open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Postan

** Sant-Postan ** (*Saint-Pôtan * e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Kanton Matignon e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv

* Jean-Yves Le Moing (1990) : **San Postan**, 1163; **Scto Postano**, 1283; **St. Prostan** 1259;
* Bernard Tanguy (1992) : **Eccl. Sancti Postanii**, 1064-1066; **Eccl.  Sancti Petri de San Postan**, 1163; **Sanctus Postenus**, 1177;  **S. Postanus**, 1219;  **par. de S. Postano**, 1252, 1253; **Sanctus Postanus**, v. 1330; **Sainct Potan**, 1380.
* Erwan Vallerie (1995)  : **San Postan**, 1163; **Sanctum Postenum**, 1177; **Sancto Postan**, 1219; **Saint Potan**, 1272, 1327; **Sainct Potan**, 1380; **Saint Postan**, 1400; **Sancto          Postano**, 1516; **S. Poten**, 1630; **Saint-Potan**, 1779 
* Gerdarzh ː Hervez Bernard Tanguy, ne c'hall ket dont an anv se diouzh un anv latin *Potentinus*, evel ma vez laret gant darn, abalamour d'ar stummoù koz gant un -s- dirak an -t-, aet e galleg da -ô-.       

## Ardamezhioù

* Ar bajenn Wikipedia-mañ a ro un skoed da lenn ː *"En glazur e dreustell en argant, heuliet gant teir flourdilizenn en aour, 2, 1"*
* Hervez Froger ha Pressensé, ar skoed a zo da lenn ː ː "*Palefarzhet; ouzh 1 ha 4, en glazur e dreustell en aour, heuliet gant teir flourdilizenn ivez en aour; ouzh 2 ha 3, en argant e leon en gul kururunet en aour (hag a zo Gouyon)*." (Tresadenn da zont)

## Istor
* Brasoc'h e oa ar barrez gwechall, peogwir ez ae he zachenn betek genoù ar stêr Argenon. E 1849, avat, e voe tennet ul lodenn anezhi evit krouiñ ur gumun nevez, Itron-Varia-Argenon hec'h anv, diwar bourk Itron-Varia-ar-Gwildoù dreist-holl. Homañ a voe staget ouzh Sant-Kast e 1971.
Bevenn reter ar gumun, a-hed ar stêr Argenon hag ar stêr Gwebriant, a oa ivez an harzoù etre div vro - hini Sant-Brieg ha hini Sant-Maloù - ha div vroig - Pentevr ha Daoudour.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 39 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 10,13% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 14,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

L'eglise de Saint Pôtan, Saint Pôtan.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Postan*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Frienn gweuz-gouel mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **frienn gweuz-gouel mouezhiet**, treuzskrivet [ŋ͡m] hervez reolennoù al LFE.

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar frienn ouel mouezhiet ([ŋ]) hag ar frienn diweuz mouezhiet ([m]).

Implijet e vez stank ar son-mañ er yezhoù komzet e kornôg hag e kreiz Afrika hag e reter Ginea Nevez.

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn fri
* Kensonenn gweuz-gouel
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn mouezhiet
Ruskad

**Ruskad**

* an anv a reer eus pezh zo en ur ruskenn (gwenan hag all)

* anv ur gumun eus kanton Matignon e Breizh, Ruskad (kumun) 

* marteze ar memes anv evel er Rusked, ur c'harter eus Lannuon.
Tremaen

** Tremaen** a zo ur gumun e kanton Plened e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 7,53 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 7 a viz Du 1943 e kouezhas ur c'harr-nij Focke-Wulf Fw 190A-5 eus an aerlu alaman e Tremaen; mervel a reas e nijour, douaret e voe e Marigny, departamant Manche (Bro-C'hall).
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 6,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise_Notre-Dame-et-Saint-Etienne.jpg|An iliz katolik.
Croix_située_près_de_l'église.jpg|Ar groaz.

* Iliz katolik *Intron-Varia ha Sant Stevan* gant ur groaz e-tal dezhi.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

*  Tremaen war lec'hienn Geobreizh
*  Glad kumun Tremaen
## Notennoù ha daveoù
Lontegezh

Al **lontegezh**, unan ag ar seizh pec'hed kapital hervez an Iliz katolik, eo ar c'hoant da zebriñ, da evañ, da lonkañ muiañ ma c'haller.

Dizemglev a vez a-wechoù diwar-benn ar ger, ha mesket e vez alies **lontegezh** ha lipouzerezh.

Dont a ra ar mesk-se eus ar fae a veze graet war plijadurioù ar c'horf gant an Iliz.

A-hend-all, gant kondaonidigezh al lontegezh e veze an Iliz o c'hoari evel diwallerez ar gevredigezh hag an urzh vat, lakaet en arvar gant al lonkerien dreist-holl.

## Vertuz enebet
Ar vertuz enebet eo an dilontegezh.

## Gerioù kar dre o ster
*naon
*yun

## Liens externes
* Studienn e galleg diwar-benn al lipouzerezh
Buanegezh

Ar **vuanegezh** zo ur seurt follentez berrbad, a laka an den da ober traoù spontus ha ne rafe ket a-hend-all. Komz a reer ivez eus **fulor** pe eus **kounnar**.

