open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manuel Francisco dos Santos

**Manuel Francisco dos Santos** pe **Mané Garrincha** (pell anavezetoc'h evel **Garrincha**), bet ganet d'an 28 a viz Here 1933 e Magé (Brazil) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Genver 1983 e Rio de Janeiro (Brazil), a oa ur melldroader etrebroadel brazilian.

Meur a lesanv a voe roet dezhañ a-hed e vicher : *A Alegria do Povo* (*Levenez ar Bobl*), *O Anjo das Pernas Tortas* (*An Ael e Zivhar Kamm*), *O Rei dos Reis* (*Roue ar Rouaned*).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer pe araoger dehou e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e tri dalc'h, o c'hounit daou anezhe gant skipailh broadel Brazil (e 1958 hag e 1962) :
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet aozet e Sveden. Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Bellini, Nílton Santos, Zito - Orlando Peçanha, **Garrincha** - Didi, Vavá, Pelé, Mário Zagallo – a c'hounezas (5-2) ar gourfenn ouzh hini Sveden e Råsunda fotbollsstadion (Solna) d'an 29 a viz Mezheven 1958,
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : gant pevar fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ (rampo gant Flórián Albert, Valentin Ivanov, Dražan Jerković, Leonel Sánchez ha Vavá). Perzh e oa eus ar skipailh – Gilmar - Djalma Santos, Mauro, Zózimo, Nílton Santos - Zito, Didi - **Garrincha**, Vavá, Amarildo, Zagallo – a c'hounezas (3-1) ar gourfenn ouzh hini Tchekoslovakia en Estadio Nacional de Chile (Santiago de Chile) d'ar 17 a viz Mezheven 1962,
* Kib vell-droad ar bed 1966 bet aozet e Bro-Saoz.
Kib vell-droad ar bed 1962

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1962]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar seizhvet gwech, e Chile eus an 30 a viz Mae d'ar 17 a viz Mezheven 1962.

An teirvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Suamerika da-heul an dalc'h en Europa (Sveden) e 1958.

## Krogadoù an tournamant diwezhañ

### Alc'hwez
En taolennoù a-is :
* **C'h** = Krogadoù c'hoariet
* **G** = Krogadoù gounezet
* **R** = Krogadoù rampo
* **K** = Krogadoù kollet
* **PL** = Palioù lakaet
* **PT** = Palioù tapet
* **Dif** = Diforc'h palioù (PL-PT)
* **Poentoù** = Hollad poentoù

* *Pen* : Pal lakaet dre benalti
* *PES* : Pal lakaet a-enep d'e skipailh
* g.a. : goude an astenn (skor e fin ar prantad astenn un hanter eur)
### Poulloù
#### Strollad 1

 

#### Strollad B

 

#### Strollad C

 

#### Strollad D
Premonición a la Muerte de Joaquín Murieta

***Premonición a la Muerte de Joaquín Murieta*** (*Raganaoudegezh eus marv Joaquín Murieta* e brezhoneg) zo ur ganaouenn bet savet an ton anezhi gant ar c'haner-sonaozer chileat Eduardo Carrasco diwar ur varzhoneg gant ar barzh chileat Pablo Neruda.

Ur marvgan da Joaquín Murieta, deuet da vout haroz mojennel, eo ar ganaouenn.

Perzh eo eus ar bladenn vinil *[[Adelante !]]* a oa bet enrollet gant ar strollad Quilapayún ha deuet er-maez e 1975 e Bro-C'hall. Kentañ kanaouenn tu B ar bladenn an hini eo, just a-raok *[[Sonatina]]*.

## Pladennoù all ma kaver ar ganaouenn warne
* *[[Chante Neruda]]* (1983),
* *[[Antología 1968-1992]]* (1998).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Quilapayún o tougen bri da Victor Jara en Teatro Teletón – 27/08/09
Mel Gibson

* *Ar pennad-se a zo a-ziwar an aktour ha filmaozer. Evit ar c'hoarier basket, gwelet [[Mel Gibson (basketball)]].*

**Mel Columcille Gerard Gibson** a zo un aktour, rener filmoù, produour stadunanat, ganet d'an 3 a viz Genver 1956 e Peekskill, Stad New York, er Stadoù-Unanet. D'an oad a 12 vloaz ez eas da Aostralia da chom gant e dud. Tapet en devoa brud gant an heuliad filmoù *[[Mad Max (heuliad filmoù)|Mad Max]]* ha *[[Lethal Weapon (heuliad filmoù)|Lethal Weapon]]*. Goude en deus savet e di produiñ filmoù ha kaset da benn filmoù bet graet berzh bras ganto, *[[Braveheart (film, 1995)|Braveheart]]* (1995), *[[We Were Soldiers]]* (2002) ha *[[The Passion of the Christ]]* (2004) en o zouez.

Burutellet-kaer e oa bet en abeg d'an doare da ren e filmoù, da skouer e-keñver *[[Apocalypto]]* (2006). Goude dek vloaz manet hep ren film ebet, Gibson a oa distroet gant ar film *[[Hacksaw Ridge]]* (2016) a voe degemeret c'hwek. Gounezet e oa bet daou Academy Awards gant ar film ha lakaet e anv evit pevar all.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
*  Internet Movie Database
Kib vell-droad ar bed 1950

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1950]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar pedervet gwech, e Brazil eus ar 24 a viz Mezheven d'ar 16 a viz Gouere 1950.

An eil gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Suamerika da-heul an dalc'h en Europa (Bro-C'hall) e 1938.
Felipe Bigarny

**Felipe Bigarny**, pe **Felipe Vigarny**, pe **Felipe Biguerny** pe **Felipe de Bourgogne**, lesanvet *Lel Borgoñón* (ar *Bourgognad*), a sine "Philipus Biguerny" (Langres, Bourgogn, ganet war-dro 1475 ha marvet e Toledo e 1543, a oa ur c'hizeller hag engravour eus ar Siglo de Oro spagnol.
Olivier

**Olivier** zo un anv-bihan gallek par d'an anv brezhonek Olier. Un anv-tiegezh ec'hall bezañ ivez.

## Yezhoù all
*Oliver, e saozneg

## Tud
###### 
*Olivier Bellin‎, keginer
*Olivier Cousin, romantour
*Olivier Guégan, melldroader
* Olivier de Kersauson, merdeer
*Olivier Lebastard, beleg 
* Olivier Lepick, dilennad
*Olivier Roellinger‎, keginer 

###### 
*Olivier le Daim, barver ha medisin
*Olivier Guichard, politikour gall
*Olivier Messiaen, sonaozour gall

### Anv-tiegezh
*[[Ollivier]] a gaver e Breizh ivez.*
* Laurence Olivier (1907-1989), aktour saoz

## Lennegezh
*Olivier (skoedour)
Arak (evaj)

:*Arabat droukveskañ gant [[arrack]].*


An **arak** (ha n'eo ket arrack) pe **arac** pe **arack** (arabeg : عرق *araq*, ) a zo un died alkoolek (40-63%) treuzwelus, graet diwar lambig rezin ha greun aniz-dous. Tost eo ar blaz anezhi ouzh hini an ouzo, ar rakı hag ar pastis (met regalis a zo er pastis).

Gallout a ra bezañ mesket gant 1/2 ou 2/3 dour. Gwenn e teu da vezañ an evaj neuze.

## Broioù
* Er Reter-Nesañ ne vez produet hag evet nemet e Liban, Siria, Jordania, Palestina, Turkia, Iran hag Israel abalamour da strishaennoù an Islam.
Mélanie Rouat

**Mélanie Rouat** (1877 e Rieg, Bro-Gerne, 1955 er memes kumun) a oa ur geginerez hag ur bretiourez, perc'hennez an ostaleri vrudet *Chez Mélanie* e Rieg.

