open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caribert Iañ

**Caribert Iañ**, pe **Karibert**, pe **Charibert** (distaget evel "c'h" moarvat) (520 - 567), a oa ur priñs frank, mab da Hlotar Iañ, roue ar Franked, ha d'e wreg kentañ Ingonde. Roue Pariz e voe betek 567.

## E anv
**Gwelout [[Caribert]].* 
## E vuhez
Bec'h a-walc'h en devoa bet Hlotar Iañ oc'h adunvaniñ ar rouantelezhioù frank evel en amzer Clovis Iañ, ha ne oa ket fellet dezhañ rannañ e rouantelezh a-raok e varv.

### Bec'h gant an hêrezh : brezel ouzh Chramn

En 558 e voe kaset Caribert ha Gontran gant Hlotar da gemer Limousin digant o breur Chramn, hag en devoa taolet ee grabanoù war ar vro-se. Tal ouzh tal edo an armeoù, goulennet e voe digant Chramn daskor an douaroù laeret, nac'h a reas, emgann a vije bet panevet d'ur gorventenn. Un dro-gamm areas Chramn d'e vreudeur: kas a reas ur c'hefridiour dezho da gemenn marv o zad a oa o stourm ouzh ar Saksoned. Ha kuit Caribert ha Gontran da Vurgondia.

### Eil rannidigezh ar ''regnum francorum''

## Gwragez ha bugale

* Ingeberga (519-589) a voe kaset kuit, met ur verc'h o doe: 
** Bertha (?-612), dimezet d'ar roue Æthelbert Kent.

* Méroflède, merc'h d'ur cartier, matezh e wreg kentañ, ha c'hoar Marcoveifa e drede gwreg.
** Bertheflède, leanez e Teurgn hag er Mañs.

* Marcoveifa (Marcova) (?-567), c'hoar d'e eil gwreg .

* En 566, Theudechilde, leanez, merc'h d'ur mesaer. Daou vugel o doe:
**ur mab a varvas reyaouank da vont da roue
**ur verc'h *Clothilde la Superbe*, leanez e Sainte-Croix de Poitiers.
Pa intañvezas Theudechilde e klaskas saveteiñ rouantelezh Pariz dre gemer teñzor ar roue da gentañ hag en em ginnig d'ar roue Gontran goude, methennezh a roas gourc'hemenn d'he sparlañ en ur gouent.

## Levrlennadur
**L'histoire des rois Francs* par Grégoire de Tours, collection *L'aube des peuples*, Éditions Gallimard, 1990.

## Notennoù


## Pennad kar
*Caribert
Solway Firth

Ar **Solway Firth** (gouezeleg Skos : *Tràchd Romhra*) zo ur *[[firth]]*, pe aber e mervent Bro-Skos, a verk ul lodenn eus an harzoù etre Bro-Skos ha Bro-Saoz, etre Dumfries and Galloway en hanternoz ha Cumbria, er c'hreisteiz.

En em astenn a ra eus beg-douar St Bees, er c'hreisteiz da Whitehaven e Cumbria, betek ar Mull of Galloway, e kornôg pellañ *Dumfries and Galloway*. Enez Manav zo tost ivez.
Delta (stêr)

**Delta** ur stêr zo un dachenn douar etre penn ar stêr-se hag ar mor (pe ul lenn) m’eo rannet dourioù ar stêr etre meur a vrec’h. Un dachenn blat eo hag abalamour da se n’eus ket kalz a gas gant an dour. Chom a ra lec’hid ha meinadoù all da ouelezenniñ e naoz an aber ha rankout a ra an dour neuze kavout hentoù all da vont betek ar mor. 

Dont a ra an anv eus hini al lizherenn c’hresianek delta, abalamour ma vez stumm un tric'horn gant al lizherenn-se, pa vez skrivet bras. Implijet e voe an anv *delta*, da gentañ, evit ober anv eus genoù an Nil, a oa ar stumm-se gantañ. 

Un nebeud deltaoù bras (gant o gorread) :

## Liammoù diavaez
* Louisiana State University Geology
Firth of Forth

**Firth of Forth** e saozneg, **Linne Foirthe** e gouezeleg Skos da lavarout eo *[[firth]]* (aber) ar stêr Forth (e saozneg) zo un aber e reter Bro-Skos, e Mor an Hanternoz etre Fìobha en hanternoz, ha West Lothian, kêr Dinedin, hag East Lothian er c'hreisteiz.

## Douaroniezh
Ur fjord eo ar Firth of Forth, stummet gant skorneg ar stêr Forth da vare an diwezhañ skornadeg e Breizh-Veur. Sevel a ra ar mor betek Stirling, met peurvuiañ e lavarer e krog an aber adalek Kincardine Bridge, a zro dreist deroù.

Kêrioù ha labouradegoù zo a-hed an aber : labouradeg eoul-maen Grangemouth, porzh kenwerzh Leith, chanterioù da sevel tourioù tennañ eoul-maen e Methil, distruj-listri kozh en Inverkeithing, sevel-listri e Rosyth, hag ijinerezhioù all e kornad Forth Bridgehead, Burntisland, Kirkcaldy, Bo'ness ha Leven.

## Inizi Firth of Forth

## Kêrioù ha kêriadennoù war lez ar stêr

## Tachennoù all a bouez

## Liammoù diavaez
* Isle of May bird observatory
* ''Forthfast'' experimental hovercraft service, 16-28 July 2007
* Inchcolm Virtual Tour Take a virtual tour around some of the Inchcolm's military defences
## Notennoù
620

*Diwar-benn ar bloavezh *'620*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 620|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 620]]*

## [[:Rummad:Marvioù 620|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 620]]*
__NOTOC__
Theo van Gogh

**Diwar-benn breur [[Vincent van Gogh]] eo ar pennad-mañ ; m'emaoc'h o klask ur pennad diwar-benn ar filmaozer, sellit ouzh [[Theo van Gogh (filmaozer)]].*

**Theodorus van Gogh** (1añ a viz Mae 1857 e Groot-Zundert - 25 a viz Genver 1891 en Utrecht), lesanvet Theo van Gogh, a oa breur d'al livour Vincent van Gogh ha gwerzher oberennoù arzel izelvroat. Kenskrivañ kalz a reas an daou vreur : en holl e savjont war-dro 700 lizher.

## E vuhez
Pa oa Vincent o labourat evit ar werzherien barizian Goupil & Cie e Den Haag, e voe degemeret Theo e burevioù Brusel ar memes embregerezh d'ar 1añ a viz Genver 1873. Ur wech kaset Vincent da Londrez e tistroas Theo da Den Haag, hag eno e pleustras war ar vicher gwerzhañ taolennoù. E-kerzh ar goañv 1880-1881 e voe kaset Theo da burevioù Goupil e Pariz. 
E 1886 e kinnigas d'e vreur dont d'e adkavout, hag e feurmjont un ti e Montmartre. Theo a lakaas Vincent da gejañ gant Paul Gauguin, Paul Cézanne, Henri de Toulouse-Lautrec, Henri Rousseau, Camille Pissarro ha Georges Seurat. E 1888 e kendrec'has Gauguin da vont da welout Vincent hag a oa o chom en Arles.
E-keit ma oa e Pariz e kejas Theo gant Andries Bonger hag e c'hoar Johanna. Dimeziñ a rejont en Amsterdam d'ar 17 a viz Ebrel 1889. E Pariz edo ar c'houblad o chom, hag eno ivez e voe gant o mab Vincent Willem d'an 31 a viz Genver 1890. D'an 8 a viz Even ez ejont da welout Vincent en Auvers-sur-Oise. D'ar mare-se e ne yae ket mat-tre embregerezh Goupil, ha Theo van Gogh a aozas e embregerezh gwerzhañ oberennoù arzel. E vuhez-pad e sikouras e vreur Vincent. Tad-kuñv da Dheo van Gogh e oa.
Georgina

**Georgina** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv-bihan George, roet d'ar baotred (ha bet anv c'hwec'h roue saoz).

