open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Museo Nacional de Arte Romano

Ar **Museo Nacional de Arte Romano** (*Mirdi broadel an arz roman* ) zo ur mirdi spagnol e Mérida (Spagn) a oa bet digoret d'an 19 a viz Gwengolo 1986, savet gant an tisavour Rafael Moneo. Ennañ e weler pezhioù eus an arz roman kavet e kêr Augusta Emerita, e vez kendalc'hioù kendivizoù, prezegennoù, diskouezadegoù broadel hag etrevroadel. Ur savadur eus Glad an Denelezh  en Unesco eo ivez.
Zalamea de la Serena

**Ur pennad zo ivez diwar-benn kumun [[Zalamea la Real]].*
**Zalamea de la Serena** zo ur gumun  e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn.
Higuera

**Higuera** (*fiezenn, gwezenn-fiez*) zo anv meur a gumun e Spagn.

## Kumunioù
; E Proviñs Ávila
*Higuera de las Dueñas

; E Proviñs Badajoz
*Higuera de Llerena 
*Higuera de Vargas
*Higuera de la Serena
*Higuera la Real

; E Proviñs Jaén (Spagn) en Andalouzia.
*Higuera de Calatrava .

*Higuera de la Sierra
Cuevas del Almanzora

**Cuevas del Almanzora** a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn, war lez ar stêr Almanzora.  

## Istor
A-raok 1930 e oa anvet *Cuevas de Vera*, anv roet ivez d'ar gêriadenn El Calguerín.
Kampionad faeroat an echedoù

**Kampionad faeroat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Faero. E 1972 e voe graet evit ar wech kentañ. Aozet e vez bep bloaz gant Talvsamband Føroya (TSF -Vevre faeroad an echedoù), bet krouet e  1970
.
## Roll ar gampioned
:

## Notennoù
Canillas

**Canillas** zo un anv-lec'h spagnolek e Spagn.

#### 
-Kumunioù
; e proviñs Málaga
*Canillas de Aceituno
*Canillas de Albaida

;e proviñsoù all
* *Canillas*, kumun staget ouzh hini Madrid en 1948, hiriv karter e distrig Hortaleza.
* **[[Canillas de Abajo]]**, e proviñs Salamanca.
* **[[Canillas de Esgueva]]**, e proviñs Valladolid.
* **[[Canillas de Río Tuerto]]**, e La Rioja.
Molinos

**Molinos** (*milinoù*) zo un anv-lec'h spagnolek: 

* Molinos (Teruel), e Proviñs Teruel
* Molinos de Duero, e Proviñs Soria

* Arroyomolinos de León, e Proviñs Huelva
* Torremolinos, e Proviñs Málaga.

## Pennad kar
*Molino
Mank

Ar **[[Mank (evn)|mank]]** zo ur evn hag a vev en hantervoul su.

Mank- eo pennrann ar verb *mankout*.

Mank zo ur gumun en Aostria.

Mank zo ur film stadunanat savet gant David Fincher e 2020, diwar-benn buhez ar senarioour Herman J. Mankiewicz.
Régina (Gwiana c'hall)

**Régina** zo ur gêriadenn hag ur gumun bras-ec'hon e Gwiana c'hall. War lez ar stêr Approuague emañ ar gêriadenn.

Eil brasañ kumun Gwiana (ha Bro-C'hall!) eo war-lerc'h Maripasoula.

Brudet eo ar rom graet enni.
Approuague

Ar stêr **Approuague** zo ur stêr hag a red dre Gwiana c'hall, en Amerika ar c'hreisteiz.

## Inizi er stêr

Ar re vrasañ eo
* enez Mantoni
* enez Aïpoto
* enez ar Sept Chapelets
* enez Catalin
Sayalonga

** Sayalonga**  zo ur gumun  eus Spagn, e proviñs Málaga, e traoñienn ar Río  Algarrobo, entre Algarrobo ha Cómpeta. 8 km zo ac'hano da aod ar Mor Kreizdouar, anvet Costa del Sol.
Kampionad sechelezat an echedoù

**Kampionad sechelezat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Sechelez. E 1992 e voe graet evit ar wech kentañ. Aozet e vez bep bloaz gant Kevre sechelezat an echedoù. Aozet e vez ur c’hampionad evit ar maouezi hag evit meur a rummad-oad.

## Roll ar gampioned
*1992 - Frank Monthy
*1993 - Ralph Kimende
*1994 - Ralph Kimende
*1995 - Divino Sabino
*1996 - Benjamin Sonon
*1997 - Michel Zialor
*1998 - Benjamin Sonon
*1999 - Benjamin Sonon
*2005 - Richard Battin
*2006 - Benjamin Hoaureau
*2007 - Benjamin Hoaureau
*2013 - Benjamin Hoaureau
*2014 - Andre Stratonowitsch
*2015 - Andre Stratonowitsch
*2016 - Andre Stratonowitsch
*2017 - Andre Stratonowitsch
*2018 - FM Hartmut Metz

## Notennoù
Río Algarrobo

Ar **Río Algarrobo**, anvet ivez **Río Turvilla**, ha **Río Sayalonga** hervez al lec'hioù treuzet, zo ur stêr e Spagn, e proviñs Málaga, e komark Axarquía.
Axarquía

**Axarquía**, pe **La Axarquia** ([a.xar'ki.a]) eo anv ar c'homark reterañ e  proviñs Málaga, e-harz ar Sierra Tejeda y Almijara. Un anv a orin arabek eo, diwar  *Ash-sharquía* (الشرقية), hag a dalvez kement hag  *ar reterad*. Vélez-Málaga eo ar pennlec'h.

## Kumunioù Axarquía
* Alcaucín
* Alfarnate
* Alfarnatejo
* Algarrobo (Spagn)
* Almáchar
* Archez
* Arenas
* Benamargosa
* Benamocarra
* El Borge
* Canillas de Aceituno
* Canillas de Albaida
* Colmenar
* Comares
* Cómpeta
* Cútar
* Frigiliana
* Iznate
* Macharaviaya
* Moclinejo
* Nerja
* Periana
* Rincón de la Victoria
* Riogordo
* Salares
* Sayalonga
* Sedella
* Torrox
* Totalán
* Vélez-Málaga
* Viñuela
Nasjonal Samling

**Nasjonal Samling**, pe "Emvodad Broadel" e oa anv ur strollad politikel norvegiat eus an tu-dehoù pellañ hag a oa oberiant etre 1933 ha 1945. A 1942 da 1945 e oa ar strollad nemetañ aotreet en Norvegia. Diazezet e oa gant ar ministr-kent Vidkun Quisling hag un nebeud harperien evel Johan Bernhard Hjort, an den e penn askell paramilourel ar strollad (*[[Hirden]]*), hag a guitaas ar strollad e 1937. Lidet e veze diazez ar strollad d'ar 17 Mae, deiz ar *[[Deiz ar Vonreizh norvegiat|Grunnlovsdagen]]* (Deiz ar Vonreizh), hogen ar strollad a voe krouet d'an 13 Mae 1933. Nasjonal Samling a voe lakaet e-maez al lezenn goude an Eil Brezel-bed, d'an 8 Mae 1945.

## Unwiskoù (1940–1945)
Tod und Leben

**Tod und Leben** zo ul livadur graet gant Gustav Klimt etre 1908 ha 1915. Hiriv emañ el Leopold Museum e Vienna, en Aostria.
Felix Steiner

**Felix Martin Julius Steiner** ganet d'an 23 Mae 1896 hag aet da Anaon d'an 12 Mae 1966) a oa ur penn alaman eus ar Schutzstaffel. E-pad an Eil Brezel-bed e servijas er Waffen-SS, skourr kadour an SS, ha renet e oa gantañ meur a rann. Enoret e voe gant ar Groaz Marc'heg gant Deliennoù Derv ha Klezeier. A-gevret gant Paul Hausser, e reas bec'h evit diorren ha kemm ar Waffen-SS davet ur nerzh argad savet gant tud a galon hag a deue eus ar broioù aloubet, kement hag eus ar broioù all.

