open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chapel Itron-Varia ar C'hreiz-kêr

**Chapel Itron Varia ar C'hreiz-kêr** ( –  kantved), e Kastell-Paol, a sav he c'horzenn betek 80 m pe dost, zo dezhi unan eus ar c'hloc'hdioù uhelañ eus Breizh hag unan eus ar skouerioù kaerañ eus ar c'hloc'hdioù dantelezet. Gant he nouspet toull-prenestr warn-ugent n'en deus ket an avel a grog enni. Adsavet e voe goude tan-gwall 1375, gant un tisavour saoz, hervez kont.

Ar savadur a voe, betek ar , ur chapel eus kêr, a veze graet enni divizadegoù ar c'hort kêr, ha, goude-se, chapel ar C'hloerdi Bras ha Skolaj Bro-Leon war un dro, betek an Dispac'h Bras hag a gasas ar c'hleier d'an traoñ. E 1806 e voe staget ar C'hreiz-kêr en-dro ouzh Skolaj Bro-Leon, ha dont a reas hemañ da vezañ Ensavadur Itron-Varia at C'hreiz-kêr ar .

E 1972 e teuas chapel da vezañ ur chapel-barrez. Eus an aspled, a bigner betek ennañ dre un derezioù a 174 pazenn, e vezer dudiet gant ur gwel meur war Bro-Leon.

Ar porched norzh — ur savadur mistr er c'hiz c'hotek flammek — zo eus ar . Dindan ar porched-se e tiskenne an eskibien diwar o mul gwechall pa zeuent da gemer o c'hador eskob.
Ugo

**Ugo** zo un anv-bihan italianek.

## Adstumm
**Ugolino*

## Yezhoù all
*Hugo

## Tud
* *Ugo Buoncompagni*, deuet da vout ar pab Gregor XIII.
* Ugolino della Gherardesca
* Ugolino Gonzaga (Mantova, 1320 – Mantova, 1362), condottiero italian.
* Ugo Tognazzi, aktour italian.
Emgann Fontenoy

**Emgann Fontenoy** a c'hoarvezas d'an 11 a viz Mae 1745 e-kichen Fontenoy en Izelvroioù aostrian (hiziv e Belgia, e kumun Antoing) e-pad Brezel Hêrezh Aostria, ma voe trec'h an arme c'hall.
Frañsez (pab)

**Frañsez** (*Franciscus* e latin, *Francesco* en italianeg, *Francisco* e kastilhaneg), ganet **Jorge Mario Bergoglio** d'ar 17 a viz Kerzu 1936 e Buenos Aires ha marvet d'ar 21 a viz Ebrel 2025, e oa eskob Roma, hag hervez an hengoun an 266 pab. Ar jezuist kentañ e oa da vezañ pab, an hini kentañ genidik eus Amerika hag eus an hantervoul su, hag an hini kentañ ne zeue ket eus Europa abaoe ar Sirian Gregor III en . Dibabet en doa e anv pab en enor da Frañsez a Asiz.

Urziet e voe da veleg e 1969, hag arc'heskob Buenos Aires e 1998. Anvet e voe da gardinal e 2001 gant Yann-Baol II. Dilennet e voe da bab d'an 13 a viz Meurzh 2013 gant ar c'honklav.

Mirout a ra ar pab Frañsez menoioù an Iliz diwar-benn an diforc'hañ, dizimez ar veleien ha belegiñ ar merc'hed, met lakaet en deus loc'h en un diviz war an diagonezed ha lakaet en deus merc'hed da vezañ izili leunberzh dikaster Kuria Roma. Soñjal a ra dezhañ e tlefe an Iliz bezañ degemerusoc'h ouzh an dud LGDT, hag a-du e oa evit ma vije anavezet ar c'houpladoù heñvelreviat gant al lezenn. Kavet en doa abeg er gevalaouriezh diroll hag ar vevezuniadouriezh.

## Kelc'hlizhiri
Troet eo bet e brezhoneg e gelc'hlizher kentañ *Lumen Fidei* (29 a viz Mezheven 2013) diwar-benn ar feiz kristen gant Paol Kalvez. 

Displeget e oa bet e eil kelc'hlizher *Laudato Si* (24 a viz Mae 2015), diwar-benn tommadur ar blanedenn, gant Minihi Levenez.

*Fratelli tutti* eo anvet e drede kelc'hlizher (3 a viz Here 2020), da lavaret eo « Holl vreudeur ». Diwar-benn « ar vreudeuriezh hag ar mignoniezh sokial » eo.
## Yec'hed
Klañvidik eo ar pab Frañsez dreist-holl gant kudennoù analañ ha skevent. Tennet e oa bet ul lodenn eus ur skevent dezhañ pa oa eñ yaouank. Er bloavezhioù diwezehañ e oa bet tapet alies gant ar grip ha gant bronchitoù er goañv. Kudennoù en e zaoulin en doa ivez, ha sciatica, ar pezh a redie anezhañ da vezañ implijout muioc'h-mui ur gador-ruilh, pe ur vazh-vale.

D'ar 14 a viz C'hwevrer 2025 e oa bet degemeret en ospital (Fondazione Policlinico Universitario Agostino Gemelli) e Roma evit kudennoù analañ. A-benn ar fin e oa tapet gant un danijenn skevent. Marvet eo diwar ur GGE d'ar 21 a viz Ebrel 2025, deiz Lun Fask, un nebeud eurvezhioù goude bezañ bet gwelet dirak ur publik evit ar wech diwezhañ da geñver lid Pask e Roma.
## Notennoù ha daveennoù
Franz Iañ Aostria

**Franz II an Impalaeriezh Santel** (* Franz II, Erwählter Römischer Kaiser* en alamaneg), pe **Franz Iañ Aostria**, ganet e Firenze e 1768 ha marvet e Vienna e 1835, a oa arc'hdug Aostria (1792-1804), hag an impalaer santel roman diwezhañ, pa renas adalek 1792 betek ar 6 a viz Eost 1806. Diwar neuze e voe impalaer Aostria, hag ouzhpenn roue Hungaria ha Bohemia (1792-1835), betek e varv. 

Divodañ a reas an Impalaeriezh Santel goude emgann Austerlitz ma voe faezhet an Trede Kenunaniezh gant Napoleon.

## Dimezioù
Peder gwech e timezas
*Elisabeth von Württemberg (1767–1790), marvet da 23 bloaz
*Maria Teresa di Borbone-Napoli (1772-1807)
*Maria Ludovika Beatrix von Österreich-Este, keniterv dezhañ;
*Karoline Auguste Bavaria
Bambi

***Bambi*** a zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat David D. Hand (1900-1986).

Pempet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[Dumbo]]* (e miz Here 1941) ha just a-raok *[[Saludos Amigos]]* (e miz Eost 1942 ivez).

## Fichenn deknikel
* Doare : Tresadennoù-bev, liv,
* Skoazellerien-sevener : James Algar, Sam Armstrong, Graham Heid, Bill Roberts, Paul Satterfield ha Norman Wright,
* Senario : azasaet diwar ar romant *[[Bambi. Eine Lebensgeschichte aus dem Walde]]* (1923) gant ar skrivagner aostrian Felix Salten (1869-1945),
* Kevredad produiñ : Walt Disney Productions (A Walt Disney FEATURE Production),
* Produour : Walt Disney,
* Kevredad dasparzhañ : RKO Radio Pictures,
* Sonerezh : Frank Churchill (1901-1942) hag Edward Plumb (1907-1958),
* Deiziad dont e-maez : 8 a viz Eost 1942 e Londrez (Bro-Saoz),
* Pad : 70'.

