open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mignon (istor)

**Mignoned** a veze graet er XVIvet kantved eus kileed an noblañsed uhel. Adalek amzer ar roue gall Herri III (1551-1589) e vo roet ur ster all d'ar ger, damveneg gantañ eus sodomiezh. En amzer-se e krogas gwazed yaouank al lez da gemer doareoù a lakae ar bobl da c'hoarzhin. Abaoe an XIXvet kanved e vez graet an anv-se eus mignoned ar roue Herri III.

## E saozneg
Kavet e vez ar ger e pezhioù-c'hoari Shakespeare, skrivet "minion".

## Mignoned fled
*Mignoned fled* a c'haller lavarout eus ar 'mignons de couchette', hervez troienn Brantôme da ober anv eus mignoned ar roue Charlez VIII. Pa veze gwelet mat un den gant ar roue e veze roet dezhañ an enor da gousket e kambr ar roue. Evel-se e veze trugarekaet ar fealañ servijourien. 
En amzer an Azginivelezh eo ul lec'h sakr e oa kambr ar roue, ha gallout kousket enni pa veze ar roue - letanant Doue war an douar - e oa ar pal da dizhout da dud al lez. 

Herri II, roue Bro-C'hall a c'hoarie gant an doare-se da ziskouez piv a blije pe a zisplije dezhañ. Meur a wech e pedas Anne de Montmorency da gousket gantañ en e wele, brasat enor. Feuket-bras e veze ar gannaded estren o klevout kement-se, met kustumiñ a raent o soñjal e oa gwall zibalamour doareoù al lez c'hall. 

Dre youl Henri II ha hini Henri III dreist-holl ez eas doareoù al lez war strishaat. N'halled ket mont e kambr ar roue ken aes evel gwechall ken. Ul lec'h sakr e oa deuet da vezañ, ha gwarizi a oa ouzh an dud aotreet da vont e-barzh. Se zo kaoz e veze graet goap viloc'h ouzh ar *vignoned-fled* e dibenn ar XVIvet kantved.

## Mignoned Herri III
En amzer Herri III e klaske gwazed yaouank al lez c'hall en em wiskañ kran, kement ha ken bihan ma spontent ar vourc'hizien onest. Evit ober evel ar roue en em stipent, e rodellent o blev, e lakaent poultr war o dremm. Ouzhpenn-se e tougent boukloù-skouarn, dantelezh, frezennoù ampezet. Goap a veze graet outo gant ar bobl rak betek neuze ne veze el lez nemet gwazed kreñv prest da vont d'an emgann.

PE-touez mignoned ar roue e oa :
* Louis de Béranger du Guast
* Guy d’Arces, baron Livarot
* René de Villequier, baron Clairvaux
* Paul de Stuer de Caussade, kont Saint-Mégrin
* François d'O
* Henri de Saint-Sulpice
* Jacques de Lévis, kont Caylus
* Louis de Maugiron
* François d'Espinay de Saint-Luc
* Georges de Schomberg (breur da Gaspard de Schomberg)
* François de Ribérac
* Charles de Balsac pe Balzac, baron Entragues, lesanvet Entraguet.


File:Jacques de Levis, comte de Caylus Quesnel.jpg|Caylus.
File:Louis de Maugiron.jpg|Maugiron.
File:Charles de Balzac d'Entragues.jpg|Entraguet.
File:Jean Louis de Nogaret de La Valette.jpg|Épernon.
File:Annejoyeuse.jpg|Joyeuse.


## Pennad kar
* Duvell ar vignoned

## Levrlennadur
* Nicolas Le Roux, *La faveur du roi, Mignons et courtisans au temps des derniers Valois (vers 1547-vers 1589)*, Seysse, Champ Vallon, 2001.
* Monique Chatenet, *La cour de France au XVI siècle, vie sociale et architecture*, 2002, Picard
Kevre Marksour-Leninour Tigray

**Kevre Marksour-Leninour Tigray** (e saozneg: *Marxist-Leninist League of Tigray*) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour damguzh bet krouet en Etiopia e 1983.

Ur pouez bras en doa ar Strollad e diabarzh Talbenn Dieubidigezh Pobl Tigray er bloavezhioù 1980 hag izili eus Kevre Marksour-Leninour Tigray e oa an darn vrasañ eus an Talbenn, en o zouez prezidant Etiopia a-hiziv, Meles Zenawi.

Sevel a rae ar Strollad a-du gant linenn politikel enep-adwelour Strollad Labour Albania hag abalamour da se e oa start an darempredoù a-wezhoù gant abn aozadur kar, Talbenn Dieubidigezh Pobl Eritrea, o stourm o-daou a-enep d'an Derg, skoazellet gant an Unvaniezh Sovidel diouzh e du.
Alberzh a Württemberg

**Alberzh a Württemberg** a oa un ofiser ag al Lu alaman e-pad ar ar Brezel bed kentañ, bet ganet d'an 23 a viz Here 1865 e Vienna (Aostria) ha marvet d'an 29 a viz Here 1939 en Altshausen, e Baden-Württemberg (Alamagn).
Yves Leterme

**Yves Camille Désiré Leterme** (ganet d'ar 6 a viz Here 1960 e Wervik) zo bet kentañ ministr Belgia div wech, etre miz Meurzh 2008 ha miz Kerzu 2008, e miz Ebrel 2009, etre miz Du 2009 ha miz Ebrel 2010 hag etre miz Ebrel 2010 ha miz Kerzu 2011. Etre 2004 ha 2007 e oa *ministr-prezidant* (e penn gouarnamant) Flandrez.

Mab eo d'ur Wallon ha d'ur Flandrezadez ha kaozeal a ra mat-tre galleg koulz ha nederlandeg. Dimezet eo ha tri bugel en deus.

Tremenet en deus e vugaleaj e Zillebeke, e kumun Ieper. Studiet en deus ar skiantoù politikel e skol-veur Gent. E 1983 e oa deuet da vezañ prezidant yaouankiz ar strollad CVP. E 1991 e oa bet anvet da sekretour broadel ar CVP (CD&V bremañ). Dilennet e oa bet e ti-kêr Ieper e 1995, hag aet e oa da gannad e Parlamant Belgia e 1999. E miz Mezheven 2003 e oa bet dilennet e penn ar strollad Christen-Democratisch en Vlaams hag e miz Gouere 2004 e oa deuet da vezañ ministr-prezidant Flandrez.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Strollad Marksour-Leninour (SUA)

Ar **Strollad Marksour-Leninour** (e saozneg: *Marxist-Leninist Party*) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour enep-adwelour bet krouet en Stadoù-Unanet Amerika e 1960

Er penn-kentañ e savas ar Strollad a-du gant ar vaoouriezh liammet kreñv ouzh Strollad Komunour Kanada (Marksour-Leninour) gant Hardial Bains en e benn, met da heul an disrann etre Sina hag Albania e savas a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania. 

War-dro 1973 e oa bet adanvet "Aozadur Kreiz Marksourion-Leninourion SUA" (*Central Organization of US Marxist-Leninists*) . 

Da c'houde, avat, e tilezas tezennoù an hoxhaouriezh en ur glask sevel ul linenn marksour-leninour enep-adwelour nevez-flamm distag koulz diouzh teoriennoù Sina ha diouzh re Albania hag e 1980 e oa bet adanvet "Strollad Marksour-Leninour SUA" (*Marxist-Leninist Party USA*) hag en em disrannas a reas diouzh Strollad Komunour Kanada (Marksour-Leninour) bloaz war-lerc'h, o venel fiel da Strollad Kanada un disrann-diabarzh, deuet da vezañ Aozadur Marksour-Leninour SUA (*U.S. Marxist-Leninist Organization*).

Goude an troc'h gant Strollad Komunour Kanada (M-L) e stagas ar Strollad da adwelet e linenn bolitikel, dresit-holl gantañ da bal sachañ warnañ aozadurioù enep-welour all o vont muioc'h-mui war an tu-dehoù.

