open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Penn-Da-Benn

**Penn-Da-Benn** a zo anv ur stal-levrioù brezhonek bet e Kemperle, war ar blasenn Sant Mikel, etre 1996 ha 2022.

Dalc'het e oa gant Marijo Mellouët, un emsaverez sevenadurel vreizhat. 
Perzh e oa ar stal-levrioù Penn-Da-Benn deus ar genrouedad stal-levrioù Kenstroll betek 2022, p'eo bet serret ar stal.

Ul lec'h arzel liesseurt e oa ar stal, perzh deus Festival taol Kurun bep bloaz ha deus e genstrivadeg haiku. 

Arzourien brezhoneg liesseurt a zaremprede ingal al lec'h. Skrivagnerien da gentañ, boaz da zont da sinañ ul levr nevez-deuet, met ivez sonerien, prezegennerien, barzhed, ha betek livourien pa oa deuet da vezañ ul lec'hig diskouezadegoù ivez. Anavezet e oa al lec'h evel ti ar sevenadurioù minorelaet, liessevenadurel ha liessokial. Betek an Tad nedeleg a veze gwelet eno bep bloaz gant e varc'h, da gas ar vugale d'ober tro ar c'harter.

## Arzourien lakaet war wel e Penn-Da-Benn

* Sonerien: trio Louarnika, Duo Elodie Jaffré / Awena Lucas, duo Arrin, Zrnì, La Gwad gant Didier Dreo, Gauthier Istin...
* Leurennerien hag aktourien c'hoariva: Iona Gauchet, Mai Lincoln, Anaël Guyomarc'h, Katell Kloareg, Quentin Morvan...
* Livourien: Claude Huart, Marthe Lallemand, Karolina Klimeová...
 
## Daveennoù

## Liammoù diavaez
* Bali Breizh e Kemperle : levrdi Penn da benn/Librairie Penn da benn, Bali Breizh, FR3.
Manifest (strollad sonerezh)

**Manifest** zo ur strollad sonerezh merc'hed savet gant Hypers New Media e 2024. An doare sonerezh a zo pop, dance, hag R&B. Awenet eo ar strollad gant ar K-pop o pouezañ war an dañs kement hag ar sonerezh nerzhus.
## Justis
E miz Gwengolo 2025 goude ur sonadenn en Istanbul, e oa bet kounnaret lod harperien eus ar strollad AKP, hini ar prezidant Erdogan. Ur c'huzulier tost ouzh ar prezidant, Oktay Saral, a oa bet o skrivañ war X e oa merc'hed ar strollad “krouadurioù hudur, gadalus, gant neuz euzhviled” hag e oa ret d'ober un dra bennak evit difenn an urzh mat. Difennet eo bet dezho kuitaat ar vro ha digoret ez eus bet un enklask gant prokulor Istanbul (tost ouzh ar prezidant ivez) evit rebechoù "dispakerezh" hag "emzalc'hioù hudur" .

## Izili
* Mina Solak
* Lidya Pınar
* Esin Bahat
* Hilal Yelekçi
* Zeynep Sude Oktay
* Sueda Uluca
## Notennoù ha daveennoù
InfoWars

***Infowars*** zo ur media eus an tu dehoù pellañ stadunanat iriennour hag ul lec'hienn internet da skignañ falskeloù krouet gant Alex Jones. Krouet eo bet e 1999, gant an anv **Free Speech Systems LLC**..

Abadennoù doare Talk show ha reoù all a zo krouet dreist-holl er studioioù lec'hiet en ul lec'h kuzh en takad greantel tro war dro Austin, Texas. Al lec'hienn a embann alies falskeleier hag a zo bet meur a wech o lakaat sevel barradoù harrelerezh war tud. Dezrevelloù eus 2017 a embann e oa bet gweladennet al lec'hienn *Infowars* gant tro 10&nbsp;milion gweladenn bep miz, uheloc'h evit re ar mediaioù brudet evel *[[The Economist]]* ha *[[Newsweek]]* d'an amzer-se. E miz C'hwevrer 2018, Jones, an embanner, rener ha perc'henn eus *Infowars*, a oa bet rebechet dezhañ kaout doareoù disrann ha betek tagadennoù reizhel war implijidi *Infowars*, ha dreist-holl Jones, a zo bet o tifenn iriennoù a-bep seurt, dreist-holl reoù oc'h embann oberiadurioù false flag gant gouarnamant Stadoù-Unanet Amerika. Meur a wech eo bet roet lamm da grouidigezhioù Jones, ha meur a-wech eo bet lammet betek skarzhet eus ar rouedadoù sokial, evel Facebook, Twitter, YouTube, iTunes, ha Roku.
## Notennoù ha daveennoù
The Hollywood Reporter

***The Hollywood Reporter*** (berraet en ***THR***) zo ur gelaouenn baper hag enlinenn stadunanat hag a bled dreist-holl gant filmoù, ar skinwel, ar c'hoariva, ha greanterezh an dudi. Savet eo bet e 1930 evel kelaouenn bemdeziek, hag e 2010 e oa troet da unan sizhuniek ment bras gant ul lec'hienn internet nevez. E 2020, e vez meret labourioù pemdeziek an embregerezh gant Penske Media Corporation dre ur c'henembregerezh gant Eldridge Industries. 

The Hollywood Reporter en deus un embannadur etrevroadel e meur a vro. Ar gelaouenn a arc'hanta pe a aoz meur a zarvoud pouezus e greanterezh an dudi.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
The Times of Israel

***The Times of Israel*** (berraet en ***ToI***) zo ur gazetenn enlinenn israelian liesyezhek hag a oa bet lañset e 2012, hag a zo deuet da vezañ ar gazetenn keleier yuzev kement hag israelian e saozneg brasañ a-fed lennerien. Kengrouet eo bet gant ar c'hazetenner israelian David Horovitz, hag a zo ivez ar c'hrouer embanner, ha gant ar miliarder poster arc'hant stadunanat Seth Klarman. Diazezet eo e Jeruzalem, ha "kelaouiñ a ra endroadur Israel, ar Reter nesañ hag ar bed yuzev." Skrivet e vez e saozneg war al lec'hienn *The Times of Israel* met bez ez eus ivez ur stumm en hebraeg (un embannadur dizalc'h, *Zman Yisrael*), arabeg, e galleg, ha perseg. Ouzhpenn embann keleier ha studiadennoù, al lec'hienn a zo ivez o reiñ bod da vlogoù skrivagnerien lies.
## Notennoù ha daveennoù
Clément Bessaguet

**Clément Bessaguet**, ganet d'an 29 a viz Mae 1991 e Montpelhièr, zo un tenner sport gall, arbennikaet war an amprouenn pistolenn tizh 25 metr. Pleustriñ a ra en STM (*Société de Tir de Montpellier*).

## Loreadeg

* Kib ar bed 2018 (Guadalajara, ) : medalenn aour
* Kib ar bed 2022 (Bakou, ) : medalenn arem
* Kib ar bed 2025 (Bhopal,  ) : medalenn arc'hant
* Kib ar bed 2025 (Kairo, ) : medalenn arc'hant
* Kib ar bed 2025 (Ningbo, ) : medalenn arem

## Daveennoù
Variety (kelaouenn)

***Variety*** zo ur gelaouenn stadunanat perc'hennet gant Penske Media Corporation. Krouet eo bet gant Sime Silverman e New York City e 1905 evel ur gazetenn sizhuniek o plediñ gant ar c'hoariva hag ar vaudeville. E 1933, ***Daily Variety*** a oa bet krouet, ha diazezet e Los Angeles, evit heuliañ ar filmoù. Lec'hienn internet *Variety*a bled gant keleier an dudi, burutelladennoù, disoc'hoù ar box office, deiziataer ar filmoù da zont.
Lenn Ha Dilenn

**Lenn Ha Dilenn** a zo anv ur stal-levrioù brezhonek e Gwened abaoe 1998.

Dalc'het eo bet ar stal gant Gilles Turlan e-pad 25 bloaz, hag ez eo bremañ gant Sylvie Séligour, adkemeret ar stal ganti e 2023 dindan an anv astennet "Lenn Ha Dilenn, un autre regard".
 
