open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cymydmaen

Unan a dri c'hombod kantrev Llŷn, e Rouantelezh Gwynedd e oa **Cymydmaen**, e penn pellañ ledenez Llŷn.

## Douaroniezh
Stok e oa ouzh kombodoù Cafflogion ha Dinllaen, en un kantrev, er reter dezhañ. 
E penn al ledenez, e oa Mor Iwerzhon en dro-dezhañ. Edo Laighin en Iwerzhon en hanternoz dezhañ, Bae Ceredigion, gant Porth Neigwl ha Bae Aberdaron er c'hreisteiz. 

E penn kornaouek al ledenez emañ Ynys Enlli, ma emañ diskuizhva an Ugent Mil Sant hervez ar vojenn, ul lec'h pirc'hirinañ brudet bras er Grennamzer.

E Neigwl, tre dirak Porth Neigwl, etre Llanengan ha Botwnnog hiriv, edo lez ar c'hombod. 

## Ploueoù
*Aberdaron
*Bodferin
*Bryncroes
*Llandygwnning
*Llanengan
*Llanfaelrhys
*Llangwnadl
*Penllech
*Rhiw

## Levrlennadur
*A. D. Carr, 'Medieval Administrative Units', yn *Atlas of Caernarvonshire* (Caernarfon, 1977)
Porth Neigwl

Ur bae ec'hon en arvor kreisteiz ledenez Llŷn, e Gwynedd, e Kembre, eo **Porth Neigwl**. *Hell's Mouth* a vez graet anezhañ e saozneg. 

Ur bae digor-frank eo, etre begoù-douar Mynydd Rhiw er c'hornaoueg ha Mynydd Cilan er reter. 

Abalamour d'an tonnoù bras e teu yaouankizoù a-leizh gant o flenk dre lien.
Lezo

** Lezo ** zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.

## Kumunioù amezek
*Pasaia, en hanternoz
*Hondarribia, er biz
*Irun, er reter
*Oiartzun, er c'hreisteiz
Eurylaimidae

**Eurylaimidae**, a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849), *[[Eurylaimus]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a seizh genad ha nav spesad golvaneged d'ober ar c'herentiad.

## Notennoù ha daveennoù
Smithornis

***Smithornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Smithornis capensis]]*,
* *[[Smithornis rufolateralis]]*,
* *[[Smithornis sharpei]]*.

## Annez
Bevañ a ra an tri spesad en Afrika issahara.
Sylt

**Sylt** (Sylt en alamaneg, *Sild* e daneg, *Söl* e frizeg) eo an hini vrasañ e-touez Inizi Friz an Hanternoz. Emañ e stad Schleswig-Holstein, e hanternoz Alamagn. 

War-dro 99 km² eo he gorread, ar pezh a ra anezhi ar pevare enezenn vrasañ en Alamagn, hag an hini vrasañ e Mor an Hanternoz. Emañ etre 9 ha 16 km diouzh an douar-bras, hag abaoe 1927 eo stag outañ war-bouez ur chaoser 11 km hed, anvet *Hindenburgdamm*, ma tremen trenioù hepken. Gallout a reer ivez mont da enez Sylt gant bigi-treizh a loc’h eus enez danat Rømø, pelloc’h en hanternoz.

En em astenn a ra an enezenn a-hed 38 km eus an norzh d’ar su ; en he c’hreiz emañ en he ledanañ, gant 12,6 km ledander, e-kichen kêr Westerland. E tu ar c’hornôg e kaver un draezhenn hir a-hed an aod. E tu ar reter emañ Mor Wadden (*Wattenmeer* en alamaneg), gant ur park natur. Eno e vez dizoloet lec’hidegoù bras gant ar mor pa vez tre. Un dorgenn 52,5 metr uhelder, anvet Uwe-Düne, eo ar poent uhelañ, en norzh da Westerland.

Levezonet eo hinad Sylt gant ar Gulf Stream. E-pad ar goañv ne vez ket re yen (2º well-wazh), hag e-pad an hañv nevez morse gwall domm (17º well-wazh). Kalz touristed a zeu da enez Sylt, abaoe dibenn an . Hag e-leizh a bennoù brudet en Alamagn o deus un ti-vakañsoù enni. 

O rannyezh frizek dezho o deus tud Sylt, anvet *Söl'ring*, disheñvel a-walc’h diouzh ar rannyezhoù frizek all, abalamour da levezon an daneg warni. Ne vez ket kaozeet gant kalz tud ken avat, hag ur yezh en arvar eo, abalamour d’al lanvioù touristed a zeu d’an enezenn.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel
* Lec’hienn ofisiel melestradurezh kumun Sylt
* Ofis touristerezh Westerland
* Lec’hienn ofisiel kêr Westerland
* Sylt TV
* Blog Sylt
Eurylaimus

***Eurylaimus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù
N'eus nemet daou spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad :
* *[[Eurylaimus javanicus]]*,
* *[[Eurylaimus ochromalus]]*,
dre m'emañ *[[Sarcophanops samarensis|Eurylaimus samarensis]]* hag *[[Sarcophanops steerii|Eurylaimus steerii]]* renket er genad *[[Sarcophanops]]* bremañ.

## Annez
Bevañ a ra an daou spesad en Azia ar Gevred.
Leintz Gatzaga

** Leintz Gatzaga ** zo ur gumun vihan eus Gipuzkoa, en Euskal Herria. 205 a dud a oa eno o chom e 2005.

## Skeudennoù
Philepittidae

**Philepittidae**, a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, bet krouet e 1870 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Philepitta]]* - Geoffroy Saint-Hilaire, 1838 (2 spesad),
* *[[Neodrepanis]]* - Sharpe, 1875 (2 spesad).

## Annez
Brosezat int e Madagaskar.

## Notennoù ha daveennoù
Pittidae

**Pittidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

Diwar al labourioù kaset da benn war dTDN izili ar genad kozh *Pitta* hag embannet e 2006 ez a tri genad d'ober ar c'herentiad an deiz a hiziv :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Hydrornis]]* - Blyth, 1843 (13 spesad),
* *[[Erythropitta]]* - Bonaparte, 1854 (15 spesad),
* *[[Pitta (genad)|Pitta]]* - Vieillot, 1816 (16 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Pitta

**Pitta** a c'hall bezañ meur a dra :

*Pitta (genad), ur genad evned
**Pitta* pe pita, ur seurt bara
*Pitta (enezenn), un enezenn eus Gres, e Mor Egea

Un anv den eo ivez :
*Eduardo Pitta, skrivagner eus Portugal
*Celso Pitta, politikour eus Brazil
Radio Ceredigion

**Radio Ceredigion** zo ur skingomz divyezhek e kornôg Kembre.

*Kembraeg a zo da veure, ha war-dro an abardaez-noz;
*Saozneg a zo goude kreisteiz ha da noz.
Thamnophilidae

**Thamnophilidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù hag a vev e Kreiz ha Suamerika, termenet e 1824 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

Kemmet kenañ e oa bet ar c'herentiad en abeg da implij nevez ar vevoniezh volekulel ha, da-heul embannadennoù skiantel niverus a-walc'h, e voe krouet un toullad spesadoù : *Epinecrophylla* (2006), *Willisornis* (2007), *Euchrepomis* (2012), *Ammonastes* (2013), *Ampelornis*, *Aprositornis*, *Hafferia*, *Poliocrania* ha *Sciaphylax*, *Cercomacroides* (2014) hag *Oneillornis*.Diouzh Doare 8.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged ha tri-ugent d'ober ar c'herentiad bremañ :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>