Dre zegouezh e voe dizoloet skiant an ostizez war ar c'heginañ gant ar c'hazetenner ha barner war ar c'heginañ gall Curnonsky e 1922. Annaouezh a reas anezhi da zigeriñ ur preti bras e roio brud dezhañ e Pariz, eñ hag e vignoned.

E-barzh *[[Paris-Soir]]* e 1929 e embannas Curnonsky ur roll peder c'heginerez vreizhat akuit, met komz a reas eus div anezho dreist-holl : Clémence Lefeuvre ha Mélanie Rouat.

E-pad an Eil Brezel-bed ez eas Curnonsky da chom en he ostaleri, hag eñ da dañva boued Mélanie e-pad tout ar brezel.

En he freti e voe degemeret ivez Vincent Auriol, Colette, René Coty, Edouard Herriot, Georges Pompidou ha kalz arzourien ha politikourien all.

## Un nebeud meuzioù
* Rigadell farset "Mélanie"
* Legestr "Mélanie" gant dienn
* Yod kerc'h "Mélanie"
* Gwastell giz Breizh "Mélanie"

## Pennad kar
* Keginerezh Breizh

## Liamm diavaez
*  Mélanie Rouat war lec'hienn Rieg

## Daveoù
Felipe VI

**Felipe VI** a vez laret eus daou roue:
* Felipe VI Navarra, pe Felipe IV, Roue Spagn
* Felipe VI Spagn

## Pennadoù kar
*Fulup VI
*Felipe
Joaquín Murrieta

**Joaquín Murrieta** (skrivet ivez **Murieta** pe **Murietta**) (1829 – 1853), lesanvet **Robin Hood El Dorado**, a oa un den a veve e Kalifornia da vare an Diskrap war an Aour. Hervez ar savboentoù disheñvel e vez taolennet evel ul laer pe evel un den a stourme ouzh damani pounner ar saoznegerien e Kalifornia. Difenn a rae ar vengleuzierien baour a oa spagnolegerien ouzh ar *gringos* a glaske lakaat o c’hrabanoù war ar mengleuzioù.

Ne ouzer ket kalz traoù diwar e benn hag a bep seurt istorioù zo bet kontet. Hervez lod e oa eus Chile. Bremañ e kav d’an darn vrasañ eus an istourien e oa genidik Murrieta eus stad Sonora.

Moarvat ez eo gant tudenn Murrieta eo bet awenet ar skrivagner Johnston McCulley en deus skrivet troioù-kaer Zorro, embannet e 1919. Un toullad filmoù zo bet savet diwar-benn an dudenn-se ivez e Mec’hiko hag e SUA.

## Lennegezh
Kaoz zo anezhañ e meur a oberenn lennegel spagnolek ha saoznek :
* *Fulgor y Muerte de Joaquín Murieta*, pezh-c'hoari gant Pablo Neruda.
* *[[Daughter of Fortune]]*, romant gant Isabel Allende, e 1999.
**Звезда и смерть Хоакина Мурьеты* (*Zvezda i smert’ Khoakina Mur’ety* — * Steredenn ha Marv Joaquin Murieta*), 1976, c'hoarigan gant Alexei Rybnikov ha Pavel Grushko, diwar pezh-c'hoari Pablo Neruda.
* *[[The Life and Adventures of Joaquín Murieta]]* (1854) gant John Rollin Ridge, embannet bloaz goude marv Murieta. Darnoù eus al levr a voe troet e galleg ha spagnoleg, ma voe brudet un tamm en Europa.
* 
**[http://www.goodreads.com/book/show/554274.Bandit_s_Moon Bandit's Moon]*, (1998) gant Sid Fleischman, romant-bugale.
**L.A. Outlaws*, romant gant T. Jefferson Parker e 2008 ; e-barzh oberennoù all ar skrivagner (heuliad 'Charlie Hood') e weler tudennoù o tiskenn eus Murietta.

## Gwelet ivez
*Premonición a la Muerte de Joaquín Murieta

## Liammoù diavaez
* Joaquín Murrieta 
* The Legend of Joaquin Murieta
Arrack

:*Arabat droukveskañ gant [[arak]].*


An **arrack** (ha n'eo ket arak) a zo un died alkoolek (war-dro 40%) c'hoularz graet diwar frouezh goet, pe ed ar c'horz-sukr pe sev ar gwez-koko.

Gallout a ra bezañ mesket gant chug-frouezh evit ober kokteloù.

## Broioù
* Azia ar Su hag Azia ar Gevred dreist-holl
Kib vell-droad ar bed 1934

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1934]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an eil gwech, e Rouantelezh Italia eus ar 27 a viz Mae d'an 10 a viz Mezheven 1934.

Ar wech kentañ e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul ar c'hentañ dalc'h e Suamerika (Uruguay) e 1930.
Gerd Müller

**Gerhard Müller** (pell anavezetoc'h evel **Gerd Müller**), bet ganet d'an 3 a viz Du 1945 e Nördlingen (Trede Reich dindan renerezh Kevredidi an Eil Brezel-bed d'ar mare-se) ha marvet eo d'ar 15 a viz Eost 2021, a zo bet ur melldroader etrebroadel hag ur gourdoner alaman.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Araoger kreiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1970 a voe dalc'het e Mec'hiko : gant dek pal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ an hini a veze graet *Der Bomber der Nation* anezhañ,
* Kib vell-droad ar bed 1974 a voe dalc'het en Alamagn ar C'hornôg (d'ar mare-se) : bet merket pevar fal gantañ, an hini diwezhañ o reiñ an trec'h da skipailh broadel Alamagn, da-geñver gourfenn ar gevezadeg ouzh hini an Izelvroioù.
Velibor Vasović

**Velibor Vasović**, bet ganet d'an 3 a viz Here 1939 e Požarevac (Rouantelezh Yougoslavia d'ar mare-se) ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 2002 e Beograd, a oa ur melldroader etrebroadel ha gourdoner serb.

Bez e voe unan e-touez brudetañ c'hoarierien FK Partizan Beograd hag un difenner hep e bar a-fet lec'hiañ war an dachenn kement ha war an taktik difenn.
Eduardo Carrasco

**Eduardo Guillermo Carrasco Pirard**, bet ganet d'an 2 a viz Gouere 1940 e Santiago de Chile, zo ur soner ha sonaozer chileat.

Kelenner war ar brederouriezh anezhañ e krouas, e 1965, an triad Quilapayún asambles gant e vreur Julio Carrasco hag ur mignon dezhe, Julio Numhauser e anv.
Simone Morand

**Simone Morand** (1914 e Roazhon-2001 e Sant-Maloù), genidik eus Lanvezhon, a oa sonerez, kelennerez ha dastumerez kanaouennoù, rekipeoù ha gwiskamantoù.

Kendiazezañ a reas ar "Groupe Gallo Breton de Rennes" e 1937, unan eus koshañ kelc'h dañsoù hengounel e Bro-Roazhon. Goude se e voe kelennerez sonerezh er skol normal e Kemper. En em zedennañ a reas e hengounioù Breizh-Izel, er gwiskamantoù, er c'hoefoù hag er geginerezh  peurgetket. Derc'hel a reas ur gronikenn c'hastronomek en Telegramm e-pad 6 bloaz adalek 1960, hag embann a reas *Gastronomie bretonne d' hier et d'aujourd'hui* e 1965.

Etre 1979 ha 1983 e voe renerez an ekomirdi e Moñforzh. Ganti e voe krouet ar c'hoktel Godinette e 1977 evit gouel La Gallésie en fête e Mousterfil.

Douaret eo bet e Domloup. Roet eo bet he anv da vediaoueg ar gumun-se.

