open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Javier

**[[Javier]]** zo un anv-bihan spagnolek, deuet eus Xabier en euskarek, anv-lec'h eus Nafarroa deuet eus *etche berria*, ti nevez.

## Eilstummoù
**Javiera*, evit ar merc'hed
**Javi, Javito, Javierito, Javierico, Javivi*, ... hag ivez *Javixo, Javicho, Xavixo, Chavicho, Xavi, Chavi, Javi, Javitxu, Txabi, Saverio, Xaverio, Javito, Xavito, Txavito, Chavito, Javo, Xavo, Savo, Txavo, Chavo, Javieruta, Javivi, Javierucho, Javinho, Chabier, Xabi, Jabo, Javato, Habi, Habiercito, Abibi*, ha re all. 

## Yezhoù all
**Ksawery*, e poloneg
**Saviero* pe *Saverio*, en italianeg
*Xabier, en euskareg
**Xaver*, en alamaneg (distaget [ˈksaːfə])
**[[Xavier]]*, e galleg, katalaneg, saoznzg (distaget /ˈzeɪviər/) ; 
***[[Xavière]]* e galleg evit ar merc'hed; 
**Xaverius*, e latin
**[[Zavier]]*, e brezhoneg

## Tud
* Sant Francisco Javier, pe *Franciscus Xaverius* e skridoù latin ar XVIvet kantved. Diwar e anv e teuas da vezañ un anv-bihan poblek er bed spagnolek.
*Javier Solís, kaner mec'hikan.
*Javier Bardem, aktour spagnol.
Yves Marie Audrein

**Yves Marie Audrein**, bet ganet d'ar 14 a viz Here 1741 e Gwareg (Aodoù-an-Arvor a-vremañ, Bro-C'hall) ha muntret d'an 19 a viz Du 1800 e Kerfeunteun (bremañ ur c'harter eus Kemper e Penn-ar-Bed, Bro-C'hall), a oa ur beleg hag un eskob touer breizhat. Da gannad departamant ar Mor-Bihan e voe dilennet da vare an Dispac'h Gall.

Dalc'het e voe prosez Loeiz XVI e Pariz adalek an 10 betek ar 26 a viz Kerzu 1792. Bezañ e voe **Yves Marie Audrein** e-touez ar gannaded a votas evit ma vije kaset ar roue d'ar marv, en ur reiñ da c'houzout e oa ali gant ar c'hannad Jean-Baptiste Mailhe en devoa lakaet un enkemmad da zaleañ ar setañs da zont. A-walc'h e oa d'ar roueelourien da varn an eskob d'ar marv ivez : harzet e voe e garr gant ur vandennad Chouaned, e-kichen Chapel Sant Herve, tra m'edo gant e hent da Vontroulez ha fuzuilhet gante a-benn-kaer.

## Liamm diavaez
* Buhezskrid Yves, Marie AUDREIN war Diazez roadennoù istorel Bodadenn Vroadel (Bro-C'hall)
Xabier

**Xabier** (distaget [] en euskareg) zo un anv-lec'h hag un anv-bihan euskarek.

## Gerdarzh
Eus an euskareg *etxeberri*, "ti nevez", en deus roet an anvioù *Jaberri*, *Xabi* ha Xabier.
## Lec'hioù
*Xabier (Nafarroa), kumun c'henidik ar sant brudet Frañsez Zavier, alese an anv-bihan.
*ar straed (*calle*) *Bajada de Javier*, e Pamplona.

## Anv-bihan

### Yezhoù all
Stummoù all zo d'an anv e meur a yezh: 
*Javier, e spagnoleg
**Xaver*, en alamaneg
**[[Xavier]]*, e galleg
**[[Zavier]]*, e brezhoneg

### Tud
*Xabier Lete (1944-2010), kaner euskarek
*Xabier Galdeano (1934-1985), kazetenner
*Xabier Amuriza (1941), barzh
* Xabier de Lizardi (1896 - 1933), barzh ha skrivagner euskarek
Jean Tirole

**Jean Tirole**, bet ganet d'an 9 a viz Eost 1953 e Troyes (Aube, Bro-C'hall), zo un armerzhour gall.

Tapet eo bet Priz Nobel an Ekonomiezh gantañ d'an 13 a viz Here 2014 en abeg d'e "zielfennadenn eus galloudezh ar marc'had hag ar reoliñ".
Rodrigo

**Rodrigo** zo un anv-bihan spagnolek a orin germanek, deuet gant ar Wizigoted ; 𐌷𐍂𐍉𐌸𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 / **Hroþareiks** eo ar stumm orin gotek, a dalvez kement ha "brudet" *(hroþ)* ha "galloudus" *(reiks)*.
Ur stumm spagnolek berroc'h zo : **Ruy**, a roas an anv-tiegezh **Ruiz** ivez.
## Tud vrudet
*Roderico, roue wizigot diwezhañ Spagn e 710 ha 711
*Rodrigo († 873), kentañ kont Kastilha
*Rodrigo Díaz de Vivar (*c*. 1048-1099, brezelour
*Rodrigo Lanzol Borja (1431–1503), anavet ivez evel ar pab Alesant VI
*Rodrigo Bueno (1973-2000), kaner arc'hantinat
*Rodrigo de Triana, merdeer spagnol (XVvet kantved)

### Anv meur a zen
*Rodrigo Acosta
*Rodrigo Álvarez
*Rodrigo Borja
*Rodrigo de Borja
*Rodrigo Díaz
*Rodrigo García
*Rodrigo Moreno
*Rodrigo Rivera
*Rodrigo Uría
### Anv-tiegezh
*Joaquín Rodrigo (1901-1999), sonaozour spagnol

## C'hoariganoù
**[[Rodrigo (c'hoarigan)|Rodrigo]]*, gant Georg Friedrich Händel (1707)
**[[El Rodrigo (c'hoarigan mec'hokan)|El Rodrigo]]*, gant Manuel de Sumaya (1708)
**[[Don Rodrigo (c'hoarigan arc'hantinat)|Don Rodrigo]]*, gant Alberto Ginastera (1963-64)

## Lec'hioù
*Ciudad Rodrigo, kêr e Spagn

## Pennad kar
*Rodríguez
Rodrigo de Borja

**Rodrigo de Borja**, pe Rodrigo Borja, zo bet anv meur a zen.

## Tud
*Rodrigo Lanzol Borja (1431–1503), anavet ivez evel ar pab Alesant VI.
*Rodrigo Luis de Borja y de Castre-Pinós, kardinal, marvet da 13 vloaz
*Rodrigo Borja Cevallos, Prezidant Ecuador (1988 - 1992).

## Pennadoù kar
*Rodrigo
*Borja
Roderig

**Roderig**, pe **Roderico**, pe **Rodrigo** e spagnoleg ha portugaleg, pe *Ludharīq, لذريق‎* en arabeg, a oa roue ar Vizigoted e Spagn entre ar bloazioù 710 ha 711. 

Mab e oa d'ar Vizigot Teodofredo, a oa mab da Chindasvinto ha Riciberga.
Dre an nerzh eo e kemeras ar galloud, ma voe rannet ar rouantelezh. 

Trec'het ha lazhet e voe gant ar vuzulmaned en emgann Guadalete, e 711, goude trubardet gant Vizigoted enebet outañ. Brudet eo evel ar roue vizigot diwezhañ. Koulskoude n'ouzer ket nemeur a dra diwar e benn : ren a rae en un darn eus ledenez Iberia, hag enebourien dezhañ o ren el lodenn all, ha lazhet e voe o vrezeliañ ouzh ar Vuzulmaned nevez dilestret, hag ar re-se a aloubas neuze an darn vrasañ eus al ledenez. 

E intañvez Egilona, a vije bet addimezet da Abd al-Aziz ibn Musa, a voe drouklazhet.

