open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Engravour

Un **engravour** zo un den hag a ra engravadurioù. Tresañ a ra ur skeudenn pe ur skrid war un danvez (maen, koad, metal, linoleom, ...) gant ur gizell ha goude-se gant un drenkenn a-wechoù. Gallout a ra an dresadenn pe ar skrid bezañ eilskeudennet gant liv war baper.


Brittany today.jpg|*Breizh hiziv*
Brittany of the future.jpg|*Breizh en dazont*
Pontcallec.jpg|*[[Markiz Pontkalleg|Pontkalleg]]*
Nominoe triumphant.jpg|*Trec'hlid [[Nevenoe]]*
Land art

Al **land art** a zo ul luskad arzel bet ganet en SUA er bloavezhioù 1960. Krouet e vez an oberennoù diwar danvezioù naturel (maen, koad, traezh,...) dastumet diwar an douar, ha diskouezet er-maez.


Andy Goldsworthy-Fold1.jpg|Andy Goldsworthy
Spiral-jetty-from-rozel-point.png|Robert Smithson
Emmen Smithson 02.JPG|Robert Smithson
Flugrost landart 382-408.gif|Raktres FlugRost
Land art sculpture by Kurt Fleckenstein in Poland.jpg|Kurt Fleckenstein
Eured Kerne

**Eured Kerne** a zo ur werz vrezhonek hengounel, bet kanet gant Marsel Gwilhou pe Jacques David da skouer.

## Pozioù
E-barzh ar penn all eus ar gêr
Emañ ma dous ma c'harantez

Emañ ma dousig Moni
Ur plac'h yaouank pinvidik

Kentañ am boa anavezet Moni
E oa o foennat gant he forc'hig

Un devezh e-barzh ar prad
Hi a oa o foennat, me a oa o falc'hat

Seul daol falz pe rastell
Ouzhin-me e rae ur sell

Lârit-c'hwi din eta Moni
Pegoulz ho po ur walennig

Gwalennig ho piz kleiz
Deoc'h-c'hwi me a lakao

Pa gano ar voualc'hig
Deoc'h-c'hwi e raio Moni

Pa gano d'ar miz Mae
E vo an eured bras en Kerne

Hag ar vombard a vo ivez
Hag an dañs war al leurgêr...

## Pladennoù
* *Sadorn noz*, Silvain Le Roux ha Jacques David, Coop Breizh, 2013
Basia

**Basia**, bet ganet **Barbara Stanisława Trzetrzelewska** d'an 30 a viz Gwengolo 1954 e Jaworzno (Polonia), zo ur ganerez-sonaozerez polonat.

Kemeret he devoa perzh er strollad sonerien vreizhveurat Matt Bianco e-pad ur pennad amzer a-raok e guitaat, e 1985, evit mont da ganañ hec'h-unan-penn a-gevret gant ar soner klavier Danny White.

## He fladennoù
### Gant Matt Bianco
* 1984 : *[[Whose Side are You On]]*
* 2004 : *[[Matt's Mood]]*
### Evel Basia
* 1987 : *[[Time and Tide]]*
* 1990 : *[[London Warsaw New York]]*
* 1994 : *[[The Sweetest Illusion]]*
* 1995 : *[[Basia on Broadway]]*
* 1997 : *[[Clear Horizon – The Best of Basia]]*
* 2009 : *[[It's That Girl Again]]*
* 2011 : *[[From Newport to London: Greatest Hits Live ... and More]]*
* 2018 : *[[Butterflies]]*

## Liamm diavaez
*Basia o kanañ ''Promises'' (1987)
Elizabeth Taylor (aktourez)

:*Evit an dud all anvet *Elizabeth Taylor*, gwelet [[Elizabeth Taylor (disheñvelout)]]*


**Elizabeth Taylor** pe **Liz Taylor** a oa un aktourez stadunanat ha saoz, ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1932 e Londrez ha marvet d'an 23 a viz Meurzh 2011 e Los Angeles (Kalifornia) er Stadoù-Unanet. Unan eus pennañ c'hoarierezed sinema marevezh bras Hollywood eo bet.

Ganet e voe e Londrez da kerent stadunanat ha dilojañ a reas e Los Angeles e 1939. Kregiñ a ra da 10 bloaz da c'hoari er film Lassie Come Home.

## Filmoù pennañ
*1943 : *Lassie Come Home*
*1944 : *Jane Eyre* ♦ *The White Cliffs of Dover* ♦ *National Velvet*
*1946 : *Courage of Lassie*
*1947 : *Life with Father* ♦ *Cynthia*
*1948 : *A Date with Judy* ♦ *Julia Misbehaves*
*1949 : *Little Woman* ♦ *Conspirator*
*1950 : *The Big Hangover* ♦ *Father of the Bride*
*1951 : *Father’s Little Dividend*
*1952 : *Love Is Better Than Ever* ♦ *A Place in the Sun* ♦ *Ivanhoe*
*1953 : *The Girl Who Had Everything*
*1954 : *Elephant Walk* ♦ *Rhapsody* ♦ *Beau Brummell* ♦ *The Last Time I Saw Paris*
*1956 : *Giant*
*1957 : *Raintree County*
*1958 : *Cat on a Hot Tin Roof*
*1959 : *Suddenly, Last Summer*
*1960 : *Butterfield 8*
*1963 : *Cleopatra* ♦ *The VIPs*
*1965 : *The Sandpiper*
*1966 : *Who's Afraid of Virginia Woolf?*
*1967 : *Doctor Faustus* ♦ *Reflections in a Golden Eye* ♦ *The Taming of the Shrew* ♦ *The Comedians*
*1968 : *Boom!*
*1969 : *Secret Ceremony*
*1970 : *The Only Game in Town*
*1972 : *Zee and Co* ♦ *Under Milk Wood* ♦ *Hammersmith Is Out*
*1973 : *Night Watch* ♦ *Ash Wednesday*
*1974 : *Identikit*
*1976 : *The Blue Bird*
*1977 : *A Little Night Music*
*1980 : *The Mirror Crack’d*
*1988 : *Il giovane Toscanini*
## Liammoù diavaez
* Pajenn  Liz Taylor war lec'hienn Movie DataBase
Elizabeth Taylor (disheñvelout)

**[[Elizabeth Taylor (aktourez)|Elizabeth Taylor]]** pe **Liz Taylor** (1932–2011) a oa un aktourez stadunanat ha saoz.

**Elizabeth Taylor** a c'hall bezañ ivez :
*Elizabeth Taylor (skrivagnerez) (1912–1975), ur skrivagnerez saoznek
*Elizabeth Taylor (livourez) (1856–1932), un arzourez, kazetennerez ha louzawourez stadunanat
*Elizabeth Best Taylor (1868–1941), un emsaverez eus Zeland-Nevez
Baile Ùr Chille Bhoisil

**Baile Ùr Chille Bhoisil** (*Newtown St. Boswells* e saozneg) eo pennlec'h *[[Rannadurioù Skos|council area]]* Na Crìochan (*Scottish Borders*) e Bro-Skos gant 1 199 a dud o vevañ eno e 2001.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn kêr
Angela Borgia

**Angela Borgia** pe **Borja**, ganet e Roma war-dro 1486, ha marvet e Sassuolo war-dro 1520-1522, a oa un nizez d'ar c'hardinal Rodrigo Borgia (pe *de Borja*).

## He buhez
Merc'h bastard e oa da *Guillem Ramon de Borja y Sanoguera*, un denjentil katalan marvet e 1503, hag a oa e Roma o servij e eontr kardinal, ha da Isabel de Montcada. He zad a oa mab da Otic de Borja y Montcada ha d'e bried Violant Sanoguera. Otic a oa mab da Galceran de Borja y Escrivà ha d'e bried Isabel de Montcada, merc'h da Ot de Moncada ha d'e eil pried, Constança Díeç. Mamm Angela, Isabel de Montcada, a oa keniterv d'ar c'hardinal Rodrigo de Borja.

Bevañ a rae e Roma gant he c'heniterv Lucrezia Borgia, merc'h ar pab, ha d'he heul ez eas da Ferrara pa zimezas da Alfonso Iañ d'Este, Dug Ferrara.

