open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anwar el-Sadat

**Anwar as-Sadāt** (arabeg : **أنور السادات** ; anv a-bez **Muhammad Anwar as-Sadat** (arabeg : محمد أنور السادات Muḥammad ʼAnwar as-Sādāt), ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1918 hag aet da anaon d'ar 6 a viz Here 1981, a oa ur politiker ha prezidant Egipt adalek 1970 betek bezañ muntret e 1981.

Roet e oa bet dezhañ Priz Nobel ar Peoc'h e 1978, asambles gant Menahem Begin, Kentañ ministr Israel, goude emglevioù Camp David ma voe hollbouezus e berzh.

## Yaouankiz
Ganet e voe en ur gêriadenn tal kichen delta an Nil anvet Mit Aboul Koum e proviñs gouarnamant Menufeya. Paour e oa ar familh 13 bugel enni ; egiptat e oa an tad, hag a-orin eus Souadn e oa ar vamm.

Studiañ a reas en Akademiezh Vilourel Egipt e Kaero, ma tapas e ziplom er bloaz 1938 ; kaset e vvo neuze etrezek ar skourr pellgehentiñ.

## Hent soudard
Pa oa ofisour yaouank e tostaas d'al luskad Breuriezh muzulman

## Notennoù ha daveennoù
Soufi Abou Taleb

**Sufi Abou Taleb** (arabeg: **صوفى أبو طالب**‎ Ṣūfī Abū Ṭālib; Ganet d'ar 27 a viz Genver 1925 hag aet da anaon d'an 21 a viz C'hwevrer 2008 a oa ur politikour a orin Egipt. Bet e oa bet degemennour ha Prezidant Bodad ar Bobl (Parlamant egipt) adal 1978 betek 1983.

Goude muntr Anouar el-Sadat d'ar 6 a viz Here 1981, e oa bet prezidant Egipt da c'hortoz e-pad 8 devezh a-raok ma vije lakaet Hosni Moubarak e penn ar vro.
Francesco II

**Francesco II** a zo anv meur a briñs italian:

*Francesco II Ordelaffi (c. 1300–1374), anavezet ivez evel **Cecco II**, aotrou Forlì, mab da Sinibaldo Ordelaffi (marvet e 1337, breur da Scarpetta ha Francesco) ha da Orestina Calboli, mab-bihan da Teobaldo Iañ Ordelaffi.
*Francesco II Lesbos (c. 1365 – 1403/1404)
*Francesco II Acciaioli (marvet e 1460)
*Francesco II Gonzaga (1466 – 1519), markiz Mantova adal 1484 betek 1519
*Francesco II Sforza (1495–1535)
*Francesco II d'Este (1660 – 1694), dug Modena ha Reggio adal 1662 betek 1694
*Francesco II an Div Sikilia (1836 – 1894), Roue an Div Sikilia adal 1859 betek 1861
Francesco II an Div Sikilia

:*Io sono Napolitano; nato tra voi, non ho respirato altr'aria, non ho veduti altri paesi, non conosco altro suolo, che il suolo natio. Tutte le mie affezioni sono dentro il Regno: i vostri costumi sono i miei costumi, la vostra lingua la mia lingua, le vostre ambizioni mie ambizioni. Francesco II an Div Sikilia*. (Napolitan on, ganet en ho touez, n'em eus ket analet aer all, n'em eus ket gwelet broioù all, n'anavezan ket a zouar all, nemet hini ar vroad. Ma holl c'harantezioù zo e-barzh ar rouantelezh: ho kizioù eo ma gizioù, ho yezh eo ma yezh, ho mennadoù eo ma mennadoù.) 

**Francesco II**, pe *Francesco d'Assisi Maria Leopoldo* (Napoli 1836 – 1894 Arco) a oa roue diwezhañ an Div Sikilia, adal 1859 betek 1861, pa voe staget e rouantelezh ouzh rouantelezh Italia.

Mab e oa da Ferdinando II an Div Sikilia ha d'e bried kentañ Maria Cristina Savoia (1812 – 1836), merc'h da Vittorio Emanuele Iañ. Marvet e oa e vamm er gwentloù, ouzh en genel. Hag addimezet e oa e dad da Maria Theresia von Österreich (1816–1867). 

Savet ha desket fall e oa bet, gwan e oa e dro-spered, ha dindan lasoù e lezvamm e oa, ma sponte diraki, dindan lasoù an dud a iliz, ha dindan tud e lez.

## Eured ha bugale

E 1859 e timezas da Maria Sofia Bavaria, diwezhañ ha bravañ c'hoar an impalaerez Elesbed Wittelsbach (an impalaerez aostrian anavezet evel Sissi) e oa, c'hoar-gaer da impalaer Aostria Franz Joseph Iañ, ha keniterv d'ar roue Ludwig II Bavaria. Pemp bloaz yaouankoc'h e oa e bried. 

Ur verc'h o doe, Maria Cristina Pia di Borbone-Due Sicilie, marvet da dri miz. 

## Diroueet
Martirio

**Martirio** (*[[merzherinti]]*, e spagnoleg) eo anv-micher **María Isabel Quiñones Gutiérrez**, ur ganerez spagnol, ganet e 1954, e Huelva, en Andalouzia. 

Kanañ a ra flamenco koulz ha jazz. Brudet eo da ganañ gant lunedoù-heol war he fri dalc'hmat.
Max Joseph in Bayern

**Max Joseph in Bayern** (1808–1888) a oa dug Bavaria, eus skourr yaouañ an tiegezh Wittelsbach. Brudet eo evel tad an impalaerez aostrian Elisabeth von Österreich-Ungarn ("Sissi"), hag e harp da sonerezh-pobl Bavaria.

## E vuhez
Mab e oa d'an dug Pius August in Bayern (1786–1837) ha d'e bried Amalie Luise von Arenberg (1789–1823), hag o mab nemetañ.

Kar e oa da Masimilian Iañ Bavaria (1756-1825), anvet da roue gant an impalaer gall Napoleon. Merc'h henañ ar roue, an dugez Auguste von Bayern, a oa bet dimezet, en 1806, d'ar priñs gall Eugène de Beauharnais, lezvab da Napoleone Buonaparte, ha mab da Joséphine de Beauharnais, hag a voe anvet gantañ da vesroue Rouantelezh Italia.
En 1808, setu e voereb, an dugez Elisabeth, da zimeziñ d'un ofiser gall, ar marichal Louis-Alexandre Berthier (17053-1815), bet anvet gant Napoleon da briñs Neuchâtel. En 1823 e varvas e vamm, en 1824 e vamm-gozh.