## Listenn an aktourien o devoa prestet o mouezhioù da dudennoù ar film
* Hardie Albright : Bambi (krennard),
* Stan Alexander : ar skoñs roudennek Flower (yaouank),
* Peter Behn : al lapin Thumper (yaouank),
* Thelma Boardman : Girl Bunny / mamm Quail / ar barez fazan,
* Marion Darlington : evned,
* Tim Davis : Thumper / ar skoñs roudennek Flower (krennard),
* Donnie Dunagan : Bambi (yaouank),
* Sam Edwards : Thumper,
* Ann Gillis : Faline,
* Otis Harlan : an Aotrou Mole,
* Eddie Holden : Chipmunk
* Sterling Holloway : Flower,
* Cammie King Conlon : Faline (yaouank),
* Mary Lansing : ar voereb Ena / an Itron Possum,
* Margaret Lee : mamm Thumper,
* Clarence Nash : an touseg Toad,
* Fred Shields : Priñs meur ar c'hoad,
* Bobby Stewart : Bambi (babig),
* John Sutherland : Bambi,
* Paula Winslowe : mamm Bambi / ar fazan,
* Will Wright : Friend Owl,
* Bobette Audrey, Janet Chapman, Jeanne Christy, Dolyn Bramston Cook, Jack Horner, Babs Nelson, Sandra Lee Richards, Francesca Santoro hag Elouise Wohlwend.

## Notennoù ha daveennoù
Francisco de Asís de Borbón

**Francisco de Asís de Borbón**, pe ** Francisco de Asís María Fernando de Borbón y Borbón-Dos Sicilias** (Aranjuez, 1822 – Épinay-sur-Seine, 902), a voe roue Spagn kenseurt etre 1846 ha 1868, hag **Francisco Iañ**, evel pried ar rouanez Isabel II, hag IIvet Dug Cádiz. 

Mab e oa d'an infant Francisco de Paula de Borbón. E dad a oa mab da Carlos IV, roue Spagn, ha da Luisa Carlota de Borbón-Dos Sicilias. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Isabel II, rouanez Spagn.
Braschi

**Braschi** zo un anv-tiegezh italianek.

## Tud

* *Giannangelo Braschi*, gwir anv Pi VI, pab adal 1775 betek e varv.
*Nicoletta Braschi, aktourez italian
*Giannina Braschi , skrivagnerez puertorikoat, ganet en 1953.
Équemauville

**Équemauville** a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
## Istor
;
* Eil brezel-bed, 1944: fuzuilhet e voe daou Velgiad d'ar 25 a viz Eost gant ar Rezistañs.

## Douaroniezh
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Equemauville.jpg|An iliz katolik *Sant Varzhin*
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

* **Mammenn :**  EBSSA

## Melestradurezh

## Tud vrudet
Kalz Parizianed (aktourien, skrivagnerien, kazetennerien...) o dez un eil annez e Équemauville.
* Sacha Guitry hag e dad Lucien Guitry o deus bet o chom e maner ar Breuil,
* Henri Jeanson (1900-1970), saver-divizoù, zo douaret e bered Équemauville,
* Andrée Lafayette (1903-1989), pe "kontez Andrée de la Bigne", aktourez,
* Françoise Sagan (1935-2004), skrivagnerez, he doa prenet maner ar Breuil,
* Michel Serrault, aktour gall marvet e Vasouy en e eilti (maner "du Val la Reine" nepell eus Équemauville) d'an 29 a viz Gouere 2007,
* Fabien Lecœuvre (1958), skrivagner,
* Anne Richard (1968), komedianez, skrivagnerez, 
* Pierre Boiteau (Piboi), (g. e 1977).
;Tud bet ganet eno
* Zakaria Diallo (1986-), melldroader senegalat.

## Gevelliñ
* 1990 : Dingolshausen, 

## Notennoù
Rocinante

**Rocinante** eo anv marc'h Don Quijote e romant Miguel de Cervantes. Ur marc'h kalloc'h eo, ha n'eo ket ur gazeg, treut evel ur valuc'henn. 

*Rocín* a o un anv roet d'ur marc'h a ouenn fall, ha d'un den dizesk. Kar eo d'ar ger portugalek *Rossim*. E galleg e vez graet *roussin* pe *rosse* eus al loen ivez gant ar ster-se.
Koulskoude, a-raok bezañ ur sac'h eskern ha netra ken, e oa ul loen a oa «&nbsp;gwelloc'h marc'h eget Babieca ar Cid ha Bucéfalo Alesant Veur&nbsp;», eme e berc'henn.

Deskrivet eo er pennad kentañ penaos eo bet choazet anv ar marc'h gant aked, o tremen pevar deiz war ar poent-se. 


Quixo-panza.jpg|Rocinante kouezhet d'an douar, en abadenn ar milinoù-avelGustave Doré
Monumento a Cervantes (Madrid) 10f.jpg|**Rocinante** er monumant da Cervantese MadridL. Coullaut, 1930


## Lennegezh
**Rocinante* eo anv karr John Steinbeck en e veaj kontet el levr Travels with Charley e 1960.
**Rocinante* ha *Clarín* zo daou varc'h er romant "Yo-Yo Boing!" gant ar skrivagnerez puertorikoat Giannina Braschi e 1998.
La Rivière-Saint-Sauveur

**La Rivière-Saint-Sauveur** a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
## Douaroniezh
## Monumantoù ha traoù heverk

La Rivière-Saint-Sauveur - église 02.JPG

* Iliz katolik *Treuzneuziadigezh ar Salver*

## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur

## Notennoù ha dave
Chloé Chamouton

**Chloé Chamouton**, bet ganet d'an 18 a viz Eost 1981, a zo ur gazetennerez hag ur skrivagnerez eus Bro-Naoned. Skrivet he deus meur a bennad diwar-benn an drouized hag ar sevenadur keltiek.

Embannet ez eus bet ganti levrioù diwar-benn kredennoù ha mojennoù eus Breizh, Liger-Atlantel, hag ivez eus he bro orin, Franche-Comté.

Skrivañ a ra ivez evit *Le Journal des femmes* ha bet eo bet ivez o skrivañ evit kazetennoù keleier lec'hel evel *Le Progrès*, *L'Yonne Républicaine* ha *[[Presse-Océan]]*.

## Levrlennadur
**En Comté – Le bonheur gourmand*, CPE, 2009 
**Les Mystères du Doubs*, Éditions De Borée, 2010 
**Les Mystères de Haute-Saône*, Éditions De Borée, 2011 
**Histoires vraies en Bretagne*, Papillon Rouge Éditeur, 2012 
**Les Mystères de la Loire-Atlantique*, Éditions De Borée, 2012 
**Le Comtois – Un trésor aux crins blonds*, Éditions du Belvédère, 2013 
**Les mystères de Vendée*, Éditions De Borée, 2014 
**Nantes mystérieux et insolite*, Geste Éditions, 2014 
**Je découvre la Brière*, Geste Étions, 2015 
**Je découvre le Pays de Retz*, Geste Éditions, 2015 
**Le Carrousel infernal de Nantes*, Geste Éditions, 2015 
**Les grandes catastrophes en Loire-Atlantique*, Geste Éditions, 2015 
**Notre enfance en Franche-Comté – Enfants de la guerre et du baby-boom*, Éditions Wartberg, 2015 
**Bretagne Cube*, Geste Éditions, 2016 
**Discovering Nantes*, Geste Éditions, 2016 
**Je découvre Ancenis et son pays*, Geste Étions, 2016 
**Je découvre Brest*, Geste Éditions, 2016 
**Je découvre Chateaubriant et son pays*, Geste Étions, 2016 
**Je découvre Clisson*, Geste Éditions, 2016 
**Je découvre Nantes et son pays*, Geste Éditions, 2016 
**Je découvre Saint-Malo*, Geste Éditions, 2016 
**Je découvre la Bretagne*, Geste Éditions, 2016 
**Les mystères des îles bretonnes – Histoires insolites, étranges, criminelles et extraordinaires*, Éditions De Borée, 2016 
**Légendes bretonnes*, Geste Éditions, 2016 
**Je découvre les Phares de Bretagne*, Geste Éditions, 2017 
**Loire-Atlantique – 100 lieux pour les curieux*, Bonneton, 2018 
**La figure du druide, une structure archétypale de notre inconscient ?*, Éditions universitaires européennes, 2019 

## Notennoù
Ercole II d'Este

**Ercole II d'Este** (1508-1559) a oa pevarvet dug Ferrara, Modena ha Reggio (1534-1559) war-lerc'h e dad Alfonso Iañ d'Este.
Mab e oa da Alfonso Iañ d'Este (1476-1534), ha da Lucrezia Borgia.