Steiner a voe dibabet gant Heinrich Himmler evit merañ krouidigezh ar rann SS Viking e 1943, lakaet e voe da gomandant *[[III. (germanisches) SS-Panzerkorps]]*. D'an 28 Genver 1945 e voe roet da Steiner renerezh an *[[SS-Panzer-Armeeoberkommando 11]]*, hag a oa lod ag an *[[Heeresgruppe Weichsel]],* ur strollad evit difenn Berlin a-enep an arme soviedat o tostaat adalek ar stêr Wisła.

D'an 21 Ebrel 1945, e-pad Emgann Berlin, Steiner a voe komandant an *[[Armeeabteilung Steiner]]*, e-lec'h ma roast urzh Adolf Hitler da Steiner goloiñ Rann Belarus 1añ gant ur fiñv turkez o kerzhout eus an norzh davet ar gêr. Newazh, tra ma oa an enebour dek gwezh niverusoc'h eget e unvez, e tisklaerias Steiner ne oa ket galloud a-walc'h gantañ evit bout gouest da gas ar gefridi a-benn d'an 22 Ebrel e-pad ar guzuliadeg dalc'het er *[[Führerbunker]]*.
Levr Bugale Mari

**Levr Bugale Mari**, pe **Levr Bugale Mari mad da vezan lennet e Miz Mari**, zo ul levr relijion, savet gant Auguste-Marie Chatton, vikel-vras eskopti Sant-Brieg. 

Ar pevare mouladur eus an oberenn a voe graet gant Prud'homme e Sant-Brieg e 1893.

## Liamm diavaez
*https://books.google.fr/books/about/Levr_Bugale_Mari_mad_da_vezan_lennet_e_M.html?hl=fr&id=N8QvAAAAYAAJ&redir_esc=y
Ruiloba

**Ruiloba** zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.

### Ranngumunioù
Sed o anvioù : 
* Casasola.
* Concha.
* La Iglesia, ar penn-lec'h m'emañ an ti-kêr.
* Liandres.
* Pando.
* Ruilobuca.
* Sierra.
* Trasierra.
Kampionad slovak an echedoù

**Kampionad slovak an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Slovakia. E 1955 e voe graet evit ar wech kentañ. Aozet e vez ur c’hampionad evit ar maouezi ivez abaoe 1991.

## Roll ar gampioned
### Pa oa  Slovakia ul lodenn eus [[Tchekoslovakia]]
:

### Abaoe an disparti etre [[Tchekia]] ha  Slovakia
:

## Kampionad ar maouezi
### Pa oa  Slovakia ul lodenn eus [[Tchekoslovakia]]
:

### Abaoe an disparti etre [[Tchekia]] ha  Slovakia
:

## Kampioned echedoù dre lizher Slovakia
# Štefan Marsina  (1970-1972)
# Jaroslav Rabik (1974-1976)
# Jan Ergh (1977-1978)
# Emil Daniš (1979-1980)
# Dušan Kriško (1981-1982)
# Ivan Čavajda (1983-1984)
# Pavel Polaković (1985-1986)
# Boris Djubek (1987-1988)
# Marek Kolčak (1989-1990)
# Vladimir Hefka (1991-1992)
# Vladimir Hefka (1992-1993)
# Štefan Berza (1993-1994)
# Miroslav Kantorik (1995-1996)
# Kvetoslav Rákay (1997-1998)
# Juraj Václav (1999-2000)
# Ján Csjernyik (2001-2002)
# Emanuel Mičiak (2003-2004)
# Juraj Štec (2005-2006)  
# Norbet Zambor (2007-2008)  
# Ladislav Fenes (2009-2011)  
# Ján Fečo (2011-2012)  
# Peter Adamko (2013-2016)  
# Ján Helbich (2017-2019)  
# Mário Kamody (2020-2022)    

## Pennad kar
* Kampionad tchek an echedoù.

## Notennoù
Carrascosa de la Sierra

**Carrascosa  de la Sierra** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Cabezón

**Cabezón** (*penn tev*, pe *penneg*) zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

## Kumunioù
*Cabezón de Cameros, e La Rioja
*Cabezón de Liébana, e Kantabria
*Cabezón de la Sal, e Kantabria
*Cabezón de la Sierra, e proviñs Burgos
*Cabezón de Pisuerga, e proviñs Valladolid
*Cabezón de Valderaduey, e proviñs Valladolid

### Ranngumun
*Cabezón, parrez e  Lena (Asturiez)

## Istor
*Emgann Cabezón, d'an 12 a viz Even 1808 e Cabezón de Pisuerga e deroù Brezel Dizalc'hiezh Spagn (1808-1814)

## Tud
*Antonio de Cabezón (1510-1566), soner ograoù ha telenn, ha sonaozour spagnol en Azginivelezh

## Loened
* *Cabezón* zo anv spagnolek boutin 32 spesad pesked
Kampionad tchek an echedoù

**Kampionad tchek an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Tchekia. E 1905 e voe graet evit ar wech kentañ.  Aozet e vez ur c’hampionad evit ar maouezi ivez abaoe 1993.
## Istor
A-raok ar Brezel-bed kentañ e veze aozet kampionad Bohemia (ul lodenn eus Impaleriezh Aostria-Hungaria), bep daou vloaz, adalek 1905 betek 1913, a-raok krouidigezh Stad  Tchekoslovakia. Etre 1940 ha 1944, e-pad an Eil brezel-bed e veze graet kampionad Bohemia-Moravia. Abaoe an disparti etre Tchekia ha Slovakia e 1992 e vez aozet kampionad Tchekia.
## Roll ar gampioned
### Kampionad [[Bohemia]]
:

### Kampionad  [[Gwarez-stad Bohemia-Moravia|Bohemia-Moravia]]
:

### Kampionad ar [[Tchekia|Republik Tchek]]
:

## Kampionad echedoù dre lizher ar Republik Tchek

7. Miloš Kratochvil (1992-1994)
8. Libor Beroun - Stanislav Kudela (1993-1994)
10. Vaclav Lexa (1995-1996)
11. Stefan Jandek (2001-2003)
12. Ladislav Pravec (2003-2005)
13. Antonin Kadlek (2001-2003)
14. Ludvik Pospišil (1999-2003)
15. David Vrkoc (2001-2003)
16. Kamil Stalmach (2004-2006)
17. Jiri Soudný (2005-2007) 
18. Vaclav Prepiora (2006-2007) 
19. Petr Matěka (2007-2009)  
20. Petr Laurenc (2008-2009)  
21. Jiri Buček (2009-2010]  
22. Josef Hladeček (2010-2011)  
23. Vladislav Hýbl (2011-2012)  
24. Vratislav Novak (2012-2013)  
25. Stanislav Kudela (2013-2014)  
26. Václav Čontoš (2014-2015)  
27. František Nepustil (2015-2016)  
28. Jindrich Binas (2016-2017)  
29. Jana Valinová (2017-2018)  
30. Miloš Prchlý (2018-2019)  
31. Pavel Postupa (2019-2020)  
32. Jaroslav Alexa, Jindrich Binas (2020-2021)  
33. Josef Sykora, Jiri Hostinský, Pavel Postupa, Josef Kolarik, Radek Dlouhý, Jaroslav Alexa, Ladislav Pravec, Štefan Friča (2021-2022)  
34. Miloš Prchlý (2022-2023)  

## Pennad kar
* Kampionad slovak an echedoù.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
Lebensborn

Al **Lebensborn** (e brezhoneg: "Feunteun ar vuhez") a oa un aozadur krouet gant ar Schutzstaffel, en Trede Reich, hag a oa e bal kreskiñ an niver a vugale ganet gant doareoù hag a glote gant ar standard Aryan, hervez eugenouriezh an nazied. Al Lebensborn a voe savet gant Heinrich Himmler, hag ennañ e veze degemeret maouezed dizimez, oc'h atizañ gwilioudoù dizanv en tiez Lebensborn, hag advugeladur eus kerent yac'h ha glan a ouenn, dreist-holl izili an SS hag o ziegezhioù. Kroaz Enor ar Vamm C'herman a veze roet d'ar maouezed o devoa douget ar muiañ a vugale arian. Diforc'hidigezh a voe  lezennekaet (hag harpet zoken) gant an Trede Reich evit ar vugale nammet pe angerman, hogen kastizet groñs mod all.