En Genver 1837 e varvas e dad-kozh, an dug Wilhelm in Bayern, hag en miz Eost e dad, an dug Pius August in Bayern.

## Dimeziñ ha bugale
D'an 9 a viz Gwengolo 1828 e timezas e Tegernsee d'e geniterv Ludovika Bavaria. Dek bugel o doe:
* Ludwig Wilhelm (1831–1920), a zilezas e wirioù da zimeziñ en-vorganatek
: e 1859 da Henriette von Wallersee (1833–1891), pried morganatek,   
: e 1892–1913 da Antonie von Bartolf (1871–1956), pried morganatek ;
* Wilhelm Karl (1832–1833), marvet da ur bloaz, 
* Helene Karoline Therese, lesanvet *Néné* (1834–1890); hi an hini a oa da zimeziñ d'an impalaer Franz Joseph Iañ (1830–1916), met he c'hoar Elisabeth a blijas dezhañ muioc'h;
: ∞ 1858  Maximilian Anton von Thurn und Taxis (1831-1867), un den pinvidik-mor, perc'henn postoù Bavaria;  
* Elisabeth Amalie Eugenie, lesanvet *Sisi* pe *Lisi* (1837–1898, ermordet), impalaerez Aostria ha rouanez Hungaria,
: ∞ 1854 dimezet d'an impalaer Franz Joseph Iañ (1830–1916) 
* Karl Theodor, lesanvet *Gackel* (kilhogig) (1839–1909), Dug Bayern und bekannter Augenarzt, a zimezas div wech: 
: ∞ 1865 Sophie Marie von Sachsen (1845–1867), merc'h da Johan Ier von Sachsen,
: ∞ 1874 Maria José Bragança (1857–1943), infantez Portugal 
* Marie Sophie Amalie in Bayern (1841–1925) 
: ∞ 1859 Francesco II an Div Sikilia (1836–1894), Roue an Div Sikilia, 
* Mathilde Ludovika, lesanvet *Spatz* (1843–1925) 
: ∞ 1861 Ludwig von Bourbon-Sizilien ha kont Trani (1838–1886), breur da Francesco II an Div Sikilia;
* Maximilian (*/† 1845) 
* Sophie Charlotte Auguste (1847–1897, 
: ∞ 1868 dimezet da Ferdinand d'Orléans, dug Alençon (1844–1910), mab-bihan d'ar roue gall Louis-Philippe Iañ;
* Maximilian Emanuel von Bayern, lesanvet *Mapperl* (1849–1893) 
: ∞ 1875 dimezet da Amalie von Sachsen-Coburg und Gotha (1848–1894), c'hoar d'ar roue Ferdinand Iañ Bulgaria.

## E varv
Mervel ar reas d'ar 15 a viz Du 1888, da 81 bloaz. E bried Ludovica a vevas pevar bloaz c'hoazh.
Hosni Moubarak

**Mohammed Hosni Moubarak** (arabeg : محمد حسني السيد مبارك), skrivet boaz Muhammad Hosnī Sayyid Selaaem Mubārak, raloc'h Hosni Mubarak (arabeg: حسني مبارك) pe simplaet e Hosni Moubarak, ganet d'ar 4 a viz Mae 1928 ha marvet d'an 21 a viz C'hwevrer 2020, a zo ur politikour a vro Egipt

Is-prezidant republik arab Egipt pa voe muntret Anouar el-Sadat, kemer a ra e blas d'ar 14 a viz Here 1981, goude un dilennadeg e bodad ar bobl (parlamant). Hosni Moubarak a chom e-penn stad Egipt betek an 11 a viz C'hwevrer 2011 pa voe rediet da reiñ e zilez goude reveulzi Egipt 2011.

E miz Even 2012 e voe kondaonet d'an toull-bac'h difin en abeg da vuntroù, dieubet ez eo abretoc'h e miz Eost 2013.

Rebechet e vez d'e ren da vezañ bet unan taer hag enep frankiz ar geodedourien egiptiz, hiziv-an-deiz goude ma vije staliet Abdel Fattah al-Sissi e-penn Stad Egipt e sav ar soñj ne oe ket ken diaes an traoù dindan e ren evit bremañ
## Notennoù ha daveennoù
Fürth

**Fürth** zo ur gêr zizalc'h eus Alamagn, e Franken, e stad Bavaria. 

Tost-tre eo da gêrioù Nürnberg (7 km er reter) hag Erlangen (13 km en hanternoz). Bremañ e stumm un tolpad-kêrioù ganto.

En enep diouzh ar pezh a zo c'hoarvezet e meur a gêr alaman, ne oa ket bet graet kalz a zistruj e Fürth e dibenn an Eil Brezel-bed. Abalamour da se eo chomet ar gêr gozh evel ma oa.

Al linenn hent-houarn kentañ a voe savet en Alamagn a oa etre Fürth ha Nürnberg.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Fürth gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
* 

## Tud vrudet
* Ludwig Erhard, kañseller Alamagn ar C'hornôg 
* Henry Kissinger, Sekretour Stad e Stadoù Unanet Amerika
* Jakob Wassermann, skrivagner

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Fürth
Porched:Egipt

__NOTOC__


## Istor

:Porched:Egiptopedia

Henegipt

Republik arab Egipt

Enkadenn Suez

Prezidant Republik arab Egipt
## Politikerezh a-vremañ

Breudeuriezh vuzulman

Strollad Frankiz ha Justis

### Politikourien

Mohammed Naguib

Gamal Abdel Nasser

Anouar el-Sadat

Soufi Abou Taleb

Hosni Moubarak

Mohamed Hussein Tantawi

Mohamed Morsi

Adli Mansour

Abdel Fattah al-Sissi

## Lennegezh
Naguib Mahfouz, skrivagner arabek
## Savadurioù
Piramidennoù

Stankell uhel Asouan
## Douaroniezh

Mor Kreizdouarel

Mor Ruz

Nil

Sinai

Sahara

Lenn Nasser

Kanol Suez

## Kêrioù ha tiriadoù

Kaero

Aleksandria

Port Said

Asouan
Amalie in Bayern

**Amalie in Bayern**, pe *Amalie Maria, Herzogin in Bayern* (* 24 Kerzu 1865, München; † 26 Mae 1912, Stuttgart) a oa un dugez Bavaria, ha dre zimeziñ dugez Urach, ha kontez Württemberg.

Dimezet e oa da Wilhelm von Urach, kont Württemberg, eil Dug Urach ( 1864 – 1928). Hennezh a oa bet dilennet da roue Lituania, evel Mindaugas II, d'an 11 a viz Gouhere 1918. Met gouarnamant Alamagn a enebas, ha n'eas ket da gemer e gurunenn.