## Dimeziñ
Dimezet e voe e 1528 da Renée Bro-C'hall (1510-1575), eil merc'h Anna Vreizh.

## O bugale
Pemp bugel o doe:
:* Alfonso II d'Este (1533-1597), dug Ferrara, ha dug Modena ha Reggio
:* Luigi d'Este (1538-1586), kardinal d’Este, eskob Ferrara, arc'heskob Auch, en Okitania,
:* Anna d'Este (1531-1607), itron a v-Montargis, dimezet
:*# e Saint-Germain-en-Laye e 1548 da François de Guise (1519-1563)
:*# e Saint-Maur-des-Fossés e 1566 da Jacques de Savoie (1531-1585), 
:* Lucrezia Maria d'Este (1535-1598), dimezet e 1570 da Francesco Maria II della Rovere, dug Urbino (1548 - 1631); divugel e voent;
:* Eleonora (1537-1581).

## Goude e varv
Mervel a eure e 1559, da 51 bloaz. Dre ma n'en em gleve ket Renée gant he mab Alfonso II, a save a-enep d'he feiz protestant, e tistroas an intañvez da Vro-C'hall, da Vontargis, e 1560, hag e roas harp eno d'ar brotestanted. Eno eo e varvas d'an 12 a viz Mezheven 1574, 15 vloaz goude he fried.
Tom Pryce

**Thomas Maldwyn Pryce**, pe **Tom Pryce** a zo ur blenier kirri kembreat bet ganet d'an 11 a viz Mezheven 1949 e Rhuthun (Kembre) ha marvet d'ar 5 a viz Meurzh 1977 e-pad ur gwallzarvoud c'hoarvezet e Suafrika e-pad ur Priz Bras. Redet en deus daou bPriz Bras ha daou-ugent ha merket naontek poent, gounezet ur plas pol ha teir zro wellañ.

## Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1
Jean Guiffan

**Jean Guiffan**, bet ganet d'ar 6 a viz Genver 1938, a zo kelenner war an istor hag an douaroniezh, hag istorour, eus Bro Naoned.
Kelenner eo bet e Lise Clemenceau, e kêr Naoned, hag e Skol-Veur Naoned. Skrivet ez eus bet gantañ meur a levr diwar-benn istor Breizh, hag Iwerzhon.
Montargis

**Montargis** a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant Loiret e Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Montargis ha kanton Montargis eo.
## Istor
Staget e voe kêr ouzh dugelezh Orleañs.

### kantved
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed: erruout a reas al lu alaman d'ar 16 a viz Even 1940; dieubet e voe Montargis d'an 23 a viz Eost 1944 gant lu SUA.

## Douaroniezh
## Monumantoù ha traoù heverk

* Pont.

* Iliz katolik *Santez Madalen*, -- kantvedoù. 
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
*Renée Bro-C'hall
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

### Levrlennadur
## Notennoù ha dave
Ensavadur kevredadel Bahia

**Ensavadur kevredadel an deskadurezh, skiantoù ha teknologiezh eus Bahia** (portugaleg: *Instituto Federal de Educação, Ciência e Tecnologia da Bahia*, berraet en IFBA) a zo ur skol-veur krouet d'an 2 a viz Mezheven 1910 e Salvador, Bahia, Brazil.

## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*  Instituto Federal da Bahia
Renée

**Renée** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed.

## Orin
Diwar an anv-bihan gallek René, roet d'ar baotred. 

## Anv-bihan kevrennek
**Marie-Renée*, zo bet diouzh ar c'hiz er bloavezhioù 1960.

## Yezhoù all
**[[Renate]]*, en alamaneg
**[[Renata]]*, en italianeg
**Renee*, en saozneg

## Tud

### Breizh
*Renée Conan‎ 
*Marie-Renée Oget‎ 
*Renée Mauricette de Ploeuc, markizez 

### Bro-C'hall
*Renée de Rieux, anv div vaouez.

#### XVIvet-XVIIIvet kantved
*Renée Bro-C'hall (1510-1575), eil merc'h Anna Vreizh, dugez Ferrara,
*Renée de Rieux de Châteauneuf (war-dro 1541-1582), serc'h da Herri III (Bro-C'hall)
*Renée-Caroline-Victoire de Froulay (1704-1803), markizez 
*Renée Bordereau, lesanvet * l'Angevin* (1770 - 1824), stourmerez eneprepublikan.

#### XXvet-XXIañ kantved
*Renée Vivien, anv-pluenn * Pauline Mary Tarn* (1877 -1909) lesanvet « Sapho 1900 », barzhez saoz c'hallek.
*Renée Carpentier-Wintz (1913-2003), livourez c'hall, bet awenet gant Breizh

========
* Renée Simonsen

========
*Renée Soutendijk, aktourez 

========
*Renée Ferrer de Arréllaga (1944), romantourez 

========
*Renee Taylor, aktourez 
*Renee Zellweger, aktourez 
========
*Renée Björling ( 1898 – 1975) , aktourez
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

**Universidade Federal do Recôncavo da Bahia** (**Skol-veur Recôncavo da Bahia**, **UFRB**) a zo bet krouet d'an 3 a viz Gouere 2006 e Cruz das Almas, Bahia, Brazil.

## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*  Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Renée de Rieux

**Renée de Rieux** zo anv div vaouez

* Renée de Rieux, pe *Guyonne de Rieux* (1524–1564), kontez Laval ;
* Renée de Rieux de Châteauneuf (1541 -1582), serc'h da Henri III.
Puget

**Puget** zo un anv-lec'h okitanek.

## Kumunioù gall
* Puget, e Vaucluse 
* Lo Puget Rostanh, en Alpes-Maritimes
* Lo Puget Tenier, en Alpes-Maritimes
* Lo Puget d'Argenç, e Var 
* Puget Vila, e Var 
* *Puget-Figette*, anv gallek kozh Sant Pèire

## Tud
* Pèire Puget (1620–1694), livour ha kizeller provañsat
* Peter Puget (1765–1822), moraer saoz
Renée Vivien

**Renée Vivien** a oa anv-pluenn * Pauline Mary Tarn* (1877 -1909) lesanvet « Sapho 1900 », barzhez saoz c'hallek. Savet he deus sonedennoù, gwerzennoù deksilabennek, komz-plaen barzhoniel. Berr he voe he buhez pa varvas da 32 vloaz.

## He buhez
Pauline Mary Tarn a oa merc'h da John Tarn, ur Saoz pinvidik, ha d'ur Stadunanadez. He zad a varvas en 1886, hag a laoskas ur bern arc'hant ganti. E-pad he bloavezhioù-skol, tremenet e Pariz da gentañ hag e Londrez goude, e voe remerket he darempred gant Violet (pe Violette) Shillito (marvet en 1901), hag e kenskrivas gant Amédée Moullé en 1893, pa oa-hi c'hwezek vloaz hag eñ hanter-kant.

E 1899 e tistroas da chom da Bariz ma veve en ur ranndi a stroñs er rez-or, en niverenn 23, Avenue Foch, hag a zigore war ul liorzh japanat.

Beajiñ kalz a reas, da Japan, Mytilènos hag Istanbul dreist-holl.