## Un nebeud oberennoù
**Chansons recueillies en Ille-et-Vilaine*, 1936
**Chansons de Haute-Bretagne*, 1938
**Gastronomie bretonne d’hier et d’aujourd’hui*,, ti-embann Flammarion, 1965
**Gastronomie normande d’hier et d’aujourd’hui*, ti-embann Flammarion, 1970
**Anthologie de la chanson de Haute-Bretagne*, ti-embann Maisonneuve et Larose, 1976 
**Cuisine et gastronomie du Maine, de la Touraine et de l’Anjou*, ti-embann Ouest-France, 1977
**Coiffes et costumes de l'ancien comte de Rennes (Pays de Vitré, Fougère, Redon et bords de Rance)*, 1978
**Cuisine et gastronomie de la Touraine et de l’Anjou*, ti-embann Ouest-France, 1979 
**Coiffes et costumes de l'ancien comté de Rennes*, ti-embann Breizh Hor Bro, 1979
**La cuisine populaire de Bretagne*, ti-embann Jos le Doare, 1982
**Histoire du costume glazig et bigouden*, ti-embann Yves Salmon, 1983 (*Prix du Grand-Ouest des écrivains de l'Ouest*)
**Des galettes et des crêpes en Bretagne*, ti-embann Jos le Doare, 1985 
**La cuisine bourgeoise de Bretagne*, ti-embann Jos le Doare, 1988
**Cuisine traditionnelle de Bretagne*, ti-embann J.P. Gisserot, 1988
**Toute la cuisine traditionnelle de Bretagne*, Guides Gisserot, 1989
**Cuisine du bord de mer*, ti-embann Jos le Doare, 1994
**Cuisine du temps jadis - Moyen Age et Renaissance*, ti-embann Ouest-France, 1996
**La gastronomie normande*, Coll. Gastronomie, ti-embann Flammarion, 2000
**Crêpes et galettes en Bretagne*, ti-embann Jos le Doare, 2001 
**Cuisine de Bretagne*, ti-embann Jos le Doare, 2001
**La cuisine des loups de mer*, Coop Breizh, 2001
**La cuisine de Haute-Bretagne populaire et bourgeoise* (vidéo), Mirdi Breizh, La Bintinais, Roazhon

## Pennad kar
Keginerezh Breizh

## Liammoù diavaez
Simone Morand war Agence Bretagne Presse

## Daveoù
Susurro

***Susurro*** (*Chuchumuchu* e brezhoneg) zo ur pezh sonerezh-benveg, 2:49 e badelezh, bet savet gant ar c'haner-sonaozer chileat Rodolfo Parada.

Perzh eo eus ar bladenn vinil *[[Adelante !]]* a oa bet enrollet gant ar strollad Quilapayún ha deuet er-maez e 1975 e Bro-C'hall. Kentañ kanaouenn tu A ar bladenn an hini eo, just a-raok *[[Malembe]]*.

Estreget ar gitar klasel e klever binvioù hengounel all eus an Andoù ivez evel ar *charango* hag ar *zampoña*.

## Liammoù diavaez
*Susurro
L'Écho du Finistère

***L'Écho du Finistère*** a oa ur gelaouenn sizhuniek e galleg, gant pennadoù brezhonek, a veze embannet e Montroulez, etre miz Kerzu 1905 ha miz Kerzu 1912.

Savet e oa bet gant Alfred Lajat (*Mab an Argoat*), ur mignon da Frañsez Jaffrennou hag a voullas meur a gelaouenn vreizhek. Goude bezañ roet skoaz da Jaffrennou evel merour ar gelaouenn vrezhonek *[[Ar Vro]]*, e prenas un ti-moullañ e Montroulez hag eno e voullas *L'Écho du Finistère*. Ur *"journal régionaliste indépendant pour la défense des intérêts industriels, commerciaux et agricoles du pays"* e felle d'ar sizhunieg-se bezañ. Keleier lec'hel a veze kavet ennañ, pennadoù diwar-benn al labour-douar, pennadoù lennegel ivez, evel *"Le Loup Blanc"*, gant Paol Féval. Un istitl brezhonek a oa, *"Hekleo Penn ar Bed"*. 361 niverenn a voe embannet anezhi.

## Notennoù


## Liamm diavaez
*Dastumad ''L'Écho du Finistère'' e Diellaoueg Penn-ar-Bed
Salvatore Schillaci

**Salvatore Schillaci** (pell anavezetoc'h evel **Totò Schillaci**), bet ganet d'ar 1añ a viz Kerzu 1964 e Palermo (Italia), a zo bet ur melldroader etrebroadel italian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken, an hini a voe dalc'het e 1990 en Italia : gant c'hwec'h pal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ.
Kib vell-droad ar bed 1990

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1990]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar pevarzekvet gwech, en Italia eus an 8 a viz Mezheven d'an 8 a viz Gouere 1990.

E 1934 e oa bet dalc'het ar genstrivadeg e Rouantelezh Italia c'hoazh. An eizhvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent e Suamerika (Mec'hiko) e 1986.
Genver 2005 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2004 e Breizh - **2005 e Breizh** - 2006 e Breizh

2005 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Merc'her [[26 a viz Genver]]
* Da-geñver kemm ar Vonreizh evit degemer Bonreizh Europa gant Frañs e kinnig an daou gannad breizhat sokialour Jean-Yves an Drian ha Marylise Le Branchu un isenkemmad evit reiñ an tu d'ar Stad da wiriekaat ar Garta Europat evit ar yezhoù rannvroel pe bihanniver. Distaolet eo ar c'hinnig gant kannaded Frañs.

__NOTOC__
William, Priñs Kembre

**William, Priñs Kembre**, (William Arthur Philip Louis), ganet d'an , a zo ur priñs eus Breizh-Veur. Mab eo da Charles III, Roue ar Rouantelezh-Unanet, ha d'e bried kentañ Diana Spencer, Priñsez Kembre. Breur henañ eo da Harry, Dug Sussex. Mab-bihan eo da Elesbed II ha da Philip, Dug Dinedin.

Dimezet eo da gCatherine Middleton abaoe 2011. Da zeiz e eured eo bet lakaet da zug Cambridge, kont Strathearn ha baron Carrickfergus gant Elesbed II. Pa deuas e zad da Roue e kemeras William an titloù roet d’e hêr hervez an hengoun: dug Rothesay, dug Kernev-Veur, ha priñs Kembre.

## Daveoù
Faustino Oramas

**Faustino Oramas**, ganet d'ar 4 a viz Mezheven 1911 e Holguín, ha marvet eno d'ar 27 a viz Meurzh 2007, zo ur c'haner ha sonaozour kuban, lesanvet *El Guayabero*. Brudet eo e sonioù fentus, daou ster dezho alies. 

Mervel a eure Faustino Oramas da 95 bloaz e Holguín, diwar krign-bev an avu. 

## Oberennoù brudetañ
* ¡Ay, candela! 
* *Cómo baila Marieta*, kanet ivez gant Ibrahim Ferrer
* Cómo vengo este año 
* Cuida’o con el perro
* El tren de la vida
* En Guayabero
* Félix Solano no quiere trabajar
* La yuca de Casimiro
* Mañana me voy a Sibanicú
* Mi son retozón 
* Siempre en la cola
* Tumbaíto.

## Pladenn
**Faustino Oramas / El Guayabero / El tren de la vida*. Embannet gant Eurotropical, rann eus Manzana Discos, en inizi Kanariez. Rebechet e voe d'ar bladenn bezañ enrollet gant sonerien ha ne oant ket eus Kuba.