## Skridoù istorel
Dibaot eo ar fedoù er c'hronik mozarab e 754 diwar-benn pezh a c'hoarvezas goude ren Witiza. Lenn a reer e voe kemeret ar gurunenn gant Rodrigo hag e renas ur bloaz. Skrivet splann eo e voe ur brezel diabarzh a-raok aloubadeg an Arabed hag e voe trubardet gant darn eus e soudarded. 
Meneg ebet avat eus Agila II, nag eus harperien Witiza o kas an taol trubardiñ, nag eus ur goulenn skoazell evit diskar Rodrigo.

## Pennad kar
*Rouaned ar Vizigoted

## Levrlennadur
* Roger Collins, *Visigothic Spain, 409–711*. Blackwell Publishing, 2004.
* Roger Collins, *The Arab Conquest of Spain, 710–97*. Oxford: Blackwell Publishing, 1989.
* Edward Arthur Thompson, *The Goths in Spain*. Oxford: Clarendon Press, 1969.
Henri Dupuy de Lôme

**Stanislas-Charles-Henri-Laurent Dupuy de Lôme**, bet ganet d'ar 15 a viz Here 1816 e Kastell Soe e Plañvour (Mor-Bihan, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1885 e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall), a oa un ijinour milourel (en ijinerezh mor) hag ur politikour gall.

Roet e oa bet e anv d'ul lise en Oriant e miz Gouere 1922.
Machriq

Ar **Machriq** (pe **Machreq**, **Machrik**, **Machrek**), (en arabeg : مشرق) eo al lodenn eus ar bed arab eus tu ar sav-heol, hag enebet e vez ouzh Maghrib, a zo tu ar c'huzh-heol. Klotañ a ra gant ar vro etre ar Mor Kreizdouar hag Iran. Pa vez anv eus "Machriq Bras" e c'haller lakaat e-barzh Ledenez Arabia hag Egipt. Homañ a vez lakaet da vezañ koulz e Maghrib hag e Machriq.

## An anv
"Machriq" a dalvez kement ha "bro ar sav-heol", tra ma talvez "Maghrib" kement ha "bro ar c'huzh-heol".

## Gwelet ivez
*al-Cham
*Maghrib
*Reter-Nesañ
*Siria Veur
*Sav-Heol (Reter-Nesañ)
The Great Dictator

***The Great Dictator*** (*An Diktatour Meur* e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour stadunanat Charlie Chaplin e 1940.

## Fichenn deknikel
* Doare : Film brezel, Drama, Komedienn,
* Skoazellerien-sevener : Wheeler Dryden, Alex Finlayson, Dan James ha Robert Meltzer,
* Senario ha divizoù : Charlie Chaplin,
* Kevredad produiñ : Charles Chaplin Film Corporation,
* Produour : Charlie Chaplin,
* Rener produiñ : Alfred Reeves,
* Renerien ar skeudenniñ : Karl Struss ha Roland Totheroh,
* Ijinourien ar son : Glenn Rominger ha Percy Townsend,
* Aozerien ar sonerezh orin : Charlie Chaplin ha Meredith Willson,
* Kinklour : J. Russell Spencer,
* Dilhataerien : Wyn Ritchie ha Ted Tetrick,
* Frammer : Willard Nico ha Harold Rice,
* Farder : Ed Voight
* Luc'hskeudenner leurenn : Bill Wallace,
* Prantad filmañ : ,
* Lec'hioù filmañ : meur a lec'h e Kalifornia,
* Deiziad dont er-maez : 15 a viz Here 1940 (), 16 a viz Kerzu 1940 (), 4 a viz Ebrel 1945 (), 9 a viz Ebrel 1946 (), 26 a viz Eost 1958 (),
* Padelezh : 124'.

## An danvez
E ghetto yuzev ur gêr bennak e vev ur barver dister hag a zo heñvel-vi ouzh Adenoid Hynkel, diktatour Tomania anezhañ ha mennet da ziouennañ an holl Yuzevien. Da-geñver ur skrapadeg ez eo harzet ar barver, a-gevret gant Schultz, enebour touet Hynkel...

## Ur film istorel pe faltazi?
Kemeret e vez tud wir er film, evel Hitler ha Mussolini, met cheñchet e vez an anvioù evit ober evel ma vefe ur film faltazi. Deskrivet e vez er film fedoù istorel gwir: ar politikerezh a-enep ar Yuzevien, ar c'hampoù-bac'h, aloubidigezh Aostria... En dibenn ez eus ur gemmennadenn a vroud ar pobloù hag ar soudarded d'en em sevel a-enep an diktatourien.

Ar memes aktour a c'hoari tudenn an Diktatour ha tudenn an troc'her-barv yuzev; moarvat evit ober goap ouzh ar ouennelouriezh ha diskouez eo ingal an holl dud.

## Roll ar gomedianed pennañ
* Charlie Chaplin : ar barver yuzev/Adenoid Hynkel (diktatour Tomania),
* Paulette Goddard : Hannah,
* Jack Oakie : Benzini Napaloni (Diktatour Bacteria),
* Reginald Gardiner : ar c'homandant Shultz,
* Henry Daniell : Garbitsch,
* Billy Gilbert : ar marichal Herring,
* Grace Hayle : an itron Napaloni,
* Carter De Haven : kannad Bacteria,
* Maurice Moscovitch : an aotrou Jaeckel,
* Emma Dunn : an itron Jaeckel,
* Bernard Gorcey : an aotrou Mann,
* Paul Weigel : an aotrou Agar,
* Chester Conklin : ur pratik eus ar barver,
* Robert O. Davis, Eddie Dunn, Eddie Gribbon, Peter Lynn, Hank Mann, Esther Michelson, Nita Pike, Florence Wright.

## Liamm diavaez
* Ur pennad brudet-mat eus ar film : c'hoari a ra Adenoid Hynkel gant ur voul-douar.
Alarig

**Alarig** zo un anv-den gourel a orin germanek.

## Gerdarzh
*Alareiks* e goteg, a dalvez kement hag "hollc'halloudus", eus ar germaneg *ala* "holl" ha *rich* pe *rik* "(roue) galloudus".

## Yezhoù all
**Alaricus*, e latin
**Alarich*, en alamaneg
**Alarico*, en italianeg ha spagnoleg 

## Tud
:**Alarig** a oa anv daou roue ar Vizigoted.
:*Alarig Iañ, a lakaas Roma en arigrap e 410; 
:*Alarig II, roue adalek 484 betek 507.
Alarig II

**Alarig II** (*Alareiks* e goteg, *Alaricus* e latin) a voe roue ar Vizigoted adalek 484 betek 507.

Mab e oa da Eurig, roue ar Vizigoted en e raok. Ren a reas war Septimania (pe : Gotia, da lavaret eo ar rannvro c'halian a oa etre ar stêr Ron, ar Pireneoù hag an Torosad Kreiz) ha war an darn vrasañ eus Hispania (war-bouez ar gwalarn), war Akitania ha war an darn vrasañ eus Provañs. E gêr-benn a lakaas en Aire-sur-l'Adour (Vicus Julii) en Akitania.

Kristen e oa, hogen arian. Daoust da se ne oa ket enebet kement hag e dad Eurig ouzh ar gatoliked, hag aotreet e voent gantañ da zerc'hel ur Sened-Iliz en Agde da heul al lezennaoueg anvet *[[Breviel Alarig]]*, a voe embannet e 506.

Trec'het ha lazhet e voe gant Hlodwig Iañ en emgann Vouillé (e-kichen Poitiers, Vienne) e 507, ha dre-se e voe echu gant ren ar Vizigoted war Akitania.

## Pennad kar
*Rouaned ar Vizigoted
Witiza

**Witiza** a oa roue ar Vizigoted war-dro 694 ha ren a reas gant e dad adal 700 betek 702 pe 703, pa varvas Égica, hag e-unan goude betek 710 pe 711.
Orbiquet

Restr:FranceNormandieLeMesnilGuillaumeLOrbiquet.jpg|An Orbiquet e Le Mesnil-Guillaume. 