Aroueziet eo gant Satanaz. 
## Liammoù
* Miller, S. (2006), ''Anger problems in military veterans'', Columbia University Journal of Student Social Work, IV, 7-16. Diwar-benn pareañ ar vuanegezh en ezvrezelidi 
* ''Études sur la colère'' 
* ''La poésie fait mal ?'', gant Michel Deguy : ar vuanegezh er varzhoniezh, lennet gant ar barzh e-unan (mentrezh mp3)
Gwarizi

Ar **warizi** eo an aon da goll un dra bennak hag a yafe gant unan all (alies an den a garer). Ar wallc'hoantegezh eo ar boan gouzañvet gant an hini n'en deus ket un dra hag a wel gant ar re all.
Ourgouilh

An **ourgouilh**, pe al ** lorc'h**, unan eus ar seizh pec'hed kapital hervez an Iliz katolik, eo soñj an den a gav dezhañ eo uheloc'h e dalvoudegezh eget hini ar re all.

An dud lorc'hus ne vezont ket karet dre ma vezont faeus ouzh ar re all.

## Gerioù niverus
Niverus a-walc'h eo ar gerioù a denn d'an ourgouilh, marteze dre ma n'eo ket ur si peurdianav d'ar vrezhonegerien.

Ouzhpenn ar gerioù *ourgouilh* ha *lorc'h* (pe *lorc'hentez*) e kaver :

*ar *balc'hder*
*ar *bosac'h*
*ar *rogoni*,
*an *uhelegezh*.

## Vertuz enebet

Ouzh an ourgouilh ec'h eneber an uvelded, pe an izelegezh, vertuzioù priziet er gatoligiezh. 

## Troioù-lavar
Eus un den leun a ourgouilh e larer alies 
* *e vramm uheloc'h eget e revr*
* ez eo uhel ar c'haoc'h en e revr
* ez eo uhel an tamm gantañ

Troet eo an den lorc'hus *da vrabañsal, pe da fougeal, da fogasiñ*, ha neuze e lavarer diwar e benn 
* e kan re uhel e gilhog
* ez eus un ton ennañ
* ez eo ur *sac'h-c'hwezh* pe ur *sac'h-kaoc'h*
* ez eo c’hwezet evel un touseg

## Krennlavar
**Lorc'hig voan, Muioc'h a voged evit a dan*.
Pizhoni

Ar **bizhoni**, pe an **dostoni**, eo ar c'hoant da verniañ madoù evit ar blijadur ha hep o dispign . Unan eus ar seizh pec'hed kapital eo er relijion gatolik.

## En arzoù-kaer

Jheronimus Bosch Table of the Mortal Sins (Avaricia).jpg|Hieronymus Bosch, *c*.1510
Pieter Bruegel the Elder- The Seven Deadly Sins or the Seven Vices - Avarice.JPG|Pieter Brueghel gozh, 1558
Ligozzi_Avarizia.jpg|Jacopo Ligozzi, 1590
Vertu.cathedrale.Sens.2.png|Eugène Viollet-le-Duc, 1856
The_worship_of_Mammon.jpg|Evelyn De Morgan, 1909e *The Worship of Mammon*


## Liammoù diabarzh
* De dood van een vrek (livadur)
*Alegorienn ar bizhoni
211

964 *Ab Urbe Condita* = **211** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien ː Lucius Septimius Severus (193 / 211), Caracalla (Septimius Bassianus) (198 / 217), ha Geta (Lucius Septimius Geta) (fin 209 / 26-27 C'hwevrer 212)
* Koñsuled ː Terentius Gentianus & Bassus

 

* Kouezhet klañv dre skuizh, Septimius Severus a ya da Anaon e *[[York|Eburacum]]* (York) ar 4 C'hwevrer 211, oajet a 75 bloaz.
* Caracalla a ra peoc'h gant Maeatae ha Caledonii, ha lak an arme roman da zont en-dro drek Moger Hadrian.
* Deut en dro da Roma, sevel a ra kasoni etre an daou breur. Kaoz ez eus da rannañ an impalaeriezh ː Europa hag Afrika ar c'hornog, gant Roma evit kêrbenn, da Caracalla, hag ar Reter gant Egypt da Geta, gant Alexandria pe Antioch evit kêrbenn. Mes Julia Domna, an impalaerez, a zo enep an dra se.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Zefyrin (198 - 217)

## Ganedigezhioù 211

## Marvioù 211

## Daveoù

__NOTOC__
214

967 *Ab Urbe Condita* = **214** goude J.-K.
## Darvoudoù

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Caracalla (Septimius Bassianus) (198 / 217) 
* Koñsuled ː Lucius Valerius Messalla (Apolilinaris ?) & Caius Octavius Appius Suetrius Sabinus

* Caracalla a ya da ensellout bevennoù an Danav, ha goude se e ya d'ar Reter.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Zefyrin (198 - 217)

## Ganedigezhioù 214

## Marvioù 214

## Daveoù

__NOTOC__
215

968 *Ab Urbe Condita* = **215** goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Caracalla (Septimius Bassianus) (198 / 217)
* Koñsuled ː (Quintus) Maecius Laetus II & Marcus Munatius Sulla Cerialis

* en em sachañ a ra Caracalla diouzh ur barr-amzer pa'z e oa o treizhañ an Hellespont.
* en emglev a ra e miz Ebrel pe e miz Mae, gant roue ar Barted, e Antakya. Bro Osrohen a zo gounezet gant ar Romaned. Tapout a ra Caracalla lesanv *Parthicus*.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Zefyrin (198 - 217)