## Levrlennadur
* Contreras, Félix (1999). *La música cubana. Una cuestión personal*, La Habana: Ediciones Unión.
* Chió, Evangelina (1990). «Faustino Oramas, El Guayabero: “Santa palabra”». *Revolución y Cultura* (La Habana) (4):30-34, Ebrel 1990.
* Leonardo Padura,  (1989). «El Guayabero». *Cuba Internacional* (La Habana) (9):23, Gwengolo 1989. 
* Pons, Pere (1994). «El encuentro: flamenco y son». *Ajoblanco* (Barcelona) (60):70-72, Gwengolo 1994. 
* Reyes, Dean Luis (2002). «Los millones de El Guayabero». *Juventud Rebelde* (La Habana), 9 Gouhere 2002, p. 6. 
* Giro, Radamés (2009). *Diccionario Enciclopédico de la Música en Cuba*. La Habana: Editorial Letras Cubanas.

## Liammoù diavaez
* Pennadoù
** gant Lydia Esther Ochoa e Radioangulo (skingomz eus Holguin) : http://www.radioangulo.cu/noticias/holguin/18989-hace-cinco-anos-el-guayabero-se-despidio-con-un-hasta-luego 
*Kanaouennoù
** ''¡Ay, candela!'', kanet gant Ibrahim Ferrer 
** ''Amarren al perro'', kanet gant Faustino Oramas
* Faustino Oramas e You Tube
Elizabeth Taylor (skrivagnerez)

**Elizabeth Taylor**, bet ganet **Elizabeth Coles** e Reading (Berkshire, Bro-Saoz) d'an 3 a viz Gouere 1912 hag aet d'an Anaon e Penn (Buckingamshire) (Bro-Saoz) d'an 19 a viz Du 1975, a oa ur skrivagnerez saoznek.

## Un nebeud oberennoù
### Romantoù
* *At Mrs. Lippincote's*, 1945
* *Palladian*, 1946
* *A View of the Harbour*, 1947
* *A Wreath of Roses*, 1949
* *A Game of Hide and Seek*, 1951
* *The Sleeping Beauty*, 1953
* *Angel*, 1957
* *In a Summer Season*, 1961
* *The Soul of Kindness*, 1964
* *The Wedding Group*, 1968
* *Mrs Palfrey at the Claremont*, 1971
* *Blaming*, 1976

### Dastumadoù danevelloù
* *Hester Lilly*, 1954
* *The Blush and Other Stories*, 1958
* *A Dedicated Man and Other Stories*, 1965
* *The Devastating Boys*, 1972

### Levrioù evit ar vugale
* *Mossy Trotter*, 1967

## Filmoù diwar he levrioù
* 2005: *Mrs. Palfrey at the Claremont*, sevener: Dan Ireland, aktourien: Joan Plowright ha Rupert Friend
* 2007: *Angel*, sevener: François Ozon, aktourien: Romola Garai ha Sam Neill
Diana Spencer

**Diana Spencer** zo ur briñsez saoz. Ganet e oa bet d'ar 1añ a viz Gouere 1961 e Sandringham (Norfolk, Bro-Saoz) ha marvet d'an 31 a viz Eost 1997 en ur gwallzarvoud e Pariz (Bro-C'hall). Dimezet e oa da Charles, Priñs Kembre, mab da Elizabeth II ha da Philip, Dug Dinedin.

## He bugale
* William, Priñs Kembre
* Harry, Dug Sussex

## Liammoù diavaez
Eusébio da Silva Ferreira

**Eusébio da Silva Ferreira** (pell anavezetoc'h evel **Eusébio**), bet ganet d'ar 25 a viz Genver 1942 e Lourenço Marques (Maputo a-vremañ e Mozambik) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Genver 2014 e Lisbon (Portugal), a oa ur melldroader etrebroadel portugalat.

Meur a lesanv a voe roet dezhañ a-hed e vicher : *O pantera negra* (*Ar banterenn du*), *O rei* (*Ar roue*).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Araoger e bost dezhañ war an dachenn, ar c'hoarier hep e bar-mañ n'en devoa kemeret perzh nemet en un dalc'h, hini 1966 bet aozet e Bro-Saoz : gant nav fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-se.
Kib vell-droad ar bed 1966

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1966]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an eizhvet gwech, e Bro-Saoz eus an 11 d'an 30 a viz Gouere 1966.

Ar pempvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent e Suamerika (Chile) e 1962.
Romário de Souza Faria

**Romário de Souza Faria** (pell anavezetoc'h evel **Romário**), bet ganet d'an 29 a viz Genver 1966 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh e daou zalc'h :
* 1990 bet aozet en Italia,
* 1994 e Stadoù-Unanet Amerika : da-geñver ar genstrivadeg-mañ eo e oa bet deroet ar Vell aour dezhañ, da lâret eo trofe ar gwellañ c'hoarier.
Artichaod

An **artichaod** pe **askol-debriñ** (*Cynara scolymus* o anv skiantel) a zo plant dikotiledon eus ar c'herentiad Asteraceae, genad Cynara, ha legumaj. Askol int.

## Keginerezh
Debret e vez ar pennoù artichaod poazh pe griz.

### Un nebeud meuzioù
* Artichaod dre winegrenn 
* Foñs artichaod melenet en amann
* Artichaod mod Gres

## An artichaod e Breizh
Tri seurtad a vez gounezet e Breizh:
* *Camus de Bretagne*, ar re vrasañ
* *Castel de Bretagne*
* *Petit Violet*

## An artichaod en istor
Hervez ar vojenn e vije bet degaset an artichaod da vBro-C'hall gant Caterina de' Medici. Loeiz XIV (Bro-C'hall) a blije dezhañ debriñ artichaod ivez.

## Livouriezh

Skeudenn:Arcimboldo_Summer_1563.jpg|Giuseppe Arcimboldo
Skeudenn:Artichoke wallpaper Morris and Co J H Dearle.jpg|John Henry Dearle


## Sonerezh
* *Les artichauts*, operetenn *Comte Obligado !*, 1927

## Skeudennoù

Skeudenn:Artichaut.jpg
Skeudenn:Artichaut gros camus de Bretagne Vilmorin-Andrieux 1904.png
Skeudenn:Cynara_cardunculus_(Kalmthout).jpg
Skeudenn:Plant complet d artichaut.jpg
Skeudenn:Pleubian 22 Artichauts 2010.jpg
Skeudenn:Artichauts au marché d'Apt.jpg
Skeudenn:Pastilla d'agneau et artichaut.jpg


## Liammoù diavaez
### Un nebeud produerien
* Prince de Bretagne
* SICA
* UCPT
Ronaldo Nazário

**Ronaldo Luís Nazário de Lima** (pell anavezetoc'h evel **Ronaldo**, **Ronaldo Fenômeno** pe **Ronaldinho** c'hoazh), bet ganet d'an 22 a viz Gwengolo 1976 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh e pevar dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1994 bet aozet e Stadoù-Unanet Amerika, hep c'hoari munutenn ebet,
* Kib vell-droad ar bed 1998 bet aozet e Bro-C'hall ma tapas ar Vell aour (gwellañ c'hoarier ar genstrivadeg) : bet merket pevar fal gantañ,
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan hag e Republik Korea : gant eizh pal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ,
* Kib vell-droad ar bed 2006 bet aozet en Alamagn, met merket tri fal gantañ.

Gant un hollad a bemzek pal (en ur ober naontek krogad) e voe **Ronaldo** gwellañ paler Istor Kib vell-droad ar bed, a-raok ma voe plantet e c'hwezekvet hini gant ar melldroader alaman Miroslav Klose e Belo Horizonte d'an 8 a viz Gouere 2014 (hanterc'hourfenn Brazil 1-7 Alamagn da-geñver Kib vell-droad ar bed 2014 aozet e... Brazil).
Hewlêr

**Hewlêr** (kurdeg: ھەولێر *Hewlêr*; arabeg: اربيل *Arbil*; turkeg: *Erbil*; asirianeg: ܐܪܒܝܠ *Arbela*) eo kêr-benn ar Stad emren kurd en Iraq. War-dro 1.5 milion a dud a oa o vevañ enni e 2013.