Lavaret e veze e oa ur plac'h kenedek, mistr, romantel. Mignonez vras e oa da Lucrezia, ha plac'h he sekredoù. Barzhed a ganas he c'hened, Diomede Guidalotti a savas div sonedenn dezhi, hag Ariosto a zedias dezhi kan diwezhañ e Orlando furioso. Pietro Bembo a wele enni «un ael a c'hall pediñ evidon». D'ar 1añ a viz Eost 1504, hag eñ e Venezia, en linennoù dediañ e oberenn * Gli asolan a la duquesa Lucrecia Borgia* (embannet en Venezia en 1505), e ra anv eus Angela adarre, 

## Tabut e Ferrara
Tabut a savas etre daou vreur an dug Alfonso Iañ d'Este, Giulio d'Este hag Ippolito d'Este, diwar-benn Angela.
Sot ganti e oaqnt o-daou, nemet da Giulio eo e oa douget Angela. Ar C'hardinal Ippolito, un deiz ma oa oc'h ober al lez d'ar goantenn, a glevas anezhi o lavarout dezhañ : "Monsignore, daoulagad ho preur Giulio a dalv muioc'h egedoc'h penn-kil-ha-troad ...". Dirollañ a reas ar c'hardinal gant ar gonnar.

D'an 3 a viz Du 1505, edo Giulio o tistreiñ d'ar gêr eus ur veaj en devoa graet, pa voe gronnet e-kichen Palez Belriguardo, gant servijourien da Ippolito, en devoa roet urzh dezho lazhañ e hantervreur ha dilagadiñ anezhañ. E-unan edo Giulio, ne oa ket evit en em zifenn, met ne voe ket lazhet. Bazhataet e voe avat, gloazet, ha kontellataet e zaoulagad. Ne gollas nemet ul lagad koulskoude. Ippolito e-keit-se en doa hastet brudañ un istor all, ha dont a reas a-benn da bellaat ar c'hastiz diwar e gein.

Diwar neuze ne reas Giulio nemet klask an dorzh d'ar gêr d'e hantervreur.

## He marv
Hervez a veze kontet e voe kontammet gant he mamm-gaer Eleonora Bentivoglio, a oa o ren e Sassuolo. Mervel a eure etre 1520 ha 1522, e Sassuolo, ha beziet e voe e kouent San José, gant he fried Alejandro, marvet e **????**
Henri Queuille

**Henri Queuille**, bet ganet e Neuvic (Corrèze) d'an 31 a viz Meurzh 1884 hag aet da Anaon e Pariz d'ar 15 a viz Mezheven 1970, a oa ur politikour gall.

Bet ministr meur a wech da vare an Trede Republik c'hall e voe prezidant ar C'huzul ivez, teir gwech e-kerzh ar Pevare Republik c'hall.
Charles Maurice de Talleyrand-Périgord

**Charles Maurice de Talleyrand-Périgord** pe **Talleyrand**, bet ganet e Pariz d'an 2 a viz C'hwevrer 1754 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'ar 17 a viz Mae 1838, a oa un eskob, un diplomat hag ur politikour gall.

## Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)
Armand Emmanuel du Plessis, dug Richelieu

**Armand Emmanuel du Plessis**, kont Chinon, dug Fronsac ha diwezhatoc'h dug Richelieu, bet ganet e Pariz d'ar 25 a viz Gwengolo 1766 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'ar 17 a viz Mae 1822, a oa ur politikour gall hag a voe Prezidant Kuzul ar Vinistred etre an 20 a viz C'hwevrer 1820 hag ar 14 a viz Kerzu 1821. 

## Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)
Élie, dug Decazes ha Glücksberg

**Élie, dug Decazes ha Glücksberg**, bet ganet e Saint-Martin-de-Laye d'ar 28 a viz Gwengolo 1780 hag aet d'an Anaon e Decazeville pe Pariz d'ar 24 a viz Here 1860, a oa ur politikour hag ur greantour gall. Prezidant Kuzul ar Vinistred e voe etre an 19 a viz Du 1819 hag an 20 a viz C'hwevrer 1820.
Liam Neeson

**Liam John Neeson** pe **William John Neeson**, OBE, bet ganet en An Baile Meánach (Kontelezh Aontroim, Norzhiwerzhon) d'ar 7 a viz Even 1952, a zo un aktour norzhiwerzhonat.

## Un nebeud filmoù
* 2000 *Gun Shy*, Charlie Mayo 
* 2000 *The Endurance: Shackleton's Legendary Antarctic Expedition*, Daneveller 
* 2002 *K-19: The Widowmaker*, Mikhail Polenin 
* 2002 *Gangs of New York*, "an aot. Parson" Vallon 
* 2002 *Star Wars Episode II: Attack of the Clones*, Mouezh Qui-Gon Jinn
* 2002 *Martin Luther*, Daneveller
* 2003 *Love Actually*, Daniel 
* 2003 *Coral Reef*, Daneveller 
* 2004 *Kinsey*, Alfred Kinsey
* 2005 *Kingdom of Heaven*, Godfrey of Ibelin 
* 2005 *Batman Begins*, Ducard 
* 2005 *Breakfast on Pluto*, Tad Liam 
* 2005 *The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe*, mouezh Aslan
* 2006 *Home*, Liam Neeson e-unan 
* 2007 *Seraphim Falls*, Carver 
* 2008 *The Chronicles of Narnia: Prince Caspian*, mouezh Aslan
* 2008 *The Other Man*, Peter 
* 2008 *Taken*, Bryan Mills 
* 2009 *Five Minutes of Heaven*, Alistair Little
* 2009 *Ponyo*, mouezh Fujimoto
* 2009 *After.Life*, Eliot 
* 2009 *Chloe*, David 
* 2010 *Clash of the Titans*, Zeus 
* 2010 *The A-Team John "Hannibal"*, Smith 
* 2010 *The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader*, mouezh Aslan 
* 2010 *The Next Three Days*, Damon Pennington 
* 2010 *The Wildest Dream*, Daneveller 
* 2011 *Unknown Dr. Martin*, Harris 
* 2012 *The Grey*, John Ottway
* 2012 *Wrath of the Titans*, Zeus 
* 2012 *Battleship*, Admiral Shane 
* 2012 *The Dark Knight Rises*, Ra's al Ghul Cameo 
* 2012 *Taken 2*, Bryan Mills 
* 2013 *Third Person*, Michael 
* 2013 *Khumba*, mouezh Phango
* 2013 *Anchorman 2: The Legend Continues*,
* 2014 *The Nut*, mouezh Job Raccoon
* 2014 *The Lego Movie*, mouezh Bad Cop / Good Cop / Pa Cop 
* 2014 *Non-Stop*, Bill Marks 
* 2014 *A Million Ways to Die in the West*, Clinch 
* 2014 *A Walk Among the Tombstones*, Matthew Scudder 
* 2015 *Taken 3*, Bryan Mills 
* 2015 *Run All Night*, Jimmy Conlon 
* 2015 *Entourage*, Liam Neeson e-unan
Breizharock

**Breizharock** a zo ul laz-seniñ rock breizhat.

## Sonerien
* Cédric Le Bozec, penn-bagad
* Soïg Sibéril, gitar
* Hilaire Rama, Xavier Soulabail, gitar boud
* Jean Marc Illien, klavier
* Fred Moreau, taboulinoù
### Ar [[bombard|bombardoù]]
* Antonin Amiot
* Louri Derrien
* Morgan Guinot
* Emilie Le Bail
* Fabien Le Bris
* Yvonig Le Meut
* Elena Le Morzadec
* Cédric Le Normand
* Guillaume Ploux 
* Mathieu Roux
### Ar [[binioù|biniaoùioù]]
* Kevin Dervouët
* Maël Guillou 
* Julien Le Clec'h 
* Melen Le Dantec
* Trifine Leray 
* Charlotte Serandour 
### An taboulinoù sklent
* Iwan Calvez 
* Yvonnick Le Nédic 
* Daniel Milarec 
### Bet er strollad
* Morgan Le Loupp
* Sven Le Moine-Bauer
* Pat O'May
* Nicolas Perrot
* Adrien Richard
* Neven Sebille Kernaudour
* Gaël Daniel

## Pladennoù
* *Breizharock In Live*, 2011
* *Eskemm*, 2013

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Sonadeg e Sant-Ke-Porzh-Olued
Abati Verrepoz

**Abati Verrepoz**, pe **Abati Intron-Varia Verrepoz** ent-hir, a zo un abati sistersianed diazezet e 1184 e Berrepoz-ar-Blavezh e Kernev-Uhel.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn Mérimée

## Daveoù ha Notennoù
Sfiñs Gizah

**Sfiñs Gizah** pe **Sfiñs bras Gizah** (en arabeg: أبو الهول, *Abū al-Haul*, "tad ar spouron") a zo delwenn vras ur sfiñs e Nekropol Gizah, gant ur c'horf leon choukant hag ur penn den. Soñjal a ra d'an egiptourien e c'hallfe skeudenniñ ar faraon C'hafra. Brasañ delwenn unvaenek ar bed eo gant 73.5 m a hed, 19.3 m a led hag 20.22 m a sav.

