forn evit distrujañ korfoù ar re jahinet ha drouklazhet. Diskouezet ez eus bet luc'hskeudennoù ganto d'ar 14 a viz Mae 2017.

Lec'hiet eo an toull-bac'h un 30 kilometr bennak en norzh d'ar gêr-benn Damask. Brudet eo Saidnaya evit ar jahinerezh graet da enebourien ar gouarnamantoù sirian.
## Istor
An toull-bac'h a oa bet savet gant tad Bashar Al-Assad, Hafez al-Assad, evit bac'hañ enebourien e renad. Darn anezho a oa djihadourien. "Diwar un hollad 1400 den e oa 1100 djihadour eus Afghanistan, Irak pe lec'h all". Pa voe kroget an emsavadeg er vro e 2011 e voe dieubet an holl anezho gant ar renad. Ar re-se a yeas etrezek norzh ar vro ha krouiñ pe emezeliñ e strolladoù djihadourien-sponterien islamek.

Dyab Serrihe, ur stourmer komunour bet toullbac'het etre 2006 ha 2011, en deus bet roet ar muiañ a vunudoù war an toull-bac'h hag an doareoù bevañ eno d'ar c'hevredigezhioù a zifenn gwirioù Mab-Den.

## Liammoù diavaez
*  "Saydnaya - Inside a Syrian torture prison"
* Inside Saydnaya: Syria's Torture Prison (Amnesty International)
## Notennoù ha daveennoù
Dezrevell Kaezar

An **Dezrevell Kaezar** (Saozneg: Caesar report), eus e anv gwirion leun **A Report into the credibility of certain evidence with regard to Torture and Execution of Persons Incarcerated by the current Syrian regime**, zo un dezrevell 31 bajenn diwar-benn al lazhadegoù sevenet gant renad Bashar Al-Assad e Siria abaoe penn-kentañ an emsavadegoù er vro e 2011.

An dezrevell a oa bet savet gant tri alvokad, daou Saoz hag ur Stadunanad, arbennigourien war an torfedoù-brezel: Desmond de Silva ha David Crane (daou brokulor el lez-varn ispisial evit Sierra Leone) ha Geoffrey Nice, bet prokulor e-pad prosez prezidant kozh Yougoslavia, Slobodan Milošević. Sikouret int bet gant ur skipailh medisined gwiraourien.

## Istor
Bro Qatar, harper an emsaverien e Siria, en doa bet karget ar gambr-studi gwir Carter-Ruck and Co da sevel un enklask evit gouzout ha torfedoù brezel a oa graet e Siria gant gouarnamant Bashar Al-Assad ha peseurt re.	

An tri alvokad kemennet gant ar c'huzulva ha gant sikour dielloù ha komzoù "Kaezar", lesanv un ez-poltrijer korfoù tec'het diouzh Siria e 2014 gant 55 000 poltred korfoù, o deus bet savet un dezrevell.
## Liammoù diavaez
* A Report into the credibility of certain evidence with regard to Torture and Execution of Persons Incarcerated by the current Syrian regime.
## Notennoù ha daveennoù
Safar, eus Pondi da Zanzibar

***Safar, eus Pondi da Zanzibar*** zo un teulfilm e brezhoneg savet gant Ronan Hirrien, ur sevener teulfilmoù e brezhoneg, e 2012.
Labourat a ra evit Frañs 3 Breizh.

*Safar, eus Pondi da Zanzibar* zo istor tri den eus Breizh ha pevar den eus Zanzibar. Kaozeal a reont diwar-benn ar sonerezh hengounel. Da-geñver festival Bombardoù ar bed e Klegereg e 2011 e oant en em gavet asambles. Ar vombard hag ar zumari eo an daou venveg pouezusañ en istor.

Zanzibar zo un enezeg war aod Tanzania e Meurvor Indez. Pondi zo ur gêr bras a-walc'h e kreiz Breizh.

Estreget evit ar sonerezh e teu an dud e vro ar re all, evit gweladenniñ hag ober anaoudegezh gant ar vro. 
Ar Vretoned a zo bet pedet da Zanzibar peogwir e oa bet ar Zanzibariz e Breizh a-raok.
Bruce Lee

**Lee Jun-fan** (sinaeg: 李振藩), ganet d'ar 7 a viz Du 1940 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Gouhere 1973, brudet dre e anv micherel **Bruce Lee**, a oa un arzour brezel, aktour, produer filmoù, prederour a orin eus Hong Kong ha stadunanad. Krouet en doa ivez an arz-emgannañ anvet Jeet Kune Do. Lee a oa mab d'ar c'haner opera kantonat Lee Hoi-chuen. En desped d'e varv trumm ez eo chomet brudet evel unan eus brasañ mistri an arzoù-emgannañ en deus bet ul levezon ramzel dre ar bed, met ivez un ikon pop culture eus an  kantved. Lakaet e vez alies diwar e benn en deus sikouret kalz an doare ma oa taolennet tud Azia er filmoù stadunanat.
Édouard Philippe

**Édouard Charles Philippe** (ganet d'an 28 a viz Du 1970 e Rouan, Normandi) zo ur c'hargad stad uhel hag ur politikour gall. Bez eo an 22vet kentañ ministr eus ar Vvet Republik, anvet er post-se d'ar 15 a viz Mae 2017 gant Emmanuel Macron, deuet da vezañ prezidant nevez Bro-C'hall an deiz a-raok. Chomet eo kentan ministr betek an 3 a viz Gouere 2020.

Krog eo gant ar politikerezh er Strollad Sokialour gall. Bez e oa bet goude-se ezel en Union pour un mouvement populaire (UMP) ha goude-se er strollad Les Républicains (LR). E 2010 e teuas da vezañ maer An Havr-Nevez ha prezidant kumuniezh an tolpad-kêrioù. Bez e voe ivez kannad er 7vet pastell-vro er Seine-Maritime e 2012.

