Vetterli (fuzuilh)

Ar **Vetterli** zo ur rummad fuzuilhoù ha karabinennoù implijet gant arme Suis etre 1869 ha 1889. An armoù-tennata kentañ implijet en un arme european e voent.

## Istor ha deskrivadur
E-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861-1865) e voe implijet an armoù-tennata kentañ war tachennoù emgann. Uhelaat a raent lusk-tennañ ar soudarded a galz e-keñver an armoù karget dre o beg : eus 3 zenn bep munutenn d'ar muiañ da 15 pe 20 tenn dre vunutenn evit soudarded gourdonet mat.

E Suis e voe merzet efedusted an armoù-mañ. Pennoù meur arme ar vro ne felle ket dezho, evel e kalz broioù all en Europa, implijout armoù-tennata, pa soñje dezhe e vije dispignet re a gartouchennoù gant ar soudarded e-pad an emgannoù. Ar c'huzul kevreadel suis, da lavaret eo ar bolitikourien, a redias an arme da zilezel o mouskedoù evit ober gant armoù-tennata, ar pezh a zo ral er mod da zibab an armoù hiziv an deiz c'hoazh.

Dedennet e oa Suis gant ar Winchester Model 1866, ur fuzuilh dezhi ul loc'henn-grogenn, met ne oa ket gouest an embregerezh stadunanat Winchester da broduiñ armoù a-walc'h en amzer goulennet. Ar brezel etre Prusia hag Aostria (1866), ha trec'h ar Brusianed a-drugarez d'o fuzuilhoù Dreyse, a gendrec'has ar Suised da zibab un arm produet er vro an abretañ ar gwellañ.

Friedrich Vetterli, un ijinour en doa labouret e armeurioù Saint-Étienne, hag a oa implijet abaoe 1864 gant ar Schweizerische Industrie Gesellschaft (SIG, hiziv SIG Sauer), a ginnigas neuze ar fuzuilh savet gantañ : ur c'harger korzennek he doa, evel ar Winchester Model 1866, met ober a rae gant ur sistem tennata dre vorailh, hag a oa aesoc'h evit an droadegiezh da implijout e-pad an emgannoù evit ar sistem dre loc'henn-grogenn. Kambret e oa an arm e 10,4 × 38 mm R, ur gartouchenn skoet war he zro hag a veze graet ganti er fuzuilhoù Peabody Model 1867 implijet gant marc'hegerezh ar vro dija. 12 kartouchenn a c'halled lakaat en he c'harger. Dibabet e voe ar Vetterli gant arme Suis en ur mod ofisiel e 1869.

### Stummoù
Ouzhpenn 36 000 skouerenn eus ar Vetterli a voe produet, en ur pemzek stumm bennak. Degasadennoù bihan a voe degaset d'an arm e 1871, 1878 ha 1881. Adstummoù berroc'h evit ar marc'hegerezh ha reoù evit kelenn ar soudarded nevez a voe anezhe ivez. Ur stumm evit ar Jäger a oa dezhañ daou zraen : an eil a arme gwikefre an arm, hag egile a servije evit tennañ da vat, gant ur pouez-loc'hañ izeloc'h evit an draenoù standart.

Daoust d'he ferzhioù mat ha d'he nevezinti evit ar mare, ne voe ket dibabet ar Vetterli gant arme all ebet er bed, war-bouez gant hini Italia, a bourvezias he soudarded adalek 1870 gant ur stumm un-tenn eus an arm. Hemañ a voe kemmet hag implijet betek ar Brezel-bed Kentañ, gant kanolioù adkambret evit degemer ar gartouchenn standart italian 6,5 mm Carcano.

En arme Suis e voe dilezet ar Vetterli adalek 1889 ha donedigezh ar fuzuilhoù Schmidt-Rubin. Diwar-lerc'h e oa deuet ar Vetterli da vezañ er bloavezhioù 1880 abalamour d'he c'harger korzennek, a oa hiroc'h da adkargañ evit kargerioù nevez ar fuzuilhoù Gewehr 88 alaman pe Mannlicher M1886 da skouer.

## Levrlennadur
*  WILSEY Robert, *The Italian Vetterli Rifle. Development, Variants and History in Service*, Andrew Mowbray Pubslishing Inc., 166 p., ISBN 978-1931464727

## Liammoù diavaez
*  *[http://www.swissrifles.com/vetterli/detail/index.html Detailed Comparison of the Swiss Vetterlis]*, keñveriadenn stummoù disheñvel ar Vetterli gant luc'hskeudennoù.

## Daveennoù