Walter Scott

**Sir Walter Scott, 1 Baronet** FRSE FSAScot (Dinedin, 15 a viz Eost 1771 – Galashiels, 21 a viz Gwengolo 1832), a oa ur skrivagner, ur barzh, un dramaour hag un istorour skosat.

Un darn vras eus e oberennoù zo chomet klasel e lennegezh Europa hag e hini Bro-Skos, en o zouez ar romantoù *[[Ivanhoe (romant)|Ivanhoe]]*, *Rob Roy*, *Waverley*, *Old Mortality*, *The Heart of Mid-Lothian* ha *The Bride of Lammermoor*, hag ar barzhonegoù-danevellañ *The Lady of the Lake* ha  *Marmion*. Bras e voe e levezon war lennegezh Europa ha hini Stadoù-Unanet Amerika.

Un alvokad, ur barner hag un ofiser-a-justis e oa dre vicher ; e-kichen e labour e oa grefier ha barner-baleer Selkirkshire. Unan eus izili pennañ an tuad politikel *Tory* e oa, hag un ezel eus ar *Royal Highland and Agricultural Society of Scotland* ; beskadoriad ar *Society of Antiquaries of Scotland* e voe adalek 1827 betek 1829, ha kadoriad ar *Royal Society of Edinburgh* adalek 1820 betek 1832

Dre e c'houiziegezh a-fet Istor hag e zonezon evit skrivañ e voe diazezer ar romant istorel evel ur rann eus ar romantelouriezh en Europa.

D'an 22 a viz Ebrel 1820 e voe deroet dezhañ an titl a *varonet* ("baronig") Abbotsford e Roxburghshire, Bro-Skos ; da get ez eas an titl goude marv e vab e 1847.

## Yaouankiz
D'ar 15 a viz Eost 1771 e kêr gozh Din-Edin e voe ganet Walter Scott, navet bugel Walter Scott (1729–1799), un ezel eus Klann Scott hag ur gwiraour er *Society of Writers to Her Majesty's Signet*, hag e bried Anne Rutherford, ur c'hoar d'ar mezeg ha kimiour Daniel Rutherford hag un diskennadez eus Klann Swinton.

Goude ur barrad poliomyelitis e 1773, pa oa daou vloaz, e chomas kamm, ur stad hag a levezonas e vuhez hag e oberennoù. Evit gwellaat e yec'hed e voe kaset da vevañ en atant e dud-kozh a-berzh tad er Scottish Borders Eno e teskas lenn dre e voereb Jenny Scott, ha diganti e teskas ar yezh hag ar mojennoù niverus a gaver er braz eus e oberennoù.

E miz Genver 1775, oadet pevar bloaz, e tistroas da Zin-Edin ; en hañv en devoe ur gurvezh gant e aunt Jenny e Bath e Somerset, e su Bro-Saoz. Er goañv 1776 e tistroas da di e dud-kozh, kent ur gurvezh all en hañvezh 1777 e Prestonpans nepell diouzh Din-Edin.

Bloaz goude, e 1778, Walter Scott, 7 vloaz, a zistroas da Zin-Edin da chom gant e dud en o annez nevez, m'en devoe kentelioù kent bezañ skoliataet. E miz Here 1779 e voe er Royal High School e kêr. Dre ma oa gouest da vale gwelloc'h ez ae da weladenniñ kêr hag ar maezioù tro-war-dro. Kalz e lenne ivez : romantoù marc'hegelezh, barzhonegoù, levrioù diwar-benn an Istor hag ar beajoù. Ouzhpenn ar skol en devoe kentelioù prevez war ar jedoniezh hag ar skrivañ, ha digant e gelenner e teskas Istor Iliz Bro-Skos.

E 1783 e kredas d'e dud e oa aet ar bugel 12 vloaz dreist e nerzh, setu e voe kaset da chom e-pad c'hwec'h mizvezh gant e voereb Jenny e Kelso er Scottish Borders, ma voe skoliataet ; eno e kejas ouzh ar vreudeur Ballantyne, a voe e voullerien hag embannerien diwezhatoc'h.