E-touez he serc'hed e oa Natalie Barney

## Oberennoù
* *Études et préludes* (1901), dastumad barzhonegoù ;
* *Cendres et poussières* (1902), dastumad barzhonegoù ;
* *Brumes de Fjords*, (1902), komz-plaen barzhoniel, hervez ar skridvarnerien e oa « barzhez veur ar bloavezh » 
* *Évocations*, dastumad barzhonegoù (1903) ;
** *Sapho*, dastumad barzhonegoù troet diwar Sappho (1903) ; 
** *Du vert au violet*, sinet *Renée Vivien* evit ar wech kentañ ;
* *Une femme m’apparut* (1904), romant emvuhezel ;
* *[[La Dame à la louve]]* (1904), danevelloù, adembannet gant Gallimard en 2007 ;
* *Les Kitharèdes* (1904), troidigezhioù modern diwar eizh barzhez hellazat ;
* *La Vénus des aveugles* (1904), dastumad barzhonegoù ;
* *Une femme m’apparut* (1905), eil stumm eus he romant emvuhezel ;
* *À l’heure des mains jointes* (1906), dastumad barzhonegoù ;
* *Flambeaux éteints* (1907), dastumad barzhonegoù ;
* *Chansons pour mon ombre* (1907), antologiezh barzhonegoù * Pauline M. Tarn* ;
* Plusieurs proses ironiques et satiriques (1907) ;
* *L’Album de Sylvestre* (1908), volume d’aphorismes ;
* *Sillages* (1908), recueil de poèmes et de prose poétique ;
* *Anne Boleyn* (1909), buhez ar rouanez ;
* Anthologie de ses poèmes en prose après remaniement (1909) ;
* Œuvres intimes inédites : *Le papillon de l'âme*, publication posthume en 2011.
* *Dans un coin de violettes* dastumad barzhonegoù war-lerc'h he marv ;
* *Le Vent des vaisseaux* dastumad barzhonegoù war-lerc'h he marv ;
* *Haillons* dastumad barzhonegoù war-lerc'h he marv .

Skrivet he deus ivez evel Paule Riversdale ha kensinet oberennoù gant Hélène de Zuylen de Nyevelt de Haar.

Barzhonegoù Renée Vivien zo bet adembannet tostik en o hed gant ErosOnyx en 4 levrenn :
* *Études et Préludes, Cendres et Poussières, Sapho* (2007)
* *Les Kitharèdes* avec le texte grec (2008), avant-propos de Marie-Jo Bonnet
* *Sapho* avec le texte grec (2009), avant-propos de Yvan Quintin
* *Poèmes : 1901-1910* (2009), avant-propos de Nicole G. Albert

Adembannadurioù all :
* *Œuvres poétiques, 1901-1903*, 2007, gant Paléo (*Études et préludes*, *Cendres et poussières*)
* *Du vert au violet*, 2009 ; *Brumes de Fjords*, 2010 ; *Chansons pour mon ombre*, 2010, gant al Livre unique, kinniget gant Victor Flori ;
Comanched

Ar Gomanched zo ur bobl amerindian a veve e plaenennoù gwalarn Texas, reter New Mexico hag Oklahoma penn-da-benn betek an . Hiziv emañ o douaroù en Oklahoma. 

45 000 e oant e dibenn an XVIIIvet kantved. Hiziv int 15 191 ha 7 763 anezho o chom e trowardroioù Lawton – Fort Sill e mervent Oklahoma. Bep bloaz e vez ur Powwow ganto ae Walters, Oklahoma en hanter Gouhere. N'eus nemet 1ù eus ar Gomanched a oar komz ar yezh, ur yezh numek eus ar skourr Uto-Aztek, gwelet a-wechoù evel ur rannyezh Shoshone
Marie Laurencin

**Marie Laurencin**, bet ganet d'an 31 a viz Here 1883 e Pariz, ha bet marvet d'an 8 a viz Even 1956, a oa ul livourez hag un engravourez c'hall.
Maurice Utrillo

**Maurice Utrillo**, *Maurice Valadon* e anv kentañ, bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1883 e Pariz, hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Du 1955 en Dax, a oa ul livour gall, mab d'al livourez Suzanne Valadon.

## Buhez
Ganet e oa e karter Montmartre e Pariz. Dizimez e oa e vamm Suzanne Valadon (*Marie-Clémentine Valade* he gwir anv) ha dianav e dad. Ne oa ket al livour katalan Miguel Utrillo, serc'heg da Suzanne Valadon, a anavezas ar bugel koulskoude en 1891. 

## Livadurioù

Santiago Rusinol Summer Shower 1891.jpg|*Kaouad hañv*, Santiago Rusignol, 1891 (Suzanne Valadon hag Utrillo e ti Rusignol)
Quetteville

**Quetteville** a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Laorañs*,  kantved, bet adkempennet.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Quetteville Communal Cemetery''

Nijourion e oant. Mervel a rejont d'ar 24 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-doug an Eil brezel-bed. 
## Douaroniezh
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
### Levrlennadur

## Notennoù ha dave
Dacs

**Dacs** (en okitaneg; *Dax* e galleg hag ent-ofisiel; *Akize* en euskareg) a zo ur gêr eus Gwaskogn en Okitania. Ent-ofisiel eo ur gumun eus departamant al Landes, er rannvro Akitania-Nevez, er Frañs. Un isprefeti eo. Ur gêr-dour brudet eo ivez.  a dud a oa o chom enni e , ha  en tolpad-kêrioù.

## Notennoù
Stirennoù

Ar stirennoù zo kordennoùigoù da stagañ ar c'higennoù d'an eskern.
Gwenn e o liv ha kreñv int dre o danvez stummañ, gwiennoù kollagen.

## Labour
Kevret gant ar gigenn e labour ar stirenn evit ma c'hellfe ar c'higenn strizhañ ha distrizhañ. 
Stabilaat a ra ar c'houbl asambles gant ar stagell, a sikour ivez da dreuzkas nerzh ar c'higennoù. Ne dremen ket kalz a wad er stirenn met nervennoù a gas keloù d'an empenn diwar ar c'hargoù ha savlec'h an ezel staget outañ.

## Kleñvedoù
Dre forzh ober ganto a-galz e c'hell ar stirennoù bezañ gloazet. C'hoarvezout a ra d'ar sportourien a live uhel pa vezont o pleustriñ re. 

Ur stirennad a vez graet eus un danijenn er stirenn, a c'hell regiñ pe derriñ da vat.
Daoust da gement-se ez eo kalz solutoc'h ar stirennoù evit ar stagelloù a vez gloaziet aliesoc'h.

Gloazet e c'hell bezañ ar stirennoù ivez hep tanijenn seul goshoc'h eo an dud, pa z'eo dizouret an dud yaouank pe gozh pe lod ivez dre stummadur dibarek o c'houbloù.
Ar jestroù fall graet re alies o pleustriñ pe a-raok ma vefe tomm ar c'horf kement hag ar botoù fall pe zoken efed louzoù a zo a c'hell kas ar stirennoù da vezañ gloazet.
Marie von Brandenburg-Kulmbach

**Marie von Brandenburg-Kulmbach** (1519 - 1567) a oa ur briñsez eus Brandenburg-Kulmbach deuet da vout Priñsez-Dilennerez Pfalz.

Merc'h e oa d'ar Margrav Casimir von Brandenburg-Kulmbach (1481–1527) ha d'e bried Susanna Bavaria (1502–1543), merc'h d'an Dug Albert IV Bavaria. Goude marv he zad e voe savet Marie gant hec'h eontr Georg Friedrich er feiz luterian .
Maria Pavlovna Rusia

**Maria Pavlovna Rusia** zo un anv bet roet da deir briñsez:

* **[[Maria Pavlovna Rusia (1786-1859)]]**, trede merc'h an tsar Paol 
* **[[Marie zu Mecklenburg (1854-1920)]]**, pried an dug-meur Vladimir Alexandrovich, trede mab an tsar Aleksandr II
* **[[Maria Pavlovna Rusia  (1890-1958)]]**, merc'h d'an dug-meur Paol Alexandrovitch.

## Pennad kar
*Maria
Marie zu Mecklenburg

**Marie zu Mecklenburg** zo anv teir friñsez alaman:

* Marie zu Mecklenburg (1803–1862), Dugez Mecklenburg-Schwerin, Dugez Sachsen-Altenburg
* Marie zu Mecklenburg (1854–1920) (pe *Maria Pawlowna an Henañ*), Dugez-veur Maria Pawlowna Rusia
* Marie von Mecklenburg-Schwerin (1856–1929), ganet *Priñsez Windisch-Grätz*
Amadeo Iañ Spagn

**Amedeo Savoia**, pe **Amedeo Ferdinando Maria di Savoia** en italianeg, pe **Amadeo Iañ** (1845 – 1890), a oa ur priñs italian, dug Aosta, anvet da roue Spagn, eus 1870 betek 1873. 