 Thamnistes anabatinus -NW Ecuador-6.jpg|Genad *Thamnistes**T. anabatinus*
 Epinecrophylla ornata.jpg|Genad *Epinecrophylla**E. ornata*
 Myrmotherula axillaris -NW Ecuador-4.jpg|Genad *Myrmotherula**M. axillaris*
 Herpsilochmus_rufimarginatus.jpg|Genad *Herpsilochmus**H. rufimarginatus*
 Dysithamnus mentalis - Ecuador2.jpg|Genad *Dysithamnus**D. mentalis*
 Thamnophilus doliatus.jpg|Genad *Thamnophilus**T. doliatus*
 Cymbilaimus lineatus (female) -Panama-6-4c.jpg|Genad *Cymbilaimus**C. lineatus*
 Great Antshrike Taraba major female.jpg|Genad *Taraba**T. major*
 Hypoedaleus guttatus.jpg|Genad *Hypoedaleus**H. guttatus*
 Pithys albifrons -NBII Image Gallery-a00203.jpg|Genad *Pithys**P. albifrons*
 Phaenostictus-mcleannani-001.jpg|Genad *Phaenostictus**P. mcleannani*
 Gymnopithys-leucaspis-002.jpg|Genad *Gymnopithys**G. leucaspis*
 Rhegmatorhina melanosticta -NBII Image Gallery-a00183.jpg|Genad *Rhegmatorhina**R. melanosticta*
 Drymophila ferruginea.jpg|Genad *Drymophila**D. ferruginea*
 Cercomacra tyrannina (female) -NW Ecuador-8.jpg|Genad *Cercomacroides**C. tyrannina*
 Hylophylax naevia.jpg|Genad *Hylophylax**H. naevius*
 Myrmoborus myotherinus -NBII Image Gallery-a00077.jpg|Genad *Myrmoborus**M. myotherinus*
 Pyriglena leucoptera1.jpg|Genad *Pyriglena**P. leucoptera*
 

## Notennoù ha daveennoù
Formicariidae

**Formicariidae**, a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

Diouzh Doare 8.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Formicarius (genad)|Formicarius]]* - Boddaert, 1783 (6 spesad),
* *[[Chamaeza]]* - Vigors, 1825 (6 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Furnariidae

**Furnariidae**, a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872), ennañ spesadoù hag a vev e kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a dek genad golvaneged ha tri-ugent d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
### ♦ [[Iskerentiad]] [[Sclerurinae]]
* Daou (2) c'henad zo.

### ♦ Iskerentiad [[Dendrocolaptinae]]
*C'hwezek (16) genad zo.

### ♦ Iskerentiad [[Furnariinae]]
* Daou c'henad ha hanter-kant (52) zo.

## Notennoù ha daveennoù
Conopophagidae

**Conopophagidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1873 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898), a vev e Kreiz ha Suamerika.

Diouzh Doare 8.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad.
Setu-i amañ, renket diouzh an urzh filogenetek (U. f.).

## Notennoù ha daveennoù
Roll an oberennoù a denn d'ar roue Arzhur

Setu amañ ur roll ag an oberennoù a denn da vojenn ar roue Arzhur.

## A-raok [[1000]]
* *[[De excidio Britanniae]] *, Gweltaz, war-dro 540 
* *[[Historia Brittonum]]*, Nennius, war-dro 800 
* *[[Annales Cambriae]] *, war-dro 950
* *[[Levr Taliesin]]* ; div varzhoneg a veneg Arzhur ; marteze ez int bet aozet enX kantved

## [[XIvet kantved|XI]] ha [[XIIvet kantved|XII kantved]]
* *Vita Cadoci* ("Buhez sant Cadoc"), Liffris, war-dro 1100 ; en un arroud ez eus kaoz eus Arzhur, Kai ha Bedwyr
* *Vita Carannogi* ("Buhez sant Carannog"), Liffris ; en un arroud ez eus kaoz eus Arzhur
* *Vita Padarni* ("Buhez sant Padern"), war-dro 1100 ; en un arroud ez eus kaoz eus Arzhur
* *[[Culhwch ac Olwen]]*, XI kantved
* *Prophetiae Merlini*, Jafrez Menoe, 1135-1138, war-dro 1134-1136
* *[[Historia regum Britanniae]]*, Jafrez Menoe, a zo lakaet da vamm d'ar vojenn
* *[[Vita Merlini]] *, Jafrez Menoe, 1149
* *Roman de Brut* (*Brut de Bretagne*), Wace, 1155
* *Lancelot ou le Chevalier à la charrette*, Chrétien de Troyes, war-dro 1178-1181
* *[[Yvain ou le Chevalier au lion]]*, Chrétien de Troyes, wat-dro 1180
* *Perceval ou le Conte du Graal*, Chrétien de Troyes, war-dro 1182-1190
* *Le Roman du Graal ou Roman de l'estoire du Grall*, lakaet war gont Robert de Boron, war-dro 1190-1210 
* *Continuation Gauvain*, Wauchier de Denain, war-dro 1200

## [[XIIIvet kantved|XIII kantved]]
* *[[Parzival]]*, Wolfram von Eschenbach
* *La Demoiselle à la Mule*, lakaet war gont Païen de Maisières, deroù ar c'hantved
* *[[Lanzelet]]*, Ulrich von Zatzikhoven, deroù ar c'hantved
* *Vengeance Raduiguel*, Raoul de Houdenc, deroù ar c'hantved
* *Continuation de Perceval*, Gerbert de Montreuil, deroù ar c'hantved 
* *Perlesvaus, le Haut Livre du Graal*, oberour dianav, war-dro 1210
* *Méraugis de Portlesquez*, Raoul de Houdenc, a-raok 1228
**[[Diu Crône]]*, Heinrich von dem Türlin, war-dro 1230
*  *La Mort le roi Artu*, oberour dianav, war-dro 1230
*  *Les Merveilles de Rigomer*, oberour dianav, etre 1233 ha 1266
* *Escanor*, Girart d'Amiens, 1281
* *Gyron le courtois*, Rustichello de Pise, dibenn ar c'hantved
* *Meliadus de Leonnoys*, Rustichello de Pise, dibenn ar c'hantved

## [[XIVvet kantved|XIV kantved]]
* *Méliador*, Jean Froissart, dibenn ar c'hantved
* *[[Le Morte d'Arthur]]*, Thomas Malory, echuet en 1469 - 1470

## [[XVvet kantved|XV kantved]]
* *[[Le Morte d'Arthur]]*, Thomas Malory, embannet e 1485

## [[XIXvet kantved|XIX kantved]]
* *[[The Lady of Shalott]]*, Alfred Tennyson, 1833
* *The Vision of Sir Launfal*, James Russell Lowell, 1848
* *Idylls of the King*, Alfred Tennyson, etre 1856 ha 1885
* *The Defence of Guinevere, and other Poems*, William Morris, 1858
Chapi Chapo & les petites musiques de pluie

**Chapi Chapo & les petites musiques de pluie** a zo ur raktres sonerezh solo, a zo bet krouet e 2003 gant ar breizhat Patrice Elegoet. Ar raktres-se a zo diazezet war implij c'hoarielloù kozh evit ober muzik : kloc'hoù, pianoioù bihan, gitaroù, taboulinoù, heskenn-sonerez...

Kenlabouret en deus gant meur a arzour : G.W. Sok (kaner ar strollad The Ex), GaBLé, Ros Murray, Tazio & Boy, John Trap (solo), Carbonic, Arnaud Le Gouefflec...

Kavet e vez pemp soner war al leurenn oc'h implijout degadoù a c'hoarielloù a bep seurt.