Al *Lebensborn*, savet da gentañ en Alamagn e 1935, a ziorroas e meur a vro europat hag a oa pobloù german enno, e-pad an Eil Brezel-bed. Graet e veze war-dro diuzañ emzividi "talvoudus o gouenn" evit advabañ, kement ha mibien ganet eus maouezed arian a oa bet e darempred gant izili eus ar Schutzstaffel. Nac'het e veze mibien ur milour bennak ag ar rank rak ne oa ket anatadur a "ouenn c'hlan" en daou gostez. E-pad ar brezel e voe skrapet bugale ha dielfennet o gouenn hervez azonoù aryan evit bout desavet e tiez Lebensborn, hag advabet gant tiegezhioù german.

E-kerzh Prosez Nürnberg e voe kavet meur a brouenn e veze skrapet bugale gant an Trede Reich, dreist-holl en Ukraina ha Polonia etre 1939 ha 1945.
Uleila del Campo

**Uleila del Campo** a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
Er bloaz 2021 e oa 816 a dud enni o chom.
C'hwec'hkogn

Ar **C'hwec'hkogn** (*L'Hexagone * e galleg) a lavarer e brezhoneg eus Bro-C'hall d'ober anv eus ar Stad c'hall, hogen  kuit a Gorsika hag an trevadennoù pell all.

Dont a ra an termen eus kelenn an douaroniezh e dibenn an , goude Brezel 1870.


France - P - 1 - Franc - 1988 - Charles de Gaule 5ième République - A.png| Pezh 1 lur gall, e 1988.

Pièce de 2€ France (2022-...).jpg| Pezh 2 euro e 2022.
Allgemeine SS

An ***Allgemeine SS*** ( e brezhoneg: "General SS") a oa ur skourr a bouez eus nerzhioù ar *[[Schutzstaffel]]* (SS) en Trede Reich ha meret e veze gant an *SS-Hauptamt (burev pennañ an SS)*. An *Allgemeine SS* a voe savet e fin ar bloaz 1934 d'en em ziforc'hiñ diouzh an *[[SS-Verfügungstruppe]]* ("bagadoù diere an SS"), hag a zeuas da vout ar Waffen-SS, hag an *[[SS-Totenkopfverbände]]* ("unvez penn-marv an SS"), ar re e karg eus ar c'hampoù-bac'h hag ar c'hampoù-diouennañ. 

Unvezioù nevez an *Allgemeine SS* a voe savet er broioù aloubet. A-c'houde 1940 e voent lakaet dindan urzh ar *[[Germanic SS]]*. Pa grogas ar brezel e veze kavet ar braz ag an izili SS en *Allgemeine SS*, hogen ar Waffen-SS a gemmas ar c'henfeurioù oc'h aotreañ ar c'hermaned estren hag an angermaned da vout degemeret ennañ.
Theodor Eicke

**Theodor Eicke** (17 Here 1892&nbsp;– 26 C'hwevrer 1943) a voe un amaezhiad eus an SS ha penn ur rann ag ar Waffen SS en Trede Reich. Unan ag ar re giriekañ evit diorren kampoù-bac'h e oa. Eicke a servijas evel eil komandant kamp Dachau etre Mezheven 1933 ha Gouhere 1934, hag a-gevret gant Michael Lippert e voe erouner Nozvezh an Hirgontilli a echuas gant lazhadenn penn an SA, Ernst Röhm, e 1934. Derc'hel a reas da ziorren reizhiad ar c'hampoù-bac'h evel Enseller Kampoù Bac'h kentañ. 

E 1939 e teuas da vout komandant ar Rann SS Totenkopf er Waffen-SS, o ren ar rann e-pad an Eil Brezel-bed davet talbenn ar c'hornôg hag ar reter. Eicke a voe lazhet d'ar 26 C'hwevrer 1943, pa voe diskaret e garr-nij e-kerzh Trede Emgann Kharkov.
Teurel Blaz war ar Yezh

**Teurel Blaz war ar Yezh**  zo ur c'heriaoueg divyezhek a droioù-lavar brezhonek, savet gant Mark Kerrain  e  2005, hag embannet neuze dre luc'heilañ, gant Sav-Heol.  Ar c'hentañ mouladur avat a voe graet e 2012. Adembannet e voe e 2020.
Kampionad tchekoslovak an echedoù

**Kampionad tchekoslovak an echedoù** a oa  kampionad stadel an echedoù e Tchekoslovakia. E 1919 e voe graet evit ar wech kentañ. E 1992 e voe graet evit ar wech diwezhañ.

Ftacnik lubomir 20081025 berlin bundesliga.jpg|Ľubomír Ftáčnik e 2008. Pemp gwezh e voe kampion Tchekoslovakia, ha div wezh kampion Slovakia.

## Roll ar gampioned
:

## Kampioned echedoù dre lizher
I., II., III., IV. Roadenn ebet 
V. Vlastimil Jansa (1953-1954)  
VI. Vladimir Mahel, Josef Bradza (1955-1956)  
VII.  Josef Bradza (1957-1958)  
VIII. Josef Snadjr (1959-1960)  
IX: Josef Smrcka (1961-1962) 
X. Josef Snadjr (1963-1964) 
XI. Josef Nun (1965-1966) 
XII. Josef Nun (1967-1968) 
XIII. Emil Vitasek (1969-1970) 
XIV. Josef Franzen (1971-1972) 
XV., XVI. Roadenn ebet  
XVII. Josef Hrach (1977-1978) 
XVIII. Igor Privara (1979-1980) 
XIX. Milan Manduch (1981-1982) 
XX. Pavel Miskovsky (1983-1984) 
XXI. Peter Marczell (1985-1986)  
XXII. Milan Mraz (1987-1988) 
XXIII. Jan Slovak (1989-1990) 
XXIV. Petr Laurenc (1991-1992).

## Lieskampioned
*7 gwezh: Luděk Pachman (1946–1966)
*6 gwezh : Vlastimil Hort (1969–1977)
*5  gwezh: Ľubomír Ftáčnik (1981–1989)
*3 gwezh : Miroslav Filip (1950–1954), Vlastimil Jansa (1964–1984), Karel Opočenský (1927–1938), Jan Smejkal (1973–1986)

## Levr
MODR, Břetislav - VESELÝ, Jiří: 100 let organizovaného šachu v českých zemích. Příbram, 2005. 223 p.&nbsp;
## Pennadoù kar
* Kampionad slovak an echedoù,
* Kampionad tchek an echedoù.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
Sepp Dietrich

**Josef "Sepp" Dietrich** (28 a viz Mae 1892 - 21 a viz Ebrel 1966) a oa ur politikour hag ur jeneral SS alaman eus an Trede Reich. Degemeret e voe en NSDAP e 1928 ha dilennet er Reichstag eus Republik Weimar e 1930. Bleiner ha gward-korf Adolf Hitler e oa Dietrich betek 1929. 

Daoust ma ne reas ket studioù milourel, Dietrich a dizhas, evel Paul Hausser, ar rank a ofiser uhelañ er Waffen-SS, skourr kadour an SS. Evel *[[Oberst-Gruppenführer]]* e renas unvezioù ken bras hag un arme a-bezh e-pad an Eil Brezel-bed. Evel penn-ofiser ar 6vet *Panzerarmee* en Emgann an Ardenne e tougas ar giriegezh evit lazhadeg Malmedy, e-lec'h ma voe lazhet prizonidi brezel e miz Kerzu 1944. 

Goude ar brezel, ul lez-varn amerikan a varnas Dietrich evel kiriek a dorfedoù brezel e-kerzh lazhadeg Malmedy. Goude e zieubidigezh eus toull-bac'h Landsberg e 1955 e voe oberiant en HIAG, ul lobby savet gant izili kent ar Waffen-SS. Mervel a reas e 1966.
Basajaun

Ar **Basajaun**, pe *Basa Jaun* pe *Baxajaun* zo ur c'hrouadur eus mitologiezh menezioù Euskal Herria, hanter den, gouez, korfek, blevek, e koadeg Irati.  A-wechoù e teu en tier pe krevier da zebriñ ar boued a gav prest.
Dolores Redondo

**Dolores Redondo Meira**, ganet e Donostia d'an 1 a viz C'hwevrer 1969, zo ur skrivagnerez euskarat spagnolek.  Savet he deus trilogiezh ar Baztán, gounezet ar Premio Planeta e  2016 , hag ar Premio Bancarella e  2018 gant he romant Todo esto te daré. Hiriv emañ o chom e Zentroniko, e su Navarra.

