open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luitgard, rouanez ar Franked

**Luitgard Alemannia** (war-dro 776 - 4 a viz Mezheven 800 e Teurgn) a oa pevare ha diwezhañ gwreg Karl Veur.

Merc'h e oa d'ar c'hont alemann (Elzas) Luitfrid II Sundgau (*c.* 745 – 802), ha da Hiltrud Wormsgau..
Eurediñ a reas war-dro 794 hag anvet e voe da rouanez ar Franked.

N'eo ket gwall vrudet, ha nemet gwall nebeut a dra ne ouzer diwarni : ur vaouez sioul ha fur, war-lerc'h ar rouanez en he raok Fastrada.
Meuliñ karantez Luitgard ouzh ar studi a reas ar barzh saoz Alcuin of York (*c.* 735 – 804) : 
*Plijout a ra d'ar rouanez divizout gant an dud desket ha gouiziek ; goude he fedennoù deol eo pezh a gar ober ar muiañ. Karantezus eo ouzh ar roue, deol, direbech, ha dellezek da vezañ karet gant un hevelep pried *.

El lez eo enoret gant bugale an impalaer zoken. Bep bloaz ez ae gant he fried da hemolc'hiñ en Ardennes pe e menezioù ar Vosges.
C'hoant dezhañ da badusaatar soñj eus e wreg e lakaas Karl Veur sevel abati Aniana en Okitania, en Erau hiziv, a fizias e sant Benead Aniana (*c.* 750 – 821).

Divugel e chomas Luitgard, a varvas d'ar 4 a viz Mezheven 800 en he 25 bloaz e manati Saint-Martin de Tours, c'hwezh miz a-raok kurunadur an impalaer da deiz an Nedeleg.
Da zevezh marv e wreg e roas Karl Veur ma vije manati La Celle Saint-Paul e Cormery (en Indre-et-Loire hiziv), bet diazezet gant e gañseller Ithier, e dalc'h abati Teurgn ; dre hanterouriezh e vignon ha kuzulier Alcuin of York e c'houlenn digant Benead Aniana 22 vanac'h evit staliañ reolenn Benead Norcia e Comery.

Dindan Tour Karl Veur e Teurgn emañ bez Luitgard.
Ne zimezas mui an impalaer goude marv e wreg yaouank, met div serc'h ha pevar bugel en devoe.
## Liammoù diavaez
* 
* 
## Notennoù
Himiltrude

**Himiltrude** (742?-780?) a oa pried kentañ Karl Veur, ha mamm Pepin an Tort.

## He buhez
N'ouzer ket nemeur a dra diwarni. Paulus Diaconus a skriv e oa ur plac'h eus an noblañs. Hec'h anv a gaver e levrioù manatioù alemann ; diwar gement-se e soñjer e oa eus noblañs Alemannia pe Elzas. Tud zo avat a soñj gante e oa merc'h d'ur c'hont burgond, hag ur verc'h-vihan da Grimbert Iañ, kont Pariz.

Anaoudegezh a reas gant Karl Veur pa oa e dad, Pepin Grenn, o ren. Pa gemeras Karl ar gurunenn e 768, ne voe ket graet anv anezhi er skridoù ofisiel, kontrol da bezh a c'hoarvezas gant Bertrada Laon, mamm Karl. Ur verc'h he doe, anvet *Amaudru*, a zimezas diwezhatoc'h d'ur c'hont eus Pariz. E dibenn 769 e c'hanas ur mab, Pepin an Tort. 
Ur pennadig war-lerc'h ganedigezh Pepin e voe graet un emglev etre Karl ha Dider, roue al Lombarded : da siellañ an emglev e voe lavaret e timezje Karl da verc'h Dider, a zo anavezet evel Desiderata.

E 770 e voe kaset Himiltrude kuit neuze gant Karl, ha roud ebet anezhi ne gaver ken. En ur bez e manati Nivelles e voe kavet korf ur vaouez daou-ugent vloaz a c'hallfe bezañ Himiltrude. Mar deo gwir eo hi e varvas pell war-lerc'h 770, daoust ma n'haller ket bezañ sur en em dennas eno.

He mab Pepin an Tort, a voe dishêrezhet, da gentañ, ha lakaet Karloman, mab Hildegard, da bennhêr. Kraouiet e voe Pepin en abati Prüm e 792 goude bet oc'h en em sevel a-enep d'e dad impalaer e 791. Eno e vevas evel manac'h un 20 vloaz c'hoazh.

## Serc'h pe gwreg
Dizemglev zo etre an istorourien diwar-benn petra e oa statud Himiltrude. Eginhard an hini a ra ur serc'h anezhi ha Paulus Diaconus a gomz eus ganedigezh Pepin "a-raok an dimeziñ hervez lezenn "; koulskoude ez eus ul lizher a-berzh ar pab Stefan III ma'z eus anv eus Karl hag eus e vreur henañ Karloman evel gwazed dimezet (da Himiltrude ha Gerberga), ha ma lavar dezho chom hep kas o gwragez kuit.

Meur a zoare zo bet da gompren al lizher-se gant an istorourien. Darn evel Pierre Riché, a ya a-du gant Eginhard hag a soñj gante e oa serc'h e oa Himiltrude. Darn all, evel Dieter Hägemann, a lavar e oa gwreg e oa Himiltrude. Re all koulskoude a gred e oa "muioc'h eget ur serc'h ha nebeutoc'h eget ur wreg" ha kement-se hervezo a vije Friedelehe, un doare dimeziñ ha ne oa ket anavezet gant an Iliz hag a oa aes da derriñ. Hervez Russell Chamberlin e c'haller tostaat ar statud-se ouzh ar sistem saoz anvet *common-law marriage*. Ar seurt darempred oa ur boaz gant ar C'hermaned a veze gwelet fall gant an Iliz .

## Notennoù
Sint-Pieters-Kapelle (Middelkerke)

**Sint-Pieters-Kapelle** en izelvroeg hag e flandrezeg kornogel a zo nepell eus aod Mor an Hanternoz e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Middelkerke.
Fastrada

**Fastrada Frankonia** (765 - 10 a viz Eost 794), a oa merc'h da Raoul III Frankonia ha da *Aeda Bavaria*, a voe rouanez ar Franked pa euredas da g-Karl Veur e 784.

Div verc'h he doe : 
*Teodrada (war-dro 785 - war-dro 853), abadez Argenteuil 
*Hiltrude, pe *Hiltrude Frankia*, ganet e 787. 
Brudet eo abalamour m'he dije stourmet garv a-enep ar Saozon, ha klasket lazhañ Pepin an Tort, mab Himiltrude. 

Dek vloaz e vevas c'hoazh goude hec'h eured. Mervel a eure e-pad Kuzul-eskibien Franfurt e 794. Beziet e voe en abati Sant-Alban e-kichenik Mainz ha ne oa ket echu he sevel c'hoazh. Abalamour d'an arc'heskob Richulfs eo ne voe ket kaset da veziañ da Abati Sant Denez, e-tal Pariz, ma veze beziet ar rouaned Frank, na da Abati Sant Arnulf, e-tal Metz. 

Pa voe distrujet an abati e 1552 e voe kaset he maen-bez da iliz-veur Mainz e-lec'h m'e weler hiriv.
Teodrada

**Teodrada** (ganet e 784) a oa merc'h da g-Karl Veur (742-814) ha Fastrada. Lakaet e voe e kouent Argenteuil, ma teuas da vout abadez.
Épaulement (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **épaulement ** evit deskrivañ emstumm an divskoaz har ar penn e-keñver al divlez gant bep emstumm pe bep fiñvadenn resis.

## Gwelit ivez:
* Croisé
* Effacé
* Écarté
* Écarté
Port de bras (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **port de bras** evit deskrivañ an doare ma vez kaset an divvrec'h a emstumm da emstumm.

Gant ar *port de bras* diazez e kemmer emstumm an divvrec'h adalek *[[bras bas (barrez)|bras bas]]* betek an eil emstumm o tremen dre ar c'hentañ emstumm a-raok achuiñ gant an emstumm *bras bas* adarre.