## Adstumm
*Georgia ha Georgiana zo anavezet ivez e saozneg.

## Yezhoù all
**Georgine*, en alamaneg,
*Georgette e galleg,
*Giorgia ha Giorgina en italianeg,
*Jiřina e tchekeg.

## Tud

Deuet e vije an anv eus noblañsed Alamagn, ha lakaet diouzh ar c'hiz en tiegezhioù uhel saoz, hag alese e-touez an dud ordinal. Nebeud anavezet eo an anv a-hend-all.
E Bro-Saoz ec'h erruas dre an anv George, gant ar roue George Iañ ( 1660 – 1727), deuet eus Rouantelezh Hannover, met anavezet mat e oa an anv a-raok. 

### Priñsezed
*Charlotte Georgine Luise von Mecklenburg-Strelitz, dugez Mecklenburg-Strelitz (1769 -1818).
**Katharina Charlotte Georgine Friederike Sophie Therese von Sachsen-Hildburghausen*, anavezetoc'h evel Charlotte von Sachsen-Hildburghausen (1787-1847), priñsez Württemberg .
*Georgina von Wilczek, priñsez eus Liechtenstein.

### Tud ordinal
#### XIXvet kantved
* Georgina Hogarth (1827 – 1917), c'hoar-gaer da Charles Dickens
* Christina Georgina Rossetti (1830-1894), barzhez saoz,
* Georgine Schubert (1840-1878), kanerez alaman
* Georgina de Albuquerque (1885-1962), livourez brazilian
* Georgina Rizk, miss Universe 1971 eus Liban

#### XXvet kantved
* Georgine von Milinkovic (1913 -1986 ), c'hoariganerez alaman
* Georgina Beyer (1957- ), politikourez nevezelandat, anavezet evel George Bertrand a-raok dont da vout ur vaouez
* *Caroline Georgine Corr* ( 1973- ), anavezetoc'h evel Caroline Corr, taboulinerez el laz-seniñ The Corrs;
* Georgina Dufoix, politikourez c'hall (PS), bet ministrez

* Georgina Chapman, aktourez saoz ha marc'hadourez-dilhad 
* Georgina Verbaan, aktourez izelvroat

## Lec'hanvadurezh

###### 
* ar stêr Georgina, e Queensland .

###### 
* Georgina, ur gêr en Ontario, e Kanada
* Enez Georgina, un enezenn e Lenn Simcoe dirak Georgina, Ontario

## Pennadoù kar
*Georges
*Jiřina
*Jorge
Urloù

**Urloù** zo un anv brezhonek a gaver 
*e *sant Urloù*, an anv a vez graet eus sant Gourloez e brezhoneg a-vremañ,
*en anv teir chapel e Breizh
**Sant Urloù e Langedig,
**Sant Urloù e Lannejenn,
**Sant Urloù, rivinet, e Sant-Tudal,
*en *urloù*, pe *droug-urloù*, pe *[[Droug-Sant-Urloù|droug-Sant-Urloù]]*, ur c'hleñved a veze klasket pareañ gant dour feunteunioù ar chapelioù-se.
## Daveoù ha notennoù
Essen

**Essen** (distaget  en alamaneg) zo ur gêr eus Alamagn, e stad Nordrhein-Westfalen. Emañ war ribl ar stêr Ruhr, hag an eil kêr eo e rannvro ar Ruhr (goude Dortmund) evit an niver a annezidi, gant:  a dud e 2012, ha  er veurgêr. 

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Essen gant :
* Sunderland (), abaoe 1949
* Tampere (), abaoe 1960
* Grenoble (), abaoe 1974
* Nizhny Novgorod (), abaoe 1991
* Tel Aviv-Jaffa (), abaoe 1991

## Liammoù diavaez
Englyn

Un **englyn** (*englynion* el liester) zo ur varzhoneg verr e kembraeg hag e kerneveureg savet diwar reolennoù an doare-gwerzaouiñ anvet cynghanedd.

Hervez ar reolennoù-se ez eus un niver a silabennoù e pep linenn, ur glotenn hag enklotennoù e lec'hioù resis. 

## Eizh doare

Eizh doare englynion zo. 

### Englyn penfyr
Hennezh eo an *englyn berr e benn*. Teir linenn zo. Dek silabenn el linenn gentañ, seizh en div all hag ur glotenn e penn an teir. 

El linenn gentañ, er seizhvet pe eizhvet pe navet silabenn, e kaver ar glotenn a vo e dibenn an div linenn arall. Ouzhpenn-se e klot pedervet silabenn an eil linenn gant diwezhañ silabenn al linenn gentañ. 

### Englyn milwr

Hennezh eo *englyn ar soudard*. Teir linenn seizh silabenn gant ur glotenn evite o-zeir. 

### Englyn unodl union
Anezhañ peder linenn enno dek, c'hwec'h, seizh, ha seizh silabenn.

Sed ur skouer eus an * englyn unodl union*:

*Ym Mhorthoer y Merthyron &ndash; y merthyr*
*Mwya'i werth o ddigon*
*A hir-fawrha y fro hon*
*Wr dewr o Aberdaron*

&mdash;Alan Llwyd

### Englyn unodl crwc

## Skouerioù

Daou englyn gant Cynddelw Brydydd Mawr, barzh eus an  kantved: 

:Balch ei fugunawr ban nafawr ei lef
:pan ganer cyrn cydawr;
:corn Llyelyn llyw lluydfawr
:bon chang blaen hang bloed fawr. 

:Corn wedi llad corn llawen
:corn llugynor Llywlyn
:corn gwyd gwr hydr ai can
:corn meinell yn ol gellgwn

Sed un englyn saoznek gant Robertson Davies.

The Old Journalist
:He types his laboured column--weary drudge!
:Senile, fudge and solemn;
:Spare, editor, to condemn
:These dry leaves of his autumn.

Gras e doare un englyn (diskouezet eo ar cynghanedd).

:O Dad, yn deulu dedwydd - Y deuwn       (Dad & dedwydd, dd adlavaret)
:A diolch o'r newydd,                    (deuwn & diolch, d adlavaret)
:Cans o'th law y daw bob dydd            (law & daw rhyming, daw & dydd, d adlavaret, cynghanedd sain)
:Ein lluniaeth a'n llawenydd.            (ein lluniaeth & a'n llawenydd, lln adlavaret)

## Brezhoneg
Un nebeud zo bet savet gant Padrig an Habask e brezhoneg, embannet e-barzh al Lanv, ha dastumet el levr Lampreiz e 2020.
Zandvoorde (Zonnebeke)

**Zandvoorde** en izelvroeg, **Zanvôorde** e flandrezeg kornôgel,
a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Zonnebeke.
Zandvoorde (Zonnebeke) - Skyline.jpg|Ar gêriadenn
## Istor
### 
#### [[Brezel bed kentañ]]
* Kemeret e voe ar gêriadenn gant al Lu alaman d'an 30 a viz Here 1914 hag adkemeret d'an 28 a viz Gwenholon 1918.
## Monumantoù ha traoù heverk

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Ul lodenn vat ag ar soudarded bet douaret enni a zo chomet dianav. Savet e voe goude arsav-brezel Du 1918 hag implijet e voe da strollañ korfoù soudarded deut eus beredoù bihan tro-dro.
Gundemar

**Gundemar** (goteg **𐌲𐌿𐌽𐌸𐌹𐌼𐌴𐍂𐍃**) a oa roue Vizigoted Spagn eus 610 da 612.

## Pennad kar
*Rouaned ar Vizigoted
Place de la Liberté

**Place de la Liberté** zo un anv-lec'h gallek a gaver da skouer : 
* e Brest hag e Naoned, gwelout Leurgêr ar Frankiz
* e Brusel
* e Toulon