## Yaouankiz
Édouard Philippe a zo ganet e Rouen. Mab eo da gelennerien galleg, ur c'hoar en deus, hag a zo kelennerez war ar galleg. Gwrizioù micherel ar familh a zo reoù doker, an tad-kozh, an tad-kuñv a rae ar vicher-se. An tad-kuñv a oa bet unan eus kentañ izili ar Parti Communiste Français en Havr-Nevez. Ul lod kendirvi da Edouard Philippe a ra c'hoazh ar vicher doker.

## Stummadur
Bevet en deus e bannlev Rouen, tapet en doa e vachelouriezh e Bonn, an tad a oa neuze rener al lise gall eno. Studier e voe en hypokhâgne el lycée Janson de Sailly e Pariz, diplomet e voe goude-se en Institut d'études politiques de Paris (skourr servij publik, remziad 1992) ha goude-se e Skol vroadel ar velestradurezh (remziad Marc-Bloch, 1995-1997).

Ur wech echuet gant an ENA e 1997 ez a Édouard Philippe d'ar C'huzul-Stad. Arbennigour eo war gwir ar marc'hadoù publik.

## Politikerezh
;Deroù
E-pad e studioù e Sciences Po, stourm a ra daou vloavezh er Parti socialiste da harpañ Michel Rocard. Goude-se e ro e zilez evit mont etrezek an tu dehoù.
Ar Republikaned

Ar Republikaned, o anv ofisiel gallek **Les Républicains** (berraet e **LR**), zo ur strollad politikel liberal-mirour gall. Renket e vez a-zehoù er bed politikel. E Parlamant Europa ez eo liammet ar strollad ouzh ar Parti populaire européen (PPE). Deuet eo an LR eus ar strollad Union pour un mouvement populaire, kemmet e anv hag e statudoù, dre ur vot gant an izili d'an 28 a viz Mae 2015. Hêr eo ivez d'ar strolladoù mirour gall bras UDR hag RPR.

## Notennoù ha daveennoù
Thrall

Un **thrall** (Norseg kozh/Islandeg: þræll, Norvegeg: trell, Daneg: træl, Svedeg: träl) a oa ur sklav pe serv en douaroù skandinavian da vare ar Vikinged. En hensaozneg e veze lavaret þēow. Statud ur þræll pe þēow a oa disheñvel a-grenn diouzh statud an dud dieub (*karl*, *ceorl*) ha tud an noblañs (jarl, eorl). E latin krennamzerel pe e lezennoù kozh ar C'hermaned e veze graet *servus* anezho. An aozadur sokial gladdalc'hel gant ar served a gendalc'has betek ar Grennamzer uhelañ.
## Statud
Ar Thrall-ed e oa ar renk labourerien izelañ er gevredigezh skandinavian. Ar re-se a oa a orin norzheuropat ha lakaet da sklaved abalamour d'o dle, ma oant prizonidi brezel, pe bugale served all. Ar Thrall-ed e Skandinavia n'o doa gwir ebet, o doareoù bevañ a oa liammet-tre gant o mistri. Un ekonomiezh sklaved a oa graet ganto. An ekonomiezh-se a oa unan o tont eus ar skrapadennoù, ar sklaved a oa teñzorioù-brezel hag un diazez d'an ekonomiezh Viking.

Lod eus an istorourien a lavar e oa un tregont bennak a sklaved e pep tiegezh viking, darn anezho en gwirionez a oa perc'henn war unan pe zaou d'ar muiañ. E 1043, Hallvard Vebjørnsson, mab un noblañs lec'hel eus distrig Lier, a voe lazhet pa glaske difenn ur vaouez thrall diouzh ur strollad tud a rebeche dezhi bezañ laer. An Iliz a savas a-du a-grenn gant e obererezh, lakaet e voe da verzher ha santelaet evel Sant Hallvard, sant patrom Oslo.
## Kevredigezh
Mare an argadennoù Viking a oa aet goustadik da get en  ar pezh a oa bet fin an tapout sklaved.
Galway Girl

***Galaway Girl*** a zo ur *single* gant ar c'haner-sonaozer saoz Ed Sheeran embannet er bloavezh 2017.

## Testeniekadurioù

## Notennoù ha daveennoù
Ann Coulter

**Ann Hart Coulter**, bet ganet d'an 8 a viz Kerzu 1961, zo ur rendaelourez politikel ha stourmerez mirour, ur skrivagnerez hag un alvokadez stadunanat.
Alies e vez gwelet er skinwel pe glevet er skingomz o reiñ he soñjoù a-zivout darvoudoù foran pe brevez.

Ganet e voe e New York City en ur familh mirourien, ha desavet e New Canaan (Connecticut). Pa oa o studiañ an Istor e Cornell University e voe entanet muioc'h-mui gant ar mennozhioù mirour rik. D'ar mare-se e sikouras da sevel ar *[[The Cornell Review]]*, ur gazetenn dizalc'h embannet gant studierien he skol-veur. 

Brudet eo evit implij troiennoù dichek, evit kaout savboentoù strizh ha bezañ helavar. Un Éric Zemmour stadunanat a reer anezhi a-wechoù. Flemmus ha drouk eo gant an Strollad Demokratel hag ar pezh a soñj dezhi bezañ tu kleiz ar politikerezh stadunanat. Embann a ra anat n'eo ket neptu, ha plijout a ra dezhi plantañ reuz.