Perzh eo ar stal deus ar genrouedad stal-levrioù Kenstroll.

## Liammoù diavaez
* Kenstroll, lec'hienn ofisiel.
Pierrick Mellouët

**Pierrick Mellouët** a zo bet ganet e Bro-Leon, mab eo da Auguste hag Yvette Mellouët. Breur eo da v/Marijo Mellouët.

Istorour war sevenadurioù maezioù Breizh eo-eñ, o kelenn e Lesneven. Seizh levr atersadennoù en deus embannet gant al luc'hskeudennour Albert Pennec. Lod deus an atersadennoù a zo e brezhoneg, ha diverret dre skrid e galleg. Taolenniñ a reont dispac'h bras al labour-douar e Breizh en ugentvet kantved.

## Levrlennadurezh
*  Mellouet, P. & A. Pennec, 2023. *L'espoir des campagnes bretonnes - Une révolution technique (1950-1980)*, Tome 2, Roudou éditions, 978-2-9546505-3-1. 
*  Mellouet, P. & A. Pennec, 2004. *Blaz an douar, le goût de la terre*, Blaz an douar (ed.), Dastum Bro Leon - gant ur CD audio.
*  Mellouet, P. 2002. *Les Paysans léonards au travail. Évolution des techniques de culture de plein champ au XX° siècle*, Blaz an douar, (eil embann), 164 p.

## Liammoù diavaez
* Pierrick Mellouet / Albert Pennec, RBG.

## Daveennoù
Farida Arouche

**Farida Arouche**  zo ur c'hoarierez echedoù bet ganet  d’an 30 a viz Gwengolo 1980 en Aljeria.
Mestr Etrebroadel ar Maouezi (WIM) eo abaoe 2002.
## Kevezadegoù
### Kampionadoù Afrika
* Beskampionez ar Maouezi e Kaero e 2001, tapout a reas ar vedalenn argant.
* Kampionez ar Maouezi en Abuja e 2003, tapout a reas ar vedalenn aour.
* E 2003, Farida Arouche a c'hoarias e skipailh Algeria e tournamant *African Games* (*C'hoarioù Afrikan*), he skipailh a dapas ar vedalenn aour. 
## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas e skipailh Aljeria:
* e 1994, ouzh an dablezenn gentañ er 31 Olimpiad e Moskov (Rusia), (+4, =5, -3),
* e 2002, ouzh an deirvet tablezenn er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia), (+3, =8, -2).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
*  He c'hoari e Chess Games
* Farida Arouche He c'hoari e 365 Chesscom
Arnaude de Rocas

**Arnaude de Rocas** (gresianeg: *Μαρία Συγκλητική*, *Maria Syglitiki*, anvet ivez *Arnalda di Roca*; aet da Anaon e 1570) a oa un dudenn vojennel eus Kiprenez, hag eñvoret evel merzherez kristen eus ar brezel Otoman–Venezian (1570–1573).

Kaset e oa bet war ar blasenn greiz e-lec'h ma oa dija un 800 maouez yaouank eus Kiprenez da vezañ troet da sklavezed reizhel. Ar maouezed a oa bet lakaet en ur vag e porzh Limassol. Al lestr a oa da vont kuit an devezh war-lerc'h betek Kergustentin. E-kerzh an noz e oa tarzhet ar vag, lazhet e oa bet an holl war vourzh gant ar maouezed, an holl anezho o devoa choazet mervel e-serr bezañ sklaved. Arnaude a zo sañset bezañ an hini he devoa plantet tan er poultr a oa war ar vag gant ul lampenn pa oa ar warded o kousket.
## Notennoù ha daveennoù
Myrzinn Jaouen

**Myrzinn Jaouen**, ganet Boucher-Durand, a zo ur yezhoniourez vreizhat a orin deus Gwened.

## Buhez
Un dezenn he deus graet e Harvard er Stadoù-Unanet Amerika, war-lerc'h un aotreegezh war ar brezhoneg e Roazhon ha Galway, ur master brezhoneg ha yezhoù keltiek e Brest, Roazhon ha Galway dindan renerezh Gary German, hag ur master war studioù keltiek ar Grennamzer e Skol-Veur Brest (UBO). Abaoe 2024 emañ-hi oc'h ober ur post-doktorelezh er CRBC (UBO). Ober a ra prezegennoù liesseurt e Breizh. Troourez eo ivez. Treiñ a ra e brezhoneg an heuliadenn levrioù *Istor Breizh kontet d'ar vugale*.

## Levrlennadur
*  Boucher-Durand, Myrzinn Armaelle. 2024. *On Pourroit les Multiplier Presque Jusqu'au Nombre des Paroisses: A Study of the Dialects in Middle Breton*, tezenn, Skol-Veur Harvard an Arzoù hag ar Skiantoù. enlinenn.
*  Boucher-Durand, Myrzinn. 2023b. 'Memestra Eget. Non-Standard Use of Prepositions from Second-Language Learners in Modern Breton', *North American Journal of Celtic Studies* 7:1, 116–145. https://doi.org/10.1353/cel.2023.0001.
*  Boucher-Durand, Myrzinn. 2023a. 'Claff, Claf, Clam : le sens du mot malade en moyen-breton, l’éclairage des autres langues celtiques médiévales', *Bulletin de la SHAB (Société d’Histoire et d’archéologie de Bretagne)*, 413-426.
*  Alessandrini, Lorena, Myrzinn Boucher-Durand, Colin Brady, Oisín Ó Muirthile, Nicholas Thyr (ren.) 2021. *Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium* 40.
*  Boucher-Durand, Myrzinn, Elizabeth Gipson, Shannon Parker, Nicholas Thyr (ren.). 2019. *Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium* 39.

## Daveennoù
La Consulaire

***La Consulaire***, anvet en arabeg مدفع بابا مرزوق (*Kanol Baba Merzoug*), zo ur c'hanol treuzfurmet en ur golonenn ha staliet abaoe 1833 e arsanailh Brest. Kaset e voe da Vro-C'hall goude aloubadeg Aljeria e 1830.

Ur goulerinenn arem seizh metr hirder e oa, dezhañ un hed-tenn 5000 metr. Savet e vije bet e hanterenn gentañ ar XVI kantved gant ur venisian, pe, suroc'h, e teuzerezh impalaerel Konstantinopolis evit servijout e brezelioù ar sultan Selim I. Kaset e voe goude da Aljeria evit difenn an aodoù. D'an 28 a viz Gouere 1683 e servijas ar c'hanol da lazhañ Jean Le Vacher, koñsul Frañs e Aljer, evel respont da vombezadeg ar gêr gant ar C'hallaoued er bloaz a-raok. Pa voe aloubet Aljeria e 1830 e voe kaset da Vro-C'hall, ha staliet war un diaz maen e Brest. Ouzphennet e voe plakennoù tro-dro d'an diaz, hag ur c'hilhog e krec'h ar c'hanol e 1837.


Restr:La Consulaire mg 8042.jpg|Plakenn er c'hornôg : *"Bro-C'hall sevenus, oc'h astenn he dorn da Afrika, sklerijennet gant madoberoù ar Skiant"*.|alt=Plakenn er c'hornôg : "Bro-C'hall sevenus, oc'h astenn he dorn da Afrika, sklerijennet gant madoberoù ar Skiant".
Restr:La Consulaire mg 8046.jpg|Plakenn er su : an Arme.
Restr:La Consulaire mg 8047.jpg|Plakenn en norzh : ar Morlu.
Restr:La Consulaire mg 8050.jpg|Ar c'hilhog e krec'h ar savadur.