## Broioù all
* Площа Свободи (Plochtcha Svobody en ukraineg) e Kharkiv en Ukraina, brasañ leurgêr Europa.
Plasenn Breujoù Breizh

**Plasenn Breujoù Breizh** zo ul leurgêr e kreiz-kêr Roazhon dirak Ti Breujoù Breizh, nepell diouzh ti-kêr Roazhon. 

## Skeudennoù

100Fi2 Place du Parlement Rennes.jpg|Leurgêr Breujoù Breizh, e-tro 1900-1920
Place Parlement Bretagne Rails.JPG|Treustoù houarn an tram kozh


Place du Parlement batiment construit Gaultier.JPG|An ti nemetañ savet gant Isaac Robelin (mab)
Pièche du Parlément, Rennes.jpg|Panelloù divyezhek


## Pennadoù kar
* Breujoù Breizh
* Ti Breujoù Breizh
Leurgêr ar Roue

Al **Leurgêr Real**, pe **Leurgêr ar Roue**, zo anv ul leurgêr e kreiz-kêr Naoned, treset en 1788 gant an Naonedad Mathurin Crucy. Ur feunteun gaer zo enni. 

## Skeudennoù

Image:Place-royale_nantes.jpg|Feunteun al Leurgêr Real e kreiz-kêr Naoned abaoe sklêrijennet en 2007
Delta

**Delta** a c'hell bezañ meur a dra :

* da gentañ penn ez eo ul lizherenn, ar pevare hini, eus al lizherenneg c'hresianek, skrivet **Δ** (lizherenn vras) pe **δ** (lizherenn vihan) ;

* diwar stumm al lizherenn vras eo bet anvet **[[delta (stêr)|delta]]** ivez an aberioù dezho meur a vrec'h ;

* ar **[[Steuñv Delta]]** a voe kaset da benn en Izelvroioù evit stourm ouzh an dic'hlannoù en aberioù Zeeland ;

* e matematik e vez implijet al lizherenn c'hresianek evit aroueziañ meur a dra (un diforc'h, un distok, ur forc'had alies) ;

* e steredoniezh, ma vez implijet lizherennoù gresianek evit envel ar stered en ur steredeg, ez eus meur a steredenn a grog hec'h anv gant *Delta*, evel da skouer Delta Pavonis ;

### Anvioù-lec'h

* Delta a zo ur gumun e stad Minas Gerais, e Brazil ;

* Delta a zo ur gumun eus Kolombia Vreizhveuriat, e Kanada ;
Kember

Ur **c’hember**, e douaroniezh, a zo ul lec’h ma kej div zourredenn, pe meur a hini, an eil gant eben. 

## [[Lec'hanvadurezh]]
Eus ar ger *kember* e teu an anv *Kemper*, a gaver en anv meur a lec'h e Breizh. Sellit ouzh Kemper (disheñvelout).

E broioù all ivez e kaver kêrioù a zo anvet diwar ur ger a dalvez kement ha "kember" : dont a ra an anv *[[Conflans]]*, a gaver e meur a lec'h e Bro-C'hall, eus ar ger gallek *confluent* ; e Kembre ez eus lec'hioù anvet *cymer*, ur ger kevatal da *gember*, met aliesoc'h eno e vez kavet ar ger *aber* en anvioù-lec'h zo lec'hiet en ur c'hember, evel da skouer Aberhonddu, zo e-kreiz an douaroù.

## Pennad kar
*Kemper
*Aber
Amalarig

**Amalarig** (502-531), (goteg 𐌰𐌼𐌰𐌻𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃) a voe roue ar Vizigoted adalek 511 betek e vuntr e 531. Ar roue diwezhañ eus tiegezh ar Valted e oa. Mab e oa da Alarig II ha Teodegonda Amalasunta des Amales, priñsez ostrogot, merc'h da Teodorig Veur.

Perzh a gemeras en emgann Vouillé, war un dro gant e vreur henañ Gesalec, hag eno e voe lazhet o zad. E vreur a voe anvet da roue, e Narbona, hag eñ a voe savet gant e dad-kozh Teodorig Veur. Evel-se e oa gwarezet diouzh gwalldaolioù e vreur henañ Gesalec.

Dont a reas da vout roue Hispania ha Septimania en 522, tra ma'z eas Akitania gant ar Franked. E dad-kozh a renas neuze en anv e vab-bihan, betek 526, hag ar gouarnour ostrogot Theudis a voe lakaet d'e harpañ.
Pa varvas Amalarig en 531 e kemeras Theudis ar gurunenn.

## Pennad kar
*Rouaned ar Vizigoted
Marcelo H. del Pilar

**Marcelo Hilario del Pilar y Gatmaitan** (Plaridel, 30 a viz Eost 1850 — Barcelona, 4 a viz Gouere 1896) a oa ur skrivagner filipinezat brudet dre e anv-pluenn *Plaridel*.

## Oberennoù
*  *La Solídaridad* ("Kenskoazell", kazetenn)
*  *Viva España! Viva el Rey! Viva el Ejército! Fuera los Frailes!* ("Bevet Spagn ! Bevet ar roue! Bevet an arme ! Ar vreudeur er-maez !"), 1888
*  *Caiigat Cayó* "Caiigat zo kouezhet"), 1888
*  *Dasalan at Tocsohan* ("Pedennoù ha goap"), 1888
*  *Ang Cadaquilaan nang Dios* (*Meurded Doue*), 1888
*  *La Soberanía Monacal en Filipinas* (Dreistbeli ar venec'h er Filipinez"), 1888
*  *Pasióng Dapat Ipag-alab nang Puso nang Tauong Babasa* ("Pasion hag a rankfe entanañ kalon al lenner"), 1888
*  *La Frailocracía Filipina* ("Beli ar venec'h er Filipinez", 1889
*  *Sagót ng España sa Hibíc ng Filipinas* ("Respont Spagn da c'harm Filipiniz", 1889
*  *Arancel de los Derechos Parroquiales en las Islas Filipinas* ("Prizioù gwirioù ar parrezioù er Filipinez"), 1890
*  *Ministerio de la República Filipina* ("Ministrerezh ar Republik Filipinat")
*  *La Patria* ("Ar Vammvro")
;Dalif
*  *Dupluhan... Dalits... Bugtongs* ("Disput barzhoniel... Psalmoù... Dihustelloù"), 1907
;Diembann
*  *Sa Bumabasang Kababayan* ("Evit ma c'henvroidi da lenn")

## Levrlennadur
* Zaide, Gregorio F. (1984). *Philippine History and Government*. All Nations, 2002
Leurgêr

Ul **leurgêr**, pe ur **blasenn**, zo un dachenn en ur gêr, hep ti ebet enni, met savadurioù en-dro dezhi, ha monumantoù en he c’hreiz alies, ma tegouezh meur a straed. 

Darn a zo graet evit an dud war droad, re all evit an tangirri. 