## Liammoù diavaez
Odilon Barrot

**Odilon Barrot**, bet ganet e Villefort (Lozère) d'an 19 a viz Gouere 1791 hag aet d'an Anaon e Bougival (Seine-et-Oise d'ar mare-se) d'ar 6 a viz Eost 1873, a oa un alvokad hag ur politikour gall, kannad, ministr hag e 1848-1849 Penn Kuzul ar Vinistred.

## Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)
Jean-Claude Carsuzan

**Jean-Claude Carsuzan**, bet ganet e Bourdel e 1938, a zo ul livour gall.

D'an oad a 14 vloaz e voe degemeret e Skol an Arzoù-Kaer e Bourdel. Goude e studioù e kelennas e-pad ur pennadig. E 1961 e veajas da Vreizh hag e 1964 e tivizas chom e Konk-Kerne ha mont da livour a-vicher.

E daolennoù a weler war voestoù-gwestell Traou Mad.

## Un nebeud oberennoù
* "Ti-plouz ha roz-aer" (*Chaumière et coquelicots*)
* "Green gant ar gouelioù gwenn" (*Green aux voiles blanches*)

## Liammoù diavaez
* Galerie Marciano
* Traoù Mad
Kib vell-droad ar bed 1994

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1994]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar pemzekvet gwech, e Stadoù-Unanet Amerika eus ar 17 a viz Mezheven d'ar 17 a viz Gouere 1994.

Ar wech kentañ e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Norzhamerika.
Ren' Skeren

**Ren' Skeren** (*René Le Chevalier* eus e anv ofisiel) a zo ur skrivagner brezhonek eus Pleuveur-Bodoù, skrivet gantañ e meur a gelaouenn, en o zouez Al Liamm hag Al Lanv.
Tony Taño

**Tony Taño** (**Antonio María Taño López** diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 20 a viz Ebrel 1938 e Caimito del Guayabal (Artemiso, Kuba), ha marvet d’ar  e La Habana, a oa ur soner trompilh hag ur sonaozer kuban.

Labouret en devoa evel kempenner un nebeud lazioù-seniñ ha renet reoù *Teatro Musical de [[La Habana]]* hag *Instituto Cubano de Radio y Televisión*.

## Daveoù
Claude de Percin de Montgaillard

**Claude de Percin de Montgaillard**, bet ganet d'an 13 a viz Genver 1631 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Kerzu 1701, a oa un denjentil, ofiser en arme ar roue Loeiz XIV. 

## Tiegezh Percin de Montgaillard hag ar Bonedoù ruz
Breur e oa da Charles de Percin de Montgaillard (1634-1675) ha breur-kaer da Renée Mauricette a Bloheg, markizez an Timeur e Poullaouen. 

Daou ofiser uhel eus armeoù Loeiz XIV e oa Claude ha Charles. Remerket e oa bet Charles e-kerzh an emgannoù en-dro da Zukark ha graet e voe ur varkizelezh eus e zouaroù e Montgaillard (bremañ en departamant Tarn-et-Garonne) gant Loeiz XIV e 1671. 

Anavezet eo an daou vreur e Breizh peogwir e oa Charles pried Renée Mauricette a bPloheg, markizez a dTimeur ha Charles evit bezañ drouklazhet Sebastian ar Balp e-kerzh an nozvezh etre an 2 hag an 3 a viz Gwengolo 1675. 

Graet en doa Sebastian ar Balp studioù war ar Gwir a-drugarez da sikour Sebastian a bPloheg, tad Renée Mauricette ha bet e oa bet noter homañ. Chomet e oa e darempred gant ar familh rak, hervez mammennoù 'zo, ez eo Claude en doa aliet anezhañ da chom hep tagañ Montroulez. Deuet e oa da vaner Timeur evit komz gant an daou vreur ha marteze goulenn o sikour pa welas arme Charles d'Albert d'Ailly (dug a Chaulnes) o tostaat. Trenket an traoù etrezo pe raktres a-berzh Claude de Percin de Montgaillard ? N'ouzer ket. Ur wech lazhet Sebastian ar Balp e voe diskaret buan Emsavadeg ar Bonedoù ruz hag e krogas ar gwaskadur a-berzh Stad.

Drouklazhet e voe Charles de Percin de Montgaillard d'e dro d'an 12 a viz Gwengolo 1675. An daou vuntrer a oa noblañsoù eus Bro Karaez. Hervez mammennoù 'zo e tamallent da Charles bezañ re dost ouzh an emsaverien ha mammennoù all a lavar zoken o doa graet o zorfed war urzh an dug a Chaulnes.
Ninnog Latimier

**Ninnog Latimier-Kervella** a zo merc'h da Anna Gwenola Kervella ha Herve Latimier. Ganet eo bet e Roazhon d'an 8 a viz Gwengolo 1975. Studiet he deus saozneg e Skol-veur Roazhon 2. Kelennerez saozneg eo bet e Skolaj Diwan Plijidi. Kelennerez eo hiziv e Skolaj Diwan Kemper. Kemer a ra perzh er strollad c'hoariva "Tro-Didro".
Bet eo bet war ar renk en dilennadegoù evit Kuzul rannvro Breizh e 1998 (listenn UDB evit Aodoù-an-Arvor) hag en dilennadegoù evit Kuzul-kêr Pluguen e 2014.

## Troidigezhioù

*Troet he deus gant he zad "Our Lady of Death", un danevell gant Peter Tremayne : "Itron Varia an Anaon" bet embannet e niverenn 363 Al Liamm. 
*Troet he deus dreist-holl "The Vagina Monologues" gant Eve Ensler : "Ar forzhioù a gomz" bet embannet gant An Alarc'h e 2010.
Sonatina

***Sonatina*** zo ur pezh sonerezh-benveg, 2:51 e badelezh, bet savet gant ar c'haner-sonaozer chileat Hugo Lagos.

Perzh eo eus ar bladenn vinil *[[Adelante !]]* a oa bet enrollet gant ar strollad Quilapayún ha deuet er-maez e 1975 e Bro-C'hall. Eil kanaouenn tu B ar bladenn an hini eo, war-lerc'h *[[Premonición a la Muerte de Joaquín Murieta]]* ha just a-raok *[[La batea]]*.

Krouet e oa bet evit div *[[kena|gena]]*, ambrouget gant ur gitar hag ur *charango*.

## Liammoù diavaez
*Sonatina
Kib vell-droad ar bed 1998

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1998]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar c'hwezekvet gwech, e Bro-C'hall eus an 10 a viz Mezheven d'an 12 a viz Gouere 1998.

E 1938 e oa bet dalc'het ar genstrivadeg e Bro-C'hall c'hoazh. An navvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent e Norzhamerika (Stadoù-Unanet Amerika) e 1994.

## Krogadoù an tournamant diwezhañ

### Alc'hwez
En taolennoù a-is :
* **C'h** = Krogadoù c'hoariet
* **G** = Krogadoù gounezet
* **R** = Krogadoù rampo
* **K** = Krogadoù kollet
* **PL** = Palioù lakaet
* **PT** = Palioù tapet
* **Dif** = Diforc'h palioù (PL-PT)
* **Poentoù** = Hollad poentoù

* *Pen* : Pal lakaet dre benalti
* *PES* : Pal lakaet a-enep d'e skipailh
* g.a. : goude an astenn (skor e fin ar prantad astenn un hanter eur)

### Poulloù
#### Strollad A

 

#### Strollad B

 

#### Strollad C

 

#### Strollad D

 

#### Strollad E

 

#### Strollad F

#### Strollad G

#### Strollad H

### Eizhvet gourfennoù ha pelloc'h

## Gwellañ lakaerien palioù
**6 pal**
* Davor Šuker 
**5 pal**
* Gabriel Batistuta 
* Christian Vieri 
**4 fal**
* Ronaldo 
* Marcelo Salas 
* Luis Hernández 
**3 fal**
* Bebeto 
* César Sampaio 
* Rivaldo 
* Thierry Henry
La batea

***La batea*** (*Ar [[bailh]]* e brezhoneg) zo ur ganaouenn spagnolek savet, ton ha son, gant ar sonaozer kuban Tony Taño.