Da diwezh ar bloavezhioù 1980s en doa divizet ar Strollad e oa ret d'an enep-welourion wirion chom hep sevel a-du gant linenn bolitekel al luskad komunour etrebroadel o tennañ da dalbenn ledan ar bobl savet goude Kendalc'h ar C'homintern bet dalc'het e 1935. Chom stanket a reas ar Strollad da neuze neoazh ha da geñver ar pemvet Kendalc'h dalc'het e 1993 e oa divizet e divodañ.

Kenderc'hel a reas ez-izili eus ar Strollad Marksour-Leninour e diabarzh Aozadur ar Mouezh ar Gomunouriezh (*Communist Voice Organization*).

Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn *Workers Advocate* ("Difenner al Labourerion").
Ganedigezh Gwener (Botticelli)

**Meur a livadur zo bet anvet [[Ganedigezh Gwener]].*

***Ganedigezh Gwener***, pe *La Nascita di Venere* en italianeg, zo un daolenn gant Sandro Botticelli, ma weler an doueez Gwener o tiflukañ eus ar mor.

Simonetta Vespucci‎, kaerañ plac'h Firenze hervez ar vrud, eo a zo Gwener en daolenn.

Savet eo bet an oberenn etre 1482 ha 1486, marteze evit Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici, kenderv da Lorenzo il Magnifico. Hennezh a oa, d’ar mare-se, perc’henn ar villa di Castello ma oa “Ganedigezh Gwener” hag “An Nevezamzer”, hervez a skrive Giorgio Vasari en e levr “Le Vite”, embannet e 1550.

Sandro Botticelli a c’halle bezañ awenet gant ar barzh Angelo Poliziano, hag a zeskrive ganedigezh Gwener en ur varzhoneg dezhañ. En oberennoù Homeros hag Ovidius e c’haller kavout an hevelep sujed: Zefiros, doue an avel Gornôg, o kas an nevezamzer en e alan hag e bried C’hloris, o vriata anezhañ. N’eo ket sur e anaveze Sandro Botticelli an oberennoù orin. Met dre e amezeg, Giorgio Antonio Vespucci e c’halle ober anaoudegezh gant ar barzh ha tud vrudetañ Firenze. Unan eus e guzulerien e c’halle bezañ ivez ar prederour Marsilio Ficino.

Gwelout an daolenn a c'haller e Mirdi an Ofisoù e Firenze.
Ebrel 2008 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2007 e Breizh - **2008 e Breizh** - 2009 e Breizh

2008 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Ebrel
## Merc'her [[30 Ebrel|30 a viz Ebrel]]
* da hanternoz e krog ar Redadeg evit ar brezhoneg e Naoned.

__NOTOC__
Mignon

**Mignon** zo ur ger brezhonek, a gaver ivez e galleg (*mignon*) hag e saozneg (:en:minion) :

## En Istor
**Les Mignons*, pe ar Vignoned, tudchentil diouzh ar c'hiz e lez ar roue gall Herri III, ha paotred muiañ-karet ar roue. Hervez ar gwalldeodoù e oant muioc'h zoken, met disheñvel eo ali an istorourien.

## Anv-tud
Un anv-tiegezh gallek eo ivez
*Abraham Mignon, a oa ul livour izelvroat, a orin gall.

## Oberennoù
### El lennegezh
*Mignon, un dudenn e romant Goethe *[[Wilhelm Meisters Lehrjahre]]*
***[[Mignon]]*, ur c'hoarigan gant Ambroise Thomas, diazezet tamm pe damm war dudenn Goethe,
**[[Modeste Mignon]]*, ur romant gant Honoré de Balzac

### Filmoù
* *[[Mignon (film, 1912)]]* sevenet gant André Calmettes,
* *[[Mignon (film, 1915)]]* gant Alexander E. Beyfuss ha William Nigh,
* *[[Mignon (film, 1922)]]* gant Preben J. Rist,
* *[[Mignon (film, 2013)]]* gant Massimo Alì Mohammad.

## En douaroniezh
*Ar stêr Mignon, adstêr d'ar Sèvre Niortaise en Deux-Sèvres, e Poatev, e Bro-C'hall
*Mignon (Alabama), ur gêr e SUA
**La Mignonne*, anv gallek stêr Daoulaz, e Daoulaz.

## Kegin
*Filet mignon, kig tener.
Liv

* *Ur pennad [[Liv (anv-bihan)]] zo ivez*.
----

Ul **liv** zo ur santad a zeu eus skinoù ar gouloù pa 'z eont da louc'hañ en organ ar gweled, da lavarout eo al lagad, a-feur d'o hirder gwagenn.

Un anadenn fizik-ha-kimiek eo, liammet gant kediadoù diniver ar gouloù hervez o hirderioù-gwagenn e takad gwelus ar skalfad tredanwarellek.

Tapet e vez al livioù gant an dud hag al loened war-bouez o organoù gweled ken e c'hellont spurmantiñ gwelloc'h an traezoù hag an endro fizikel dre o neuzioù dezho o-unan diwar an diforc'hioù liv. An holl draezoù, pa vez ar gouloù o vont warno, a lonk un darn eus ar gwagennoù tredannwarellek tra ma 'c'h adkasont ar peurrest. Tuellet e vez ar gwagennoù adkaset d'al lagadoù ha treuzfurmet e livioù a genglot gant pep a hirder-gwagenn.
Daoulagad an dud ne c'hellont merzout al livioù nemet dindan gouloù splann a-walc'h, ken ne chom ken nemet al liv gwenn hag al liv du da vezañ merzet pa vez izel-kenañ ar gouloù. 

## Livioù diazez ha gourzhlivioù
*Tri liv diazez zo : glaz (liv), melen ha ruz (liv).
*Pep liv diazez en deus ur gourzhliv, a zo meskad an daou liv diazez arall.

*An du a weler pa n'eus liv ebet pe nebeut-tre a c'houloù.
*Gwenn eo disoc'h meskañ an holl livioù war-bouez an du.
*Griz a gaver pa vesker daou c'hourzhliv.
Timbroù Kazac'hstan

Ur rann eus Unaniezh Soviedel e oa Kazac’hstan betek ma tarzh ar Republik krouet e 1917 hag ec’h embann ar vro azian-se he frankiz e miz Kerzu 1991, a-unvouezh gant un toullad broioù nann-rusian.

Skrivagnerien, skiantourien, savadurioù pe gweledvaoù Kazac’hstan zo bet danvez un toullad timbroù eus an Unaniezh Soviedel, a-hed an XXvet kantved : dilennadegoù ar Sovied-Meur (ardamezioù ar Republik) e 1947, 30vet deiz-ha-bloaz ar Republik (opera Alma-Ata ha sez ar Sovied-Meur) e 1950, 40vet deiz-ha-bloaz Dispac’h Miz Here 1917, pe e 1958 gant ar rummad gouestlet da gêrbennoù an Unaniezh Soviedel (Alma-Ata).

N’eus ket bet kollet amzer evit lakaat war droad servijoù ar post. War an timbr kentañ, embannet d’an 23 a viz Meurzh 1992, e tizoloer skeudenn liesliv gwiskamant ur brezelour kozh, kavet e-barzh kern Issyk e 1969. Timbroù an Unaniezh Soviedel soulgarget zo anavezet, hogen n’int ket priziet gant Klub Timbrawouriezh Alma, rak douetañs zo e oant bet moullet evit marc’had an dastumerien hepken. An timbroù-se ne oant ket e gwerzh er burevioù-post ar vro ha ne glot ket an dalvoudegezh-gwerzh merket gant feurioù ar prantad-amzer.

D’ar 24 a viz Genver 1993 e teu er-maez ur rummad pemp timbr, ha pevar anezho a ginnig tresadenn un deltenn hengounel ("yourt") hag un egorlestr (evit reiñ da soñj e kreizenn Baikonour), gant un timbr a briz 50 roubl evit anavezout banniel Kazac’hstan.