## Studier
E miz Du an hevelep bloaz e voulc'has Walter Scott gant e studi klasel e Skol-veur Din-Edin. E miz Meurzh 1786, oadet 14 vloaz, e voe deskard e burev e dad evit bezañ gwiraour er *Society of Writers to Her Majesty's Signet* d'e dro. Er skol hag er skol-veur en devoa kejet ouzh Adam Ferguson, Jr., mab d'ar prederour hag istorour Adam Ferguson hag a zalc'he saloñsoù lennegel. Drezo e kejas Walter yaouank ouzh ar barzh dall Thomas Blacklock (1721-1791) hag e vroudas da lenn dastumad barzhonegoù Ossian embannet gant James Macpherson. E-kerzh ar goañvezh 1786-87, Walter Scott, 15 vloaz, a gejas ouzh ar barzh Robert Burns (1759-1796) en unan eus saloñsoù Adam Ferguson.
]]
E 1789 e tistroas d'ar skol-veur evit studiañ ar gwir. Er bloaz-se end-eeun e voe eno unan eus diazezerien al *Literary Society* ha degemeret e voe er *Speculative Society*, ur gevredigezh tuet war ar c'homz dirak selaouerien ha war an aozañ oberennoù lennegel ; levraoueger e voe da-heul, ha sekretour-teñzorer bloaz goude

Goude echuet e studi war ar gwir, Walter Scott a voe alvokad e Din-Edin, ma voe degemeret er gevredigezh alvokaded dizalc'h *Faculty of Advocates* e 1792. Bloaz warn-ugent e oa an alvokad yaouank.

E 1797, brud a-zivout un aloubadeg an Bro-C'hall a vroudas Walter ha meur a vignon dezhañ d'en em rollañ er *Royal Edinburgh Volunteer Light Dragoons*, ma sevijas betek deroù ar bloavezhioù 1800 ; en abeg d'e gammadur ne c'helle ket stourm war droad evel e vignoned, setu e voe anvet da gartermaster ha sekretour.

## Kammedoù kentañ el lennegezh

Er bloavezhioù 1790 e oa bet entanet Walter Scott gant al lennegezh c'hermanek ; er bloaz 1796 ez embannas e droidigezh saoznek eus div varzhoneg alamanek gant Gottfried August Bürger (1747-1796), *Der wilde Jäger* (tr. *The Chase*) ha *Lenore* (tr. *William and Helen*). N'eo ket dre zegouezh e reas : d'ar mare-se e oa dedennet-bras an Alamaned gant o fivelezh, gant sevenadur o fobl ha gant o lennegezh krennamzerel, dres p'edo W. Scott o studiañ hengoun e vro. Unan eus e levrioù muiañ-karet abaoe e vugaleaj e oa *Reliques of Ancient English Poetry* gant an eskob Thomas Percy (1729-1811). A-hed ar bloavezhioù 1790 e oa bet o furchal dastumadoù dornskridoù hag o redek ar Borders da selaou kanaouennoù hengounel. Gant skoazell an indezour skosat John Leyden (1775-1811) ez embannas div levrenn *Minstrelsy of the Scottish Border* e 1802, enno 48 kanaouenn, 26 anezho o vout embannet evit ar wech kentañ ; un eil embannadur, kresket hag e teir levrenn, a voe bloaz goude. Meur a gentel eus ur ganaouenn a veze kendeuzet en ur skrid kempoellekoc'h, ar pezh a lakaas keuz da sevel e W. Scott diwezhatoc'h Berzh bras a reas an dastumadeg kerkent hag embannet ; meur a wech e voe adembannet ha kresket betek an embannadur diwezhañ e 1830, daou vloaz a-raok tremenvan Walter Scott.