## Daveennoù
TİSAŞ

**TİSAŞ** (**Trabzon Silah Sanayi AŞ**) zo un embregerezh armoù-tan hiniennel savet e 1993 ha diazezet e Trabzon (Turkia). An arm kentañ produet gantañ e voe ar Fatih-13, ur bistolenn awenet kalz gant ar Beretta 84. E 1998 e vreouas ar Kanuni-16, an arm kentañ ijinet gante penn-da-benn. Er bloavezhioù war-lerc'h e kinnigas rummadoù pistolennoù all evel ar Zigana pe ar ZIG M1911, awenet gant ar Colt M1911. Fuzuilhoù-arsailh ZPT a vez produet gant TİSAŞ ivez. Abaoe 2021 eo kroget an embregerezh da werzhañ armoù-tan er Stadoù-Unanet en ur grouiñ ur rann eno, TİSAŞ USA.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Lobi

Ul **lobi**, pe **stroll pouezañ**, zo ur strollad tud, e bal difenn e interestoù en ur lakaat gwask pe levezoniñ an ensavadurioù publik. Arc'hantaouet pe stummet e vez gant embregerezhioù prevez gant aozadurioù nann-gouarnamantel. Ar gerioù ***lobby*** (stumm orin) ha ***lobbying*** (oberioù ul lobi) a vez implijet ivez.

## Etimologiezh
Dont a ra eus ar ger saozneg *lobby* ("rakambr" pe "trepas"), implijet evit envel ar pezhioù eus Ti ar C'humunioù, e Londrez, e-lec'h ma c'halle izili ar strolloù gwask kejañ gant ar barlamantidi adalek. Ar ster "stroll pouezañ" a dapas eno e eil kard an XIX kantved. Testeniekaet eo implij ar ger gant ar ster-mañ er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1790 ivez.

## Skouerioù lobioù
* *[[Club des Trente]]*, ur strollad pennoù embregerezhioù breton savet e 1988, aet da gaet. ;
* *[[Open Society Foundations]]*, lobi krouet gant George Soros evit ar justis, an demokratelezh, an deskadurezh, ar mediaioù dizalc'h hag ar yec'hed. Berzet e meur a vro.
* an *[[National Rifle Association of America]]*, ur strollad gwask evit an armoù-tan er Stadoù-Unanet ;
* Oxfam, ur gevredigezh hag a skign d'ar mediaioù rentañ-kontoù diwar-benn an ingaldedoù sokial ha galvoù boikotoù.

## Pajennoù kar
* Lobi enep-nukleel
* Lobi al labour-douar
* Lobi ar butun
* Lobi an armoù-tan
* Lobi an endro
* Lobi al louzoù
* Lobi LGBT
* Lobi apotikel
* Lobi milourel-greantel

## Daveennoù
Open Society Foundations

**Open Society Foundations** (berraet en **OSF**), stumm furmel **Open Society Institute**, zo ur roueadad arc'hantaouer stadunanat krouet gant an den a aferioù George Soros. Open Society Foundations a ro arc'hant evit harpañ strolladoù trevour dre ar bed, gant palioù ofisiel : gwellaat ar justis, an demokratelezh, an deskadurezh, ar yec'hed foran hag ar mediaioù dizalc'h. Anv ar strollad a zo bet awenet gant al levr embannet e 1945 gant Karl Popper, *[[The Open Society and Its Enemies]]*. Pal pennañ an aozadur pa oa bet krouet e 1984 a oa da "sikour ar broioù bet komunour" .
## Europa
E-pad pall amzer eo bet an aozadur Open Society o reiñ sammadoù arc'hant ramzel. E 2023 e oa bet o vont war sioulaat ar roadennoù diwar atiz pennoù an aozadur .

## Tabutoù
Berzet eo an aozadur e meur a vro diwar abegoù politikel pe rebechoù implij an arc'hantaouiñ a-benn hentañ politikerezh ar broioù. Burutellet eo bet meur a wech ar rouedad dre ma vije re a c'halloud gantañ, betek er Stadoù-Unanet. 
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Melissa Hortman

**Melissa Hortman**, bet ganet **Haluptzok** d'ar 27 a viz Mae 1970 e Fridley (Minnesota) ha marvet d'ar 14 a viz Even 2025 e Brooklyn Park (er memes Stad), a oa ur vreutaerez ha politikourez stadunanat. Bet e voe 61 *speaker* e Ti Kannaded Minnesota etre 209 ha 2025. Ezel e oa eus an Democratic-Farmer-Labor Party.

Drouklazhet e voe asambles gant he gwaz en o zi, d'ar 14 a viz Even 2025, evit abegoù politikel. O muntrer en doa embannet soñjoù a-enep an diforc'hidigezh hag an treuzjeneridi.

## Daveennoù
Myriam Guillevic

**Myriam Guillevic**, bet ganet e Gwened e 1965, zo mestrez-prezegennerez war ar brezhoneg e skol-veur Roazhon 2 abaoe 2021. Arbennik eo war al lennegezh-pobl vrezhonek, kanaouennoù Bro-Gwened dreist-holl. Kanerez, sonaozerez, skrivagnerez ha troerez eo ivez.

## Oberennoù

### Levrioù evit ar yaouankiz
* *Priñsez Marianna*, Keit Vimp Bev, 2014, ISBN 978-2868242204
* *Dousig Tad-kozh*, Keit Vimp Bev, 2015, ISBN 978-2868242495
* *E kef ar wezenn*, Keit Vimp Bev, 2016, ISBN 978-2868242679

### Studiadennoù
*  ''Pièces chantées écrites en breton vannetais au début du XXème siècle : processus de traditionalisation''. Tezenn Doktorelezh. Skol-Veur Roazhon 2, 2018
## Daveennoù
Trigoudi

**Trigoudi** a zo, abaoe 2010, ur strollad fest-noz pemp den eus Bro-Gerne.

Er c'han ha diskan zo Isabelle Léal, Marie-Christine Plouzennec ha Marijo Louboutin. Jean-Marc Reinert a sen akordeoñs ha gennegenn, pa son Gildas Guegen guitar ha flat bouzouki. E 2025 o deus kemeret perzh er fest-noz kentañ bet war Enez Sun.

## Istor ar strollad

Philippe Perrichon a zo bet o seniñ gitar ganto betek 2015.
Dead Reset

***Dead Reset*** zo ur c'hoari video avantur ha spont unc'hoarier embannet e 2025 hag a implij ar full motion video. Sevenet eo bet gant  Dark Rift Horror ha Wales Interactive, ha Wales a zo ivez an embanenr. Embannet eo bet e miz Gwengolo 2025 war ar savennoù Windows, Android, iOS, macOS, Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One hag Xbox heuliadoù X/S.
## Istor
Ar c'hoarier a c'hoari Cole Mason, ur surjian kollet e eñvor gantañ hag a zo trapet en ur c'helc'h amzer didermen.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Sousila Karki

**Sousila Karki** (nepaleg : सुशीला कार्की), bet ganet d'ar 7 a viz Even 1952 e Sankarpur (Biratnagar hiziv an deiz), zo ur wiraourez, skrivagnerez ha politkourez nepalat, bet anvet da Gentañ Ministrez he bro d'an 12 a viz Gwengolo 2025, goude ur prantad kabaduilhoù feuls kaset gant tud a c'houlenne e vije lakaet un harz d'ar bogodiñ er vro.

## Daveennoù
Philippe Boxho

**Philippe Boxho**, ganet d'ar 15 a viz Even 1965  e Liège, zo ur medisin lezennel hag ur skrivagner. Diplomet eo gant ul lisañs torfedouriezh.   

Alies eo bet gwelet en abadenn *[[Guillaume Pley#Legend|Legend]]* gant Guillaume Pley, war YouTube. Gant berzh bras, Philippe Boxho a werzh kement a levrioù e 2024, evel ar skrivagnerien Amélie Nothomb pe Éric-Emmanuel Schmitt.
Marine Carteron

**Marine Carteron**, ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1972, zo ur gelennerez galleg ha skrivagnerez levrioù yaouankiz. Emañ o vevañ er rannvro Rhône-Alpes.

Desavet eo bet yaouank e Breizh, er Sarthe, e Korsika hag en Antilhez. Studiet he deus Istor an arzoù hag an arkeologiezh e skol-veur Tours . 

Kroget eo da skrivañ da gentañ evit he mab, hag a oa bet o c'houlenn un istor diganti. "Mon frère est un gardien" (Le Rouergue Jeunesse, 2014) eo bet he c'hentañ romant, deuet da vezañ an heuliad romantoù "Les autodafeurs" (3 levr, 2014-2015). Enoret eo bet gant ar priz *Les Mordus du polar* e 2015.