Mab e oa da Vittorio Emanuele II, roue Piemonte-Sardigna, deuet da vout, adal 1861, roue Italia, ha d'e bried Adelheid von Österreich. 

E-kerzh e ren e c'hoarvezas Brezel Kuba, kroget e 1868, hag ur brezel diabarzh kroget e 1872.

## Dimeziñ ha bugale
Div wech e timezas
* da María Victoria dal Pozzo (1867-1876)
* da María Leticia Bonaparte (1888-1890)
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1971

**Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1971** a zo bet gounezet gant ar Skosad Jackie Stewart war ur Tyrrell-Ford. Gant Tyrrell a ya maout kevezadeg ar saverien.

## Reolennoù sportel
* Roet e vez ar poentoù hervez ar feurbriz 9, 6, 4, 3, 2, 1.
* Nemet ar pemp disoc'h gwellañ eus ar c'hwec'h redadeg kentañ hag ar pevar disoc'h gwellañ eus ar pemp redadeg diwezhañ a zo miret.

## Reolennoù teknikel
* Kefluskerioù aergelc'h : 3000 cm³.
* Kefluskerioù turbo : 1500 cm³.

## Blenierien ha kirri

## Prizioù Bras ar bloavezh 1971

## Renkadur ar vlenierien

## Renkadur ar saverien
Lucía Pérez

**Lucía Pérez Vizcaíno ** zo ur ganerez eus Galiza (O Incio, Proviñs Lugo, 1985). Brudet eo e Spagn peogwir he deus kanet evit Spagn e Priz an Eurovizion e 2011, en Düsseldorf, en Alamagn, gant ar ganaouenn «Que me quiten lo bailao», kentañ tro d'ur plac'h eus Galiza.

## Liammoù diavaez
* Lucía Pérez o kanañ ur varzhoneg c'halizek gant Rosalía de Castro :
Mewan

Ar **Mewan** (*[[Maine]]* e galleg) zo ur stêr e su Breizh ha kornaoueg Bro-C'hall. E departamant ar Vande emañ hec'h andon, e kumun Les Herbiers.

Graet e vez ar "Grande Maine" anezhi betek ma'n em gav gant ar "Petite Maine" e Saint-Georges-de-Montaigu. Goude en em gav e Breizh hag e treuz kêr Kelenneg-ar-Mewan ha goude en em daol er Sevr, e bro ar gwiniegi e Bro-Naoned.

Adkavet e vez an anv e hini ar muskadig : *Muscadet-Sèvre et Maine* (Muskadig Sevr ha Mewan).

## Kumunioù treuzet
;
* Les Herbiers
* Beaurepaire
* Saint-Fulgent
* Bazoges-en-Paillers
* Chavagnes-en-Paillers
* La Boissiere-de-Montaigu
* Saint-Georges-de-Montaigu, ma tegouezh ar “Petite Maine”
* Boufféré
* Montaigu
* Saint-Hilaire-de-Loulay
;
* Ruvelieg
* Sant-Leven-ar-C'hoad
* Kelenneg-ar-Mewan
* Maezon-ar-Gwini
* Kastell-Tepaod
* Sant-Fieg-ar-Mewan
* Gwerzhav, ma'n em daol er Sevr
Bannieloù Lambaol

***Bannieloù Lambaol*** zo ur ganaouenn vrezhonek eus Bro-Leon diwar-benn pardon Lambaol-Gwimilio hag ar baotred o tougen ar bannieloù. Dañset e vez dañs Leon war an ton anezhi.

## Liamm diavaez
*''Son ha ton''
Maria Pavlovna Rusia (1786-1859)

**Maria Pavlovna Rusia** ( pe *Мария Павловна Романова* e ruseg) (1786-1859), Dugez-veur Rusia, a oa merc'h d'an Tsar Paol Iañ ha d'e bried Sophie Dorothee von Württemberg. 

Dre he dimeziñ e teuas da vout Dugez-veur Sachsen-Weimar-Eisenach.

## He buhez
Ganet e oa e 1786 en Sant Petersbourg. He zad a oa mab da Katelin II, hag he mamm a oa merc'h da Friedrich II Eugen, Dug Württemberg -

C'hoar e oa da 
*Aleksandr Iañ (Rusia), Tsar Rusia (1777–1825), 
**dimezet da Luise Auguste, Princess of Baden (Elizabeth Alexeiyevna) (1779–1826);
*Dug-meur Konstantin Pavlovich Rusia, Dug-meur Rusia (1779–1831), dimezet div wech:
**da Juliane von Sachsen-Coburg-Saalfeld (Anna Feodorovna) (1781–1860); 
**da Joanna, Kontez Grudsinska, Priñsez Lowicz (1799–1831);
*Alexandra Pavlovna (1783–1801) 
**dimezet da Arc'hdug Joseph Aostria, Palatin Hungaria (1776–1847), 
*Elena Pavlovna (1784–1803) 
** dimezet da Friedrich Ludwig, Dug-meur Mecklenburg-Schwerin (1778–1819), 
*Catherine Pavlovna (1788–1819) dimezet div wech:
** da Georg, Dug Oldenburg (1784–1812); 
** da Wilhelm I, Roue Württemberg (1781–1864), 
*Olga Pavlovna (1792 – 1795), marvet da 3 bloaz
*Anna Pavlovna (1795–1865) 
**dimezet da Willem II an izelvroioù (1792–1849),
*Nikolaz Iañ, Tsar Rusia (1796–1855), 
**dimezet da Charlotte, Priñsez Prusia (Alexandra Feodorovna) (1798–1860).

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Karl Friedrich von Sachsen-Weimar-Eisenach ( 1783 en Weimar-1853), Dug-meur Sachsen-Weimar-Eisenach. Pevar bugel o doe
Mariña Occidental

Ar **Mariña Occidental** zo ur c'homark eus Galiza, en hanternoz proviñs Lugo. Ar c'hornokañ eo eus an tri c'homark a ya d'ober ar Mariña de Lugo. 

Viveiro eo ar pennlec'h anezhañ, war lez ar ría de Viveiro.
Alejandra

**Alejandra** zo un anv-bihan spagnolek roet d'ar merc'hed.

## Orin
Diwar an anv Alejandro, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
**Aleksandra*, e ruseg
*Alessandra, en italianeg
*Alexandra, en alamaneg, daneg, ha saozneg

## Tud

* Alejandra Barros (1971-), aktourez vec'hikan
* Alejandra Guzmán, kanerez vec'hikan
* Alejandra Peniche
* Alejandra Pizarnik (1936 - 1972), barzhez arc'hantinat.
* Alejandra Procuna, aktourez vec'hikan

## Oberennoù
* *Alejandra*, film en 1956 en Arc'hantina, gant Carlos Schlieper.

## Lec'hioù
* **[[Alejandra (Santa Fe)|Alejandra]]**, kumun e proviñs Santa Fe en Arc'hantina.
Juan Antonio Villacañas

**Juan Antonio Villacañas** (Toledo d'an 1922 - Toledo d'ar 2001) a oa ur skrivagner spagnol.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn bersonel
Bebo Valdés

**Bebo Valdés** zo ur pianoour kuban ganet en La Habana e 1918 ha marvet e Stockholm d'an 22 a viz Meurzh 2013, e-lec'h ma oa harluet. Tad e oa da Chucho Valdés. 

Brud a dapas er bloavezhioù 1940 ha 1950 evel kaser war-raok ar jazz afrokuban. 