Un doare all, gant komzoù disheñvel, zo bet brudet gant ar strollad chileat Quilapayún.

## Doare Tony Taño
Ur c'han da zañsal n'eo ken, digarez d'an dud da hejañ o c'horf.
:Mira la batea, como se menea (Sell er bailh, evel ma fiñv)
:como se menea el agua en la batea (evel ma fiñv an dour er bailh)
Kanet e vez c'hoazh gant Pupy y los Que Son Son, hag Omara Portuondo.

## Doare Quilapayun
Adkemeret eo bet an dañs brudet met ur ster all zo bet roet d'ar bailh ha d'an dour : binvioù jahinañ e oant en amzer diktatouriezh Augusto Pinochet... ha n'eo ket da walc'hiñ an dud jahinet.

Lakaet eo bet ar ganaouenn war ar bladenn vinil *[[Adelante !]]* a oa bet enrollet gant Quilapayún ha deuet er-maez e 1975 e Bro-C'hall. Teirvet kanaouenn tu B ar bladenn an hini eo, just war-lerc'h *[[Sonatina]]* hag a-raok *[[Otoño]]*.

**La batea** a oa bet savet meur a zoare anezhi a-benn kas d'he selaouerien ur gemennadenn disheñvel war ar pezh a c'hoarveze e Chile ; n'eus nemet tri anezhe hag a oa bet enrollet :
* hini 1971 a gaver er bladenn *[[Vivir como él]]*,
* hini 1975,
* hini 1992, savet gant Hernán Gómez ha Rodolfo Parada hag a gaver e-barzh *[[Latitudes]]*.

Gerioù doare 1975 ar ganaouenn a zo kaoz enne eus "los cuatro pinganillas" Merino, Mendoza, Augusto ha Gustavo, da lâret eo :
* Santiago José Toribio Merino Castro (1915-1996), amiral ha penngomandant morlu Chile ha kenaozer taol-stad an 11 a viz Gwengolo 1973 ouzh Salvador Allende,
* Augusto Pinochet (1915-2006), penngomandant lu Chile ha pennañ aozer an taol-stad,
* Gustavo Leigh Guzmán (1920-1999), pennjeneral aerlu Chile ha kenaozer an taol-stad,
* César Leonidas Mendoza Durán (1918-1996), penngomandant Carabineros de Chile (Archerien Chile) ha kenaozer an taol-stad ivez.

## Pennadoù kar
* https://es.wikipedia.org/wiki/La_batea_/_Soy_del_pueblo
* https://es.wikipedia.org/wiki/La_batea_/_Tío_Caimán

## Liammoù diavaez
*Doare Tony Taño
** kanet gant Tony Taño : https://www.youtube.com/watch?v=SVQX-19KegU
** gant Omara Portuondo : https://www.youtube.com/watch?v=YbSqvlfLzvg
*Doare Quilapayun:
**  Lenn ar gerioù ha selaou ur bommig eus '''''La batea''''' war gQuilapayún - Sitio oficial.
** Quilapayún o kanañ *La Batea* https://www.youtube.com/watch?v=F6SksjDv0Ko

## Notennoù ha daveennoù
Patrick Jeffroy

**Patrick Jeffroy**, bet ganet e Roazhon d'ar 25 a viz Genver 1952, zo ur c'heginer breizhat, bet perc'henn ar preti hag a zougas e anv e Karanteg etre 2000 ha 2019, ar bloaz pa zeas war e leve.

Stummet e voe en *Hôtel Pors-Pol* e Karanteg hag en *Auberge du Poher* e Motrev e 1967.

E steredenn gentañ en doe digant ar Sturlevr Michelin e 1984 pa oa o labourat en *Hôtel de l'Europe* e Montroulez. Adalek 1988 en em stalias e Plounerin lec'h ma tigoras ar "Preti Patrick Jeffroy" hag a c'hounezas ur steredenn Michelin e 1989.

Digeriñ a reas ur preti en *Hôtel de Carantec-Restaurant Patrick Jeffroy* e 2000, ul leti kozh eus ar bloavezhioù 1930 e Karanteg. Mont a reas war e leve e 2019 ha gwerzhañ a reas e breti div steredenn gantañ.

Stummet en deus mistri-keginerien all evel ar c'heginer steredennet eus Sant-Brieg Jean-Marie Baudic.

## Un nebeud meuzioù
* *La bouillie d'avoine Krasenn (snackée)*
* *Tête de cochon aux bulots, lait ribot et galettes très fines de sarrasin*
* *Foie gras frais de canard poché et homard bleu*

## Enorioù
* 1984: Kentañ Steredenn er Sturlevr Michelin
* 2002: Eil Steredenn er Sturlevr Michelin, betek 2019
* 2013: Tri Zok er Gault Millau

## Levrioù
* *Faim de mer*, Glenat, 2010, ISBN 978-2723465533
*Patrick Jeffroy, pennad "Grand sujet, la cuisine de demain...", e *La cuisine de demain vue par 50 étoiles d’aujourd’hui* (rennet gant Kilien Stengel), L'Harmattan, 2021

## Pennad kar

Keginerezh Breizh

## Liamm diavaez
L'Hôtel de Carantec Restaurant Patrick Jeffroy
Paolo Rossi

**Paolo "Pablito" Rossi** (Prato, 23 a viz Gwengolo 1956 - Siena, 9 a viz Kerzu 2020) a oa ur melldroader etrebroadel italian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e tri dalc'h.
* Kib vell-droad ar bed 1978 bet aozet en Arc'hantina : bet merket tri fal gantañ.
* Kib vell-droad ar bed 1982 bet aozet e Spagn : gant c'hwec'h pal ez eas da wellañ paler (Botez aour) ar genstrivadeg-mañ ha dilennet e voe da wellañ c'hoarier (Mell aour) ivez.
* Kib vell-droad ar bed 1986 bet aozet e Mec'hiko, hep c'hoari munutenn ebet.

## Notennoù ha daveennoù
Kib vell-droad ar bed 1986

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1986]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an trizekvet gwech, e Mec'hiko eus an 31 a viz Mae d'an 29 a viz Mezheven 1986.

E 1970 e oa bet dalc'het ar genstrivadeg e Mec'hiko c'hoazh. Ar c'hwec'hvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Suamerika da-heul an dalc'h en Europa (Spagn) e 1982.
Armand Robin

**Armand Robin**, ganet d'an 19 a viz Genver 1912 e Plougernevel ha marvet d'an 30 a viz Meurzh 1961 e Pariz, a oa ur skrivagner, un troour, ur c'hazetenner hag un den a laboure evit ar skingomz.

## Brezhoneg
Ur brezhoneger a-vihanik a oa anezhañ. Troet en deus e galleg un darn eus oberennenoù Maodez Glanndour, en o zouez *Milc'hwid ar serr-noz* (1946), deuet da vezañ *Le mauvis de proche-nuit* (1953).
* Yann-Ber Piriou en deus dediet ur barzhoneg dezhañ en dastumad *Divaskell da nijal kuit* (niv. 148 : « Ac'hanta Armand  »).