## He buhez
Goude studioù war ar gwir e skol-veur Deusto, e talc'has Dolores Redondo ur preti e-mad meur a vloaz.

En 2009 ec'h embannas *Los privilegios del ángel*, ur romant istorel . En 2013, e savas ur romant polis anvet *El guardián invisible*, hini kentañ trilogiezh ar Baztan, diwar anv ar gumun hag ar stêr a red drezi hag a deu da vezañ Bidassoa, diwar-benn mojenn ar Basajaun.
Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù

**Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù** a oa  kampionad stadel an echedoù e Serbia-Montenegro. E 1992 e voe graet evit ar wech kentañ, goude ma oa bet echuet
gant Yougoslavia unvan; krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet  Kampionad yougoslaviat an echedoù ken. Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez :  Bosnia ha Herzegovina, Kroatia, Makedonia, Slovenia ha Kampionad Kevreadel Yougoslavia,adanvet Kampionad Serbia-Montenegro  hag, en dibenn e voe savet ar stad montenegrat, dispartiet diouzh Serbia. E 2003 hag e 2004 ne voe ket c’hoariet. E  2006 e voe graet evit ar wech diwezhañ, a-raok an disparti etre Serbia ha Montenegro.
## Roll ar gampioned
* Republik Kevreadel Yougoslavia
:
* Serbia ha Montenegro
:

## Kampionad ar maouezi
* Republik Kevreadel Yougoslavia
:
* Serbia ha Montenegro
:
## Pennadoù kar
* Kampionad bosniat an echedoù
* Kampionad kroatiat an echedoù
* Kampionad makedonian an echedoù
* Kampionad serb an echedoù
* Kampionad slovenat an echedoù
* Kampionad yougoslaviat an echedoù
## Notennoù

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20070806233356/http://sah.vrsac.com/Aktuelno/Koviljaca.asp
*https://web.archive.org/web/20090209182711/http://sah-zveza.si/rez/arhiv/frmIskKron.asp
*yurope.com 1998 Women's edition 
*The Week in Chess: 2000, 2005, 2005
Kampionad serb an echedoù

**Kampionad serb an echedoù** eo  kampionad an echedoù e Serbia. E 2007 e voe graet evit ar wech kentañ. Aozet e vez gant Kevredigezh serb an echedoù. E 1992 e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet Kampionad yougoslaviat an echedoù ken . Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez: Bosnia ha Herzegovina, Kroatia, Makedonia, Slovenia ha Republik Kevreadel Yougoslavia, hag, en dibenn e voe savet ar stad montenegrat, dispartiet diouzh Serbia. 
## Kampioned
:

## Pennadoù kar
* Kampionad bosniat an echedoù
* Kampionad kroatiat an echedoù
* Kampionad makedonian an echedoù
* Kampionad montenegrat an echedoù
* Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù
* Kampionad slovenat an echedoù
* Kampionad yougoslaviat an echedoù
## Notennoù

## Liamm diavaez
* sahvrsac.com
SS-Ehrenring

An **SS-Ehrenring** ("Gwalenn a Enor an SS"), anvet ivez *Totenkopfring* ("Gwalenn ar penn marv"), e oa garedon ar *[[Schutzstaffel]]* meret gant Heinrich Himmler. Ne oa ket ur c'hinkl, hogen kentoc'h ur prof roet gant Himmler. Ur garedon c'hoantaet bras e teuas da vout, unan ne c'halle ket bout prenet na gwerzhet. Kleze a Enor an SS,ha Gougleze a Enor an SS a oa garedonoù damheñvel.
Porfirios

**Porfirios**  (Πορφύριος, c. 234 – c. 305), ganet e Tir (Fenikia), a oa ur prederour platonek en IIIe kantved.
Jeep

**Jeep** zo ur saver kirri stadunanat.

## Istor
Krouet e 1943; e Toledo (Ohio) emañ sez an embregerezh.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Jeep etrebroadel
Kurt Daluege

**Kurt Max Franz Daluege** (15 Gwengolo 1897&nbsp;– 24 Here 1946) a oa un alaman SS hag un ofiser polis ma servijas evel penn an *[[Ordnungspolizei]]* en Trede Reich a 1936 da 1943, kement hag evel gwardour Bohemia-Moravia a 1942 da 1943.

Daluege a voe engouestlet en arme prusian e-pad ar Brezel-bed kentañ war an daou dalbenn. Gloazet bras e voe ha roet e voe dezhañ aR Groaz Houarn Eil Klas evit e gadarnded. Goude ar brezel ez eas tre e *[[Freikorps]]* Gerhard Roßbach. E 1922 ez eas e-barzh an NSDAP hag hep gortoz e voe degemeret gant ar *[[Sturmabteilung]]* (SA), ha bout penn an SA e Berlin. Davet an SS e troas adalek 1930 a-raok bout dilennet kannad er *Reichstag*. E 1933 e voe anvet gant Hermann Göring er minister prusian hag ennañ e voe kiriek a nerzhioù polis prusian. E-se e c'hoarias ur perzh bras e Nozvezh an Hirgontilli, ma voe lazhet Ernst Röhm hag izili all a bouez eus an SA. E diwezh 1934 e voe ledanet e aotrouniezh war Alamagn a-bezh, hag Heinrich Himmler a anvas anezhañ *Ordnungspolizei* (Orpo) daou vloaz diwezhatoc'h en ur adaozañ nerzhioù ar polis alaman.

Gant tarzh an eil Brezel-bed, an Orpo renet gant Daluege a oa ur c'hoskor a 120,000 ezel ennañ. An Orpo a renas fiñvadurioù poblañs ha lazhadegoù en tiriadoù aloubet gant an Alamaned hag ul levezon o deus bet war al loskaberzh. Goude lazahadenn Reinhard Heydrich e 1942, Daluege a voe anvet  gwardour Bohemia-Moravia hag a renas rebourserezh da-c'houde, evel lazhadeg Lidice. E diwezh ar brezel e voe arrestet, ha kaset da Tchechoslovakia, e lec'h ma voe barnet ha kondaonet evit torfedoù a-enep an denelezh. Kaset e voe d'ar marv dre groug en Here 1946.
Herguijuela de la Sierra

** Herguijuela de la Sierra** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Herguijuela

**Herguijuela** zo anv meur a gumun e Spagn. 

;En proviñs Cáceres, en Extremadura :
*Herguijuela (Cáceres), 

;En proviñs Salamanca :
*Herguijuela de Ciudad Rodrigo 
*Herguijuela de la Sierra
*Herguijuela del Campo.
Berrocal

**Berrocal** zo anv meur a lec'h e Spagn.

; E proviñs Ávila
*Santa María del Berrocal

;e proviñs Huelva
*Berrocal (Huelva)

; e proviñs Salamanca:  
*Berrocal de Huebra 
*Berrocal de Salvatierra
Arroyomolinos

**Arroyomolinos** (*gwazh ar milinoù*) zo un anv spagnolek hag anv meur a gumun hag a lec'h e Spagn.

* Arroyomolinos (Cáceres), e proviñs Cáceres
* Arroyomolinos (Madrid), e kumuniezh Madrid
* Arroyomolinos de la Vera, e proviñs Cáceres
* Arroyomolinos de León, e proviñs León

## Pennadoù kar
*Arroyo
*Molinos
Kampionad montenegrat an echedoù

**Kampionad montenegrat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Montenegro. Aozet e vez gant Kevre montenegrat an echedoù. E 1992 e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet Kampionad yougoslaviat an echedoù ken. Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez :  Bosnia ha Herzegovina, Kroatia, Makedonia, Slovenia ha Republik Kevreadel Yougoslavia, hag, en dibenn e voe savet ar stad montenegrat, dispartiet diouzh Serbia. 
## Kampioned



:


## Kampionezed
:

## Pennadoù kar
* Kampionad bosniat an echedoù
* Kampionad kroatiat an echedoù
* Kampionad makedonian an echedoù
* Kampionad serb an echedoù
* Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù
* Kampionad slovenat an echedoù
* Kampionad yougoslaviat an echedoù
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Kevre montenegrat an echedoù – Lec’hienn ofisiel
* Disoc’hoù embannet gant  *The Week in Chess*: 2007, 2007, 2008
Kampionad portugalat an echedoù

**Kampionad portugalat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Portugal. Aozet e vez gant Kevre portugalat an echedoù. E 1911 e voe krouet.