## Liammoù diavaez
Sfins (Egipt)

E mojennoù Egipt e vez lavaret Sfins eus ur boud hiron, arouez unaniezh an doue-heol Ra (dezhañ korf ul leon), hag ur faraon (dezhañ penn un den, pe hini ur falc'hun, pe hini ur maout).

## Gerdarzh
« Sfins » zo ur ger deuet eus an henc'hresianeg, eus ar ger Σφίγξ/Sphígx/Sfiks, met teñval eo ar ster. Hesiodos a rae gant Φίξ/Phíx/Fiks, marteze ar stumm koshañ. Meur a vartezeadenn zo bet dispaket : hervez lod e vije kar d'ar ger sanskritek *sthag* (en pâli, *thak*) hag a dalv kement ha « kuzhet ».

## Pennadoù kar
*Hierakosfins

## Delwennoù

>
File:Brooklyn Museum - Egypt-Gizeh (pd).jpg| Dihelloù Brooklyn Museum 
File:The Great Pyramid and the Sphinx.jpg| Sfins Giza en 1858
File:Museo Egizio di Torino-631 o.jpg|Sfins, er (Museo Egizio, Torino)
File:Hatshepsut-SmallSphinx MetropolitanMuseum.png|Sfins ar faraon Hatshepsut, 1503-1482 kent JK, (Metropolitan Museum of Art]], New York. 
file:Sphinx Metropolitan.jpg|Sfins Hatschepsut (Metropolitan Museum of Art, New York. 
File:028MAD Sphinx.jpg|Sfins Naksos e Delfi.
File:Modern Chios sphinx.jpg| Sfins C'hios, artouez kozh war traoùachoù a vremañ
File:Sphinxes.jpg|Sfinsed 3000 bloaz a voe degaset eus Egipt da gaeraat kêr Sant Petersburg ha kêrioù all en Europa.
File:Wien Schloss Belvedere DSC03014.JPG|Palez ar Belvedere en Vienna.
File:Bundesarchiv Bild 170-770, Potsdam, Sanssouci, Sphinx im Park Sanssouci.jpg|Sfins er Park Sanssouci en Potsdam
File:Queluz Palace sphynx statue and ballroom wing.JPG| Sfins diaskell e Palez Queluz (Portugal).
File:Enghien CHSph1JPG.jpg|Sfins ar Château Empain, e Belgia.
File:Sphinx - Park Schönbusch.jpg|Park Schönbusch en Aschaffenburg, Bavaria, 1789-90.
File:IngresOdipusAndSphinx.jpg|Ingres, *[[Oidipous hag ar Sfins]]*.
File:Paris Hôtel de Ville 2497 07.jpg|Hôtel de Ville, Paris, 1870s.
File:Oedipus and the Sphinx MET DP-14201-023.jpg|*Oedipus and the Sphinx* gant Gustave Moreau.
File:Esfingedebotero.jpg|Sfins gant Fernando Botero, en Medellín, Colombia.
File:Jardin El Capricho Sfinxs at Plaza de los Emperadores05 cropped.jpg|Sfins, er Plaza de los Emperadores (Parque de El Capricho, Madrid).
File:Foreign Affairs Building of Canada.jpg|Al Lester B. Pearson Building en Ottawa oa mennet da aroueziañ ar Sfins.
File:Marble sphinx on a cavetto capital.jpg| Sfins marmor war-dro 580-575 kent JK.
File:Sphinx guinle 1.JPG|Sphinx dirak ar Parque Eduardo Guinle.
Teddy Sheringham

**Edward Paul Sheringham**, bet ganet d'an 2 a viz Ebrel 1966 e Highams Park (ur c'harter eus Londrez (Bro-Saoz)), zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel saoz.
Oidipoüs hag ar Sfins

**Oidipoüs hag ar Sfins** (** e galleg) zo un daolenn gant al livour gall Dominique Ingres.

## Mojenn
Savet eo an daolenn diwar-benn mojenn Oidipoüs hag ar Sfins. 

Kaset eo bet ar Sfins da gêr Tebai gant an doueez Hera da gastizañ kêr goude muntr ar roue Laios.
Daniel Day-Lewis

**Daniel Michael Blake Day-Lewis** pe **Daniel Day-Lewis**, bet ganet e Londrez (Bro-Saoz) d'an 29 a viz Ebrel 1957, a zo un aktour breizhveuriat-iwerzhonat.

## Un nebeud filmoù
### Sinema
* 1971 *Sunday Bloody Sunday*, Bugel Vandal 
* 1982 *Gandhi*, Colin
* 1984 *The Bounty*, John Fryer
* 1985 *My Beautiful Laundrette*, Johnny
* 1985 *A Room with a View*, Cecil Vyse
* 1986 *Nanou*, Maxo
* 1988 *The Unbearable Lightness of Being*, Tomas
* 1988 *Stars and Bars*, Henderson Dores
* 1989 *Eversmile, New Jersey*, med. Fergus O'Connell
* 1989 *My Left Foot*, Christy Brown (*Academy Award for Best Actor*)
* 1992 *The Last of the Mohicans*, Hawkeye (Nathaniel Poe)
* 1993 *The Age of Innocence*, Newland Archer
* 1993 *In the Name of the Father*, Gerry Conlon
* 1996 *The Crucible*, John Proctor
* 1997 *The Boxer*, Danny Flynn
* 2002 *Gangs of New York*, William "Bill the Butcher" Cutting
* 2005 *The Ballad of Jack and Rose*, Jack Slavin
* 2007 *There Will Be Blood*, Daniel Plainview (*Academy Award for Best Actor*)
* 2009 *Nine*, Guido Contini
* 2012 *Lincoln*, Abraham Lincoln (*Academy Award for Best Actor*)
Hierakosfins

Ar **hierakosfins** zo ul loen mojennel, ur gripi hag a weler e-touez delwennoù Henegipt hag adarmezouriezh Europa, dezhañ korf ul leon ha penn ur falc'hun. Ijinet e oa bet an anv gant ar beajour Herodotos da envel ar shinsed pennoù-falc'hun a wele en Egipt. unan all a oa dezhañ penn ur maout, hag a rae Kriosfins anezhañ.

## Liammoù diavaez
*Ar hierakosfins hag ar sfinsed all

## Notennoù ha daveennoù
Beatriz Portugal (1372-1410)

**Beatriz Portugal** (1372–1410), merc'h d'ar roue Fernando Iañ Portugal (1345-1383) ha d'e bried Leonor Teles de Meneses, a oa rouanez Kastilha (1383–1390) dre he dimeziñ da Juan Iañ Kastilha .

Pa varvas he zad e 1383 e voe anvet Beatriz, da 11 vloaz, da rouanez Portugal, hag he mamm da rejantez.