Mervel a reas Amalie e Stuttgart, e rouantelezh Württemberg, e 1912, da 47 vloaz, goude genel he navvet bugel.
Burton (Sir Benfro)

**Burton** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Evel ma c'hoarvez aliezik er c'horn-se eus Kembre, ez eo "Burton" un anv-lec'h saoznek ha n'eus anv kembraek ebet gant ar gêriadenn.

Emañ Burton war ribl norzh aber ar stêr Daugleddau, nepell diouzh kêr Penfro. Emañ Doc Penfro en tu all d'ar stêr hag a-raok ma vefe bet savet ur pont, e 1975, e oa bigi-treizh etre an div gêr. Eus an  eo an iliz, a zo gouestlet d'an Itron Varia.

Ur c'hastell zo e Burton, savet da gentañ en XIIIvet kantved hag adsavet er bloavezhioù 1930.

E 2011 e oa  a dud o chom er gumuniezh ha 119 anezho a aoa kembraegerien (10%).

## Notennoù
El Manisero

**El manisero** (*Ar marc'hadour kraoñ-marmouz*) zo ur ganaouenn spagnolek savet en 1928 gant ar sonaozour kuban Moisés Simons (1890- 1945). Unan eus tonioù brudetañ Kuba eo.

## Kanerien
Rita Montaner a voe an hini a ganas ar ganaouenn da gentañ en 1927 (pe 1928) evit Columbia Records. 
An doare brudetañ ha muiañ gwerzhet avat eo hini Don Azpiazu gant an Havana Casino Orchestra e New York en 1930 evit RCA Victor. El laz-seniñ-se e oa sonerien brudet evel Julio Cueva, Mario Bauza, hag ar c'haner Antonio Machín. En amzer-se e oa pladennoù 78 tro, ne veze ket dalc'het kontoù ar gwerzhioù evel bremañ, met peuzsur eo e voe gwerzhet ouzhpenn ur milion a bladinier eus an doare-se.

Da-heul ar ganaouenn e teuas giz ar rumba a badas betek ar bloavezhioù 1940. E-touez ar ganerion: Antonio Machín, *Quinteto Son de la Loma*, Caterina Valente e 1950, Oscar D'León, Monguito, ... 

Deuet eo ivez da vout ur pezh jazz sonet gant tud e-leizh, evel Louis Armstrong, Stan Kenton, Pérez Prado, Chucho Valdes, kanet gant Anita O'Day.

## E yezhoù all
* Kanet eo bet e galleg gant Mistinguett en 1931 hag anvet *La Rumba d'amour* (komzoù gant Henri Varna, Leo Lelièvre ha Leopold De Lima).
* E saozneg eo anvet *the Peanut Vendor* ha sonet pe kanet eo bet gant tud e-leizh, evel Louis Armstrong e 1930, Anita O'Day

## E filmoù
Klevet e vez El manisero e meur a film. En o zouez: 
**The Cuban Song*, gant Ernesto Lecuona. 
*er film tennet eus ur romant gant Gabriel García Márquez, Crónica de una muerte anunciada. 
*e-barzh A Star Is Born, e 1954, gant Judy Garland (ne gan nemet un darn) ;
*er film tresadennoù-bev *Vampiros en La Habana*, gant Juan Padrónde e 1985.

## Liammoù diavaez
* E galleg : https://www.youtube.com/watch?v=_ZN4KLF6Etk
* E saozneg, er film Luxury Liner, en 1948 : https://www.youtube.com/watch?v=OlnHrFd4fYg
* Gant The Beatles, n'haller ket komz eus kanaouenn : https://www.youtube.com/watch?v=AJpCk2XcKTo
* Sonet gant Eliades Ochoa ha Cuarteto Patria : https://www.youtube.com/watch?v=2fQpN2j4azo

## Notennoù
Amalie von Oldenburg

**Amalie von Oldenburg** a oa rouanez Gres.

Merc'h e oa da Paul Friedrich August von Oldenburg ha d'e bried kentañ Adelheid von Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym. Dimezet e voe e 1836 en Oldenburg da Otto Iañ (Gres), mab da Ludwig Iañ Bavaria, ha d'e bried Therese von Sachsen-Hildburghausen.
Istor Albania

**Istor [[Albania]]**, evel stad dizalc’h, a oa kroget goude Brezelioù ar Balkanioù (1912-1913). Met kalz hiroc’h eo istor ar vro. Emañ Albania er Balkanioù ha levezonet kreñv eo bet gant he amezeien vras, Gres, Italia ha Turkia, o deus bet holl ur roll bras en istor ar vroig-se.

## Henamzer

Er VIIvet kantved kent JK e voe savet meur a drevadenn war an aod gant ar C'hresianed kozh, evel da skouer Durrës.

Goude-se e voe tro ar Romaned d’en em staliañ er vro. Unan eus an hentoù roman pouezusañ, ar Via Egnatia, a dreuze ar vro, etre Durrës ha Bizantion (Istanbul hiziv). Al lodenn su eus Albania a oa e proviñs roman Macedonia hag an hanternoz a oa e proviñs Illyricum.

Evel er peurrest eus Europa e voe aloubet ar vro gant Germaned (Wizigoted, Ostrogoted), gant Huned, ha goude-se gant Slaved ha sujet e voe ouzh Impalaeriezh Bulgaria en  ha . Pa voe rannet ar bed kristen, e 1054, etre Kristeniezh ar Reter hag Iliz Roma, e chomas stag kreisteiz Albania ouzh Kergustentin tra ma troas an hanternoz davet beli Roma. 

## Krennamzer
En  e voe aloubet an arvor gant tud Venezia, tra ma oa stag ul lodenn vat eus ar vro ouzh Serbia. 
E dibenn ar  hag e deroù ar  e voe aloubet ar su eus ar vro gant an Impalaeriezh Otoman. Sevel a reas Albaniz a-enep an aloubadeg, etre 1443 ha 1478, dindan ren Gjergj Kastrioti Skanderbeg, hag a zo chomet un haroz broadel evit tud Albania betek an amzer vremañ. Skoazellet e voe Skanderbeg gant Venezia ha kêrioù italian all ha gant ar Vatikan. Met trec’h e voe an Durked a-benn ar fin, hag aloubet e voe Albania e 1479, goude marv Skanderberg.

Etre dibenn ar  ha deroù an  e oa Albania e-barzh an Impalaeriezh Otoman. En amzer-se e troas an darn vrasañ eus tud ar vro a-du gant an Islam ha kemer a reas ar relijion-se ur plas bras e buhez ar vro, er vuhez sevenadurel dreist-holl. Ul levezon vras o devoe an Durked war ar savouriezh.