E 1797 ivez, p'edo o veajiñ el Lake District, e kejas Walter Scott ouzh Charlotte Charpentier, ur verc'h da Jean Charpentier a-orin eus Lyon (Bro-C'hall) hag a oa ur minor da Lord Downshire e Cumberland ; goude teir sizhunvezh lez e kinnigas Walter dimeziñ ganti, hag euredet e voent da zerc'hent an Nedeleg e Carlisle E Din-Edin e 1799 e voe ganet Sophia, o merc'h henañ ; pevar a-douez o femp a vugale a vevas koshoc'h eget o zad. E vab henañ, Sir Walter Scott, 2 baronet, en devoe titl ha peadra e dad da hêrezh.

Er bloaz 1799 ivez e voe anvet Walter Scott da varner-baleer Selkirkshire. Da neuze e c'helle bevañ aes a-walc'h diwar e vicher, e garg a varner, korvoder e bried, gwerzh e skridoù hag e rann e madoù dister e dad.

E 1798, James Ballantyne en devoa embannet troidigezh W. Scott eus *Erlkönig* Goethe (1782) en e gazetenn *The Kelso Mail* ; e 1799 en he embannas a-gevret gant an troidigezhioù diwar G. A. Bürger en un dastumad prevez anvet *Apology for Tales of Terror*. E 1800 e voe broudet gant Walter Scott da staliañ e embregerezh e Din-Edin, ar pezh a voe graet e 1802 a-drugarez d'un amprest kavet gant ar skrivagner, goude embannadur kentañ ar *Minstrelsy* e Kelso. Adalek 1805 e voe W. Scott ur c'heveler en ti-moullañ, a voullas holl oberennoù ar skrivagner betek enkadenn 1825.

## Barzh

Etre 1805 ha 1817, Walter Scott a skrivas pemp barzhoneg hir (c'hwec'h kan e pep unan), peder barzhoneg berroc'h a embannas e-unan, ha kalz barzhonegoùigoù. Brudetañ barzh e amzer e voe betek ma voe embannet daou gan kentañ *Childe Harold's Pilgrimage* Lord Byron e 1812.

*The Lay of the Last Minstrel* (1805) zo ur varzhoneg hir awenet gant marc'hegelezh ar Borders, skrivet gantañ gant ar soñj he lakaat en eil embannadur ar *Minstrelsy*.

Tri bloaz diwezhatoc'h, e 1808, e teuas er gouloù *Marmion*, ur varzhoneg c'hwec'h kan enni hag a gas da Emgann Flodden (1513). Un nevezenti a voe degaset gant ar barzh : ur rakger da bep kan, e stumm ul lizher d'ur mignon ; un nevezenti all a voe e 1807 : rakprenet e voe gwirioù an oberenn glok gant an embanner, padal ne oa bet skrivet nemet ar c'han kentañ — ha gant gwir abeg, pa voe embannet teir gwech ha gwerzhet 8 000 skouerenn en holl.

E barr e vrud e voe Walter Scott evel barzh goude e drede oberenn, *The Lady of the Lake* (1810) ; 20 000 skouerenn a voe gwerzhet er bloaz kentañ.

Berzh mat a reas an div varzhoneg hir all, *Rokeby* (1813) ha *The Lord of the Isles* (1815), hogen ne dizhjont ket hini *The Lady of the Lake*.

Ur skridvarnour e voe Walter Scott ivez a-hed e vuhez. Pennadoù a savas evit ar gelaouenn lennegel virour *Edinburgh Review* etre 1803 and 1806, hogen digoumanantiñ a reas pa savas ar gelaouenn a-du gant sinañ ar peoc'h gant Napoleon I. Ken abred ha 1809 e krouas ur gelaouenn lennegel virour all, *The Quarterly Review*, ma savas pennadoù a-hed an nemorant eus e zevezhioù.

Er bloaz 1813 e nac'has ar barzh bezañ *Poet Laureate of the United Kingdom*, war zigarez ma oa aet war ziskar perzhioù oberennoù an dalc'hidi gent.