Brezel a voe etre div gostezenn
* en un tu enebourien d'ar vamm rejantez o devoa aon rak fin dizalc'hted Portugal, renet gant mestr Avis, breur bastard da Fernando, 
* en tu all ar roue Juan Iañ Kastilha, pried Beatriz, en doa kemeret an titl a roue Portugal dre wir e wreg, hag en devoa aloubet ar vro.
A-benn ar fin e voe trec'h mestr Avis war Juan Kastilha en emgann Aljubarrota.
Kanol Haute Perche

**Kanol Haute Perche** zo ur stêr hag ur ganol e Bro-Raez (Liger-Atlantel, Breizh).

Seitek kilometr a hirder eo. Mont a ra eus Arzhon-Raez betek Pornizh e-lec'h m'en em daol er Meurvor Atlantel. N'he deus nemet ur skleuz hag a c'haller gwelout e porzh Pornizh c'hoazh.

## Anv
Meur a anv he deus ar ganol e galleg:

*Canal de Haute Perche* pe *rivière de Haute-Perche*, *canal de Pornic*, *étier de Haute Perche* pe ar *Rouet*.

"Haute Perche" zo anv ur gêriadenn e Arzhon-Raez nepell diouzh andon ar stêr.

## Istor
Savet e oa bet ar ganol-mañ, da gentañ-penn, evit liammañ ar Meurvor Atlantel da rouedad Bro-Raez dre an Acheno hag an Tenu. Padal, ne oa ket bet kaset ar raktres-mañ da benn, daoust ha ma vije bet talvoudus.

## Daveoù ha notennoù
Guillermo Stábile

**Guillermo Stábile** (lesanvet *El Filtrador*), bet ganet d'ar 17 a viz Genver 1905 e Buenos Aires (Arc'hantina) hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Kerzu 1966 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel hag ur gourdoner arc'hantinat.

## [[Kib vell-droad ar bed]] (evel c'hoarier)
Pevar c'hrogad en devoa c'hoariet evel argader e skipailh broadel Arc'hantina, an holl anezhe da geñver Kib vell-droad ar bed 1930 a voe dalc'het en Uruguay : gant eizh pal e teuas da vezañ gwellañ paler ar c'hentañ kenstrivadeg-mañ.

## Kib vell-droad ar bed (evel gourdoner)
E 1939 e voe anvet da zibaber *[[La Albiceleste]]*, skipailh mell-droad Arc'hantina, ha gantañ e kemeras perzh e Kib vell-droad ar bed 1958 a voe dalc'het e Sveden.

## Notennoù ha daveennoù
Kib vell-droad ar bed 1930

**Kib vell-droad ar bed 1930** a zo kentañ dalc'h Kib vell-droad ar bed, ur gevezadeg-sport hag a c'hoarvezas en Uruguay eus an 13 d'an 30 a viz Gouere 1930.

Ne voe nemet trizek skipailh hag a gemeras perzh evel ma tiskouez an tri foull bet tennet d'ar sort :

Dalc'het e voe triwec'h krogad ar genstrivadeg e tri sportva e Montevideo (kêr-benn Uruguay) : Estadio Centenario, Estadio Gran Parque Central hag Estadio de los Pocitos. Dek pal ha tri-ugent a voe merket hag an hini kentañ anezhe gant ar c'hoarier gall Lucien Laurent. Mont a reas ar c'hoarier arc'hantinat Guillermo Stábile da wellañ paler (eizh pal) ar gevezadeg, renket da eil ar c'hoarier uruguayat Pedro Cea (pemp pal).

## C'hoarierien ha sternerezh ar skipailh broadel aet ar maout gantañ : [[Uruguay]]
Koad Kenekann

**Koad Kenekann** zo ur goadeg 5 876 hektar e Kreiz Breizh e norzh Bro-Gwened e kumunioù Berc'hed, Klegereg, Perred ha Sant-Inan. En norzh emañ Lenn Gwerledan. Lesanvet eo ar c'horn-bro "Suis vihan vreizhek".

## Lec'hanvadurezh
Tabut zo diwar-benn orin *Kenekann*. Meur a zisplegadenn zo bet kinniget : savet a c'hallfe bezañ diwar *kenec'h* (krec'h) ha *gwenn* abalamour d'an heol o parañ war ar reier.

## Douaroniezh

## Liesseurted ar vuhez
## Glad

## Daveoù ha notennoù
I Can See Clearly Now

**I Can See Clearly Now** zo ur ganaouenn saoznek bet enrollet gant ar c'haner stadunanat Johnny Nash e Londrez e 1972 hag embannet d'an 23 a viz Mezheven.

## Kanerien
Kanet eo bet gant 
* Alex E
* Anne Murray 
* Aswad
* Beat Crusaders
* Bobby Goldsboro
* Dream Sequence en 1999, adanvet "Clearly", 
* Dobie Gray
* Donny Osmond
* Doyle Bramhall
* Dusty Springfield 
* Eagle-Eye Cherry er gomedienn *[[Over Her Dead Body]]*
* Even in Blackouts en *The Fall of the House of Even*
* Everlife
* Funk, Inc. en 1973 en *[[Hangin' Out]]*
* Geoff Moore and the Distance
* Gladys Knight & the Pips e 1973 en *[[Imagination (albom Gladys Knight & the Pips)]]*<ref 
* Holly Cole Trio
* Hothouse Flowers in 1990 on *[[Home (albom Hothouse Flowers)|Home]]*
* James Last
* Jimmy Cliff
* Kaitlyn Maher
* Kermit Ruffins
* Lee Towers
* Liza Minnelli
* Lloyd Green
* Marisa Monte
* Neil Finn e 1999 
* Nicki Parrott‎ 
* Procol Harum 
* Ray Charles
* Francis Rossi e *[[One Step at a Time (albom Francis Rossi )]]* 
* Susan Cadogan
* Screeching Weasel e My Brain Hurts
* Simone Dinnerstein & Tift Merritt e 2013 en albom, *Night*
* Sonny and Cher
* Soul Asylum e *After the Flood: Live from the Grand Forks Prom, June 28, 1997*
* Susie McEntire
* The Mamas & the Papas
* Ar Three Blind Mice e *[[Far Far Away Idol]]*
* Toots & the Maytals
* Willie Nelson

## E yezhoù all
Kanet eo bet e galleg evel "Toi et le soleil", gant ar re-mañ:
* Claude François, 
* Lorie
* Nana Mouskouri, a gan un doare all, dindan ar memes anv.
Johnny Nash

**John Lester Nash Jr.** (ganet d'an 19 a viz Eost 1940 e Houston - marv d'an 6 a viz Here 2020) a oa ur c'haner stadunanat, eus Texas. Meur a vloaz eo bet o chom e Bro-Saoz.

## E bladennoù
* 1990 : *I Can See Clearly Now* (Greatest Hits)
* 1993 : *The Reggae Collection*
* 1995 : *The Very Best Of Johnny Nash*
Andrey Arshavin

**Andrey Sergeyevich Arshavin**, bet ganet d'an 29 a viz Mae 1981 e Leningrad (URSS d'ar mare-se), zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel rusian.
Jules Dufaure

**Jules Armand Stanislas Dufaure**, bet ganet e Saujon (Charente-Inférieure) d'ar 4 a viz Kerzu 1798 hag aet d'an Anaon e Rueil-Malmaison (Seine) d'ar 27 a viz Even 1881, a oa un alvokad, ur pennvreutaer hag ur politikour gall, kannad, seizh gwech ministr, anvet da senedour e vuhez-pad e 1876, Prezidant Kuzul ar Vinistred e 1876 hag adalek 1877 betek 1879. Dilennet e voe d'an Académie Française e 1863.

## Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)

## Liammoù diavaez
Académie française: Jules-Armand Dufaure
Marjane Satrapi

**Marjane Satrapi** (perseg: مرجان ساتراپی), bet ganet e Rasht (Iran) d'an 22 a viz Du 1969, a zo un aozerez bannoù-treset, skeudennaouerez ha sevenerez c'hall.

Tud a ouenn uhel eo he c'herent, kar d'an tiegezh Kadjar, met tomm ouzh ar gomunouriezh. Ur eontr dezhi, Anouche, a oa e penn Strollad Komunourien Iran, ha lakaet e voe d'ar marv abalamour d'e vennozhioù. 