## Amzer vremañ
E 1912 e teuas Albania da vezañ dizalc’h diouzh an Impalariezh Otoman. Goude ar Brezel-bed Kentañ e chomas dizalc’h ar vro, daoust ma klaskas Gres, Italia ha Rouantelezh Yougoslavia lakaat o c’hrabanoù warni e 1919-1920. Tousmac’hus a-walc’h e voe ar mare etre an daou vrezel, gant ar vro o vont eus ur briñselezh d’ur republik (1925), ha d’ur rouantelezh goude-se (e 1928), p’en em anvas ar prezidant Ahmet Zogu da roue, gant an anv Zog Iañ. Aloubet e voe ar vro gant armeoù Italia hag Alamagn e-pad an Eil Brezel-bed.

War-lerc’h ar brezel e teuas Albania da vezañ ur stad komunour, e 1946, dindan renerezh Enver Hoxha. Kevredet a-dost e voe Albania ouzh an Unvaniezh Soviedel da vare Stalin, ha goude 1961 e troas war-zu Republik Pobl Sina renet gant Mao Zedong. Goude diskar ar renad komunour e teuas da vezañ ur vro zemokratel e 1992 ha klask a ra bremañ tostaat da vroioù all Europa.
Missing (film, 1982)

***Missing*** (*Aet da get* e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozer gall-gresian Costa-Gavras e 1981.

Eizhvet film hir Costa-Gavras eo ***Missing***, deuet e-maez da-heul *[[Clair de femme (film)|Clair de femme]]* (1979) hag a-raok *[[Hanna K.]]* (1983). Diazezet eo war istor gwir ar c'hazetenner stadunanat Charles Horman (1942-1973), aet da get da-heul darvoudoù gwadek Taol-stad Gwengolo 1973 e Chile kaset da benn gant ar jeneral Augusto Pinochet ouzh gouarnamant Salvador Allende.

E penn e vro e oa an diktatour chilean c'hoazh pa voe kroget gant ar film, ken kizidik an danvez anezhañ ma voe divizet e dreiñ e Mec'hiko dre guzh. Nathaniel Davis, bet kannadour Stadoù-Unanet Amerika e Chile (1971-1973), a savas klemm ouzh Costa-Gavras hag Universal Pictures evit gwallvruderezh : ne zalc'has al lez-varn karg ebet en o enep avat.

Kement-se ne viras ket ouzh ***Missing*** a vezañ gopret e Canas (Bro-C'hall) e 1982 : al Lore Aour evit ar film (a-gevret gant *[[Yol]]* gant Serif Gören ha Yilmaz Güney) ha Priz ar gwellañ aktour evit Jack Lemmon. E 1983 e voe paket an *Academy Award for Best Adapted Screenplay* (Oscar evit ar gwellañ senario azasaet) gant Costas-Gavras ha Donald E. Stewart ivez.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama, Istorel
* Skoazellerien-sevener : Elie Cohn, Jesús Marín hag Anna Roth,
* Senario : Costa-Gavras ha Donald E. Stewart, azasaet diwar al levr *[[The Execution of Charles Horman: An American Sacrifice]]* (1978) gant Thomas Hauser,
* Kevredadoù produiñ : PolyGram Filmed Entertainment hag Universal Pictures,
* Produourien : Edward ha Mildred Lewis,
* Kevredad dasparzhañ : Universal Pictures,
* Rener ar skeudenniñ : Ricardo Aronovich,
* Ijinourien ar son : Daniel Brisseau ha José Antonio García,
* Aozer ar sonerezh orin : Vangelis,
* Kinklourien : Peter Jamison ha Linda Spheeris,
* Dilhataer : Joe I. Tompkins,
* Farder : Mark Reedall,
* Perukennerezed : Esperanza Gomez ha Bette Iverson,
* Skriptourez : Sylvette Baudrot,
* Frammerez : Françoise Bonnot,
* Prantad filmañ :,
* Lec'hioù filmañ : Acapulco de Juárez (Guerrero) ha Mec'hiko (Mec'hiko),
* Deiziad dont e-maez : 12 a viz C'hwevrer ha 12 a viz Meurzh 1982 (),
* Padelezh : 122'.

## An danvez

## Ar gomedianed pennañ
* Jack Lemmon : Ed Horman (?-1993),
* Sissy Spacek : Beth Horman (o terc'hel perzh Joyce Horman (1944-)),
* Melanie Mayron : Terry Simon,
* John Shea : Charles Horman,
* Charles Cioffi : ar c'habiten Ray Tower,
* David Clennon : an aotrou koñsul Phil Putnam,
* Richard Bradford : Andrew Babcock,
* Ward Costello : ar c'hendalc'had,
* John Doolittle : David McGeary,
* Joe Regalbuto : Frank Terruggi (1949–1973),
* Janice Rule : Kate Newman,
* Jerry Hardin : ar c'horonal Sean Patrick,
* Richard Venture : kannadour ar Stadoù-Unanet Amerika,
* Tina Romero : Maria,
* Hansford Rowe : ar senedour,
* Martin Lasalle : Paris,
* Jorge Russek : Espinoza,
* Terry Nelson : ar c'horonal Clay,
* Keith Szarabajka : David Holloway.

## Liammoù diavaez
* '''''Missing''''' war Internet Movie Database
*Tañvadenn ofisiel ar film

## Notennoù ha daveennoù
Brian David Josephson

**Brian David Josephson**, ganet d'ar 4 a viz Genver 1940 e Kerdiz, zo ur fizikour kembreat hag ur c'helenner emerit war ar fizik e Skol-veur Cambridge. Brian Josephson eo ar C'hembread nemetañ aet Priz Nobel ar fizik gantañ (tapet e 1973).

E penn kentañ ar bloavezhioù 1970 e teskas Brian Josephson ar Meveriañ trehontel ha treiñ a reas e spered war-zu krefen e-maez ar skiant boas. Sevel a reas ar *Mind–Matter Unification Project* (raktres unaniezh ar spered hag ar materi) e labourva Cavendish e Skol-veur Cambridge evit imbourc'hiñ mennozh ar meiz en natur, an darempred etre mekanikerezh ar c'hwanta hag an emskiant, ha lakaat a-gevret ar skiant ha kevrinelezh ar Reter.