## Romantour

Levezonet e oa bet Walter Scott gant al lennegezh c'hotek : e 1801 en devoa kenlabouret gant Matthew Gregory Lewis war *Tales of Wonder*

Pa voe embannet *The Lay of the Last Minstrel* e 1805 e oa bet boulc'het ur romant gant ar barzh, en devoa skrivet un nebeud pennadoù eus *Waverley* ; dilezel skrivañ a eure avat goude ma oant bet kavet fall a-walc'h gant ur mignon dezhañ. Er bloaz 1810, goude berzh bras *The Lady of the Lake*, ez adkrogas gant *Waverley* en ur lakaat an haroz da veajiñ dre Vro-Skos kent paouez adarre hag adkregiñ e 1813 ; e 1814 e voe embannet e romant kentañ neuze. Mil skouerenn hepken a voe moullet, hogen ker bras ur berzh a reas ma voe moullet 3 000 ouzhpenn da-heul. Seizh romant warn-ugent a zeuas war-lerc'h ; ar pempvet, *Rob Roy* (1817) e voe moullet 10 000 skouerenn anezhañ, ar pezh a droas d'ur reol. Disin e oa *Waverley* pa zeuas er gouloù, abalamour ma oa brudet W. Scott evel ur barzh. Betek 1826 e chomas an traoù evel-se : *By the Author of « Waverley »* pe *Tales of My Landlord* ("Kontadennoù digant ma lojer") e oa sinadur romantoù ar barzh betek 1826,ar bloaz ma voe rivinet ; koulskoude, an holl dud a ouie piv e oa an aozer, ha hennezh a ouie e ouient.

Romantoù istorel hepken zo bet skrivet gant Walter Scott, war-bouez *Saint Ronan's Well* (an 18, 1824) ; *The Antiquary* (1816) a c'hoarvez e 1794, pa c'hoarvez *Count Robert of Paris* (1832) e-kerzh ar Groaziadeg kentañ (1096-1099) ; c'hwezek anezho a c'hoarvez e Bro-Skos, ar pemp kentañ en o zouez. E Bro-Saoz avat e c'hoarvez ar c'hwec'hvet, *Ivanhoe* (1820), er .

A-feur ma kreske an niver a romantoù e vezent adembannet e dastumadoù : *Novels and Tales* (1819), *Historical Romances* (1822), *Novels and Romances* (1824) ha daou stirad *Tales and Romances* (1827 ha 1833).

Ur romantour e voe Walter Scott adalek *Waverley* e 1814 hogen ur barzh e chomas ivez, pa sile barzhonegoù savet gantañ en e romantoù (*The Heart of Mid-Lothian*, pennad 41, ha *The Bride of Lammermoor*, pennad 3, da skouer) ; alies e lakae ur varzhonegig e gwerzennoù e deroù ur pennad, savet gantañ pe gant barzhed all.

## ''Sir'' Walter Scott
Er bloaz 1817, diwar intrudu Walter Scott, ar priñs rejant (a voe roue Bro-Saoz e 1820 dindan an anv George IV) a gargas ofiserien, ar skrivagner en o zouez, da adkavout « Enorioù Bro-Skos », eleze Bravigoù ar Gurunenn : ar Gurunenn, an Heizh ha Kleze ar Stad a oa bet kuzhet e-kerzh gwarezveli Oliver Cromwell (1599-1658) ha brudet evel kollet pe gaset da Vro-Saoz ; e Kastell Din-Edin e oant, en ur voest na oa ket bet digoret abaoe an *Union with England Act* (1707). D'ar 4 a viz C'hwevrer 1818, Walter Scott hag un nebeud soudarded a zigoras ar voest hag a adlakaas an Enorioù er gouloù ; d'an 19 a viz Eost, a-drugarez da W. Scott, e vignon Adam Ferguson a voe anvet da Virour an Enorioù. E miz Ebrel 1820 e voe deroet an titl a varonig d'ar barzh e London, alese e anv « *Sir Walter Scott, 1 Baronet* ».