Moneiz ar vro zo cheñchet e dibenn 1993 : tijn e lec’h tenge. An timbroù kozh, dezho un dalvoudegezh e roubl ha kopek, zo gwerzhet evel ma vefent skrivet er moneiz nevez. Adembannet e vo tresadenn ar yourt hag an egorlestr gant ur priz skrivet e moneiz nevez adalek miz Gouere 1994.

Aotrouniezh postel Kazac’hstan zo bet fur a-walc’h evit lakaat e gwerzh 30-40 timbr ar bloaz. Un tamm mat anezho zo gouestlet d’an egor.

## Liamm diavaez
*  Melestradurezh postoù Kazac’hstan

## Pennad kar
* Timbroù Unvaniezh Soviedel
François Pérusse

**François Pérusse** (ganet d'an 8 a viz Here 1960 e Kebek) a zo ur fentour ha kaner war ar memes tro. Brudet eo evit e sketchoù a dremen er skingomzer e-lec'h ma c'hoari alies war ar gerioù ha war ar frazennoù diboell (ar sketchoù brudetañ eus e-berzh a zo Les 2 minutes du peuple).

## Buhezskrid

## Liammoù diavaez

Lec'hiennoù evit selaou "Les 2 minutes du peuple" : http://www.touslespodcasts.com/annuaire/radio-tv/radio-nationales/1470.html pe c'hoazh war https://web.archive.org/web/20080516095801/http://2minutes.poonex.com/
Eugène Pécher

**Eugène Pécher**, ganet e 1841 pe e 1842, ha marvet d'an 8 a viz Gwenholon 1907 e Brusel (Belgia), a oa ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Kampion Belgia diofisiel e voe e 1901. Unan eus krouerion Kelc’h Echedoù Brusel e oa.
E. E. Middleton

**Empson Edward Middleton Jr.**, bet ganet e 1885 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Eost 1947 e Knebworth (Hertfordshire, Bro-Saoz), a oa ur mestrc'hoarier echedoù breizhveuriat.

Kampion Belgia diofisiel e voe e Brusel e 1905 hag e 1906, bewech en ur vout trec'h war F.H. Königs.
Komorez

An inizi **Komorez** zo ur stad vihan hag un enezeg e Meurvor Indez, etre norzh Madagaskar ha norzh Mozambik, ouzh genoù Kanol Mozambik. Teir enezenn bennañ zo er stad : "Grande-Comore" pe Ngazidja, "Mohéli" pe Mwali, hag "Anjouan" pe Nzwani. Ur pedervet enezenn, Mayotte pe "Mahoré", zo e dalc’h Frañs, daoust ma vez sellet outi evel un darn eus ar vro gant gouarnamant Komorez. Moroni eo ar gêr-benn, war an enez vrasañ.

Trevadennoù eus Bro-C’hall eo bet an inizi Komorez adalek 1841. Deuet e oant da vezañ dizalc’h er bloavezh 1978. Da neuze e oa bet votet gant annezidi Mayotte, enezenn suañ an enezeg, chom e dalc’h Bro-C’hall.

## Liammoù diavaez
Strollad Komunour e Sveden

Ar **Strollad Komunour e Sveden** (e svedeg: *Kommunistiska Partiet i Sverige*) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet e Sveden 1982 hag en em divodañ a reas e 1993. Gösta Torstensson a oa e penn ar Strollad. 

Sevel a rae a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania.

E 1978 ec'h eas kuit un toullad izili eus Strollad Komunour Sveden abalamour ma savent a-du gant linenn politikel Enver Hoxha, krouet gante da heul "Kevredigezh Komunour Norrköping" (*Norrköpings Kommunistiska Förening*), kendeuzet bloaz war-lerc'h e 1979 gant "Bodad Unvaniezh Komunour Strockholm" (*Stockholms Kommunistiska Enhetsgrupp*) ha diwar ar c'henemglev-se e oa bet ganet "Kevre Komunour Sveden - Marksour-Leninour" (*Sveriges Kommunistiska Förbund - marxist-leninisterna*), diazet gantañ da c'houde "Aozadur evit Krouiñ Strollad Komunour Sveden" (*Organisationen för skapandet av Kommunistiska Partiet i Sverige*) e miz Here 1981 ha diwar an aozadur-se e oa bet ganet ar Strollad Komunour e Sveden. 

Savet e oa bet ivez ur gevrenn evit yaouankizoù ar Strollad anvet *Ungkommunisterna i Sverige* ("Yaouankizoù Komunour Sveden").

Tamm-ha-tamm e krogas ar Strollad da vont plloc'h-pellañ diouzh linenn bolitek Albania, dres evel Luskad Oberezh Poblel - M-L (*Movimiento Acción Popular - Marxista-Leninista*) en Nicaragua.

Hag e 1989 e savas un disrann meur e diabarzh ar Strollad ha mont a reas kuit un toullad mat a izili, krouet gante da heul ur gelaouenn anvet *[[Vänstertidningen]]* ("kelaouenn an tu-Kleiz"), sañset talvezout da forom marksour, sokialour hag ekologour ledan distag diouzh an holl strolladoù politkel, met mont a reas da get buan-tre.

Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn *Kommunisten* "Komunourion") adalek 1979 embannet gant ti-embann ar strollad *Kommunistiska Arbetarförlaget* ("Ti-embann ar Labourerion Gomunour"), ha da heul an disrannoù diabarzh hag ar c'hendeuzadennoù e oa bet kendeuzet ar gelaouenn gant *Kommunistiska Arbetartidningen* embannet gant *[[Sveriges Kommunistiska Parti (Marxist-Leninisterna)]]* ha diwar an emglev-se e oa bet krouet ur gelaouenn nevez, ganti da anv *Nya Arbetartidningen*.

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn ''Nya Arbetartidningen''
Enez-Frañs

**Enez-Frañs**, pe **Enez Frañs**, eo an anv a vez graet, pe a veze graet
*eus ar broviñs c'hall Enez-Frañs (proviñs) a zo mamm Rouantelezh Bro-C'hall
*eus ar rannvro c'hall Enez-Frañs en-dro da Bariz, hag a zo ivez ur bastell-vouezhiañ pa vez dilennadeg europat
*gwechall eus an enezenn a zo Moris hiziv (Mauritius hec'h anv ofisiel)
*gwechall eus un enezenn didud dirak aodoù Greunland; 

## Pennad kar
*Ile de France.
Broioù al Liger

**Broioù al Liger** pe **Pays de la Loire** (hervez an anv ofisiel) zo unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet gant ar gouarnamant gall e 1955, war-lerc'h ur rannvro velestradurel krouet e 1941. Pemp departamant zo bodet enni : Maine-et-Loire, Sarthe, Mayenne, Vande ha Liger-Atlantel. Da lavarout eo emañ e-barzh ar memes rannvro:
* lodenn greisteiz Breizh,
* ar proviñsoù gall Anjev (departamant Maine-et-Loire hiziv) ha Maine (departamantoù Mayenne ha Sarthe bremañ),
* lodenn gwalarn Poatev, gant departamant ar Vande.

## Orin ar rannvro
E-pad an Dispac'h Gall, d'ar 4 a viz Meurzh 1790 e voe rannet Breizh e pemp departamant : Morbihan, Finistère, Côtes-du-Nord, Ille-et-Vilaine ha Loire-Inférieure. 

E 1941 e voe krouet div rannvro gant an dekred Pétain-Darlan : 
* ur rannvro *Bretagne*, hep al *Loire-Inférieure*
* ha rannvro al Liger, Añje he c'hêr-benn, gant al *Loire-Inférieure* met hep ar *[[Vendée]]* ha gant an Indre-et-Loire.

Er bloavezhioù 1960 ha 1970 e teu da vezañ ur rannvro velestradurel hep goulenn meno ar geodederien nag hini an dilennidi.