An **Orbiquet** a zo ur stêr e departamant Calvados (Bro-C'hall).
### Kumunioù treuzet
* La Folletière-Abenon, Orbec, Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière, La Chapelle-Yvon, Saint-Pierre-de-Mailloc, Saint-Julien-de-Mailloc, Saint-Denis-de-Mailloc, Saint-Martin-de-Mailloc, Le Mesnil-Guillaume, Glos, Beuvillers, Lisieux.
Pàmias

**Pàmias** (*Pamiers* e galleg) zo ur gumun en departamant Ariège. E kontelezh Fois e oa gwechall.

An hini bobletañ eus kumunioù an departamant eo Pàmias (gant 15 448 a annezidi e 2011), daoust ma n'eo nemet isprefeti, pa'z eo e Fois emañ ar prefeti.
Sexburga Ely

**Sexburga** pe **Seaxburgh**, **Saint Sexburga of Ely** a oa ur briñsez hag abadez saoz er . 

Pried e oa da Eorcenberht, roue Kent.
Mervel a reas war-dro 699.
Colette Besson

**Colette Besson**, bet ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1946 e Saint-Georges-de-Didonne (Charente-Maritime, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 9 a viz Eost 2005 en Angoulins (Charente-Maritime), a oa un atletourez c'hall barrek war ar pevar c'hant hag an eizh kant metrad. Eviti da vezañ dimezet (da Jean-Paul Noguès) he devoa dalc'het hec'h anv plac'h yaouank a-hed he micher.

D'ar 16 a viz Here 1968 he devoa gounezet medalenn aour ar pevar c'hant metrad e Mec'hiko da-geñver C'hoarioù olimpek hañv 1968.
Annibale Bentivoglio

**Annibale Bentivoglio** zo daou zen uhel eus an tiegezh Bentivoglio:

* Annibale Iañ Bentivoglio (1413-1445), aotrou ha mestr kêr Bologna
* Annibale II Bentivoglio (1469-1540)
Annibale Iañ Bentivoglio

**Annibale Iañ Bentivoglio** (1413-1445), aotrou kêr Bologna, a voe muntret e 1445. 

E vab, Giovanni II Bentivoglio, a oa Gonfalonier Bologna, ha mestr kêr.
Rosina Ferrara

**Rosina Ferrara** (1861&ndash;1934) a oa un Italianez eus Enez Capri, a zeuas da vout patrom ha muzenn al livour stadunanat John Singer Sargent.

Ganet e oa en Anacapri, kêriadennig eus Enez Capri, en 1861. Ar veajourien ha gweladennerien a deue d'an enez, hag arzourien en o zouez, a vame dirak he c'hened divoas. Patrom e voe da veur a hini hag en o zouez Frank Hyde, Charles Sprague Pearce, ha George Randolph Barse, a zimezas dezhi. Kavet e vez he foltred, dindan anv meur a arzour, e-barzh mirdioù e-leizh.

Kaoz a voe diwar-benn Rosina Ferrara adarre e 2003 da-geñver an diskouezadeg "Sargent's Women" en Adelson Galleries, e New York, hag el levr a voe embannet neuze.

## Arz ha sevenadur

Rosina Ferrara a veze lavaret anezhi, gant arzourien zo, he devoa un dremm e doare Henc'hres, hervez an arz klasel, pe en doare arab. Trevadennerien eus Gres a oa bet e Capri en Henamzer, preizherien arab ivez a oa tremenet, ha roud eus o zremen a oa chomet e-touez o diskennidi.

En XIXvet kantved e terede arzourien eus pevar c'horn Europa, hag eus SUA, da Gapri da estlammiñ dirak kened an enez, hag he fobl. Brudet e oa koantiz merc'hed Capri ha tolead Naplez. Trelatet e oa ar skrivagnerien evel ar Gall Alphonse de Lamartine, a gontas en e levr *Graziella* e garantez ouzh ur vaouez eus Naplez a laoskas war e lerc'h pa zistroas da Bariz da zimeziñ.

Rosina Ferrara a voe diskoachet gant an arzour gall Edward Vaux, ha patom dezhañ e voe. Neuze e teuas ar Saoz Frank Hyde, a oa deut da weladenniñ Capri da glask an awen, hag a voe bamet gant he c'hened divoas. Livañ a reas un daolenn glasel eus ar vuhez e Capri ma he gweler en he gourvez, gwisket en un toga, hag ur plac'h yaouank all o seniñ feüt en he c'hichen: *Rosina* eo anv an daolenn

E 1878 e tegouezhas John Singer Sargent en enez, ha klask a rae mennozhioù nevez ha dremmoù eus an dibab hervez e faltazi. Troet e vo kenkent gant kened eneziz, ha dreist-holl gant Rosina goant, plac'h a 17 vloaz, ken troet ma poltredas anezhi daouzek gwech da vihanañ e-pad ar bloavezh a dremenas en Anacapri, evel en taolennoù *Dans Les Olivier, Head of an Anacapri Girl, View of Capri, Rosina*, a-douez an holl boltredoù a reas Sargent e Capri e 1878. 

## Poltredoù anezhi

Sargent - Capri.jpg|Rosina Ferrara,танцует тарантеллу на крыше гостиницы, 1878
Sargent - View of Capri.jpg|Rosina Ferrara, на крыше гостиницы, 1878
Sargent - Rosina.jpg|Rosina Ferrara, 1878
Kelienenn (steredeg)

Ar **Gelienenn** (*Musca*, berraet e *Mus*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
*Nivlennad an Eurier-traezh
Taol (steredeg)

An **Daol** (*Mensa*, berraet e *Men*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
* Koumoulennad Vras Magalhães
Skouer (steredeg)

Ar **Skouer** (*Norma*, berraet e *Nor*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
*Nivlennad ar Verien
*Shapley 1
Horolaj (steredeg)

An **Horolaj** (*Horologium*, berraet en *Hor*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## steredennoù
*Iota Horologii
** Iota Horologii b (ezplanedenn)
Den-Marc'h (steredeg)

An **Den-Marc'h** (*Centaurus*, berraet e *Cen*) zo ur steredeg en hantervoul su.

## Steredennoù heverkañ
* **Alpha Centauri** (*α Centauri*, *α Cen*, Alpha Cen) zo ur c'hoskoriad 3 sterenn o kelc'htreiñ an eil re tro-dro d'ar re all : Rigi Kentaurus (*α Centauri A*), Toliman (*α Centauri B*) ha Proxima Centauri (*α Centauri C*).
:Ken tost eo *α Cen A* hag *α Cen B* an eil d'heben ma hañvalont bout 1 sterenn hepken pa seller outo, an hini skedusañ en oabl goude Sirius (*α Canis Majoris*, er C'hi Bras) ha Canopus (*α Carinae* er Garenn).
:Proxima Centauri ne c'heller ket gwelet gant an daoulagad hepken hogen ar steredenn dostañ d'an Douar eo, alese hec'h anv : kement hag "an hini dostañ" e talv al latin *proxima*.
***Agena** (*β Centauri*, *β Cen*, Beta Cen).
***Omega Centauri** (*ω Centauri*, *ω Cen*, Omega Cen).
:Un druilhad boulek eo Omega Centauri e gwirionez, eleze ur c'hant mil sterenn bennak bodet en ur voul 20-100 bloavezh-gouloù he zreuzkiz. NGC 5139 eo hec'h anv evel korf-egor

## Korfoù-egor
Korfoù-egor zo e steredeg an Den-Marc'h.
* IC 2944
* NGC 3766
* NGC 5128
* Nivlennad ar Vazh-vann

## Notennoù
Ki Bras (steredeg)

Ar **C'hi Bras** (*Canis Major* berraet e *CMa*) zo ur steredeg eus an hantervoul su. Enni emañ Steredenn ar C'hi (*Sirius*), skedusañ steredenn an oabl noz.