Graet e vez bep bloaz abaoe ar bloavezhioù 1950 ha Kampionad ar maouezi a vez aozet abaoe 1994.

## Gwazed
:

## Maouezi
:
## Kampioned echedoù dre lizher

# Virgilio Lopes
# Joao Cordovil (1960-1963)
# Joao Cordovil (1964-1967)
# Alvaro Pereira, Luis Santos (1976-1978)
# Joao Cordovil (1985-1988)
# Joao Cordovil (1989-1991)
# José Goncalves (1992-1995)
# José Goncalves (1996-1999) 
# Antonio Demetrio (2000-2003)
# Joaquim Pedro Soberano (2003-2006)
# Fernando de Almeida Costa Cleto (2005-2007) 
# Antonio Brito Moura (2011-2012) 
# Carlos Salvador Marques (2015-2018)  

## Daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Roll ar gampioned : Historial dos Vencedores dos Campeonatos Nacionais Individuais de Xadrez
*  Resisadennoù a-zivout kampionad 1999 : TWIC – The week in Chess
* Resisadennoù a-zivout kampionad 2000 : TWIC – The week in Chess
* Resisadennoù a-zivout kampionad 2007 : chess-results.com– The week in Chess
*  Resisadennoù diwar-benn Catarina Leite : http://arquivo.pt/wayback/20090710144153/http%3A//www.xadrezfeminino.com/jogadoras/catarina%2Dleite
Villavieja

**Villavieja** zo anv meur a gumun e Spagn hag e broioù all.

## 
* Villavieja, e departamant Huila

## 
;kumunioù
* *Villavieja*, pe  La Vilavella, kumun e proviñs Castellón
* Villavieja de Yeltes, kumun e  proviñs Salamanca
* Villavieja del Lozoya, kumun e  Kumuniezh Madrid.

;ranngumunioù
* Villavieja, e kumun Priaranza del Bierzo, en proviñs León
* Villavieja, e kumun Tordesillas, en proviñs Valladolid
* Villavieja de Muñó, e kumun Estépar, en proviñs Burgos.

## 
* Villavieja, e proviñs Abra, en enez Luzón
Kampionad barbadian an echedoù

**Kampionad barbadian an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Barbados.

Aozet e vez gant ar *Barbados Chess Federation* ("Kevre barbadian an echedoù") abaoe 1983. A-raok, abaoe 1924, e veze aozet gant ar *Barbados Chess Club* ("Kleub barbadian an echedoù").

Kampionad ar maouezi a vez aozet abaoe 1981.

## Kampionad hollek
:

## Kampionad ar maouezi
:

## Notennoù
Obergruppenführer

***Obergruppenführer*** ("usrener ar bagad") a oa ur renk damsoudardel en Trede Reich krouet e 1932 evel ur renk eus ar *[[Sturmabteilung]]* (SA) hag adkemeret gant ar *[[Schutzstaffel]]* (SS) bloaz goude. Betek miz Ebrel 1942 e oa ar renk uhelañ en SS goude ar *[[Reichsführer-SS]].* Ur renk damheñvel e oa hini *Untergruppenführer* en SA abaoe 1929. E miz Ebrel 1942 e voe krouet ar renk nevez *[[SS-Oberst-Gruppenführer]]*, lakaet a-us an *Obergruppenführer* hag a-is an *Reichsführer-SS.*

## Izili titlet
Monte Cavallo

**Monte Cavallo** zo anv meur a venez en Italia, ha hini ur gumun.

## Kumun
*Monte Cavallo (Macerata)

## Menezioù
*Monte Cavallo, en  Dolomiti Orientali di Badia
*Monte Cavallo, en Alpi Apuane
*Monte Cavallo, er Prealpi Orobiche
*Monte Cavallo, er Prealpi Bellunesi
*Monte Cavallo, en Dolomiti er Gruppo di Fanis
*Monte Cavallo, en Appennino bolognese
*Monte Cavallo, er Monti Reatini
*Monte Cavallo, er Monti della Meta
*Monte Cavallo, en Appennino umbro-marchigiano
*Monte Cavallo, anv kozh  ar c'h-*colle del Quirinale*
*Monte Cavallo, en Alpoù e Vipiteno
*Monte Cavallo, en Alpi Carniche
Zorita de la Frontera

** Zorita de la Frontera ** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Viñuelas (Guadalajara)

**Viñuelas** zo ur gumun  e proviñs Guadalajara, en Castilla-La Mancha, e Spagn.  182 a dud a oa enni o chom e  2022.
Ahigal

**Ahigal** zo anv teir c'humun e Spagn:
*Ahigal (Cáceres), e proviñs Cáceres‎
*Ahigal de los Aceiteros e proviñs Salamanca
*Ahigal de Villarino‎ e proviñs Salamanca
Cabeza

**Cabeza** (*penn*) zo anv meur a gumun e Spagn. 

## Kumunioù
* Cabezabellosa
* Cabeza del Buey
* Cabeza la Vaca
* Cabezamesada, e proviñs Toledo.
Calzada

**Calzada** (*sol*, *hent* e [spagnoleg'') zo anv meur a gumun e [Spagn.
:;Kumuniezh Madrid
:*Torrejón de la Calzada
:;Proviñs Badajoz
:*Puebla de la Calzada
:*Valdelacalzada
:;Proviñs Burgos
:*Rabé de las Calzadas
:;Proviñs Ciudad Real
:*Calzada de Calatrava
:;La Rioja
:*Santo Domingo de la Calzada
:;Proviñs León
:*Calzada del Coto
:;Proviñs Palencia
:*Calzada de los Molinos
:;Proviñs Salamanca
:*Calzada de Don Diego
:*Calzada de Valdunciel
:*Cabezabellosa de la Calzada
:*La Calzada de Béjar
:;Proviñs Toledo
:*Calzada de Oropesa
Idem

***Idem*** zo ur ger latin hag a dalv kement ha *heñvel*. Peurvuiañ e vez berraet en *id.*, hag implijet e vez d'ober meneg eus ar memes tra pe den, hep ober gant an anv en e hed adarre.

## Pennad kar
* *[[Ibidem]]*
* Listennad lavaredoù latin
Tarazona de la Mancha

** Tarazona de la Mancha ** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
Villalgordo del Júcar

** Villalgordo del Júcar ** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha. Drezi e tremen ar stêr Júcar.
Sierra de las Villuercas

Ar **Sierra de las Villuercas** zo menezioù en Extremadura. Ar menez uhelañ eo  ar Pico la Villuerca, 1603 m.
Elche

**Elche** zo un anv-lec'h spagnolek.

Div gumun zo en anv-mañ :
**Elche*, a zo Elx e katalaneg, e proviñs Alacant 
*Elche de la Sierra, e proviñs  Albacete
Álamo

**Álamo** zo un anv-lec'h spagnolek.

*Álamo (Veracruz), kêr e Venezuela, e stad Veracruz
*Fuente-Álamo, e Spagn
*Fuente Álamo de Murcia, e Spagn

## Deveradoù
*Álamos
*El Álamo
*Los Álamos
*Alameda
*Alamillo
Henares

Ar stêr **Henares** (Río Henares)  zo ur stêr eus Spagn, adstêr d'ar stêr Jarama. 

Tremen a ra dre gêrioù:
* Azuqueca de Henares, Guadalajara, Jadraque, Humanes, Sigüenza, en proviñs Guadalajara, 
* Alcalá de Henares, Torrejón de Ardoz, San Fernando de Henares, Mejorada del Campo, en Kumuniezh Madrid. 