## Seurtoù leurgêrioù
### E doare ur rakleur
Honnezh a zo un dachenn dirak tal ur savadur a-bouez. 

Siena-view.jpg|Piazza del Campo e Siena
Place Rouge 2.png|Al Leurgêr Ruz e Moskov
Piranesi-16005.jpg|Leurgêr Sant Pêr e Roma
Rathaus-Bautzen-05.06.05.jpg|Rathausplatz e Bautzen


### Leurgêr gloz
Honnezh a zo serret a bep tu, nemet digor er c’hornioù. 

Paris-place-des-vosges.jpg|Place des Vosges e Pariz
Wenecja Plac sw Marka.JPG|Piazza San Marco e Venezia
Mauvezin place.jpg|Leurgêr Mauvezin, er Gers. 
Barcellona Plaça Reial.jpg|Plaça Reial e Barcelona


### Leurgêr digor

Map of northern Rome, Piazza del Popolo, by Nolli.jpg|Kartenn eus ar Piazza del Popolo e Roma
Santa Maria dei Miracoli and Santa Maria in Montesanto - esterno.jpg|Ar Piazza del Popolo e Roma
ParisStAugustin.JPG|Place Saint-Augustin e Pariz
TimesSquare-500px.jpg|Times Square e New York


## Dave ha notennoù

## Gwelout ivez

Leurgêrioù arbennik :
* An agora, e keodedoù Hellaz
* Ar forum pe forom, er c’hêrioù roman
* Ar Zócalo e kêr Vec’hiko hag e kêrioù all ar vro.
* Ar Plaza Mayor e Spagn

Leurgêrioù brudet :
* Plasenn Tian'anmen e Beijing 
*Leurgêr ar Gêr Gozh e Praha
* Macroplaza e Monterrey e Mec’hiko 
* Plac Defilad e Varsovia en Pologn 
* Place de la Concorde e Pariz 
* Plasenn Ruz e Moskou
* Leurgêr Katalonia e Barcelona

E Breizh :
* Leurgêr ar Bouffay e Naoned
* Leurgêr ar Roue e Naoned
* Leurgêr Breujoù Breizh e Roazhon
* Plasenn an Ti-Kêr e Roazhon
* Leurgêr ar Frankiz e Brest
Yvon Abiven

**Yvon Abiven** zo ur politiker breizhat ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1948 e Plouneour-Traezh.

Kelenner war an armerzh hag ar brezhoneg eo bet.

Gantañ e veze embannet ur gelaouenn c'hallek : *[[La Lettre d'Yvon Abiven]]* (1998-, ISSN 1762-1291)

## Buhez
En e yaouankiz eo bet ezel eus Strollad ar Vro Bagan hag eus UDB. Mignon e oa d'an Tad Medar a zaremprede p'edo ar manac'h en ur gouent e Gwengamp.

Teir gwech eo bet dimezet : da gentañ gant Gwenola Barzhig, ur verc'h da Ernest ar Barzhig, a varvas en ur gwallzarvoud ; da eil gant Anna-Vari Strullu, eus Douarnenez ; da ziwezhañ gant Chantal Simon-Guillou, levraouegerez er CRBC e Brest. Pevar bugel en deus, tri gant e wreg kentañ hag unan gant an eil an holl zo bet desavet e brezhoneg.

Marc'heg eo en Urzh an Arzoù hag al Lizhiri gall ha el Lejion a enor gall.

## Politikerezh
Er bloavezhioù 1980 en doa kuitaet an UDB ha dilennet e oa bet e penn ti-kêr Sant-Tegoneg. Maer ar gumun-se eo bet betek 2014. Kuzulier kanton Sant-Tegoneg e oa ivez etre 1992 ha 2011 (dilennet e 1992, addilennet e 1998 hag e 2004). Etre ar 5 a viz Gouere 1997 hag an 18 a viz Mezheven 2002 e oa kannad sokialour evit Penn-ar-Bed e Pariz, e-lec'h Marylise Lebranchu.

## Notennoù
Machair

**Machair** (saoznekaet a-wechoù e *machar*) zo un anv gouezelek hag a vez graet eus douaroù izel ha strujus an arvor en Skos hag Iwerzhon, ha dreist-holl en Inizi Gall pellañ. 

Daou seurt *machair* zo:
* un doare prad pe peurvan war an erin hag an traezh, avelet 
* an douar etre an traezh hag an taouarc'hegi a-dreñv.

C'hoarvezout a ra ar *machair* eus kiladenn ar mor hag uheloc'h eo eget an draezheg nevez.

Er machair e kaver evned a bep seurt, ar rakig-melchon, al lineg beg melen, ar sourouc'han boutin pe an nouelig bras, hag ur spesad gwenan, *[[Colletes floralis]]*, hag a zo ral-ral.

## Liamm diavaez
*  Ar machair
Robin Llwyd ab Owain

**Robin Llwyd ab Owain**, ganet e miz Mezheven 1958, mab d'ar barzh Owain Owain, zo ur barzh kembraek evel e dad. Gounezet en doa ar gador en Eisteddfod 1991 er Wyddgrug gant e varzhoneg ‘Merch Ein Amserau’ ("Plac'h hon amzerioù"). E miz Kerzu 1996 e voe ar skrivagner kentañ da embann e varzhonegoù er Genrouedad: ''Rhedeg ar Wydr'' (*Redek war ar gwer*).

E Ruthin emañ o chom, daou vugel dezhañ. Penn un embregerezh eo, ha maer Ruthin eo bet ur bloaz etre 1990 ha 1991. Lennet eo bet e oberennoù er skinwel gant an aktour Rhys Ifans.

Meur a ganaouenn en deus skrivet Robin Llwyd ha darn kanet gant Bryn Terfel: 'Brenin y Ser' ('Roue ar Stered') ha 'Pedair Oed' ('Pevar bloaz'), Rhys Meirion da skouer.

## Levrlennadur
* *Gwin Beaujolais* (Robat Arwyn, Robin Llwyd ab Owain) Genver 1991 (Y Lolfa)
* *Ceidwad y Gannwyll a Chaneuon Eraill* (Robat Arwyn, Robin Llwyd ab Owain) Genver 1995 (Y Lolfa)
* *Iarlles y Ffynnon* (Robat Arwyn, Robin Llwyd ab Owain) Gouere 1997 (Y Lolfa)
* *Posteri Poeth* (Steve Eaves, Robat Gruffudd, Robin Llwyd ab Owain, Dewi Pws) Eost 2001 (Y Lolfa) 
* *Pedair Oed/Mae'r Gân yn ein Huno* (Robat Arwyn a Robin Llwyd ab Owain) Kerzu 2006 (Cwmni Recordiau Sain)

## Notennoù
624

*Diwar-benn ar bloavezh *'624*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 624|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 624]]*

## [[:Rummad:Marvioù 624|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 624]]*
__NOTOC__
Biwmares

**Biwmares** (*Beaumaris* e saozneg) zo ur gêr e gevred Enez Mon e Kembre, war ribl ar Menai. Un anv normanek zo d'ar gêr hag a dalvez *geun brav* (*beau marais* e galleg). 

Savet e voe Biwmares evel m'emañ bremañ e dibenn an , goude aloubadeg Enez Mon gant ar roue saoz Edouarzh Iañ. Lakaat a reas sevel ur c'hastell en ul lec'h ma oa ur gêriadenn anvet Llan-faes. Skarzhet e voe tud ar gêriadenn, kaset e voent da Niwbwrch, ha dont a reas Saozon d'ober o annez er gêr nevez e-kichen Kastell Biwmares, a oa unan eus kreñvlec'hioù saoz hanternoz Kembre, evel Kastell Caernarfon, Kastell Harlech pe c'hoazh Kastell Conwy.

Hiziv n'eo ket Biwmares ur greizenn velestraduel a bouez ken : e Llangefni emañ Kuzul kontelezh Mon (Sir Fôn). Derc'hel a ra Biwmares da vezañ ul lec'h darempredet koulskoude, gant miliadoù a douristed o tont di bep bloaz. 


Beaumaris_Church.jpg|Iliz an itron Varia, m'emañ bez ar briñsez Siwan, gwreg Llywelyn Fawr
Y Borth

:*Ma klaskit ar gêr en [[Ynys Môn]], sellit ouzh [[Porthaethwy]]*
**Y Borth** (pe *Ar Borth* en ur stumm damvrezhonekaet) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh en arvor Bae Ceredigion, 9 km en hanternoz da Aberystwyth.  a dud zo o chom eno, ha 32,4% anezho a oar komz kembraeg hervez niveradeg 2011. 