Goude fin an drilogiezh-se eo bet awenet gant un abadenn er skinwel ha kroget eo bet da skrivañ an drilogiezh "Génération K" (2016-2017).

Eus ar c'hentañ trilogiezh he deus bet gwerzhet ouzhpenn 100 000 levr hag 50 000 skouerenn eus an eil.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù ha daveennoù
*  Atersadenn Marine Carteron
Polly Holliday

**Polly Dean Holliday**, ganet d'an 2 a viz Gouhere 1937 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Gwengolo 2025, a oa un aktourez c'hoariva, skinwel ha sinema stadunanat. Brudet e oa bet gant roll *Florence Jean "Flo" Castleberry* er sitcom *[[Alice (stirad skinwel SUA)|Alice]]* er bloavezhioù 1970. Evit ar roll-se e oa bet enoret gant daou Golden Globe Awards, ha goude-se e oa bet oc'h adkemer ar roll en ur goudeistor berrbad, *[[Flo (stirad skinwel)|Flo]]*. Ar frazenn embannet gant an aktourez "Kiss my grits!" a zo chomet stag outi hag ouzh ar stirad skinwel *Alice*. E 1984, Holliday a oa bet enoret gant ar Saturn Award for Best Supporting Actress evit roll an Itron Ruby Deagle en *[[Gremlins]]*.
## Liammoù diavaez
*  Polly Holliday war IMDb
Shahed 131

Ar **Shahed 131** (perseg: شاهد ۱۳۶, "test" 131"), pe **Geran-1** (rusianeg: Герань-1, "geraniom-1")  a zo un dron tarzh e servij nerzhioù lu Rusia, met savet e Republik Iran. Kroget e oa da vezañ brudet e miz Here 2022 e-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia,, pa oa bet implijet gant Rusia evit tagañ savadurioù pouezus milourel ha trevour en Ukraina. An dron tarzh a implij ur c'heflusker Wankel doare Shahed-783/788.
## Notennoù ha daveennoù
Stourmerezh

Ar **stourmerezh** a zo un engouestl da stourm evit un abeg bennak, pa vefe politikel, sokial, kevredigezhel hag all. Ar ger **stourmer** a zo ledan awalc'h e stêr, met dre vras ez eus kaoz eus un den ha n'eo ket nag ur milour nag ur politikour met kentoc'h un den hag a zo oberiant er gevredigezh e mod pe vod. Komz a rafed eus un engouestl keodedel hiziv hon deiz, zoken ma ne glot ket gant an doareoù da stourm er mareoù istorel a-raok an .

Stourmerien ar c'hantvedoù a-raok an XX kantved a veze kentoc'h **emsaverien**, evel Sebastian ar Balp da skouer, e penn un emsavadeg kouerien er . Met ar ger emsav a vez implijet c'hoazh evit komz resisoc'h eus an Emsav breizhat. Rezistanted an Eil Brezel-bed a c'hall bezañ gwelet evel stourmerien peogwir ne oant na milourien na politikourien. Gant an XX kantved eo deuet da vezañ liesseurtoc'h an abegoù da stourm : ar peoc'hgarouriezh, an dieubidigezh vroadel evit ar broadoù hep Stad, gwarezh ur yezh pe ur sevenadur, gwirioù mab-den, en o zouez ar gwirioù keodedel (maouezed, minolorezhioù...), an endro, hevoud al loened, ar c'henwerzh reizh, hag all.

Un **disrannad** politikel a zo ur seurt stourmer o talañ ouzh ur galloud politikel en ur embann n'eo ket a-du gant an tu kemeret gant ar galloud-se. Alies int tud dibar dre o obererezh pe o micher, ha stourm a reont en o-unan. Brudet eo disrannidi ar mare soviedel, da skouer Soljenistyn ha Sac'harov.

Ar stourmerien a c'hall kemer an armoù hag en em gannañ a-enep ur galloud bennak, pe ober gant doareoù feuls all, met doareoù all zo deuet adalek fin an  evit stourm war dachenn ar soñjoù : emvodoù, pegañ skritelloù ha pegsunioù, reiñ traktoù, manifestiñ, kerzadegoù, sinadegoù, sit-in, boikot, harz-labour, harz-debriñ... An oberezhioù zo liesseurt, lod anezho a c'hall bezañ er-maez lezenn.

Ar **[[sacher evezh|sacherien evezh]]** a zo ur seurt stourmerien hag a sach evezh an dud war un droukskouer bennak, alies dre ar mediaoù.

Adalek an  eo deuet war-wel doareoù nevez da stourm dre internet : endalc'hadoù video, war YouTube da skouer, pe ar rouedadoù sokial. Levezonerien a sach miliadoù, a-wechoù milionoù a selaouerien pe arvesterien. Ar seurt nevez a stourmerien-se a c'hall bezañ anvet **difretour** peogwir int oberiant kenañ hag ober a reont gant binvioù galloudus hag efedus. Ar brezegenn met ivez ar skeudenn a zo a-bouezh er modoù nevez-mañ da stourm ezlinenn hag enlinenn.

## Gwelet ivez
* emsav
* rezistañs
* sponterezh
Michel Temer

**Michel Miguel Elias Temer Lulia**, ganet d'an 23 a viz Gwengolo 1940, zo ur politikour, alvokad ha skrivagner brazilian. Bet e oa 37vet prezidant Brazil etre an 31 a viz Eost 2016 hag ar 1añ a viz Genver 2019. Prezidant e oa bet goude ma vije bet digadoriet Dilma Rousseff. A-raok e oa bet ar 24vet besprezidant adalek 2011 ha prezidant da c'hortoz adalek an 12 a viz Mae 2016, pa oa bet lamet he galloud digant Rousseff da c'hortoz ur varnadenn digadoriadur.

## Notennoù ha daveennoù
Émilie König

**Émilie Edwige König**, ganet e Plañvour d'an 9 a viz Kerzu 1984, a zo un djihadourez vreton. Brudet eo evit bezañ bet propagandourez ar Stad Islamek ha bezañ bet desachet betek 200 den betek eno.
## Buhez
Bugel yaouankañ diwar un hollad a 4, Émilie König a zo bet desavet en un aergelc'h familh fall en Oriant, er Mor-Bihan, rak an tad hag a oa jandarm-mor a zo aet kuit eus an ti familh pa oa-hi 2 vloaz.
## An djihadourez
E miz Du 2012 eo aet kuit diouzh Bro-C'hall da Siria, en ur dremen dre Turkia.
## Harzadenn
Harzet e oa bet gant nerzhioù kurd YPG e 2017.
## Prosez
Departamant ar Mor-Bihan en deus savet klemm a-enep dezhi evit feulster war he bugale pa oa e Siria. Ar PNAT en deus goulennet ma vije graet prosez dezhi dirak al lez-asizoù.
### Levrlennadur
*  Olivier Barruel, *La Bombe humaine - Itinéraire d'une djihadiste*, embanner Embannadurioù Ring, 2018
*  Agnès De Féo, *[https://www.dunod.com/sciences-humaines-et-sociales/derriere-niqab-10-ans-d-enquete-sur-femmes-qui-ont-porte-et-enleve Derrière le niqab. 10 ans d'enquête sur les femmes qui ont porté et enlevé le voile intégral]*, chabistr war Émilie König (p.203-213), Armand Colin, 2020, 282 p. 

## Notennoù ha daveennoù
Octave

**Octave** a zo un anv-badez gallek roet d'ar baotred.

Octavia ha Octavie eo e stummoù gwregel.