## Enorioù ha prizioù
* 2005 : *Chevalier des arts et des lettres*
* 2007 : Priz Henri Jeanson roet gant SACD evit he direvil, he fent hag hec'h engouestl
* 2007 : *Prix du Jury*, Festival de Cannes 2007, evit *[[Persepolis (film)|Persepolis]]* 
* 2008 : Daou César
* 2008 : Barnerez e Festival de Cannes
* 2009 : Doktorez *honoris causa*, KULeuven hag UCL (Belgia)

## Un nebeud oberennoù
### Levrioù
* *[[Persepolis (levr treset)|Persepolis]]*, L'Association
*# *Levr 1*, 2000 
*# *Levr 2*, 2001 
*# *Levr 3*, 2002 
*# *Levr 4*, 2003 
*# *Monovolume*, 2007 
* *Sagesse et malices de la Perse* gant Lila Ibrahim-Ouali ha Bahman Namwar-Motalg, Albin Michel, 2001
* *Les Monstres n'aiment pas la lune*, Nathan, 2001
* *Ulysse au pays des fous* avec Jean-Pierre Duffour, Nathan, 2001
* *Ajdar*, Nathan, 2002
* *[[Broderies]]*, L'Association, 2003 
* *[[Poulet aux prunes]]*, L'Association, 2004 
* *Le Soupir*, Bréal Jeunesse, 2004

## Sinema
### Sevenerez
* 2007 : *[[Persepolis (film)|Persepolis]]* (gant Vincent Paronnaud)
* 2011 : *[[Poulet aux prunes (film)|Poulet aux prunes]]* (gant Vincent Paronnaud)
* 2013 : *[[La Bande des Jotas]]*
* 2014 : *[[The Voices]]*
### Aktourez
* 2009 : *[[Les Beaux Gosses]]*, gant Riad Sattouf, gwerzherez er stal-sonerezh.

## Sonerezh
### Kanaouennoù
* 2009 : *Poney Rose*, bet skrivet asambles gant Philippe Katerine, evit an albom *[[Glamour à mort]]* (Arielle Dombasle)
* 2011 : *Mon petit cheval*, bandenn-son ar film *Poulet aux prunes*
### Skeudennaouerez
* miz Mae 2009 : Golo albom Iggy Pop *Préliminaires*
Oldřich Nejedlý

**Oldřich Nejedlý**, bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1909 e Žebrák (Aostria-Hungaria d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Mezheven 1990 e Rakovník (Tchekoslovakia), a oa ur melldroader etrebroadel tchekoslovak.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Askeller kleiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e daou zalc'h : 
* Kib vell-droad ar bed 1934 bet aozet e Rouantelezh Italia : gant pemp pal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ,
* Kib vell-droad ar bed 1938 bet aozet e Bro-C'hall (bet merket daou bal gantañ).
Gaspard Ulliel

**Gaspard Ulliel** a oa un aktour c'hoariva ha sinema hag un diskouezer-giz gall, bet ganet e Boulogne-Billancourt (Hauts-de-Seine) d'ar 25 a viz Du 1984 ha marvet diwar un gwallzarvoud skiañ e La Tronche (Isère) d'an 19 a viz Genver 2022, d'an oad a 37 vloaz.

C'hoariet en deus gant aktourien c'hall brudet evel Audrey Tautou, Isabelle Huppert, Jean Reno ha Marion Cotillard. Roet eo dezhañ César an danvez aktour e 2005 evit e roll e *[[Un long dimanche de fiançailles]]*. E 2017 e ya gantañ César an aktour gwellañ evit bezañ c'hoariet e *[[Juste la fin du monde]]*.

## Filmoù
*2001 : *[[Le Pacte des loups]]*, sevenet gant Christophe Gans
* 2002 : *[[Embrassez qui vous voudrez]]* gant Michel Blanc
* 2003 : *[[Les Egarés]]* gant André Téchiné
* 2004 : *[[Un long dimanche de fiançailles (film)|Un long dimanche de fiançailles]]* gant Jean-Pierre Jeunet • *[[La Maison de Nina]]* gant Richard Dembo
* 2005 : *[[Le Dernier Jour]]* gant Rodolphe Marconi
* 2006 : *[[Paris, je t'aime|Paris, je t'aime : Le Marais]]* gant Gus Van Sant
* 2007 : *[[Jacquou le Croquant]]* gant Laurent Boutonnat • *[[Hannibal Rising]]* gant Peter Webber
* 2008 : *[[La Troisième partie du monde]]* gant Éric Forestier • *[[Un barrage contre le Pacifique]]* gant Rithy Panh
* 2009 : *[[Le Premier Cercle]]* gant Laurent Tuel • *[[The Vintner's Luck]]* gant Niki Caro • *[[Ultimatum]]* gant Alain Tasma
* 2010 : *[[La Princesse de Montpensier]]* gant Bertrand Tavernier
* 2011 : *[[L'Art d'aimer]]* gant Emmanuel Mouret
* 2012 : *[[Rise of the guardians]]* gant Peter Ramsey, (eilmouezhiañ Jack Frost)
* 2013 : *[[Tu honoreras ta mère et ta mère]]* gant Brigitte Roüan
* 2014 : *[[Saint Laurent]]* gant Bertrand Bonello
* 2016 : *[[La Danseuse]]* gant Stéphanie Di Giusto • *[[Juste la fin du monde]]* gant Xavier Dolan
* 2017 : * Ordalie* gant Sacha Barbin (berrfilm) : Jean
* 2018 : *9 doigts* gant F. J. Ossang : an doktor • *Eva* gant Benoît Jacquot : Bertrand Valade • *Un peuple et son roi* gant Pierre Schoeller : Basile • *Les Confins du monde* gant Guillaume Nicloux : Robert Tassen
* 2019 : *Sibyl* gant Justine Triet : Igor Maleski
* 2022 : *Plus que jamais* gant Emily Atef

## Enorioù
E 2015 e voe lakaet da varc'heg Urzh an Arzoù hag al Lizhiri Bro-C'hall.
François Guizot

**François Pierre Guillaume Guizot**, bet ganet e Nîmes (Lengadok) d'ar 4 a viz Here 1787 hag aet d'an Anaon e Saint-Ouen-le-Pin (Calvados) d'an 12 a viz Gwengolo 1874, a oa un istorour, ur prederour, ur yezhadurour, ur c'helenner, un diplomat hag ur politikour gall, kannad, meur a wech ministr, hag e 1847-1848 Penn Kuzul ar Vinistred.
Dilennet e voe d'an Académie Française e 1836.

## Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)

## Liammoù diavaez
* François Guizot, une vie dans le siècle  (1787-1874)
* Académie française: François Guizot
Rara avis

**''Rara avis** in terris nigroque simillima cycno* zo un droienn [[latin]] hag a dalv kement hag «&nbsp;un [[evn]] ral war an douar hag heñvel-tre ouzh un [[alarc'h du]]&nbsp;».

==Orin==
Un [[hiperbolenn]] eo,  gant ar [[barzhoniezh|barzh]] [[Juvenal]], en e *Flemmganoù, VI, 165*, diwar-benn merc'hed evel [[Penelope]] pe [[Lucretia]], a zo evned rouez, da larsañ.

Hiziv e vez implijet an droienn pa gomzer eus tud ha ne gaver ket stank, goude ma vefe ezhomm anezho.

==Lennegezh==
**Rara avis*, danevell verr gant [[Anton Tchec'hov]].

==Lestr==
*Ul lestr [[teirgwern]] zo anvet *Rara-Avis*. Implijet eo bet gant an tad [[Michel Jaouen]] hag e gevredigezh *Amis du Jeudi Dimanche*.

==Lec'h==
* *Rara Avis'' a zo anv ur gêriadenn er Stad Mississipi, (SUA).

## Gwelet ivez
* Listennad lavaredoù latin

## Notennoù
Juvenal

**Juvenal**, pe **Decimus Iunius Iuvenalis** zo ur barzh flemmus latin eus dibenn ar  ha deroù an . C'hwezek oberenn en deus laosket war e lerc'h, dastumet en ul levr anvet ar ''Saturae'' ("Flemmganoù"), savet entre 90 ha 127. 

Eus e vuhez avat n'ouzer ket kalz a dra.