Gant ar *port de bras* leun e kaser an divvrec'h betek ar pempvet emstumm a-us d'ar penn a-raok o c'has d'an traoñ.
## Liammoù diavaez:
* Video
Balancé (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **balancé** pe **pas balancé** evit deskrivañ ur bazenn tri-ha-tri evel ur waltz.

Kregiñ a ra an dañser(ez) er pempvet emstumm *[[plié (barrez)|plié]]* ha neuze e kas da-benn un *[[dégagé (barrez)|dégagé]]* gant an troad a-dreñv betek an eil emstumm oc'h achñ e *plié* en ur gemmañ tu pouez ar c'horf keit ha ma tremen an traod all kroaziet a-dreuz e *[[coupé (barrez)|coupé derrière]]*. War an traod a-dreñv ec'h a an dañserez e *[[en demi-pointe]]* en ur sevel an troad all (an hini dirak) diwar al leur un tamm bihan ha neuze e fiñv un tammig a-dreñv hag a-raok war an troad a-dreñv e *[[cou-de-pied (barrez)|cou-de-pied arrière]]*.
Cissa Sussex

**Cissa** a zo anv ur roue mojennel pe damvojennel Sussex. Hervezañ e vefe bet anvet Chichester. 

Er Kronik Angl-ha-Saoz eo livet Cissa evel unan eus mibien Ælle Sussex, a vefe erruet e Preden e 477 gant e tri mab, e tri lestr kent stourm e tri emgann. Ne gred ket ar glaskourien a-vremañ e istor-se, avat. Darn vrasañ anezho a gred e oa skrivet ar c'hronik e 891, kantvedoù goude an darvoudù a liv. Morris a gave anezhi istorel ne grede ket e oa gwir. E kornôk Sussex e oa savet ar bezioù saoz kentañ muioc'h ur c'hantved goude amzer Ælle ha diouer a vezioù pagan er rannvro-se a zamvenneg e chomas e dornioù ar vrezhoned betek fin ar 

## Kenarroud istorel

En oberenn ebet eo meneget Cissa kent Henry Huntingdon a skrive etre 1130 ha 1134 hag anat eo en-doa implijet e faltazi da leuniañ an toulloù en e zielleadur. Roger Wendover a ro deomp un amzeriad evit marv Cissa, 590, met evel ma vefe bet erruet da Sussex gant e dad e 477 e talveze en-defe muioc'h eget 123 bloazh e poent e varv, ar pezh n'eo ket gwirheñvel tre

## Notennoù
Berthun Sussex

**Berthun Sussex** (war-dro 680) a oa ur roue pe un *dux* Sussex.

Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz en-defe kaset kuit Caedwalla Wessex goude m'en-doa lazhet Aethelwalh Sussex. Asambles gant Andhun Sussex e renas ar vro daoust ma n'eo ket sklaer hag en-doa an titl a roue. Hervez Beda e vefe bet lazhet gant Caedwalla diwezhatoc'h hag e rouantelezh aloubet.
Bernez Italia

**Bernez Italia**, ganet war-dro 797, ha marvet d'ar 17 a viz Ebrel 818, a voe roue al Lombarded war-lerc'h e dad, eus 813 betek 817. Mab e oa da b-Pepin Italia ha d'e serc'h Chrothais, ha mab-bihan d'an Impalaer Karl Veur.

## E vuhez
Adalek ma varvas e dad Pepin e oa dezhañ da vout roue al Lombarded met ne fellas ket d'an tad kozh Karl Veur e gas di a-raok e bemzek vloaz, en 812. Anvet e voe da roue e miz Ebrel 813. Ren a reas dindan evezh ur mab-bihan da g-Karl Martel, Adalhard, a oa kenderv d'e dad. Da varv Karl Veur e reas e le d'an impalaer nevez, e eontr Loeiz an Deol.

En Gouhere 817 e fellas d'an impalaer, levezonet gant kerent an impalaerez Irmingard Hespengau, tennañ digant Bernez gouarnamant Italia, hag an titl a roue ouzhpenn, evit o reiñ d'ur mab dezhi. Bernard koulskoude ne fiñvas ket da gentañ. Met en em sevel a reas an Italianed. Broudet gant e gostezenn en em savas ivez, en desped dezhañ, e 817. Berzh ne reas ket, kodianañ a rankas e Chalon-sur-Saône ha goulenn pardon digant an impalaer. Kaset e voe da Aachen, ma voe kondaonet d'ar marv.

## Dimeziñ ha bugel
War-dro 813 e oa dimezet da Cunigunda Laon (797-818 pe 835).

Daou vugel o deus bet 
* Pepin, kont Péronne, e hanternoz ar Saena, kentañ dug Vermandois, bev en 840
* Cunigunda, ganet war-dro 817, bev atav en 835.
Bernard

**Bernard** zo un anv-bihan alamanek ha gallek, deuet diwar an anv germanek *[[Bernhardt]]* pe Bernhard, kar da v-Bernez, e brezhoneg. Deuet eo e Breizh-Veur gant aloubidigezh Gwilherm II (dug Normandi) er .
## Stummoù all
* Bernadette, Bernardine, stummoù gwregel gallek
* Jean-Bernard, stumm kevrennek
* Barnard e normaneg
## Tud
### Sent
**Saint Bernard*, anv orin sant Bernez

### Tud all
========
* Bernard Boudin Trovilin (1735-1816), ofiser a vor
*Bernard Hinault, marc'hhouarner
*Bernard de Parades, saver Gouelioù-Meur Kerne
========

*Bernard Buffet (1928-1999), livour 
*Bernard Fresson (1931-2002), aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel)
*Bernard Kouchner (g. e 1939), politikour 
*Bernard Lancret, aktour (c'hoariva ha sinema)
*Bernard Lavilliers, kaner
*Bernard Tapie, den eus bed an aferioù ha politikour
*Bernard Thévenet, marc'hhouarner
========
*Bernard Montgomery (1887-1976), jeneral en Eil brezel-bed
========
*Bernard Shaw pe George Bernard Shaw, skrivagner iwerzhonat
========
* Bernard Madoff (g. e 1938), c'hwiblaer
* Bernie Sanders (g. e 1941), politikour 
### Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh gallek ha saoznek stank eo ivez :
*Al Bernard (1888-1949), kaner blues stadunanat
* Émile Bernard (1868-1941), livour gall 
*Gérard Bernard, stourmer breizhat
*Jean-François Bernard, marc'hhouarner gall
*Claude Bernard (1813-1878), fiziologour gall
*Pierre Bernard, enseller brezhoneg ha politiker, bet kuzulier rannvro evit ar PS 
*Tristan Bernard (1866-1947), skrivagner gall.
*Gwelet ivez [[FitzBernard]].*

## Lec'hanvioù
###### 
* *La Roche-Bernard*, anv gallek Ar Roc'h-Bernez

###### 
*La Bernardière, e Vendée
*La Ferté-Bernard, e Sarthe

###### 
*Bernard (Iowa)

## A bep seurt
*Ar chas *Saint-Bernard*
Potius mori quam fœdari

**Potius mori quam fœdari** zo ur gomz latin, ur sturienn istorel e Breizh, a dalv kement ha *Kentoc'h mervel eget bezañ saotret*.
Bernez

**Bernez** zo un anv-bihan brezhonek, deuet diwar an anv germanek *[[Bernhardt]]*. Gallout a rafe bezañ deuet deomp diwar vrud sant Bernez.

## E yezhoù all
*Bernardo, en italianeg hag e spagnoleg
*Bernard, e galleg ha saozneg
*Bernhardt, Bernhard, Bernt, Berndt en alamaneg

## Tud
### Sent
*Sant Bernez, anv meur a sant.

###### 
* Sant Bernez Naoned‎
* an Tad Bernez
* Bernez an Nail (1946-2010), embanner ha skrivagner
* Bernez Jestin, 
* Bernez Tangi, barzh brezhonek
* Bernez Rouz, rener an abadennoù brezhonek er skinwel F3 war-lerc'h Fañch Broudig

## E broioù all
*Bernez Italia (w-d 797 - 818), mab-bihan d'an impalaer Karl Veur, roue Italia en IXvet kantved
*Gwelout Bernard, hag all.