​
Castilleja del Campo

**Castilleja del Campo** zo ur gumun eus Spagn e proviñs Sevilla, e kumuniezh emren Andalouzia. En 2018 e oa  625 a dud enni o chom.  33 km zo ac'hano da gêr Sevilla, kêr-benn ar broviñs.
Castilleja

**Castilleja** zo un nanv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù
*Castilleja de Guzmán, kumun e proviñs Sevilla, en Andalouzia 
*Castilleja de la Cuesta, kumun e proviñs Sevilla 
*Castilleja del Campo, kumun e proviñs Sevilla

## Traoù all
*Castilleja zo ur genad plant eus kerentiad an *[[Orobanchaceae]]*.

## Pennadoù kar
*Castillo
Rubielos de Mora

**Arabat droukveskañ gant  [[Mora  de Rubielos]]*.

 
**Rubielos de Mora** zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Cañada de Benatanduz

** Cañada de Benatanduz ** zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel, en Aragon, e komark Maestrazgo. 42 den a oa eno o chom e  2017.
Kampionad bangladeshat an echedoù

**Kampionad bangladeshat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Bangladesh. Aozet e vez abaoe 1974.  Abaoe 1979 e vez aozet kampionad ar maouezi.

Rani_Hamid_Photo_(cropped).JPG|Rani Hamid.
Reefat_Bin-Sattar_(2).jpg|Reefat Bin-Sattar.

## Kampionadoù
:

### Niver a ditloù  (Kampionad hollek)

### Niver a ditloù  (Kampionad ar maouezi)

## Titloù etrebroadel (betek 2016)
### Mestr Meur
Hollad: 5

*Niaz Murshed
*Ziaur Rahman
*Reefat Bin-Sattar
*Abdullah Al Rakib
*Enamul Hossain

### Mestr etrebroadel
Hollad: 3

* Zillur Rahman  Champak
* Abu Sufian Shakil
* Minhaz Uddin Ahmed

### Mestr FIDE
Hollad: 14

* Rezaul Haque
* Jamilur Rahman
* Syed Tahmidur Rahman
* Younus Hasan
* Khandekar Aminul Islam
* Sheikh Nasir Ahmed
* Taibur Rahman Sumon
* Syed Mahfuzur Rahman Emon
* Mehedi Hasan Parag
* Md. Abdul Malek
* Mohammad Jabed Mostafa
* Debaraj Chatterjee
* Fahad Rahman
* Saif Uddin Lavlu

### Danvez Mestr
Hollad : 4

* Ikramul Haq Siam
* Sohel Chowdhury
* Mahtabuddin Ahmed
* Monir Hossain

### Mestr Etrebroadel (Maouezi)
Hollad: 2

* Rani Hamid
* Shamima Akter Liza

### Mestr FIDE (Maouezi)
Hollad: 6

* Syeda Shabana Parveen Nipa
* Afroza Khanam Babli
* Tanima Parveen
* Zakia Sultana
* Nazrana Khan Eva
* Sharmin Shirin Sultana

### Danvez Mestr (Maouezi)
Hollad: 1

* Mahmuda Hoque Chowdhury

## Notennoù ha dave

* Roll kampioned hollek ha munudoù:https://web.archive.org/web/20151123032905/http://en.prothom-alo.com/sports/news/54646/Zia-emerges-unbeaten-champion
* Roll kampionezed ha munudoù:https://web.archive.org/web/20151123034259/http://www.clickittefaq.com/sports/national-womens-c
Anthony Hopkins

**Sir Philip Anthony Hopkins** CBE (ganet d'an 31 a viz Kerzu 1937) zo un aktour kembreat, filmaozer ha produer. Bez eo unan eus brudetañ aktourien ar Rouantelezh-Unanet. Brudet mat eo kement evel aktour skramm hag aktour c'hoariva. 

Hopkins a zo bet enoret alies gant prizioù a-hed e vuhez vicherel, gant daou Academy Awards, pevar BAFTA Awards, daou Primetime Emmy Awards, hag un Olivier Award. Resevet en deus ivez ur Cecil B. DeMille Award e 2005 hag ur BAFTA Fellowship evit enoriñ e vuhez vicherel e 2008. Graet e oa bet marc'heg gant ar rouanez Elizabeth II evit e servijoù aktour e 1993.

Dreistbrudet eo evit roll Hannibal Lecter.
Hersha Parady

**Hersha Parady**, ganet d'ar 25 a viz Mae 1945 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Eost 2023, a oa un aktourez stadunanat. Brudet e oa bet hi evit roll Alice Garvey er stirad skinwel Little House on the Prairie.
Pozohondo

**Pozohondo** (*puñs don*) zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
Pozorrubio

**Pozorrubio** (*puñs ruz* abalamour da liv an douar) zo un anv-lec'h spagnolek ha hini div gumun er bed:

*Pozorrubio, en Inizi Filipinez,
*Pozorrubio, en Spagn.

## Pennad kar
*Pozo
Fuensanta

**Fuensanta** (*Feunteun Santel*) zo anv meur a lec'h e Spagn.

## Kumunioù
* Fuensanta de Martos, e  proviñs Jaén.
* Fuensanta (Albacete), e  proviñs Albacete.

Anv meur a ranngumun eo ivez e kreisteiz ar vro, en Andalouzia dreist-holl.
Cañada

**Cañada** ("saonenn strizh etre daou venez", alese "hent evit an treuzpeuriñ") zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù

*Cañada de Gómez, pennlec'h departamant Iriondo, e proviñs Santa Fe.
*La Cañada, pennlec'h departamant Figueroa, e proviñs Santiago del Estero.
*La Cañada de Córdoba, gwazh a dremen dre gêr Górdoba.

*Cañada (Oaxaca), rannvro e Stad Oaxaca.
*Cañada Morelos, kumun e Stad Puebla.

*Almendral de la Cañada, e proviñs Toledo.
*Cañada Rosal, e proviñs Sevilla .
*Cañada, pe La Canyada de Biar, kumun e proviñs Alacant.
*La Cañada (Paterna), kêriadenn e kumun Paterna, e proviñs València.
*Cañada de Calatrava, e proviñs Ciudad Real.
*Cañada de la Cruz, kêriadenn e kumun Moratalla, e Rannvro Murcia.
*Villanueva de la Cañada  e Kumuniezh  Madrid.
;Proviñs Cuenca
*Cañada del Hoyo
*Cañada Juncosa
;Proviñs Teruel
*Cañada Vellida
*Cañada de Benatanduz
*La Cañada de Verich
 

*La Cañada Flintridge, kêr e kontelezh Los Angeles, e Kalifornia.

*Cañada Nieto

*La Cañada de Urdaneta, kumun e Stad Zulia.

## Tud
*David Cañada (1975-2016), marc'hhouarner spagnol.

## Notennoù
Salvatore Cutugno

**Salvatore Cutugno** zo ur c'haner italian poblel, lesanvet **Toto Cutugno**, ganet e Fosdinovo d'ar 7 a viz Gouere 1943 ha marvet e Milano d'an 22 a viz Eost 2023.

Toto Cutugno.jpg|Kent 1976
Toto cutugno en 2014.jpg|E 2014
Richard Walther Darré

**Richard Walther Darré (**14 Gouere 1895&nbsp;– 5 Gwengolo 1953) a oa ur politikour nazi, unan eus saverienn an ideologiezh "Gwad ha Glad" (*Blut und Boden*). Evel rener (Reichsleiter) politikerezh al labour-douar e oa ur c'hannad a bouez en NSDAP. Evel Obergruppenführer en SS e oa ar seizhvet penn uhelañ en aozadur. 

## Remzad politikel

Pa oa yaouank, hag eñ o chom en Alamagn, daoust ha ma genidik eus Arc'hantina, ez eas e-barzh an Artamanen-Gesellschaft, ur strollad *[[Völkisch]]* stag ouzh luskad an "distro d'ar maezioù". E-se e krogas da ziorren un damkaniezh a vefe un ere etre ar ouenn norzhat hag ar glad, ur mennozh a vo anvet "*Blut und Boden*" pe "Gwad ha Glad", e lec'h ma talveze "Gwad" kement hag ar ouenn hag ar genel, tra ma talveze "Glad" kmenet hag an tir, ar vro.