## Pladennrolladur

### Albomoù

* 2009 : : *Chuchumuchu*
* 2007 : : *Ar mizioù du*
* 2005 : : *Pouff!*
* 2004 : : *Petites musiques de pluie*

### Kenlabourioù

* 2009 : Arnaud Le Gouëfflec & l'orchestre préhistorique - *Le disque vert*
* 2008 : Boo Hoo - *Supermarché*
* 2007 : Kawaii - *éponyme*

### Dastumadoù

* 2009 : *RockPost #04*
* 2009 : *A Découvrir Absolument #17*
* 2009 : *Assemblage de pièces comeladiennes du plus bel effet*
* 2009 : *Sous les pieds la terremixed*
* 2008 : *This not only a xmas time album*
* 2008 : *Music for toys #1*
* 2007 : *Winter, summer, spring and fall*
* 2007: *A band in a box #2*
* 2007 : *Polyphonal*

## Priz

"Ar mizioù du", albom "coup de coeur 2007" kenstrivadeg bras pladennoù Breizh aozet gant ar gazetenn Le Télégramme.

## Lec'hienn ofisiel

* Chapi Chapo & les petites musiques de pluie
Cotingidae

**Cotingidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1849 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Diouzh Doare 7.3 an *IOC World Bird List* ez a pemp genad golvaneged warn-ugent d'ober ar c'herentiad : 

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Ampelion]]* - Tschudi, 1845 (2 spesad),
* *[[Phibalura]]* - Vieillot, 1816 (2 spesad),
* *[[Zaratornis stresemanni|Zaratornis]]* - Koepcke, 1954 (1 spesad),
* *[[Doliornis]]* - Taczanowski, 1874 (2 spesad),
* *[[Phytotoma]]* - Molina, 1782 (3 spesad),
* *[[Carpornis]]* - G.R.Gray, 1846 (2 spesad),
* *[[Pipreola]]* - Swainson, 1838 (11 spesad),
* *[[Ampelioides tschudii|Ampelioides]]* - Verreaux, 1867 (1 spesad),
* *[[Rupicola]]* - Brisson, 1760 (2 spesad),
* *[[Phoenicircus]]* - Swainson, 1832 (2 spesad),
* *[[Cotinga (genad)|Cotinga]]* - Brisson, 1760 (7 spesad),
* *[[Procnias]]* - Illiger, 1811 (4 spesad),
* *[[Tijuca (genad)|Tijuca]]* - Férussac, 1829 (2 spesad),
* *[[Lipaugus]]* - Boie, 1828 (7 spesad),
* *[[Conioptilon mcilhennyi|Conioptilon]]* - Lowery & O'Neill, 1966 (1 spesad),
* *[[Snowornis]]* - Prum, 2001 (2 spesad),
* *[[Porphyrolaema porphyrolaema|Porphyrolaema]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad),
* *[[Xipholena]]* - Gloger, 1841 (3 spesad),
* *[[Carpodectes]]* - Salvin, 1865 (3 spesad),
* *[[Gymnoderus foetidus|Gymnoderus]]* - É. Geoffroy, 1809 (1 spesad),
* *[[Querula purpurata|Querula]]* - Vieillot, 1816 (1 spesad),
* *[[Haematoderus militaris|Haematoderus]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad),
* *[[Pyroderus scutatus|Pyroderus]]* - G.R.Gray, 1840 (1 spesad),
* *[[Perissocephalus tricolor|Perissocephalus]]* - Oberholser, 1899 (1 spesad),
* *[[Cephalopterus]]* - É. Geoffroy , 1809 (3 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Pipridae

**Pipridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

Diouzh Doare 7.3 an *IOC World Bird List* ez a seitek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad : 

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Tyranneutes]]* - P.L.Sclater & Salvin, 1881 (2 spesad),
* *[[Neopelma]]* - P.L.Sclater, 1861 (5 spesad),
* *[[Chloropipo]]* - Cabanis & Heine, 1859 (2 spesad),
* *[[Antilophia]]* - Reichenbach, 1850 (2 spesad),
* *[[Chiroxiphia]]* - Cabanis, 1847 (5 spesad),
* *[[Ilicura militaris|Ilicura]]* - Reichenbach, 1850 (1 spesad),
* *[[Masius chrysopterus|Masius]]* - Bonaparte, 1850 (1 spesad),
* *[[Corapipo]]* - Bonaparte, 1854 (3 spesad),
* *[[Xenopipo]]* - Cabanis, 1847 (2 spesad),
* *[[Cryptopipo holochlora|Cryptopipo]]* - Ohlson, Fjeldså & Ericson, 2013 (1 spesad)
* *[[Lepidothrix]]* - Bonaparte, 1854 (8 spesad),
* *[[Heterocercus]]* - P.L.Sclater, 1862 (3 spesad),
* *[[Manacus]]* - Brisson, 1760 (4 spesad),
* *[[Pipra]]* - Linnaeus, 1763 (3 spesad),
* *[[Machaeropterus]]* - Bonaparte, 1854 (4 spesad),
* *[[Pseudopipra pipra|Pseudopipra]]* - Kirwan, 2016 (1 spesad),
* *[[Ceratopipra]]* - Bonaparte, 1854 (5 spesad).


## Annezva
O c'havout a reer e Kreizamerika hag en ul lodenn eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Rhinocryptidae

**Rhinocryptidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù hag a vev e Suamerika, termenet e 1926 gant ar skiantour stadunanat Alexander Wetmore (1886-1978).

Diouzh Doare 15.1 an *IOC World Bird List* ez a daouzek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

## Notennoù ha daveennoù
Sakana

**Sakana** (**La Barranca**, **Corredor de la Barranca** e spagnoleg) anvet ivez **Barranca-Burunda** a-wechoù, zo ur c'homark eus kornôg Nafarroa, a-stok ouzh Araba.
Teir zraoñienn ha 15 kumun zo anezhañ. Bevennet eo gant Menezioù Aralar en hanternoz, menezioù Andía hag Urbasa er c'hreisteiz.
Teir zraoñienn a ya d'ober Sakana : Arakil, Ergoiena ha Burunda. Daoust d'an teir zraoñienn-se avat e vez anvet ivez *Valle de Sakana*.

## An traoñiennoù

## Menezioù an Entorno
* **[[Sierra de Aralar]]**: etre Gipuzkoa ha Navarra. 2190 ha (21,9 km²).

## Stêrioù
Treuzet eo Sakana gant ar stêr Arakil. Adstêrioù zo dezhi : Río Alzania, Río Burunda, Río Uzkullu, Río Sandindegui, Río Urrunizur ha Río Larraun.
Gwazhioù zo ivez : Zubiarte ha Txarruka. 
 
## Poblañs

## Pennadoù kar
* Valle de la Burunda
* Valle de Araquil
* Komarkoù Nafarroa
* Navarra

## Liammoù diavaez
*  La Barranca - Lec'hienn La Barranca 
*  La Barranca - ''Mancomunidad de La Sakana''
*  La Barranca - Lojeiz war ar maez

## Notennoù
La Barranca

**La Barranca** (*[[traonienn]] don* e brezhoneg) zo un anv spagnolek.

## Lec'hanvadurezh
**La Barranca*, traonienn ha komark e Nafarroa, en Euskal Herria, anvet Sakana en euskareg,
*Valle de la Barranca, e Kumuniezh Madrid, e Spagn.

## Tud
* La Barranca (sonerien), ur strollad rock e Kêr-Vec'hiko

## Pennadoù kar
*Barranca
*Barranco
*Barrancas
Boulig ha Billig

**Boulig ha Billig** (*Boule et Bill* e galleg) zo un heuliad bannoù-treset belgiat fentus. An daou haroz eo Boulig ar paotrig ha Billig ar c'hocker. Krouet e oa e 1959 gant Jean Roba, ha kendalc'het gant Laurent Verron abaoe 2003. 

## Tudennoù

### Boulig
Boulig zo ur paotrig, mestr ha mignon Billig, e gi. Bepred e vez gwisket gant ur frag glas hag un tee-shirt melen.