## Lec'hanvioù
*Ar Roc'h-Bernez e Bro-Naoned, war ribl ar Gwilen
**Kerbernez*, e Ploveilh hag e Brieg : an anvioù-se n'o deus netra da welet gant an anv *Bernez*. Skrivet int *Kerperennes* e 1426 ha deut da vezañ *Kerbernez* e 1834 nemetken war ar c'hadastr kozh. Savet eo an anv lec'h-se gant *Ker*+ an anv den *Perennes*.
Battement (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **battement ** evit deskrivañ fiñvadenn stok-distok pe astenn-diastenn unan eus divc'har un dañser(ez) (d.l.e ar "c'har oberiant").

Ur *battement* a c'hell bezañ kaset da-benn dirak (*[[avant (barrez)|en avant]]* pe ''à la quatrieme devant*); a-gostez ([[à la seconde (barrez)|*à la seconde*]]); pe a-dreñv (*en arrière* pe *à la quatrieme derrière*).

==Doareoù resis==

Meur a doare *battement* resis ez eus: 

* *Battement développé*;
* *Battement fondu*;
* *Battement frappé*;
* *Battement glissé*;
* *Battement lent*;
* *Battement tendu*;
* *Battement tendu jeté*;
* *Grand battement*;
* *Grand battement en cloche*;
* *Petit battement''
Lavarenn-stur

Ul **lavarenn-stur**, pe **sturlavar**, zo ur c'hemennadur, ur bennaenn, ur reolenn vuhezegezh, d'an den da ren e emzalc'h hag e vuhez hervezi.

## Lennegezh
El lennegezh ez eo brudet lavaredoù-stur Bossuet (1627-1704), La Rochefoucauld (1613-1680) ha Vauvenargues (1715-1747).

## Gerioù kar
Gwelet ivez an heñvelsterioù : pennlavar, krennlavar.

## Levrlennadur
### Dastummadennoù gerioù-stur
* François de La Rochefoucauld, ''Réflexions ou Sentences et maximes morales'', 1663.
* Blaise Pascal (1623-1662), *[[Pensées]]*, 1670.
* Madeleine de Souvré, markizez a Sablé (1599-1678), *Maximes*, 1678.
* Jacques Bénigne Bossuet, *Maximes et réflexions sur la comédie*, 1694.
* Armand Jean Le Bouthillier de Rancé (1626-1700), *Maximes chrétiennes et morales*, 1699.
* Charles de Saint-Évremond (1614-1703), *Pensées, sentiments, maximes*, 1740.
* Luc de Clapiers, markiz a Vauvenargues, *Réflexions et maximes*, 1746.
* Sébastien-Roch-Nicolas de Chamfort, *Maximes et pensées : Caractères et anecdotes*, 1795. 
* Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), *Einzelnheiten, Maximen und Reflexionen*, 1833.
* Sacha Guitry (1885-1957), *Pensées, maximes et anecdotes*, 1985.

### Studiennoù
*Maurice Maloux (éd.), *Dictionnaire des proverbes, sentences et maximes*, Larousse, 1980 ; 2006.

*Louis Van Delft, *Les spectateurs de la vie : Généalogie du regard moraliste*, Presses Universitaires de Laval, 2005.
*Jean Lafond (dir.), *Les Formes brèves de la prose et le discours discontinu (XVIe-XVIIe s.)*, Vrin, 1984.
*Charles Schapira, *La Maxime et le discours d'autorité*, Sedes, 1997.
*Jean Vignes, "Maxime", in *Dictionnaire du littéraire*, PUF, 2002.
Jules Lequier

**Jules Lequier** (pe *Léquyer*) (30 a viz Genver 1814 e Kintin (22) - 11 a viz C'hwevrer 1862 e Sant-Brieg (22)), a zo ur prederour breizhat. 

** [[Sturienn]] Jules Lequier :**
"Ober, ha dre an dra-se en em ober". Da lavaret eo ez eo dieub an den. Holl ar pezh a c'hoarvez en e vuhez ne vez ket skrivet war ul levr bras. Gallout a ra neuze bezañ mestr war e donkadur. 

**Prederour an dieubidigezh** a vez graet neuze anezhañ !

## E vuhez
Er skol polytechnic en doa desket Lequier (rummad X1834). Renouvier, hag a zo deuet da vezañ ivez ur prederour brudet, a oa er skol-se gantañ. Mignoned e oant.
An delwenn a welomp e bered Plerin war vor (Gw luc'hskeudenn e-kichen) a zo bet savet war intrudu Renouvier, e vignon feal.

## Levrlennadur

### Embanndurioù tammoù traoù Lequier

* *Obererennoù glok* Jules Lequier, gant Jean Grenier, Neuchâtel, La Baconnière, 1952. 
* *Jules Lequier, Klask unr wirionez gentañ ha pennadoù all*, gant André Clair, PUF, Epiméthée, 1993.

### Troidigezhioù an tammoù e saozneg

* *Translation of Works of Jules Lequyer: The Hornbeam Leaf, The Dialogue of the Predestinate and the Reprobate, Eugene and Theophilus* (traduction par Donald Wayne Viney, avant-propos par Robert Kane), Lewiston, New York, The Edwin Mellen Press, 1998.
* *Jules Lequyer’s “Abel and Abel” Followed by “Incidents in the Life and Death of Jules Lequyer”* (traduction par Mark West, biographie par Donald Wayne Viney, avant-propos par William L. Reese), Lewiston, New York, The Edwin Mellen Press, 1999.

### Studiandennoù e galleg diwar benn prederouriezh Jules Lequier

* Jean Grenier, *La philosophie de Jules Lequier*, Paris, Belles Lettres, publications de la Faculté des Lettres d’Alger, 1936 (édition complétée par des documents inédits). Adembannet gant Calligrammes, Kemper, 1983.
* Xavier Tilliette, *Jules Lequier ou le tourment de la liberté*, Paris-Bruges, Desclée de Brouwer, 1964.
* André Clair, *Métaphysique et Existence, essai sur la philosophie de Jules Lequier*, Paris, Vrin, 2000.
* Goulven Le Brech, *Jules Lequier*, La Part Commune, collection "Silhouettes littéraires", 2007. Roazhon. 

## Liamm diavaez

*Penaos klask, penaos kavout ur wirionez gentañ ?*, testenn glok war lec'hienn Éditions de l'éclat http://www.lyber-eclat.net/lyber/lequier/verite.html
Nemo iudex in causa sua

** Nemo iudex in causa sua ** zo ul lavar latin hag a dalv kement ha *Den ne c'hall bezañ barner en e afer*, hag a zo ur sturienn a bouez el lezioù-barn.
Bras bas (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **bras bas** evit deskrivañ un emstumm-divvrec'h ma vez rontaet ha d'an traoñ an divrec'h gant an daouarn dirak an divlez, damstok bizied pep dorn an eil re ouzh ar re all.

## Gwelit ivez:
* Emstummoù an divrec'h
Leffinge

**Leffinge** en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel a zo nepell eus aod Mor an Hanternoz e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. War vord ar ganol Plassendale - Nieuwpoort emañ. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Middelkerke.
Wittlich

Penngêr Landkreis Bernkastel-Wittlich eo **Wittlich**, e Land Rheinland-Pfalz war lez ar stêr Lieser. Dont a ra e anv eus ar c'hlevgadour roman Vitellius

19 015 annezad a oa enni o chom d'an 31/12/2006.

7 "karter" (Stadtteil) zo stag ouzh **Wittlich** :

* Lüxem
* Dorf
* Berlingen
* Neuerburg
* Bombogen
* Belingen
* Wengerohr

## Gevelliñ

*  Boxtel (Izelvroioù)
*  Wellingborough (Bro-Saoz)
*  Brunoy (Frañs)
*  Zossen (Alamagn, Brandenburg)

## Liammoù diavaez
*Load kefridiel kêr Wittlich
Et cætera

**Et cætera** (skrivet *[[et cetera]]* e saozneg, etc. e galleg) zo ur bomm latin, hag a dalv *hag ar re all*. Lavarout a reer ivez eo berraet diwar ar bomm *et cetera desunt*, hag a dalv neuze *hag ar re all a vank*. Implijet e vez en ur bern yezhoù da ober anv eus un aridennad pe heuliad traoù ha n'int ket meneget holl.