## Tud
### Henamzer
* Oktav (-63 - 14), impalaer roman kentañ dindan anv Aogust
* Ottavio (? - 297), sant italian

### Marevezh modern
* Octave Penguilly L'Haridon (1811-1872), livour breizhat
* Paul Octave Hébert (1818-1880), gouarnour Louiziana, jeneral
* Octave Mirbeau (1848-1917), kazetenner ha skrivagner gall
* Octave Lapize (1887-1917), reder war varc'h-houarn gall
* Octave-Louis Aubert (1870-1950), kazetenner, embanner ha skrivagner
Lez-varn vroadel enepsponterezh

Ar **parquet national antiterroriste** (berraet en **PNAT**, brezhoneg: **lez-varn vroadel enepsponterezh**) eo, e Bro-C'hall, al lez-varn evit ar ministrerezh foran da varnañ an aferioù sponterezh ha torfedoù etrebroadel. Krouet e oa bet e 2019 ha diazezet eo e Pariz.
## Brud an aferioù
An aferioù a vez fiziet el lez-varn vroadel enepsponterezh a zo alies reoù gant brud bras er mediaioù. Da skouer, d'an 30 a viz Mae 2022, ar PNAT a zisklêrias e oa krog gant un enklask evit torfedoù brezel, goude tagadenn ur charreadenn denegour e-lec'h ma oa bet lazhet ar c'hazetenner gall Frédéric Leclerc-Imhoff, war hent Lysychansk e rannvro Severodonetsk, en Ukraina, e-kerzh ar Brezel etre Ukraina ha Rusia.
## Notennoù ha daveennoù
Bilel Bellahcene

**Bilel Bellahcene** zo bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1984 e Strossburi (Elzas).

Ur c'hoarier echedoù gall hag aljerian eo.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 2018, Mestr Meur abaoe 2015, Mestr FIDE abaoe 2011.

2 492 edo e renk Elo *Standard* e miz Gwengolo 2025, 2 576 e renk *Fonnapl*, 2 578 e renk *Luc'hedenn*; 2 560 eo bet e renk *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Meurzh 2019.

## Kevezadegoù hiniennel
* Kampion gall *polog* e 2009, *minor* e 2010, *bidoc'hig* e 2011 ha 2012 ha *mous* e 2014.
* Kampion bedel *Luc'hedenn* er rummad e-dan 16 vloaz e miz Genver 2014.
* Tapout a reas ar vedalenn arem e miz Gwengolo 2014 e Kampionad Bedel ar Re Yaouank e partiennoù *Standard* er rummad e-dan 16 vloaz e Durban.
* Trec'h e voe e Tournamant *Open* Pariz (Bro-C'hall) e miz Gouhere 2017.
* Tapout a reas ar vedalenn arem e 2019 er C'hoarioù Afrikan e partiennoù *Luc'hedenn* ar Wazed.
* Trec'h e voe er C'hampionad FIDE etretakadel (Takad 4.1), 9/9, ha perzhegañ a reas evit Kib bedel 2019. Er rondenn gentañ e voe tost dezhañ skarzhañ Hikaru Nakamura, koll a reas en dirampoiñ. 
* C'hoari a reas er Gib vedel e 2021, koll a reas er rondenn gentañ a-enep da Hovhannes Gabuzjan.
* Kampion ar broioù arab e 2021 hag e 2024 (8/9), dirak an Egiptiz Adham Fawzy ha Moheb Ameir (rampo 6,5/9).
* Trec'h e voe e 2022 e *Gibraltar Chess Festival*, rampo gant Balasz Csonka. 
* Kampion Afrika e miz Mae 2025 e Kaero.
### Kevezadegoù skipailh
* E miz Gwengolo 2017 e c'hoarias ouzh an dablezenn gentañ eus skipailh Bro-C'hall er C'hib  *Mitropa*, e skipailh a dapas ar vedalenn arem.
* C'hoari a reas ouzh an dablezenn gentañ eus skipailh Aljeria er 43 Olimpiad e Batoumi e 2018 .
* Tapout a reas ar vedalenn argant e 2019 er C'hoarioù Afrikan e partiennoù *Fonnapl* dre skipailh kemmesk.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Tempo
* Partiennoù Bilel Bellahcene e 365Chess.com
* 382 bartienn Bilel Bellahcene e Chess Games
Divizion Atomwaffen

An **Divizion Atomwaffen** (*Atomwaffen* evit "arm nukleel" en alamaneg), brudet ivez evel **Talbenn Rezistañs Broadel-Sokialour**, a oa ur rouedad sponterezh eus an tu dehoù pellañ neveznazi. Krouet e 2015 ha diazezet e Su ar Stadoù-Unanet, bet e oa bet o'n emledañ dre ar vro ha goude-se dre ar bed a-bezh. Atomwaffen a oa bet graet anezhañ "unan eus ar re feulsañ e-touez an holl luskadoù neveznazi en XXIvet kantved".

War listenn an aozadurioù kasoni e oa bet lakaet gant ar Southern Poverty Law Center (SPLC), ha lakaet e oa bet da aozadur sponterezh gant meur a c'houarnamant, evel re ar Rouantelezh-Unanet ha Kanada. Izili an Divizion Atomwaffen a oa bet kablus eus muntroù, bombezenniñ, steuñvioù tagadennoù sponterezh, ha torfedoù diniver all.
## Istor
E 2015 e oa bet embannet krouidigezh an aozadur gant Brandon Russell, war ar forom web nevezfaskour ha neveznazi* [[Iron March|IronMarch.org]]*, hag a oa, a-raok bezañ berzet e 2017, liammet ouzh obererezhioù sponterezh ha strolladoù feuls neveznazi evel an Nordic Resistance Movement, National Action, CasaPound, ha Tarzh-deiz Alaouret. Er c'hemennadennoù kentañ, ar strollad nevez-savet a embanne e oa ur "vandennad pennoù bervet, kamaladed strizh-o-spered hag a zo oberiant war an dachenn hag o c'hourdoniñ. Gourdoniñ evit emgannoù dorn ha dorn pe gant armoù, ha doareoù all da c'hourdoniñ. A-fed obererezh politikel e tegasomp preder er bed wirion gant doareoù direoliek."

E 2017, izili an aozadur a oa tud yaouank, lod anezho a oa studierien. Er skolioù-meur e veze lakaet skritelloù gant kemennadennoù  evel "Deuit gant an nazied war al lec'h!" pe "An nazied zo o tont!". Lakaet e oa bet skritelloù evel-se e skol-veur Chicago, e skol-veur kreiz Florida, e  skol-veur an Old Dominion e Norfolk (Virginia), hag e skol-veur Boston ivez. An Divizion Atomwaffen a oa deuet a-benn da sachañ ez-soudarded ha betek soudarded e servij nerzhioù armet ar vro hag a oa bet o c'hourdoniñ izili an aozadur war implij armoù-tan ha kadoniezhoù milourel. Un ofiser eus an U.S. Navy a oa bet skarzhet dre ma oa bet o sachañ 12 ezel eus ar strollad ha pevar US Marines, ar re-se a oa bet tamallet dezho gant ar justis da vezañ bet trafikerien armoù ha saverien armoù diaotre a-benn armañ ar strollad. Izili eus an Atomwaffen a oa bet o klask gourdonerezh gant ar Batailhon Azov hag al Luskad Impalaerel Rusian. E miz Here 2020, Ukraina a oa bet o skarzhañ daou ezel stadunanat eus an Atomwaffen hag a oa bet o klask tizhout ar batailhon Azov. Rebechet e oa bet d'an daou zen poulzañ da vuntroù ha sponterezh.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Urzh an nav c'hogn
* Luskad Impalaerel Rusian
Maiwenn Raynaudon-Kerzerho

**Maïwenn Raynaudon-Kerzerho** a zo ur gazetennerez hag ur skrivagnerez vrezhonek, ganet e Naoned e 1986.

Desavet eo bet e brezhoneg, ha skoliet e Diwan betek ar vachelouriezh.
Goude-se he deus studiet ar sokiologiezh hag ar skiantoù politikel, ha tapet he deus ur Master kazetenniñ en IEP Roazhon.

Abaoe 2008 e labour evit ar gelaouenn *[[Bretons (gelaouenn)|Bretons]]*, ma’z eo bet kazetennerez ha deuet da vezañ pennskrivagnerez e 2024.

## Oberennoù
*  *Kenavo, Ploucs ?*, Blanc et Noir, 2020, ISBN 979-10-93733-04-3.
*  *Histoire de l'école en Bretagne*, Blanc et Noir, 2023, EAN 9791093733104.
*  *Histoires méconnues de la Seconde Guerre mondiale*, Blanc et Noir, 2025, ISBN 979-10-93733-15-9.