## Notennoù
Luxury Liner

**Luxury Liner** a c'hall bezañ :

* *[[Luxury Liner (film, 1933)|Luxury Liner]]*, ur film gant Lothar Mendes en 1933,
* *[[Luxury Liner (film, 1948)|Luxury Liner]]*, ur film gant Richard Whorf, en 1948,
* *[[Luxury Liner (albom)|Luxury Liner]]*, un albom gant Emmylou Harris e 1977,
* *[[Luxury Liner (film, 2009)|Luxury Liner]]*, un teulfilm gant Chris Alstrin, en 2009.
Cornus alba

Brousgwez pe vod eus ar c'herentiad Cornaceae eo **Cornus alba**, gouezkerez-Tartaria, anvet ivez gouezkerez-gwenn.

## Liammoù diavaez
* BioLib ''Cornus alba'' L.
Jean Guéhenno

**Jean Guéhenno**, *Marcel-Jules-Marie Guéhenno* hervez ar marilh, a oa ur skivagner hag ur c'hazetenner breizhat, bet ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1890 e Felger e Breizh Uhel, ha marvet d'an 22 a viz Gwengolo 1978 e Pariz (Bro-C'hall).

Ezel an *[[Akademiezh c'hall]]* e oa.

Skoet e voe e spered gant e enrolladur er Brezel-bed kentañ ha dont a reas da vezañ goude se unan eus pennoù ar peoc'hgarouriezh e Bro-C'hall.
Caterina Valente

**Caterina Valente**, ganet d'ar 14 a viz Genver 1931 e Pariz, a zo ur ganerez italian. Pladennoù he deus graet en un daouzek yezh, ha c'hwec'h a gomze mat. Brudet e voe en Alamagn dreist-holl. 

## Derou
He zud a oa arzourien italian bale-bro, eus Valvori, e proviñs Frosinone : he zad Giuseppe a oa ur fisarmonicista brudet, he mamm Maria a oa komedianez, sonerez ha korollerez.

Goude ar brezel e oa krog da ganañ jazz en ur seniñ gitar. En em gavout a ra gant Gilbert Bécaud, a glask dont da vezañ kaner.
Gwin Jerez

**Gwin Jerez**, anavezet evel *sherry* e saozneg, evel *xérès* e galleg, zo ur gwin gwenn eus kreisteiz Andalouzia, graet er Marco de Jerez ha savet en kêrioù Jerez de la Frontera, El Puerto de Santa María ha Sanlúcar de Barrameda. Er Marco de Jerez emaén ivez kumunioù Chiclana de la Frontera, Chipiona, Puerto Real, Rota, Trebujena, ha Lebrija a zo e proviñs Sevilla.

Un *Denominación de Origen* (DO) eo gwin Jerez, ha daou seurt zo: ar re * finos* a vez ouzhpennet enne alkohol 15,5 °, hag ar re *olorosos*, hini 18 °. Daou anv a gaver dezho: Jerez e kostez Cádiz, ha Montilla-Moriles er c'hreisteiz da Córdoba.

Gwinêgr Jerez a vez graet gante ivez.
Poualed

**Ar Poualed**, pe a-wechoù ar **Vro Boualed** (*La Clos-Poulet* e galleg) a zo ur vroig hengounel a-hed aod norzh Bro-Sant-Maloù. Dre vras e vez lakaet e-barzh parrezioù Sant-Maloù, Sant-Servan, Parame, Sant-Kouloum, Kankaven, Sant-Pêr-Poualed, Sant-Suliav, Kerlean ha Sant-Yowan-an-Havreg. Lodennoù eus parrezioù Kastell-Noez, Sant-Meleg ha Gouenaer a vez lakaet e-barzh ar vro-mañ hervez an dud.

## Etimologiezh
Graet e vez *Le Clos-Poulet* e galleg eus ar Poualed. An anv-mañ a zeu eus *Pou Alet* (*Paou Aled* e brezhoneg) o vezañ ma oa bet Aled kêrbenn pobl ar Guriosolited.
Manuel Altolaguirre

**Manuel Altolaguirre Bolín** (Málaga, 29 a viz Even 1905 - Burgos, 26 a viz Gouhere 1959) a oa ur skrivagner spagnol, Barzhonegoù, pezhioù-c'hoari ha senarioioù a voe savet gantañ. Embann a reas e levrioù hag ar c'hazetennoù *Ambos* (1922) ha *Litoral* (1920-1929). E penn ar gazetenn *Poesia* (1934-1935) e Pariz e voe hag e penn ar gazetenn *1616* e Londrez. A-raok hag e-pad ar Brezel Diabarzh ec'h embannas ar gazetenn *Caballo verde para la poesia* renet gant Pablo Neruda. E penn an Emnbannadurioù *Ediciones Héroe* e voe. Moulañ a reas ar gazetenn*Hora de España*. E 1933 ez eas Priz Broadel Lennegezh gantañ. Difenn a reas ar Republik e-pad ar brezel diabarzh.. 
## Barzhonegoù
* *Las islas invitadas* (1926).
* *Poema del agua* (1927).
* *Ejemplo* (1927).
* *Alma quieta* (1928, diembann)
* *Escarmiento* (1930).
* *Vida poética* (1930).
* *Lo invisible* (1930).
* *Amor* (1931).
* *El héroe* (1931).
* *Un día* (1931).
* *Un verso para una amiga* (1931).
* *Soledades juntas* (1931)
* *La lenta libertad* (1936)
* *Las islas invitadas* (1936)
* *Nube temporal* (1939)
* *Poemas de las islas invitadas* (1944)
* *Nuevos poemas de las islas invitadas* (1946) 
* *Fin de un amor* (1949).
* *Poemas cubanos* (1955).
* *Poemas en América* (1955).

## C'hoariva
* *Saraí (Acto I)* (1930).
* *Amor de dos vidas. Misterio en un acto y un epílogo* (1932).
* *Vidas completas* (1934, inédito).
* *Entre dos públicos* (¿1933-34?).
* *Castigadme, si queréis* (En Vidas Completas).
* *Noche y día* (1935).
* *Amor de madre* (1936).
* *El triunfo de las Germanías* (1937). En colaboración con José Bergamín.
* *Tiempo a vista de pájaro* (1937).
* *Las barcas, 215* (1937, incompleta).
* *Ni un solo muerto* (1938). Premio Nacional de Teatro 1938.
* *Después del escándalo* (¿1944-45?, inacabada).
* *Un día completo* (¿1944-45?, inacabada).
* *El argumentista* (¿1945?).
* *Las viudas del impresor* (¿1946?).
* *Las maravillas* (1958).
* *El espacio interior* (1958, diechu).
## Senarioioù
* *La casa de la Troya* (1947).
* *El rufián dichoso* (1947?).
* *Yo quiero ser tonta* (1950). Adaptación de* Las estrellas*, de Carlos Arniches.
* *El puerto de los siete vicios* (1951).
* *Subida al cielo* (1951).
* *Golpe de suerte* (1954).
* *El condenado por desconfiado* (1955). Adaptación de la obra de Tirso de Molina.
* *La muñeca negra* (1956). Adaptación de un cuento de José Martí .
* *Las maravillas* (1958). Adaptación de su propia obra de teatro.
* *El Cantar de los Cantares (En la poesía mística española y en el arte religioso mexicano)*. (1958). Adaptación de el Cantar de los Cantares de Fray Luis de León.
* *Vuelta al paraíso* (1959).