## Oberennoù
*1998 : *High Crimes and Misdemeanors: The Case Against Bill Clinton*, Washington DC, Lanham, MD - Regnery Pub 
*2002 : *Slander: Liberal Lies About the American Right*, New York, NY - Crown 
*2003 : *Treason: Liberal Treachery from the Cold War to the War on Terrorism*, New York, NY - Crown Forum 
*2004 : *How to Talk to a Liberal (If You Must: The World According to Ann Coulter*, New York, NY - Crown Forum 
*2006 : *Godless: The Church of Liberalism*, New York, NY - Crown Forum 
*2007 : *If Democrats Had Any Brains, They'd Be Republicans*, New York, NY - Crown Forum 
*2009 : *Guilty: Liberal "Victims" and Their Assault on America*, New York, NY - Crown Forum 
*2011 : *Demonic: How the Liberal Mob Is Endangering America*, New York, NY - Crown Forum 
*2012 : *Mugged: Racial Demagoguery from the Seventies to Obama*, New York, NY - Sentinel HC 
*2013 : *Never Trust a Liberal Over 3 – Especially a Republican*, Washington, DC - Regnery Publishing 
*2015 : *Adios, America: The Left's Plan to Turn Our Country Into a Third World Hellhole*, Washington, DC - Regnery Publishing 
*2016 : *In Trump We Trust: E Pluribus Awesome!*, New York City - Sentinel
Lys Assia

**Lys Assia**, bet ganet **Rosa Mina Schärer** d'an 3 a viz Meurzh 1924 e Rupperswil, e kanton Aargau, e Suis ha marvet d'ar 24 a viz Meurzh 2018, a oa ur ganerez a voe trec'h er c'hentañ Eurovision e 1956.

Un dañserez e oa en e bugaleaj. D'he 16 vloaz e 1940 e oa kroget da ganañ ha tapet he doa brud evel-se. Plijout a rae d'an dud klevout anezhi o kanañ, ha bountet e voe warni da baouez gant an dañs ha da ganañ hepken.

## Pladennoù

### Kanaouennoù brudet
* *L'Amore*, 1958.
Corry Brokken

**Cornelia Maria Brokken**, anavezet evel **Corry Brokken**, ganet d'an 3 a viz Kerzu 1932 ha marvet d'an 31 a viz Mae 2016, a oa ur ganerez izelvroat. E 1957 e voe ar c'hentañ kaner izelvroek o vezañ trec'h en Eurovision, ar barr en he buhez kanerez hag arzourez er bloavezhioù 1950 ha 1960. Brudet e voe ivez dre ma embannas kanaouennoù a reas berzh. Un abadenn skinwel dezhi hec'h-unan he doa. Paouezet e oa gant he micher kanerez e 1976 evit mont war studi ar Gwir, dont a reas da vezañ prokulorez ha barnerez goude-se. Brokken a skrivas ur skrid-buhez hag er bloavezhioù 1990 e tistroas war-zu ur vuhez arzel, o kanañ hag enrollañ kanaouennoù ha skrivañ e kazetennoù.

## Oberennoù
;Kanaouennoù
*"Voorgoed voorbij" (1956)
*"Net als toen" (1957)
*"Heel de wereld" (1958)

;Filmoù
**Jenny* (1958)
**Redt een kind* (1959)
**Uit met Maurice Dean* (1968)
Emgann Dybbøl

**Emgann Dybbøl** (daneg: *Slaget ved Dybbøl*; Alamaneg: *Erstürmung der Düppeler Schanzen*) a voe emgann pennañ Eil Brezel Schleswig, mintin an 18 a viz Ebrel 1864 goude ur sez a oa bet kroget d'ar 7 a viz Ebrel. Nerzhioù lu Danmark a voe flastret gant re Prusia, ar pezh a voe diazez da zisoc'h ar brezel. Dybbøl a oa bet ivez un dachenn emgan e-pad Kentañ Brezel Schleswig.

## Kenarroud
Goude ma oa bet aloubet Dugelezh Schleswig e miz Du 1863 gant ar roue danat Christian IX (a oa ivez dug Schleswig), Prusia hag Aostria a aloubas Jutland e miz Genver 1864.

## Adkemer
* Bep bloaz e vez aozet gant Danmark ul lid koun e Dybbøl d'an 18 a viz Ebrel. Soudarded Danmark a vez gwisket gant lifreoù eus mare an emgann. Evit 150 deiz-ha-bloaz an emgann, d'an 18 a viz Ebrel 2004, e voe savet un abadenn veur. Hiziv-an-deiz e vez implijet c'hoazh an emgann pa vez kaoz eus al liammoù etre Danmark hag Alamagn.

* Carl Klinke, ur soudard prusian a vefe bet o kas gantañ ur sac'had danvez-tarzh betek kreñvlec'h pennañ an Daniz hag emlazhet o toullañ ar voger. Savet e voe ur barzhoneg gant Theodor Fontane. 
* Johann Gottfried Piefke, ur sonaozour kanoù-bale milourel brudet a savas ur c'han-bale anvet Düppeler Schanzen-Sturmmarsch evit enoriñ an emgann-se.
## Notennoù ha daveennoù
Pierre Laurent (politikour)

**Pierre Laurent**, ganet d'ar 1añ a viz Gouhere 1957 e Pariz, zo ur c'hazetenner ha politikour gall, bet rener ar gazetenn L'Humanité, sekretour broadel ar Parti communiste français abaoe an 20 a viz Even 2010. Senedour eus Pariz abaoe 2012, bez eo ivez prezidant ar Parti de la gauche européenne etre 2010 ha 2016.
Ordoño

**Ordoño** zo un anv-bihan spagnolek krennamzerel. Diwarnañ e teu an anv-tiegezh Ordóñez.

## Tud
*Ordoño Iañ Asturiez (821-866),
*Ordoño II León (871-924)
*Ordoño III León (c. 925-956)
*Ordoño IV León *El Malo* (c. 925-962 pe 963)

*Ordoño Ramírez el Ciego (c. 981 – a-raok 1024) 

*Ordoño Bermúdez (? - 1042) 
*Ordoño de Astorga (? - c. 1065) 
*Ordoño Ordóñez (?-goude 1073)

*Ordoño Álvarez (1198-1285)

## Lec'hioù
***[[Ordoño, Carballido, Vilalba|Ordoño]]**, e parrez Carballido, e kumun Vilalba, e Galiza.

## Pennad kar
* Ordóñez
Golo (departamant)

**Golo** a oa un departamant gall e Korsika, eus 1793 betek 1811, lakaet dezhañ anv ar stêr Golo, a red e hanternoz an enezenn hag en em daol e Mor Tirrenia. 