## Liammoù diavaez
* Kelaouenn ''Bretons''
* Testeni war ecole.bzh diwar-benn Maïwenn Raynaudon-Kerzerho

## Notennoù ha daveoù
David Ramsey

**David Paul Ramsey**, ganet d'ar 17 a viz Du 1971, zo un aktour stadunanat. Brudet eo bet evit e rolloù evel er stirad skinwel war The CW, *[[Arrow (stirad skinwel)|Arrow]]* en hollved Arrowverse, *[[The Flash (stirad skinwel, 2014)|The Flash]]*, *[[Supergirl (stirad skinwel)|Supergirl]]*, ha *[[Batwoman (stirad skinwel)|Batwoman]]* lec'h ma c'hoari an dudenn John Diggle / Spartan. Adc'hoariet en deus Diggle ha Bass Reeves en *[[Legends of Tomorrow]]*, hag ur roll eus Diggle adarre en hollved kemmet en *[[Superman & Lois]]*, an dudenn Anton Briggs er stirad skinwel *[[Dexter (stirad skinwel)|Dexter]]* war Showtime. C'hoariet en deus ivez er film hir *[[Mother and Child (film, 2009)|Mother and Child]]* (2009) lec'h ma oa bet o c'hoari Joseph.
## Liammoù diavaez
*  David Ramsey war IMDb
Dexter (stirad skinwel)

***Dexter*** zo ur stirad skinwel stadunanat drama ha torfederezh hag a zo bet skignet da gentañ war ar chadenn Showtime eus ar 1añ a viz Here 2006 betek an 22 a viz gwengolo 2013. An istor a dremen e Miami, hag a heuilh Dexter Morgan (Michael&nbsp;C. Hall), un teknikour lezennel arbennikaet war dielfennerezh ar roudoù gwad er *Miami Metro Police Department* ijinet. Ouzhpenn bezañ teknikour eo ivez ur justiser lazher a steudad, o chaseal ar vuntrerien ha n'int ket bet barnet kreñv a-walc'h gant ar justis hervezañ abalamour da vreinadurezh pe da droioù-kamm gant implij ar Gwir. Kentañ koulzad ar stirad a zo un azasadur eus ar romant *[[Darkly Dreaming Dexter]]* (2004), ar c'hentañ levr en heuliad levrioù gant Jeff Lindsay. Azasaet eo bet evit ar skinwel gant James Manos&nbsp;Jr., hag en deus skrivet ar c'hentañ tamm skignet.
Torpilhenn

**Torpilhenn**  pe **tarzherez**, pe **torpedenn** a vez graet eus un arm a-bell dindan-zour hag emlusk, hag a vez tennet a-us pe dindan gorre an dour, war-zu ur siblenn. Penn an dorpilhenn a zo tarzhus hag a darzh pa vez tizhet ar sibl pe pa vez nepell. Meur a anv a zo bet abaoe krouidigezh an arm.  An droienn *torpilhenn* a oa implijet evit ober anv eus meur a arm ; darn anezho a vez graet eus outo minenn bremañ. Abaoe penn-kentañ an  e vez implijet ar ger torpilhenn evit ober anv nemetken eus an arm-tarzh emlusk dindan-vor.
## Notennoù ha daveennoù
Verigar (1919)

File:Znamka Verigar 3.jpg
File:DrzavaSHSverigar5h1919imperf.jpg
File:DrzavaSHSverigar5h1919perf.jpg
File:DrzavaSHSverigar10h1919.jpg
File:Timbre Verigar 15 Slovenie SHS 1918.jpg
File:DrzavaSHSverigar25h1919.jpg
File:Znamka Verigar 30.jpg
File:DrzavaSHSverigar40h1919.jpg


**Verigar** eo anv ar rummad timbroù-post prientet e dibenn 1918 hag embannet e penn-kentañ 1919 e rannvroioù slovenek Stad ar Slovened, ar Groated hag ar Serbed. Ar stad-se a unanas e-pad ur prantad-amzer berr an teir fobl-se eus proviñsoù su Aostria-Hungaria : Slovenia , Kroatia ha Bosnia hag Herzegovina a-vremañ. Asambles gant rouantelezhioù Montenegro ha Serbia e yelo ar stad da vezañ Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened d’ar 1añ a viz Kerzu 1918.

Moullet e voe an timbroù Verigar e Ljubljana evit bezañ implijet e tiriadoù Slovenia.

Skeudennet e voe un den o terriñ e chadennoù dirak un heol o sevel. E sloveneg e reer gant ar ger *veriga* evit lavaret "chadenn" ha dre astenn-ster *verigar* a ra kaoz eus un den chadennet. Alese arouez splann ar pobloù dindan yev impalaeriezh Aostria-Hungaria, deuet a-benn d’en em zieubiñ.

An enskrivadur e kirilleg ("Држава СХС") hag e latin ("Država SHS") a dalvez "Stad ar Slovened, ar Groated hag ar Serbed". Reizh e oa an enskrivadur pa oa bet savet an timbroù, met fazius e oa pa voent embannet e 1919, dre ma oa deuet ar Stad-se da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh nevez ar Serbed, ar Groated hag ar Slovened.

Gant al livour sloven Ivan Vavpotič eo bet treset an dresadenn, hag ar jimnast Stane Derganc eo a voe patrom an dresadenn.

Advoullet eo bet an timbroù meur a wech gant moullerien zisheñvel ha diforc'hioù bras a gaver neuze diouzh ar bloaz : paper, kalite ar moullañ, fazioù moullañ, perzh al livioù, kranelladur, h.a. 

Un eil embannadur a voe lakaet er-maez e 1920 gant un dresadenn resisoc'h hag un alc'hwez nevesaet.

Sellet e vez ouzh ar strobad timbroù-mañ evel timbroù kentañ Slovenia, daoust ma'z eo meneget er c'hatalogoù dindan an titl *Rouantelezh ar Serbed, ar Groated hag ar Slovened* pe *Yougoslavia*.

D'an 19 a viz Meurzh 1993, da-geñver 75vet deiz-ha-bloaz Post Slovenia, e voe adsavet tresadenn Vavpotič war un timbr-post, gant un drekleur livet ha kinklet e livioù ar vro.

Evit lidañ 100vet deiz-ha-bloaz embann timbroù-post Slovenia kentañ e oa bet embannet gant Pošta Slovenije ur follennad 25 timbr, gant ur golo-lizher hag un timbr-post. War an timbr-mañ e weler poltred al livour Ivan Vavpotič hag ur skeudenn eus unan eus an heuliad timbroù Verigar.
Brigadenn Houarn

An **Iron Brigade** (brezhoneg: Brigadenn Houarn), brudet ivez evel  **The Black Hats**, **Black Hat Brigade**, pe **Iron Brigade of the West**, hag a oa he anv giwrion **King's Wisconsin Brigade**, a oa ur vrigadenn troadegiezh eus an Unvaniezh eus Lu ar Potomac e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. En desped da vezañ bet o stourm war an talbenn reter e-kerzh ar brezel, ar soudarded er rejimantoù a oa eus teir stad kornôgat ar vro hag a zo bremañ e rannvro ar Midwest. Merzet evit bezañ soudarded urzhiet mat, gant kalon en emgann, hag ur spered kreñv, ar Vrigadenn Houarn a oa bet o koll 1 131 soudard lazhet diwar un hollad a 7257 emezellet: an dregantad uhelañ e-touez an holl vrigadennoù eus Lu an Unvaniezh e-kerzh ar brezel.