### Billig
Billig zo c'hocker saoz an tiegezh. N'hall ket komz d'an dud met dont a ra a-benn da vezañ komprenet ganto. Galllout a ra avat kaozeal gant al loened all, en o zouez e vignonez wellañ Caroline, ur vaot c'hlas.

### Tud Boulig
An tad hag ar vamm.

### Caroline
Caroline eo baot an tiegezh.

### Pouf
Pouf eo mignon Boulig. Ne soñj nemet e c'hoari an Indianed.

## Albomoù
Embannet int bet e galleg da gentañ, gant an embannadurioù Dupuis, hag adalek 1988 gant an embannadurioù Dargaud.

Gwerzhet ez eus bet ouzhpenn 25 milion a levrennoù ha troet int bet en ur pemzek yezh bennak, ar brezhoneg en o zouez.

### Embannadurioù Dupuis
* 0 : *Trésors des minis récits : Boule contre les minis requins*, 1985
* 1 : *60 gags de Boule et Bill*, 1962
* 2 : *60 gags de Boule et Bill*, 1962
* 3 : *60 gags de Boule et Bill*, 1964
* 4 : *60 gags de Boule et Bill*, 1967
* 5 : *60 gags de Boule et Bill*, 1969
* 6 : *60 gags de Boule et Bill*, 1970
* 7 : *Des gags de Boule et Bill*, , 1971
* 8 : *Papa, maman, Boule et… moi*, 1972
* 9 : *Une vie de chien !*, 1973
* 10 : *Attention chien marrant !*, 1974
* 11 : *Jeux de Bill*, 1975
* 12 : *Ce coquin de cocker*, 1976
* 13 : *Carnet de Bill*, octobre 1976
* 14 : *Ras le Bill !*, juin 1977 
* 15 : *Bill, nom d'un chien*, 1978
* 16 : *Souvenirs de famille*, 1979
* 17 : *Tu te rappelles Bill ?*, 1980
* 18 : *Bill est maboul !*, 1980
* 19 : *Globe-trotters*, 1982 
* 20 : *Strip Cocker*, 1984
* 21 : *Billets de Bill * 1987

### Embannadurioù Dargaud

* 22 : *Vl'à Boule et Bill*, 1988
* 23 : *Faut rigoler !*, 1991
* 24 : *Bwouf allo Bill ?*, 1995
* 25 : *Les v'la!* (originellement *V'la Boule et Bill*), 1999
* 26 : *Faut rigoler !*, 1999
* 27 : *Bwouf allo Bill?*, 1999
* 28 : *Les quatre saisons*, 2001
* 29 : *Quel Cirque!* (VERRON), 2003
* 30 : *La bande à Bill* (VERRON), 2005
* 31 : *Graine de cocker* (VERRON), 2007

### Best Of

**Plumes poils et compagnie*, 2003
**En vadrouille*, 2004
**Jeux d'hiver*, 2004
**Home sweet home*, 2004

### er-maez eus an dastumad

**L'album de famille de Boule & Bill*, 1987
**Boule & Bill en famille*, 1997
**Boule & Bill font la fête (40e anniversaire)*, 1999
**Boule & Bill S.O.S planète*, 2008

## Levrennoù e brezhoneg
Embannet int bet gant Bannoù-Heol :
* 25 : *Sell 'ta!*
* 26 : *C'hoarzh c'hoarzh!*
* 27 : *Waou, Allo Billig?*
* 28 : *Ar pevar amzer*
* 29 : *Na pebezh cholori!*
* 30 : *Bagadig Billig*
* 31 : *Gwad ur c'hocker*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn paz ofisiel diwar-benn bed Jean Roba
* E Brusel e kaver ur straed Boulig ha Billig
* E Brusel e c'haller ivez gwelout ar freskenn-voger dediet dezho.
Barranca

**Barranca** zo ur ger spagnolek hag a dalv kement ha *[[traonienn]] don*, pe *islonk*, pe cañon ivez e spagnoleg, pe barranco ivez; Barrancas eo al liester.

###### 
* Barranca Yaco, Río de la Plata, etre Villa Tulumba ha Sinsacate.

* Barrancas, La Guajira, kêr ha kumun e departamant La Guajira
* Barranca de Upía, kêr ha kumun e departamant Meta, 
* Barrancabermeja.

### [[Costa Rica]]
* Barranca, Costa Rica

### [[Republik Dominikan]]
* Barranca, Republik Dominikan

### [[Guatemala]]
* Barranca Grande, kêr e departamant San Marcos, Guatemala
* La Barranca, e Colotenango, e departamant Huehuetenango
* Aldea La Barranca, Cunén
* Barranca Honda, e departamant Jutiapa
* Barranca Seca, e departamant Zacapa
* Barrancas, e departamant Chiquimula 
* Barranca, e departamant Izabal
* Barrancas de Galvez, ur gêr e departamant San Marcos

### [[Mec'hiko]]
* Barranca de Otates, kêriadenn e kumun Zacoalco e Jalisco
* Barranca del Cobre 
* Las Barrancas Airstrip
* Metro Barranca del Muerto, arsav metro e Kêr-Vec'hiko

###### 
* Barranca District, Datem del Marañón e rannnvro Loreto 
* Barranca District, Barranca e rannvro Lima 
* Barranca Province e rannvro Lima

###### 
* Barranca, ur gêr e Rio Arriba County, New Mexico, 
* Barrancas National Cemetery
* Fort Barrancas, e kornad Warrington e Pensacola (Florida)

### [[Venezuela]]
* Barrancas, Venezuela

## Pennad kar
* La Barranca
Barrancas

**Barrancas**, pe **Las Barrancas** a-wechoù, zo un anv spagnolek, liester Barranca, a gaver el lec'hanvadurezh. 

### 
* **[[Barrancas (Santa Fe)]]**, ur gêriadenn e departamant San Jerónimo, e Proviñs Santa Fe.
* **[[Barrancas (Neuquén)]]**, ur gêriadenn e departamant Pehuenches, e hanternoz Proviñs Neuquén.
* **[[Abdón Castro Tolay]]** (anavezet ivez evel *Abdón Castro Tolay*), ur gêriadenn e departamant Cochinoca, e Proviñs Jujuy.
* **[[Barrancas (Maipú)]]**, pe *Las Barrancas*, kêriadenn e departamant Maipú, e Proviñs Mendoza.
* Barranca Larga, kêriadenn e departamant Belén, e proviñs Catamarca
* Vuelta de la Barranca, e departamant Capital, e Proviñs Santiago del Estero

* **[[Barrancas (Chile)]]**, ur gumun gozh e reter Santiago de Chile, aet d'ober kumunioù all hiziv : Pudahuel, Lo Prado, Quinta Normal, Cerro Navia ha Quinta Normal.
* **[[Barrancas (kêriadenn)]]**, ur gêriadenn e kumun San Antonio.

* **[[Barrancas (La Guajira)]]**, ur gumun e departamant La Guajira.
Barry

**Barry** zo un anv-lec'h hag un anv-bihan saoznekaet a orin iwerzhonat, deuet da vezañ un anv-tiegezh. Un anv-tiegezh eus kreisteiz Bro-C'hall, ha peul eus Kornôg Afrika, eo ivez.