## Brudañ ar rannvro
Broioù al Liger a vije ar rannvro c'hall hag a zispign ar muiañ evit en em vrudañ.  Ur skoed ardamez zo bet krouet, met n'en deus reizhegezh istorel ebet. N'eus ket pell ez eus bet ijinet ul logo nevez ivez.

Kalz burutelladennoù zo diwar he c'hont. Ar gevredigezh, Breizh Adunvan, a stourm evit adunvaniezh Breizh abaoe ar bloavezhioù 1970.

An *diversivie* eo anv he c'houlzad ziwezhañ, diwar-benn liested ar rannvro.

Blason région fr Pays-de-la-Loire.svg|[Skoed
</gallery>

=== Klask gwrizioù Broioù al Liger en Istor ===


Hervez darn e oa dija eus Broioù al Liger en amzer ar C'halianed: [https://web.archive.org/web/20080628175158/http://www.dossiers-archeologie.com/referencement/pays-de-la-loire-des-gaulois-au-moyen-age-dossiers-d-archeologie-n-106-du-01-06-1986.html]

=== Broioù al Liger war ar c'hirri-tan ===
Abaoe m'eo kemmet ar plakennoù kirri-tan e vez lakaet arouez rannvro Broioù al Liger war girri Bretoned [Bro-Naoned, met ingalet ez eus bet ivez gant emsaverien pegsunioù war skouer reoù rannvro Breizh da begañ war-c'horre.

## 2018 : ur gêriadenn tennet digant Broioù al Liger evit he lakaat er Rannvro Breizh
* D'an 1 a viz Genver 2019 e voe tennet La Lamberdais digant Broioù al Liger ha staget ouzh Breizh.

## Levrlennadur
* François Lebrun, *Histoire des Pays de Loire*, éd. Privas, coll. Univers de la France, 1972. Abaoe 1972 eta e vez klasket brudañ ar broioù-se.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Broioù al Liger
* Lec'hienn Breizh Adunvan
* Lec'hienn ar stroll 44=BZH
* Brezel etre Breizh ha Pays de la Loire, hervez ar gazetenn ouest-France

## Notennoù
Akitania

Pa reer anv eus **Akitania** pe a-wechoù **Akwitania** e c'hall bezañ : 

## Douaroniezh
* Diazad Akitania, un diazad  gouelezennek e mervent ar Stad c'hall ;
* Ur rannvro gozh eus ar Frañs, hec'h anv ofisiel Aquitaine, etre 1955 hag ar 1añ a viz Genver 2016 ; 
* Akitania-Nevez, anv brezhonek an Nouvelle-Aquitaine, zo unan eus rannvroioù melestradurel ar Frañs, e mervent ar vro abaoe 2016 ;

## Istor
* *[[Gallia Aquitania|Aquitania]]*, ur broviñs roman, e mervent Galia, en impalaeriezh roman ; 
* Da vare Impalaeriezh roman ar C'hornôg e oa rannet ar broviñs-se e teir lodenn : *Aquitania prima*, *Aquitania secunda*, ha *Novempopulania* (anvet ivez *Aquitania tertia*, e latin) ;
* rouantelezh Akitania, ur rouantelezh er grennamzer uhel ;
* dugelezh Akitania, un dugelezh eus rouantelezh Bro-C'hall er grennamzer. 

## Pennad kar
* Aquitania, anv latin.
Akordeoñs diatonek

An **akordeoñs diatonek** a zo ur benveg-seniñ dre c'hwezhañ, dezhañ un douchennaoueg a laka da grenañ lañchennoù dieub, lakaet da fromañ gant aer ur c'hwezherez a zo lakaet da vont en-dro gant ar soner. Disheñvel eo notenn un douchenn, peurliesañ, diouzh ma pouezer pe ma sacher war ar c'hwezherez. 

## Sonerien akordeoñs diatonek brudet e Breizh
Janick Martin
Alain Pennec
Yann-Fañch Perroches
Ronan Robert
Tangi Ar Gall-Carré
Fred Guichen

## Pennadoù kar
* Bandoneon

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn war ar Akordeoñs
Laminaria digitata

Ur spesad bezhin gell eo al *Laminaria digitata*, anvet **[[tali]] moan** pe **jelmestr** e brezhoneg.

Meneget eo ar bezhin-se en *Inventaire de Roscoff*, savet gant J. Feldman e 1964, gant an anv :

*Laminaria digitata (Hudson) J.V. Lamouroux 1813: 42

## Anvioù brezhonek
Meur a anv a vez implijet.

E Kernev-Izel e kaver : bol, baol, paol (b).

E Bro-Leon e reer anezhe : bezhin bleuñv, bezhin sklej, bezhin stonn, bezhin warle, cholgorn, foetoù-traezh, gwaskle, goazle, gwrac’hle, warle, grac'hle, (Bro-Bagan, Gorre-Leon) ; kaol (–enn) (Kerlouan, Gorre-Leon) ; korle, melkern, salkorn, tali du (Goueled-Leon) ; tali gwrac'hle, tali warle, tali laezh, tali moan (Goueled-Leon) ; tali moan Ebrel.

E Bro-Dreger e vezont anvet felest(r) ha jelmestr (treid moan).

## Notennoù taksonomek
 
Hervez *renabl Rosko* e kaver anezhañ e meur a lec’h disheñvel. E lec’hioù maenek goudoret pe gant nebeut a gas. Gwelet e vez en daere pa ziskenn kalz ar mor da goulz an nevez-bras.

Gouennadur : Padus. Frouezhus int a-hed ar bloaz.

Dastumet e vez kalz ar bezhin-mañ gant bezhinaerien Bro-Leon. Gwelet e vez an dalienn a-wechoù klañvet gant *Laminariocolax tomentosoides* isspesad *deformans* (gwechall *Streblonema deformans*).

## Daveoù
*« Inventaire des algues de Roscoff »
*Rousseau, F., Burrowes, R., Peters, A.F., Kuhlenkamp, R. and de Reviers, B. *A comprehensive phylogeny of the Phaeophyceae based on nrDNA sequences resolves the earliest divergences*, C. R. Acad. Sci. III, Sci. Vie 324 (4), 305-319 (2001) 

## Notennoù
Timbroù Nowanuggur

Emañ an Nowanuggur en India, e Stad Gujarat, war vord Mor Oman, bevennet gant bro Wadhwan er Reter ha gant priñselezh Suruth er Su.

Embannet ez eus bet un nebeud timbroù (8 en holl) gant melestradurezh ar Stad-priñselezh etre 1877 ha 1893. Ar rummad diwezhañ (1893) a ginnig ardamezioù ar vro. E 1895 int bet lakaet holl er-maez ar werzh. 

Timbroù Indez Breizh-Veur a vez implijet eno adalek ar bloaz-se, timbroù Republik India bremañ.

## Pennadoù kar
* Timbroù India
* Timbroù Indez Breizh-Veur
Strollad Marksour-Leninour Nicaragua

**Strollad Marksour-Leninour Nicaragua** (e spagnoleg: *Partido Marxista-Leninista de Nicaragua*) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet e Nicaragua er bloavezhioù 1970 dindan an anv **Luskad Oberezh Poblel - Marksour-Leninour** (*Movimiento Acción Popular - Marxista-Leninista*) da-heul un disrann e Talbenn Sandinour evit an Dieubidigezh Vroadel (TSDV) (*Frente Sandinista de Liberación Nacional, FSLN*).

Daoust ma oa bet adanvet ez-ofisiel "Strollad Marksour-Leninour Nicaragua" e 1985 emañ muioc'h anavezet a-bell an anv kentañ hag implijet eo bet c'hoazh evit listennoù er mouezhiadegoù gwezh-ha-gwezh-all.

Oberiant-tre e oa ar strollad da aozañ ar sindikadoù hag e 1978 e oa bet lañset gantañ ar stourm armet kaset da-benn gant ar *Milicias Populares Antisomocistas* (MILPAS) o stourm dindan beli uhelañ TSDV a-enep da renad ar familh Somoza.