Gwechall e oa peskerezh ha pesketaerien. Hiziv ez eus tachennoù evit karavanennoù. Er reter ez eus ur wern anvet Cors Fochno war lez aber ar stêr Dyfi.

War an traezh e c'haller gwelet, d'an izelvor, penngosoù fosilaet a c'hallfe bezañ prouennoù e oa ur c'hoad eno gwechall, hag a vije bet beuzet gant ar mor da vare ar Mezolitik. Alese moarvat eo deuet mojenn Cantre'r Gwaelod. 

Un ti-hent-houarn eus ar gompagnunezh Rheilffordd y Cambrian zo er Borth.
Mayotte

**Mayotte** (*Maore* e shimaore, *Mahori* e kibushi) a zo un enezenn e Meurvor Indez hag unan eus tiriadoù tramor Bro-C'hall betek 2011, hag un departamant tramor abaoe an 31 a viz Meurzh 2011. Unan eus an inizi Komorez eo Mayotte, etre douar-bras Afrika ha Madagaskar. D'an 22 a viz Kerzu 1974 e voe dalc'het ur referendom en enezenneg a-bezh, d.l.e. ar bastell-vro votiñ, evit dibab etre dont da vout dizalc'h pe chom dindan beli Bro-C'hall. 90% eus ar voterien a zibabas an dizalc'hidigezh en enezenneg a-bezh, met nac'het e voe an dizalc'hidigezh en enezenn Mayotte.
Pa zeuas an inizi all da vezañ dizalc'h diouzh Bro-C'hall, e 1978, e tibabas tud Mayotte derc'hel da vezañ un tiriad gall. Da-heul ur referendom dalc'het e miz Meurzh 2009 eo deuet enez Mayotte da vezañ un departamant gall d'an 31 a viz Meurzh 2011.

## Statud
N’eo ket degemeret dalc'h ar Frañs war an enezenn gant stad Komorez, na gant Unaniezh Afrika, na gant Aozadur ar Broadoù Unanet hag evitañ eo un darn eus Republik Komorez. War roll an tachennoù da didrevadenniñ emañ.
## Istor
### XXIvet kantved
Riñset eo bet savadurioù an enezenn gant ar Gelc'hwidenn Chido d'ar 14 a viz Kerzu 2024.

## Notennoù ha daveennoù
Robert Goldwater

**Robert Goldwater** (1907 e New York - 26 a viz Meurzh 1973 e New York) a oa un istorour war an arz. Gwaz Louise Bourgeois e oa ivez (e 1938 e timezjont).

Etre 1934 ha 1957 e kelennas e *Queens College* e New York. Goude-se e voe anvet da gelenner e skol-veur New York. E 1957 e voe lakaet da rener mirdi arzoù kentidik New York. A-drugarez dezhañ e voe diorroet dastumad ar mirdi : asambles gant Nelson Rockefeller e tastumas arc'hant a-walc'h da binvidikaat an dastumad. 

### E oberenn
**Le Primitivisme dans l'art moderne*. Denise Paulme. Paris : Presses universitaires de France (1988)
**The paintings of Arshile Gorky : a critical catalogue*; by Jim M Jordan; Robert John Goldwater. New York : London : New York University Press (1982)
**Symbolism*. London : Penguin Books (1979)
**Robert Goldwater : a memorial exhibition, October 1973-February 1974, The Museum of Primitive Art, New York*; by Robert John Goldwater; Metropolitan Museum of Art, Dept. of Primitive Art, New York : The Metropolitan Museum of Art (1973)
**Art of Oceania, Africa, and the Americas from the Museum of primitive art*. New York : The Metropolitan Museum of Art (1969)
**What is modern sculpture?* New York, Museum of Modern Art; distributed by New York Graphic Society, Greenwich, Conn. (1969)
**Space and dream*. M. Knoedler & Co. New York, Walker (1968; 1967)
**Primitivism in modern art*. N.Y., Wittenborn (1966); Vintage books (1966)
**Senufo sculpture from West Africa*. Museum of Primitive Art, New York, N.Y. Greenwich, Conn., Distributed by New York Graphic Society (1964)
**The Great Bieri*. Museum of Primitive Art, New York (1962)
**Traditional art of the African nations*; by Museum of Primitive Art, New York, Distributed by University Publishers (1961)
**Bambara sculpture from the Western Sudan*. Museum of Primitive Art, New York, distributed by University Publishers (1960)
**Lipchitz*. London : A. Zwemmer (1958)
**Modern art in everyday life*. New York, Abrams (1955)
**Modern art in your life*. New York, Museum of Modern Art (1953)
**Abstraction in art*. New York, Abrams (1953)
**Vincent Van Gogh (1853-1890)*; by Meyer Schapiro; Robert John Goldwater; New York : H.N. Abrams (1953; 1952)
**Rufino Tamayo*. New York, Quadrangle Press (1947)
**Artists on art, from the XIV to the XX century*. 100 illustrations; by Robert John Goldwater; Marco Treves. New York, Pantheon books (1958; 1947; 1945)
**Primitivism in modern painting*. New York, London, Harper & Brothers (1967; 1938)
**Paul Gauguin*. New York, H.N. Abrams (1928)

## Liammoù diavaez
* Mortuaj Robert Goldwater savet gant Robert Rosenblum, The New York Times
* Primitivism in modern painting / gant Robert J. Goldwater
* Skridoù Robert Goldwater er Robert Goldwater Library
Ynys Amlwch

Un enezennig e-kichen Amlwch en hanternoz Ynys Môn eo Ynys Amlwch. *East Mouse* a vez graet anezhi e saozneg. Pa vez izel ar mor e vez 141 metr hed hag 61 metr led, ur gorread 6,100 m2. N'eus netra heverk enni.
Ynys Badrig

Un enezenn en hanternoz da Ynys Môn eo **Ynys Badrig**, anvet diwar anv Padrig, sant meur Iwerzhon. *Middle Mouse* a vez graet anezhi e saozneg. Al lec'h hanternosañ eus Kembre eo. 
207 metrad hed zo dezhi, ha 110 metrad led. 16 metr uc'h ar mor eo al lec'h uhelañ. 

## Mojenn
Hervez ar vojenn e tilestras Padrig enni, hag alese ez eas d'an douar-bras da sevel iliz Llanbadrig.

Lakaet eo bet an enezenn e gwerzh e 2005.

## Liammoù diavaez
*Gwerthu'r ynys
Cadfan (sant)

Ur sant brezhon eus Kembre er VIvet kantved eo **Cadfan** pe *Kadvan*. 

## Istor
Ur priñs e vije bet, mab da Eneas Lydewig ha da santez Gwenn, intañvez Fragan. Neuze e vije lezvreur d'ar sent Gwezhenneg, Jagu, ha Gwennole. Desket e vije bet e Llanilltud Fawr evel kalz a sent all.

Bez' e oa unan eus ar sent-se a reas meur a veaj etre Breizh ha Kembre. Gantañ e vije bet savet iliz Sant Cadfan e Tywyn, ha bet eo abad kentañ Ynys Enlli.

Mont a reas da Vreizh gant ar manac'h Cynllo, ha gantañ e vije bet savet parrez Kavan e Treger. 

Enoret e vez *Kadvan* e Plougerne. Roet en deus e anv ivez da Llangadfan e Sir Drefaldwyn, e reter Kembre.

Lidet e vez d'ar 1añ a viz Du. 

Darn eus an traoù a ouzer diwar e benn a deu eus ur varzhoneg *Canu Cadfan* gant Llywelyn Fardd en XIIvet kantved. Hervez Levr Llandaf ez eas war vor eus Arvorig da Dywyn. 