Rener ar c'habared Tropicana e oa a-raok an Dispac'h. Alies e sone gant ar c'haner Benny Moré.
Jean-Michel Mahe

**Jean-Michel Mahe** zo skrivagner ha troer brezhoneg. E Bro-Naoned, er Briwer emañ o chom.

## Oberennoù
### Troidigezhioù
* *Koulm ar marv*, gant Peter Tremayne, Aber, 2010.
* *Absolvenn dre vuntr*, gant Peter Tremayne, An Alarc'h, 2012.
* *Kegid d'ar gousperoù*, gant Peter Tremayne, Aber, 2014
* *Marv an arc'heskob*, gant Peter Tremayne, An Alarc'h, 2016.
* *Marc'heger ar Marv*, gant Peter Tremayne, An Alarc'h, 2019.
Proviñs Norzh (Kaledonia-Nevez)

**Proviñs Norzh** (galleg: *province Nord*) a zo unan eus tri froviñs Kaledonia-Nevez. Koné eo ar pennlec'h. Al lodenn norzh ha biz eus douar-bras Kaledonia-Nevez a ya d'ober anezhi.
Proviñs Su (Kaledonia-Nevez)

**Proviñs Su** (galleg: *province Sud*) a zo unan eus tri froviñs Kaledonia-Nevez. Nouméa eo ar pennlec'h. Al lodenn su ha mervent eus douar-bras Kaledonia-Nevez a ya d'ober anezhi.
Inizi Loyauté

**Inizi Loyauté** (galleg: *Îles Loyauté*) pe **Inizi al Lealded**, a zo un enezeg stag ent-politikel ouzh Kaledonia-Nevez. Unan eus tri froviñs Kaledonia-Nevez eo ivez.

Teir enezenn bennañ a zo, hag a ya d'ober teir c'humun:
*Ouvéa (niverenn 31 war ar gartenn)
*Lifou (32)
*Maré (33)
Alexandre

**Alexandre** zo un anv-bihan gallek hag okitanek, deuet diwar an anv latin Alexander, deuet diwar an anv henc'hresianek *Alexandros*.

## Anvioù deveret ha berrstummoù
*Alexandrine evit ar merc'hed, berraet e Sandrine, diwar skouer an italianeg.

## Yezhoù all
* Alejandro, e spagnoleg,
* Aleksandr, e brezhoneg ha ruseg,
* Alesant e brezhoneg ; berranv : Sant, Santig,
* Alessandro, en italianeg, berraet e *Sandro*, hag Alessandra evit ar merc'hed, berraet e Sandra, 
* Alexander, e latin ha saozneg,
* Alistair, e gouezeleg.

## Tud
* Alexandre Dumas, anv tri den brudet, en o zouez :
** Alexandre Dumas (tad) (1802-1870), skrivagner gall
* Alexandre Millerand, prezidant gall
* Alexandre Benalla, den e karg surentez politikourien c'hall

## Lennegezh
* *[[Alexandre (Maupassant)|Alexandre]]*, danevell gant Guy de Maupassant

## Filmoù
* *[[Alexandre (film)|Alexandre]]* sevenet gant Jean-François Amiguet hag Anne Gonthier (1983),
* *[[Alexandre le bienheureux]]* sevenet gant Yves Robert (1968).
Jules Bianchi

Ur blenier gall eo **Jules Bianchi**, bet ganet d'an  e Nisa, Okitania, Bro-C'hall, ha marvet er memes kêr d'ar 17 a viz Gouhere 2015 da heul ur gwallzarvoud c'hoarvezet e-kerzh Priz Bras kirri Japan e miz Here 2014, hag a rede e Formulenn 1 gant Marussia e 2013. Kampion 2009 e F3 Euroseries e oa ivez, ha redet en doa e GP2 Series hag e World Series by Renault el lec'h ma stourme evit bezañ kampion, hep trec'hiñ avat. Niz-bihan ar blenier Lucien Bianchi eo.

Gortozet e oa evit dont da vezañ blenier Force India el lec'h m'en deus graet ur bloavezh evel trede blenier met anvet eo bet blenier e Marussia e plas Luiz Razzia.

## E red-vicher
### GP2 Series
#### Disoc'hoù e kevezadeg GP2

### WSR
### Formulenn 1
#### O kregiñ e-barzh gant Marussia
Hir-tre a oa goañv 2013 evit Bianchi, a oa evezhiet ouzh Adrian Sutil evit eil plas Force India, met dibabet eo bet Sutil e-lec'h Bianchi. Un nebeud devezhioù goude avat eo bet anvet Bianchi evel blenier Marussia e-lec'h Luiz Razzia a oa echu e doullad arc'hant buan a-walc'h, nemet daou zevezh a-raok fin an esaeoù. Ar Priz Bras kentañ a oa mat gantañ, o vezañ kevezusoc'h eget ar c'hCaterhamoù, pal Marussia abaoe tri bloaz.

#### Disoc'hoù e kevezadeg Formulenn 1

### Da welout

*  Lec'hienn ofisiel
Isabelle Adjani

**Isabelle Yasmina Adjani ** a zo un aktourez c'hall, bet ganet d'ar 27 a viz Even 1955 e Pariz.

Pemp gwech eo aet ar maout ganti pa oa bet dilennet da aktourez wellañ, en abadenn gouel ar "Césars".

Gant ar c'hoariva e krogas Adjani, d'an oad a 14 vloaz. Goude he deus choariet e meur a film. Er bloavezhioù 1970 eo deuet Adjani da vezañ unan eus an aktourezed brudetañ e Bro-C'hall.
## Yaouankiz
Isabelle Yasmina Adjani a zo ganet d'ar 27 a viz Even 1955 er 17vet arondisamant Pariz. An tad a zo Mohammed Cherif Adjani, un Aljerian eus Constantine, hag ar vamm a zo Emma Augusta "Gusti" Schweinberger, un Alamanez katolik eus  Bavaria.
## Aferioù
D'ar 14 a viz Kerzu 2023 eo kondaonet Isabelle Adjani da zaou vloaz toull-bac'h da c'hortoz ha d'un tailh a 250 000 euro.
## Notennoù ha daveennoù
Babig

Ar ger **babig** (un anv e c'heller tostaat eus *bébé* e galleg, *baby* e saozneg pe c'hoazh *babi* e kembraeg) a ziskouez mab-den en oad izel.
Er sevel babigoù e vez dispartiet kentoc'h ar re nevez-c'hanet (er miz kentañ), ar *magadelled* (eus ur miz betek daou vlez) ha da heul ar yaouankiz-yaouankañ a za betek penn-kentañ ar skoliata (kemmus hervez ar broioù).
Peogwir n'eo ket gouest ar babigoù d'en em vagañ e vez alies roet bronn dezho, met aliesoc'h-aliesañ e vez erlec'hiet laezh fardet a-ratozh-kaer ouzh laezh ar vamm. Mare an *dizon* eo ar mare ma paouezer da vagañ ar babigoù dre laezh hepken, pa dro ar magadelled da vugale.

## Gwelet ivez
* Reiñ bronn
* Bugel
* Familh
Rouedad sokial

Ul lec'hienn internet eo ur *rouedad sokial* a aotre d'an dud krouiñ ur bajenn bersonel evit eskemm keleier, skeudennoù gant ur gumuniezh mignoned pe tud a anavezont. Deuet eo ar ger-se gant John Arundel Barnes e 1954.

Al lavar "media sokial" a dalv an traoù disheñvel a lak an deknologiezh, an darempredoù sokial (etre daou zen pe etre strolladoù tud), ha krouadur danvez da bleustriñ. Termet int bet gant Andreas Kaplan ha Michael Haenlein evel "ur strollad aprokoù war ar rouedad diazezet war prederouriezh ha teknologiezh an net hag a aotre krouadur ha eskemm an danvez graet gant an implijerien".

Implijout a reont ar mediaoù sokial ar spered stroll o klask ur c'henlabour e linenn. Dre ar binvioù-se tud pe strolladoù tud a genlabour a grou asambles danvez ar rouedad, a renk e zanvez, a gemm anezhañ pe a ra evezhiadennoù, en ur gemmeskañ anezhañ gant o c'hrouadur personel. E-touesk teknikoù ar mediaoù sokial a zo ar RSS, ar blogoù, eskemm ar fotoioù, eskemm ar videvioù, ar podcastoù, ar mikroblogoù pe c'hoazh.