Sevel a ra a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania da-heul an disrann etre Sina hag Albania

Goude trec'h an dispac'h e 1979 e krogas Strollad Marksour-Leninour Nicaragua da aloubiñ douaroù hag embregerezhioù e dalc'h kapitalourion veur. Evit sioulaat ar vour'hizion a save a-du gante avat e lakaas fin TSDV d'an aloubadegoù ha bac'haet e oa bet gantañ ur re bennoù eus ar Strollad Marksour-Leninour zoken ha war washaat ec'h ae stad an traoù evit ar Strollad da geñver renad ar gouarnamant sandinour, serret e oa bet kelaouenn ar Strollad *El Pueblo* ("Ar Bobl") ha gwasket e oa bet kevrenn labour ar Strollad, "Talbenn al Labourerion" (*Frente Obrero*).

Diouzh an tu all avat e krogas gouarnamant Albania da stardañ liammoù gant gouarnamant sandinour Nicaragua ha diwar-se e oa bet lakaat reuz e dibarzh al luskad etrebroiadel a save a-du gant linenn bolitekl Strollad Labour Albania dre vras ha meur a strollad marksour-leninour a gendalc'has da souten Strollad Marksour-Leninour Nicaragua, da skouer Strollad Komunour e Sveden, Strollad Komunour Labourerion Frañs, Strollad Komunour Spagn (Marksour-Leninour), Strollad Marksour-Leninour (SUA)....

Strollad Marksour-Leninour Nicaragua a oa ar strollad nemetañ a tivizas votiñ a-enep da vonreizh ar gouarnamant sandinour er Vodadeg Vroadel.

E 1984 e oa Strollad Marksour-Leninour Nicaragua unan eus seizh strollad en holl oc'h en em ginnig er mouezhiadegoù broadel evit ar Parlamant, aet gante 2,1% eus ar mouezhioù ha tapet gante daou dileuriad er Vodadeg Vroadel, Isidro Téllez Toruño, penn ar Strollad, ha Juan Alberto Henríquez.

Er vouezhiadeg evit dilenn Prezidant ar vro dalc'het e 1990 ec'h eas gant kannad ar Strollad, Isidro Téllez, 8,135 mouezh (0,6%) ha kollet e oa bet gantañ an dileuridi er Paralamant en hevelep bloavezh.

Er vouezhiadeg evit dilenn ar Prezidant dalc'het e 2001 e soutenad ar Strollad kannad TSDV Daniel Ortega.
Champagn (proviñs)

Bro-**Champagn** a oa unan eus ar proviñsoù gall a-raok an Dispac'h gall e 1789. Kontelezh Champagn a oa brudet er Grennamzer. Savet e voe e 1065 diwar ur gontelezh palatin dre unvaniñ, en-dro da gêr Provins, kontelezhioù a oa bet savet goude diskar Aostrazia.

## Eus ar proviñs d'an departamantoù
Carte de la Champagne.svg
F. H. Königs

**F. H. Königs** a zo bet ganet e 1849 en Antwerpen (Belgia) ha marvet e 1941 pe e 1942.

Mestrc'hoarier ha saver kudennoù echedoù belgiat.

Embann a rae kudennoù er gazetenn *La Revue d'Echecs*, dindan an anv-pluenn *Schaakspeler*.
E Mechelen edo o vevañ, met dont a rae ingal betek Brusel da c'hoari e Kelc'h Echedoù Brusel .

Trec'het e voe e Kampionadoù Belgia 1905 ha 1906 gant E. E. Middleton

Kampion Belgia diofisiel e voe e 1913.
CV

**CV** zo ur berranv evit
* Cabo Verde, anv ofisiel ar C'hab Glas
* *Cheval-vapeur* ("marc'h-nerzh") , un unanenn velestradurel implijet e Bro-C'hall evit lakaat taosoù war ar c'harbedoù-tan hervez galloudegezh o c'heflusker.
* Coalició Valenciana, us strollad politikel er Pais Valencia, e Spagn, 
* *[[Curriculum vitae]]*
Timbr-lidañ

Graet e vez **timbr-lidañ** (e saozneg : « commemorative stamp ») eus an timbroù-post moulet evit enoriñ un darvoud, un den, ul lec’h heverk en istor ur vro koulz hag ar sevenadur hollvedel a-wechoù. Lakaet e vezont e gwerzh e-pad ur prantad amzer berroc’h alies evit an timbroù boutin. Unan eus perzhioù mat an timbroù-se eo e vez troet ar bratikoù da virout anezho en o zastumadenn, hep implij anezho eta. Degas a reont moneiz e kef ar velestradurezh hep na vefe ur servij diouzh he ferzh.

## An timbroù-lidañ kentañ

An timbr 1d embannet e 1888 gant postoù Kembre ar Su zo hep mar an timbr-lidañ kentañ en Istor, savet evit derc’hel da soñj e kant vloaz ar Stad aostralian. Ur rummad c’hwec’h timbr zo moulet gant ar meneg "ONE HUNDRED YEARS" (kant vloaz). Heuliet e vo skouer Kembre ar Su gant Roumania ha Hong Kong e 1891. Da vare 400vet deiz-ha-bloaz dizoloadenn Amerika gant Kristol Goulm e teuy er-maez kalzig timbroù-lidañ e Stadoù ar c’hevandir. 

E 1866 ez eo embannet gant ar Stadoù-Unanet un timbr a liv du 15 cent gant poltred ar Prezidant drouklazhet Abraham Lincoln, hogen n’eo ket ez-ofisiel un timbr-lidañ. An hevelep respont a roer a-zivout « timbr ar Jubile », embannet gant postoù ar Rouantelezh-Unanet da geñver 50vet bloaz donedigezh ar Rouanez Victoria. N’eus meneg ebet eus an deiz-ha-bloaz avat hag evit-se ez eo lakaet e rann an timbroù boutin.

Douetañs zo avat e-keñver un timbr 17 cent savet gant postoù ar Brunswick Nevez evit saludiñ donedigezh Priñs Kembre er vro.

## Dastumadenn

Kentoc’h evit dastum ha renkañ an timbroù hervez o bro orin e plij da dimbrawourien zo sevel un dastumadenn hervez an danvez, un diazez puilh eo an timbroù-lidañ eta. Timbroù-lidañ zo bet embannet a-leizh gant an Unaniezh Soviedel, Republik India, Alamagn da skouer.

Klouar eo bet degemer an timbroù-lidañ gant an dimbrawourien e 1894 avat, direnket m’int bet gant ar soñj dispign muioc’h-muiañ a arc’hant c’hoazh evit prenañ an timbroù daonet-se ! Savet e vo ganto ar « *Society for the Suppression of Speculative Stamps* », ur gevredigezh a ginnig boikotiñ an timbroù na oant ket reoù gwir hervezo. Diefedus e vo ar gevredigezh avat, evit mad an holl…
Isabel Hund

**Isabel Hund** a zo bet ganet e 1962.

Ur c'hoarierez echedoù alaman eo.

2062 edo he renk Elo diwezhañ.
## Kevezadegoù hiniennel
Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia
e voe e 1985.
## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas meur a-wezh e skipailh Republik Kevreadel Alamagn, da skwer en 9 Olimpiad e Valletta (Malta), e 1980.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chessgames
* Stadegoù en Olimpbase
* He lec'hienn
Kanton Hondschote

**Kanton Hondschote** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.

## Kumunioù
Kanton Hondschote a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
* Bambeke 
* De Moeren
* Gijvelde 
* Hondschote 
* Killem 
* Oostkappel 
* Rekspoede 
* Warrem
Hannon

Hannon zo un anv kozh ha hini meur a zen en istor Kartada.

## Tud Kartada
***[[Hannon ar Merdeer]]** : ur merdeer 
***[[Hannon (jeneral)|Hannon]]**, ur jeneral trec'het gant ar Romaned en emgann Grumentum.
* *[[Hannon Veur]]*, anv tri folitikour.