Goude tronidigezh George IV ha dre e urzh, Kuzul-kêr Din-Edin a bedas Walter Scott da aozañ chomadenn ar roue nevez e Bro-skos e 1822. Teir sizhunvezh hepken a voe roet da Walter Scott, hogen dont a reas a-benn da aozañ un abadenn istorel mennet da fromañ ar roue ha da adunvaniñ kevredigezh Bro-Skos. Ar roue a voe gwisket gant un *[[tartan]]*, ha degemeret mat gant ar bobl, niverus an *tartan* en engroez ivez ; goude-se e troas an *tartan* da arouez pivelezh Bro-Skos.

## Kudennoù arc'hant ha tremenvan
Er bloaz 1825 e c'hoarvezas er Rouantelezh-Unanet a-bezh un enkadenn-vankoù hag a rivinas an ti-moullañ Ballantyne, ha Walter Scott war an dro pa sammas un dle a 130&nbsp;000 lur sterling (war-dro 12 milion a lurioù sterling e 2022). Kentoc'h eget disklêriañ e vanktorr pe degemer skoazell digant e vignoned niverus, ar roue en o zouez, e fizias e di hag e vadoù en e gredourien hag e skrivas evit kas e zle da get. Ouzhpenn da se, e bried Charlotte a varvas e 1826.

Hag eñ labourat muioc'h c'hoazh eget biskoazh : etre 1826 e 1832 ez embannas c'hwec'h romant, daou istor berr ha daou bezh-c'hoari, unnek oberenn nann-faltazius hag un deizlevr. A-douez an oberennoù nann-faltazius emañ *Life of Napoleon Buonaparte* (1827), div levrenn e *History of Scotland* (1829 ha 1830), ha pevar zamm eus ar stirad *Tales of a Grandfather – Being Stories Taken From Scottish History* (unan bep bloaz, 1828–1831. Dalif e voe e zeizlevr avat, pa ne voe embannet *The Journal of Sir Walter Scott* nemet e 1890.

War washaat ez eas yec'hed Sir Walter Scott goude kement a boanioù hag a labour. Evit klask e wellaat e lestras e miz Here 1831 war-du Malta ha Napoli. War hent an distro d'ar gêr e lestras e Köln war-du Rotterdam ; p'edo e bourzh war ar stêr Rhein e voe skoet a-nevez gant ur gwaskad kalon ; prederiet e voe en Emmerich-am-Rhein kent lestrañ war-du Bro-Saoz d'an 12 a viz Mezheven 1832. Goude erruet en e vro e voe kaset da Abbotsford, ma varvas d'an 21 a viz Gwengolo, oadet 61 bloaz. Beziet e voe e Dryburgh Abbey, Berwickshire, e-kichen e bried.

Endleet edo Sir Walter Scott pa varvas, hogen gwerzhet c'hoazh e veze e oberennoù, ha nebeut goude e varv e voe diverket e zleoù.