## Notennoù ha daveoù

## Gwelout ivez
* Facebook
* Twitter
* Bluesky Social
Kev Chauvet

**Kev** pe **mougev Chauvet** (*grotte Chauvet-Pont-d'Arc* pe *grotte de la Combe d'Arc* e galleg) zo ur vougev en Ardèche, e Lengadok (Okitania), hag enni livadurioù ragistorel. E-kichen kumun Valon emañ, e kaniennoù ar stêr Ardèche. Dizolet e voe e 1994 ha war roll ar glad bedel eo bet lakaet gant an Unesco e 2014.

Ur mil bennak a engravadurioù ha livadurioù en deus ar c'hev, en o zouez 447 loen taolennet eus 14 spesad disheñvel. E-touez ar re goshañ er bed emaint. Graet e voent e-pad Sevenadur Aurignac etre 37 000 ha 33 500 bloaz araok JK.
Annev

Un **annev** zo ur benveg houarn a dalv d'ur gov da c'hoveliañ binvioù warnañ, dre skeiñ gant ur morzhol war pezhioù houarn tommet ruz.
Houarn-marc'h

Un **houarn-marc'h** zo un tamm houarn pleget, staget ouzh troad ur marc'h, da virout ouzh karnoù al loen da vont da fall. Evel ma vez staget pevar houarn e vez komzet eus **hern-kezeg**. Ijinet e oa bet an dra-se en .

Graet e vez an hern-se en ur c'hovel gant ur gov.
GP2 Series

**GP2 Series** a zo anv ur gevezadeg redadegoù kirri redet gant kirri unplas. Krouet eo bet e 2005 evit erlec'hiañ ar Formulenn 3000 evel kevezadeg evit mont d'ar Formulenn 1. Etre 2008 ha 2011 ez eus bet ivez ur gevezadeg c'hoañv anvet GP2 Asia Series.

Evel e Formulenn 3000 n'eus nemet ur stumm kirri evit kaout diforc'h ebet etre kirri ar vlenierien, nemet gant ar c'hrizerezed. Modernoc'h eo avat evit stummañ ar vlenierien ouzh doareoù ar redadegoù kirri uhel evel ar F1.

## Reolennoù
### Poentoù adalek 2005 betek 2011
* Plas pol redadeg ar Sadorn : 2 boent ;
* Redadeg ar Sadorn : 10-8-6-5-4-3-2-1 poent evit an 8 kentañ;
* Redadeg ar Sul : 6-5-4-3-2-1 poent evit ar 6 kentañ;
* Tro wellañ : 1 poent dre redadeg. Ret eo d'ar blenier bezañ en Top 10 ha kemer an disparti war ar gael.

### Poentoù adalek 2012
* Plas pol redadeg ar Sadorn : 4 foent ;
* Redadeg ar Sadorn : 25, 18, 15, 12, 10, 8, 6, 4, 2, 1 poent evit an dek kentañ ;
* Redadeg ar Sul : 15, 12, 10, 8, 6, 4, 2, 1 poent evit an 8 kentañ ;
* Tro wellañ : 2 boent e pep redadeg. Ret eo d'ar blenier bezañ en Top 10 ha kemer an disparti war ar gael.

## Roll loereidi ar GP2 Series
### Kevezadeg ar vlenierien

### Kevezadeg ar skipailhoù

## Blenierien aet d'ar F1

Notes :
* En aour, blenierien kampion GP2
* Nemet Lewis Hamilton a zo aet da gampion F1
* Renket eo ar vlenierien hervez o bloavezh diwezhañ e GP2
* † = Disoc'hoù e F1 e kreiz ur bloavezh.
* ‡ Glock a zo krog gant ar F1 e 2004 evit pevar redadeg gant Jordan; E skipailh kentañ goude e dremen e GP2 a voe Toyota.
* Deuet eo Grosjean e-dro e GP2 e 2010 da heul koll e blas e F1 gant Renault.
* Giorgio Pantano, kampion GP2 e 2008, en deus redet e 2004 e F1 gant Jordan a-raok mont d'ar GP2.
* Sakon Yamamoto en deus redet e F1 evit Super Aguri e 2006. Redet en deus e GP2 ha deuet eo e F1 en-dro e 2007 gant Spyker.

## Da welout
### Liammoù diabarzh
* GP3 Series

### Liammoù diavez

*  Lec'hien ofisiel GP2 Series
*  Dallara
*   Mecachrome
*   Renault
*  Bridgestone France
Isabel Barreto

**Isabel Barreto de Castro**, ganet marteze e Pontevedra, e Galiza, e 1567, ha marvet e 1612, a oa ur voraerez eus Galiza er XVI kantved. Brudet eo evel kentañ amiralez en istor Spagn hag en hini ar bed.

Merc'h e oa da Francisco Barreto, gouarnour portugalat India. Pried e oa d'ar moraer spagnol Álvaro de Mendaña, a gasas meur a veaj dre ar Meurvor Habask hag a zizoloas an Inizi Salomon hag an Inizi ar Markiz, ha gantañ e verdeas en e veaj diwezhañ eus Perou dre ar Meurvor Habask. En Inizi Santa Cruz e kemeras lec'h Mendaña hag he breur, Lorenzo Barreto, evel Adelantada (*letanantez*) ha gouarnourez goude o marv. Hi hag ar pennloman, Pedro Fernández de Quirós, a zegouezhas e Manila, er Filipinez, gant ar 100 martolod chomet bev war al lestr nemetañ a chome diwar 378 a dud (paotred ha merc'hed) war pevar lestr. 

## Yaouankiz
Hervez lod istorourien e oa merc'h-vihan da Francisco Barreto, moraer portugalat, 18 gouarnour an Indez portugalat. Hervez re all e oa merc'h da Nuño Rodríguez Barreto, konkistador Perou, ha d'e bried Mariana de Castro, eus Lisboa o-daou, ha tri breur ha teir c'hoar he devoa. Ez-vihan ez ejont da chom da besrouantelezh Perou. Anaoudegezh a reas eno gant an adelantado Álvaro de Mendaña, ha dezhañ e timezas e Lima en 1585.
Elizabeth Chudleigh

**Elizabeth Chudleigh, dugez Kingston**, anvet ivez **kontez Bristol**, a oa ganet en 1720 ha marvet e Pariz d'ar 26 a viz Eost 1788.

Merc'h e oa d'ar c'horonal Thomas Chudleigh (†1726). Mont a reas da lez Bro-Saoz da vezañ dimezell a enor gant Augusta von Sachsen-Gotha en 1743, marteze dre hanterouriezh he mignon William Pulteney, kentañ Kont Bath.

Koant ha speredek e oa, c'hoant emuhelaat dezhi, ha froudennek a demz-spered. Paotred a vezel war he lerc'h hag en o zouez James Hamilton hag Augustus John Hervey, a zeuas da vout 3e kont Bristol. Un deiz koulskoude e kuitaas Hamilton Bro-Saoz ha, d'ar 4 a viz Eost 1744, e Lainston, e-kichen Winchester, e timezas da Hervey. Paour e oant an eil hag egile, ha kuzh e chomas an eured evit ma c'hallje Elizabeth chom el lez, tra ma'z eas Hervey, ofisour a vor anezhañ, da verdeiñ, e-pad daou vloaz, a-raok distreiñ e dibenn 1746.

Ne voe ket un dimeziñ evurus, ha dispartiañ a rejont. Met pa voe peuzsur edo Hervey o vont da vezañ kont Bristol war-lerc'h e vreur e klaskas Elizabeth Chudleigh dastum prouennoù eus o eured. 

En 1765 e reas un hir a chomadenn e Berlin, ma voe e-touez mignoned Frederig Veur. Pa zistroas da Londrez e teuas da vout serc'h da Evelyn Pierrepont, 2vet dug Kingston-upon-Hull, hag a oa pinvidik-mor.

Hervey a felle dezhañ dizimeziñ met Elizabeth ne felle ket dezhi reiñ brud d'o darempredoù ha d'o friedelezh. Kontañ a reas e oa trelatet Hervey, touiñ ne oa ket dimezet. Embann a reas al lez-varn e oa plac'h yaouank en miz C'hwevrer 1769. 