## Steredennoù heverkañ
*Sirius / *α CMa*
*Mizam / *β CMa*
*Muliphein / *γ CMa*
*Wezen / *δ CMa*
*Adara / *ε CMa*
*Furud / *ζ CMa*
*Aludra / *η CMa*

## Traoù oabl
*NGC 2359

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Bleiz (steredeg)

Ar **Bleiz** (*Lupus*, berraet e *Lup*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
* Nivlennad al Luc'hsae
Forn (steredeg)

Ar **Forn** (*Fornax*, berradur: *For*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
*NGC 1350
*NGC 1380

## Liammoù diavaez
Balum (steredeg)

Ar **Balum** (*Cetus*, berraet e *Cet*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Menkar / *α Cet*
*Deneb Kaitos / *β Cet*
*Baten Kaitos / *ζ Cet*
*Mira / *ο Cet*
*Tau Ceti / *τ Cet*

## Traoù oabl
* NGC 246
* NGC 908

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Bugul (steredeg)

Ar **Bugul** (*Boötes*, berraet e *Boo*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Arcturus / *α Boo*
*Nekkar / *β Boo*
*Haris / *γ Boo*
*Izar / *ε Boo*
*Mufrid / *η Boo*
*Alkalurops / *μ Boo*

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Alarc'h (steredeg)

An **Alarc'h** (*Cygnus*, berraet e *Cyg*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
*NGC 7000
*Nivlennad ar Pilikant
Camelus bactrianus ferus

***Camelus bactrianus ferus*** a zo ur spesad kañvaled gouez eus ar genad *[[Camelus]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Stepennoù Azia ar C'hreiz eo takad orin ***Camelus bactrianus ferus***.

## Rummatadur
Anavezet eo gant loenoniourien 'zo evel ur spesad — *Camelus ferus* — disheñvel diouzh an hini doñv, *[[Camelus bactrianus]]*.

## Liammoù diavaez
* ''Camelus bactrianus ferus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Ki Bihan (steredeg)

Ar **C'hi Bihan** (*Canis Minor*, berraet e *CMi*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Procyon / *α CMi*
*Gomeisa / *β CMi*

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Le Peuple breton

Magazin kelaouiñ miziek Unvaniezh Demokratel Breizh (UDB) eo ***Le Peuple breton***. Embannet eo bet ar c'hentañ niverenn e miz Genver 1964, un nebeud devezhioù war-lerc'h krouidigezh ar strollad. Ur strollad politikel emrenelour kizidik ouzh ar mennozhioù sokialour hag ekologour eo UDB. Media hollegour e chom Pobl Vreizh ur magazin menoioù avat. “Sellet ha kompren ar bed diwar Vreizh” a vez kinniget ober d’al lennerien.

*Le Peuple breton* a oa bet anv ur gelaouenn all, berrbad, bet krouet gant Joseph Martray goude an Eil Brezel-bed. Gant e aotre he doa gellet UDB implijout an titl evit he c'helaouenn.

## Renerien ar gelaouenn
*Jean-Yves Veillard eus 1964 da 1969
*Jean-Paul Gourmel eus 1969 da 1973
*Ronan Leprohon eus miz Gouere 1973 da viz Mae 1978
*Jean Guéguéniat, eus miz Even 1978 da viz Eost 1984
*Jean-Jacques Monnier eus dibenn 1984 da 1993
*Joël Guégan eus 1993 da 1999
*Ronan Leprohon eus miz Chwevrer 1999 da 2010
*Gael Briand abaoe miz Du 2010.

## ''Pobl Vreizh''
:*Pennad pennañ:* Pobl Vreizh
E miz Genver 1970 e voe embannet kentañ niverenn *[[Pobl Vreizh]]*, kelaouenn vrezhonek UDB, hag a badas betek he 140vet niverenn e 1982. Dont a reas en-dro Pobl Vreizh e miz Kerzu 1984 e stumm ur c'haier e niverenn 252 *Le Peuple breton*. Adalek 1986 e teuas *Pobl Vreizh* da vezañ eil titl *Le Peuple breton* hag e voe kavet e pep niverenn etre div hag eizh pajennad e brezhoneg. Ur seurt kelaouenn er gelaouenn. Buan a-walc'h eo bet lamet an eil titl-se, ha bremañ ne chom nemet ar bomm gallek *LE PEUPLE BRETON*, e lizherennoù bras ha tev.

## Evit mont pelloc'h
Evit kaout un alberz eus pouez *Le Peuple breton* evit stummadur stourmerien UDB hag an eskemm mennozhioù e Breizh, lenn pennad Ronan Leprohon (pp 205-209) el levr embannet dindan renerezh Tudi Kernalegenn ha Romain Pasquier "*L'Union démocratique bretonne, un parti autonomiste dans un État unitaire*" (Presses universitaires de Rennes, 2014).

## Pennad kar
**[[Pobl Vreizh]]*

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ar gelaouenn
*Niverenn 2 e Brezhoneg
Liñs (steredeg)

Al **Liñs** (*Lynx*, berraet e *Lyn*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
* NGC 2683

## Liammoù diavaez
Naer (steredeg)

An **Naer** (*Serpens*, berraet e *Ser*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
* M16
** Pileroù ar Grouadelezh
Lourenn (steredeg)

Al **Lourenn** (*Lyra*, berraet e *Lyr*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
*NGC 6745

## Liammoù diavaez
Erer (steredeg)

An **Erer** (*Aquila*, berraet en *Aql*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Altair / *α Aql*
*Alshain / *β Aql*
*Reda / *γ Aql*
*Deneb Okab / *δ Aql*
*Eta Aquilae / *η Aql*

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Jirafenn (steredeg)

Ar **Jirafenn** (*Camelopardalis*, berraet e *Cam*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
*Caldwell 7

## Liammoù diavaez
Chas (steredeg)

Ar **Chas** (*Canes Venatici*, berraet e *CVn*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Cor Caroli / *α CVn*
*Asterion / *β CVn*

## Traoù oabl
*Galaksienn an Droenn
*Galaksienn an Tro-heol
*NGC 4258

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Cepheus (steredeg)

**Cepheus** (*Cepheus*, berraet e *Cep*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Alderamin / *α Cep*
*Caph / *β Cas*
*Cih / *γ Cas*
*Ksora / *δ Cas*
*Segin / *ε Cas*
*Erakis / *µ Cep*
*W Cephei / *W Cep*

## Traoù oabl
*Nivlennad ar Groc'h

## Gwelet ivez
*Korf-egor

## Notennoù
Andromeda (steredeg)

**Andromeda** (*Andromeda*, berraet en *And*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
*Galaksienn Andromeda
Cassiopeia (steredeg)

**Cassiopeia** (*Cassiopeia*, berraet e *Cas*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Anvioù
*"Lez Don" a oa un anv hengounel evit ar steredeg-mañ.

## Steredennoù heverkañ
*Schedir / *α Cas*
*Caph / *β Cas*
*Cih / *γ Cas*
*Ksora / *δ Cas*
*Segin / *ε Cas*
*Rho Cassiopeiae / *ρ Cas*

## Traoù oabl
* Nivlennad an Ene
* Nivlennad ar Galon

## Gwelet ivez
*Korf-egor

## Daveoù
Dragon (steredeg)

An **Dragon** (*Draco*, berraet e *Dra*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Thuban / *α Dra*
*Alwaid / *β Dra*
*Etamin / *γ Dra*
*Glanfar / *λ Dra*
*Kuma / *ν Dra*
*Grumium / *ξ Dra*

## Traoù oabl
*Galaksienn ar Penndolog
*NGC 5907
*NGC 6503

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Harkul (steredeg)

**Harkul** (*Hercules*, berraet en *Her*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverk Harkul
Eus an hini skedusañ d'an hini wanañ :
* Ras Algeti / *α Her*
* Ruticulus / *β Her*
* Sarin / *δ Her*
* Maasym / *λ Her*
* Kajam / *ω Her*

## Traoù oabl
*Abell 39
*Ar gronnad boulek NGC 6205, anvet ivez M13
*NGC 6210

## Gwelet ivez
* Korf-egor
Pobl Vreizh

Anv kelaouenn vrezhonek bet embannet gant Unvaniezh Demokratel Breizh eo ***Pobl Vreizh***. Renet e voe da gentañ gant Jean Jaouen (o skoazellañ Jean-Paul Gourmel ?), adalek 1973 gant Loig Kervoas, adalek 1976 gant Fañch Morvannou. E 1982 ez eas Fañch Morvannou war-du obererezhioù all hag an diaesterioù arc'hant a lakaas UDB da baouez gant ar gelaouenn gant he 140vet niverenn. Dont a reas e-dro *Pobl Vreizh* e miz Kerzu 1984 e stumm ur c'haier e niverenn 252 *Le Peuple Breton*. Adalek 1986 e teuas *Pobl Vreizh* da vezañ eil titl *Le Peuple Breton* hag e voe kavet e pep niverenn etre div hag eizh pajennad e brezhoneg. Ur seurt kelaouenn er gelaouenn. Buan a-walc'h eo bet lamet an eil titl-se, ha bremañ ne chom nemet ar bomm gallek *LE PEUPLE BRETON*, e lizherennoù bras ha tev.