## Ganedigezhioù 215

## Marvioù 215

## Daveoù

__NOTOC__
217

970 *Ab Urbe Condita* = 217 goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien ː Caracalla (Septimius Bassianus) (12.10.198 / 08.04.217). Macrinus (Marcus Opellius Macrinus) (11.04.217 / fin Mezheven - digor Here 218
* Koñsuled ː Caius Bruttius Praesens & Titus Messius Extricatus II

* Muntret eo Caracalla gant Julius Martialis, evit kont Macrinus, prefed ar Pretordi, e-kichen Carrhes, pa'z e oa an arme o vont war zu stêr Tigris. Julius Martialis a zo lazhet kerkent gant ur gwareder scyth

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Zefyrin (198 - 217)
* Calixt Iñ (217 - 222)
*Hippolit, falspab (217 - 235)

## Ganedigezhioù 217

## Marvioù 217

## Daveoù
__NOTOC__
218

971 *Ab Urbe Condita* = **218** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien ː Macrinus (Marcus Opellius Macrinus) (11.04.217 / fin Mezheven - digor Here 218). Diadumenianus (Marcus Opellius Diadumenianus) (15.05.218 / 08.06.218). Elagabalus (Varius Avitus Bassianus) (15-16,05.218 / 13.03.222)
* Koñsuled ː Imp. Caesar Opellius Severus Macrinus Augustus Oclatianus Adventus. Adalek 8 Mezheven : Imp. Caesar M. Aurelius Antoninus Augustus (Elagabalus)

* Macrinus, goude bezhañ bet trec'het div wech, a ra peoc'h gant Artaban, roue ar Barted, en ur baeañ 200 milion sestercius a gastiz.
* Sevel a ra e vab Marcus Opellius Diadumenianus da *augustus* = impalaer
* Kas ea ra nizezed Julia Domna, hêrezed gwirion Caracalla, en harlu da Emezia.
* Eno, dont a reont lakaat soudarded *Legio III Gallica* da zont war o zu.
* Un emgann e sav etre *Legio III Gallica* ha *Legio III Partica*, a du gant Macrinus, e Immae, e-kichen Antakya. Trec'het eo Macrinus. Tapet eo e Archelais, e-kichen Calcedonia, ha lazhet.
* Diadumenianus a zo tapet ha lazhet an 8 a viz Mezheven.
* Degouezhet impalaer, Varius Avitus Bassianus a gemer anv Marcus Aurelius Antoninus Elagabalus.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Calixt Iñ (217 - 222)
*Hippolit, pab-enep (217 - 235)

## Ganedigezhioù 218

## Marvioù 218

## Daveoù
__NOTOC__
212

964 *Ab Urbe Condita* = **212** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien ːCaracalla (Septimius Bassianus) (198 / 217), ha Geta (Lucius Septimius Geta) (fin 209 / (12-26-27 ?) C'hwevrer 212)
* Koñsuled ː Caius Iulius Asper II & Caius Iulius Galerius Asper

* E kerzh miz C'hwevrer 212 (12-26-27 ?), Caracalla a ra lazhañ (pe a ra e-unan) e breur Geta, etre divrec'h e vamm. Chom a ra Caracalla impalaer roman en e-unan, hag a ra lazhañ meur a vignoned Geta (20000 ?). Kaoz a zo ivez e vije bet "aferioù" etre Caracalla hag e vamm.
* Dekretiñ a ra Caracalla e vo keodourien tout an dud frank en Impalaeriezh. An dra se a dalv ivez evit Galianed, Jermaned, ha Brittoned ar rannvroioù roman.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Zefyrin (198 - 217)

## Ganedigezhioù 212

## Marvioù 212

## Daveoù

__NOTOC__
213

966 *Ab Urbe Condita* = **213** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ːCaracalla (Septimius Bassianus) (198 / 217)
* Koñsuled ːImp. Antoninus IIII & Didius caelius (Calvinus) Balbinus II

* Caracalla a ya kuit eus Roma evit brezeliñ a-enep an Alamaned war ar Rhin

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Zefyrin (198 - 217)

## Ganedigezhioù 213

## Marvioù 213

## Daveoù

__NOTOC__
220

973 *Ab Urbe Condita* = 220 goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Elagabal (Varius Avitus Bassianus)
* Koñsuled ː Imp. Antoninus III & Publius Valerius Comazon Eutychianus

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia
* Sina : dibenn marevezh an dierniezh Han (daveoù ?)

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* pab : Kallist Iañ
*Hippolit, pab-enep

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Daveoù
__NOTOC__
Kensonenn kevig a-gostez dre dostaat drekstaonekaet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig a-gostez dre dostaat drekstaonekaet mouezhiet treuzskrivet [ɫ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 209 hag anvet alies "l teñvel".

Ur gensonenn kendistaget an hini eo, ma vez drekstaonekaet peurliesañ pe c'hoazh gourlañchennekaet pe zoken hugedekaet, ur Kensonenn kevig a-gostez dre dostaat ([l]).

Kavet e vez alies ar son-mañ e-touez ar yezhoù komzet en Europa, peurliesañ evel alofonenn ur Kensonenn kevig a-gostez dre dostaat [l] e lost ar silabenn evel e portugaleg hag e saozneg.

E yezhoù all, avat, en o zouez an albaneg hag ar ruseg e vez enebiet ur fonem a-gostez *teñvel* (drekstaonekaet: [ɫ]) ouzh ar fonem a-gostez *sklaer* (plaen, pe nann-drekstaonekaet: [l]) hag/pe ouzh ar fonem a-gostez [Staonekadur|staonekaet]] ([lʲ]).