## Pennad kar
Tud all zo bet anvet Cadfan.

## Levrlennadur
* *Sainte Guen Teirbron (Alba Trimammis) et saint Cadvan*, Bulletin de la Société archéologique du Finistère, II, 1874
Mael (sant)

**Mael** a oa ur penitiour ha sant brezhon eus ar  kantved e Kembre.

## Gerdarzh
Peurvuiañ e kreder eo un anv deuet eus ar ger magalos, kar-tost d'an anv henc'hresianek megalos, hag a dalv kement ha bras ha kreñv.

Kavet e vez ar ger mael en anvioù all evel Armael (pe Arzhel, Armel), Konvael, Maelgwn.

## Istor pe mojenn
Kar e vije bet da sant Padrig.
Mont a eure gant Cadfan da Vreizh, ha goude da Gembre en-dro, da abati Ynys Enlli.

Lidet e vez d'an 13 a viz Mae.

## Notenn
Padrig (sant)

**Padrig**, **Maewyn Succat** e anv (war-dro 385-461), zo ur sant brezhon ha roman, avielour ha sant broadel Iwerzhon.
Lidet e vez d'ar 17 a viz Meurzh e kement bro ma'z eus Iwerzhoniz war an douar.

## Istor
Ganet e vije Maewyn Succat en un tiegezh brezhon ha roman war-dro 385 e Bannaven Taberniae (pe Banna Venta Berniae), nepell diouzh Carlisle, hiriv en Cumbria.

E dad e oa Calpurnius, a laboure er velestradurezh, da zastum arc'hant an tailhoù, hag a oa diagon. Beleg e oa e dad-kozh. E vamm-gozh a deue eus Galia, eus kostez Teurgn, ha kar e oa da Martinus Teurgn. 

En 405, hervez ar vojenn, pa oa en e 20 vloaz, e voe skrapet Maewyn Succat gant morlaeron iwerzhonat, ha Niall « e nav gouestlad» a oa unan anezho, hag a werzhas anezhañ evel sklav. E-pad c'hwec'h vloaz e voe bac'het en ur gaoued e-kichen koad Fochoill, en Kontelezh Maigh Eo. Maesaer e oa evit ur penntiern iwerzhonat. Neuze eo e kavas Doue.


Restr:Perrot. Bue ar Zent. tr. 207.jpg|Perrot. Bue ar Zent. tr. 207
Restr:Perrot. Bue ar Zent. tr. 208.jpg|Perrot. Bue ar Zent. tr. 208

## Pennadoù kar
* Purgator Sant Padrig

## Levrlennadur
*  *Saint Patrick, Confession et Lettre à Coroticus*, texte latin, traduction et notes de R. P. C. Hanson et C. Blanc, Paris, Cerf, Collection « Sources chrétiennes », n° 249, 1978, 216 p. 
*   St. Patrick. *His writings and Muirchu's Life*. A.B.E Hood. Phillimore. London & Chichester. 1978
*  *Sant Padrig* (*Confessio* ha *Lizer da Coroticus*, troet diwar al latin e brezhoneg gant Biel Cabon, hag e galleg gant Saik Falc'hun), emb. Minihi Levenez, 1989, 64 p. (levr divyezhek) Lenn enlinenn, war ''Levraoueg niverekaet eskopti Kemper ha Leon''
644

*Diwar-benn ar bloavezh *'644*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 644|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 644]]*

## [[:Rummad:Marvioù 644|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 644]]*
__NOTOC__
Y Lolfa

**Y Lolfa** (*Ar Saloñs* e brezhoneg) zo un ti-embann ha ti-moullañ e Tal-y-bont, e Ceredigion e Kembre savet e 1967 gant Robat Gruffudd ha renet hiziv gant e vibien Garmon Gruffudd ha Lefi Gruffudd.

Brudet eo evel ti-embann kembraek, met embann a ra ivez levrioù saoznek, diwar-benn Kembre dreist-holl.

## Ereoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel '''Y Lolfa'''
Avon Water

**Avon Water**, pe **River Avon** hervez an anv lec'hel, pe Stêr Avon, zo ur stêr 6 km hed e Bro-Skos, adstêr d'ar stêr Clyde.

## Pennad kar
*Avon
Abhainn Chluaidh

An **Abhainn Chluaidh** (distagadur gouezelek IPA : [avɪɲˈxɫ̪uəj]), *Clyde* e saozneg (distaget: LFE: [klaɪd]), *Afon Clud* e kembraeg ha diwar-se *Stêr Klud* a-wechoù e brezhoneg, eo trede stêr hirañ Bro-Skos. Tremen a ra dre gêr C'hlasc'ho. A bouez bras eo bet greanterezh ar sevel listri war lez ar stêr da vare an Impalaeriezh trevadennel saoz. 

## Anv
*Hervez A. L. F. Rivet & Colin Smith :
:• Tacitus, *Agricola* 23, 3 : **CLOTA**
:• Ptol. II, 3, 1 : **CLOTA AESTUARIUM**
:• IM 5091 : **INSULA CLOTA** (/ **GLOTA**) **INVERIONE**
:• Ravenna 1094 : **CLED**
Talvoudegezh : diwar ** clou-* ("gwalc'hiñ") = glanaerezh, puraerez
*Buhez sant Gweltaz : genidig eus *Arecluta* = bro war dro ar stêr **Cluta* ; eus *Strad-Cluyd* e Buhez ar Sent 1912.

## Red

Alese e red a-dreuz ar chanterioù sevel bigi, dre garterioù Baile a' Ghobhainn (Govan), Partig (Partick), Innis Bhàn (Whiteinch), Scotstoun ha Bruach Chluaidh (Clydebank), chanterioù sevel listri an holl anezho ; daou hepken a chom.

Redek a ra ar stêr er-maez eus Glasc'ho dre ar gornaoueg, hebiou Rinn Friù (Renfrew), ha dindan ar pont anvet Erskine Bridge goude Dùn Breatann (Dumbarton) war glann an norzh, betek traezhennoù Ardmore Point etre Càrdanros (Cardross) ha Baile Eilidh (Helensburg). En tu enep, war glann ar su, e kendalc'h ar stêr hebiou ar chanterioù diwezhañ e Port Ghlaschu (Port Glasgow) war-du Grianaig (Greenock) ma tizh Tail of the Bank ha ma kej gant Linne Chluaidh (Firth of Clyde).

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Inizi ar stêr Clyde
* Rouantelezh Strathclyde
* Firth of Clyde
Theudebert II

**Theudebert II** (586 - 612) , mab da Childebert II roue Aostrazia , a voe roue war-lerc'h e dad, eus 595 da 612.
Wulpen (Belgia)

**Wulpen** en izelvroeg ha **Wulpn** e flandrezeg kornôgel a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Koksijde.

## Istor
## Armerzh
## Monumantoù ha traoù heverk

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Implijet e voe bered ar gumun e dibenn miz Mae 1940, e-pad an Eil Brezel-bed. Ar soudarded douaret enni a varvas en emgannoù eus dibenn miz Mae 1940 p'edont o wareziñ kiladenn Lu ar Rouantelezh-Unanet war-zu Dukark.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Theudebert

**Theudebert** zo un anv frankek, diwar *theud* « tud, pobl » ha *berht* « skedus », bet anv roueed frank.

## E yezhoù all
**Théodebert*, pe *Thibert* e galleg. Arabat kemmeskañ gant *Tibère*, diwar an anv latin Tiberius .

## Tud
* Theudebert Iañ (war-dro 504-548), mab da'r roue Thierry Iañ, a voe roue Franked Aostrazia eus 534 betek 548.
* Theudebert (war-dro 557 - 575) mab da Chilperig Iañ, roue ar Franked, ha da Audovère, a voe drouklazhet en 575. 
* Theudebert II (585-612) a oa mab d'ar roue Childebert II ha da Faileube, a voe roue Franked Aostrazia eus 595 betek e varv e 612.
* Theubert (war-dro 780 - 841) a voe eskob Marsilha eus 822 betek 841.