Pennad kentañ Darré (1926) a save a-enep ar raktres da adtapout trevadennoù Afrika, kinniget gant Republik Weimar. Ar braz ag e skridoù d'ar mare-se a oa a-zivout gouennadur al loened. Hogen skrivañ a reas *Das Bauerntum als Lebensquell der nordischen Rasse* ('"Koueriadelezh  evel andon buhez ar bobl") e 1928. Ennañ e skrivas e veze roet an atantoù alaman d'ar mab kreñvañ gwechall, en ur ziogeliñ an dazont gwellañ evit an hini a zalc'h ar glad, met cheñchet e voe an doare da lakaat an holl vibien da vout aotreet da reseviñ ul lodenn ag an atant. Darré a c'houlenne distreiñ d'an hengoun kozh, ha strivañ evit adsevel ar ouenn norzhat glann gant harp an hegenoniezh.

En he levr a gont buhez Darré e skriv Anna Bramwell e oa e skridoù evel ur brederouriezh "glas" ha mirourel. Kalonekaat a reas hentennoù naturel en ardoerezh an tir, o lakaat ar pouez war mirour ar c'hoadoù hag ec'h alias dereiñ muioc'h a ec'honder hag aer evit desevel al loened. Gouizieion all o deus burutellet ar sell-se. Lod anezho o deus menneget fazioù hag arnesadurioù en he labourioù. 

E touez ar re o deus selaouet ha darbennet arguzennoù Darré e kaver Heinrich Himmler, ezel eus Artaman.

Darré a glodekae "vertuzioù ar goueriadelezh" ha dismegañsiñ buhez ar c'hêrioù.

## Daveoù
Walter Buch

**Walter Buch** (24 Here 1883 &#x2013; 12 Gwengolo 1949) a oa ur gwiraour hag un SA a-raok bout un SS e-pad an Trede Reich. Tad kaer Martin Bormann e oa. Hogen, dre selloù disheñval diouzh penn ar strollad e troas da fall e zarempredoù gant Adolf Hitler, hag e c'halloud a zigreskaas betek netra. Goude diwezh an Eil Brezel-bed en Europa, Buch e voe tamallet da vezañ bet *Hauptschuldiger* (kannad bras) ar Reich. En em lazhañ a reas d'an 12 Gwengolo 1948.
SS-Oberst-Gruppenführer

***SS-Oberst-Gruppenführer*** ( [ˈoːbɐstˌɡʁʊpm̩fyːʁɐ]) a oa (eus 1942 da 1945) renk uhelañ ar *[[Schutzstaffel]]* (SS), estreget ar *[[Reichsführer-SS]]*, dalc'het gant Heinrich Himmler. Anv ar renk a dalv "Rener Uhelañ ar Bagad". Skrivet e vez *Oberst-Gruppenführer* evit chom hep kemmeskañ gant ar renk a-is: *[[Obergruppenführer]]*.

## Izili titlet
En Ebrel 1942 e krouas Adolf Hitler ar renk nevez anvet SS-*Oberst-Gruppenführer* er Schutzstaffel. Ha pevar den a voe titlet gant ar renk-se hepken. Ar pevar e oa:

* Franz Xaver Schwarz, 20 Ebrel 1942 (*... der Allgemeinen SS*)
* Josef "Sepp" Dietrich, 20 Ebrel 1942  (*... und Panzer-Generaloberst der Waffen-SS*)
* Kurt Daluege, 20 Ebrel 1942 (*... und Generaloberst der Polizei*)
* Paul Hausser, 1 Eost 1944 (*... und Generaloberst der Waffen-SS*)
Emil Maurice

**Emil Maurice** (19 Genver 1897 – 6 C'hwevrer 1972) a oa un ezel ag an NSDAP hag unan a ziazezourien bouezusañ ar *[[Schutzstaffel]]* (SS). Bleiner kentañ Hitler e oa hag unan eus izili gentañ ar Schutzstaffel ha pa vefe bet kemmesket e wad etre yuzev ha german. E-se e voe disklaeriet un *[[Ehrenarier]]* ("Ariad dre enor") gant Adolf Hitler e 1935. Etre 1940 ha 1942 e servijas evel SS-Oberführer el *[[Luftwaffe]]*.
Kampionad braziliat an echedoù

**Kampionad braziliat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Brazil. Aozet e vez abaoe 1927 .  Abaoe 1957 e vez aozet kampionad ar maouezi.

Jaime_Sunye_Neto_1980_Malta.JPG|Jaim Sunye Neto e Malta e  1980.
Tatiana_K_Ratcu.jpg|Tatiana Ratcu e 1986.

## Kampionad hollek
:

## Kampionad ar maouezi
:

## Kampioned brazilian an echedoù dre lizher

# Henrique Pereira Maia Vinagre (1971-1973)
# Adaucto Wanderley da Nobrega (1975.1976)
# Antonio Pacini (1979-1980)
# Gilberto Fraga Portilho (1982-1984)
# Orlando Alcantara Soares (1985-1988)
# Marco Hazin Asfora (1988-1990)
# Antonio Galvao Barata (1990-1992)
# Antonio Domigos Tavares (1992-1994)
# Gilson Luis Chretani  (1994-1996)
# Zelio Bernardino (1996-1998)
# Carlos Evanir Costa (1998-2000)
# Zelio Bernardino (2000-2002)
# Joao Carlos de Oliveira (2002-2003)
# Airton Ferreira de Souza (2004-2005)
# Ercio Perocco Junior (2005-2006)  
# Marcio Barbosa de Oliveira (2006-2008)  
# Rodrigo Veloso Fargnoli (2006-2008)  
# Natalino Constancio Ferreira (2008-2011)  
 19-A. Jose de Bello Vieira (2006-2007)  
 19-B. Milton Goncalves Sanchez (2006-2007)   
20. Fabio Bidart Piccoli (2009-2012)    
21. Marcos Antonio dos Santos (2008-2010)   
22. Marcos Antonio dos Santos (2012-2013)    
23. Marcos Antonio dos Santos (2012-2014)    
24. Alfredo Dutra (2013-2015)  
 
25. Denis Moreira Leite (2015-2016)   
26. Richard Fuzishawa (2018-2019)    
27. Milton Goncalves Sanchez (2019-2020)    
28. Leonardo Simal Moreira (2022-2023)    

## Notennoù ha dave

* Brasilbase
* Hiperchess
* Hiperchess
* Xadrez feminino
* 2007 The week in Chess
* Freiberger Igor ''André Diamant wins Brazilian Championship 2008'' Chessbase, 30 a viz Kerzu 2008
Aaliyah

**Aaliyah Dana Haughton**, ganet d'ar 16 a viz Genver 1979 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Eost 2001, a oa ur ganerez hag aktourez stadunanat. Dre he oberennoù eo gwelet evel diazez en nevezinti degaset d'an R&B, pop hag hip hop. Lesanvet he oa "Princess an R&B" pe  "Rouanez an Urban Pop".
Beg Lemm

**Beg Lemm** (48° 41' 35.179 N – 3° 53' 6.376 W) zo un enezennig e Bae Montroulez, etre Kalod e Leon, e Karanteg, ha Sant-Samzun e Plouganoù e Treger. 

## Liammoù diavaez
*kartenn
San Cebrián

**San Cebrián** zo un anv-lec'h spagnolek hag anv meur a lec'h. 

*San Cebrián de Campos
*San Cebrián de Castro
Kampionad bosniat an echedoù

**Kampionad bosniat an echedoù** eo  kampionad an echedoù e Bosnia-ha-Herzegovina. E 2005 e voe graet evit ar wech kentañ. E 1992 e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet Kampionad yougoslaviat an echedoù ken. Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez: Bosnia ha Herzegovina, Kroatia, Makedonia, Slovenia ha Republik Kevreadel Yougoslavia, hag, en dibenn e voe savet ar stad montenegrat, dispartiet diouzh Serbia. 
## Kampioned
:

## Kampionad ar maouezi
:
## Pennadoù kar
* Kampionad kroatiat an echedoù
* Kampionad makedonian an echedoù
* Kampionad montenegrat an echedoù
* Kampionad serb an echedoù
* Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù
* Kampionad slovenat an echedoù
* Kampionad yougoslaviat an echedoù
## Liammoù diavaez
* Kampionad 2005 : The Week in Chess, chesslodge
* Kampionad 2007 : he Week in Chess, Bichess.com
Cabañas

**Cabañas** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

## Kumunioù

;e Proviñs Cáceres:
* Cabañas del Castillo

; e Proviñs León.
* Cabañas Raras

; E Proviñs Segovia:
* Cabañas de Polendos‎

; E Proviñs Toledo:
* Cabañas de la Sagra‎
* Cabañas de Yepes

; E Proviñs Zamora:
* Cabañas de Sayago‎

; E Proviñs Zaragoza
* Cabañas de Ebro.