Ral a wezh e vez implijet ar son-mañ gant ar yezhoù komzet er-maez eus Europa, estreget meur a yezh turkek.

An '''''l''''' stambouc'hus kavet en arabeg (er ger "Allah" nemetken) hag e yezhoù berberek 'zo a c'hell bezañ distaget evel un doare l teñvel gourlañchennekaet pe hugedekaet

## Skouerioù

*Albaneg: *ha*'ll**a'' , "kazel"
*[[Arabeg]]: الله , "doue"
*[[Gouezeleg Skos]]: ''[[Mallaig]]'' [].
*[[Katalaneg]]: ''ti**l·l**a'' , "tilhenn"
*[[Portugaleg|Portugaleg europek]]: ''mi**l*** [], "mil"
*[[Poloneg]] (rannyezhoù ar reter): ***ł**apa'' [], "pav"
*[[Norvegeg]] ([[rannyezh|rannyezhoù]]): ''spe**ll**e'' [], "c'hoari"
*[[Ruseg]]: ''ма**л**ый'' [], "bihan"
* [[Saozneg|Saozneg unvan]]: e [[lost ar silabenn]] nemetken, d.s. ''bell'' ("kloc'h") ha ''milk'' ("laezh"). 
*[[St'at'imcetseg]]: ''qao**ḻ*** [], "fall" 
*[[Turkeg]]: ''kızı'''l*** , "ruz"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn a-gostez
* Kensonenn kevig
* Kensonenn dre dostaat
* Drekstaonekadur
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn mouezhiet
Trediarn

** Trediarn ** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant priol-person parrez Trediarn, Huet e anv, ha priol-person Santez-Uriel ivez, Goiraud e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,91 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den a varvas abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 9,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Trédias (22) Église Saint-Pierre 02.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

Trédias (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn . 
* Plakenn en iliz katolik e koun an daou veleg didou bet dibennet e-pad an Dispac'h Gall hag an naontek gwaz marvet e brezelioù an Impalaeriezh C'hall Kentañ, luc’hskeudenn.
* Taolennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Ivinieg

** Ivinieg ** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv

### Stummoù skrivet

* Erwan Vallerie ː**Ilfiniac**, XIIt-XIIIt; **Ivignac**, 1187, 1269; **Evignac**, 1480; **Evignac**, XVIt; **Iugnac**, 1654; **Eyvignac**, 1779

### Gerdarzh

* Dauzat & Rostaing : "anv den galian-ha-roman **Ivinius*, eilstumm *Ivinus*, lostger *-acum*"

## Ardamezioù
*En argant e ziv dreustell en sabel*

Ardamezioù familh Ivinieg (siell 1381).

## Istor
* En Eskopti kozh Sant-Maloù edo Ivinieg. 
### 
* 850 a dud a oa o vevañ er barrez war dro 1780.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Gauvain e anv, hag ar c'hure, Moguet.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 88 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,50 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Dieubet e voe Ivinieg d'ar 6 a viz Eost 1944 da greisteiz gant an Task Force A eus lu SUA.
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e 1957.
## Brezhoneg
* 21,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Maloù*.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* **Olivier Maillard** ː kordenner e relijion; komiser-jeneral eus e urzh (1487; 1493; 1499); kofessour ar roue Charlez VIII, ha legad evit ar pab Inosant III e-kichen ar roue gall. Aet da Anaon an 13 mezheven 1502.
* **François-Côme-Damien Allain** ː beleg; kannad evit tud-an-Iliz eus senesalerezh Dinan ouzh ar Stadoù an 20.04.1789. Divroed e Bro-Saoz e 1792; Deut en-dro e 1801. Vikel-jeneral eskopti Gwened. Ivinieg, 16.02.1743 / Gwened, 18.06.1809
* **Joseph Picot**, lezanvet *Tape à Mort*, pennchouan, en eus aloubet kastell Ivinieg d'an 8 a viz Gouhere 1795.
* **Victor-Marie-Adrien du Bouays** ː markiz la Bégassière; kolonel ar c'hanolierezh, an 22.12.1888; jeneral brigadenn an 25.09.1893; jeneral rann-arme. Ivinieg, 02.05.1838 / Nancy, 14.01.1904.
* **Abad Lemasson** ː en eus savet un unskrid e 1911 : *Yvignac autrefois*.
* **Mathurin-Eugène Monier** ː istorour kêr Dinan; mirdiour Hendraoù departamant Aodoù an Arvor. Aozer ul levr : *Contes de mon village*. Ivinieg, 2.02.1901 / Dinan, 21.09.1974.

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Albert Dauzat et Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Régis de Saint-Jouan : *Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Kensonenn kevig a-gostez dre stlakat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig a-gostez dre stlakat mouezhiet treuzskrivet [ɺ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 181.

## Skouerioù

* Japaneg: evel e meur a yezh all ma ne vez ket diforc'het  diouzh , ar gensonenn *r* a c'hell bezañ distaget evel ur gensonenn a-gostez dre stlakat 

* Iwaidjaeg: er yezh-mañ komzet en Aostralia e kaver ur gensonenn kevig a-gostez dre stlakat hag ur gensonenn tro-gil a-gostez dre stlakat hag ivez marteze ur gensonenn staon a-gostez dre stlakat ([ʎ̯]).