## Oberennoù
### Romantoù
;*Waverley Novels*
Peogwir ne sinas Walter Scott hini ebet eus e oberennoù kent 1827 e reer *Waverley Novels* ("Romantoù Waverley") eus ur stirad romantoù bet embannet etre 1814 ha 1832 ; adalek 1827 e veze skrivet « gant aozer *Waverley* »  war an talbennoù.
*1814 : *Waverley, or, 'Tis Sixty Years Since*
*1815 : *Guy Mannering, or, The Astrologer*
*1816 : *The Antiquary* • *Tales of My Landlord*, rann gentañ : *The Black Dwarf* ha *The Tale of Old Mortality*
*1818 : *Rob Roy* ; *Tales of My Landlord*, eil rann : *The Heart of Mid-Lothian*
*1819 : *Tales of My Landlord*, trede rann : *The Bride of Lammermoor* ha *A Legend of Montrose*
*1820 : *Ivanhoe* • *The Monastery* • *The Abbot*
*1821 : *Kenilworth *
*1822 : *The Pirate* • *The Fortunes of Nigel* • *Peveril of the Peak*
*1823 : *Quentin Durward*
*1824 : *Saint Ronan's Well* • *Redgauntlet*
*1825 : *Tales of the Crusaders' : *The Betrothed* ha *The Talisman*
*1826 : *Woodstock, or, The Cavalier*
*1827 : *Chronicles of the Canongate*, rann gentañ : *Chrystal Croftangry's Narrative*, *The Highland Widow*, *The Two Drovers*ha *The Surgeon's Daughter*
*1828 : *Chronicles of the Canongate*, eil rann : *St Valentine's Day, or, The Fair Maid of Perth*
*1829 : *Anne of Geierstein, or, The Maiden in the Mist*
*1832 : *Tales of My Landlord*, pevare rann : *Count Robert of Paris* ha *Castle Dangerous*
;Romantoù all
*1831–1832 : *The Siege of Malta*
*1832 : *Bizarro*
=== Barzhonegoù ===
Kalz barzhonegoù berr pe ganaouennoù gant Walter Scott a oa lodennoù eus barzhonegoù hiroc'h lakaet en e romantoù, e istorioù hag e bezhioù-c'hoari.
*1796 : *Translations and Imitations from German Ballads : Two Ballads, translated from the German of Gottfried Augustus Bürger*
*1800 : *Glenfinlas*
*1802–1803 : *Minstrelsy of the Scottish Border*
*1805 : *The Lay of the Last Minstrel*
*1806 : *Ballads and Lyrical Pieces*
*1808 : *Marmion: A Tale of Flodden Field*
*1810 : *The Lady of the Lake*
*1811 : *The Vision of Don Roderick*
*1813 : *The Bridal of Triermain* • *Rokeby*
*1815 : *The Field of Waterloo* • *The Lord of the Isles*
*1817 : *Harold the Dauntless*
*1825 : *Bonnie Dundee*
===Istorioù berr===
*1811 : *The Inferno of Altisidora*
*1817 : *Christopher Corduroy*
*1818 : *Alarming Increase of Depravity Among Animals* • *Phantasmagoria*
*1827 : *The Highland Widow* ha *The Two Drovers* (*Chronicles of the Canongate*, rann gentañ)
*1828 : *The Keepsake Stories* : *My Aunt Margaret's Mirror*, *The Tapestried Chamber* ha *Death of the Laird's Jock*
*1832 : *A Highland Anecdote*
===Pezhioù-c'hoari===
*1799 : *Goetz of Berlichingen, with the Iron Hand: A Tragedy*
*1822 : *Halidon Hill*
*1823 : *MacDuff's Cross*
*1830 : *The Doom of Devorgoil* • *Auchindrane*
===Nann-faltazi===
*1814–1817 : *The Border Antiquities of England and Scotland*
*1815–1824 : *Essays on Chivalry, Romance, and Drama*
*1816 : *Paul's Letters to his Kinsfolk*
*1819–1826 : *Provincial Antiquities of Scotland*
*1821–1824 : *Lives of the Novelists*
*1825–1832 : *The Journal of Sir Walter Scott*
*1826 : *The Letters of Malachi Malagrowther*
*1827 : *The Life of Napoleon Buonaparte*
*1828 : *Religious Discourses. By a Layman* • *Tales of a Grandfather; Being Stories Taken from Scottish History*
*1829 : *The History of Scotland: Volume I* • *Tales of a Grandfather; Being Stories Taken from Scottish History*
*1830 : *The History of Scotland: Volume II* • *Tales of a Grandfather; Being Stories Taken from Scottish History* • *Letters on Demonology and Witchcraft*
*1831 : *Tales of a Grandfather; Being Stories Taken from the History of France* • *Tales of a Grandfather: The History of France (Eil stirad)*

==Levrlennadur==
* Lockhart, John Gibson (1852). *Memoirs of the Life of Sir Walter Scott, Bart*. New York : HardPress, 2020 
* Johnson, Edgar (1870). *Sir Walter Scott: The Great Unknown''. London : Macmillan, 1970, div levrenn.

## Liammoù diavaez

*  
*  

## Notennoù