Berraet e vez a-wechoù gant an arouezig **&** implijet evel-hen: ***&/c.***, ***&c.***, pe ***&ca.*** ; dilezet eo bet ar re-ziwezhañ-se.

Skrivet e vez ***et caetera*** hag ***et cætera*** ivez. Met ***et cœtera*** a zo direizh: dont a rafe eus ur c'hemmesk etre *[[æ]]* e *lizherennoù stouet* hag *[[œ]]*. 

Tud zo a skriv etc. hag a zistag *hag all*. Darn a blij dezho skrivañ div wech ( etc. etc.) ha lavarout div wech, a zo diezhomm-kaer. Skrivet e vez ivez gant an trifik : (...), ha da neuze ne dlejent ket bezañ implijet en ur gichen. Pa vezer o tibunañ ur rollad anvioù e ranker lakaat ur virgulenn dirak *etc.*, evel: *Breizh, Kembre, etc.*
* *Aux armes et cætera* zo ur ganaouenn gant Serge Gainsbourg embannet e 1979, diwar gomzoù la Marseillaise*

== Skouerioù ==
===An *Et cetera oath*===
An *Et cetera oath* zo ul le en [[Iliz Bro-Saoz]], er , hag a zeu eus ar frazenn :
:*Nor will I ever give my consent to alter the government of this Church, by archbishops, bishops, deans, archdeacons, *et cetera*, as it stands now established.''
Bona fides

**Feiz vat**, pe **bona fides** e latin, a vez graet eus stad-spered an den onest ha leal, enebet ouzh ar spered dizonest. Ur meizad a bouez eo e-barzh ar gwir, pa lavarer ne oa ket c'hoant da ober droug na da lavarout gaou. 

Kenster eo *feiz vat* hag onestiz, hag enebet ouzh *feiz fall* ha *dizonestiz*.

## Yezh
*Bona fides* a vez lavaret en dro-envel, ha *bona fide*, *a feiz vat*, en dro-bellaat: *Chom hep paeañ *'bona fide**', da lavarout eo *gant feiz vat*.

**Les Acteurs de bonne foi *, gant Marivaux

## Liammoù diabarzh
* Pacta sunt servanda
*
Hildegard (merc'h Loeiz an Deol)

**Hildegard**, anvet ivez *Matilda*, merc'h Loeiz an Deol (803–860) ha d'e wreg Irmingard Hespengau, a oa bet anvet diwar anv he mamm-gozh, Hildegard Vintzgau (757–783), trede pried an impalaer Karl Veur.

Dimeziñ a reas da Gerard, kont Aovergn. Dont a reas da vout abadez Saint-Jean de Laon, goude miz Here 841, betek he marv e 860.
Melanotaenia caerulea

***Melanotaenia caerulea*** a zo ur spesad eus ar c'herentiad Melanotaeniidae. Kavet e vez e Papoua Ginea-Nevez, en adsterioù ar C'hikori. N'eo ket ur pesk akwariom.

## Liammoù diavaez
*Melanotaenia caerulea

## Daveoù
* Allen, G. R. (1996). Two new species of rainbowfishes (Melanotaenia: Melanotaeniidae), from the Kikori River system, Papua New Guinea. Revue française d'Aquariologie. 23(1-2): 9-16.
Reteg

Ar **reteg** , pe **raeteg**, a zo ur yezh tireniek nebeut anavezet, a veze komzet gwechall e Raetia en Alpoù ar Reter, en norzh d'ar veneteg. N'anavezer anezhañ  nemet dre un dornad enskrivadurioù berr en un eilstumm eus al lizherenneg etruskek, ar pezh a oa abeg da galz a vreud diwar-benn e orin. Krediñ a ra ar glaskourien a-vremañ e oa kar d'an etruskeg avat.

Mont a reas da get war-dro an  moarvat, kemeret e lec'h  gant al Latin ha gant yezhoù germanek.

## Daveoù

* Morandi, Alessandro. (1999). *Il cippo di Castelciès nell’epigrafia retica* (Studia archaeologica, 103). Rome: Bretschneider
* Prosdocimi, Aldo L. (2003-4). 'Sulla formazione dell'alfabeto runico. Promessa di novità documentali forse decisive'. *Archivio per l'Alto Adige* 97-98.427-440
* Rix, Helmut. (1998). *Rätisch und Etruskisch* (Innsbrucker Beiträge zur Sprachwissenschaft; Vorträge und kleinere Schriften, 68). Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck.
* Schumacher, Stefan. (1992). *Die rätischen Inschriften. Geschichte und heutiger Stand der Forschung* (Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft; Sonderheft, 79). Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 2nd ed. 2004.
* Schumacher, Stefan. (1998). 'Sprachliche Gemeinsamkeiten zwischen Rätisch und Etruskisch'. *Der Schlern* 72.90-114.

## Liammoù diavaez

*Enskrivadurioù retek
Krampouezh

**Krampouezh** zo ur meuz bet boutin war ar maez e Breizh-Izel. Hiziv e vez debret muioc'h e kêr, en tier-krampouezh, pe er gêr.

## Ober krampouezh

War ur billig, pe ur gleurc'h e vez graet krampouezh. Warni e vez ledet an toaz ha lakaet da boazhat.

Bleud, uioù, ha laezh az a peurliesañ d'ober an toaz. Paket e vo ur banne gant ul loa-bod ha ledet war ar billig (tommet ha lardet en a-raok) gant ur rozell. Ur wech poazhet, troet gant ur spanell pe ur sklisenn, ha poazhet c'hoazh, e vo aozet ar grampouezhenn.

Daou seurt zo : ar c'hrampouezh ed-du, teñval o liv, hag ar c'hrampouezh gwinizh, sklaer pe rous a zo un dibenn-pred saourus.

## Debriñ krampouezh

Gwechall e veze debret ar c'hrampouezh hep netra warne, nemet ur vi a-wechoù. 
Toaz sall a veze, gant bleud gwinizh-du kentoc'h, da zebriñ gant soubenn pe gant chistr. Toaz sukret d'ober krampouezh dous. 

Hiriv e vez lakaet traoù a bep seurt war-benn ar c'hrampouezh: 
* amann, fourmaj, kig-moc'h ha vioù a vez lakaet alies war ar c'hrampouezh ed-du, 
* amann, sukr, kaotigell, ha chokolad a lakaer peurliesañ war ar c'hrampouezh gwinizh-gwenn.

## E broioù all

Krampouezh a vez graet e broioù all, hag e doareoù all:
* e Normandi e vez lakaet calvados en toaz
* en Elzas e vez lakaet bier
* tud all a laka rom.

## Tiez-krampouezh

Debriñ krampouezh a vez graet e tier-krampouezh alies. 

## Pennadoù kar
* kaletez
* galfrez
* keginerezh Breizh
Ad infinitum

**Ad infinitum** zo ur bomm latin a dalvez kement ha "betek an didermen" ma troer ger-ha-ger, pe "da viken" . 

Implijet e vez evit lavarout n'echuor biken ganti, e vo dalc'het d'ober evel-se dibaouez. 

## Skouerioù

*"An heuliad **2, 4, 6, 8, 10 ...** a zalc'her gantañ  *ad infinitum*."
*"Ur c'helc'h a zo rannet dre an hanter, un hanterenn anezhañ a zo rannet dre an hanter, un hanterenn anezhi zo rannet dre an hanter, hag evel-se *ad infinitum*." 

*"Piv a zeuas da gentañ, ar vi pe ar yar? Ar yar a deu eus arvi, a deu eus ur yar, a deu eus ur vi, hag evel-se  *ad infinitum*".
Krampouezh-mouezig

Ar **c’hrampouezh-mouzig**, pe **krampouezh-mouezig**, pe **tule**, pe tulev, zo plant a ra o annez e kement faout a gaver er reier, en disterañ meudad douar etre mein ar mogerioù. Bokedoù delioù ront ha chugonus an hini ac’h a d’ober anezhe, delioù kleuz o c’hreiz, lec’h m’int stag ouzh o c’horz – diwar se o anvioù latin (*Umbilicus rupestris*) ha gallek (*nombril de Vénus*)

Diwezhatoc’h, tra ma sec’h an delioù, e sav buan ur gorzenn bleuñv peuzwenn dister warni.
An delioù an hini a vez implijet : goude bezañ gwalc’het anezhe, tennit o c’hroc’hen dindan ha lakait anezhe war ar goulioù. Mar geo bras ar gouli, lakaat ur balastrenn gant delioù tule bervet.
N’eus ket par dezhe da soagnañ ar goañvennoù, an devadennoù, an troc’hoù, ar burbu bulumet.
Evit an holl draoù-se hag a sell ouzh ar c’hroc’hen e c’haller prientiñ un ongant pe un traet: gwalc’hiñ an delioù, frikañ ha neuze poazhat anezhe gant kemend-all a amann dous, ha silañ.

