Aquis Originis

**Aquis Originis** a oa unan eus an unnek *mansio* ("bod arsav") a oa a-hed ar *Via Nova*, an hent nevez anvet *Via XVIII* hag a oa etre *Bracara Augusta* (Braga e Portugal) hag *Asturica Augusta* (Astorga e proviñs León, Spagn) da vare an Impalaeriezh roman.
Ostalerioù meret gant ar Stad e oa ar *mansio*, ma c'helle an dud diskuizhañ e-kerzh o beajoù war an hentoù roman. E parrez Río Caldo e Lobios edo Aquis Originis, e kreiz park natur Baixa Limia-Serra do Xurés hiziv.

Tabut zo a-zivout lec'hiadur resis ar bod arsav. P' e laka an istorour Antonio Rodríguez Colmenero el lec'h ma 'z eus dismantroù ur *villa* war glann ar stêr Caldo, an henoniour Manuel Xusto Rodrígue hag a furchas ar *villa*-se a lavar n'edo ket ar *Via Nova* eno hogen un nebeud metradoù uheloc'h war tor ar run.

## Istor
Goude bout loc'het eus *Bracara Augusta* e kaved ar bod kentañ e Saleniana, er miltir 21. An eil bod e oa Aquis Originis, 18 miltir pelloc'h (26,6&nbsp;km), war tiriad Galiza hiziv dija. Goude-se e kaved bod en Aquis Querquennis, 14 miltir (20,6&nbsp;km) pelloc'h, e parrez Os Baños e kumun Bande (proviñs Ourense).

Savet e voe an ostalerioù-se evit pourchas bod ha boued d'ar veajourien, kenwerzhourien ha soudarded hag a yae gant ar *Via Nova*, d'ur mare ma ne veze ket a letioù. Kalz a dud a veze war an hent XVIII, a oa unan eus an nebeud re hag a liamme rannvroioù pell an eil diouzh eben ; drezañ e tremene an danvez krai koulz hag an aour a veze tennet eus mengleuzioù As Médulas (e kumun Carucedo, proviñs León).

Da vare an Impalaeriezh-Uhelañ e voe savet Aquis Originis, da lavarout eo etre 27 kent J.-K. ha 192. Diwezhatoc'h e voe savet gourizad ar c'hibelldi, etre dibenn an  ha deroù an , diouzh an nevesadurioù hag a voe graet er  ha  kantvedoù.

Dre zegouezh e voe kavet lec'hiadur ar c'hibelldi gant annezidi al lec'h. E 1988 e voe graet furchadennoù skañv, hag etre 1989 ha 1995 e voe kaset pemp furchadeg gant Mirdi an Henoniezh proviñs Ourense ; pezhioù moneiz koulz ha traezoù aour ha marmor a voe kavet.
Prenet e voe an dachenn gant kumun Lobios etre 1990 ha 1996 ; talvoudekaet e voe al lec'hienn gant leurennoù ha panelladoù displegadurioù.

## Deskrivadur
Pemp kant metrad-skouer eo gorread ar c'hibelldi, a zo rannet etre *pars urbana* (parzh nobl) ha *pars rustica*. Er parzh nobl e oa ur gegin gant fornioù, e-kichen ur poull-neuial hag un drobeulieg *(peristylum)* ; tommet e veze ar rann-se dre ur reizhiad dourioù tomm danzouar *(hypocaustum)*. Marteze e oa mozaikennoù war al leur ha livadurioù war ar mogerioù. Tachad an *hypocaustum* eo an hini hag a zo chomet er gwellañ stad hiziv.

Goulakaet ez eus bet e teufe an anv *Originis* eus ar fed ma voe savet ar *manso* war al lec'h end-eeun m'edo an dourioù tomm, pa ne zeuont eus lec'h all ebet en trowardroioù, ha pa ne voe ket ret sevel ur reizhiad tuellennoù. Bikarbonatek ha sodaek eo an dourioù-se ; 55-65°C eo o gwrezverk.

Eus bezañs kibelldioù Aquis Originis e teu anv ar stêr, *Caldo* ("tomm"), ha hini ar barrez, *Baños* ("kibelldioù").

## Skeudennaoueg

Ancient Roman thermae in Lobios, Ourense, Galicia, Spain-4.jpg|Aquis Originis war ar *Vía Nova*
Ancient Roman thermae in Lobios, Ourense, Galicia, Spain-8.jpg|Dismantroù Aquis Originis
Aquis Originis (hipocaustum) 2.jpg|An *hypocaustum*


## Levrlennadur
*XUSTO RODRÍGUEZ Manuel Xusto : *La villa romana de Riocaldo (Lobios, Ourense) y su ámbito termal*, e Fernández Ochoa & C. e García Entero, V. : *II Coloquio Internacional de Arqueología en Gijón – Termas romanas en el Occidente del Imperio*, Concello de Xixón 

## Notennoù