## Tud
* Barry Bostwick (g. e 1945), aktour ha fentigellour stadunanat
* Barry Douglas (g. e 1960), pianoour ha penn laz-seniñ iwerzhonat
* Barry Flanagan (1941-2009), kizeller kembreat
* Barry White, kaner stadunanat
* Madame du Barry, gwreg kleiz ar roue gall Loeiz XV
* Kevin Barry, broadelour iwerzhonat

## Lec'hioù
;
* Enez Barry (Inizi Debenham)

;
* Barry, ur gêriadennig e Sukembre Nevez

###### 
* Barry, un rann eus kêr dTournai

###### 
* Barry, ur gêriadennig en Hautes-Pyrénées

###### 
* Inizi Barry, e Nunavut

###### 
* *Barry*, a zo Y Barri e kembraeg, ur gêr e Bro Morgannwg,
**Barry Island*, a zo Ynys y Barri. 

###### 
* Barry, ur gêriadennig e kuzulva Aonghas (Angus e saozneg)

###### 
* Barry, ur gêr vihan en Illinois
* kontelezh Barry e Michigan
* kontelezh Barry e Missouri

## Traoù arall
* Barry, ur c'hi brudet,
* *[[Barry (film)|Barry]]*, ur film gant Richard Pottier (ha Karl Anton) e 1949,
* *[[Barry Lyndon]]*, ur film sevenet gant Stanley Kubrick e 1975.

## Pennad kar
*Bari, ur gêr en Italia
*Barrie
* Berry
L'Écho de la Presqu'île

**L'Écho de la Presqu'île** (*Heklev al Ledenez* e brezhoneg) a zo ur gelaouenn sizhuniek embannet bep gwener e Gwenrann el Liger-Atlantel. Skignet e vez e kornôg an departamant-se, e korn-bro Sant-Nazer ha Gwenrann, hag e kumunioù zo e reter ar Mor-Bihan.
Cymdeithas yr Iaith Gymraeg

**Cymdeithas yr Iaith Gymraeg** (*kevredigezh ar c’hembraeg*), pe *Cymdeithas yr Iaith* hepken, zo ur strollad tud a zifenn gwirioù yezh ar gembraegerien. Savet e voe e 1962, hag implijout a ra doareoù-ober habask. A-hed ar stourmadegoù aozet gant Cymdeithas yr Iaith ez eus bet harzet ha barnet war-dro 1000 den, abalamour m’o doa torret al lezenn. Degadoù anezho zo bet kondaonet d’an toull-bac’h. Frouezh ar stourmadegoù-se a weler gant al lezennoù zo bet votet diwar-benn statud ar c’hembraeg, ar panelloù kembraek pe divyezhek, ar chadenn skinwel S4C, savet e 1982.

Cymdeithas yr Iaith zo ur strollad na resev skoaziad ebet digant aozadurioù ofisiel ha ne vev nemet diwar skodennoù e izili. Daou zen zo implijet da labourat e burev kreiz ar gevredigezh en Aberystwyth.

Gant tud Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ez eus bet pleustret meur a dachenn a-hed ar bloavezhioù : ar skolioù, ar media, ar strollegezhioù lec’hel, ar c’hompagnunezhioù kenwerzhel... Bremañ e c’houlennont ul lezenn nevez war statud ar c’hembraeg, da lakaat e-lec’h an hini a oa bet votet e 1993, hag a leze meur a dachenn a-gostez.

## Gwelet ivez
*Ffred Ffransis
*Dafydd Iwan
*Angharad Tomos 

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn ofisiel Cymdeithas yr Iaith (e kembraeg hag e saozneg)
Polis (disheñvelout)

**Polis** zo ur ger brezhonek deuet eus ar ger henc'hresianek *πόλις*.

*Ur *polis* zo ur gêr eus Hellaz
**An anv-se eo a gaver en anvioù evel Akropolis, Konstantinopolis, ...
**Diwar ar ger-se eo deuet ar ger politikerezh
*Ur *polis* (*polised* el liester) zo ur poliser
*Ar *[[polis]]*, servij an urzh en ur gêr, anvet ivez kêrreizh.
Orakl

Un **orakl** a zo 
*ur respont, pe **[[diougan]]**, graet gant ur beleg pe belegez, d'ur goulenn savet ouzh un doue, 
*ar beleg **[[diouganer]]** a gemenne orakl an doue, a lavare gwelout an amzer da zont hag a ziskulie d'an dud petra a oa da zont en o buhez, dre gemennoù kevrinus a oa ret d'an dud kompren
*al lec'h ma oa ar beleg-se, an **diouganlec'h**. 

## Orakloù
*Brudet e oa orakl Delfi e templ an doue Apollon, e kêr Delfi.
*Orakl Nechung a oa orakl ofisiel Stad Tibet. 

## Pennad kar
*Oracle
Tityridae

**Tityridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

Diouzh Doare 7.3 an *IOC World Bird List* ez a unnek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Oxyruncus cristatus|Oxyruncus]]* - Temminck, 1820 (1 spesad),
* *[[Onychorhynchus]]* - Fischer von Waldheim, 1810 (4 spesad),
* *[[Myiobius]]* - G.R.Gray, 1839 (4 spesad),
* *[[Terenotriccus erythrurus|Terenotriccus]]* - Ridgway, 1905 (1 spesad),
* *[[Tityra]]* - Vieillot, 1816 (3 spesad),
* *[[Schiffornis]]* - Bonaparte, 1854 (7 spesad),
* *[[Laniocera]]* - Lesson, 1841 (2 spesad),
* *[[Iodopleura]]* - Lesson, 1839 (3 spesad),
* *[[Laniisoma]]* - Swainson, 1832 (2 spesad),
* *[[Xenopsaris albinucha|Xenopsaris]]* - Ridgway, 1891 (1 spesad),
* *[[Pachyramphus]]* - G.R.Gray, 1839 (17 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Vireonidae

**Vireonidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855), *[[Vireo]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a eizh genad golvaneged d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Pteruthius]]* - Swainson, 1832 (7 spesad),
* *[[Erpornis]]* - Hodgson, 1844 (1 spesad),
* *[[Cyclarhis]]* - Swainson, 1824 (2 spesad),
* *[[Vireolanius]]* - Bonaparte, 1850 (4 spesad),
* *[[Hylophilus]]* - Temminck, 1822 (8 spesad),
* *[[Tunchiornis]]* - Slager & Klicka, 2014 (1 spesad),
* *[[Pachysylvia]]* - Bonaparte, 1850 (5 spesad),
* ***[[Vireo]]*** - Vieillot, 1808 (33 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Campephagidae

**Campephagidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

Diouzh Doare 8.2 an *IOC World Bird List* ez a unnek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Pericrocotus]]* - Boie, 1826 (15 spesad),
* *[[Ceblepyris]]* - Cuvier, 1816 (5 spesad),
* *[[Coracina]]* - Vieillot, 1816 (22 spesad),
* *[[Campephaga]]* - Vieillot, 1816 (4 spesad),
* *[[Lobotos]]* - Reichenbach, 1850 (2 spesad),
* *[[Campochaera sloetii|Campochaera]]* - Sharpe, 1878 (1 spesad),
* *[[Malindangia mcgregori|Malindangia]]* - Mearns, 1907 (1 spesad),
* *[[Edolisoma]]* - Jacquinot & Pucheran, 1853 (22 spesad),
* *[[Celebesica abbotti|Celebesica]]* - Strand, 1928 (1 spesad),
* *[[Cyanograucalus azureus|Cyanograucalus]]* - Hartlaub, 1861 (1 spesad),
* *[[Lalage]]* - Boie, 1826 (19 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Kalydon

**Kalydon** (Καλυδών, *Kaludôn* en henc'hresianeg) zo ur *[[polis (Hellaz)|polis]]* kozh en Aitolia, e kornaoueg Bro-Hellaz. War lez kornôk ar stêr Evinos emañ, en hanternoz pleg-mor Korinthos.

## Anv
Dont a ra hec'h anv eus hini an den he savas, Kalydon, mab da Aitolos ha Pronoe. Dimeziñ a reas da Aiolia ha div verc'h o doe, Epikaste ha Protogeneia.