Er C'hastell-Nevez ez eus ur gwenaner, Laou Kefeleg, hag a ra "kroc'hen revr flour" anezhe, en e "droidigezh" diwar an anv gallek.

Un anv poblek allevit ar blantenn-se eo krampouezh mamm-gozh
Dégagé (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **dégagé** evit deskrivañ un emstumm pe ur fiñvadenn ma vez savet diwar al leur an troad oberiant, da lavaret eo eo an hini o fiñval, digor an troad ha reut e benn.
Coupé (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **coupé** evit deskrivañ un bazenn-liammañ ma vez liec'hiet (*coupé* pe "troc'het") an troad ma saver an danser(ez) en e/he sav warnañ gant an troad oberiant all, dl.e an hini o fiñval. 

A-wezhoù ec'h implijer ar ger dre fazi evit deskrivañ ar *[[cou-de-pied (barrez)|cou-de-pied]] [[arrière (barrez)|arrière]]* hag a-wezhoù ivez *[[avant (barrez)|avant]]*.
Avant (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **(en) avant** evit deskrivañ ur fiñvadenn kaset da-benn war-raok, d.l.e. war-du ar arvesterion/ezed, da skouer *[[battement (barrez)|grand battement en avant]]*.

## Gwelit ivez:
* Arrière
Kastell-Nevez

Meur a g-**Kastell-Nevez** zo e Breizh: 

*Kastell-Nevez-ar-Faou, pe *ar C'hastell-Nevez*, gant tud ar vro
**Kastell Nevez* e Plouzane
**Kastell Nevez* e Landudeg

## Pennadoù kar
*Castell-Newydd e Kembre
*Castelnau er broioù okitanek
*Castelnovo ha Castelnuovo, en Italia
*Castillo-Nuevo, pe Gazteluberri e Nafarroa
*Châteauneuf, ha Neuchâtel ha Neufchâtel, er broioù gallek
*Neuburg ha Neuenburg, er broioù alamanek
*Newcastle er broioù saoznek
En dedans (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **en dedans** evit deskrivañ ur fiñvadenn kelc'hiek he stumm ma krog ar c'har oberiant, d.l.e an hini o fiñval, *[[arrière (barrez)|en arrière]]* ("war-dreñv") pe *[[à la seconde (barrez)|à la seconde]]* ("a-gostez") ha neuze e vez kaset *[[avant (barrez)|en avant]]* ("war-raok") o vont a gleiz da zehoù evit ar c'har dehoù hag a zehoù da gleiz evit ar c'har gleiz.

Da skouer, gant ur *[[rond de jambe]] en dedans*, o kregiñ er c'hentañ emstumm e lakaer an troad (kleiz pe dehoù) e *[[tendu (barrez)|tendu]] [[arrière (barrez)|en arrière]]*, ha neuze e vez kaset da *[[tendu (barrez)|tendu]] [[à la seconde (barrez)|à la seconde]] a-raok distreiñ *, oc'h achuiñ er c'hentañ emstumm adarre.

Gant ur *[[pirouette]] en dehors* e tro an dañser(ez) war-du kostez ar c'har m'emañ en he/e sav warni. 

## Gwelit ivez:
* En dehors
Gazteluberri

**Gazteluberri** zo anv euskarek ur gumun eus Navarra, anvet *Castillo-Nuevo* e spagnoleg, tre e reter ar vro, a-stok ouzh Aragon. 18 a dud a oa enni o chom e 2006.
Roz

**Roz** a c'hall bezañ meur a dra e brezhoneg

## Plant
Ar roz zo plant, ha diwar an anv-se :
*roz-aer
*roz-agroaz
*roz-gouez pe roz-ki
*roz-kamelia
*roz-kamm
*roz-malv
*roz-moc'h
*roz-roc'h
*roz-sinkl
*rozinil
*roz Sant-Erwan

Hag ivez :
* brug-roz

## Liv

Roz zo ul liv, gwelout roz (liv), ul liv a gaver en anvioù-se :
* ognon roz
* gwin roz

Hal al loened-mañ :
* kravan roz
* grilh-mor roz
* gouelanig roz
* kaketou roz
* pirono roz
* dred roz

## Douaroniezh
Ur roz zo un dachenn war-naou, un anv hag a gaver el lec'hanvadurezh, kar d'ar ger Rhos e kembraeg. 

Setu un darn eus an anvioù-lec'h-se, kumunioù :

*Roskañvel
*Rosko,
*Rosloc'hen
*Rostren
*Rosporden
*Rosko
*Roz-Lanrieg
*Roz-an-Arvor
*Roz-Sant-Andrev
*Sant-Nikolaz-ar-Roz
*Sant-Ervlon-ar-Roz

Hag ivez :
*Lein ar Roz
*Roz Wenn (pe *Ros Ven* e galleg ofisiel) , e Taole, ma weler peulvanoù
*Beg Penn ar Roz
* Park Roz-Maria, e Kintin

Hag ivez Piz Roz pe Piz Rots, ur menez war harzoù Suis-Aostria, en Alpoù.

## Anv-tud
Berranv saoznek Rosa, Rosalyn ha Rosalind eo. 

## Pennadoù kar
*Rozenn
*Rosa
*Rose
*Ross
*ruz
Arrière (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **(en) arrière** evit deskrivañ ur fiñvadenn kaset da-benn a-dreñv, d.l.e. en tu all d'an arvesterion/ezed, da skouer *[[battement (barrez)|grand battement en arrière]]*.

## Gwelit ivez:
* Avant
À la seconde (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **à la seconde** evit deskrivañ un emstumm kaset da-benn a-gostez, da lâret eo en eil emstumm, da skouer *[[battement (barrez)|grand battement à la seconde]]*.
Roz-ki

Ar roz-ki, pe **agroaz**, pe **roz-gouez**, pe *rosa canina* e latin, a vez kavet er girzhier, etre plant dreinek evel an drez hag ar spern-du. Mont a ra o bleuñv roz da frouezh ruz, stumm vioù hir pe hiroc’h dezhe, vitaminoù C a-leizh enne. Graet e vez roz-agroaz pe roz-ki deus o bleuñv.
Dour diwar delioù agroaz zo ur gargouilh mat evit ar boan-dent, ar c’hig-dent taniget hag ar boan-c’hoûg.
Implijet e vez ar bleunioù evit soagnañ ar goulioù : lakat 12 gwenneg petalennoù sec’h e glec’h e-pad 10 devezh e-barzh un hanter-litrad lambig (ur gwenneg a dalvez ur gramm mui pe vui). Trempañ un tamm lien e-barzh ha lakat anezhañ neuze war ar gouli. Rankañ a raer chañch lien meur a wech an dez.
Gant ar frouezh e c’haller prientiñ ur remed enep ar sklis : flastrit anezhe, dastumit ar chug ha mesket gant kemend-all a sukr (peotramant mel). Tommit ul lajadig (hep lakaat war an tan bras avat) ha lakit en ur voutailh stouvet mat. Teir loaiad teir gwech an dez, ken ma wellaer.
M’ho pez poan o tiazezañ ho poued, debrit koñfitur graet gant frouezh agroaz.

## Roz-ki all
**Roz-ki** a vez graet eus roz-aer gant Jules Gros.
Châteauneuf

Un toullad mat a lec'hioù zo anvet **Châteauneuf** e Breizh hag e Bro-C'hall.