## Tud ha traoù all
***[[Hannon (personnage)|Hannon]]** : tudenn eus komediennoù
***[[Hannon (olifant)|Hannon]]** : olifant ar pab Leon X
Strollad Komunour Brazil

An anv **Strollad Komunour Brazil** a c'hell ober dave da dri Strollad komunour disheñvel:

* ***Istorel***
** Strollad Komunour Brazil (''Partido Comunista Brasileiro'') : Strollad komunour kentañ brazil krouet e 1922
* ***A-vremañ***
** Strollad Komunour Brazil (''Partido Comunista do Brasil''): ur strollad enep-welour krouet e 1962
** Strollad Komunour Brazil (''Partido Comunista Brasileiro''): strollad krouet da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Brazil e 1992
Strollad Komunour Brazil (PCdoB)

**Strollad Komunour Brazil** (e portugaleg: *Partido Comunista do Brasil, PCdoB*) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet e Brazil d'an 18 a viz C'hwevrer 1962, da heul un disrann e diabarzh Partido Comunista Brasileiro (''PCB''), pellaet tamm-ha-tamm diouzh ar varksouriezh-leninouriezh hag aet muioc'h-mui war hent an adwelouriezh da diwezh ar bloavezhioù 1950 ha da deroù ar bloavezhioù 1960.

Mont a reas kuit ur c'hant ezel bennak ha d'ar 18 a viz C'hwevrer 1962 e oa bet asanett gante ur manifesto levezonet-don gant ar vaoouriezh. Ar Strollad kentañ an hini e oa, estreget Strolladoù komunour all er galloud en o bro, o sevel a-enep da bolitikerezh Nikita C'hrouchtchov en un doare foran en ul lizher digor kaset dezhañ e 1963. 

Kregiñ a reas neuze da embann kelaouenn ar Strollad, anvet *A Classe Operária* (*Renkad al Labourerion*).

Sevel a rae a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania da heul an disemglev etre Sina hag Albania.

Goude meur a vloavezh o stourm dre guzh da geñver an diktatouriezh vilourel, e oa bet anavezet Strollad Komunour Brazil (PCdoB) da vat evel ur strollad lezennel e 1988.

Bremañ ez eus ur 409,300 ezel bennak er Strollad, gant Luciana Santos en e benn.

Da geñver ar vouezhiadeg kentañ evit dilenn Prezidant ar vro abaoe 29 bloaz dalc'het e 1989 e oa bet tizhet un emglev-dilennadeg etre Strollad al Labouerion ha Strollad Komunour Brazil (PCdoB), aet gante 47% eus ar mouezhioù. Kinniget e oa bet kannaded war al listenn unvan-se etreze o-daou er mouezhiadegoù dalc'het e 1994, 1998 hag e 2002.

Kemer a ra perzh hiiv ar Strollad er gouarnamant diazet war ur c'henemglev etre Strollad al Labourerion, ar strollad pennañ, ha strolladoù all, gant Luiz Inácio Lula da Silva, penn Strollad al Labourerion, da Brezidant abaoe miz Genver 2003.

Ezel eo kevrenn yaouankizoù ar Strollad, "Unvaniezh ar Yaouankiz Sokialour" (*União da Juventude Socialista, UJS*) eus Kevredad Hollvedel ar Yaouankizoù Demokratel (*World Federation of Democratic Youth*).

## Gwelit ivez:
*Strollad Komunour Brazil : Pajenn disheñvelout

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar Strollad
* Lec'hienn ofisiel Kevrenn Yaouankizoù ar Strollad (UJS)
Kochi

**Kochi** (കൊച്ചി e malayalameg, distaget [koˈʧːi]; *Cochin* gwechall) a zo ur gêr eus stad Kerala en India.
Rione

**Rione** (*rioni* el liester) eo an anv roet d'an distrigoù e karterioù un toullad mat a gêrioù en Italia. *Rioni* Roma eo ar re anavezetañ. Disheñvel int diouzh quartiere Italia (*karterioù*, e brezhoneg) : ur rann velestradurel ofisiel eo ar *rione*. Dont a ra ar ger italianek-mañ eus ar ger latin *regio* (rannvro).

## Pennad kar
* Rioni Roma
Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour - Hareketi

**Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour - Hareketi** (e turkeg: *Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist - Hareketi*; *hareketi*, "luskad") a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour a stourme dre guzh bet krouet e Turkia e 1976 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour.

Pellaat a reas ar Strollad diouzh ar vaoouriezh rik tamm-ha-tamm o sevel a-enep, da skouer, da deorienn "Brezel ar Bobl" hag a-benn ar fin e tiklêrias ne oa ket anezhañ ur strollad maoour e 1980. Da heula n disrann etre Sina hag Albania e savas a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania daoust ha ma ne oa ket bet anavezet gant Albania ez-ofisiel evel ur strollad kar evel ma reas gant Strollad Komunour Dispac'hel Turkia. 

E 1978 e c'hoarvezas un disrann e diabarzh ar Strollad o vont kuit un toullad izili, krouet gante da c'houde Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour (Aozadur Adsevel Nevez) (*Türkiye Komünist Partisi/Markist-Leninist (Yeniden İnşa Örgütü)*).

Goude an taol-stad e 1980 e tec'has meur a benn betek kornôg Europa.

Leun a diaesterioù ha disemglevioù diabarzh e oa ar prantad 1983-1984 ha dalc'het e oa bet ar C'hendalc'h Dresitordinal Kentañ e 1986 evit klask dont a-benn d'ar c'hudennoù.

E 1989 e kensinas ar Strollad un disklêriadur a-gevret gant Luskad Komunour Labourerion Turkia (*Türkiye Komünist Isçi Hareketi*) evit lañs ur galv evit unaniezh ar gomunouron hag e 1990 e oa bet krouet ur c'huzul kenurzhiañ evit klask tizhout ur c'hemeglev kendeuziñ kenetreze o-daou ha gant Luskad Komunour Dispac'hel Labourerion Turkia (*Türkiye Devrimci Komünist İşçi Hareketi*) evit krouiñ ur strollad unvan.

Dalc'het e oa bet Pevare Kendalc'h ar Strollad e 1991 ha da geñver ar pemvet Kendalc'h lidet e 1993 e oa bet kadarnaet ar c'hoant da genderc'hel gant ar raktres kendeuziñ hag a-benn ar fin e 1994 e kendeuzas da vat Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour - Hareketi gant Luskad Komunour Dispac'hel Labourerion Turkia ha diwar ar c'henemglev-se e oa bet savet ur strollad nevez, anvet ar Strollad Komunour Marksour-Leninour (*Marksist-Leninist Komünist Partisi*).

Embannet e oa bet gant Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour - Hareketi ar gelaouenn *Devrimci Halkın Birliği* adalek 1978.
Hannon (olifant)

**Hannon** (***Annone*** en italianeg) a oa un olifant gwenn eus enez Sri Lanka, degaset da Europa e penn-kentañ ar XVIvet kantved, war-dro 1510, hag a varvas d'ar 16 a viz Mezheven 1516. 

## Roue Portugal
Roet e oa bet gant Roue Kochi da Manuel Iañ, roue Portugal, war un dro gant ur frikorneg, pe marteze e oa bet goulennet ouzh Alfonso d'Albuquerque, bezroue India, pourchas unan . 

Brudet e voe kement-se en Europa kerkent. Diwar glevout testenioù resis-kenañ e voe savet un dresadenn anezhañ gant Albrecht Dürer, a voe graet ur c'hoadengravur anezhi. 