* Wayoueg (*guajiro* pe *wayuunaiki*): gant ar yezh arawakek-mañ komzet e Venezuela ha Kolombia e vez enebiet ez-fonemek ar gensonenn kevig a-gostez dre stlakat // (skrivet *l*), ouzh ar gensonenn kevig dre froumal  (skrivet *r*).

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn a-gostez
* Kensonenn kevig
* Kensonenn dre stlakat
* Kensonenn mouezhiet
Sant-Gouenoù

** Sant-Gouenoù ** a oa ur gumun eus Kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Brezel 1870-1871: mervel a reas pevar soudard eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 91 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,04 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Kemeret e voe 32 880 Lur en ti-post, gant izili eus ar Rezistañs moarvat, en noz etre ar 1 hag an 2 a viz Even 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 10,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik * Sant Gouenoù*.
* Chapel *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Sant-Gouenoù war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Yagu-ar-Menez

** Sant-Yagu-ar-Menez ** a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.
## Douaroniezh
* War lez dehoù ar Renk emañ Sant-Yagu.
## Anv

* Bernard Tanguy (1992) : **Eccl. S. Jacuti de Selmene**, 1163; **par. de S. Jacuto du Mene**, 1269; **par. de S. Jacuto**, 1271; gallaoueg ***Saint Jadju***

## Ardamezioù

* N'ez eus ket

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 66 gwaz abalamour d'ar brezel (65 hervez monumant ar re varv), da lavaret eo 5,17 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a  voe lazhet e Boezinge  e Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudard e oa er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel; unan anezhe a varvas e 1949: kontammet e oa bet gant an aezhenn, n'eo ket meneget ouzh monumant ar re varv.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château du Parc (façade donnant sur la cour d'entrée).jpg|Ar c'hastell.
Monuments aux morts de Saint-Jacut-du-Mené.jpg|Ar monumant.
Façade sud de la chapelle.jpg|Ar chapel.
L'église Saint-Jacut.jpg|An iliz katolik.

* Kastell ar Park.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn  ha kartenn-bost .
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Chapel *Intron-Varia*.
* Iliz katolik *Sant Yagu*.
## Brezhoneg
* 8,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

|

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Sant-Yagu-ar-Menez war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Jili-ar-Menez

** Sant-Jili-ar-Menez ** a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,78 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 28 a viz Gouhere 1944 e voe taget ha distrujet strouezheg Seilla gant an SSed, lazhet e voe seizh reistant.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur penngorporal e 1952 p'edo prizoniad er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 15,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

L'église Saint-Gilles et son placître.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Jili*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. D’ar 5 a viz Ebrel 1920 e voe dioueliet.
* Monumant strouezheg Seilla.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel kumun Sant-Jili-ar-Menez
*  Sant-Jili-ar-Menez war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kerveskont

** Kerveskont ** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plelin-Tregavoù e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

Rancevicomte.jpg|Ar Renk e Kerveskont.

* War lez ar stêr Renk emañ Kerveskont.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,18 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou  anezhe e Belgia e miz Eost  1914, e penn- kentañ ar brezel: unan a yeas diwar wel e Rossignol d’an 22, serjant en 2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel e oa, unan all a voe lazhet en Oray, marichal-lojeiz e oa e 13vet Rujumant Husarded e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwezek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe dek den nann-soudard gant ur vombezadeg d’an 13 a viz Even 1944.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur c'hanolier d'ar 7 a viz Mae 1954 e dibenn Emgann Diên Biên Phu.
## Brezhoneg
* 9,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Vicomté-sur-Rance - église 01.JPG|An iliz katolik.
Moulinduprat.jpg|Ar velin.
Monuments aux morts de La Vicomté-sur-Rance.jpg|Ar monumant.

* Iliz katolik *Santez Anna*.
* Milin ar Prad war ar Renk.
* Monumant foran ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Monumant katolik ar re varv (1914-1918) en iliz, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Sant-Haelen

**Sant-Haelen** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dinan-Reter e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Sant-Haelen.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 51 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,68 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe ur martolod eus ar gumun d'an 3 a viz Even 1960 er  C'hab Matifou e departamant Aljer.
## Brezhoneg
* 5,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Les vestiges du château de Coëtquen.jpg|Dismantroù kastell Koetken.
Manoir de la Begassière.jpg|Ar maner.
Saint-Hélen - Église 02.JPG|An iliz katolik. 

* Ar c'hastell, dismantret.
* Maner "La Begassière".
* Iliz katolik *Sant Haelen*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Kalvar ar re varv (1939-1945) er vered, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki

**Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki** zo div vombezadenn graet gant aerlu SUA e miz Eost 1945 e Japan, war kêrioù Hiroshima ha Nagasaki. En holl e oa bet lazhet 129 000 ha 226 000 den, an darn vrasañ anezho o vezañ trevourien. Betek-henn eo ar wechoù nemetañ ma voe implijet an arm nukleel e-kerzh ur stourm gwir. 

Bloavezh diwezhañ an Eil Brezel-bed, ar Gevredidi a oa o prientiñ un aloubadeg koustus eus bro Japan. A-raok an oberiadur e oa bet krog bombezadennoù ramzel ha bombezadennoù tan war 67 kêr brasañ ar vro. Ar brezel en Europa a oa echuet gant kodianidigezh an Trede Reich d'an 8 a viz Mae 1945, holl aked ar Gevredidi a zo trot neuze war Talbenn ar Meurvor Habask. E miz Gouhere 1945, ar Manhattan Project en devoa savet div vombezenn atomek lesanvet: "Fat Man", ha "Little Boy".
## Div vombezenn
* D'ar 6 a viz Eost 1945 diouzh ar beure, e voe taolet ar vombezenn atomek "Little Boy" war Hiroshima.
* D'an 9 a viz Eost 1945, diouzh ar beure, e voe taolet ar vombezenn atomek "Fat Man" war Nagasaki.