Bastia e oa ar gêr-benn.

Krouet e voe diwar departamant Korsika e 1793, rannet etre Golo, en hanternoz, ha Liamone, er c'hreisteiz. Adsavet e voe departamant Korsika e 1811, dre adunaniñ an daou zepartamant Liamone ha Golo, hag un departamant unvan e chomas betek ar 1añ a viz Genver 1976. Neuze e voe rannet adarre ha krouet daou zepartamant, hini Corse-du-Sud ha hini Haute-Corse a glot tre-ha-tre gant ar Golo kozh, gant korn-bro Niolu, e-kreiz an enezenn, ouzhpenn, tra ma oa e Liamone gwechall.
Shelby Chesnes

**Shelby Chesnes** zo ur *[[bikini (dilhad)|bikini]] model* stadunanat bet ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1991 e West Palm Beach, Florida.
Dibabet e voe evel *Playboy [[Playmate]]* evit miz Gouhere 2012 ha luc'hskeudennet gant an arzour brudet Stephen Wayda.

Embann a ra bezañ naturel, hep tatou ebet *(100% natural and has no tattoos)*.

## Filmoù
* *Last Vegas*, 2013
* *Horrible Bosses 2*, 2014

## Liammoù diavaez
* Instagram Shelby Chesnes
* Facebok
* Twitter

## Notennoù ha daveennoù
Landshut

**Landshut** zo ur gêr eus Alamagn, e gevred Bavaria. Emañ war lez ar stêr Isar ha bez' eo kêr-benn Bavaria Izel, unan eus seizh rannvro Stad dieub Bavaria. Kêr vrasañ Bavaria Izel eo Landshut : gant tost  a annezidi ez eo brasoc'h eget Passau ha Straubing, a zo kêrioù bras all el lodenn eus ar vro.

Brudet eo al *Landshuter Hochzeit* ("Eured Landshut"), ur fest vras e doare ar Grennamzer.

Tost a-walc'h emañ Landshut da gêr München ha d'he aerborzh etrebroadel. Gant se eo kresket ha deuet da vezañ ur gêr a bouez e Bavaria.

E 1800 e voe kaset skol-veur Ingolstadt da Landshut, evit tec'hout diouzh an alouberien c'hall. Neuze e voe graet "skol-veur Masimilian I" anezhi, diwar anv roue Bavaria d'an ampoent. E 1826 e voe kaset ar skol-veur da gêr-benn Bavaria, München, ha bremañ eo anavezet evel "skol-veur München", met *Ludwig-Maximilians-Universität München* eo hec'h anv ofisiel.

## Tud vrudet
*Heinrich Himmler, unan eus pennoù uhel an Trede Reich.
*Roman Herzog, prezidant Republik Alamagn (1994-1999).

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Landshut gant ar c'hêrioù-mañ :
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Laurent Fabius

**Laurent Fabius**, ganet d'an 20 a viz Eost 1946 e Pariz (XVIvet arondisamant), zo ur politikour gall. Ezel eo eus ar Parti socialiste abaoe 1974. Kannad e voe er Seine-Maritime adalek 1978 ha betek 2012 (1978-1981, 1986-2000, 2002-2012).

## Yaouankiz
Laurent Fabius zo mab da André Fabius (1908-1984), hendraour, a orin eus ur familh yuzev ashkenaze troet d'ar feiz katolik e-pad an Eil Brezel-bed, ha da Louise Strasburger-Mortimer (1911-2010), katolik stadunanat. Badezet e voe Laurent Fabius en Iliz Notre-Dame-de-Grâce-de-Passy, desavet e voe e karter Chaillot.
Ordoño Álvarez

**Ordoño Alvares**, pe **Álvarez** (c. 1198 - Roma, 1285) a oa un abad hag eskob astur. 
Abad Husillos e oa, eskob Salamanca, arc'heskop Braga, ha kardinal.

Perzh a gemras er C'hentañ Kroaziadeg.

Diskennad e oa d'an infanted Ordoño Ramírez el Ciego ha Cristina Bermúdez. Mab e oa da Álvar Díaz, a oa mab da Ordoño Álvarez Asturiez, un den a-bouez e-pad ren Alfonso IX León, hag a oa gant ar roue e-pad troioù brezel Andalouzia, hag aloubadeg Córdoba.
Aitor

**Aitor** zo un anv-bihan euskarek, roet d'ar baotred, hag a dalvez kement hag «anzav, kofesadenn ». Lidet e vez d'an 22 a viz Mae.

Krouet eo bet an anv gant ar skrivagner Augustin Chaho evel hendad an Euskariz, war batrom Tubal er Bibl.

## Liammoù diavaez
* Anvioù-bihan euskarek

## Notennoù
Mad Max (disheñvelout)

**[[Mad Max (frañchiz)|Mad Max]]** a c'hall bezañ :

## Filmoù
;Bed diazez
**[[Mad Max]]*, film embannet e 1979
**[[Mad Max 2]]*, film embannet e 1981
**[[Mad Max Beyond Thunderdome]]*, film embannet e 1985
;Bed adsavet
**[[Mad Max: Fury Road]]*, film embannet e 2015
* , film embannet e 2024

## ''Mad Max'' frañchiz
*''Mad Max'' (frañchiz), ur film hag ur frañchiz kroget e 1979
*''Mad Max'' (sonerezh), sonerezh ar film
*''Mad Max'' (c'hoari video, 1990), ur c'hoari video war NES diazezet war ar film *Mad Max 2: The Road Warrior*
*''Mad Max'' (c'hoari video, 2015), ur c'hoari video diazezet war ar frañchiz
*Filmoù Mad Max hêrezh ha levezon er sevenadur pobl, ur frañchiz awen d'ar sevenadurezh pobl
*Max Rockatansky, tudenn bennañ bed Mad Max (Max Rockatansky)

