An Alre

**An Alre** zo ur gumun e Bro-Gwened, e Breizh, e departamant ar Mor-Bihan.

## Douaroniezh
Emañ **an Alre** e penn un aber, *Stêr an Alre*, e-lec'h m'en em vesk dourioù al Loc'h gant dour sall ar mor. Bevennet eo gant Brec'h er gwalarn, Plunered er reter, ha Krac'h er mervent. Porzh Sant-Sten a oa ur porzh peskaeterien ha kenwerzh gwechall, ul lodenn eus An Alre eo bremañ, war ribl reter ar stêr.

## Anv
*Alrae*, 1081 ; *Alrae*, 1099 ; *Auray*, 1129 ; *Auraio*, 1136 ; *Auray*, 1139 ; *Alrae*, 1139 ; *Alraycum*, 1187 ; *Alraium*, 1208 ; *Elrayo*, 1233 ; *Elraii*, 1241 ; *Olraium*, 1278 ; *Elrayo*, 1279 ; *Auray*, 1282 ; *Aureio*, 1291 ; *Elray*, *Auray*, *Aurey*, 1371 ; *Auroy*, 1371 ; *Tenoualray*, 1437 ; *Alraii*, *Alrayo*, 1453 ; *Alrayo*, 1516 ; *Aulray*, 1561; *Auray*, *Alray*, *Auroy*, 1636.

## Ardamezioù
;Kozh

;Bremañ

## Istor
### Ar c'hastell
* Savet e voe ur voudenn feodel gant ar Vretoned er . Ken abred ha 1082 e vez graet meneg eus « Castrum Alrea » e diellevr Kemperle. Diskaret e voe ar voudenn-se gant an Normaned. E 1201 e voe savet ur c'hastell dezhañ ramparzhioù en he lec'h gant Arzhur 1añ Breizh. Diskaret e voe e 1558 war urzh ar roue gall Herri IV.
###### 

Battle of Auray 2.jpg
Battle of Auray.jpg

* E 1364 e voe lakaet fin da vrezel hêrezh Breizh etre an tiegezhioù Moñforzh ha Bleiz gant Emgann an Alre. Lazhet e voe Charlez Bleiz eno ha tapet e voe Beltram Gwesklin da brizoniad. Savet e voe ul leandi gant Yann Moñforzh war lec'h an dachenn emgann.
###### 
* Trede porzh Breizh e oa an Alre e 1631 war-lerc'h Kemperle hag an Henbont.
###### 
* D'ar 4 a viz Kerzu 1776, e penn-kentañ Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, e tilestras Benjamin Franklin en Alre, deuet ma oa da c'houlenn sikour Frañs gant Loeiz XVI.
### [[Dispac'h Gall]]
* D'an 9 Thermidor An III (Lun 27 Gouere 1795) e oa savet en Alre ul lez-varn-vrezel evit barn prizonidi tapet e-kerzh dilestradeg ar roueelourien e Kiberen. An darn vrasañ anezhe a voe kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet, an ao. de Sombreuil, o jeneral, da gentañ. Digarget evoe al lez-varn-se d'ar 27 er memes miz (Gwener 14 Eost 1795) gant ar jeneral Lemoine hag a ginnigas kas ar brizonidi da Borzh-Loeiz kent bezañ forbannet.
*Melestradurezh : krouet e voe kumun an Alre e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet an Alre da benn ur c'hanton, hini an Alre, ha da benn un distrig, Distrig an Alre, nav c'hanton ennañ : an Alre, Porzh-Lae, Kiberen, Landevant, Lokmaria-Kaer, Mendon, Pleñver, Pleuwigner ha Plunered. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton). Brasaet e voe Kanton an Alre e 1801 gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e oa bet en Arondisamant an Oriant krouet e 1800.

###### 
* Tizhet eo an Alre gant an hent-houarn e 1862.
###### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 226 milour eus an Alre, eleze 3,17 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911, evit Bro-C'hall, 43 e 1914, 56 e 1915, 50 e 1916, 26 e 1917, 44 e 1918 ha 4 e 1919, goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Fauchie, kentañ eil-maer ar gumun, a voe digarget d'an 28 a viz Kerzu 1941 evit bout bet savet a-enep d'ar gouarnamant,
* d'ar 27 a viz Gouere 1944 e kouezhas un nijerez (*[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] Vb* marilhet AD470 ha kodet LA-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) en Alre ; mervel a reas he nijour ha douaret e voe e Gwidel.
## Dezougen

AnAlreTi-gar.jpg|Ar porzh-houarn.
Viaduc d'Auray en construction 1861.jpg|Ar pont hent-houarn.