Hiroshima aftermath.jpg|Hiroshima goude tarzhadenn ar vombezenn atomel
JapaneseSurrender.jpg|Ar jeneraled Yoshijiro Umezu ha Douglas MacArthur o sinañ ar peoc'h e bae Tokyo war vourzh al lestr *Missouri* d'an 2 a viz Gwengolo 1945


## Pennadoù kar
* Devezh Hiroshima
C'hoarioù Phantasy Star

***Phantasy Star*** (japaneg : **ファンタシースター** *Fantashī Sutā*) zo ur stirad c'hoarioù video RPG bet krouet gant Sega e 1987.

C'hoarvezout a ra *Phantasy Star* en un hollved all, e koskoriad ar steredenn Algol.

## Stirad
* *[[Phantasy Star]]** ([[Master System]], [[1987]]/[[Megadrive]], [[1992]])
* *Phantasy Star II* ([[Megadrive]], [[1989]])
* *Phantasy Star: Anne's Adventure* ([[Sega Meganet]] [[modem]], [[1991]])
* *Phantasy Star: Huey's Adventure* ([[Sega Meganet]] [[modem]], [[1991]])
* *Phantasy Star: Kind's Adventure* ([[Sega Meganet]] [[modem]], [[1991]])
* *Phantasy Star: Shilka's Adventure *([[Sega Meganet]] [[modem]], [[1991]])
* *Phantasy Star III: Generations of Doom* ([[Megadrive]], [[1991]])
* *Phantasy Star Adventure* ([[Game Gear]], [[1992]])
* *Phantasy Star Gaiden* ([[Game Gear]], [[1992]])
* *Phantasy Star IV: The End of the Millennium* ([[Megadrive]], [[1994]])
* *Phantasy Star Collection* ([[Saturn]], [[1998]])
* *Phantasy Star Online* ([[Dreamcast]], [[compatible PC|PC]], [[2001]])
* *Phantasy Star Online version 2* ([[Dreamcast]], [[2002]])
* *Phantasy Star Collection* ([[Game Boy Advance]], [[2002]])
* *Phantasy Star Online: Episode I & II* ([[GameCube]], [[Xbox]], [[2002]])
* *Phantasy Star Online: Episode I & II Plus* ([[GameCube]], [[2003]])
* *Phantasy Star: Generation 1* ([[PlayStation 2]], [[2003]])
* *Phantasy Star Online: Blue Burst* ([[Compatible PC|PC]], [[2004]])
* *Phantasy Star Online Episode III: C.A.R.D. Revolution* ([[GameCube]], [[2004]])
* *Phantasy Star: Generation 2* ([[PlayStation 2]], [[2005]])
* *Phantasy Star Online Blue Burst: Episode IV* ([[Compatible PC|PC]], [[2005]])
* *Phantasy Star Universe *
*War ar [[Sega Master System]]: *Phantasy Star*
*War ar [[Sega Mega Drive]] : *Phantasy Star* (e [[Japan]] hepken ; ne oa nemet un azasadenn eus doare Sega Master System)
**Phantasy Star II
**Phantasy Star III
**Phantasy Star IV
*War an Dreamcast : *Phantasy Star Online'' (doare 1 ha dore 2)
Sant-Samzun

**Sant-Samzun** (*Saint-Samson-sur-[[Rance]]* ent-ofisiel e galleg) zo ur gumun e Breizh e kanton Dinan-Kornôg e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

Viaduc-de-lessard.jpg|Pont Lessard dreist ar Renk.
Barrage & Ecluse01.jpg|Stankell ha skluz ar C'hasteller.

* War lez kleiz ar Renk emañ Sant-Samzun.
## Dezougen

Saint-Samson-sur-Rance - Hôtel des Mouettes halte de la Lisse - AD22 - 16FI5884.jpg|Arsav "La Lisse".

* War al linenn hent-houarn Lambal Dol emañ Sant-Samzun.
## Istor
* Un ezklozadur eus Eskopti Dol e oa Sant-Samzun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 17 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,85% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir Tiemblais (Saint-Samson-sur-Rance)-cd03.jpg|Ar peulvan.

* Peulvan "Tiemblais".

Saint-Samson-Sur-Rance-Manoir-du-Chatelier-DSC05144.jpg|Ar maner.
Saint-Samson-sur-Rance - Église 03.JPG|An iliz katolik.

* Maner ar C'hasteller.
* Iliz katolik *Sant Samzun*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
*  Geobreizh
## Notennoù

**Testenn dev**
Taden

** Taden ** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Dinan-Kornôg e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

La Rance à Taden (22) - 02.jpg|Ar Renk e Taden.

* War lez ar Renk emañ Taden.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Tadduem, Tadduen**, 1121; **Taden**, 1163; **Tadem**, 1187; **Taden**, 1222; **Tadain**, 1440; **Tadein**, XVIvet; **Taden**, 1630
## Ardamezioù
En glazur e wifrell en aour, heuliet ouzh kab gant ur pav dehoù en argant leinet gant ur steredenn en aour; hag ouzh beg gant un alarc'h en argant mordoant
- ouzh dehoù ː familh Marot
- ouzh kleiz ː elerc'h stank Taden
- ar wifrell ː an hent bras a-dreuz ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: nac'het e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,54 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, hervez monumant ar re varv.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 11,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Taden . Le manoir de la Grand'Cour.jpg|Maner La Grand'Cour.
Manoir des Alleux (Taden, Côtes-d'Armor).jpg|Maner Les Alleux.
Taden - Château de la Conninais - AD22 - 16FI5923.jpg|Maner La Conninais.
Le chateau de la Garaye.JPG|Kastell La Garaye.