## Tud
* Jochen Hippel (ganet e 1971), soner alaman 
* Vernon Maxwell (ganet e 1965), c'hoarier en NBA 
* Max Papis (ganet e 1969), blenier kirri sport italian
* Max Biaggi (ganet e 1971), blenier marc'hoù-tan sport italian
* Aravinda de Silva (ganet e 1965), cricketer eus Sri Lanka
* Max Scherzer, c'hoarier baseball stadunanat
* Maxwell R. Thurman (1931–1995), jeneral stadunanat
* Maxime Bernier, lesanvet Mad Max, ur politikour kanadian
* Max Tegmark, lesanvet Mad Max, ur fizikour
* Max Verstappen (ganet e 1997), blenier otoioù sport izelvroat
* Maksim Gelman (ganet e 1987), lazher a yoc'h
Mad Max (film)

**Ur bajenn [[Mad Max (disheñvelout)]] zo ivez*.
**Mad Max** zo ur film aostralian gant George Miller embannet e 1979. Produet e oa bet gant Byron Kennedy. Mel Gibson e oa an aktour pennañ gant roll "Mad" Max Rockatansky. Evel aktourien e oa kavet ivez Joanne Samuel, Hugh Keays-Byrne, Steve Bisley, Tim Burns ha Roger Ward. James McCausland ha Miller o devoa savet ar skript diwar un istor gant Miller ha Byron Kennedy. Ar film a gont un istor disklêriet evel mojenn en Aostralia an dazont, rivinet ha soubet er feulster hag an digolloù. Un archer eus an hent "Mad" Max Rockatansky a glask gant e gamaraded saveteiñ ar gevredigezh a zo o kouezhañ en he foull abalamour d'ar gangoù marc'htanerien. Darn eus ar film a oa bet filmet tro-dro Melbourne, Aostralia, e-pad c'hwec'h sizhun.

Pa voe embannet ar film e voe degemeret pe evel ur film a zoare pe eus an tu all enebet ur film fall-tre. En desped d'an tagadennoù lies e voe gounezet gant Mad Max tri AACTA Awards ha gant an amzer o tremen e teuas da vezañ ur film azeulet kement hag ar burutelladennoù graet eus outañ o vont war wellaat. Ar film en devoa rastellet US$100 milion dre ar bed. Deuet eo da vezañ ur film degemeret er Guinness evit ar rekord a arc'hant gounezet keñveriet gant an arc'hant postet ennañ.
Il ladro (albom)

**Il ladro** zo albom gant Angelo Branduardi e 1990.

E bladenn gent a oa bet Secondo Ponzio Pilato e 1988. Goude *Il ladro* e raio Confessioni di un malandrino. Il meglio di Angelo Branduardi e 1991.

## Kanaouennoù
#Il ladro 
#Madame 
#Bella faccia 
#Uomini di passaggio 
#Ballerina 
#Amazzonia 
#Il bambino dei topi 
#Il tempo di partire 
#Il grido 
#Ai confini dell'Asia 
#Festa
Mad Max 2

**Ur bajenn [[Mad Max (disheñvelout)]] zo ivez*.

**Mad Max 2** (anavezet ivez gant an anv **The Road Warrior** pe **Mad Max 2: The Road Warrior**) zo ur film aostralian savet e 1981 gant George Miller.
Rita la Caimana

**Rita la caimana** zo ur vaouez damvojennel eus kêr Bayamo en Enez Kuba. Brudet eo ar ganaouenn diwar he fenn.

## Ar vojenn
Un inosantez e oa ha diwar-benn ar vojenn eo bet savet ar ganaouenn. Un delwenn zo bet savet dezhi e Mirdi koarennoù Bayamo.

## Ar ganaouenn
Savet eo bet ar ganaouenn gant Lorenzo Hierrezuelo a gane en daouad Los Compadres.

Adkanet eo bet gant tud e-leizh abaoe, Eliades Ochoa, ar Familia Valera Miranda, ar Septeto Santiaguero, al laz arc'hantinat *Sexteto Colorado*.

Lakaet eo bet e brezhoneg.

## Tabut
Un tamm tabut a voe diwar-benn ar ganaouenn rak kredet en devoa Lorenzo Hierrezuelo lavarout he devoa Bayamo un istor kaeroc'h eget La Habana, ma respontas Faustino Aramas en ur ganaouenn *El Compositor se equivocó* .

Goude-se c'hoazh e kanas Caridad Hierrezuelo *El Compositor no se equivocó*

## Liammoù diavaez

## Notennoù
San José del Rincón

**San José del Rincón** zo anv daou lec'h en Amerika:

* San José del Rincón (Arc'hantina)
* San José del Rincón (Mec'hiko)
Blaye

**Blaye** (distaget ​[blaj] e galleg ; *Blaia* en okitaneg) zo ur gumun eus mervent Bro-C'hall, en departamant Gironde.

Emañ Blaye war lez dehoù aber ar Gironde, un 50 km bennak diouzh Bourdel, en hanternoz. 

Ur wikadell zo, savet gant Vauban war ribl an aber. Lakaet eo bet ar savadur-se war roll savadurioù ar Glad bedel, gant an UNESCO.

Brudet eo ar gwiniegi ar c'hornad, anvet *Blayais*, hag ar gwin a vez graet eno.

Gwechall e oa Blaye e tachenn an okitaneg, met war-gil eo aet ar yezh en tolead-se. Roudoù eus an okitaneg a gaver en anvioù-lec'h tro-dro Blaye avat.