Ur voger a 3&nbsp;km a oa en-dro dezhi.

Gwelet e vez ar rivinoù anezhi e kêriadenn Evinoc'hori, war-lerc'h ar pont dreist ar stêr Evinos.

## Kêr
En akropolis e oa un templ bras, anvet *Lafria*, en enor da Apollon hag Artemis.

## Pennadoù kar

* Kreñvlec'h Kalydon 
* Hoc'h-gouez Kalydon

## Notennoù
422

1175 *Ab Urbe Condita* = **422** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerienar C'hKornôg : Flavius Honorius 
* Impalaer ar Reter : Theodosius II 
* Koñsuled : Honorius Aug. XIII (Kornôg) & Theodosius II Aug. X (Reter)
* Tabut etre Honorius hag e c'hoar Galla Placidia. Darn a lavar e oa abalamour da c'hoantoù gwadorged Honorius
* Kren-douar e Roma ː "*Terribili terrae motu Roma concussa est*"

#### Spagn
* Ar Romaned zo trec'het gant ar Vandaled e kreisteiz ar vro.

#### Galia
* Roue Wizigoted Akitania, e Toloza : Teodorig Iañ. Argadenn war bro Spagn.

#### Enez Vreizh

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia
* Fin ar brezel etre an Impalaeriezh Roman hag an Impalaeriezh Sasanid

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

*Sul-Fask ː 26 Meurzh
*Pabed : Bonifas Iañ (418-422); Selestin Iañ (422-432)

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 422|Ganedigezhioù 422]]

## [[:Rummad:Marvioù 422|Marvioù 422]]
* ar pab Bonifas Iañ

## Daveoù
__NOTOC__
421

1174 *Ab Urbe Condita* = **421** goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ que ur Sadorn.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg : Flavius Honorius ; Flavius Constantius, savet da *aogust* d'an 8 C'hwevrer 421, dindan anv Constantius III; aet da Anaon d'an 2 Gwengolo ar bloaz-se.
* Impalaer Reter : Theodosius II
* Koñsuled : Agricola (Kornôg) & Flavius Eustathius (Reter)
* Theodosius II, impalaer ar Reter, zo en sell da stagañ iliz Illyria ar Reter ouzh sez metropolitan Kergustentin, ar pezh ha ne blij tamm ebet da cGonstantius III, hag a zo prest da sevel un arme.
*Dimeziñ a ra Theodosius II da Athenais, ur C'hresianez pagan, anveet Eudocia ur wech bet kristenaet (hag e vo gwelet goude evel ur santez). Pulcheria, c'hoar henañ Theodosius, ha lezrenerez gantañ, goude bezañ bet mignonez gant Athenais, en em gavas leun a warizi ouzh he c'hoar-gaer, degouezhet impalaerez.

#### Spagn

#### Galia
* Roue ar Wizigoted en Akitania : Teodorig Iañ

#### Britannia romana

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 10 Ebrel
*Bonifas Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 421|Ganedigezhioù 421]]

## [[:Rummad:Marvioù 421|Marvioù 421]]
* an impalaer Constantius III

## Daveoù
__NOTOC__
420

1173 *Ab Urbe Condita* = 420 goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Yaou hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius 
* Impalaer ar Reter : Theodosius II 
* Koñsuled : Theodosius II Aug. IX (Reter) & Flavius Constantius III (Kornôg)

* Trier zo tapet evit an deirvet gwech gant ar Varbared

#### Spagn

#### Galia
* Roue ar Wizigoted, e Tolosa : Teodorig Iañ.

#### Britannia romana

### Europa ar Reter
* Diazezet eo impalaeriezh an Huned

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 18 Ebrel
*Bonifas Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 420|Ganedigezhioù 420]]

## [[:Rummad:Marvioù 420|Marvioù 420]]
*Sant Jerom, troer ar Bibl
## Daveoù
__NOTOC__
Herakleitos

**Herakleitos** pe **Herakleitos Efesos** (Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος / *Hērákleitos ho Ephésios* e henc'hresianeg, latinekaet en *Heraclitus*, ganet war-dro 535 ha marvet war-dro 475 kent JK, a oa ur prederour hellazat raksokratek, genidik a Efesos, en Ionia, en arvor Azia Vihanañ. A renk uhel e oa e dud. N'ouzer ket gwall dra eus e yaouankiz nag e zeskadurezh. Eñ a lavare e oa en em zesket e-unan hag e oa un den a furnez. Abalamour d'e vuhez digenvez, d'e breder kevrinus ha d'e zispriz ouzh gouenn an dud dre vras e voe lesanvet "an Hini Teñval", pe "ar Prederour Leñver".

## Livadurioù

Heraclitus, Johannes Moreelse.jpg|Gwelet gant Johannes Moreelse
Hendrik ter Brugghen - Heraclitus.jpg|Gwelet gant Hendrik ter Brugghen
Efesos

**Efesos** (**Apasa* en hittiteg ; Ἔφεσος / *’Ephesos* e henc'hresianeg ; *Ephesus* e latin; *Efes* e turkeg) zo unan eus koshañ ha pouezusañ keodedoù hellazat Azia, hini gentañ Ionia, 7 km eus an aod, nepell diouzh aber ar stêr Kaystros.
Hiziv emañ e-kichen ar c'hêrioù turk Selçuk ha Kuşadası, e kornôg Turkia. 

Efesos a oa unan eus porzhioù buhezekañ an Henamzer e Mor Egea, hag oberiant e oa ivez en amzer an Impalaeriezh Bizantion.
Kelenn divyezhek

Ar c'helenn divyezhek e Breizh a vez graet en holl skolioù ma reer gant ar brezhoneg hag ar galleg, er skolioù Diwan, hag e skolioù zo eus an deskadurezh-Stad hag an deskadurezh katolik.

An div gartenn diskouezet amañ, tost 10 vloaz etrezo, a ziskouez en deus kendalc'het ar c'helenn divyezhek da c'hounit tachenn etre 2010 ha 2019. En em ledet eo er vro. Niverusoc'h eo ar c'humunioù ma c'hall ar vugale bezañ skoliataet e brezhoneg bremañ. Diskouez a reont ivez e kresk an dregantad a vugale skoliataet en div yezh el lec'hioù enno kinnigoù kelenn brezhoneg.


Skoliata divyezhek e Breizh dre gumun 2010-2011.jpg|Skoliata divyezhek e Breizh dre gumun 2010-2011
Skoliata divyezhek e Breizh dre gumun 2019-2020.jpg|Skoliata divyezhek e Breizh dre gumun 2019-2020

## Liammoù diavaez
* Ofis ar brezhoneg a embann un danevell vloaziek diwar-benn ar c'helenn divyezhek : brezhoneg.bzh
Nous Vous Ille

**Nous Vous Ille** eo anv kelaouenn diavaez Kuzul-departamant Il-ha-Gwilun, renet gant prezidant ar c'huzul, a zo Jean-Louis Tourenne (PS) abaoe distroadet Pierre Méhaignerie (UMP)gantañ.

## Gallaoueg
Ur pennad gallaoueg a vez e pep niverenn a-hervez.

## Liamm diavaez
*Lenn ar gelaouenn a c'haller, evit-doare, el lec'hienn : https://www.ille-et-vilaine.fr/publications
Kuzul-departamant

Ur **C'huzul-departamant** (*Conseil départemental* e galleg) zo e penn pep departamant gall hervez aozadur melestradurezh Bro-C'hall.