Maxime Touzé a zo e-karg eus ar c'haier *Pobl Vreizh* abaoe 2019. Jean-Claude Le Gouaille en doa dalc'het ar post-se en e-raok.

## Levrlennadur
* Cédric Choplin, "Pobl Vreizh, le petit frère bretonnant du Peuple Breton". E-barzh Tudi Kernalegenn & Romain Pasquier (renerezh), *L'Union Démocratique Bretonne :Un parti autonomiste dans un Etat unitaire*", p. p. 171-186, Roazhon, PUR, 2013.

## Pennad kar
**[[Le Peuple Breton]]*
* Unvaniezh Demokratel Breizh
Tric'horn an Norzh

**Tric'horn an Norzh** (*Triangulum*, berraet e *Tri*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
*Galaksienn an Tric'horn
*NGC 925
Leon Bihan (steredeg)

Al **Leon Bihan** (*Leo Minor*, berraet e *LMi*) anvet ivez **Kolen ar C'hazh**, zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
*NGC 3344
Izabel Kastilha (1283-1328)

‎ 

**Izabel Kastilha**, pe **Isabel de Castilla y de Molina**, ganet en 1283 e Toro, e Rouantelezh León, ha marvet en 1328, a oa infantez a Gastilha, hag a voe rouanez Aragon, ha dugez Breizh. 

Ganet e oa e Toro, hiriv e proviñs Zamora. Merc'h e oa da Sancho IV, roue León ha Kastilha, ha da María de Molina; c'hoar e oa da Fernando IV.

## Dimezioù
*E 1291, pa ne oa nemet eizh vloaz, e voe dimezet e Soria da Jaime II, pevar bloaz warn-ugent, ma teuas da vezañ rouanez kenseurtez rouantelezh Aragon etre 1291 ha 1295, rak er bloavezh-se e varvas he zad Sancho IV, hag eñ dibenhêr; dispennet e voe an eured, ha ne oa ket bet sevenet, hag ouzhpenn-se ne oa ket bet a aotre digant ar pab.

Mervel a reas Sancho IV e 1295, hag eñ dibennhêr. mesk a voe e kastilha, ha Jaime a lakeas an eured da vezañ dispennet evit dimeziñ da Blanche Anjev, eil merc'h Charlez II Naplez ha Maria Arpad, eus Hungaria. Dizimez e chomas Izabel e-pad un dek vloaz. 

*En 1310, e Burgos, e timezas Izabel gant Yann III, dug Breizh, mab da Arzhur II. Bugel ebet n'o doe.

## He marv
Pa varvas e voe beziet en abati Itron Varia ar Pedennoù e Beler, e Breizh.
Louarnig (steredeg)

Al **Louarnig** (*Vulpecula*, berraet e *Vul*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
* Hen 2-437
Teodegonda

**Teodegonda**, pe *Tiudigoto* pe *Teodegoda*, a oa ur briñsez ostrogot, merc'h vastard d'ar roue Teodorig Veur. 

Hervez ar c'hronikour Jordanes en doa bet Teodorig Veur, a-raok bezañ roue an Ostrogoted, div verc'h digant ur serc'h ha n'ouzer ket hec'h anv, pa oa e Moesia. Teodegonda e oa an henañ, hag Ostrogoto eben. ouzhpenn-se o devoa hantervreudeur ha hanterc'hoarezed e-leizh digant serc'hed all. Ne oa ket ganet en Italia eta.

Dimezet e voe da Alarig II, roue ar Vizigoted, evit kadarnaat unaniezh an daou skourr Goted, hag an darempredoù mat etre ar Rouantelezh an Ostrogoted ha Rouantelezh ar Vizigoted, a-enep ar franked. 

Mamm e oa d'ar roue Amalarig.
Blev Berenis

**Blev Berenis** (*Coma Berenices*, berraet e *Com*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

Dont a ra an anv eus hini ar rouanez Berenike II (-267 pe -266 – -221), rouanez Egipt.

## Steredennoù heverkañ
*Diadem / *α Com*

## Traoù oabl
*Abell 1656
*Galaksioù Logod
*NGC 4826

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Delfin (steredeg)

An **Delfin** (*Delphinus*, berraet e *Del*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Svalocin / *α Del*
*Rotanev / *β Del*
*Gamma Delfi / *γ Del*

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Karr-kamm Bihan

Ar **C'harr-kamm Bihan** (*Ursa Minor*, berraet en *UMi*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

Er C'harr-kamm Bihan emañ Steredenn an Norzh, pe *Polaris*, a ziskouez well-wazh pelec'h emañ an Norzh.

## Traoù oabl

### Steredennoù heverkañ
*Polaris / *α UMi*
*Kochab / *β UMi*
*Pherkad / *γ UMi*

### Galaksioù
* NGC 6217

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Perseüs (steredeg)

**Perseüs** (*Perseus*, berraet e *Per*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

Dont a ra an anv eus hini an haroz henamzerel Perseüs.

## Traoù oabl
* NGC 1275
* NGC 1333
Aurelius Prudentius

**Aurelius Prudentius Clemens**, ganet en 348 e Calagurris (hiriv Calahorra), bro c'henidik Quintilianus ivez, en hanternoz Spagn- marvet entre 405 ha 410, a oa ur barzh latin kristen.

## Liamm diavaez
*Prudence et le centralisme chrétien
Ar C'hazh e Breizh

**Ar C'hazh e Breizh** a zo ul levr tresadennoù, diwar zorn an treser belgiat Philippe Geluck, lakaet e brezhoneg gant Divi Kervella, diwar al levr gallek "Le Chat est content", bet embannet e 2000.
Manuel Vázquez Montalbán

**Manuel Vázquez Montalbán**, bet ganet d'ar 14 a viz Mezheven 1939 e Barcelona (kêr-benn Katalonia) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Here 2003 e Bangkok (kêr-benn Thailand), a oa ur barzh, ur c'hazetennour, ur romantour hag ur skridarnodour spagnolek.

Brudet-mat eo **Vázquez Montalbán** en abeg d'ar romantoù-polis, e oa kroget da sevel e 1972, ma c'haller lenn troioù-kaer Pepe Carvalho enne, tudenn un igounier krouet gantañ.

Tapet e oa bet Premio Nacional de las Letras Españolas (*Priz Broadel al Lizhiri Spagnolek* e brezhoneg) gantañ e 1995.
James Connolly (disheñvelout)

*James Connolly (1868-1916) a zo ur stourmer republikan iwerzhonat, penn sindikalour ha sokialour

Gallout a ra bezañ ivez:
*James Connoly (atletour) (1868-1957) un atletour amerikan
*James Connolly (reder) (1900-1940) un atletour amerikan all, reder war-droad
Bran (steredeg)

Ar **Vran** (*Corvus*, berraet e *Crv*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Steredennoù heverkañ
*Alchita / *α Crv*
*Kraz / *β Crv*
*Algorab / *δ Crv*
*Minkar / *ε Crv*

## Traoù oabl
* Galaksioù ar Mourrennoù
* NGC 4027
* NGC 4361

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Livour (steredeg)

Al **Livour** (*Pictoris*, berraet e *Pic*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
* NGC 1705

## Liammoù diavaez
Paun (steredeg)

Ar **Paun** (*Pavo*, berraet e *Pav*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

Roet e voe an anv gant evezhiadennoù ergerzourioù izelvroat en Antilhez ar Reter. Awenet e voent moarvat gant ar spesad henvroat (*[[Paun gwer|Pavo musicus]]*).