## Kreizenn nukleel
Kreizenn nukleel ar Blayais n'emañ ket e Blaye, met en ur gumun nepell, e Braud-et-Saint-Louis abaoe 1981, dindan EDF, hag a implij dour ar Gironde.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Blaye gant ar c'hêrioù-mañ : 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel ar gumun
Vouvant

**Vouvant** zo ur gumun c'hall en departamant Vande, e kreisteiz an departamant-se. 
Ramparzhioù zo en-dro d'ar vourc'h. 

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Foussay hag e Bann La Châtaigneraie e oa. Lakaet e voe kumun Vouvant en Arondisamant Les Sables-d’Olonne bet krouet e 1800 hag e Kanton La Châtaigneraie pa voe diskaret Kanton Foussay e 1801.
### 
;Brezel-bed kentañ
* Mervel a reas 65 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,18% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
;Eil Brezel-bed
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

Motte castrale Château-Neuf - Vouvant.jpg|Moudenn-gastell Le Château-Neuf.
La poterne de Vouvant.JPG|Ramparzhioù Vouvant.
La Tour Mélusine, à Vouvant.jpg|An Tour Mélusine, un aspadenn eus kastell La Récepte.
Château de la Grignonnière - Vouvant.jpg|Kastell La Grignonnière.
Eglise Vouvant.jpg|An iliz katolik.

* Ar voudenn-gastell.
* Ar ramparzhioù.
* Kastell La Récepte.
* Kastell La Grignonnière.
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.

Le Poilu victorieux à Vouvant 1.jpg
Monument aux morts - Vouvant.jpg
World War I & II Memorial of Vouvant pic4.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. E 1923 e voe savet .
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez

*Les plus beaux villages de France : Vouvant
Liborna

**Arabat droukveskañ gant [[Livorno]], en [[Italia]].* 

**Liborna** (hervez an okitaneg), pe *Libourne* (hervez ar galleg), zo ur gumun eus mervent Bro-C'hall, en departamant Gironde.

Unan eus kêrioù bras an departamant-se eo, e kember an Dordogna hag an Eila. Ur porzh oberiant eo bet e-pad pell, drezañ e tremene ar gwin graet er c'horn-bro hag a bep seurt marc'hadourezhioù eus Europa a-bezh.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Liborna gant ar c'hêrioù-mañ :
*
* 
*
*.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù
Bayamo

**Bayamo** zo ur gêr e reter enez Kuba, e proviñs Granma.

## Tud Bayamo
* Manuel del Socorro Rodríguez (1758-1819), kazetenner
* Pedro Figueredo (1818-1870) : a savas La Bayamesa, kan broadel
* Carlos Manuel de Céspedes (1819-1874) : politikour ha dispac'her
* José Fornaris (1827-1890), barzh
* Tomás Estrada Palma (1832-1908) : kentañ prezidant Republik Kuba
* Pablo Milanés (1943-) : kaner
Sympathique (albom)

**Ur pennad all zo diwar-benn ar ganaouenn [[Sympathique]]*.
**Sympathique** eo albom kentañ al laz Pink Martini

## Kanaouennoù
# *[[Amado mio]]* (Doris Fisher & Allan Roberts).
# *No hay problema*. Mambo sonet. 
# *[[Sympathique]]* (Diwar un darn eus ur varzhoneg gant Apollinaire, ha China Forbes ha Thomas Lauderdale).
# *[[Que será, será (Whatever Will Be, Will Be)]]*.
# *[[La Soledad]]* (Pepe Raphael, Lauderdale, Frédéric Chopin) .
# *¿Dónde estás, Yolanda?* (Manuel Jiménez, sonaozer perouat).
# *Andalucía* (Ernesto Lecuona).
# *Song of the Black Lizard* (Akihiro Miwa, eus ar film * Black Lizard*)	
# *Boléro*. Oberenn Maurice Ravel.
# *Never on Sunday* (diwar *[[Children of Piraeus]]*, gant Manos Hadjidakis ha Billy Towne).
# *[[Brazil (kan)|Brazil]]* (Ary Barroso).
# *Lullaby* (Forbes, Lauderdale).

## Notennoù
Hey Eugene!

**Hey Eugene!** eo trede albom at laz-seniñ stadunanat, eus Oregon, Pink Martini, e 2007. Tonioù rumba, lounge ha re klasel, a vez klevet ennañ.

## Kanaouennoù
#«Everywhere», savet gant China Forbes ha Thomas Lauderdale
#«Tempo Perdido»
#«Mar Desconocido»
#«Taya Tan»
#«City of Night»
#«Ojala»
#«Bukra wba'do»
#«Cante e Dance»
#«Hey Eugene!»
#«Syracuse» (ton gant Henri Salvador)
#«Dosvedanya Mio Bombino»
#«Tea For Two»
Splendor in the Grass (albom)

**Splendor in the Grass** eo pevare albom al laz-seniñ stadunanat, eus Oregon, Pink Martini, e 2009.

## Kanaouennoù
# *Ninna Nanna*, e naplezeg. -Alba Clemente, Massimo Audiello 
# *Ohayoo Ohio (Hello Ohio)* - Dan Faehnle
# *Splendor in the Grass*. - Alex Marashian, Thomas Lauderdale.
# *Où est ma tête ?* Marashian, China Forbes, Lauderdale
# *And Then You're Gone* - Marashian, Derek Rieth, Forbes, Lauderdale	
# *But Now I'm Back* (kanet gant Ari Shapiro) - Marashian, Lauderdale	
# *Sunday Table* - Forbes, Lauderdale
# *Over the Valley* - Forbes, Lauderdale	
# *Tuca Tuca* (kanet gant Raffaella Carrà, 1970) - Gianni Boncompagni, Franco Pisano
# *Bitty Boppy Betty* Marashian
# *Sing* (Kanet gant Emilio Delgado)	Joe Raposo
# *[[Piensa en mí]]*, gant Agustín Lara hag e c'hoar María Teresa Lara, 1935.
# *New Amsterdam* - Moondog, 1994.
# *Ninna Nanna*, e naplezeg. - Alba Clemente, Massimo Audiello.

## Notennoù
Joy To The World

***Joy To The World*** eo pempvet albom Pink Martini, ul laz-seniñ stadunanat eus Oregon, embannet e miz Du 2010 gant Heinz Records.