War-lerc'h avat e voe profet al loened d'ar pab Leon X pa voe kurunet, ha kaset dezhañ dre ar mor. D'ar strad ez eas lestr ar frikorneg, hag al loen gantañ. Yac'h ha dibistig e tegouezhas an olifant e Roma avat, ha degemeret e voe war an ton bras d'an 12 a viz Meurzh 1514. Pevar bloaz e oa neuze. 
Da gentañ e voa dalc'het e porzh ar Belvedere, ha goude kaset d'ur c'hraou aozet evitañ etre Iliz-veur Sant-Pêr ha palez ar pab, nepell diouzh Borgo Sant'Angelo. Enoret e voe e zonedigezh el lennegezh koulz hag en arz. 

## Marv an olifant
Savet e voe ur marvgan dezhañ gant Pietro Aretino. Ur varzhoneg flemmus e oa, ha goap a rae ar barzh ouzh an dud a renk uhel, ha betek ouzh ar pab. Sede penaos e krogas brud ar skrivagner a voe lesanvet *C'hwist ar Briñsed*. 

## Gwelout ivez

* Frikorneg Dürer
* Abul-Abbas

## Levrioù
* Silvio A. Bedini: *The Pope’s Elephant*. Carcanet, Manchester 1997, ISBN 1-85754-277-0 (dt. *Der Elefant des Papstes*. Klett Cotta, Stuttgart 2006, ISBN 3-608-94025-1, Rezension)
* Donald F. Lach: *Elephants*. In: Ders.: *Asia in the Making of Europe. Vol. 2. A century of wonder. Book 1. The Visual Arts*. University of Chicago Press, Chicago 1970, ISBN 0-226-46750-3, S. 123–158
* Stephan Oettermann: *Die Schaulust am Elefanten. Eine Elephantographia Curiosa*. Syndikat, Frankfurt am Main 1982, ISBN 3-8108-0203-4, S. 31, 97ff., 104–109
* Mathias Winner: *Raffael malt einen Elefanten*. In: *Mitteilungen des kunsthistorischen Instituts in Florenz* 9, 1964, Teil 2–3, S. 71–109
* Robert Greene, *[[The 48 Laws of Power]]*, Viking Penguin, 1998, ISBN 0-14-028019-7

## Liammoù

* Istor trist Hannon, olifant gwenn ar pab Leon X(en italianeg)
Abul-Abbas

**Abul-Abbas** a oa un olifant profet d'an Impalaer Karl Veur gant Harun al-Rashid, kalif Bagdad, e 798.

Treuziñ a eure ar Mor Kreizdouarel gant ul lestr a zegouezhas e Portovenere e miz Here 801. Kaset e oa an olifant gant ur mahout anvet Izaag, ur Yuzev norzafrikat anezhañ. Tremen a eurejont ar goañv e Vercelli, ha d'an nevezamzer e voe kroget gante o ergerzh dreist an Alpoù betek Aachen, m'edo an Impalaer o chom, ha ma erruas d'ar 1añ a viz Gouhere 802.

Diskouezet e voe meur a wech pa veze bodet al lez, ha kaset e voe da chom da Augsburg, e kreisteiz Bavaria a vremañ. 

E 804 e kouezhas soudarded Godfred, roue Danmark, war ur gêriadenn marc'hadourien, tost d'e rouantelezh, ha kas gantañ an dud, dre heg, d'ur gêriadenn nevez-savet, Hedeby, a-benn kaout e lod eus ar marc'had a veze graet en hanternoz. kaset e voe armeoù Karl Veur enep rouantelezh Denmark, ha perzh a gemeras Abul-Abbas en emgannoù.

En 810, pa oa krogt en e zaou-ugent vloaz, e varvas Abul-Abbas gant un pneumonia, goude un neuiadenn er Roen.

## Gwelout ivez
* Istor an olifanted en Europa 
* Listenn olifanted istorel
* Olifanted-brezel

## Liammoù diavaez
* en alamaneg: Aachener Ausstellung 2003 ''Ex Oriente - Isaak und der weiße Elefant - Izaag hag an olifant gwenn''
Cynewulf Wessex

**Cynewulf** (m. 786) a voe roue Wessex eus 757 betek e varv. Da roue e oa aet goude ma oa bet kaset kuit eus ar galoud Sigeberht Wessex. Posupl e oa bet skoazellet gant Æthelbald Mersia rak kavout a reer e anv war ur garta graet gantañ un nebeutig goude e guruniezh. Muntret e voe Æthelbald, avat, ha goude ar brezel diabarzh a heulias e teuas a-benn Cynewulf d'en em lakaat da zizalc'h. E 758 e aloubas Berkshire a berc'henne da Vercia kent-se ha bleniañ a reas meur a vrezelioù ouzh ar gembreiz.

E 779 e voe faezhet Cynewulf gant Offa Mercia e Emgann Bensington. Adaloubiñ a reas Offa Berkshire ha, war a seblant, Londrez. Chom a reas frank Cynewulf. Muntret e voe Cynewulf e 786 gant Cyneheard, breur Sigeberht e *Merantune* - *Marten* e Wiltshire hiziv.
Gavin

**Gavin** zo un anv-bihan saoznek, anavezet e Bro-Skos hag ivez e Kembre ha Kanada. Gallout a rafe dont eus anv Gaovan, marc'heg ar roue Arzhur.

## Tud
* Gavin Douglas (war-dro 1474-1522), barzh skosat
* Gavin Hamilton (1723-1798), livour skosat
* Gavin Hastings (ganet en 1962), rugbier skosat
* Gavin Henson (ganet en 1982), rugbier kembreat
* Gavin Christopher Newsom (ganet e 1967), politikour stadunanat ha 42vet maer San Francisco
* Richard Gavin Reid (1879-1980), politikour kanadian ha ministr kentañ Alberta
* Gavin Williams (g. e 1979), rugbier samoan

## Yezhoù arall
Disheñvel eo orin an anv-bihan italianek Gavino.
Porto Venere

**Porto Venere** (*Porzh-Gwener* e brezhoneg) zo ur porzh hag ur gumun eus Liguria en Italia, e proviñs La Spezia. Teir c'hêriadennig zo anezhi: Fezzano, Le Grazie ha Porto Venere, ha teir enezenn Palmaria, Tino ha Tinetto. 
En 1997 e voe anvet Porto Venere a-gevret gant Cinque Terre da lod eus Glad an Denelezh gant an UNESCO.

## Tud
E Porto Venere e vije ganet Simonetta Vespucci, a zo bet poltredet gant Botticelli er .

## Skeudennoù

Portovenere-vista01.jpg|Portovenere gwelet adal ar mor.
Porto Venere-Castello-Italie.JPG|Bae roc'hellek ha kastell Doria e beg Porto Venere.
Porto Venere from Lerici.jpg|Porto Venere gwelet adal Lerici


## Liammoù diavaez
Marie Sebag

**Marie Sebag** a zo bet ganet d'ar 15 a viz Here 1986.

Mestrc'hoarierez echedoù gall.

Mestr Meur Etrebroadel (maouezi) ha Mestr Meur eo.

C'hoari a ra er C'hleub *L' Échiquier [[Châlons-en Champagne|châlonnais]]*.

Kampionez Europa e voe:

* er rummad dindan 12 vloaz e 1998 ;
* er rummad dindan 14 vloaz e 1999 ;
* er rummad dindan 16 vloaz e 2002 .

E 2006 ez eas betek kardgourfenn Kampionad bedel echedoù (maouezi): trec'het e voe gant ar Rusianez Svetlana Matveeva.

2529 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gouere 2008.

## Liammoù diavaez

*He fichenn FIDE
*He fartiennoù e Ches Games
Strollad Komunour Aotearoa

**Strollad Komunour Aotearoa** (e saozneg: *Communist Party of Aotearoa*) a 'zo anv ur strollad maoour bet krouet en Zeland-Nevez/Aotearoa e 1993 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Zeland-Nevez, bet anezhañ ur strollad maoour gwezhall met aet tamm-ha-tamm pelloc'h-pellañ war hent an drotskouriezh.

N'anavezer ket izili ar Strollad dre ma labour dre guzh a-dreuz talbennoù, da skouer er skolioù-meur.