## Levrlennadur
* en italianeg : Dario Puccini, *Romancero de la Resistenza Spagnola (1936-1965)*, Laterza, 1974 (bet embannet e galleg ivez: *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976).

## Daveoù ha notennoù
Antonio Aparicio

**Antonio Aparicio Herrero** (Sevilla, 30 a viz Genver 1916- Caracas, 10 a viz Gouhere 2000) a oa ur skrivagner spagnol, barzh, dramaour ha sridvarnour c'hoariva. Difenn a reas ar Republik e-pad ar brezel diabarzh.
## Barzhonegoù
* Elegía a la muerte de Federico García Lorca, 1938,
* Poesías de las trincheras,
* Romancero de la Guerra Civil.
## Levrlennadur
* en italianeg : Dario Puccini, *Romancero de la Resistenza Spagnola (1936-1965)*, Laterza, 1974 (bet embannet e galleg ivez: *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976).

## Daveoù ha notennoù
Ni hon-unan (kanaouenn)

**Ur bajenn disheñvelout [[Ni hon-unan]] zo ivez*.

**Ni hon-unan** zo ur ganaouenn vrezhonek gant Youenn Gwernig e 1973.

## Liamm diavaez
*YouTube - Youenn Gwernig o kanañ "Ni hon-unan"
Rouantelezh Valencia

**Rouantelezh València** (e latin : *Regnum Valentiae*; e katalaneg : *Regne de València* ; e kastilhaneg : *Reino de Valencia*) zo ur rouantelezh krouet gant roue Aragon, Jaime Iañ *el Conquistador*, hag a badas adalek aloubidigezh taifa Balansiya e 1238 betek 1707. Kresket e voe tamm-ha-tamm, gant taifa Alpuente, taifa Denia ha taifa Murcia. Staget e oa eus Kurunenn Aragón, met disheñvel e oa melestriñ Rouantelezhioù Aragón ha València.

Doujet e voe ouzh relijion ha doareoù-bevañ an dud gant ar roue aragonat. Dre vras e klote gant kumuniezh Valencia hiriv.
Duolingo

Ul lec'hienn zigoust da zeskiñ ar yezhoù eo **Duolingo**. Gallout a reer deskiñ ouzhpenn 100 yezh dre 40 yezh dre an urzhiataerezioù, an tablezennoù hag ar pellgomzerioù hezoug (iOS, Android, Windows) gant ouzhpenn 100 milion a implijerien enskrivet er bed. E-touez ar yezhoù bihan e c'heller menegiñ ar gouezeleg hag ar c'hembraeg a c'heller deskiñ dre ar saozneg hag ar c'hatalaneg a c'hellor deskiñ dre ar spagnoleg.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn Duolingo

## Notennoù ha daveoù
Aradennad Amerika

**Aradennad Amerika** eo anv an heuliad aradennadoù menezioù a gaver a-hed kevandir Amerika, eus an norzh d'ar su. "Kein" kornaoueg ar c'hevandir eo. Ar re vrasañ eus an aradennadoù menezioù-se eo:
* ar Menezioù Roc'hellek, e Norzhamerika, 
* an Andoù e Suamerika.


Peaks of the Alaska Range (1).jpg|Alaska
Mount Waddington.jpg|British Columbia
Kaweah downValley.jpg|Sierra Nevada (Stadoù-Unanet)
Sierra de morones 2.jpg|Sierra Madre Occidental
VolcanoRuiz.jpg|Kolombia
Aconcagua SouthSummit2007.jpg|Andoù
Jade Point, Antarctica.jpg|Douar Graham
Cas-mael

**Cas-mael**, skrivet ivez **Cas' Mael** a-wechoù (*Puncheston* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Sir Benfro. Emañ er gevred da gêr Abergwaun. Ar barzh Waldo Williams a voe mestr-skol er gêriadenn e-pad ur pennad hag enni e skrivas e varzhoneg *Ar Weun Cas' Mael*.

Ouzhpenn kêriadenn Cas-mael ez eus kêriadennoù all er gumuniezh : Casnewydd-bach, Castellhenri, Cas-fuwch. E 2011 e oa 568 a dud o chom e kumuniezh Cas-mael ha 287 anezho a oa kembraegerien (52,2%).

## Tud vrudet
* Evan Rees (Dyfed), barzh
* Bartholomew Roberts (Barti Ddu), morlaer

## Notennoù
Ni hon-unan (disheñvelout)

**Ni hon-unan** a c'hell bezañ:
* Ni hon-unan, ur ganaouenn vrezhonek gant Youenn Gwernig.
* Ni hon-unan, ul levr gant Annaig Gars.
* Ni hon-unan (NHU), ur gevredigezh evit difenn gwirioù Breizh, oberiant er bloavezhioù 1990.
* NHU pe Ni Hon-Unan, ur media keodedour enlinenn krouet e 2015.
Taifa Murcia

**Taifa Murcia** a oa un taifa en al-Ándalus, e Ledenez Iberia e dibenn kalifiezh Córdoba adalek 1010. Aloubet e voe gant armeoù rouantelezh Kastilha war-dro dibenn ar Reconquista.

## Istor

Er bloaz 713, daou vloaz goude an aloubadeg arab en Iberia, edo an emir Abd al-Azizo ren e gevred al ledenez. Ar c'hont vizigot Teodomiro, a oa gouarnour ar broviñs, a godianas, hag a viras emrenerezh dre baeañ un truaj. En emglev Teodomiro e oa 7 kêr : Orihuela, Alicante, Begastri, Mula, Lorca, Elche ha Villena. An douar emren-se eo a voe anvet Tudmir (arabekadur an anv Teodomiro), ma teuas da vout kora en emiriezh.
Distabil e oa emiriezh Córdoba (entre 754 ha 929) ha bec'h a veze entre árabed ha vizigoded kristen, ma voe diskaret kêr Eio, ha kaset an dud anezhi, gant Abderramán II, emir al-Ándalus, eus Eio da Mursiya (kêr Murcia hiriv) en Ebrel 825. 

E-pad ar galifiezh, entre 929 ha 1031, e kreskas hag e pinvidikaas Mursiya, ma teuas da gaout pouez e stad al-Ándalus.