## Anv-tiegezh
* Marie-Élaine Thibert, 1982, kanerez kebekat.
African National Congress

An **African National Congress** (**ANC**) a zo ur strollad politikel eus Suafrika. Emañ e penn ar gouarnamant du-hont abaoe ma vez renet ar vro gant ur gouarnamant dilennet gant ar muiañ-niver (abaoe miz Mae 1994). Embann a ra ar strollad e-unan ez eo "un nerzh urzhiet eus an tu kleiz". A-raok 1994 e oa ar strollad pennañ e-touez ar re a stourme a-enep an Apartheid hag evit gwirioù ar re zu. 

Savet e voe ar strollad e Bloemfontein e miz Genver 1912 , dindan an anv South African Native National Congress (SANNC) a-benn difenn gwirioù ar re zu e Suafrika. A-benn seurt tud a oa ennañ : pennoù meuriadoù, sindikalourien, tud a iliz. John Dube e oa rener kentañ ar strollad, hag e-touez e izili kentañ e oa ar barzh Sol Plaatje. Cheñch anv a reas ar strollad e 1923 ha dont da vezañ *African National Congress* (ANC).

Pa voe diazezet an *[[Apartheid]]* evel doare da c’houarn ar vro e 1948, e krogas an ANC da stourm a-enep an droukziforc’h gant doareoù peoc’hus. E 1960 e voe lakaet an ANC e-maez lezenn. Er bloavezhioù goude e stagas da stourm gant doareoù kaletoc’h a-enep ar gouarnamant : e 1961 e voe savet en e ziabarzh ar gostezenn armet Umkhonto we Sizwe (Goafioù ar Vroad), a dage an arme hag ensavadurioù ar gouarnamant.

Abaoe dibenn an apartheid e 1994 emañ an ANC o c’houarn ar vro. Kresket e oa an dregantad mouezhioù dastumet gant ar strollad e dilennadegoù 1999 ha 2004.

Cyril Ramaphosa, prezidant Suafrika, zo bet e penn an ANC abaoe Kerzu 2017.

## Levrlennadur
*  François-Xavier Fauvelle-Aymar, *Histoire de l'Afrique du Sud*, Seuil, 2006 
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Strathclyde

**Strathclyde** zo un anv-lec'h saoznek a denn da zouaroniezh hag istor Bro-Skos hag a c'hall ober anv eus : 

* Rouantelezh Strat Clut, ur rouantelezh vrezhon war-dro ar  kantved er c'hornad douar-se. 

* Strathclyde a oa anv ur rannvro eus Bro-Skos etre 1973 ha 1996, a gaver c'hoazh en anvioù 
** Strathclyde Police
** Strathclyde Fire Brigade
** Strathclyde Partnership for Transport (bet *Strathclyde Passenger Transport*)

## Lec'hioù ha traoù arall e Skos
*Strathclyde Business School
*Strathclyde Park, e North Lanarkshire
*University of Strathclyde, e Glasgow

## Tud
* *Baroned Strathclyde* zo bet ivez.
651

*Diwar-benn ar bloavezh *'651*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 651|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 651]]*

## [[:Rummad:Marvioù 651|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 651]]*
__NOTOC__
Strathclyde (rannvro)

**Strathclyde**, pe *Srath Chluaidh* e gouezeleg, a oa unan eus an nav rannvro a oa bet krouet e Bro-Skos e 1973 ha distroadet e 1996. Anvet e oa diwar anv Rouantelezh Strathclyde kozh. 

## Douaroniezh
E mervent Skos e oa, ha Glasc'ho e oa ar gêr-benn. Naontek distrig a oa enni.
Llywelyn Fardd

**Llywelyn Fardd** zo anv daou varzh kembraek er Grennamzer: 

*Llywelyn Fardd Iañ, e-kreiz an XIIvet kantved,
*Llywelyn Fardd II en XIIIvet kantved, war-dro 1215-1280.
Llywelyn Fardd Iañ

Unan eus *Barzhed ar Briñsed* en XIIvet kantved e oa **Llywelyn Fardd ** (war-dro 1125 - 1200). Graet e vez an anv-se anezhañ abalamour d'ur barzh all en XIIIvet kantved, a vez graet Llywelyn Fardd II anezhañ.

## Istor
N'ouzer ket kalza dra diwar e benn.
Ur varzhoneg en deus savet d'an abad Morfran, eus Tywyn, marvet e 1147, evel-se e ouzomp pegoulz e veve. Div varzhoneg en deus savet ma tiskouez karantez ouzh Cantref Meirionnydd pezh a ziskouez e teue alese. Krediñ a reer e oa Cywryd anv e dad.

Kanet en deus meuleudi da briñsed Rouantelezh Powys ha Rouantelezh Gwynedd. Pemp pezh gantañ a gaver en dornskridoù kozh. Unan anezho a zo 'Canu Cadfan', ur meulgan da Sant Cadfan.

## Levrlennadur
* Catherine McKenna (gol.), 'Gwaith Llywelyn Fardd I', yn Kathleen Anne Bramley et al. (gol.), *Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o Feirdd y Ddeuddegfed Ganrif* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1994). Y golygiad safonol o waith Llywelyn Fardd, yng 'Nghyfres Beirdd y Tywysogion'.
Gwasg y Dref Wen

**Gwasg y Dref Wen** zo un ti-embann kembraek savet gant Roger Boore e 1969, deuet da vout unan eus ar re bouezusañ evit al levrioù-bugale e Kembre. Abaoe an deroù emañ e karter yr Eglwys Newydd e Caerdydd. Mibien Roger, Alun ha Gwilym Boore, eo a ra war dro an embregerezh. Dont a ra an anv 'Y Dref Wen' (ar gêr wenn) eus Canu Heledd, ur varzhoneg kembraek eus an Xvet kantved.

500 levr zo ganto e gwerzh er mare-mañ. Levrioù kembraek ha saoznek a vez embannet, evit bugale dreist-holl, evit tud o teskiñ ar yezh ivez. 
Embanner levrioù Asterix ha Lom e oa er bloavezhioù 1970 ha 1980 . 

## Prizioù
Prizioù zo bet gounezet ivez, evel gant al levr kegin *Y Llyfr Rysetiau: Gwaed y Tylwyth* gant Nicholas Daniels tapet gantañ Gwobr Tir na n-Og 2008.
Firth of Tay

Ar **Firth of Tay**, **Linne Tatha** e gouezeleg, zo ur firth pe un aber, e Bro-Skos, etre Fife, Perth and Kinross, kêr Dundee hag Angus, hag ennañ e tegouezh ar stêr Tay.

Un enezenn a bouez zo: Mugdrum Island.

## Pontoù
Daou bont zo warnañ: an Tay Road Bridge hag an Tay Rail Bridge.

## Antarktika
Ur Firth of Tay all zo en Antarktika.

## Kêrioù ha kêriadennoù an arvor
* Balmerino
* Broughty Ferry
* Dundee
* Invergowrie
* Monifieth
* Newburgh
* Newport-on-Tay
* Tayport

## Lec'hioù all a bouez
* Balmerino Abbey
* Broughty Castle Museum
* Mugdrum Island
* Tay Rail Bridge
* Tay Road Bridge
* Tentsmuir Forest
L'Etivaz

**L’Etivaz** (ne zistager ket ar z, an L' a ranker mirout) a zo ur seurt fourmaj suis dezhañ un toaz kalet, gwasket ha poazhet, a vez fardet en alpoù, da vare an hañvad (etre miz Mae ha miz Here). Dont a ra anv ar c'heuz-se eus al lec'h ma vez produet : an Alpoù ha rakalpoù Vaud. 