Abaoe kreiz ar bloavezhioù 1990 emañ ar Strollad o kaozeal gant un disrann maoour all diouzh Strollad Komunour Zeland-Nevez, anvet Aozadur evit Unaniezh ar Varksouriezh (*Organisation for Marxist Unity, OMU*), evit klask dont a-benn da gendeuziñ gantañ.

Embannet e veze ar gelaouenn *Red Flag* ("Banniel Ruz") gant ar Strollad.

## Liammoù diavaez:
*Lec'hienn ar Strollad
Listenn olifanted istorel

Un toullad olifanted brudet zo en istor:
## A
* Abul-Abbas - olifant Karl Veur 
* Annabelle an olifantez livourez - olifantez eus India, gounezet en ur genstrivadeg, roet da loenva Anchorage, Alaska e 1964.

## B
* Batyr (1970-93) - an olifant a gomze, e loenva Karaganda e Kazakhstan.

## C

* Castor ha Pollux - debret gant an dud pinvidik e Pariz e-kerzh seziz 1870.
* Chunee - un olifant en ul loenva en Exeter Exchange, fuzuilhet gant soudarded eus Somerset House e miz Meurzh 1826 

## H
* Hannon - olifant ar pab Leon X
* Hansken - a reas tro Europa etre 1637 ha 1655 da ziskouez troioù ouesk 
* Icy Mike - un olifant a vevas hag a varvas war ar Menez Kenya, 4.4km a-us da live ar mor, un dra divoaz, a zebr kalz nerzh .
* John L. Sullivan (Elephant) (1860 ? - 1932) - un olifant dornataer e sirk Adam Forepaugh. 
* Jumbo - Olifant P. T. Barnum; diwar e anv e teu ar ger a gaver e *jumbojet* ." 
* Lallah Rookh - un olifant e sirk Dan Rice. Mervel a reas e 1860 goude treuziñ an Ohio River war neuñv.
* Norma Jean (elephant)-- foeltret gant ul luc'hedenn war-dro 1972, e-kerzh un dibunadeg sirk en Oquawka, IL. Beziet e voe war al lec'h.

## O
* 
* Olifanted brezel Hannibal - Er bloaz 218 kent JK e tremenas Hannibal dreist an Alpoù gant 37 olifant en 

## P

## Z
* Ziggy - un olifant 6.5 tonenn chadennet e loenva Brookfield, Illinois e-pad 30 vloaz, ha dichadennet d'ar 4 a viz Gouhere, 1973.
Roll ar Pennoù Stad e 705

Pennoù Stad ar bloaz 704 - Darvoudoù ar bloaz 705 - Pennoù Stad ar bloaz 706 - Pennoù Stad dre vloaz
-----
## [[Afrika]]
;Makuria
*Merkurios, Roue Makuria (697-722)
## [[Amerika]]
;Calakmul
Yuknoom Yich'aak K'ak, (702-731)
;Copán
*Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
;Tikal
*Hasaw Chan K'awil, (682-732)
## [[Azia]]
;Sina
:#Tiernelezh Zhou - Wu Zetian, Impalaer Sina (690-705)
:#(Tiernelezh Tang) - Zhongzong, Impalaer Sina (705-710)
;Japan (Marevezh Asuka)
*Mommu, Impalaer Japan (697-707)
;Korea (Balhae ha Silla)
*Balhae :  Go eus Balhae, anvet ivez Dae Joyeong (699-718)
*Silla : Seongdeok Meur, Roue Silla (702-737)
:Pallava
*Parameswaran II, Roue Pallava, (705-710)
;Tibet
*Khri-lde gtsug-brtan, Impalaer Tibet (680-743)
## [[Europa (kevandir)|Europa]]
;Bulgars
*Tervel, Roue Bulgaria (701 - 721)
;Bizantion
*Justinian II Rhinotmetus, Impalaer Roman (717-741)
;Dál Riata
*Selbach mac Ferchair, Roue Dál Riata (700-723)
;East Anglia
*Ealdwulf, Roue East-Anglia(663/4-713)
;Essex
*Sigeheard, (694-709)
*Swaefred, (695-709)
;Franked
*Chilperic II, Roue ar Franked (695-711)
*Pippin Herstal, Maer an ti-meur (687-714)
;Gwynedd
Idwal Iwrch ap Cadwaladr Roue Gwynedd (682-720)
;Iwerzhon
*Congal Ceann Maghair, Pennroue Iwerzhon (702-708)
**Connacht : Domnall mac Cathal mac Rogallach, Roue Connacht (707-714)
**Hy-Many : Seachnasach, Rooue Hy-Many (691-711)
**Laighin : Cellach Cualann mac Gerthide, Roue Laighin (693-715)
;Kent
*Wihtred, Roue Kent (690-725)
;Klarjeti
*Duged Klarjeti 
:#Varazbakur, (678-705)
:#Nerse, (705-742)
;Lombarded
*Aripert, Roue al Lombarded (701-712)
;Mercia
*Cenred, Roue Mercia (704-709)
;Northumbria - Roue Nothumbria 
:#Eadwulf, (704-705)
:#Osred I, (705-716)
;Pikted
*Nechtan mac Derile, Roue ar Bikted (706-724)
;Serbia
*Ratimir, Roue Serbia (700-730)
;Strathclyde
*Bili, roue Strathclyde (694-722)
;Venezia
*Paolo Lucio Anafesto, Doj Venezia (697-717)
;Wessex
*Ine, Roue Wessex (688-726)
;Rouantelezh Sussex - Roue Sussex
*Nothelm (*[[floruit|fl.]]* 692-725)
*Watt (*fl.* 692-725)

## Reter-Nesañ
;Kaifelezh - Kalif Damask 
:#Abd al-Malik, (685-705)
:#al-Walid I, (705-715)
Swaefred Essex

**Swaefred** a voe roue Essex asambles gant e vreur Sigeheard Essex. E 705 o devoe bec'h gant Ine Wessex pa rojont repu da enebourien dezhañ. E sinod Brentford e plegjont d'o c'has kuit eus Essex en eskemm da surentez ar rouantelezh. Istor ren Swaefred a zo anavezet fall ha n'eo ket sklaer hag-eñ e renas asambles gant e vreur betek e varv e 709 pe hag-eñ e varvas araozañ.
Sigered Essex

Roue diwezhañ Essex a voe **Sigered Essex**. Ren a reas eus 798 da 825 pe 829. Mab e oa da Sigeric Essex ha roue e voe goude dilez e dad. E 812 e kollas e ditl roueel ha staget e voe e rouantelezh ouzh hini Mercia. Kenderc'hel a reas da ren ar vro evel dug avat.

Goude Emgann Ellendun e voe skarzhet kuit eus ar vro gant Egbert Wessex. N'eo ket sklaer an deiziata avat, ha marteze e chomas e karg beteg 829. Rankout a reas mont da repuiñ da Vercia.

## Daveoù

*
*

## Notennoù
Strollad Komunour Iran (Marksour-Leninour-Maoour)

**Strollad Komunour Iran (Marksour-Leninour-Maoour)** (e farsieg:حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست) a zo anv ur strollad maoour oberiant en Iran ma stourm a-enep d'ar Republik Islamour.

Talvezout a ra ar strollad da gevrenn iranek Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (*Revolutionary Internationalist Movement, RIM*). 

Diorroet e oa bet diwar al Luskad Sarbedaran hag Unvaniezh Komunourion Iran (Sarbedaran).

Ur vro damc'hladdalc'hel ha damdrevadennet a zo eus Iran ha klask a ra ar strollad reiñ lañs da "Vrezel ar Bobl" en Iran.

Embannet e vez gant ar Strollad kelaouennoù evel حقیقت (*Haghighat*; "Gwirionez") ha جهانی برای فتح (*Jahani Baraye Fath*; "Ur Bed da C'hounez"), troidigezh faziek kelaouenn RIM *A world to win*.

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn ar Strollad