## Traoù heverk
* α Pavonis a zo un divsteredenn gant ur meurez manat eus 1,94.

* Emañ dezverkoù lies steredennoù ha planedennoù anezho heñvelep ouzh re ar C'hoskoriad an Heol (da skouer eus an druilhad boulek NGC 6752).

* Derc'h a ra ar c'halaksienn NGC 6810 barroù-avel genet gant e bladenn-optek.

* Emañ ar c'halaksiou NGC 6872 hag IC 4970 en etregwered gravitadurel.


Wide_Field_Imager_view_of_a_Milky_Way_look-alike_NGC_6744.jpg|NGC 6744
NGC_6752_Hubble_WikiSky.jpg|NGC 6752
NGC_6872.png|NGC 6872/IC 4970


## Daveennoù
Indian (steredeg)

An **Indian** (*Indus*, berraet en *Ind*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
* NGC 7049
* NGC 7090
James Connolly

**James Connolly** (iwerzhoneg : *Séamus Ó Conghaile*), bet ganet e Dinedin (Bro-Skos) d'ar 5 a viz Mezheven 1868 ha fuzuilhet gant ar Saozon e Dulenn d'an 12 a viz Mae 1916, a oa ur republikan iwerzhonat hag ur penn sokialour hag a bledas gant ar sindikalouriezh.

Ganet e oa bet en ur ghetto iwerzhonat e Dinedin, ha d'an oad a 11 vloaz e kuitaas ar skol evit mont da labourat. Dont a reas da vezañ unan eus damkanourien ar varksouriezh. Kemer a reas perzh en Emsavadeg Pask e 1916 e Dulenn. Paket e voe ha fuzuilhet gant ar Saozon.

## Levrlennadur
* Youenn Olier, *Buhez Seamas O Conghaile*, Al Liamm 107, Du-Kerzu 1964, pp. 445-469
* Liam McNulty, *James Connolly: Socialist, Nationalist and Internationalist*, London : Merlin Press, 2022 
* Lorcan Collins, *James Connolly*, Dublin : The O'Brien Press, 2012, 
* Roger Faligot, *James Connolly et le mouvement révolutionnaire irlandaise*, Roazhon : Éditions Terre de Brume, 1997

## Liammoù diavaez
* Pajenn gouestlet da James Connolly war marxists.org Kavet e vez an darn vrasañ eus e skridoù eno
Chaseal

**Chaseal** pe **hemolc'hiñ** zo klask tapout loened pe o lazhañ, evit em en vagañ, evit ober kenwerzh, evit implijout danvez tennet eus al loened pe c'hoazh evit kaout dudi. E pep lec'h dre ar bed e vez pe e veze graet gant an dud ; e pep lec'h ivez ez eus lezennoù da resisaat penaos e vez graet. Ar chaseal na vez ket aotreet gant al lezenn a reer "bigriañ" anezhañ. Hiziv an deiz eo deuet ar chaseal, er broioù pinvidik, da vezañ un obererezh dudi pe sport.

Dudi ar briñsed eo bet ar chase a bep amzer. Er Mabinogi e weler chaseal Twrch Trwyth, an hoc'h-gouez hud en danevell Kulhwch hag Olwen.

## Doareoù da chaseal
En Europa e chaseer a gozh ha kemm a reer etre an doareoù disheñvel : 
**hual*, ha *huerezh*, a reer eus chaseal ar bleiz, a veze graet war-droad dreist-holl; 
*ar falc'hunerezh, un doare brudet e broioù ar reter, a vez graet war varc'h, 
*ar gwenaerezh, a vez lavaret eus chaseal kirvi, moc'h gouez dreist-holl, loened hag a vez debret.
*ar chase kaset war-droad (e spi, o tostaat pe en huadeg), gant fuzuilhoù-chase pe karabinennoù, a zo ar stumm anavezetañ hiziv-an-deiz.
E Breizh e implij ar braz eus ar chaseourien teknikoù chaseal war-droad, e spi (gortoz ul loen en ul lec'h bennak), o tostaat, da lavaret eo en ur gavout roudoù ul loen hag en ur heuliañ anezhañ, pe en huadeg, da lavaret eo en ur vodañ meur a zen, lod anezhe oc'h ober trouz evit kas al loened war-zu chaseourien all prest da lazhañ anezhe. Chase ar c'hefeleged-koad zo poblek er vro-mañ. Chas a bep seurt a c'haller implijout evit bezañ sikouret : lod gouest da chom en o sav dirak ul loen, lod all gouest da zegas loened diwar an dour evel an houidi, pe lod all c'hoazh gouest da vont da gerc'hat bronneged en un toull-douar. Ar chas-Spagn desavet e bro-Gallag zo brudet evit o ferzhioù mat.

## Berz e broioù zo
Difennet eo chaseal war varc'h en Alamagn abaoe 1936, e Belgia abaoe 1995, hag e Breizh-Veur abaoe 2005. Gwarezet eo gant ar prezidant Emmanuel Macron er stad c'hall.

## Levrioù a wenaerezh

Adal ar XIV kantved e voe gwelet tud uhel eus Portugal, Kastilha, Bro-C'hall, Alamagn en o zouez o lakaat sevel levrioù diwar-benn arz ar chase pe ar gwenaerezh, sport muiañ karet ar rouaned hag uhelidi:
* De arte venandi cum avibus, en XIII kantved.
* “Libro de la Montería de Alfonso XI”, gant Alfonso XI, roue Kastilha (XIV kantved).
* “Le livre de chasse du roy Modus” (XV kantved).
* “Le livre de la chasse”, gant Gaston III Phoebus (XIV kantved).
* “*Livro da Montaría*” del Rey João Iañ (XIV kantved).

### XV kantved
* “*Tratado de la montería*” , gant ur chaseour eus ar Sierra de Segura.

### XIX kantved
* Jean-Emmanuel Le Coulteux de Canteleu, * Manuel de vénerie française *, 1890.

### XX kantved
* *Traité de vénerie*. Paris, Imp. royale, 1788. (OCLC 34882547)

## Pennad kar
*Chaseadeg ar Marc'h-Kornek

## Notennoù ha daveennoù
Eridan (steredeg)

**Eridan** (*Eridanus*, berraet en *Eri*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Steredennoù heverkañ
*Achernar / *α Eri*
*Cursa / *β Eri*
*Zaurak / *γ Eri*
*Rana / *δ Eri*
*Epsilon Eridani / *ε Eri*
*Zibal / *ζ Eri*
*Azha / *η Eri*
*Acamar / *θ Eri*
*Theemin / *ν<sub>2</sub> Eri*
*Beid / *ο<sub>1</sub> Eri*
*Omikron 2 Eridani / *ο<sub>2</sub> Eri*
*Sceptrum / *53 Eri*

## Traoù oabl
*IC 2118
*NGC 1291
*NGC 1300

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Loupio

**Les aventures de Loupio** (*Troioù-kaer Loupio*) a zo ur rummad bannoù-treset katolik, savet gant Jean-François Kieffer hag embannet gant Fleurus. Tremen a ra an istorioù d'ar mare ma veve Sant Frañsez Asiz. Priz Etrevroadel ar Vandenn Dreset Kristen 2006 a zo bet gounezet gantañ e Angoulême.

Bet 'z eus bet lakaet daou levr e brezhoneg gant ti-embann Minihi Levenez : *An Emgav ha danevelloù all* ; *Ar Chaseourien ha danevelloù all*. E peurunvan eo skrivet al levrioù-se, er c'hontrol embannadurioù all Minihi Levenez.

## Levrioù e brezhoneg

### Levrenn 1 - An Emgav ha danevelloù all
(*La rencontre et autres récits*, bet embannet e 2003), embannet e 2007 gant Minihi Levenez. 

Troioù-kaer :
**An emgav*
**Ar groaz*
**Al lud-kordenn*
**An eneberien*
**Ar c'hlasker-bara*
**An toull-bac'h*
**Ar c'hraou*

Kanoù :
* *Kan-bale Loupio*
* *Nedeleg loupio*

### Levrenn 2 - Ar Chaseourien ha danevelloù all
(*Les chasseurs et autres récits*, bet embannet e 2002), embannet e 2007 gant Minihi Levenez. 