## Kanaouennoù
# *[[White Christmas]]*, Irving Berlin (1942)
# *White Christmas (part II)*, e japaneg
# *Shchedryk (Carol of the Bells)*
# *Santa Baby*
# *Elohai*
# *Little Drummer Boy*
# *Happy New Year*
# *Do You Hear What I Hear?*
# *La vergine degli angeli*, Giuseppe Verdi ha Francesco Maria Piave (1862)
# *We Three Kings*, implijet gant ar gompagnunezh Starbucks
# *Snowglobe Christmas*
# *Ocho Kandelikas*
# *Silent Night*
# *[[Auld Lang Syne]]*, kan a Vro-Skos
Je dis oui!

**Je dis oui!** zo un albom gant al laz-seniñ stadunanat, eus Oregon, Pink Martini, e 2016.

## Kanaouennoù
# *Joli garçon* (Bavo Defurne, China Forbes, Valentin Hadjadj, Thomas Lauderdale, Yves Verbraeken)
# *The Butterfly Song* (Thomas Lauderdale, Alex Marashian)
# *Kaj Kolah Khan* (Babak Afshar, Touradj Negahban)
# *Ov Sirun Sirun*
# *Love for Sale* (Cole Porter)
# *Solidão* (Frederico de Brito, David Mourão Ferreira, Traditional, Ferrer Trindade)
# *Al Bint Al Shalabiya* (Assi Rahbani, Mansour Rahbani)
# *Souvenir* (Bavo Defurne, Thomas Lauderdale, Yves Verbraeken)
# *Askim bahardi* (Yıldırım Gürses)
# *Finnisma Di*"Finnisma Di" (Thomas Lauderdale, Lyad Qasem, Pepe Raphael)
# *Segundo* (Johnny Dynell, China Forbes, Thomas Lauderdale)
# *Blue Moon* (Lorenz Hart, Richard Rodgers)
# *Fini la musique* (Bavo Defurne, Valentin Hadjadj, Thomas Lauderdale, Yves Verbraeken)
# *Pata Pata* (Miriam Makeba, Jerry Ragovoy)
# *Serenade* (Franz Schubert)
Get Happy (Pink Martini)

**Get Happy** zo un albom gant al laz-seniñ stadunanat eus Oregon, Pink Martini, embannet e 2013 gant Heinz Records. Pedet e oa arzourien all da gemer perzh : Phyllis Diller, Philippe Katerine, Meow Meow, Ari Shapiro, the von Trapps, ha Rufus Wainwright.

## Kanaouennoù
# *Ich dich liebe *- kanet gant China Forbes
# *[[Quizás, quizás, quizás]]* - kanet gant Storm Large
# *I'm Waiting for You to Come Back *- kanet gant Meow Meow
# *Omide zendegani - kanet gant Storm Large*
# *Yo te quiero siempre - kanet gant Ari Shapiro*
# *Je ne t'aime plus - kanet gant China Forbes et [[Philippe Katerine]]*
# *Zundoko-Bushi - kanet gant Timothy Nishimoto*
# *Până când nu te iubeam - kanet gant Storm Large*
# *She Was Too Good to Me - kanet gant Robert Taylor*
# *Üsküdar'a Gider İken - chanté par China Forbes*
# *[[Sway]] - kanet gant Storm Large*
# *Kitty Come Home - kanet gant Rufus Wainwright ha The Von Trapps*
# *What'll I Do? - kanet gant China Forbes*
# *Get Happy/Happy Days - kanet gant China Forbes ha Rufus Wainwright*
# *Heliotrope Bouquet - sonet
# *Smile - kanet gant Phyllis Diller''
1969 (Pink Martini & Saori Yuki)

**1969** zo un albom gant Pink Martini hag ar ganerez japanat Saori Yuki, e 2011.

## Kanaouennoù
# *Yuuzuki (Evening Moon)*. 
# *Mayonaka no Bossa Nova (Midnight Bossa Nova)*
# *Du soleil plein les yeux (Eyes Full of Sun)*, Francis Lai
# *Puff, The Magic Dragon*, savet gant Leonard Lipton ha Peter Yarrow, kanet e 1963 gant Peter, Paul and Mary en o albom Moving,
# *Ii janaino Shiawase naraba (It’s Okay If I’m Happy)*
# *Blue Light Yokohama*, savet gant Rei Nakanishi ha Takashi Miki.
# *Yoake no Scat (Melody For A New Dawn)*
# *[[Mas que Nada]]* (Jorge Ben) 
# *Is That All There Is?*, savet gant Jerry Leiber ha Mike Stoller. Kanet gant Peggy Lee e 1969. 	
# *Watashi mo Anata to Naite Ii? (Consolation)*
# *Wasuretainoni (I Want To Forget You, But...)*
# *Kisetsu no Ashioto (Footsteps Of The Seasons)*

## Notennoù
Lengon

**Lengon** (hervez an okitaneg), pe *Langon* (hervez ar galleg), zo ur gumun eus mervent Bro-C'hall, en departamant Gironde. Pennlec'h arondisamant Lengon eo. 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel ar gumun
Islavarenn-bal

An **islavarenn-bal** zo un islavarenn hag a verk ar pal.

## E brezhoneg
E brezhoneg e vez degaset al lavarenn-bal 
*gant *ma*
*gant *evit ma*
*gant troiennoù evel
** *gant aon na*
** *da virout na*

Doareoù all zo da c'heriañ meizad ar pal avat :
*gant *abalamour da unan bennak da ober tra pe dra*

## E galleg
*LA GRAMMAIRE DU FRANÇAIS LANGUE ÉTRANGÈRE POUR ÉTUDIANTS FINNOPHONES (!)

## Notennoù
Islavarenn-doareañ

Un **islavarenn-doareañ** zo war un dro islavarenn ha renadenn-doareañ. Meur a seurt zo anezho.