## Gerdarzh
Diwar ar gerioù gallek *château* (kastell) ha *neuf* (nevez). 

## Adstummoù
*Neuchâtel 
*Neufchâtel

## Yezhoù all
*Castell-Newydd, e kembraeg
*Castelnau er broioù okitanek
*Castelnovo ha Castelnuovo, en Italia
*Castillo-Nuevo, pe Gazteluberri e Nafarroa
*Kastell-Nevez, e brezhoneg
*Neuburg ha Neuenburg, er broioù alamanek
*Newcastle, e saozneg

## Lec'hioù
###### 
:*Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine*, anv gallek Kastell-Noez en Il-ha-Gwilen
:*Châteauneuf-du-Faou*, anv gallek Kastell-Nevez-ar-Faou e Penn-ar-Bed

###### 
* Châteauneuf, Côte-d'Or
* Châteauneuf, Loire
* Châteauneuf, Saône-et-Loire
* Châteauneuf, Savoie
* Châteauneuf, Vendée

## Hag ivez
:Châteauneuf-du-Pape AOC - Bro ar gwin
:Châteauneuf-de-Bordette, Drôme
:Châteauneuf-de-Chabre, Hautes-Alpes
:Châteauneuf-de-Gadagne, Vaucluse
:Châteauneuf-de-Galaure, Drôme
:Châteauneuf-d'Entraunes, Alpes-Maritimes
:Châteauneuf-de-Randon, Lozère
:Châteauneuf-de-Vernoux, Ardèche
:Châteauneuf-d'Oze, Hautes-Alpes
:Châteauneuf-du-Pape, Vaucluse
:Châteauneuf-du-Rhône, Drôme
:Châteauneuf-en-Thymerais, Eure-et-Loir
:Châteauneuf-Grasse, Alpes-Maritimes
:Châteauneuf-la-Forêt, Haute-Vienne
:Châteauneuf-le-Rouge, Bouches-du-Rhône
:Châteauneuf-les-Bains, Puy-de-Dôme
:Châteauneuf-les-Martigues, Bouches-du-Rhône
:Châteauneuf-Miravail, Alpes-de-Haute-Provence
:Châteauneuf-sur-Charente, Charente
:Châteauneuf-sur-Cher, Cher
:Châteauneuf-sur-Isère, Drôme
:Châteauneuf-sur-Loire, Loiret
:Châteauneuf-sur-Sarthe, Maine-et-Loire
:Châteauneuf-Val-de-Bargis, Nièvre
:Châteauneuf-Val-Saint-Donat, Alpes-de-Haute-Provence
:Châteauneuf-Villevieille, Alpes-Maritimes
Neuburg

**Neuburg** zo un anv-lec'h alamanek.

## Yezhoù all
*Kastell-Nevez, e brezhoneg
*Castillo-Nuevo, e spagnoleg
*Neuchâtel e galleg.
*Newcastle e saozneg.
*Castel Nuovo en italianeg

## Lec'hioù
###### 
#### E [[Bavaria]]
* Pfalz-Neuburg, ur stad eus an Impalaeriezh santel roman
** Neuburg an der Donau, kêr-benn ar stad-se 
* Neuburg an der Kammel, e distrig Günzburg, 
* Neuburg am Inn, e distrig Passau, 
* Neuburg-Schrobenhausen, un distrig 

#### E lec'h all en Alamagn
* Neuburg am Rhein, ur gumun e distrig Germersheim, e Rheinland-Pfalz, 
* Neuburg, Mecklenburg-Vorpommern, ur gêr e distrig Nordwestmecklenburg e Mecklenburg-Vorpommern.

###### 
**Neuburg i.Lothr.* (etre 1915 ha 1918) pe Neuburg an der Mosel (etre 1940 ha 1944), anvioù alamanek Novéant-sur-Moselle.

## Tud
*Maria Anna von der Pfalz-Neuburg (1667-1740), rouanez Spagn, pried da Carlos II, roue Spagn .
*Johann Georg Neuburg (1795-1866), politiker alaman 
*Siegfried Neuburg (1928–2003), livour aostrian

## Pennadoù kar
*Neuenburg
*Pfalz-Neuburg

## Gwelout ivez
*Kastell-Nevez
Newcastle

Meur a lec'h zo anvet **Newcastle** er broioù saoznek . 

Lakaat a reer da gentañ kêr Newcastle upon Tyne e Bro-Saoz.

Met an anv a gaver ivez e broioù all.

#### 
*Newcastle, Sukembre Nevez
*Newcastle Waters (Northern Territory), en Northern Territory
*Toodyay, e Western Australia a oa anvet *Newcastle* gwechall.

#### 
*Newcastle-under-Lyme, e Staffordshire
*Newcastle, Herefordshire	 
*Newcastle, Shropshire (Newcastle on Clun), kêriadenn

#### 
Meur a gêr eus Iwerzhon zo anvet *Newcastle* e saozneg pe *An Caisleán Nua* en iwerzhoneg. An hini brudetañ eo
* An Caisleán Nua Thiar (Newcastle West), e kontelezh Luimneach

#### 
*Newcastle, Jamaica

#### 
*Newcastle (New Brunswick), e kêr Miramichi
*Newcastle (Ontario), e Clarington, e Durham Region
*Newcastle Ridge, ur venezieg en Enez Vanvouver, e British Columbia.

#### 
Meur a gêr eus Kembre zo anvet *Newcastle* e saozneg pe *Castell Newydd* e kembraeg. En o zouez emañ :
*Castellnewydd ar Ogwr, e-kichen Pen-y-bont ar Ogwr
*Castellnewydd Emlyn, e kontelezh Caerfyrddin.

#### 
* New Castle (Colorado)
* New Castle (Indiana)
* New Castle (Kentucky)
* Newcastle (Maine)
* Newcastle (Nebraska)
* New Castle (New Hampshire)
* Newcastle (Oklahoma)
* New Castle (Virginia)
* Newcastle (Washington)
* Newcastle (Wyoming)

## Suafrika
*Newcastle (Suafrika), ur gêr e KwaZulu-Natal

## Gwelout ivez
*Kastell-Nevez
Neuchâtel

**Neuchâtel** zo un anv-lec'h gallek a gaver e Suis dreist-holl.

## Yezhoù all
*Kastell-Nevez, e brezhoneg

#### 
*Neuchâtel, ur gêr e Bro-Suis
*kanton Neuchâtel, kanton suis
*distrig Neuchâtel, unan eus ar c'hwec'h distrig er c'hanton
*Lenn Neuchâtel, ar brasañ lenn a zo e Bro-Suis en he fezh

#### 
*Neuchâtel-Urtière, kumun c'hall, e departamant an Doubs, stok ouzh Suis.

## Pennadoù kar
*Neufchâtel
*Châteauneuf
Battement tendu (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **battement tendu** (diverraet alies **tendu**) evit deskrivañ un doare *[[Battement (barrez)|battement]]* ma chom war al leur atav an troad oberiant (d.l.e an hini fiñval) astennet, o risklañ war-raok (*[[avant (barrez)|en avant]]*), a-gostez (*[[à la seconde (barrez)|à la seconde]]*) adalek ar pempvet emstumm pe ar c'hentañ emstumm betek ar pevare emstumm pe an eil emstumm en ur sevel ar seul diwar al leur hag en ur astenn diabarzh an troad.

Talvezout a ra an emstumm-mañ da diazez meur a emstumm pe fiñvadenn all, en o zouez ar rond de jambe hag ar pirouette.

## Gwelit ivez:
* Battement
Passé (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **passé** evit deskrivañ un emstumm ma vez lakaet un troad war pe tost ouzh glin ar c'har all.

Pa gomzer eus ur fiñvadenn *passé* e tremen troad ar c'har obneriant, dl.e an hino o fiñval, tost ouzh glin ar c'har m'emañ an dañser(ez) en he/e sav warni. Pa degouezh an troad tost ouzh ar glin e tremen eus a-rok a-dreñv pe euis a-dreñv war-raok ha kenderc'hel betek ma degouezh war a leur en ur risklañ a-hed ar c'har oberiant pe c'hoazh oc'h achuiñn gant un *[[arabesque (barrez)|arabesque]]* pe ''attitude...