Al lesanv "Brigadenn Houarn," hag a ra dave da soudarded kalonek en emgann ha reut evel an houarn, a oa bet implijet en un doare ofisiel pe poblek evit meur a unvez eus ar brezel diabarzh ha goude-se e brezelioù all. Bez e oa bet ur vrigadenn eus ar C'hengevread a oa bet lesanvet Shelby's Iron Brigade da skouer. En desped da-se Brigadenn Houarn ar C'hornôg a zo chomet an hini brudetañ gant al lesanv-se en istor Stadoù-Unanet Amerika.
Bafta

Ar **British Academy Film Awards**, berraet gant ar stumm **BAFTAs** pe **BAFTA Awards**, zo un abadenn enoriñ filmoù savet gant ar British Academy of Film and Television Arts (BAFTA) evit garedoniñ ar gwellañ obererezhioù e-touez ar filmoù breizhveuriat hag etrebroadel. Al lid a oa bet dalc'het evit ar wech kentañ er sinema Odeon Leicester Square e Leicester Square e Londrez, ha goude-se en Opera roueel eus 2007 betek 2016. Al lid a oa bet dalc'het er Royal Albert Hall eus 2017 betek 2022, a-raok dilec'hiañ d'ar Royal Festival Hall evit lid 2023. An delwenn a vez profet d'an dud garedonet zo unan gant ur maskl c'hoariva. An enorioù BAFTA a zo brudet dre ar bed a-bezh evel enor uhelañ ar sinema breizhveuriat ; heñvel eo ouzh ar BAFTA TV Awards evit ar skinwel, al Laurence Olivier Awards evit ar c'hoariva, hag ar BRIT Awards evit ar sonerezh. Ar BAFTA zo lakaet er memes live hag an Academy Awards stadunanat.
Takad ekonomikel miret

Un **takad ekonomikel miret** (**TEM**), hervez kenegmglev an ABU war lezenn ar mor eus 1982, a vez graet eus un takad mor lec'h ma vez ur Stad emveliek o kaout gwirioù dezhi hepken a-fed klask hag implij an danvezioù krai, gant an dour hag an avel e-barzh.
## Notennoù ha daveennoù
Argadenn 2025 war kêr Gaza

**Karrigelloù Jideon II** eo anv-kod an argadenn war kêr Gaza gant nerzhioù lu Israel kroget d'an noz etre ar 15 hag ar 16 a viz Gwengolo 2025. Ar rak emgann a oa bet kroget d'an 20 a viz Eost 2025, evel lodenn eus ar Brezel e Gaza. Israel a oa bet oc'h embann en un doare ofisiel e oa kroget "kentañ lodennoù" un argadenn vilourel hag a oa da bal aloubiñ kêr Gaza ha flastrañ an Hamas. Graet e vez gant an anv-kod **Oberiadur karrigelloù Jideon II** pe **Oberiadur karrigelloù Jideon B** . Israel a embann eo an argadenn-se un heuliadenn ret eus an Oberiadur karrigelloù Jideon, hag a oa padet eus ar 16 a viz Mae betek ar 4 a viz Eost 2025. 

Kroget e oa an argadenn gant stourmadennoù e trowardroioù kêr hag ar pal e oa prientiñ an dachenn evit un argadenn veur da vezañ kroget e kreiz miz Gwengolo 2025. Steuñv an argadenn a oa bet aotreet d'an 21 a viz Eost gant kentañ-ministr Israel, Benyamin Netanyahou, hag en doa embannet e oa o klask reiñ lañs en-dro d'ar marc'hata gant Hamas evit paouez ar brezel hervez c'hoantoù Israel. D'ar 16 a viz Gwengolo e oa kroget an argadenn wirion. 

E-tal kement-mañ an Hamas en deus embannet un enebargadenn anvet **Oberiadur skipailh Moizez** evit talañ ouzh oberiadurioù Israel. Ouzhpenn-se eo bet dilec'hiet an ostajed israelian e takadoù stourm e kêr Gaza, hag Israel a embann e vint implijet e-giz skoedoù denel.

An arbennigourien a embann emañ an argadenn o washaat enkadenn denel Bandenn Gaza, hag an Integrated Food Security Phase Classification (IPC) en deus kadarnaet anat an naonegezh e kêr Gaza d'an 22 a viz Eost. Ouzhpenn-se, Israel en deus embannet ma ne vez ket an Hamas o sevel a-du gant e c'hoantoù, ar gêr a vo distrujet da vat. Kroget eo Israel da zistrujañ ar gêr dre flastrañ an takadoù bevañ.
 
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Sant-Martin

Un enezenn eus ar Mor Karib eo Sant-Martin. Tra ma ‘z eo al lodenn norzh ur strollegezh tramor eus Bro-C’hall, al lodenn su anvet Sint Maarten en izelvroeg a zo unan eus peder rannvro Rouantelezh an Izelvroioù. Gwechall e oa ur rann eus stad emren Kevread an Antilhez Izelvroat. Dont a reas da vezañ ur rannvro emren d’an 10 a viz Here 2010.

Implijet e voe timbroù an Antilhez Nederlandat betek 2010. Etre 1873 ha 1950 e voent embannet dindan an alc’hwez CURAÇAO, ha NEDERLANDSE ANTILLEN etre 1949 ha 2010.

ST MAARTEN pe SINT MAARTEN a lenner bremañ war an timbroù-post.

An natur eo danvez kalzig timbroù : evned, balafenned, bokedoù, gwez... Klasket e vez ivez reiñ un tañva eus kaerder an enezenn dre embann skeudennoù he gweledvaoù heverkañ. Unan anezho a ginnig luc'hskeudenn ur c'harr-nij o nijal izel-tre a-us an draezhenn. 

## Pennadoù kar
*Timbroù Aruba
*Timbroù Curaçao
*Timbroù an Antilhez Nederlandat
*Timbroù Izelvroioù ar C'harib
Karavelenn (timbroù, 1943-1957)

Ar rummad timbroù-post boutin anvet **Karavelenn** a voe embannet e Portugal eus 1943 da 1957. Dont a reas war-lerc’h ar rummad *Lusíadas*, bet lakaet e gwerzh e 1931.

E-kreiz an timbr emañ tresadenn ur vag doare karavelenn eus ar  hag ar gerioù *Correio de Portugal* (= Postoù Portugal) a-us ar skeudenn. Treset e oa bet gant Jaime Martins Barata - skrivet eo bet e anv e traoñ an timbr - hag engravet gant Gustavo de Almeida Araújo. Gant Casa da Moeda eo bet kaset da benn al labour moullañ dre deknik an dipografiezh.

17 timbr gant un talvoud-gwerzh a save eus 0,05 escudo (skrivet $05) da 50 escudo (50$00) a voe embannet etre miz Meurzh ha miz Ebrel 1943.

E 1948 hag e 1949 e voe embannet nav zimbr nevez, daou anezho gant un talvoud-gwerzh a oa dija, met gant livioù disheñvel.

An holl dimbroù-se a voe tennet eus ar werzh d'an 31 a viz Here 1957. Kemeret e voe o lec'h gant ur rummad nevez, anvet Siell ar roue Dinis pe "Ar marc’heg".
HDMS Knud Rasmussen (P570)

An **HDMS Knud Rasmussen** a zo ul lestr patrouilher eus Morlu Danmark. Ar C'hnud Rasmussen hag e listri breudeur a vez implijet peurliesañ evel bigi gedred er morioù tro-dro Greunland. An HDMS *Knud Rasmussen* a c'hell treuziñ betek 80 cm a skorn.

An HDMS *Knud Rasmussen* a oa bet o kemer perzh en Oberiadur Nanook 2010, e miz Eost 2010, hag e 2014 adarre, e Bae Baffin ha strizh-mor Davis, gant listri-brezel stadunanat ha kanadian.
## Notennoù ha daveennoù
An dipografiezh

An tipografiezh eo anv an teknik bet ijinet e 1440 evit moullañ levrioù ha paperachoù a bep seurt. Implijet e veze letrennoù moullañ, savet gant plom pe goad, hag int duet gant ankr du goude bezañ bet strobet asambles evit sevel gerioù ha frazennoù. Lakaet e oant dindan ar wask ha dre ma oa torgennek an tammoù e teuemp a-benn da voullañ kalz pajennoù, skritelloù.. pinvidikaet gant tresadennoù a-wechoù.

Anvet eo lizherennañ an teknik ivez.

Implijet e veze an doare-ober kozh-se gant moullerien timbroù a glaske kinnig un dresadenn gant munudoù resis. 