## Levrlennadur
* Claire Gervat, *The Scandalous Life of the Duchess of Kingston*, Arrow Books Ltd, 2003 – ISBN : 0712614516
* Jean-Claude Hauc, "Elisabeth Chudley", in *Aventuriers et libertins au siècle des Lumières*, Paris, Les Editions de Paris, 2009.
* Alexandra Lapierre, *L'excessive*, Plon, 2010. .
Tapatío

**Tapatío** zo ur ger eus spagnoleg Mec'hiko hag a vez roet d'un den pe d'un dra eus kêr Guadalajara, eil brasañ kêr Mec'hiko, e stad Jalisco .

## Orin
Ur ger a orin Nahuatlek eo, deuet eus ar ger *tapatiotl*, anv ur moneiz rakkolombian e tolead Guadalajara .

## Dañs
An anv a gaver en dañs *[[Jarabe Tapatío]]*, sonet gant sonerien mariachi, ar sonerezh deuet eus c'hornad ivez.

## Traoù
* Tapatío hot sauce, lipig kreñv, graet e California
* *Fine Tequila Tapatio*, un tekila

## Levrlennadur
* *Así habla el mexicano: Diccionario básico de mexicanismos*, gant Jorge Mejía Prieto, 1985, Panorama Editorial.
Valtteri Bottas

**Valtteri Bottas** (bet ganet d'an ) e Villähde, Finland) a zo ur blenier redadegoù kirri a red e Formulenn 1 e 2013 gant Williams. Kampion 2011 ar GP3 Series a zo ivez.

## Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1
Humanouriezh

An **humanouriezh**, pe **denelouriezh**, a zo ur savboent sevenadurel ha prederouriezhel europat, ganet en Italia, e Toskana peurgetket, da vare an Azginivelezh italian, hag a laka Mab-Den a-us d'an talvoudoù all.

## Gwrizioù an humanouriezh
Darn eus an humanourien a vremañ a wel an humanouriezh evel ul lusk deraouet en Henamzer, koulz en Azia evel en Europa. Konfusius a vefe unan eus ar brederourien gentañ en dije klasket lakaat an den e-kreiz e brederouriezh, hep ober anv eus doueoniezh. Heñvel dra a c'haller lavarout diwar-benn boudaegezh Azia.

## Notennoù ha daveennoù
Vergonha

Ar **vergonha** ([berˈɣuɲɔ, veʀˈguɲɔ]) zo ur ger okitanek, hag a dalv kement ha ** [[mezh]] ** hag a vez graet ouzh politikerezh gouarnamant Bro-C'hall e-keñver an okitaneg ha yezhoù all ar Stad c'hall, war-bouez ar yezh-stad, ar galleg, ha n'int ket gwarezet gant lezenn ebet, adalek amzer Henri Grégoire en , betek dibenn ar Republik, gant ar brezidanted Nicolas Sarkozy ha François Hollande. 

Kaoz eus kement-se ne vez ket nemeur er Stad c'hall, un tabou er media gall eo ar yezhlazh.

## Pennadoù kar
*Signum
*Simbol
*Welsh Not
Steudadoù Karnag

**Steudadoù Karnag** a zo un hollad steudadoù meurvein e Karnag (e Bro-Wened e Breizh) a ya mein-hir, taolioù-maen, alezioù-toet ouzh o ober. War-dro 4 000 maen-sav a zo en holl, an hollad brasañ er bed.

## Steudadoù pennañ
*Peulvanoù Kervarioù

## Gwelet ivez
*Karnag

## Liammoù diavaez

*  Steudadoù Karnag war lec'hienn Kreizenn ar Monumantoù Broadel
*  Meurvein ar Mor-Bihan
*  Lec'hienn ar gevredigezh "Menhirs libres"
Peulvanoù Kervarioù

**Peulvanoù Kervarioù** zo peulvanoù e Karnag, e Bro-Wened. Un darn int eus Steudadoù Karnag.

## Gwelet ivez
*Steudadoù Karnag

## Liammoù
*  Steudadoù Karnag war lec'hienn Kreizenn ar Monumantoù Broadel
*  Meurvein ar Mor-Bihan
*  Lec'hienn ar gevredigezh "Menhirs libres"
Marvailhoù Bro-Leon

**Marvailhoù Bro-Leon** zo un dastumad eus darn eus kontadennoù ar skrivagner leonat Gabriel Milin (1822-1895), embannet e 1999 gant Hor Yezh. 

## Danvez al levr
Div gontadenn warn-ugent zo el levr. *Levrenn 1* zo skrivet war ar golo, koulskoude n'eus ket bet eus an eil levrenn.

Daou rakskrid zo: an hini kentañ gant Pêr Denez, an eil gant Maodez Glanndour. 

E-touez marvailhoù al levr e kaver an holl re a oa bet embannet e-barzh *[[Gwechall-goz e oa...]]*, e 1924, 29 bloaz goude marv an oberour.

### Kontadennoù
**Selma, Priñsez an Nubi*, bet embannet e-barzh Al liamm niv 66, 1958
**Kalvez Landevenneg*, bet embannet e-barzh Al liamm niv 66, 1958
**Ar Pod-Houarn*, bet embannet e-barzh Al liamm niv74, 1959
**Pesketaer Kerc’hor*, bet embannet e-barzh Al liamm niv75, 1959
**Perig, Mab an intañvez*, bet embannet e-barzh Al liamm niv76, 1959
**Mab ar Roue fidel*, bet embannet e-barzh Al liamm niv77, 1959
**Ar Pesketaer*, bet embannet e-barzh Al liamm niv78, 1960
*ar peder c'hontadenn a gaver e-barzh *[[Gwechall-goz e oa...]]* (embannadur 1924).
** *Map roue an Hiberni* (pajennoù 3-37),
** *Ar pesketaer bihan*,
** *Al leorig burzhudus*,
** *Ar pevar zroad bioc'h*.
**Benedisite*
**Markiz Brezal*, diembann
**Merc’h Markiz Brezal ha Mab Maner Treufenteunioù*
**Ar C’hemener*
**Ar menez du (Fidelite hag humilite)*
**Triwec’h Diner, daou Wenneg, hag un hanter Real*
**Griffa*
**Ar Wreg Komandant*
**Laouen*
**Mab ar Roue David*
**Izidor*
Memphis (Tennessee)

**Memphis** eo kêr vrasañ stad Tennessee er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 672 567 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Memphis en ur mod ofisiel e 1819.


Downtown Memphis TN 2012 07 17 008.jpg
South Main Street Historic District Memphis TN 2012-04-15 008.jpg
Graceland during Elvis Week 2011 033.jpg
Memphis College of Art.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Omar Sy

**Omar Sy**, bet ganet d'an 20 a viz Genver 1978 e Trappes (Yvelines), a zo un aktour gall.

## Istor
E vamm, a-orin eus Maoritania, a oa ur vatezh, hag e dad a oa ul labourer a-orin eus Senegal. Kregiñ a reas gant e vicher er bloavezhioù 1996 hag 1997 war « Radio Nova », hag aze e reas anaoudegezh gant e vignon Fred Testot. 
Goude, war « Canal+ », e-kichen Jamel Debbouze, e kemeras perzh en abadenn *Le Cinéma de Jamel*. Krouiñ a reas *Le Visiophon*, un heuliad sketchoù bihan hag arvestoù.

D'ar 5 a viz Gouhere 2007 e timezas gant Hélène, ha dezho pevar bugel.

E 2011, er film *[[Intouchables]]* e-kichen François Cluzet e talc'he Omar perzh un den yaouank eus ar vannlev, hag a sikour ur pinvidig seizet e izili.
Brudet-tre e teuas ar film-mañ da vezañ, gant 19 milion a sellerien. Gant-se e tapas « Globe de Crystal 2012 » ar gwellañ aktour, Priz an aktour gwellañ gant François Cluzet, e Tokyo ha Cesar an aktour gwellañ.