Taden (22) Église Saint-Pierre 06.jpg|Iliz  katolik *Sant Pêr* er vourc'h.

* Iliz  katolik *Sant Pêr* er vourc'h.
* Tossen la Grande-Prévostais.
* Iliz  katolik *Sant Fiakr* e Trela (XIVt-1880).
* Chapel *Santez Katell* (XIVt).
* Maner La Grand'Cour (war dro 1380). Enrollet I.S.M.H 6 Genver 1971.
* Maner Les Alleux (XIVt).
* Maner La Conninais (XIIt, XVt, XIXt). Enrollet M.H an 28 Gwengolo 1926.
* Kastell la Garaye (war dro 1550, XVIIIt). Enrollet M.H an 22 Gouere 1920.
* Kastell La Ménardais (XVIIt).
* Maner Le Launay (tammoù eus XVIIIt).
* Kroaz Rigoman.
* Kouldri La Grande-Métairie.

Monument aux morts de Taden (22) - 02.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e bered Trela, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik *Sant Fiakr*, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud

* **Tanguy**, pe **Tanneguy du Chastel,** bet ganet er c'hastell la Conninais, war-dro 1360; marvet e 1449
* **Claude-Toussaint Marot ,** kont la Garaye; mouskeder e 1692; kuzulier ouzh Breujoù Breizh. Dengarour evit ar re baour. Roazhon, 27.10.1675 / La Garaye e Taden, 02.07.1755
* **Marie-Angélique-Sylvie Marot de la Garaye**, gwreg kont Pontbriand. Intañvez, aet e-ti an Ospitalierezed Saumur, ha goude se renerez Hôtel-Dieu Jossilin (La Garaye e Taden, 30.11.1677 / Jossilin, 08.05.1732)
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Kever

** Kever ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dinan e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Istor
* Parrez Kever a zo diouti abaoe an . Kenstaget e voe ouzh Kersaout hag ouzh Sant Maloù goude. 
### [[Dispac'h Gall]]
* Ar c'huzul-kêr gentañ a voe dilennet tro 1790.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: graet e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person en ur sevel diferadennoù na c'hellent ket bout degemeret gant ar Vodadenn vonreizhañ vroadel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 72 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,37 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe  daou soudard eus ar gumun e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel, unan eus an 48vet Rujumant Troadegiezh en Ham-sur-Sambre hag unan eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e Rossignol.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 2 a viz Eost 1944 e voe fuzuilhet Augustin Le Guen, renour skol Kever, gant al lu alaman en Oskaleg.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou ganolier eus ar gumun e Kochinsina er Viêtnam. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d'an 31 a viz Meurzh 1961.
#### Afer Kever
* D'an 19 a viz Ebrel 2000 e tarzhas ur vombezenn e McDonald's Kever, mervel a ra ur vaouez (Laurence Turbec) implijadez eus ar stal. D'ar mare-se e vezoe lavaret eo ar gwalldaol-se bet graet gant aozadurioù evit dizalc'hiezh Breizh (gwelet afer Plevin).
## Brezhoneg
* 4,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

EgliseSaintLaurent-Quevert22-byRundvald.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Sainte-Anne-du-Rocher, Quévert, Côtes d'Armor DSC07535.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Laorañs*.
* Chapel * Intron-Varia ar Roc'hell*.
* Monumant ar re varv e Park ar Maerdi, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918)  en iliz katolik, luc’hskeudenn.
### Darvoudoù-sport a bep seurt
* 2 a viz Mezheven 2012 : aet Kampionad rink hockey Frañs gant Hockey Kleub Dinan Kever evit ar 7 gwech.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
* Kever war lec'hienn Geobreizh.
## Notennoù ha daveoù
Sant-Karneg

** Sant-Karneg ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Lanvalae e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

Canal d'Ille-et-Rance - panoramio.jpg|Kanol an Il hag ar Renk e Sant-Karneg.

* War lez ar Renk emañ Sant-Karneg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 39 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,21 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou soudard eus ar gumun e Belgia e penn kentañ ar brezel, unan a voe lazhet  d’an 21 a viz Eost 1914 en Arsimont, soudard e oa en 2vet Rujumant Troadegiezh, egile d’an 22 a viz Eost 1914 e Rossignol, soudard e oa en 2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 12,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Carné (22) Église Saint-Pierre 02.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

Saint-Carné (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant foran ar re varv e Leurgêr ar Maerdi, luc’hskeudenn.
* Monumant katolik ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Ar C'haeoù

**Ar C’haeoù** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Evrann e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ ar C’haeoù.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Bernard e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 26 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,71 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 22,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau-du-hac.jpg|Ar c'hastell.
Le Quiou (22) Église Notre-Dame 01.JPG|An iliz katolik.