Damankouaet e oa bet goude e varv, e-pad daou c'hant vloaz, met kalzik e veze lennet war-dro dibenn an Henamzer hag er Grennamzer, hag anaout a reer war-dro 500 dornskrid eus e oberenn. 

## Pennadoù kar
* Panem et circenses
Leônidas da Silva

**Leônidas da Silva** (pell anavezetoc'h evel **Leônidas**), bet ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1913 e Rio de Janeiro (Brazil) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Genver 2004 e Cotia (Brazil), a oa ur melldroader etrebroadel brazilian aet da c'hourdoner.

Sellout a reer ouzh an hini a voe lesanvet buan a-walc'h *Diamante Negro* pe *Homem-Borracha* kentoc'h evel ur arzour eget ur c'hoarier mell-droad. Gantañ e voe brudet ar jestr teknikel a vez graet "chalaca" (*bisiklet* e brezhoneg) anezhañ : skoet eo ar vell dre un tenn-gin.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Araoger kreiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh **Leônidas** e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1934 bet aozet e Rouantelezh Italia (bet merket ur pal gantañ),
* Kib vell-droad ar bed 1938 bet aozet e Bro-C'hall : gant seizh pal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ, daoust da skipailh broadel Brazil bezañ ranket da drivet hepken.
René Quéré

**René Quéré**, bet ganet e Ploare d'ar 26 a viz Mae 1932 ha marvet d'an 17 a viz Eost 2021, a zo ul livour, skeudennaouer ha priour breizhat, tost ouzh Douarnenez ha bed ar pesketaerezh.

Mont a ra da studiañ e Skol an arzoù-kaer Kemper e 1951, e stal-labour Jos Le Corre (1925-1979) ha Pierre Toulhoat (1923-2014). Deskiñ a ra ar feilhañserezh daou vloaz er vichererezh Keraluk.
 
## Un nebeud oberennoù
* "Gwaien" (*Audierne*)
* "Martolod" (*Marin*)
* "An draezhenn" (*La plage*)

## Skeudennoù
* Georges Perros , *Douarnenez, les îles, les marins*, livadurioù gouach gant René Quéré, 1961.
* Charles Madézo, *La cale ronde*, 1979.
* *Lettre préface*, 1983.
* Jean Pencalet, *Du côté de chez Soaz*, 1987.
* *Poème de l'Île et du sel*, 1990.
* *Recueil de cartes postales*.
* Xavier Grall, *Il y avait le Yang Tsé Kiang*.

## Levr
* *Images de l'Iroise-Sein-Molène*, gant sikour stal-levrioù Dialogues e Brest.

## Dastumadoù foran
; 
* Ieper, mirdi Merghelynck.

; 
* Brest, mirdi an arzoù-kaer.
* Gwinevez, ti-kêr : kinkladur ar mogerioù, 1974.
* Rosko : kinkladur listri ar Brittany Ferries *M/V Val de Loire* (1993-2006) hag al lestr-treizh *[[Pont-Aven (cruise-ferry)|Pont-Aven]]* (2004).
;  
* Brieg, ti-kêr : murlivadur, 1974.
* Douarnenez :
** ospital : livadur en hall degemer, 1979.
** ti-kêr : *La Crique de Pors-Poulhanen Plozévet*, akrilik war panneau de bois, 1977.
** Treboull, chapel Sant-Yann : tresadennoù ha gwerennoù-livet, 1986.
* Kemper :
** Ti Armor-Lux : feiañsoù, kinkladurioù, livadurioù, 2004.
** Kef espern : kinkladur ar mogerioù, 1972.
** mirdi an arzoù-kaer.
** mirdi breizhek an departamant : *Ouessant*, 1960, livadur gouach, 12 x 22 sm.
** mirdi ar feilhañs Kemper :
*** *Port de Tréboul, la Pointe*, priaj, michererezh Keraluc ;
*** 10 priaj all ;
*** *Équipage du palangrier “Dahut”, sur le port de Rosmeur à Douarnenez*, eoullivadur war lien, 152 x 152 sm.
; 
* Lannuon, Cosmos Bod ar PTT : kinkladur, 1976.
* Montroulez, mirdi an arzoù-kaer.

## Diskouezadegoù
* 1955 : palier Saluden e Kemper, feiañs ha livadurioù gouach.
* 1956 : Saloñs arzourien Kerne, mirdi Kemper.
* 1960 : Ti Breizh, Pariz.
* Meurzh-Ebrel 2002 : palier Gloux.
* eus ar 4 a viz Kerzu d'an 3 a viz Genver 2009 : palier Françoise Livinec, Pariz, *Le peintre breton René Quéré à Paris*.

## Liammoù diavaez
Palier arz Françoise Livinec: René Quéré

## Notennoù ha daveoù
François Dilasser

**François Dilasser**, bet ganet e Lesneven d'ar 5 a viz Meurzh 1926 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'ar 16 a viz Gwengolo 2012, a oa ul livour hag ur gwerour breizhat.

## Un nebeud oberennoù
* *[[Liorzh|Liorzhoù]]* (*Jardins*), 1989-90 
* *[[Penn|Pennoù]]* (*Têtes*), 1991
* *[[Bag-tan|Bigi-tan]]* (*Bateaux-feux*), 1992.

## Levrlennadur
* *Dilasser*, Jean-Marc Huitorel, La Différence, 1990
* *Les Têtes de François Dilasser*, kounskrid mestroniezh, Raphaële Branellec, Skol-Veur Roazhon II, 1997
* *Dilasser*, gant notennoù Antoinette Dilasser, René Le Bihan, Palantines, 1999
* *Chez François Dilasser*, Charles Juliet, l'Échoppe, 1999
* *Dilasser, artiste invité*, kelaouenn *Hopala! La Bretagne au monde*, niverenn 18, Du 2004 - C'hwevrer 2005
* *Les rois ont perdu leur couronne pour un chapeau* Art Point France Info, Catherine Plassart, 2009

## Liammoù diavaez
* Kemper, Chapel Ty Man Doue, gwerelloù
* Gwiskri, Chapel Sant-Maodez, gwerelloù
Kib vell-droad ar bed 1938

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[1938]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an teirvet gwech, e Bro-C'hall eus ar 4 d'an 19 a viz Mezheven 1938.

An eil gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa, div wech diouzh renk 'zo kaeroc'h da-heul an dalc'h kent e Rouantelezh Italia e 1934.

Abalamour d'an Eil brezel-bed a darzhas e penn-kentañ miz Gwengolo 1939 ne voe ket dalc'het Kib ar bed nag e 1942 nag e 1946 : ret e voe gortoz betek 1950 da vont da genstrivañ da Vrazil.
Crying Time

**Crying Time** zo ur ganaouenn saoznek savet gant Buck Owens e 1964. Brudet eo bet gant Ray Charles. 
 
Ne reas ket berzh ar ganaouenn pa voe embannet e 1964 war an tu B eus ar bladennig "I've Got a Tiger By the Tail" e 1964 (Capitol 5336). E 1966 avat, pa voe kanet gant Ray Charles e savas betek an niverenn 6 e roll ar Billboard Hot 100.
Davor Šuker

**Davor Šuker**, bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1968 en Osijek (Yougoslavia d'ar mare-se), a zo bet ur melldroader etrebroadel kroat.

Daoust dezhañ bezañ c'hoariet div wech (ouzh Turkia hag ouzh an inizi Faero) gant skipailh broadel Yougoslavia, gant hini Kroatia an hini eo en devoa kemeret perzh er muiañ a grogadoù avat : nav ha tri-ugent en holl.

Dilennet e oa bet da brezidant Kevread mell-droad Kroatia d'ar 5 a viz Gouere 2012.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Argader e bost dezhañ war an dachenn en devoa kemeret perzh e daou zalc'h :
* dibabet e oa bet gant Miroslav Blažević pa oa bet aozet Kib vell-droad ar bed 1998 e Bro-C'hall : gant c'hwec'h pal (e-kerzh seizh krogad) e teuas da vezañ gwellañ paler ar genstrivadeg-mañ,
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan ha Republik Korea.
Santa Cruz de Tenerife

**Arabat droukveskañ gant [[Santa Cruz de la Palma]], en enez [[La Palma]].*
**Santa Cruz de Tenerife**, pe * Santa Cruz* hep mui d'ar vroiz, zo ur gumun hag ur gêr, anezhi kêr-benn Kumuniezh Emren Kanariez (war un dro gant Las Palmas de Gran Canaria), e proviñs Santa Cruz de Tenerife hag en Enez Tenerife.
Dirk Hartog

**Dirk Hartog** (1580-1621) a oa ur moraer hag un ergerzher izelvroat hag a voe e penn ur vagad tud a zouaras war aod kornôg Aostralia, e 1616. An eil gwech e oa da dud eus Europa dilestrañ en Aostralia.