### Cabañes
*Cabañes de Esgueva

## Pennad kar
*Cabanillas
Patsy Cline

**Patsy Cline** (*Virginia Patterson Hensley* ; Winchester, Virginia,  – Camden, Tennessee, ) a oa ur ganerez stadunanat lazhet en ur gwallzarvoud karr-nij pa oa 30 vloaz. Cline a oa deuet a-benn da dizhout meur a wech ar Billboard hag an Hot Country and Western Sides e-kerzh he 8 vloaz labour enrollet. Div wech eo bet memes niverenn unan. 

Eus deiz he marv e voe lavaret  *The day country music died*, daoust ma chom bras he brud.
## Marv
Marvet eo hi en ur gwallzarvoud karr-nij, tapet gant avelioù kreñv ar c'harr-nij a oa bet pilet d'ar 5 a viz Meurzh 1963. Eus an holl bourzhidi ne oa ket bet unan manet bev.
Riofrío

**Riofrío** (*stêr yen*) zo un anv-lec'h spagnolek hag anv meur a gumun.

#### 
;Kumunioù
* Riofrío, e proviñs Ávila
* Riofrío de Aliste, e proviñs Zamora
* Riofrío del Llano e proviñs Guadalajara
* Riofrío de Riaza, e proviñs Segovia
* Navas de Riofrío, e proviñs Segovia.
* Linares de Riofrío, e proviñs Salamanca.

## Pennad kar

* río
Navianos de Alba

**Navianos de Alba** zo ur vourc'hadennig e proviñs Zamora, e Castilla y León, e Spagn. Stag eo ouzh kumun Olmillos de Castro, a zo 5,1 km ac'hano. E 2019 e oa 12 den o chom enni. 

## Tud
Enni e oa ganet Manuel Blanco Ramos, beleg ha louzawour.
Olmillos de Castro

**Olmillos de Castro** zo ur gumun e proviñs Zamora, e Spagn. 

Stag outi eo San Martín de Tábara, Marquiz de Alba, ha Navianos de Alba.
Navianos

**Navianos** zo annv meur a lec'h.

;kumun : 
* **[[Navianos de Valverde]]**, e proviñs Zamora;

;ranngumunioù:
* **[[Navianos de la Vega]]**, en Alija del Infantado, e proviñs León;
* **[[Navianos de Alba]]**, en Olmillos de Castro, e proviñs Zamora.
Ben Gardan

**Ben Gardan** (arabeg : بنقردان ; berbereg : *Bin Guirdan*) a zo ur gêr vihan e proviñs Medenine e kreisteiz pellañ Tunizia lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet e oa gant war-dro 87 000 a dud e 2022.
Emañ ar gêr war-dro 35 km diouzh an harzoù etre Tunizia ha Libia. 
Brudet eo ar gêr er vro evit he marc'had a werzh marc'hadourezhioù marc'had-mat eus Libia.
## Istor
### 
* Eil brezel-bed: implijet e voe implijet nijva Ben Gardan adalek an 9 betek an 21 a viz Meurzh 1943 gant nijerezioù  Curtiss P-40 ar *57th Operations Group* eus an USAAF e-pad araokadenn an Eizhvet Lu breizhveuriat e Tunizia eus Libia. Implijet e oa bet ivez gant nijerezioù  Spitfire eus ar 601 Squadron RAF.
### Bloavezhioù 1990
* Pa voe lakaet un embargo war an treuzdougen aer war Libia e 1992 abalamour ma oa bet tamallet dezhi bezañ karget eus distrujadenn ar c'harr-nij a gouezhas war Locarbaidh, e Skos, e oa bet ur prantad pinvidik gant Ben Gardan abalamour d'e lec'hiadur war unan eus an daou hent a liamm Libia ouzh ar peurrest eus Norzhafrika. 
### 
* Taget e voe Ben gardan gant sponterien ar Stad Islamek e miz Meurzh 2016, trec’het e voent.
Vigo di Ton

**Vigo di Ton** (*Vic* e rannyezh ar saonenn, anvet *noneso*) eo pennlec'h kumun Ton  e proviñs emren Trento en Italia.
Cabañas de Ebro

**Cabañas de Ebro** zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
War lez dehoù ar stêr Ebro emañ.
Emsavadeg Glyndŵr

**Emsavadeg** **Glyndŵr** (anvet ivez, **Brezel Diwezhañ an Dizalc'hted**, pe **an Emsavadeg Kembreat**) a oa un emsavadeg renet gant Owain Glyndŵr a-enep rouantelezh Bro-Saoz. E-kreiz an emsavadeg, etre1403 ha 1406, e oa ar braz a vro Gembre dindan beli Owain  goude bout aloubet meur a gastell saoz, ha krouet un dael broadel e Machynlleth. An emsavadeg a voe an erzerc'had diwezhañ eus dizalc'hted Kembre a-raok e drevañ gant Saoz e 1543.

An ensavadeg a grogas e 1400, pa gemeras Owain Glyndŵr, douaren meur a diernac'h roueel kembreat, an titl a ''Tywysog Cymru'' ("Priñs Kembre") goude ur breujad gant ur mac'htiern saoz amezeg anezhañ. E 1404, goude un heuliad a sezizoù kastell hag emgannoù trec'h, e voe kurunet Owain Priñs Kembre dirak kannadourion skosat, gall, spagnat, ha breton. Sevel a reas un dael vroadel o kemenn addegas lezenn gembreat hengounel Hywel Dda, krouiñ un iliz kembreat dizalc'h, ha sevel div skol-veur. Owain a stummas ur c'hevredad gant ar Gall Charlez VI, hag e 1405 e tilestras un arme gall e Kembre da harpañ an emsavadeg.

E deroù 1406 e voe faezhet nerzhioù Owain e Grosmont ha Usk, e gevred Kembre. En desped d'an trec'hioù etre 1400 ha 1406 e oa niverusoc'h ar Saozon ha tud ar vro a oa skuizh gant preizhadennoù an arme saoz.

E 1407 e voe adaloubet Ynys Môn gant ar Saozon kement ha darnoù bras eus su Kembre. E 1408 e lakajont ar seziz war Kastell Aberystwyth, heuliet gant Kastell Harlech e C'hwevrer 1409, hag echuiñ a reas ren Owain war ar vro, daoust ma ne oa biskoazh bac'het pe lazhet Owain. Fae a reas war ar c'hinnigoù arsav-brezel gant ar roue Henry V ha bagadoù kembreat a gendalc'has da enebiñ gant o gouvrezel. Owain a yeas diwar wel e 1415, ha soñjal a reer e varvas er bloaz-se. E vab Maredudd ab Owain a asantas un arsav-brezel kinniget gant Henry V e 1421, ma lakaas un diwezh d'an emsavadeg.
Carrascosa

**Carrascosa** zo un anv-lec'h spagnolek, hag un anv-tiegezh.

;kumunioù:
* Carrascosa, e proviñs Cuenca.
* Carrascosa de Abajo‎, e  proviñs Soria.
* Carrascosa de Haro, e proviñs Cuenca.
* Carrascosa de la Sierra‎, e proviñs Soria.

; ranngumunioù : 
* Carrascosa, e Villaverde de Guadalimar, en  proviñs Albacete.
* Carrascosa de Arriba, e Montejo de Tiermes, en proviñs Soria.
* Carrascosa del Campo, e Campos del Paraíso, en  proviñs Cuenca.
* Carrascosa de Henares, en Espinosa de Henares, en proviñs Guadalajara.
* Carrascosa de Tajo, e Cifuentes, e proviñs Guadalajara.
* Los Carrascosas, e Cartagena, en Rannvro Murcia.

## Tud
* Michele Carrascosa, jeneral italian