## Gwelit ivez:
* Retiré
Wuffa East-Anglia

**Wuffa East-Anglia** a voe roue East-Anglia eus 571 betek e varv e 578. Tad Tytilla East-Anglia ha tad-kozh Rædwald East-Anglia a oa bet interet e Sutton Hoo. Eu e anv, a dalvez *bleizig* e teu hini familh roueel East-Anglia : ar [[Wuffinged.
Wilskerke

**Wilskerke** en izelvroeg hag e flandrezeg kornogel a zo nepell eus aod Mor an Hanternoz e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Middelkerke.
Neufchâtel

**Neufchâtel** zo un anv-lec'h gallek, ha hini meur a gêr pe barrez e Bro-C'hall. Tostaat a c'haller an anv-se ouzh an anvioù Kastell-Nevez, Neuenburg, Newcastle, er broioù all.

#### 
***[[Neufchâtel-en-Bray]]**, er Seine-Maritime ;
***[[Neufchâtel-en-Saosnois]]**, er Sarthe ;
***[[Neufchâtel-Hardelot]]**, er Pas-de-Calais ;
***[[Neufchâtel-sur-Aisne]]**, en Aisne ;

#### 
***[[Neufchâtel]]**, gwechall ur gêr e Kebek, bremañ ur c'harter e kêr Québec.

## Meuz
* An **[[neufchâtel (fourmaj)|neufchâtel]]**, zo ur fourmaj graet e Normandi.

## Pennadoù kar
***[[Neuchâtel]]**.
***[[Châteauneuf]]**.
Neustadt

**Neustadt** zo un anv-lec'h alamanek hag a dalvez kement ha *kêr nevez*, hag anv meur a gêr en Alamagn hag e broioù all ivez. 
Tostaat a c'haller an anv ouzh Newtown pe Newton e saozneg, Vila Nova e portugaleg, Villeneuve e galleg, Kernevez e brezhoneg, Y Drenewydd e kembraeg, ha reoù all zo.

## 
*e Baden-Württemberg:
**Titisee-Neustadt, ur gêr e distrig Breisgau-Hochschwarzwald 
*e Bavaria:
**Bad Neustadt an der Saale, pennlec'h distrig Rhön-Grabfeld 
**Neustadt an der Aisch, e distrig Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim 
**Neustadt bei Coburg, e distrig Coburg
**Neustadt an der Donau, ur gêr e distrig Kelheim
**Neustadt am Kulm, e distrig Neustadt (Waldnaab)
**Neustadt am Main, e distrig Main-Spessart
**Neustadt an der Waldnaab, ur gêr e distrig Neustadt (Waldnaab)
*e Brandenburg:
**Neustadt an der Dosse, ur gêr e distrig Ostprignitz-Ruppin 
*e Hesse:
**Neustadt, Hesse, ur gêr e distrig Marburg-Biedenkopf
*e Saks-Izel:
**Neustadt am Rübenberge, ur gêr e distrig Hanover 
*e Mecklenburg-Vorpommern: 
**Neustadt-Glewe, ur gêr e distrig Ludwigslust
*e Rheinland-Pfalz :
**Neustadt an der Weinstraße, kêr ha distrig 
**Neustadt, Westerwaldkreis
**Neustadt (Wied)
*e Saks:
**Neustadt in Sachsen, ur gêr e distrig Sächsische Schweiz
**Neustadt, Dresden, e Dresden 
**Neustadt, Vogtland
*e Schleswig-Holstein:
**Neustadt in Holstein, ur gêr e distrig Ostholstein 
*e Thüringen:
**Neustadt, Eichsfeld
**Neustadt/Harz
**Neustadt an der Orla, ur gêr e distrig Saale-Orla-Kreis 
**Neustadt am Rennsteig, ur gumun e distrig Ilm-Kreis e Thuringia

#### 
* Wiener Neustadt, ur gêr en Aostria
#### 
* Neustadt, ur c'harter eus Strasburg
## 
* Neustadt, ur gêriadenn en Ontario
## A bep seurt
Ouzhpenn-se e vez graet *Neustadt* en alamaneg eus kêrioù all en Europa, e broioù a zo bet damalamanekaet poent zo bet:
*Neustadt am Zeltberg; a zo Sátoraljaújhely, en Hungaria
*Neustadt an der Donau; Dunaújváros, en Hungaria
*Neustadt an der Mettau; Nové Město nad Metují, e Tchekia 
*Neustadt an der Tafelfichte; Nové Město pod Smrkem, e Tchekia 
*Neustadt an der Waag; Nové Mesto nad Váhom, e Slovakia
*Neustadt in Oberschlesien; Prudnik, e Pologn
*Neustadt in Westpreußen; Wejherowo, e Pologn.

## Pennadoù kar
*Kernevez
*Neuville 
*Villenave 
*Villeneuve
*Newton 
*Newtown 
*New Town 
*Newtonville 
*New City 
*Newville 
*Villanova 
*Villanueva 
*Hiriberri/Villanueva de Aezkoa
Mai Ewen

**Huguette Gaudart**,  **Mai Ewen** hec'h anv-pluenn, zo ur skrivagnerez vrezhonek. He familh a zo a orin deus ar vro etre Skaer ha Banaleg.

Desavet eo bet divyezhek, ha kaset d'ar skol e galleg. D'an oad a dregont vloaz he doa desket skrivañ ha lenn brezhoneg gant Visant Seite, avat. Kenlabouret he deus evit sevel geriadur Pêr-Jakez Heliaz embannet e 1986, lec'h m'eo trugarekaet. Abaoe 2016 e labour ingal gant ar yezhourez Mélanie Jouitteau.

## Oberennoù
E skolveurieg e oa skrivet hec'h oberennoù kentañ, embannet gant Emgleo Breiz. Abaoe 2004 e sav levrioù evit ar yaouankiz hag a vez embannet e peurunvan gant Keit Vimp Bev. Skriv a ra haikuioù ivez.
Kenlabourerez eo bet evit geriadur Garnier/Emgleo Breiz renet gant Pêr-Jakez Heliaz hag embannet e 1986, a vez adkavet e zanvez e geriadur Emgleo Breiz renet gant Andreo ar Merser e 2009. Aboe 2016 e labour gant ar yezhoniourez Mélanie Jouitteau evit pinvidikaat ar wikiyezhadur ARBRES hag un heuliadenn pennadoù embannet e saozneg e kazetennoù skiantel etrevroadel.

## Levrlennadur
### Danevelloù
* *Merhed-bihan Ana*, Emgleo Breiz-Ar skol dre lizer, 1987 
**Ar mor, a-dreñv ar menez*, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993

### Barzhonegoù
**Amskeud*, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1995. (haikouioù)

### Romantoù evit ar skolajidi
**Gwenn, pemzek vloaz...*, Keit Vimp Bev, 2023, Priz ar yaouankiz 2023 
**Hañvezhioù*, Keit Vimp Bev, 2004 
**Ur vleunienn war askell an avel*, Keit Vimp Bev, 2008 
**Tri fenn melegan*, Keit Vimp Bev 2008
**Kroaz hent*, Keit Vimp Bev 2012 ( Mai Ewen hag all )
**Peskig ruz*, Keit Vimp Bev 2012 ( Mai Ewen hag all ) 
**An ti-karr liesliv *, Keit Vimp Bev, 2013
** Kevrin an enezenn *, Keit Vimp Bev, 2013

### Romantoù evit ar vugale
**Me ha Titaw*, Keit Vimp Bev, 2007 
**Nedeleg laouen ?*, Keit Vimp Bev, 2008
**Me, Nana Marina*, Keit Vimp Bev, 2010 
**Yaouankiz Koantig* Keit Vimp Bev, 2013

## Liammoù diavaez
*Ouest-France
*Ar Men

## Daveoù
Neuenburg

**Neuenburg** zo un anv-lec'h alamanek.

## En Alamagn
Tri Neuenburg zo anavet en Alamagn:
* Neuenburg am Rhein, e Baden-Württemberg, 
* Neuenbürg, e Baden-Württemberg,
**Neuenburg*, rann eus Zetel e Saks-Izel.