### Kentañ taifa (XIvet kantved): ar Banu Tahir, Ibn Ammar hag Ibn Rasiq
[thumb|200px|An taifaoù e [1037, ma weler kentañ Taifa Murcia]]
Eus Orihuela e teue ar sklav, en- ofisiel, Jairán, a gemeras Murcia war-dro 1012-1013, hag Almería bloaz goude, ma kasas e lez, o lezel ur gouarnour en Murcia, anvet Zuhaír. Pa varvas Jairán, en 1028, e teuas Zuhaír da Almería, o lezel ivez gouarnourien en Murcia, ha dreist-holl an tiegezh Banū Tāhir, stag ouzh Taifa Almería.

Koulskoude, n'eo nemet en XIvet kantved e teuas Murcia da vezañ kêr-benn un taifa dizalc'h. Dindan Abu Abd al-Rahman Ibn Tahir e oa bet staget Murcia ouzh Taifa Valencia, ha kouezhet e oa an taifa etre daouarn Taifa Toledo., ha neuze e teuas Murcia a-benn da vezañ dizalc'h da vat. Da get ez eas ar stad-se e 1078 pa zegouezhas arme roue taifa Sevilla, Al-Mutamid e Murcia.

Ur wech kemeret Taifa Murcia, setu ar vizir Al-Mutamid, Ibn Ammar, rener an droiad-vrezel ha gouarnour nevez Murcia da gemer an titl a roue, ha troc'hañ krenn e zarempredoù gant taifa Sevilla. Ne badas ket pell e ren avat, rak kregiñ a reas d'ober dispignoù bras ken e kollas harp ar bobl. Ibn Rašiq (jeneral dindan Al-Mutamid) a oa e penn enebourion Ibn Abmmar, ken e rankas ar roue kaezh tec'hel diouzh kêr da repuién da Taifa Toledo en 1080.

## Renerien

## Kartennoù

Taifas.svg|An taifaoù en 1031
Reinos de Taifas en 1080.svg|An taifaoù e 1080



## Notennoù
Castell Gwalchmai

**Castell Gwalchmai** (*Walwyn's Castle* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e su Sir Benfro. Emañ er gwalarn da gêr Aberdaugleddau.

Er Grennamzer e oa unan eus kêrioù pouezus Kantrev Rhos. Kavout a ra d'an istorourien ez eo Gwalchmai ap Gwyar (Gaovan) an hini a zo meneget e-barzh anv ar gêriadenn.

Ouzhpenn kêriadenn Castell Gwalchmai hec'h-unan ez eus kêriadennoù all er gumuniezh, evel Hasguard ha Roberston West.

E 2011 e oa 361 a dud o chom er gumuniezh ha 54 anezho a oa kembraegerien (15,2%).

## Notennoù
Hook

**Hook** zo ur ger saoznek (*krog, higenn,* e brezhoneg) hag a c'hall bezañ anv-tiegezh hag anv-lec'h. 

## Lec'hioù
* Hook (Yorkshire), e Bro-Saoz
* Hook (Hart), e Hampshire, e Bro-Saoz
* Hook (Fareham), e Hampshire, e Bro-Saoz
* Hook (Londrez), e Bro-Saoz
* Hook (Wiltshire), e Bro-Saoz

* Hook (Sir Benfro), e Kembre

* Hook (Zeland-Nevez)
* Hook River, e Zeland-Nevez

*Hook Island, en Aostralia

*Red Hook, anv meur a lec'h e Stadoù Unanet Amerika

## Tud
* Sidney Hook (1902–1989), prederour stadunanat
* James Hook (sonaozer), sonaozer saoz
* James Hook (c'hoarier rugbi)
* Peter Hook, soner saoz
* Theodore Hook, kazetenner ha skrivagner saoz

## Gwelet ivez
* Hooke
* Hooked
* Hooks
Castellmartin

**Castellmartin** pe **Castell Martin** (*Castlemartin* e saozneg) zo ur gêriadenn e Sir Benfro, e Kembre. Emañ nepell diouzh an aod, er mervent da gêr Penfro hag er su da z-Doc Penfro. Emañ e-barzh kumuniezh Castellmartin a Stackpole.

E-touez savadurioù kozh ar c'horn-bro e kaver ur voudenn-gastell norman he deus roet hec'h anv d'ar gêriadenn. Gouestlet e oa an iliz-parrez gwechall da Sant Varzhin met bremañ eo gouestlet da Sant Mikael ha d'an Hollsent. 

Tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro dre gumuniezh Castellmartin a Stackpole, met abalamour d'ur c'hamp a zo d'an arme ne c'haller ket mont re dost d'an aod.
Castell

**Castell** (kastell e brezhoneg) zo ur ger kembraek ha katalanek hag a gaver stank e lec'hanvadurezh Kembre ha Katalonia.

#### 
*Castell, ur gêriadenn e Bavaria, e distrig Kitzingen
*Kontelezh Castell, ur gontelezh gozh e Norzh Bavaria

#### 
*Es Castell, e Menorca
*Castell i Platja d'Aro, ur gêr e Baix Empordà

#### 
*Castell'Alfero, e proviñs Asti
*Castell'Arquato, e proviñs Piacenza
*Castell'Azzara

#### 
*Castell Caereinion
*Castell Gwalchmai
*Castellhywel
*Castell Madog
*Castellmartin
*Castell-nedd
*Castell Newydd, anv meur a lec'h
*Castell-paen

## Pennadoù kar
* Castel
* kastell
Inis Córthaidh

**Inis Córthaidh** (*Enniscorthy* e saozneg) zo ur gêr eus kontelezh Loch Garman, en Iwerzhon. An eil kêr vrasañ er gontelezh eo, goude Loch Garman.

Ur gêr gozh eo, unan eus kêrioù koshañ Iwerzhon, pa gaver meneg anezhi er bloavezh 465. *[[Enezenn]]* eo ster ar ger "inis" met ne ouzer ket gwall vat petra eo ster an eil elfenn a zo en anv-lec'h.
 
Hervez niveradeg 2011, e oa  a dud o chom e kêr Inis Córthaidh.

## Tud vrudet
*Colm Tóibín, skrivagner 
*Anthony Cronin, kazetenner ha skrivagner

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Inis Córtaidh gant :
*

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Clydau

**Clydau** (skrivet ivez **Clydai**) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Kembre, e hanternoz Sir Benfro. Emañ etre Castell Newydd Emlyn hag Aberteifi. Eus an  eo an iliz, iliz Sant Clydai, met kalz koshoc'h eo an tour-iliz, eus an . En iliz ez eus mein ha warno enskrivadurioù eus ar  ha , skrivet e latin hag en ogham.