Troioù-kaer :
**Ar Chaseourien*
**Joana*
**An teir ferlezenn*
**An avaloù*
**Ar c'honter krakoù*
**Ar chas*

Kan :
**Kan-bale ar foeter-bro*

## Gwelet ivez
*Jean-François Kieffer
*Minihi Levenez
*Ar C'heloù Mad diskouezet d'ar vugale
Kelc'hier (steredeg)

Ar **C'helc'hier** (*Circinus*, berraet e *Cir*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
* Galaksienn ar C'helc'hier
Kizeller (steredeg)

Ar **C'hizeller** (*Sculptor*, berraet e *Scl*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
* Abell 2667
** Galaksienn Gometenn
* Galaksienn ar C'hizeller
* Galaksienn ar Rod Karrigenn
Aouredenn (steredeg)

An **Aouredenn** (*Dorado*, berraet e *Dor*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
* Koumoulennad Vras Magalhães
** LH 95
** Nivlennad an Darentolenn
** N44
* Druilhad an Aouredenn
**NGC 1553
**NGC 1566
*NGC 1672
Aerouantez

An **Aerouantez** (*Hydra*, berraet en *Hya*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
*NGC 2936
*NGC 3242

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Teleskop (steredeg)

An **Teleskop** (*Telescopium*, berraet e *Tel*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
*NGC 6861
Evn ar Baradoz (steredeg)

* *Ur pennad [[Evn ar baradoz]] zo ivez.*


An **Evn Baradoz** (*Apus*, berraet en *Aps*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Rouedig (steredeg)

Ar **Rouedig** (*Reticulum*, berraet e *Ret*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
*NGC 1313

## Liammoù diavaez
Karenn (steredeg)

Ar **Garenn** (*Carina*, berraet e *Car*) zo ur steredeg eus an hantervoul su. Gwerso e oa lodek er steredeg henamzerel Argo.

## Steredennoù heverkañ
*Miaplacidus / *β Car*
*Eta Carinae / *η Car*
*Tureis / *ι Car*

## Traoù oabl
*Nivlennad ar Garenn
*RCW 49
**Westerlund 2

## Gwelet ivez
*Korf-egor

## Notennoù
Aros (steredeg)

An **Aros** (*Puppis*, berraet e *Pup*) zo ur steredeg eus an hantervoul su. Gwerso e oa lodek er steredeg henamzerel Argo.

## Traoù oabl
* NGC 2422
Kurunenn an Norzh

**Kurunenn an Norzh** (*Corona Borealis*, berraet e *CrB*), pe a-wezhioù **Arc'hantrod** diwar ar c'hembraeg *Caer Arianrhod*, zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ
*Gemma / *α CrB*
*R Coronae Borealis / *R CrB*

## Gwelet ivez
*Korf-egor

## Daveoù ha notennoù
Toucher (steredeg)

An **Toucher** (*Auriga*, berraet en *Aur*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl
* IC 405
* NGC 1893
Unkorneg (steredeg)

An **Unkorneg** (*Monoceros*, berraet e *Mon*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
Nivlennad ar Valafenn

## Liammoù diavaez
Thorgal

**Thorgal** zo haroz ur rummad bannoù-treset. Kontañ a ra avanturioù "Bugel ar stered" e bed ar vikinged. Ur meskaj istor faltaziet, skiant-faltazi, hudouriezh ha mitologiezh pobloù Europa an Norzh a gaver en istorioù. Tudennoù'zo a zo plijus, reoù all ankenius evel aergelc'h darn eus an avanturioù. Klasel eo an doare tresañ ha chom a ra heñvel a-walc'h daoust da veur a dreser bezañ bet o labourat war ar istorioù "bed Thorgal". Le Lombard a embann ar rummad abaoe ar penn kentañ. 

### Penn kentañ ar rummad
Krouet oa bet ar rummad gant Grzegorz Rosinski, evit an tresañ, ha Jean Van Hamm evit an istor.

*1 La Magicienne trahie
*2 L'Île des mers gelées
*3 Les trois Vieillards du Pays d'Aran
*4 La Galère noire
*5 Au-delà des ombres
*6 La chute de Brek Zarith
*7 L'enfant des Etoiles
*8 Alinoë
*9 Les Archers
*10 Le Pays Qâ
*11 Les yeux de Tanatloc
*12 La Cité du Dieu Perdu
*13 Entre Terre et Lumière
*14 Aaricia
*15 Le Maître des Montagnes
*16 Louve
*17 La Gardienne des Clés
*18 L'Epée-Soleil
*19 La Forteresse invisible
*20 La Marque des Bannis
*21 La Couronne d'Ogotaï
*22 Géants 
*23 La Cage
*24 Arachnéa
*25 Le Mal bleu
*26 Le Royaume sous le Sable 
*27 Le Barbare
*28 Kriss de Valnor
*29 Le Sacrifice

### Al levrioù e brezhoneg

Pevar eus al levrioù-se a gaver e brezhoneg.
Troet int bet holl gant Tudual Audic hag embannet gant Bannoù-Heol

E **2005** :

* An 3 den kozh a Vro-Aran (3)
* Araknea (24)

E **2006** :

* Bugel ar stered (7)
* Alinoe (8)

### Kendelc'her a ra ar rummad

Gant Yves Sente (istor) ha Grzegorz Rosinski (tresañ) :

*30 Moi, Jolan
*31 Le Bouclier de Thor
*32 La Bataille D'Asgard
*33 Le Bateau-Sabre
*34 Kah-Aniel

Gant Xavier Dorison (istor) ha Grzegorz Rosinski (tresañ) : 
* 35 Le feu écarlate

Gant Yann (istor) ha Grzegorz Rosinski (tresañ) : 
* 36 Aniel

Gant Yann (istor) ha Fred Vignaux (tresañ) : 
* 37 L'Ermite de Skellingar

### Bedoù Thorgal

Krouet ez eus bet tri rummad kenstur dindan an anv "Les Mondes de Thorgal", Bedoù Thorgal 

I/ Kriss de Valnor (Yves Sente evit an istor ha Giulio De Vita evit an tresañ.)
*1 Je n'oublie rien !
*2 La Sentence des Walkyries
*3 Digne d'une reine
*4 Alliances
* 5 Rouge comme le Raheborg

Xavier Dorison ha Mathieu Mariolle (istor) ha Roman Surzhenko (tresañ)
* 6 L'Île des enfants perdus

Xavier Dorison ha Mathieu Mariolle (istor) ha Fred Vignaux (tresañ)
* 7 La Montagne du temps
* 8 Le Maître de justice

II/ Louve (Yann evit an istor ha ha Roman Surzhenko evit an tresañ). Merc'h Aaricia ha Thorgal eo Louve. 
*1 Raïssa
*2 La Main coupée du dieu Tyr
*3 Le Royaume du chaos
*4 Crow
* 5 Skald 
* 6 La Reine des Alfes noirs
*7 Niddhogg

III/ La jeunesse (Yann evit an istor ha ha Roman Surzhenko evit an tresañ).
*1 Les Trois Sœurs Minkelsönn
*2 L'Œil d'Odin
* 3 Ruban
*4 Berserkers
*5 Slive
*6 Le Drakkar des glaces

En diavaez eus ar rummadoù e c'heller kavout ul levr anvet "Aux origines des mondes".
Berenike

**Berenike** zo un anv-plac'h gresianek, deuet da vout **[[Berenice]]** pe *Berenis* e meur a yezh.

## Gerdarzh
Diwar Βερενίκη / Berenike, doare makedoniek an anv **Pherenike**, dougerezh an trec'h, diwar *pherein*, "dougen", ha nike, "trec'h"). 