## Liammoù diavaez
*''Contreculture''

## Notennoù
Grzegorz Lato

**Grzegorz Bolesław Lato**, bet ganet d'an 8 a viz Ebrel 1950 e Malbork (Polonia), a zo bet ur melldroader etrebroadel poloniat.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Askeller e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1974 a voe dalc'het en Alamagn ar C'hornôg (d'ar mare-se) : gant seizh pal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ,
* Kib vell-droad ar bed 1978 a voe dalc'het en Arc'hantina,
* Kib vell-droad ar bed 1982 a voe dalc'het e Spagn.

En ur ober ugent krogad bet c'hoariet gantañ e Kib vell-droad ar bed en devoa merket dek pal en holl.
Müller

**Müller** zo un anv-tiegezh alamanek, hag a dalv kement ha *[[miliner]]*.

## Adstummoù
Mueller ha Muller.

## Tud
### kantved
*Lucas Müller, lesanvet Lucas Cranach an Henañ (1472-1553), livour

### kantved
* Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776), loenoniour alaman

### kantved
* Salomon Müller (1804-1864), naturour alaman

### kantved
*Otto Mueller (1874-1930), livour hag engraver alaman 
*Hans Müller (1896-1971), mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù aostrian
*Heinrich Müller (1900-1945), penn ar Gestapo
*Gerd Müller (1945-2021), melldroader alaman
*Hansi Müller (ganet e 1957), melldroader alaman
*Herta Müller (ganet e 1953), skrivagnerez alamanek
*Thomas Müller (ganet e 1989), melldroader alaman

## Pennad kar
*ar Miliner, anv-tiegezh brezhonek
*Miller, anv-tiegezh saoznek
*Meunier, anv-tiegezh gallek
*Molenaar, anv-tiegezh nederlandek
*Melnik, anv-tiegezh rusianek
Kazdall

**Kazdall** a zo ur strollad sonerien hag aozerien festoù noz (Festival Pariz-Breizh).

## Sonerien
* Jérome Letreneuf : gitar, kan
* Vincent Michelon : taboulinoù, djembe
* Vincent Gindre : gitar-boud
* Grégory Phelep : biolin
* Mathilde Huyghe : bombard, boest an diaoul

## Un nebeud pladennoù
* 2003: *Aman Ha Breman* (CD 6 ton)
* 2004: *Deus An Dual !*
* 2004: *Noz Paris Breizh' (Dastumad)
* [[2008]]: *Daou Vil Eizh*
* [[2011]]: *Daou Vil unnek*
* [[2013]]: *Kazdall part en live''

### Gwelout ivez
* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar strollad
* Kazdall war mySpace
Kib vell-droad ar bed 1974

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1974]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an dekvet gwech, en Alamagn eus an 13 a viz Mezheven d'ar 7 a viz Gouere 1974.

Ar c'hwec'hvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent e Suamerika (Mec'hiko) e 1970.

## Krogadoù an tournamant diwezhañ

### Alc'hwez
En taolennoù a-is :
* **C'h** = Krogadoù c'hoariet
* **G** = Krogadoù gounezet
* **R** = Krogadoù rampo
* **K** = Krogadoù kollet
* **PL** = Palioù lakaet
* **PT** = Palioù tapet
* **Dif** = Diforc'h palioù (PL-PT)
* **Poentoù** = Hollad poentoù

* *Pen* : Pal lakaet dre benalti
* *PES* : Pal lakaet a-enep d'e skipailh
* g.a. : goude an astenn (skor e fin ar prantad astenn un hanter eur)

### Poulloù
#### Strollad 1

 

#### Strollad 2

 

#### Strollad 3

 

#### Strollad 4

 

### Eizhvet gourfennoù ha pelloc'h
#### Strollad A

#### Strollad B

#### Krogad 3de plas

#### Gourfenn
Virginio Orsini

**Virginio Orsini** (1572 – Roma, 1615) a voe eil dug Bracciano.

Mab e oa da Paolo Giordano Iañ Orsini, ha d'e bried Isabella de' Medici, a voe krouget gant he gwaz.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Flavia Peretti Damasceni, nizez d'ar pab Sist V ha dimezioù kenkoulz a reas e vugale:

* Paolo Giordano II (1591 – 1646), dimezet d'ar briñsez a rene e Piombino hag anvet da briñs an Impalaeriezh Santel, gant an titl a * Altezza Serenissima*, en lakae dreist d'ar briñsed roman all ;
* Isabella (1597 – 1623), dimezet da zug Guastalla, Cesare II Gonzaga;
* Maria Felicia ( 1599 – 1666), dimezet da Henri II de Montmorency, dug gall a iriennas enep ar c'hardinal Richelieu hag a voe dibennet;
* Maria Camilla (1603), dimezet da briñs Sulmona, Marcantonio II Borghese, niz d'ar pab Paol V;
* Alessandro (1592 – 1626), kardinal ;
* Ferdinando (? - 1660).
Oliver Kahn

**Oliver** Rolf **Kahn**, bet ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1969 e Karlsruhe (Alamagn), a zo bet ur melldroader etrebroadel alaman.

Diwaller-pal e bost dezhañ n'en devoa c'hoariet nemet evit daou gleub a-hed e vicher : Karlsruher SC ha FC Bayern München.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh e pevar dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1994 bet aozet e Stadoù-Unanet Amerika,
* Kib vell-droad ar bed 1998 bet aozet e Bro-C'hall,
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan hag e Republik Korea ma tapas ar Vell aour (gwellañ c'hoarier ar genstrivadeg) ha Priz Lev Yachin (gwellañ diwaller-pal ar genstrivadeg) war un dro,
* Kib vell-droad ar bed 2006 bet aozet en Alamagn.
Bracciano

**Bracciano** zo ur gumun eus proviñs Roma, e Lazio, en Italia. War lez mervent lenn Bracciano emañ, anvet ivez Lago Sabatino, stummet gant ar menez-tan kozh Sabatino.
Un 30 km zo aleno da Roma, a zo er gevred dezhi, ha kemend-all da Civitavecchia a zo er c'hornôg. 19.290 a dud zo o chom enni.
Mario Kempes

**Mario Alberto Kempes Chiodi**, bet ganet d'ar 15 a viz Gouere 1954 e Bell Ville (Arc'hantina), a zo bet ur melldroader etrebroadel arc'hantinat, aet da c'hourdoner da-heul e amzer c'hoarier.

Meur a lesanv a zo bet roet dezhañ a-hed e vicher : *El Matador*, *Guaco*.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1974 bet aozet en Alamagn,
* Kib vell-droad ar bed 1978 bet aozet en Arc'hantina : gant c'hwec'h pal (en ur ober seizh krogad) ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ,
* Kib vell-droad ar bed 1982 bet aozet e Spagn.
Hélène Cadou

**Hélène Cadou**, ganet Hélène Laurent e Mesker d'ar 4 a viz Mezheven 1922 ha marvet e Naoned d'an 20 a viz Mezheven 2014, a zo ur varzhez vreizhat c'hallek. Tapet he deus ar Priz Verlaine e 1990. Ouzhpenn skrivañ un toullad brav a varzhazoù he deus gouestlet kalz a amzer o vrudañ oberenn he gwaz René Guy Cadou, barzh evelti. Hemañ en doa dediet unan eus e oberennoù dezhi: *Hélène ou le Règne Végétal* (1951).

## Pennad kar
*René Guy Cadou

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel René Guy hag Hélène Cadou
*Pennad mortuaj en Ouest-France (2014/06/21)
Chalotez

Ar **chalotez** (*Allium cepa var. aggregatum* o anv skiantel) a zo plant geotennek bividik, gounezet evel plant bloaziek, eus ar c'herentiad Amaryllidaceae, genad Allium. Legumaj ha Spis (temz) int ivez.