Meur a stumm a gaver er skridoù evit e anv : *Dirck Hartog*, *Dirck Hartogh*, *Dirk Hartogs*, *Dierick Hartochsz*, *Dirch Hartichs* pe *Theodoric Hertoge* zoken. 

## E vuhez
Ganet e voe en ur familh martoloded ha da 30 vloaz e voe lakaet da gomandant e penn ul lestr kenwerzh hag e-pad meur a vloaz e verdeas er Mor Kreizdouar hag er Mor Baltel.

Goude-se e labouras evit Kompagnunezh Nederlandat Indez ar Reter, adal 1615, ha lakaet e voe da gabiten war an *Eendracht* (« Unaniezh » e nederlandeg), da vont gant listri all eus an Izelvroioù da Indez Nederlandat ar Reter. Mont a reas kuit ar strollad listri eus an Izelvroioù e miz Genver 1616 met abalamour d’ar gwallamzer e voe dispartiet lestr Hartog diouzh ar re all hag erruout a reas e-unan e Kab ar Spi Mat. 

Alese ez eas adarre war-zu Batavia (Djakarta bremañ), en enez Java. D’ar 25 a viz Here 1616 e welas Hartog hag e vartoloded inizi dianav dirazo. Dilestrañ a rejont en unan anezho, hag a reer enez Dirk Hartog anezhi bremañ, war aod Aostralia ar C'hornôg. An eil gwech e oa da dud eus Europa bale war douar Aostralia, tost da 11 vloaz goude ergerzhadenn Willem Janszoon.

Tri devezh e chomas Hartog er c’hornad. *Eendrachtsland* e voe anvet ar vro a oa bet kavet gantañ, diwar anv e lestr, an *[[Eendracht]]*. A-raok mont kuit e lezas war an tevenn un asied, anavezet bremañ evel asied Hartog, gant un nebeud gerioù engravet warnañ da gontañ e istor.

Loc’hañ a reas an *Eendracht* war-zu an norzh, a-hed aodoù Aostralia, hag a-benn ar fin ez erruas e Batavia e miz Kerzu 1616. Pa zistroas da Amsterdam e 1617 e kuitaas Dirk Hartog e labour gant Kompagnunezh Indez ar Reter hag adstagañ a reas gant an aocherezh er Mor Baltel. Mervel a reas e 1621.

Meur a zek vloaz diwezhatoc’h, e 1696, ez erruas ar moraer Willem de Vlamingh en enezenn, war aod Aostralia, ha kavout a reas an asied en traezh. Lakaat a reas un asied all en e lec’h, oc’h adskrivañ testenn Hartog hag o lakaat un nebeud gerioù ouzhpenn diwar e zorn. Kas a reas an asied kentañ gantañ da Amsterdam ha bremañ e c’hall bezañ gwelet er Rijksmuseum.

## Notennoù

## Levrlennadur
* King, Robert ”Dirk Hartog's landing on Beach, the Gold-bearing province”, *Map Matters*, (Australia on the Map, Division of the Australasian Hydrographic Society), no.10, Autumn, 2010, pp.&nbsp;6–8. https://web.archive.org/web/20120402114341/http://www.australiaonthemap.org.au/wp-content/uploads/2010/10/MapMatters10.pdf
* “History of Dirk Hartog Island” DIRK HARTOG ISLAND – History, kavet d’ar 6 a viz Gouere 2005
René (Sarthe)

**Arabat droukveskañ gant [[Renée Bro-C'hall]]*.

**René** zo ur gumun en departamant gall Sarthe.  a dud zo o chom eno er bloavezh .
Renata

**Renata** zo un anv-bihan italianek.

## Gerdarzh
Diwar an anv-bihan Renato, deuet eus anv latin *Renatus*, adc'hanet.

## Yezhoù all
*Renate, en alamaneg
*Renée, e galleg.

## Tud
 

### XVIvet kantved
* Renata di Francia, anv italianekaet Renée Bro-C'hall (1510-1575), pa voe Dugez Ferrara.

### XVIIvet kantved
* Cäcilia Renata von Österreich (1611 - 1644), arc'hdugez Aostria, ha Rouanez Pologn

### XXvet kantved

* Renata Viganò ( 1900 – 1976), skrivagnerez ha partizanez 
* Renata Tebaldi (1922 – 2004), kanerez soprano italian
* Renata Borgatti, sonerez italian
Bro Kost' ar C'hoad

**Bro Kost' ar C’hoad** a zo ur vroig hengounel eus Breizh etre Kernev-Uhel ha Bro-Wened, er c'hornaoueg da Goad Kenekann. Hervez an ditourerien eo bras pe vrasoc'h he zachenn. Lakaet e vez e-barzh:
*ent-ledan:
**Gwareg e Kernev
**Pellann, er "vro gwenedour"
**Perred, er "vro gwenedour"
**Berc'hed, er "vro gwenedour"
*ent-strizh:
**"lannaouier Gwareg", a zo e Pellann, hag er "vro gwenedour" eta.
**Pellann
**hag a-wechoù Perred
En degouezh-mañ emañ Berc'hed ha Perred "er c'hoadoù" tra ma 'mañ ar reoù all "kost' ar c'hoad".

## Dañs
Un "dañs Kost' ar C'hoad" a zo, anavezet a-walc'h er festoù-noz, levezonet gant an dañs fisel, laridennoù Bro Pondi ha gavotennoù Pourlet.

## Notennoù ha daveoù
Édouard Nignon

**Édouard Nignon**, bet ganet e Naoned d'an 9 a viz Du 1865 hag aet d'an Anaon e Breal-Moñforzh d'an 30 a viz Here 1934, a oa ur c'heginer breizhat, unan eus ar re vrudetañ er bed a-bezh.

## E levrioù diwar-benn ar c'heginerezh
* 1919 : *L'Heptaméron des gourmets ou les Délices de la cuisine française*
* 1924 : *Le livre de cuisine de l'Ouest-Eclair*, skeudennoù gant Louis Garin, L'Ouest-Éclair, Roazhon, 1924, 368 p., adembannet e 1928.
* 1926 : *Les Plaisirs de la table, où sous une forme nouvelle, l'auteur a dévoilé maints délicieux secrets et recettes de bonne cuisine, transcrits les précieux avis de gourmets fameux et de fins gastronomes, conseillers aimables et sûrs en l'art de bien manger*
* 1933 : *Éloges de la cuisine française*, raksrid gant Sacha Guitry.

## Pennadoù kar
Keginerezh Breizh

## Liammoù diavaez
*Institut Édouard Nignon

## Notennoù ha daveoù
Just Fontaine

**Just Fontaine** (lesanvet *Justo*), bet ganet d'an 18 a viz Eost 1933 e Marrakech (Maroko, d'ar mare ma oa ar vro-mañ dindan gwarezveli Bro-C'hall), ha marvet d’ar , a zo bet ur melldroader etrebroadel gall, aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1958 bet dalc'het e Sveden : gant trizek pal (en ur ober c'hwec'h krogad) ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ. N'eo ket bet pilet ar rekord-se evit c'hoazh ha diouzh emdroadur ar vell-droad a-vremañ ez eus peadra d'en em c'houlenn hag e vo un deiz bennak...