## E Breizh
*Kuzul-departamant Il-ha-Gwilun
*Kuzul-departamant Liger-Atlantel
*Kuzul-departamant Penn-ar-Bed
*Kuzul-departamant ar Morbihan
*Kuzul-departamant Aodoù-an-Arvor
Nisos

**Nisos** (latinekaet e *Nisus*) a zo anv meur a zen eus mojennoù Hellaz ha Roma gozh.

* **[[Nisos (mab Pandion)]]**, roue Megara, tad da Skylla ;
* **[[Euryalus ha Nisus|Nisos]]** (Nisus), mab da Hyrtakos, a oa serc'heg da Euryalos (Euryalus), hag o-daou kompagnuned Aineias en Italia, hervez an *[[Aeneis]]*, oberenn Vergilius.
* **[[Nisos Doulic'hion]]**, mab da Aretias, tad da Amfinomos, en *[[Odysseia]]* Homeros (levrenn 18).

## Nysos
* **[[Seilenos]]**, anvet Nysos a-wechoù, leztad d'an doue Dionysos.
Gnothi seauton

Al lavar henc'hresianek **γνῶθι σεαυτόν / gnōthi seauton** (pe *σαυτόν / sauton* gant ε gwasket), da lavarout eo *en em anavez da-unan*, a oa skrivet e pronaos (rakporzh) Templ Apollon e Delfi - hervez a skrivas an douaroniour Paosanias ar Beajour (10.24.1), unan eus an tri lavar merket eno ( Megen agan a oa ur bomm all)..

Troet e vez e latin gant « Nosce te ipsum ». 

Lakaet eo bet al lavar-se war gont meur a zen, c'hwec'h fur da vihanañ eus Hellaz kozh. 
* C'hilon Sparta (C'hilon I 63, 25)
* Herakleitos
* Pythagoras
* Sokrates
* Solon Athen
* Thales Miletos.

Hervez skridoù all e vije bet lakaet war gont Phemonoe, ur varzhez vojennel. 
Meneget eo al lavar gant ar barzh roman Juvenal en e flemmganoù (Flemmgan XI) ma skriv e teu ar gentel -se *de caelo* (eus an neñv). 

## Sokratez pe nann
Alc'hwez an denegezh hervez Sokrates eo ar bomm-se, a ro d'an den ar gefridi hag an dlead da anaout e vuzul hep klask kenstrivañ gant an doueed . Diaes eo krediñ e teu eus Sokrates avat pa oa bet lavaret dija gant Herakleitos :« Ret eo en em studiañ, ha deskiñ pep tra drezomp hon-unan ».

## Ster al lavar
Gallout a reer kompren "en em anavezout" evel anavezout ha kompren emzalc'h pe emzoug mab-den, e vuhezegezh, e zoare da soñjal, rak en em anavezout n'eo nemet anavezout an dud all ivez. 

## Notennoù

## Lennegezh saoznek
* Ar varzhoneg *Know Thyself* gant Alexander Pope
* Ar varzhoneg *Gnothi Seauton* gant Ralph Waldo Emerson
* *Stolen legacy: Greek Philosophy is Stolen Egyptian Philosophy*, levr gant George G. M. James http://www.amazon.com/Stolen-Legacy-Greek-Philosophy-Egyptian/dp/0865433623 .

## Pennadoù kar
* Jnana
* Scio nescio
* François Rabelais
* Erasmus
* Montaigne

## Liammoù diavaez
-e saozneg:
* ''Gnothi sauton'' e Skol-veur Binghamton
* Philosophical Treatise *Know Yourself* gant Peter Abelard
* Ar barzhoneg  ''Gnothi Seauton'' gant Ralph Waldo Emerson
* Ar varzhoneg ''Know Thyself'' gant Alexander Pope
* Orin ar c'hrennlavar https://web.archive.org/web/20100403060748/http://www.duboislc.org/html/Proverbs.html
* Getting to Know Yourself by an unknown Kabbalist in Israelhttp://www.bilvavi.net
*The ¨Ε¨ of Delphi
Euryalos

**Euryalos** (Εὐρύαλος e henc'hresianeg) azo anv meur a zen e mojennoù Hellaz.

**Euryalus*, serc'heg Nisus, en *[[Aeneis]]* ar barzh latin Vergilius, gwelout Euryalus ha Nisus. Mervel a rejont en un argad ouzh ar Rutuled.
**Euryalos* a oa mab da v-Mekisteüs hervez mojennoù Hellaz kozh. Perzh a gemeras e beaj an Argonaoted. Argadiñ a reas kêr Thebai, evel unan eus an Epigoned, hag a gemeras kêr da gaout dial eus marv o zud o doa klasket aloubiñ Thebai gwechall. Hervez *[[Ilias]]* Homeros e kemeras perzh e brezel Troia, hag e oa mignon gant Diomedes. Unan eus gwazed Hellaz o vont e marc'h Troia e oa. Koll e voe er genstrivadeg dornata a voe da geñver obidoù Patrokles, hag Epeios an hini a voe trec'h.
*Euryalos, ur mab da Euippe hag Odysseüs. Diwezhatoc'h e voe lazhet gant e dad.

## Notennoù
Euryalus ha Nisus

**Euryalus ha Nisus** a oa daou gompagnun da Aeneas, e barzhoneg Vergilius. Peurvuiañ e weler en o darempred hini daou vignon ha daou serc'heg, Euryalus an hini yaouank, an eromenos, ha Nisus, an den gour, an erastes. Koulskoude n'eo ket ken splann-se e skrid Vergilius.

## Ar vojenn
Daou gompagnun da Aeneas e oa Euryalus ha Nisus e-pad brezel Troia, ha pa voe kemeret kêr gant tud Hellaz ez ejont o-daou da heul Aeneas da veajiñ war vor. 

Goude meur a vloavezh o redek ar Mor Kreizdouarel, setu ma tegouezhas o lestr e Latium. Eno e voe brezl abalamour d'ar roue Turnus ha d'e Rutuled ha ne felle ket dezho gwelout estrenien o tont da chom en o bro. 

Dont a reas Turnus war-dro an abardaez-noz gant e arme dirak kamp gwazed Troia. Nec'het ar wazed abalamour ma oa aet Aeneas da redek bro da glask skoazell. Deuet noz du, setu Euryalus ha Nisus o vont da glask mont e-maez o c'hamp da gerc'hat o mignon Aeneas. Mont e-maez o c'hamp a rejont didrouz, met treuziñ kamp ar Rutuled a oa d'ober ivez. Kousket e oa an enebourien aese voe lazhaén un toullad anezho. Hag int kuit gant ur vriad armoù laeret. Met urpennad goudee voesachet evezh marc'hegerien rak lintrañ a rae al loar war tokarn Euryalus. Skampañ kuit a reas Nisus, met Euryalus ne c'hallas ket abalamour d'an armoù laeret a zouge. Gronnet e voe gant an enebourien. Nisus, a welas n'edo ket e vignon war e lerc'h a deuas en-dro war e giz. Gant e goafoù e lazhas daou Latin. Volcens, an hini a oa e penn ar varc'hegerien, a grede e oant bet lazhet gant Euryalus hag a c'hourdrouzas lazhañ ar gwaz. Neuze e tostaas Nisus e oa eñ an hini a oa kiriek d'an daou varc'heger lazhet. Volcens a lazhas Euryalus gant e gleze, ha Nisus a lazhas Volcens, a-raok bezañ lazhet ivez.

## Levrlennadur
* Aeneis, (IX).

## Pennadoù kar
* Nisus
* Euryalus
Aeneis

An *[[Aeneis]]*, pe *Aeneid*, pe *Eneid*, zo ur meurgan latin savet gant ar barzh Vergilius etre -29 ha -19, diwar-benn beaj Aeneas goude kuitaat Troia, tremenet dre Kartada ar rouanez Didon, betek degouezhout en Italia ma voe hendad ar Romaned.