* Ar c'hastell, .
* Iliz katolik *Intron-Varia*, .
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
* ar C'haeoù war lec'hienn Geonbreizh.
## Notennoù ha daveoù
Treveron

**Treveron ** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Lanvalae e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Douaroniezh
Emañ ur 45 km bennak en norzh da Roazhon ha war-dro 35 km diouzh ar mor. Ur gumun war ar maez eo.
### Kumunioù amezek

## Anv
* Bernard Tanguy ː **Eccl. S. Laurentii de Treveron**, XIIvet; Treron, 1156, 1181, 1187, 1253, 1277; gallaoueg ː **Trévron**.
* Erwan Vallerie ː **Treveron**, 1181, 1187, 1253, 1636, 1779

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: nac'het e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person.
### 
* Distaget eo bet parrez an Hengleuz d'ar 24 a viz Ebrel 1847.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,61 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 10 a viz Mezheven 1944 e kouezhas un nijerez *[[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]]* (marilhet 42-25903 ha kodet T5-?) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e **Treveron**; he nijour a zeuas a-benn da achap.
* Mervel a reas un den abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 19 a viz Meurzh 1946e Vinh Quoi e Kochinsina er Viêtnam.

## Brezhoneg
* 17,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Chalonge ( –  kantved) ; bet enrollet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1926.
* Maner Vaudaniel ( kantved).

Trévron (22) Église Saint-Laurent 02.JPG|An iliz katolik.
Trévron Croix celtique.jpg|Ar groaz keltiek.

* Iliz katolik *Sant Laorañs* (adsavet etre 1865 ha 1869) hag ar groaz keltiek (e greunit,  –  kantved, plasenn an Iliz).

Trévron (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. 
* Gwerenn-livet ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
*  Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
*  Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*  Régis de Saint-Jouan : *Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990
*  Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor*. Chasse-Marée. ArMen. 1992 Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Sant-Yuzeg

** Sant-Yuzeg ** (*Saint-Judoce* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Evrann e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Sancti Judoci**, 1184; 1197; **Sanctus Judocus**, XIVt;  **Sancti Judossi**, 1371; **Sancti Iuddossi**, **Sancti Iudoci**, 1371; **Saint Gyoce**, XVt; **Sancto Judoco**, 1516
## Ardamezioù
* *Palefarzhet etre glazur ha sabel; e groaz asket en argant balirant war al lodennadur*
## Istor
* Kent an Dispac'h gall e oa parrez Sant-Yuzege deandi Bowidel, a oa ur sankenn eus eskopti Dol en hini Sant-Maloù.
Un diempradur eus parrez Plouan, hervez Erwan Vallerie.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 35 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,88 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas e Belgia e miz  Eost 1914: unan en Rossignol d’an 22, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel, unan e Falisolle d'an 22 ivez, soudard e oa er 47vet Rujumant Troadegiezh hag unan d'ar 24 en Oret, soudard e oa er er 47vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Brezhoneg
* 7,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Judoce (22) Ancienne église 03.JPG|An iliz katolik kozh (*Sant Yuzeg*).
Saint-Judoce - Église et presbytère - AD22 - 16FI5659.jpg|An iliz katolik nevez hag ar presbital.

* An iliz katolik kozh.
* An iliz katolik nevez.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. 
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Trefermael

** Trefermael ** a zo ur gumun eus Kanton Evrann e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Trefermael.
## Anv
* Bernard Tanguy ː **Trefermel**, fin XIvet; **par. de Trefermel**, 1187; **Trefemel**, *c*. 1330; **Treffemel**, 1405; **Treffumel**, XVvet; 1592; **Trefumel**, 1557; 
* Erwan Vallerie ː **Trefermel**, 1080, 1187; **Treffemel**, 1513
**Gerdarzh** ː diwar un anv-den Fermael (*fer* ː kreñv, galloudek, & *mael* = penn) (e kembraeg ː *Fernmail*)
## Ardamezioù
* *Rannet etre glazur hag argant e c'houdreustell kommek an eil en egile, heuliet ouzh kab gant ur gregilhenn en argant ouzh dehoù hag ur vleunienn lin en glazur skoret ha deliennet en geot ouzh kleiz, hag heuliet ouzh beg gant ur c'halir en aour balirant war al lodennadur*
* Degemeret gant Kuzul ar Gumum e 1986
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 18 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,21 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Un den a varvas abalamour d'ar brezel e 1945 en Alamagn.
## Brezhoneg
* 11,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Tréfumel - Château la Rivière - AD22 - 16FI6226.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell ar Stêr.

Tréfumel (22) Église Sainte-Agnès 04.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Agnès*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.  
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor*. Chasse-Marée. ArMen. 1992
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
C'hoarigan

Ur **c'hoarigan**, pe *opera* en italianeg hag e meur a yezh, zo ur seurt pezh-c'hoari kanet hag eilet gant abadennoù sonerezh. Al levrig (*libretto* en italianeg) a vez graet eus testenn ar c'hoari. Meur a elfenn c'hoariva a c'hell bezañ dispaket e-doug ur c'hoarigan : prantadoù komzet, darvoudoù ha donedigezhioù, luskadoù traezennoù, trouzioù, dañs hag all. 

Peurliesañ e vez c'hoariet ar c'hoariganoù e c'hoarigandioù (*operaoù* a vez graet anezho ivez). 

Ul laz-seniñ hag ul laz-koroll a c'hell bezañ staliet enno. Koulskoude e vez c'hoariet ar c'hoariganoù er c'hoarivaoù bras ivez, pe dindan an amzer zoken pa vez tu.

Brudet eo ar c'hoariganoù italianek, re Giuseppe Verdi dreist-holl, ha re alamanek Richard Wagner.