## Daveoù
Thomas Müller

**Thomas Müller**, bet ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1989 e Weilheim in Oberbayern (Alamagn ar C'hornôg d'ar mare-se), zo ur melldroader etrebroadel alaman.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en deus perzh e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 2010 a voe dalc'het e Suafrika : gant pemp pal (en ur ober c'hwec'h krogad) ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ, daoust da skipailh Alamagn bezañ renket da drivet hepken. Pemp pal o devoa merket Diego Forlán, Wesley Sneijder ha David Villa ivez met aet e oa ar maout gant Müller dre m'en devoa sikouret ur c'henc'hoarier da blantañ ur pal o kas ar vell dezhañ, ha kement-mañ dre deir gwech,
* Kib vell-droad ar bed 2014 a zo dalc'het e Brazil.
Jean Beausejour

**Jean André Emanuel Beausejour Coliqueo**, bet ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1984 e Santiago de Chile, zo ur melldroader etrebroadel chileat.
Dour/Le Pottier Quartet

**Dour/Le Pottier Quartet** a zo anv saoznek ur pevarad kerdin ha taboulinoù hag ur strollad sonerien festoù-noz bet savet e 2011.

## Sonerien
* Mathilde Chevrel, bioloñsel 
* Jonathan Dour, biolin
* Floriane Le Pottier, biolin
* Antonin Volson, taboulinoù-gourbiolin pe Jean-Marie Nivaigne, taboulinoù 
 
## Un nebeud pladennoù
*2014: *Trid an Douar*, Alkemia Production-Coop Breizh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Videoioù
* YouTube: Loudia, Assembiés Gallèses 2012
Laurent Bacquer

**Laurent Bacquer** a zo ur mestr-keginer ha pretiour breizhat. Roet ez eus bet ur Steredenn d'e breti, *L'éventail des saveurs*, e Rostrenenn, gant ar Guide Michelin.

## Liammoù diavaez
L'éventail des saveurs

## Pennadoù kar
Keginerezh Breizh
Jacques Le Divellec

**Jacques Le Divellec**, bet ganet e Pariz d'ar 15 a viz Gwengolo 1932, a zo ur mestr-keginer hag ur pretiour gall a orin breizhat. E di boued-mor, *Le Divellec*, a zo unan eus ar re wellañ e kêr-benn Bro-C'hall. 

## Enorioù
* *Chevalier du Ordre du Mérite agricole*
* *Chevalier de l'Ordre national de la Légion d'honneur* – 2 octobre 1985
* *Officier de l'Ordre des Palmes académiques* – 3 mars 1993
* *Officier de l'Ordre national de la Légion d'honneur* – 6 juin 2000
* *Commandeur de l'Ordre national de la Légion d'honneur* - 2007

## Levrlennadur
* *Ma vie, une affaire de cuisine*, Grasset, 2002
* *Larousse des Poissons, Coquillages et Crustacés*, Larousse
* *La Cuisine de la Mer*, Laffont
* *Le Régime de la Mer*, Solar
* *Les Bons Plats de la Mer*, Solar
* *Les Poissons*, Taillandier
* *Le Régime de la Mer*, Hachette
* *La Grande Cuisine aux Herbes*, Solar
* *Les huîtres*, Solar
* *Bien cuisiner poissons et fruits de mer*, Solar, 2005
* *Moules & Co*, Solar, 2006
* *À table avec Moïse, Jésus et Mahommet*, Solar, 2007
* *Verrines marines*, Solar, 2008
* *Bien cuisiner les poissons - best of les meilleures recettes de poissons et fruits de mer*, Solar, 2009

### Liammoù diavaez
* Le Divellec
* Le Yachtman
Olivier Bellin

**Olivier Bellin**, bet ganet d'an 8 a viz Eost 1971 e Kemper, a zo ur mestr-keginer breizhat. Roet ez eus bet div Steredenn d'e ostaleri, l'Auberge des Glazicks e Ploudiern, gant ar Guide Michelin.

## Ur rekipe
Dizoloit ur rekipe

## Prizioù
*2001: Eil priz etrevroadel Pierre Taittinger
*2003: Mestr-keginer yaouank ar rannvro - Guide Champérard 
*2005: Kentañ Steredenn er Guide Michelin
*2007: 17,5/20 - Guide Champérard
*2007: Mestr-keginer yaouank ar bloaz er vro - Guide Champérard
*2007: Mestr-keginer yaouank ar bloaz er vro - Guide Pudlowsky
*2007: Carnet de route Omnivore
*2009: Pevar Zok - Gault Millau
*2010: Eil Steredenn er Guide Michelin ha Gault Millau A Aour
*2011: Mestr-keginer ar bloaz - Guide Champérard
*2012: Degemeret er gevredigezh *Les Grandes Tables du Monde*, 158 gwellañ mistri-keginer ar bed enni

## Enorioù
*2011: *Chevalier des Arts et des Lettres*

## E levrioù diwar-benn ar c'heginerezh
* *Saveur blé noir en Finistère*, "Carnet de chef", Romain Pages Éditions, Sommières
* *Écailles et coquilles, Poissons & crustacés*, Romain Pages Éditions, Sommières
* *Bretagne*, Romain Pages Éditions.

## Pennadoù kar
Keginerezh Breizh

## Liammoù diavaez
* Lechienn ofisiel Auberge des Glazicks
* Olivier Bellin hag e levrioù war www.romain-pages.com

## Videoioù
* ''Festival de la Création'' - Ar Mestr-Keginer - 2009
* Olivier Bellin -  2010
* ''Festival Omnivore'' - Naoned - miz Gwengolo 2010
* Nozhvezh "Le Chef " 2010 - Pariz - miz Here 2010

## Notennoù ha daveoù
Ademir Marques de Menezes

**Ademir Marques de Menezes** pe **Ademir** (lesanvet *Queixada*), bet ganet d'an 8 a viz Du 1922 e Recife (Brazil) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Mae 1996 e Rio de Janeiro, a oa ur melldroader etrebroadel hag ur gourdoner brazilian.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc’h hepken : hini 1950 hag a c'hoarvezas e Brazil ; gant eizh pal e teuas da vezañ gwellañ paler ar genstrivadeg-mañ.
Kevalaouriezh

Ar **gevalaouriezh** (pe **kapitalouriezh**) a zo ur reizhiad armerzhel ma vez ar c'henwerzh, ar greanterezh hag an araezioù kenderc'hañ e dalc'h perc'henned prevez, o deus da bal tennañ gounidigezh (buz pe gorvo) diouto. E-touez pennaennoù ar gevalaouriezh emañ dastumadur ar c'hevala, ar marc'hadoù kevezus, pe al labour c'hopret. En un ekonomiezh kevalaour e vez divizet prizioù ar madoù hag ar servijoù gant ar re a gemer perzh en eskemmoù.

Meur a seurt kevalaouriezh a zo, hervez pouez ar gevezusted, roll ar reolenniñ, ha tachenn ar berc'henniezh publik. Menegiñ a c'heller, da skouer, ar gevalaouriezh lezober, ar gevalaouriezh providañs, hag ar gevalaouriezh Stad. Da heul diskar ar c'hladdalc'helezh eo deuet ar gevalaouriezh da vezañ ar reizhiad armerzhel pennañ e broioù ar C'hornôg.
Felipe VI Spagn

**Felipe VI Spagn** (*Filipe* en euskareg, *Felip* e katalaneg) eo roue Spagn abaoe an 19 a viz Mezheven 2014 war-lerc'h e dad Juan Carlos Iañ a zivizas mont e-maez a roue. Ganet eo Felipe d’an 30 a viz Genver 1968 e Madrid. Trede bugel ha mab henañ Juan Carlos ha Sofia Gres eo.

## Liammoù diavaez
Keginer

Ur **c'heginer** zo un den hag a gegin, da lâret eo a fard meuzioù.

Er pretioù bras e kaver e-touez ar geginerien : ar mestr-keginer, ar baraer, ar c'higer, ar gwasteller, an hilier...


Olivier Bellin Chef doublement étoilé de l'Auberge des Glazicks.jpg|Olivier Bellin
M-A-Careme.jpg|Antonin Carême
Anne-Sophie Pic par Claude Truong-Ngoc mars 2014.jpg|Anne-Sophie Pic
Martín Berasategui (2010).jpg|Martín Berasategui Olazábal
Sushi chef Masayoshi Kazato 02.JPG|Masayoshi Kazato


## Pennadoù kar
*Keginerezh Breizh