Fardet e vez diwar laezh buoc'h kriz. Ar saout a vez kavet er peurachoù etre 1000 ha 2000 metrad uhelder, war gumunioù Château-d'Œx, Rougemont, Rossinière, Ormont-Dessous, Ormont-Dessus, Leysin, Corbeyrier, Villeneuve, Ollon ha Bex.
Frondus, ha splann eo blaz L'Etivaz ha blaz ar frouezh a vez gantañ, a-wechoù e vez santet blaz ar c'hraoñ kelvez ivez. A-fet liv e vez melen. Gwarc'helloù etre 15 ha 35kg a vez kavet. Produet e vez etre 320 ha 330 tonad, da lavaret eo etre 12000 ha 14000 tamm.

## Ar fardañ
Artizanel da vat eo an doare ma vez fardet L’Etivaz, met strizh eo ar reolennoù : chidhouarnoù kouevr lakaet war an tan a ranker implijout d'e boazhañ. Diouzh an doare ma vez fardet e teu perzhioù dibar ar fourmaj. 

E-pad 24 eurvezh e vez soubet ar fourmaj en hili, goude-se e vez sallet ha broustet reoliek gant holen ha renket war estajerennoù episea, ha troet bep 5 devezh. E-pad 5 miz e vez puret ar gwrac'helloù e kavioù. Gwrac'helloù zo a vez dibabet ha miret e-pad 3 bloaz en ur solier, ha re zo a c'hall bezañ gwerzhet azalek ar 7vet miz, diouzh o darevaat. 

E 2000 e voe L'Etivaz ar fourmaj suis kentañ lakaet da anvadur orin kontrollet (AOK).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn L'Etivaz
* L'Etivaz war lec'hienn Fromages de Suisse.com
Britannia Prima

**Britannia Prima** a oa unan eus proviñsoù Enez Vreizh adalek ar bloaz 312 . Cirencester e oa ar gêrbenn, hag enni e oa douaroù zo hiziv e Kembre hag e kreisteiz Bro-Saoz. 

Krouet e voe moarvat gant ar c'hempenn graet er velestradurezh gant an impalaer Diocletianus, goude ma voe trec'het ha lazhet ar jeneral emsavet Allectus gant Constantius Chlorus e 296.

En IIIde kantved e voe krouet Britannia Superior gant ar Romaned, da zispartiañ kreisteiz an enezenn diouzh an hanternoz, ma oa niverusoc'h o soudarded. 

## Rannet
Kant vloaz goude e voe disrannet ar rannvro e peder all : Britannia Prima (Kembre hag ar C'hornôg), Britannia Secunda, Flavia Caesariensis, ha Maxima Caesariensis. 

## Levrlennadur
* Frere, Sheppard (1967). Brittania: A History of Roman Britain. Cambridge: Harvard University Press. 
* Mattingly, David (2006). An Imperial Possession: Britain in the Roman Province. London: Penguin. 
* Creighton, John (2006). Britannia: The Creation of a Roman Province. London and New York: Routledge. 
* Braund, David (1996). Ruling Roman Britain. London and New York: Routledge. 
* Johnson, Stephen (1947). Later Roman Britain. London and Henley: Routledge & Kegan Paul.

## Notennoù
Gwele-ispilh

Ur **gwele-ispilh** pe **gwele-skourr** zo ur seurt gwele graet gant kerdin moan, a ra evel ur roued, pe danvez a vez ispilhet dre an daou benn. Re vras zo, ma lakaer daou pe dri da gousket ha ma c'haller ober bugale. 

Un elfenn a bouez eus sevenadur ar bobl Taino eo, a gaver e-touez pobloù all e reter Mec'hiko hag re koadeier Amazonia. 

Diwezhatoc'h eo bet implijet ar gweleoù-skourr war listri Europa. Deuet int da vezañ implijet gant kamperien zo.
Gomorra

**Gomorra** zo anv ur gêr a zo meneget en Testamant Kozh hag a gaver en anv meur a oberenn. 

## Oberennoù
* *Aye, and Gomorrha*, danevell skiant-faltazi stadunanat gant Samuel R. Delany .
* Gomorra (romant), ur romant italianek diwar-benn Camorra Naplez, gant Roberto Saviano, hag ur film diazezet warnañ e 2008.

## Pennad kar
*Sodom
*Sodom ha Gomorra
Eboracum

**Eboracum** (*Eboracon* e predeneg) a oa ur c'hreñvlec'h e Britannia hag a zo deuet da vezañ kêr York (Efrog e kembraeg a hiziv) e norzh Yorkshire, e Bro-Saoz.

Daou impalaer roman a varvas en Eboracum : Septimius Severus er bloaz  211 ha Constantius Chlorus er bloaz 306.

Latinekaet e voe an anv *Eboracon* dre lakaat an dibenn latin *-um* e-lec'h an dibenn predenek *-on*. Evel-henn e c'hoarvezas ivez e Galia hag e Lusitania (*Ebora Liberalitas Julia*). Meur a anv-lec'h gallek a zeufe eus  **eburacon* / **eburiacon*, da skouer : Évry, Ivry, Ivrey, Ivory, Ivrac.
Strollad Rannvroelour Wessex

Ur strollad rannvroelour a ra dave da rouantelezh kozh Wessex ar Grennamzer -eleze Mervent Bro-Saoz- eo **Strollad Rannvroelour Wessex** (e saozneg : *Wessex Regionalist Party*).

Savet e voe e 1974, hag aozet da vat e 1981.

Da verkañ eo e touj ar strollad-se Kernev-Veur evel ur vro a-ziforc'h, pa embann peurvuiañ vroadelourion saoz ez eo ul lodenn eus Bro-Saoz.

## Liamm diavaez
Load kefridiel Strollad Rannvroelour Wessex
Cockney

Ul luc'haj heverk eus karterioù Reter Londrez eo ar **C'hockney**.

Kavell istorel ar C'hockney a voe er Geoded : lavarout a raed e oa ar re Gockney wirion ganet dre ret didan glev kleier iliz St-Mary-Le-Bow. Skarzhet-krenn e voe eus ar c'harter-se avat, aet da gavout repu muioc'h war-zu ar Reter, e karter White chapel da skouer.

## Rannyezh
### Vogalennoù ha Diftongennoù
* → 
* →  pe 
* →  pe 
* → 
* → 
* → 
* → 
* → 
* → 
* → ,  pe 

### Kensonennoù
**T-glottalisation*: "what"  
**Th-fronting*:  zo distaget  ha  zo distaget 
**H-dropping*: "harm"  → 
**L-Vocalisation*
Marck

**Marck** zo un anv a gaver e lec'hanvadurezh ar broioù nederlandek hag alamanek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hanvadurezh
* Marck (Bro-C'hall), ur gumun er Pas-de-Calais
* kontelezh Mark, gwechall e Westphalia, en Alamagn

## Tud
* Erard de la Marck, priñs-eskob Liège
* Robert Fleuranges III de la Marck, istorour ha brezelour gall
* William II de la Marck, Lord of Lumey, amiral ar *Gueux de mer*
* William de la Marck, den a bouez er XVvet kantved e priñselezh Liège
-55

699 *Ab Urbe Condita* = 55 kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Cneus Pompeius Magnus II & Marcus Licinius Crassus II

#### Galia hag Enez Vreizh

* Pevarvet bloavezh brezel. Brezel a-enep an Usipeted, Tenchtered, Sueved. Jul Kaezar a laka sevel ur pont a-dreuz ar Roen, ha d'e zispenn goude e ergerzhadenn.
* Kentañ argadenn Jul Kaezar a-enep Enez Vreizh, e fin miz Eost. 
### Afrika

#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' 

### Reter-nasañ
#### Judea
* Hyrcan II
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha teknikoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù

## Daveoù
]