## Uhelder
0,20-0,30 m.

## Istor
Plant eus Azia ar C'hreiz e oa erru ar chalotez e Breizh er XVIIvet kantved. Gounezet e vezont er memes doare diwar neuze.

## Gounidigezh
Gallout a ra ar chalotez bezañ hadet pe blantet.
### Ar chalotez hengounel e [[Breizh]]
Gant an dorn e vez plantet ar bulb er plouz etre miz Genver ha miz Ebrel, ha tennet gant an dorn ivez etre ar 15 a viz Even hag ar 15 a viz Eost. Goude bezañ bet lakaet da sec'hañ er maezioù, e vezont dastumet gant mekanikoù, ha berniet, evit bezañ gwerzhet ar bloaz-pad.
A-drugarez d'he 30 000 ton chalotez produet bep bloaz eo Breizh produerez kentañ Europa.

## Seurtadoù
* Chalotez gris (ar re saourusañ) : *Griselle*, *Grisor*
* Chalotez roz : *Ronde de Jersey*, *Pesandor*, *Rondeline*, *Conservor*, *Picador*, *Armador*
* Chalotez gell : *Arvro*, *Germor*, *Longor*,...

## Keginerezh
Debret e vez ar penn chalotez hag ar gorzenn kriz pe boazh pe goñfizet.
### Un nebeud meuzioù
* Beterabez ruz dre winegrenn gant chalotez
* Steak gant chalotez

## Louzawouriezh

## Sinema
* *[[La Course à l'échalote]]*, film gall bet sevenet gant Claude Zidi ha deuet er-maez e 1975.

## Gwelout ivez
* Spis (temz)

## Skeudennoù

Skeudenn:Échalote ordinaire Vilmorin-Andrieux 1883.png
Skeudenn:Chalottenl%C3%B6k,_Iduns_kokbok.jpg 
Skeudenn:Allium_ascalonicum_flower.jpg
Skeudenn:EschalotteBestand.jpg 
Skeudenn:Echalote_p1040227.jpg
Skeudenn:Shallots_-_sliced_and_whole.jpg
Skeudenn:|** (), 


## Liammoù diavaez
* Prince de Bretagne
* SICA
Bered Yanaka

Ur vered e norzh Ueno e Tokyo eo bered Yanaka. Brudet-tre eo evel lec'h da weladenniñ da vare bleuniadur ar gwez kerez.
Gary Lineker

**Gary Winston Lineker**, bet ganet d'an 30 a viz Du 1960 e Leicester (Bro-Saoz), a zo bet ur melldroader etrebroadel saoz.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Araoger kreiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1986 bet aozet e Mec'hiko : gant c'hwec'h pal (en ur ober pemp krogad) ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ,
* Kib vell-droad ar bed 1990 bet aozet en Italia.

Gantañ an hini eo e voe distaget ar frazenn deuet da vezañ brudet-mat : "Football is a simple game ; 22 men chase a ball for 90 minutes and at the end, the Germans always win."
Diego Forlán

**Diego Forlán Corazzo** (lesanvet *Cachavacha*), bet ganet d'an 19 a viz Mae 1979 e Montevideo (Uruguay), a zo ur melldroader etrebroadel uruguayat.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kreizer pe argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan hag e Republik Korea,
* Kib vell-droad ar bed 2010 bet aozet e Suafrika ma tapas ar Vell aour (gwellañ c'hoarier ar genstrivadeg),
* Kib vell-droad ar bed 2014 bet aozet e Brazil.
Kib vell-droad ar bed 1970

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1970]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an navvet gwech, e Mec'hiko eus an 31 a viz Mae d'an 21 a viz Mezheven 1970.

Ar pedervet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Suamerika da-heul an dalc'h en Europa (Bro-Saoz) e 1966.

## Krogadoù an tournamant diwezhañ

### Alc'hwez
En taolennoù a-is :

### Poulloù
#### Strollad A

#### Strollad B

#### Strollad C

#### Strollad D
Trenk (sonerien)

**Trenk** pe **Strollad ar [[roched|rochedoù]] bleuniet** a zo ur strollad sonerien festoù-noz bet savet e 1996.

## Sonerien
* Yann Diraison : bombard, binioù bras
* Louis Droulers : gitar-boud, abaoe 2007
* Lomig Emmerich : gitar
* Olivier Fribourg : biolin, abaoe 1997
* Loïc Sansonetti : akordeoñs diatonek
* Laurent Simon : taboulinoù, abaoe 2006
### bet er strollad
* Yannick Pendu : bombard, betek miz Mae 2002
* Patrick Fernandez : gitar-boud, adalek 2000 betek miz Mae 2006
* Stéphane Lalanne : taboulinoù, adalek 1999 betek miz Gouere 2006
* Luiggi Sansonetti : akordeoñs diatonek, merour al lec'hienn, betek miz Du 2010

### Gwelout ivez
* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Selaouit Trenk
Gwerour

Ur **gweraer** zo un artizan pe un arzour hag a labour ar gwer.

Quistinic (56) Chapelle Saint-Mathurin 10.JPG
Robert_Fritz_glass_art.jpg
Newsome_002.jpg
Juninho

**Juninho** zo ul lesanv portugalek, roet e Brazil da dud anvet « Júnior ». Anavezet eo dreist-holl evel anv meur a velldroader brazilian.

## Tud
Melldroaderien vrazilian:
*Juninho Pernambucano‎

Tud all:
*Juninho Bill, kaner, bet melldroader
Júnior

**Júnior** zo un anv-bihan portugalek roet e Brazil, **Junior** e spagnoleg Kreisteizamerika.

## Adstummoù
*Juninho, e portugaleg.

## Tud
Troilo Orsini

**Troilo Orsini** a oa un denjentil italian, kenderv da Paolo Giordano Iañ Orsini, dug Bracciano. Hennezh a oa dimezet da Isabella de' Medici, merc'h da Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana.
En 1558 e voe graet an eured e Poggio a Caiano. 

Goude an eured e oa aet Isabella da chom da di he zad en-dro. E-keit-se e veze Paolo Giordano e Roma alies pa ne veze ket o vrezeliñ. 

Kaoz a voe er vro eus he darempred gant Troilo Orsini, a oa bet karget gant Paolo Giordano da ziwall anezhi e-keit ma veze Paolo gant e labour en arme, ha war-dro ur vaouez all e Roma. Dont a reas an ozhac'h da glevout ar gaoz, evit brasañ gwalleur Isabella, rak fellout a reas dezhañ kastizañ e wreg, hogen ne gredas ober netra keit ma oa bev he zad, an dug-meur kozh. Tec'hel a reas Troilo da Vro-C'hall.

Hogen mervel a reas Cosimo Iañ de' Medici d'an 21 a viz Ebrel 1574, ha goude marv he zad ne oa den galloudek ken evit gwareziñ Isabella, rak an dug-meur nevez, he breur Francesco, a oa displijet gant doareoù he c'hoar.

## Marv Isabella
Krouget e voe Isabella gant he fried er Villa Medicea di Cerreto Guidi, e-tal Firenze d'ar 15 a viz Gouhere 1576. 

Evit Troilo a voe lazhet e Pariz un toullad mizioù goude.

## Arz
Troilo Orsini a weler en un daolenn gant Anastasio Fontebuoni hag a zo anvet * Troilo Orsini che soccorre Caterina de’ Medici e Carlo IX*, hag a voe urzhiet gant Maria de' Medici (rouanez Bro-C'hall) e 1620 evit lakaat e Palez al Luxembourg e Pariz.

## Liamm diavaez
*http://www.treccani.it/enciclopedia/troilo-orsini_(Dizionario_Biografico)/