Marc'h

Ar **c'hezeg** zo loened bras pevarzroadek implijet a bell zo evit dougen tud pe traoù, pe evit stlejañ kargoù ponner en Europa hag e kornioù all eus ar bed. Ur **marc'h** a vez graet eus ar par, ur gazeg eus ar barez.

## Doare skiantel
*Equus caballus* eo an anv skiantel a vez graet eus ar bronneg unkarnek-se, eus genad al loened-kezeg.

Doñvaet eo bet a-gozh (d'an nebeutañ abaoe 4 000 bloaz) gant an dud : implijet e vez er gounezerezh, en dougerezh, evit an diduamant, evit krogadoù e sport ar marc'hegerezh, hag evit bezañ debret. En istor, betek an Eil brezel-bed d'an nebeutañ, e servije ar c'hezeg da loened-brezel, hag implijet e vezont c'hoazh e broioù 'zo gant ar polis.

## Yezhadur ha liester
**Kezeg* eo liester ordinal ar ger **marc'h**, met er c'hantvedoù tremen ez eus bet implijet liesterioù all evel *merc'h*, *mirc'hi*, *mirc'hed*, ha *mirc'hien* evit al loen par.
**Marc'hoù* eo al liester evit an traoù.
**Kezekenned* ha *kezegenned* evit ar parezed.
*Roñse* ha *jav* (*chav*) a vez implijet un tamm dre holl, met dreist-holl e Bro-Wened hag e Kreiz Breizh, ha gerioù hollek o ster int.

Gant *aneval* e vez graet ivez.

## Diwar-benn ar marc'h
*An **[[eal]]** pe ar bouch eo an ebeulig.
*Blev ar marc'h a vez graet reun anezho ha **moue** (pe moueñ) eus ar blev war e gilpenn ha laez e c'houzoug.
**Ebeuliañ* pe *ealiñ* a ra ar gazeg (a-wechou treiñ, pa dro an ebeul pa vez o tont er-maez).
**Marc'h-gouennañ* pe *marc'h sailher* a reer eus ur marc'h kalloc'h (pe : anterin) pe ur marc'h-servij, a-wechoù un *tarv-marc'h*.
*Pa'z a war-raok ur marc'h dre sevel an daou bav war ar memes kostez ez a d'ar paz inkane.
*Re vihan ar marc'h eo an **[[ebeul]]** hag an **ebeulez**.
*Un **[[inkane]]** a zo ul loen-kezeg bihan evit an dimezelled. Gwelout ar ganaouenn .
*Ur *marc'h reizh* a zo aes da ren, ur *marc'h amjestr* a zo diaes da ren.
*Ur *marc'h spazhet* a zo ur *marc'h [[spazh]]* pe ur marc'h troc'h.
*Ur *marc'h-samm* a zoug sammoù.
*Ur *marc'h-tenn* a sach war un arar, pe war ur c'harr, a vez sterniet.
*Ur marc'h-limon.
*Ur marc'h *skoemp* pe *skeudik* a vez spontet aes.

## Arouez
Arouez an nerzh eo ar marc'h.
**Kafe marc'h*: kafe kreñv.
**Labourat evel ur marc'h*: labourat kalz ha kalet.
**Ur marc'h-labour*: un den a labour kalz.