## E broioù all
*Neuenburg* a vez graet ivez en alamaneg eus an div gêr-mañ:
* Neuchâtel, e Suis
* Nymburk, e Tchekia
Newton

**Newton** a zo un anv-lec'h saoznek da gentañ-penn, adstumm da Newtown, a dalv kement ha *[[kêr nevez]]*, hag a zo anv meur a dra:

## Fizik
* An newton, zo un unanenn nerzh SI, anvet evel-se da enoriñ ar fizikour Isaac Newton

* skeul Newton, zo ur skeul gwrez krouet gant Isaac Newton

## Tud

* Isaac Newton, fizikour saoz
* Newton (anv-familh)

;Anv-bihan
* Newton (Billy Myers), kaner saoz
* Newton Faulkner, soner saoz

## Lec'hioù
Newton zo un anv-lec'h a gaver stank e Bro-Saoz hag er broioù saoznekaet.

### Er [[Rouantelezh Unanet]]

#### E Bro-Saoz
* Newton, Cambridgeshire, 
* Newton, Cheshire, 
* Newton, Cumbria, 
* Newton, Dorset, 
* Walford, Letton and Newton, en Herefordshire, 
* Newton, Hyde, er Greater Manchester, 
* Newton, Lincolnshire, 
* Newton, Merseyside, 
* Newton, Shropshire, 
* Newton, Suffolk, (anvet ivez *Newton Green*)
* Newton, Warwickshire, 
* Newton-by-the-Sea, Northumberland, 
* Newton-in-Bowland, Lancashire, 
* Newton-le-Willows, Merseyside, 
* Newton-le-Willows, North Yorkshire, 
* Newton Abbot, Devon, 
* Newton Aycliffe, County Durham, 
* Newton Blossomville, Buckinghamshire, 
* Newton Bromswold, Northamptonshire, 
* Newton Harcourt, Leicestershire, 
* Newton Longville, Buckinghamshire, 
* Newton under Roseberry, North Yorkshire, 
* Newton with Scales, e Lancashire, 
* Archdeacon Newton, e County Durham, 
* RAF Newton, e Nottinghamshire. 

#### E Kembre
* Newton, Porthcawl, e Pen-y-Bont-ar-Ogwr, anv saoznek kêriadenn Drenewydd yn Notais
* Newton (Swansea), en Abertawe

#### E Bro-Skos
* Newton Mearns
* Newton Stewart

### E Stadoù-Unanet Amerika
* Newton, Alabama
* Newton, Georgia
* Newton, Illinois
* Newton, Iowa
* Newton, Kansas
* Newton, Massachusetts
* Newton, Mississippi
* Newton, New Hampshire
* Newton, New Jersey
* Newton, North Carolina
* Newton, Texas
* Newton, Utah
* Newton, Wisconsin

### E Singapour
* Newton (Singapour)
* *Newton Food Centre*, 
* *Newton MRT Station*, 

### Er broioù arall
* Newton (Aostralia ar Su)
* Newton (Zeland-Nevez)
* Newton, karter en Edmonton, Alberta, Kanada
* *Newton Town Centre*, kreizkêr Surrey, e Kolombia Vreizhveuriat, e Kanada
* Newton (Meurzh)
* Newton (Loar)

## Gwelout ivez
* Newtown
* New Town
* Newtonville
* Newville
* New City
* Kernevez
* Villeneuve 
* Neustadt
Kastell (lec'hanvadurezh)

Ar ger kastell a gaver stank e lec'hanvadurezh Breizh. Miret ez eus enno roud eus kastilli distrujet pell zo a-wechoù.

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus ar ger gallek *castel*, deuet diwar al latin *castra*. Diwar ar ger latin-se ivez eo deuet ar ger kêr (*caer* e kembraeg).

## Lec'hanvioù
**Kastellin*, e Pontrev
**Kastell-pig*, anavet e Gwengamp hag e meur a lec'h
**Kozh Kastell* (pe *Koh Kastell*), e Saozon, er Gerveur
**Penn Kastell*, 
**e gourenez Rewiz
**anv ur preti ker-ruz e Montreal, e Kebek.

### Anvioù kumunioù savet diwar ar ger ''kastell''
*Kastellan-Gwennel
*Kastellaodren
*Kastell-Bourc'h
*Kastell-Briant
*Kasteller
*Kastell-Geron
*Kastellin
*Kastell-Nevez-ar-Faou
*Kastell-Noe
*Kastell-Paol
*Kastell-Tepaod
Hag ivez :
*Plogastell-Sant-Jermen
*Plougastell-Daoulaz
*Plegastell e-kichen Baen-Veur
*Pont-ar-C'hastell
*Sant-Albin-ar-C'hestell
*Tregastell

*Kastellad* a vez graet eus an den a vev en ur gêr a zo Kastell e penn hec'h anv.

## Gwelout ivez
*Kastell-Nevez

## Liammoù diavaez
*Le Pen Castel, preti e Montreal : https://web.archive.org/web/20080615051451/http://www.montrealplus.ca/bars_et_restaurants/restaurant_le_pen_castel/38069
*Lec'hienn Breizh Vev, anv enni eus Mirva Koh kastell : http://pagesperso-orange.fr/.bretagne-vivante-sepnb/lesreserves.html
*Milin-mor Penn-Kastell: [ http://membres.lycos.fr/rhuyspatrimoine/pencastel.htm]
Castelnovo

**Castelnovo** zo un anv-lec'h italianek, hag anv meur a gumun en Italia.

;Kumunioù
*Castelnovo Bariano -  e proviñs Rovigo 
*Castelnovo del Friuli - e proviñs Pordenone 
*Castelnovo di Sotto -  e proviñs Reggio Emilia 
*Castelnovo ne' Monti - e proviñs Reggio Emilia 
;Ranngumun
**Castelnovo* - en Isola Vicentina .

## Pennadoù kar
* Castelnuovo
* Castel
Newtown

**Newtown** zo un anv-lec'h saoznek eus ar re stankañ.

## Lec'hioù
###### 
* Newtown, New South Wales
* Newtown, Queensland
* Newtown, Queensland (Toowoomba)
* Newtown, Victoria, rakkêr Geelong
* Newtown, Victoria (Golden Plains Shire), e-kichen Ballarat

###### 
* *Newtown*, meur a lec'h hag a zo "(an) Baile Nua" en iwerzhoneg.
** *Newtown* pe *Newtown Cross* anv saoznek Baile Nua e Kontelezh Laois
** *Newtown Gore*, anv saoznek an Dúcharraig e Kontelezh Liatroim
** *Newtown* anv saoznek an Baile Nua e Kontelezh Tiobraid Árann

### Bro-Saoz
* Newtown, Birmingham
* Newtown, Chester
* Newtown, Cumbria
* Newtown, Derbyshire
* Newtown, Exeter
* Newtown, Hampshire
* Newtown, Herefordshire
* Newtown, Isle of Wight
* Newtown, Kent
* Newtown, Worcestershire
* Newtown Linford

### Kembre
* *Newtown* anv saoznek Y Drenewydd, e Powys (Kembre)

### Stadoù Unanet Amerika
* Newtown, California
* Newtown, Connecticut
* Newtown, Aiea, Hawaii
* Newtown, Illinois
* Newtown, Indiana
* Newtown, Missouri
* Newtown, anv kozh karter Elmhurst, Queens, New York
* Newtown, Ohio
* Newtown, Pennsylvania:
** Newtown, Bucks County, Pennsylvania
** Newtown, Schuylkill County, Pennsylvania
** Newtown Township, Bucks County, Pennsylvania
** Newtown Township, Delaware County, Pennsylvania

### E broioù arall
* Newtown (Douar-Nevez ha Labrador) (Kanada)
* *Newtown* anv saoznek Balley Noa en Enez-Vanav
* Newtown (Zeland-Nevez), ur c'harter e Wellington (Zeland-Nevez)
* Newtown (Gauteng), ur c'harter e Johannesburg, Suafrika

## Gwelout ivez
* New Town 
* Newton
* Newtonville
* Newville
* New City
* Neustadt
* Kernevez
* Villeneuve
* Villanueva
* Vila Nova
* Novgorod
* Nowe Miasto
* Nové Město
* Nové Mesto
* Novo Mesto
* Novigrad
* Neapoli
* Uusikaupunki
* Dunaújváros
* Carthage
* Nieuwdorp