Gant teknik an engraverezh a c’houlenn ober gant ur vurin hag ur blakenn gouevr, ez eo heñvel-tre an disoc’h a gavomp, ha n'eo ket aes diforc'hañ an daou zoare da labourat. Levn eo gorreen an timbroù savet gant tipografiezh avat tra ma santomp donder ar moullañ gant hon biz gant ar re all.


DR 1942 827 Adolf Hitler.jpg|Timbr tipografiet (1942)
DR 1941 788 Adolf Hitler.jpg|Timbr engravet (1941)
Emgann takad Busan

**Emgann takad Busan** (saozneg : *Battle of the Pusan Perimeter*), brudet e Korea gant an anv **Emgann linenn difenn ar stêr Naktong** (koreaneg: 낙동강 방어선 전투), a oa bet un emgann meur etre nerzhioù lu Pennrenerezh ar Broadoù Unanet e Korea (ABU) enebet ouzh nerzhioù lu Korea an Norzh. Padet e oa eus ar 4 a viz Eost betek an 18 a viz Gwengolo 1950. Bez e oa bet unan eus ar c'hentañ emgannoù meur e-kerzh Brezel Korea. 140 000 soudard eus an ABU, hag a oa bet bountet warno e tiriad Sukorea hag a oa tost da gouezhañ, a oa bet strollet evit un obererezh diwezhañ e-tal nerzhioù alouber Arme Pobl Korea (APK), gant 98 000 soudard.

Nerzhioù an ABU a oa bet trec'het meur a wech gant reoù alouber an Norzh abaoe ma oa bet tarzhet ar brezel. Rediet e oant bet da dec'hout betek ar pezh a voe anvet "Takad Busan", ul linenn difenn 230 km e gevred Su Korea lec'h ma oa porzh Busan (anvet *Pusan* en amzer-se). Unvezioù an ABU, an darn vrasañ anezho o vezañ soudarded eus Lu Republik Korea (ROKA), harpet gant Stadunaniz, ha Breizhveuriz, o devoa savet ul lec'h difenn  diwezhañ. Talet o devoa ouzh tagadennoù a-yoc'h gant an APK norzhkorean e-pad c'hwec'h sizhun. Taget e oant bet e trowardroioù kêrioù Taegu, Masan, ha Pohang hag ar stêr Naktong. An argadennoù bras kaset gant an APK ne oant ket deuet a-benn da vountañ pelloc'h nerzhioù lu an ABU, daoust d'an div araokadenn o doa graet e miz Eost hag e miz Gwengolo.
Olimpiadoù echedoù

An **Olimpiadoù Echedoù** a vez aozet bep daou vloaz gant ar FIDE abaoe 1927.
## Olimpiadoù hollek (''Open'')
Kroget e voe gante e 1927 ez-ofisiel. 
Tournamantoù diofisiel a voe aozet e 1924 hag e 1926. 
### Olimpiadoù diofisiel

### Olimpiadoù ofisiel

Vera Menchik 1931 chess olympiad Prague.png|Vyera Mentchikova er 4 Olimpiad e Praha e 1931. 
Sport Żydowski w przedwojennej Warszawie (wystawa plenerowa) 42.JPG|Skipailh Polonia er 6 Olimpiad e Varsovia.
Alberto Ismodes.jpg|Skipailh Perou en 8 Olimpiad e Buenos Aires e 1939. 
Sahovska olimpiada Bled 2002 1.JPG|Ar c'hoarierien er 35 Olimpiad e Bled e 2002.
1952 Chess Olympiad Finnish stamp.jpg|Timbr finlandat, 10 Olimpiad, Helsinki, 1952.
Soviet team 1954 Chess Olympiad.jpg|Skipailh URSS en 11 Olimpiad en Amsterdam.
Bundesarchiv Bild 183-76052-0335, Schacholympiade, Tal (UdSSR) gegen Fischer (USA).jpg|Ar bartienn etre Bobby Fischer (SUA) ha Mic'hail Tal (URSS) er 14 Olimpiad e Leipzig.
FRG ISL 34 1980 Malta.jpg|Republik Kevreadel Alamagn ouzh Island er 24 Olimpiad e Valletta.
Pinter Adorjan 1984 Thessaloniki.jpg|József Pintér hag András Adorján er 26 Olimpiad e Thessaloniki.
USA 1986 Dubai.jpg|Skipailh SUA er 27 Olimpiad e Dubai.
1990 Chess Olympiad Yugoslav stamp.jpg|Timbr yougoslaviat, 29 Olimpiad, Novi Sad, 1990.
Schacholympiade 1978 Stempel.jpg|Timbr ha golo *Deiz kentañ* bet embannet gant ar Post arc'hantinat evit an 23 Olimpiad e Buenos Aires.

Ur pikol troc'h a voe etre 1939 ha 1950, abalamour d'an Eil brezel-bed.
Kavet e vo ar bloaz, al lec'h, niver a skipailhoù o kemer perzh hag an tri skipailh kentañ gant o niver poentoù:

## Olimpiadoù ar Maouezi

Eerste ronde Internationaal Damesschaaktoernooi te Emmen, Bestanddeelnr 908-9173.jpg|Kentañ rondenn Olimpiad Emmen e 1957.
Dom.REP.-GER 1980 Malta.JPG|Ar match etre Dominika ha RDA en Olimpiad e Valletta e 1980.
Frankreich-Japan 1980 Malta.JPG|Ar match etre Bro-C'hall ha Japan en Olimpiad e Valletta e 1980.
An Yangfeng Wu Mingqian 1982 Luzern.jpg|An Yangfeng ha Wu Mingqian eus skipailh Sina en Olimpiad e Luzern e 1982. 
Deutschland China 1982 Luzern.jpg|Ar match etre Republik Kevreadel Alamagn ha Sina en Olimpiad e Luzern e 1982.
Belgian team (30229888771).jpg|Skipailh Belgia en Olimpiad e Bakou e 2016.
Schacholympiade Frauen-Nationalmannschaft Mannschaftsfoto.jpg|Skipailh Alamagn en Olimpiad e Chennai e 2022.
Lara Janželj 2024 09 45 Chess Olympiad Budapest photo by Luka Rifelj (112 of 316).jpg|Ar c'hoarierez sloveniat Lara Janželj en Olimpiad e Budapest e 2024.

Kroget e voe gante e 1957.
Kavet e vo ar bloaz, al lec'h, niver a skipailhoù o kemer perzh hag an tri skipailh kentañ gant o niver poentoù: 

## Notennoù
Smith & Wesson Model 36

Ar **Smith & Wesson Model 36**, lesanvet **Chief's Special**, zo ur revolver un-ober ha daou-ober produet gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson abaoe 1950.

## Deskrivadur
Ur revolver bihan eo ar Model 36. Un daboulin pemp tenn en deus, ha kambret eo e .38 Special. Savet eo tro-dro da stern J Smith & Wesson, da lavaret eo an hini bihanañ en embregerezh. Ur c'hanol berr-tre zo dezhañ peogwir e oa bet soñjet evit bezañ douget kuzhet gant poliserien. Abalamour da se n'eo ket ken resis goude 20 metr. Lesanvet eo *Chief's Special* peogwir e oa bet kinniget e 1950 e kendalc'h an International Association of Chiefs of Police. Ur stumm anvet Airweight zo dezhañ ur framm e aluminiom.

Poblek-kenañ e oant e-touez an nerzhioù surentez er Stadoù-Unanet betek ar bloavezhioù 1980, pa voe kemeret o flas tamm-ha-tamm gant pistolennoù 9 mm doare *[[Wonder Nine]]*. Gwerzhet e vez ar Model 36 gant Smith & Wesson hiziv an deiz c'hoazh.

## Er sevenadur
Ar Smith & Wesson Model 36 pe e adstummoù a c'haller gwelet e kantadoù a filmoù. Implijet e vez da skouer gant Jean-Paul Belmondo e *[[Peur sur la ville]]*, ha gant kalz poliserien er stiradoù *[[Miami Vice]]*, *[[Hawaii Five-O]]* pe *[[Law & Order]]*.

## Daveennoù