## Yezhoù all
*Berenice, e portugaleg ha saozneg
*Bérénice, e galleg
*Bernice, e saozneg ivez
*Veronika, e latin

## Tud
### Henamzer
* Berenike Iañ Egipt (war-dro -340 – etre -279 ha -268), mamm da Magas Kirene, ha pried Ptolemaios Iañ Egipt
* Berenike II Egipt (-267 pe -266 – -221), merc'h da Magas Kirene, pried Ptolemaios III Egipt, hi an hini zo kiriek da anv ar steredeg anvet Coma Berenices
* Berenike III Egipt (-120– -80), merc'h da Ptolemaios IX Egipt; dimezet div wech
**da Ptolemaios X Egipt da gentañ, 
**da Ptolemaios XI Egipt
* Berenike IV Egipt (77–55 BC), merc'h da Ptolemy XII Egipt, c'hoar henañ Kleopatra VII

* Berenike (rouanez Seleucid) (marvet e -246), merc'h da Ptolemaios II Egipt, pried da Seleucid monarch Antiochus II Theos
* Berenike (merc'h da Ptolemy II Telmessos) (3rd to 2nd century BC), great-granddaughter of Ptolemaios Iañ Epigone

### Priñsezed Judea
* Berenike (merc'h Salome) (Iañ kantved kent JK), merc'h da Salome Iañ, c'hoar da Herodez Veur;
* Berenike (merc'h Herodez Agrippa) (28-?), ur verc'h all da Herodez Agrippa Iañ, karet gant Titus;
* Berenike (merc'h Mariamne) (goude 50-?), ur verc'h all da Herodez Agrippa Iañ.

### Sentezed
* *Berenike*, anavezet ivez evel Santez Veronica, santez er Iañ kantved, e Jerusalem
* Domnina, Berenice, ha Prosdoce, merzherien eus ar IVvet kantved. 

### Tud all
* Berenike C'hios (marvet e -72/-71), trede pried Mithridates VI Pontus

## Stered
* Blev Berenis (steredeg)‎

## Pennadoù kar
*Bernice
Tourz (steredeg)

An **Tourz** (*Aries*, berraet en *Ari*) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh. Unan eus steredegoù ar Zodiak eo.
Gevelled (steredeg)

Ar **C'hevelled** (*Gemini*, berraet e *Gem*) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Steredennoù heverkañ
*Castor / *α Gem*
*Pollux / *β Gem*
*Algiedi / *δ Cap*

## Traoù oabl
*M35 (anvet NGC 2168 ivez)
*Nivlennad ar Vorgaoulenn

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Krank (steredeg)

Ar **C'hrank** (*Cancer*, berraet e *Cnc*) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Steredennoù heverkañ
*Acubens / *α Cnc*
*Asellus Borealis / *γ Cnc*
*Asellus Australis / *δ Cnc*
*Zeta Cancri / *ζ Cnc*

## [[Korf-egor|Korfoù-egor]]
*Abell 31, un nivlenn blanedennel
Leon (steredeg)

**Al Leon** (*Leo*; berradur *Leo*) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Traoù oabl
* NGC 3521

## Gwelout ivez
*Korf-egor
Gwerc'hez (steredeg)

Ar **Werc'hez** (*Virgo*, berraet e *Vir*) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Steredennoù heverkañ
*Spica / *α Vir*
*Zavijah / *β Vir*
*Porrima / *γ Vir*
*Minelaruva / *δ Vir*
*Vindemiatrix / *ε Vir*
*Heze / *ζ Vir*

## Traoù oabl
*Abell 36
*Galaksienn ar Sombrero
*NGC 4526

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Balañsoù (steredeg)

Ar **Balañsoù** (*Libra*, berraet e *Lib*) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Steredennoù heverkañ
*Zuben el Genubi / *α Lib*
*Zuben Eschamali / *β Lib*
*Zuben el Akrab / *γ Lib*
*Gliese 581
**Gliese 581 c (ezplanedenn)

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Krug (steredeg)

Ar **Grug** (*Scorpius*, berraet e *Sco*) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Steredennoù heverkañ
*Antares / *α Sco*
*Akrab / *β Sco*
*Dschubba / *δ Sco*
*Grafias / *ζ Sco*
*Shaula / *λ Sco*
*Lesath / *ν Sco*

## Traoù oabl
*Nivlennad ar Valafenn
*M7 (NGC 6475)
*NGC 6334

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Saezhataer (steredeg)

Ar **Saezhataer**, pe ar **Saezher** (*Sagittarius*, berraet e *Sgr*), zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Traoù oabl
*NGC 6514
*NGC 6559
*NGC 6618
*Nivlennad al Loc'h
*Nivlennad ar Gevnidenn Ruz
Toukan (steredeg)

An **Toukan** (*Tucana*, berraet e *Tuc*) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl
*Koumoulenn vihan Magellan
**NGC 602
**Nivlennad ar Marc'h-mor
Gouelioù (steredeg)

Ar **Gouelioù** (*Vela*, berraet e *Vel*) zo ur steredeg eus an hantervoul su. Gwerso e oa lodek er steredeg henamzerel Argo.

## Steredennoù heverkañ
*Gamma Velorum / *γ Vel*
*Delta Velorum / *δ Vel*

## Traoù oabl
*NGC 2547
*NGC 3132

## Gwelet ivez
*Korf-egor
Rina Ketty

**Rina Ketty**, bet ganet **Cesarina Picchetto** d'ar 1añ a viz Meurzh 1911 e Sarzana (Liguria, Rouantelezh Italia d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Kerzu 1996 e Canas (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall), a oa ur ganourez c'hall (entre 1936 ha 1950).

E-touez he c'hant seizh kanaouenn warn-ugent, div anezhe o devoa degaset brud dezhi dreist-holl : *[[J'attendrai... (kanaouenn gant Rina Ketty)|J'attendrai...]]* (e 1938) ha *[[Sombreros et Mantilles]]* (e 1938 ivez).
Berenike II Egipt

**Berenike II** pe Berenike Kirene, ganet war-dro -267/-276, a oa ur briñsez egiptat.

Merc'h e oa da vMagas, roue Kirene ha da Apama II. Lakaat a reas lazhañ he fried kentañ, Demetrios Kallos, hantervreur da roue Makedonia Antigonos II Gonatas.

Addimeziñ a reas en -246 da bPtolemaios  ''Evergetes'' (ar Madoberour) ha gantañ e renas entre -246 ha -222. Hi eo ar c'hentañ rouanez a reas moneiz hervez he foltred.

Troet e oa gant an doueez Bubastis a ziwalle ar merc'hed brazezed.

## Lennegezh
* *[[Les Cheveux de Bérénice]]*, romant gallek gant Denis Guedj.

## Gwelet ivez
*Blev Berenis, ur steredeg anvet war he lerc'h.

## Liamm diavaez
*  Pennadoù db rouanezed eus Henegipt

## Notennoù
Beleg (disheñvelout)

**Beleg** a c'hall bezañ :

*un den karget da seveniñ lidoù ur relijion ; sellet ouzh Beleg
* un anv-tiegezh brezhonek, gwelout Bellec
*ur pesk mor bihan ; sellet ouzh Beleg (pesk)
*ur yezh eus Nigeria ; sellet Beleg (yezh tchadek)
*un dudenn en oberennoù J. R. R. Tolkien ; sellet ouzh Beleg Cúthalion
*ur gumun en Hungaria ; sellet ouzh Beleg (Hungaria)
Jafrez II Ferreol

**Jafrez II Ferreol** a oa kont Gâtinais en . 

Dimeziñ a reas da Ermengarde Anjev (1018-1076), anvet ivez Blanche, merc'h da Foulk III Nerra, kont Anjev, ha da Hildegard Sundgau.
Ar Meleganezed

**Ar Meleganezed** a zo ul levr bannoù-treset e brezhoneg, troet diwar **Les Blondes** gant Divi Kervella, hag embannet gant Soleil e 2009. 

Goap a ra ouzh ar merc'hed melen o blev, gros a-walc'h eo ar fent ennañ. N'eo ket troidigezh ul levr embannet e galleg met un dibab istorioù bet embannet e levrioù disheñvel eus ar rummad gallek **[[Les Blondes]]** graet a-ratozh evit an embannadur-mañ. 

Testennoù orin gant Gaby, tresañ gant Dzack, livioù gant Yoann Guillo.