### Troerien saoznek
* George Gordon Byron
* John Dryden
Tokyo Gore Police

***Tokyo Gore Police*** (東京残酷警察, Tōkyō Zankoku Keisatsu) a zo ur film gore japanat deuet er-maez e 2008. Sevenet eo bet gant Yoshihiro Nishimura hag ennañ e c'hoari an aktorez Eihi Shiina perzh pennañ an istor. Bannet e voe ar film da-geñver meur a festival sinema e Norzhamerika ha dre vras e voe degemeret mat gant ar vurutellerien. 

## An istor
En dazont e Japan e tremen an istor. Ur skiantour troet da sot hag anvet "Key Man" en deus krouet ur viruz a laka an dud a zont da vezañ krouadurioù euzhus anvet "Engineers". Pa vezont gloazet e kresk un arm e-lec'h ma'z int bet gloazet. Polis Tokyo a zo bet lakaet da vezañ prevez a-benn stourm outo, hag ur bagad poliserien a zo bet krouet a-ratozh-kaer. Anvet eo "Engineer Hunters" ha gwall feuls eo doareoù ar bagad poliserien-se. Ur plac'h anvet Ruka a sikour ar boliserien, hag e klask ivez an den en deus lazhet he zad. Dont a ra a-benn da dapout Key Man, hag a zo ivez o klask war-lerc'h an hini en deus lazhet e dad. Met tad Key Man eo an hini a lazhas tad Ruka. Kemmoù bras a c'hoarvez goude-se e buhez Ruka.
 
## Filmaozañ
E-pad ma oa o labourat war efedoù ispisial The Machine Girl e voe kinniget da Yoshihiro Nishimura aozañ ur film. Divizout a reas seveniñ *Tokyo Gore Police*, ur remake eus ur film anvet *Anatomia Extinction* bet sevenet gantañ hag en doa tapet priz ispisial ar juri e festival filmoù Yubari e 1995. Filmet ha frammet e voe *Tokyo Gore Police* dindan div sizhunvezh.

## Er sinema
*Tokyo Gore Police* a voe kinniget e meur a festival sinema a-raok bezañ skignet e Japan. Bannet e voe evit ar wech er Stadoù-Unanet d'an 21 a viz Even 2008 da-geñver Festival filmoù Azia e New York.

## Sell ar vurutellerien
*Tokyo Gore Police* a voe degemeret gant ar vurutellerien er Stadoù-Unanet. War lec'hienn Rotten Tomatoes e c'haller lenn e voe t 100% a bennadoù burutellañ mat, ha keidenn an notennoù a oa 7.5 diwar 10 (jedet diwar 8 pennad burutellañ). V.A. Musetto (*New York Post*) a roas teir steredenn (diwar peder) d'ar film hag e skrivas e oa "mat-kenañ". Michael Esposito (*[[Chicago Tribune]]*) a roas teir steredenn.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Tokyo Gore Police war lec'hienn All Movie
419

1172 *Ab Urbe Condita* = **419** goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius
* Impalaer ar Reter : Theodosius II
* Koñsuled : Flavius Monaxius (Reter) & Flavius Pinta (Reter). Koñsul ebet evit ar C'hornôg.
#### Galia
* Roue ar Wizigoted : Teodorig Iañ
* Ar C'hoted zo staliet war ul lodenn vras eus Akitania : Bourdel, Agen, Angoulême, Saintes, Poitiers, Périgueux, Auch, Bazas, Lectoure.
#### Spagn
* Brezel etre ar Vandaled hag ar Sueved.
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 30 Meurzh

* Pab : an impalaer Honoriusa laka skarzhañ Eulalius e-maez al Latran, da Sul-Fask, 30 a viz Meurzh. Bonifas nemetken zo anvet pab dre al lezenn.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 419|Ganedigezhioù 419]]

## [[:Rummad:Marvioù 419|Marvioù 419]]

## Daveoù
__NOTOC__
418

1171 *Ab Urbe Condita* = **418** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius 
* Impalaer ar Reter : Theodosius II 
* Koñsuled : Honorius Aug. XII (Kornog) & Theodosius II Aug. VIII (Reter)
* 10 Meurzh : Skrid-embann Honorius a skarzh ar Yuzevien diouzh an arme hag ar servijoù publik

#### Galia
* Roue ar Wizigoted : Wallia, aet da Anaon e 418. Teodorig a zeu war e lerc'h.
* Adsavet eo Diosez ar Seizh Proviñs eus Galia ar C'hreisteiz gant Honorius.

#### Spagn
* Ar pezh a chom eus Alaned, distrujet gant Wallia, en em lak dindan beli roue ar Vandaled.

#### Britannia romana
* Mont a ra kuit ar pezh a chom eus al lejionoù roman e Breizh (*Rutupis* / Richborough). 

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask : 07 Ebrel
*Pabed : Zosismus. Daou bab nevez zo dilennet war e lerc'h : d'ar 27 Kerzu, an arc'hdiagon Eulalius zo dilennet gant an diagoned; d'an 29 Kerzu, Bonifas zo dilennet gant ar veleien.
* Skrid-embann Honorius : forbannerezh ha diberc'hennadur evit ar re hag a chom gant prezegennoù Pelaj.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 418|Ganedigezhioù 418]]

## [[:Rummad:Marvioù 418|Marvioù 418]]
*Zosimus, pab
* Wallia, roue ar Wizigoted

## Daveoù
__NOTOC__
Nisos (mab Pandion)

: *Evit sterioù all an anv *'Nisos**, gwelit ar pennad [[Nisos]].''
<HR noShade>

**Nisos''' a oa unan eus pevar mab ar roue Pandion, roue Aten, ha d'e bried Pylia (anavezet ivez evel "Nisa"). Roue Megara e voe war-lerc'h e dad, hervez mojennoù Hellaz kozh.
 
Teir merc'h en doa, Skylla, Ifinoe hag Eurynome.

## Mojenn
Ur vlevenn limestra en devoa, ha hervez an orakl eo outi e oa stag planedenn e rouantelezh. 

Sot e oa e verc'h Skylla gant ar roue Minos, a oa oc'h ober seziz kêr. Ha hi da droc'hañ ar vlevenn d'he reiñ d'he dousig. Kemeret kêr gant Minos a reas fae war ar verc'h hag a stagas anezhi ouzh gwern e lestr. 
 
E verc'h arall, Ifinoe, a zimezas d'un den anvet Megareüs, hag a oa mab d'an doue Poseidon, hag a roas e anv da Kêr-Vegara.

## Notennoù
416

1169 *Ab Urbe Condita* = **416** goude J.-K.

Bloavezh bizeost, o kregiñ gant ur Sadorn hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Flavius Honorius
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Koñsuled : Theodosius II Aug. VII (Reter) & Flavius Iunius Quartus Palladius (Kornôg)
* Kaset eo Galla Placidia da Roma en-dro gant Wallia, en eskemm ouzh 600 000 poezellad ed kaset gant an impalaer da Wizigoted Akitania. Anvet eo gant Rom da ouarnour Akitania, da garg dezhañ skarzhañ ar Vandaled e-maez Spagn
* 1añ Meurzh : dre skrid-embann Flavius Honorius eo didamallet ar re o deus lazhet evit en em zifenn e-kerzh brezelioù ar Varbared.

### Afrika
### Reter-nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 02 Ebrel
*Pab : Innocentius Iañ
* Taget ha losket eo manatioù sant Yerom e Bethleem gant menec'h a-du gant Pelaj : 1 den lazhet
*Burgonded lez kleiz ar stêr Roen a dro ouzh ar feiz katolik

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 416|Ganedigezhioù 416]]

## [[:Rummad:Marvioù 416|Marvioù 416]]
* Priscus Attalus

## Daveoù
__NOTOC__