## An islavarennoù-doareañ
*an islavarenn-lec'h, pe islavarenn-lec'hiañ
*an islavarenn-amzer, pe islavarenn-amzeriañ
*an islavarenn-abeg, 
*an islavarenn-bal, 
*an islavarenn-heuliad, 
*an islavarenn-enebiñ,
*an islavarenn-vartezeañ.

### Lec'h ar verb
Ereet e vez an islavarenn-doareañ ouzh ar bennlavarenn gant ur stagell isurzhiañ (mar/ma, pa, peogwir) pe ur stagell gevrennek (evit ma, abalamour ma). Ar stagelloù isurzhiañ a vez heuliet gant ar verb displeget atav, hag ar rener n'hall dont nemet war-lerc'h ar verb.
* *Da bourmen ez in pa vo brav an amzer*.
Islavarenn-lec'h

An **islavarenn-lec'h**, pe **lec'hiañ**, zo un islavarenn-doareañ hag a verk al lec'h.

E brezhoneg e vez degaset :
*gant *ma* (diwar ar ger *ma*, pe *man*, hag a gaver er gerioù *c'hoariva* ha *peurvan*) 
*gant *e-lec'h ma*, *el lec'h ma*, *e kement lec'h ma* 
« E-lec'h ma staot ur c'hi&nbsp;&nbsp;&nbsp;E staot daou pe dri »
*gant *dre (al) lec'h ma, da/d'al lec'h ma, eus al lec'h ma*... 

## Liamm diavaez
* Wikeriadur

## Notennoù
Samba Em Prelúdio

***Samba Em Prelúdio*** a zo ur ganaouenn bortugalek savet gant an daou arzour brazilian Baden Powell (1937-2000) ha Vinicius de Moraes (1913-1980).

Lod eo eus an albom *[[Canto on Guitar]]* gant Baden Powell hag engravet e voe ar ganaouenn d'an 2-3 a viz Kerzu 1970 e studioioù Musik Produktion Schwarzwald (MPS) e Villingen-Schwenningen (Alamagn). Kemer a reas perzh Alfredo Bessa, Ernesto Ribeiro Gonçalves ha Hélio Schiavo, an tri soner a oa izili ar Baden Powell Quartet a oa o paouez ober un droiad en Alamagn.Embannet e voe ar bladenn e 1971, en Europa da gentañ-penn.

Dibabet e voe ar bossa nova-mañ gant ar filmaozour gall Christian Vincent (1955-) evit klozañ e eil film hir — *[[Beau fixe]]* — deuet e-maez e miz Du 1992.

## Selaou ''Samba Em Prelúdio'' ha lenn ar gerioù
*  ''Samba Em Prelúdio'', kanet gant Vinicius de Moraes, Maria Creuza ha Toquinho.
*  ''Samba Em Prelúdio'', kanet gant Patrick Bruel ha Chico Buarque en abadenn skinwel Taratata.
*  Gerioù ''Samba Em Prelúdio'' el lec'hienn Vinicius de Moraes: Home.

## Notennoù ha daveennoù
Laeron ar Menezioù Du

***Laeron ar Menezioù Du*** zo ur romantig brezhonek, 63 fajennad ennañ, savet gant Yann-Fañch Jacq hag embannet gant Keit Vimp Bev d'ar 14 a viz Here 2005.

## An istor
Laeron a deu e tier an tolead. Karget eo archerien ar C'hastell-Nevez eus an afer.

## Kudenn
Er bajenn 17 ez eus anv eus Daouadal, archer.
Er bajenn 19 ez eus anv eus Daoudal, laer.
Kompren a reer ez eus fazi gant ar skrivagner.

## Notennoù ha daveennoù
Mariana (Minas Gerais)

**Mariana** eo kêr goshañ stad Minas Gerais, e Brazil. Savet e oa e 1696, ha kentaén kêrbenn ar stad e oa. Gant hec'h ilizoù ha mirdioù e sach kalz a douristed.

## Douaroniezh

## Gwallzarvoud
E kumun Mariana emañ kêriadenn Bento Rodrigues ma freuzas ur stankell d'ar 5 a viz Du 2015. Beuzet e voe Bento Rodrigues, lazhet 17 den, ha saotret ar stêr Rio Doce.
Islavarenn-enebiñ

An **islavarenn-enebiñ** zo un islavarenn-doareañ hag a verk an enebiñ.

E brezhoneg e vez degaset gant meur a droienn:
*gant *petra bennak ma* 
*gant *goude ma*, *daoust ma* ... 
*gant *pegen ... bennak ma *

## Notennoù
Água Doce

**Água Doce** (*Dour dous*) zo anv meur a gumun e Brazil.

*Água Doce (Santa Catarina), e stad Santa Catarina
*Água Doce do Norte, en Espírito Santo
*Água Doce do Maranhão, e Maranhão

## Pennad kar
*Água
Gwallzarvoud Bento Rodrigues

**Gwallzarvoud Bento Rodrigues** a c'hoarvezas nepell diouzh kêr Mariana, e Minas Gerais, e 2015. Ur skluz a oa bet distrujet ha beuzet e oa bet al lec'hioù tro-dro gant ouzhpenn-se kudennoù saotradur ramzel.
Enez Henderson

**Enez Henderson** (*Henderson Island* e saozneg), pe **Makatea** e maorieg, gwechall *San Juan Bautista* hag ivez * Elizabeth Island*, zo un atoll hag unan eus inizi Pitcairn er Meurvor Habask, 193&nbsp;km er biz da Enez Pitcairn. 37,3 km2 zo dindani. Div enez all, Oeno ha Ducie, zo stag outi.

N'eus den o chom warni. Fallik eo an douar, nebeud a zour a zo. Koulskoude eo goloet an aod a lastez.

## Istor
E 1902 e voe staget en ofisiel ouzh Inizi Pitcairn .
E miz Mae 2017 e voe brudet ur studienn diwar-benn al lastez a zegouezh war an aod.

## Pennad kar
*Henderson

## Notennoù