* War al linenn hent-houarn Landerne Savenneg emañ An Alre.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Monumantoù ha traoù heverk
### Savadurioù katolik

FranceBretagneAurayEgliseClocher.jpg|An tour-iliz.
Auray Saint-Gildas.jpg|Diabarzh an iliz.
DelwennSantWeltazIlizkatolikSantWeltazAnAlre.jpg|Delwenn Sant Weltazen iliz.
DelwennledJezuzKristIlizkatolikSantWeltazAnAlre.jpg|Delwenn-led ar C'hristen iliz.
OgraoùIlizkatolikSantWeltazAnAlre.jpg|Ograoù an iliz.

* Iliz katolik *Sant Weltaz*, 1636.

Église Saint-Goustan d'Auray Mai 2013 02.JPG|Diavaez.
Église Saint-Goustan d'Auray - interieur 01.JPG|Diabarzh.

* Iliz katolik *Sant Sten*.
### Tiez kozh

TikozhenAlre.jpg|Un ti kozh e kreiz-kêr.
TierprennkozhAnAlreBroGwened.jpg|Tiez kozh e kreiz-kêr.

* Tiez kozh prenn e kêr uhel.
### Karter Sant Sten

Auray , Port St.Goustan - panoramio.jpg|Ar porzh.
20110831 Auray (37).jpg|Ar pont.

* Porzh kozh Sant-Sten, porzh eus ar Grennamzer ha kêr gozh gant e-leizh a dier-prenn kozh.
* Pont maen kozh a-us d'al Loc'h.
### Jorj Kadoudal

W0977-Auray Kerleano Cadoudal 74451.JPG
Auray, le mausolée Cadoudal.jpg
W0978-Auray Kerleano MausoleeCadoudal 2745.jpg

* Maner-familh ha Mozoleon Kadoudal e Kerleano e-lec'h ma vez miret relegoù Jorj Kadoudal.

### Brezelioù an XXvet kantved
* Monumant ar re varv e Leurgêr ar Marichal Leclerc, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an 11 a viz Du 1925.
* Monumant ar re varv (1914-1918) en iliz katolik *Sant Weltaz* , luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik *Sant Sten*, luc’hskeudennoù.
## Tud
;Tud bet ganet eno
* 1771 : Jorj Kadoudal, chouan.
* 1817 : Joseph-Marie Bourdy, troour brezhonek.
* 1857 : Arthur de Salins, jeneral ha penn-skout.
* 1914 : Pierre Cogan, marc'hhouarnour.
* 1957 : Roland Becker, soner.
;Tud bet marvet eno
* Charlez Bleaz, bet lazhet en Emgann an Alre e 1364.
* Loeiz Herrieu, skrivagner brezhonek, d'an 22 a viz Mae 1953.
* Jean Markale, skrivagner, 1928-2008.
* Pierre Cogan, marc'hhouarnour, 1914-2013.
;Ardamezeg ar familhoù

## Brezhoneg
;Deskadurezh
* Abaoe 1999 ez eus ur skol Diwan en Alre. 
* E distro-skol 2024 e oa 167 skoliad enskrivet e Diwan hag er skolioù divyezhek (10,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
; Kelenn d'an oadourien
* Ouzhpenn ugent vloaz 'zo e vez graet war-dro ar brezhoneg (kentelioù noz, filajoù,...) gant Kerlenn Sten Kidna.
;Ya d'ar brezhoneg
* D'ar 15 a viz Gwengolo 2015 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gummun.

## Melestradurezh

En em ouestlet he deus kêr An Alre en ul leviadurezh evit an diorren padus.

## Gevelliñ
*, e Bavaria
*, e Bro-Lemojez
*

## Sport
*6 a viz Gouere 2008 : eil tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Alre ha Sant-Brieg ; trec'h eo Thor Hushovd ().

## Levrlennadur
* Froger Michel & Pressensé Michel ː *Armorial des communes du Morbihan*. 1999. ISBN 2-908289-10-5
* de la Gournerie Eugène ː *Les Débris de Quiberon. Souvenirs du désastre de 1795*, suivi de *la liste des victimes*. Librairie catholique Libaros. Nantes. 1875. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k204262x/f1.image
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
## Liammoù diavaez
* porzh Sant-Sten
* Lec'hienn ar gumun
* Kerlenn Sten Kidna
## Daveoù ha notennoù