## Geriaoueg
Un toullad mat a c'herioù deveret zo.
; Diwar anv al loen
*Marc'hekaat, marc'hekadenn,
*Marc'heg ha marc'heger zo tud a ya war varc'h.
*Marc'hegerezh, marc'hegiezh.
*Marc'hegezh ur marc'h a zo mont warnañ ; *marc'hegezh tud* zo ober vil pe droug dezho.
;Loened
*Marc'h-koad, anv all an ebeul-koad pe ar gazeg-koad
*Marc'h-mor
*Marc'h-raden
*Marc'hvran (*Corvus corax*)
;Traoù damhañval ouzh ur marc'h
Graet e vez *marc'h* ivez eus binvioù zo, graet evit dougen traoù a bep seurt.
*Marc'h-avel, a vez lakaet war beg tour an ilizoù pe an tier.
*Marc'h-dor : lakaet e vez nor nor war he *marc'hoù*; *divarc'het* e vez an nor a-wechoù.
*Marc'h-du, anv roet d'ar stlejerez dre vurezh a steje bagonioù war un hent-houarn.
*Marc'h-houarn, ur benveg da bourmen warnañ a-c'haoliad ; ur marc'hhouarner eo an den a ya war ur marc'h-houarn ; marc'hhouarnerezh eo ar sport.
*Marc'h-kañv
*Marc'h-karr, ur benveg lakaet dindan brec'hioù ur c'harr evit ma chomo a-blaen e-pad ma vezer ouzh e gargañ.
*Marc'h-koad, anv meur a venveg.
*Marc'h-krampouezh, ur benveg ma veze lakaet ar c'hrampouezh da yenañ, en amzer ma vezent ledanoc'h evit hiziv ha ral al listri bras a-walc'h d'o lakaat.
*Marc'h-levr
*Marc'h-livañ, ur seurt marc'h-koad.
*Marc'h-nerzh
*Marc'h-plouz
*Marc'h-tan, ur benveg kaset gant ur keflusker dre enleskiñ da bourmen warnañ a-c'haoliad ; ur marc'htaner eo an den a vez ouzh e sturiañ.

## Troiennoù
**Bezañ ar marc’h, marc’h Hamon, (o vale) etre daou zen*: bezañ gwarizi etreze.
**Bezañ pennek evel ur marc’h-koad*.
**Debriñ evel ur marc’h* : evel ur pemoc'h, ur porc’hell, tri forc’hell.
**Kaout c’hoant da gaout ar marc’h hag an arc’hant (hag arc’hant ar marc’h) :* kaout c'hoant da gaout pep tra.
**Koll ar marc’h hag ar c’habestr*: koll pep tra.
**Labourat evel ur marc’h* : labourat kalet.
**Lakaat ur marc’h er [[stern]]* : sterniañ anezhañ ouzh ur c'harr.
**Mont war varc’h, war marc’h Hamon, war gein ar marc’h (rous, ruz) ouzh ub*: heñveldra.
**Sevel war lost ar marc’h* : a-drek un den, war ur marc'h.

## Lavaroù ha krennlavaroù
**A bep liv, marc’h mat / A bep bro, tud vat*.
**Ar marc'h a reud ouzh ar c'hentroù / A ra gaou bras ouzh e gostoù*.
**Ar marc’h a sach a vez hopet warnañ*.
**Ar marc’h a-raok a vez lavaret « Yao » dezhañ*.
**Arabat klask kaout ar marc’h hag an arc’hant*.
**Arabat mont primoc’h eget ar marc’h hon doug*,  amzer zo.
**Biskoazh kemend-all ! Pevar lagad d’ar marc’h dall* !*, da verkañ ar souezh.
**« Deomp adarre » en deus lazhet meur a varc’h* a vez lavaret da respont da unan en deus lavaret « Deomp adarre », evit lakaat an dud da adkregiñ gant al labour.
**Lagad ar mestr a lard ar marc'h / Hag a laka ed da gouezhañ en arc'h*.
**Meur a varc’h mat zo marvet o vont adarre*.
**Ne dalv ket ar boan sutal Pa ne fell ket d’ar marc’h staotal*.
**N’eo ket ar c’herc’h ar muiañ gonezet an hini a ra ar muiañ a vad d’ar marc’h*.
**N’eo ket ar marc’h a c’hounez e gerc’h / A zebr anezho bep gwech* (pe : *war-lerc’h*).
**N’eo ket diouzh ar vent e vez prenet ar marc’h*.
**N’eo ket gwellaat a ra ar marc’h pa vez ret e varc’hegezh re alies''.

## Pennadoù kar
*Ebeul
*Inkane
*Kazeg