Prazeodimiom

Un elfenn gimiek eo ar **prazeodimiom** ; **Pr** eo e arouez kimiek, **59** e niver atomek ha **140,908** e dolz atomek.

## Istor
E 1839 e tizoloas ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander an didumiom, a zo ur meskaj eus tri douar rouez ; unan anezho eo ar c'heriom 58Ce, bet dizoloet gant Axel Erdmann e 1839 ivez.
E 1885 e voe hiniennekaet an div elfenn all gant ur c'himiour aostrian, ar baron Carl Auer von Wesbach : ar prazeodimiom **<sub>58</sub>Pr** hag an neodimiom 60Nd.

Eus ar gresianeg πράσιος *prasios*, "gwer (liv)", ha διδύμος *didumos*, "gevell" e teu *prazeodimiom* ; gwer eo ar prazeodimiom pa vez oksidet, ha kevret gant keriom ha neodimiom en e gaver er c'hailhoù.

## Kenderc'hadur
Er c'hailhoù *bastnäsit* (Pr,La,Y)CO3F ha *monazit* (Pr,La,Th,Nd,Y)PO4 pergen e kaver prazeodimiom..

## Perzhioù
Ur metal liv an argant gwenn, blot, govelius hag orjalennus eo ar prazeodimiom.
Gwelloc'h eget al lantanidoù all ez harz ar prazeodimiom ouzh an daskrign, hogen aes a-walc'h e vez oksidet en aer ; liv gwer a zeu war ar bloc'had Pr neuze, ha diskolpañ a ra an oksidenn, ar pezh a laka muioc'h a vetal en aer : setu perak e vez miret ar prazeodimiom en eoul pe er gwer.
Kewarellek eo ar prazeodimiom e gwreverkoù tommoc'h eget -272,15°C, da lavaret eo e vez desachet gant ur gwarellvaez diavaez ; ne chom gwarellegezh ebet er metal pa vez lazhet ar gwarellvaez.
### Kimiek
Par da re ar c'heriom eo perzhioù kimiek ar prazeodimiom.
* E 150&nbsp;°C e tev ar prazeodimiom da reiñ *oksidenn prazeodimiom(III,IV)* :
:12 Pr + 11 O2 → 2 Pr6O11
* Dazgwerediñ gorrek a ra Pr gant dour yen, ha buan gant dour zomm da reiñ *hidroksidenn prazeodimiom* :
:2 Pr [k] + 6 H2O [d] → 2 Pr(OH)3 [dz] + 3 H2 [g]
* Gant an holl halogenoù e tazgwered ar prazeodimiom ivez :
:2 Pr (k) + 3 F2 (g) → 2 PrF3 (k) [liv gwer]
:2 Pr (k) + 3 Cl2 (g) → 2 PrCl3 (k) [gwer]
:2 Pr (k) + 3 Br2 (g) → 2 PrBr3 (k) [gwer]
:2 Pr (k) + 3 ||iod|I]]2 (g) → 2 PrI3 (k) [gwer]

### Izotopoù
Eus Pr-121 betek Pr-159 ez astenn skalfad izotopoù ar prazeodimiom.
Un izotop stabil a gaver en natur : 141Pr.
Skinizotopoù zo bet kevanaozet ivez, 38 anezho, an hini stabilañ o vezañ Pr-143 gant un hanter-vuhez a 13,57 devezh.

## Arver
* E-sell da sevel memorioù pementadel evit an urzhiataerioù da zont e ranker gorrekaat ar gouloù ; dre strinkennoù prazeodimiom ez eur deuet a-benn e 2005.
* Kevret gant magneziom ez arverer praezodimiom da fardañ metaloù kalet a implijer e kefluskerioù an aerlistri.
* Kevret gant nikel (PrNi5) en deus ar praezodimiom ur galloud da yenaat dre warellegezh, a zo bet arveret da dostaat d'ar mann dizave (-273,15&nbsp;°C) war-bouez 0,001&nbsp;°C.
* Kevret gant keriom e talvez Pr da fardañ treluskeroù evit seveniñ oksidadurioù.
* Prazeodimiom a lakaer er gwer da reiñ ul liv melen dezhañ.
* En e stummoù halogenet e kaver Pr er c'hleuzeurioù dre wareg a vez implijet e greantelerezh ar sinema.
* War-dro 5% a brazeodimiom zo er *mischmetal* a implijer da fardañ "maen-tan" an dirennoù.

## Notennoù


## Daveennoù
* ''American Chemical Society''  Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / ''Bibliothèque nationale de FranPr''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* ''Pure an Applied Chemistry''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* ''National Institute of Standards and Technology''  Liamm oberiant 18 HER 12
* ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 ''Brookhaven National Laboratory''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''Jefferson Lab''  Liamm oberiant 22 KZU 2012
* ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''  Liamm oberiant 25 DU 2012
* ''Les propriétés chimiques''  Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
* ''Webelements''  Liamm oberiant 26 HER 2012