Ouzhpenn Clydau he-unan ez eus kêriadennoù all er gumuniezh, evel Tegryn, Star ha Bwlchygroes.

E 2011 e oa 715 a dud o chom e kumuniezh Clydau ha 352 anezho a oa kembraegerien (50,4%).

## Tud vrudet
*Josiah Thomas Jones (1799-1873), pastor ha skrivagner.

## Notennoù
Ni hon-unan (levr)

**Ur bajenn disheñvelout [[Ni hon-unan]] zo ivez*.

**Ni hon-unan** a zo ul levr politikel skrivet e brezhoneg gant Annaig Gars hag a bled gant an Emsav brezhon.

Embannet eo bet gant Al Lanv e 1996

## Levrlennadur
* Annaig Gars, *Ni hon-unan*, embannadur Al Lanv, 3 a viz Gwengolo 1996 (64 fajenn)

## Liammoù diavaez
* Ni hon-unan (lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg)
Cas-wis

**Cas-wis** (*Wiston* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e Sir Benfro. Emañ e-kreiz ar gontelezh, er reter da gêr Hwlffordd.

Aspadennoù eus ur voudenn-gastell zo er gêriadenn. Savet e voe a-raok 1130, gant unan eus ar Flamanked a zeuas d'en em ziazezañ e kontelezh Penfro hag a aloubas un darn vras eus kantrev Daugleddau. Distrujet e voe ar c'hastell gant Llywelyn Fawr e 1220, met adsavet e voe goude-se. Aspadennoù eus amzer ar Romaned zo e-kichen ar gêriadenn ivez, un hent roman hag ur c'hreñvlec'h.

Ouzhpenn kêriadenn Cas-wis ez eus kêriadennoù all er gumuniezh evel Clarbeston ha Walton East. E 2011 e oa  a dud o chom er gumuniezh ha 231 anezho a oa kembraegerien (21,7%).

## Notennoù
Johnston

**Johnston** zo un anv-lec'h saoznek, hag ivez anv-tiegezh.
 	
## Gerdarzh
*Eus John ha ton, eus town.

## Lec'hioù
*Johnston (South Carolina)
*Johnston (Iowa)
*Johnston (Rhode Island)
*Atoll Johnston, un atoll stadunanat er Meurvor Habask
*Johnston City, en Illinois
*Johnston (Sir Benfro), e Kembre

## Tud
*Albert S. Johnston, ur jeneral eus Stadoù Kengevreet Amerika
*Bob Johnston, produour stadunanat
*David Alexander Johnston, volkanegour stadunanat
*Edward Johnston, arzour breizhveurat
*Joseph Eggleston Johnston, ofiser en arme Stadoù Kengevreet Amerika

## Traoù all
*kazh-banal Johnston (*Genetta johnstoni*)
*krokodil Johnston, ur spesad krokodil
Gougleiz (bro)

Ar **Gougleiz** (*Coglais* e galleg) zo ur vroig kozh, e biz Breizh. Kar eo an anv d'ar ger kembraek *Gogledd*, hanternoz. Klotañ a ra dre vras gant Kanton Sant-Brizh-Gougleiz.

Arabat droukveskañ gant kumun Gougleiz .
Cwm yr Eglwys

**Cwm yr Eglwys** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, war aod hanternoz Sir Benfro, etre Abergwaun ha Trefdraeth. Emañ e Park Broadel Arvor Penfro ha tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro hebiou ar gêriadenn.

Aspadennoù eus un iliz kozh a weler er gêriadenn, iliz Sant Brynach. Soñjal a reer e oa bet savet an iliz orin war-dro ar  gant ar sant iwerzhonat Brynach, eus familh rouaned Brycheiniog. Hervez ar vojenn e oa kustum ar sant da vont da venez Carn Ingli, er menezioù Preseli, da gomz gant an aeled. Adsavet e voe un iliz nevez er memes lec'h en . Ne chom nemet an tour hag ur voger eus an iliz-se, distrujet ma voe ar peurrest gant ar mor e-pad ur gorventenn vras, d'ar 25 a viz Here 1859.
James Stagg

Sir **James** Martin **Stagg**, bet ganet d'an 30 a viz Mezheven 1920 e Dail Chè (Meadhan Lodainn, Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mezheven 1975, a oa koronal (*Group Captain* e saozneg) en aerlu breizhveuriat (Royal Air Force) etre 1943 ha 1945.

E-pad an Eil Brezel-bed e oa bet lakaet da bennkenurzhier an tri servij meteorologel — Met Office, Royal Navy hag United States Army Air Forces — a rae war-dro ar rakweladoù amzer evit an Oberiadenn Overlord.

Eñ an hini eo a gendrec'has ar jeneral stadunanat Eisenhower da zaleañ deiziad dilestradeg ar Gevredidi war draezhennoù Normandi eus ar 5 d'ar 6 a viz Mezheven 1944.

Noplaet e voe e 1954 gant ar rouanez Elesbed II.
Sarubobo

**Sarubobo** (japaneg : さるぼぼ) a zo un amuzetez japanat. Liammet eo dreist-holl gant kêr Takayama e prefeti Gifu.
Ur boupinell eo, ruz gant stumm un den met hep tresoù war e pe he dremm. A bep seurt ment e c'hall bezañ. En un doare hengounel e vez prientet ar sarubobo gant ar mammoù-kozh evit o bugale-vihan evel c'hoarielloù hag evit ar merc'hed evel doug-chañs evit eurediñ.
Sarubobo a dalvez "babig marmouz", *bobo* o vezañ un doare lec'hel da lavarout "babig" e Takayama.
Hirie an deiz e vez gwerzhet sarubobo d'an douristed, evel arouez eus Takayama.
Dinas (Sir Benfro)

**Dinas** (*Dinas Cross* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, en arvor sir Benfro.

Emañ war an hent a gas eus Abergwaun da Nyfer hag en am astenn a ra war ledenez Ynys Dinas, anavezet dre m'eo stank enni ar reuniged hag an evned-mor. Distrujet e voe iliz Dinas gant ar Vikinged gwechall. E kumuniezh Dinas emañ, ouzhpenn Dinas, kêriadennoù Pwllgwaelod ha Cwm yr Eglwys.

E 2011 e oa 815 a dud o chom er gumuniezh ha 357 anezho a oa kembraegerien (44,3%).

## Notennoù
Eglwyswen

**Eglwyswen** pe **Eglwys Wen** zo ur gêriadenn eus Kembre e hanternoz Sir Benfro. Emañ war harzoù ar menezioù Preseli, er su da Aberteifi hag er reter da Abergwaun. Emañ e-barzh kumuniezh Crymych.

Gwechall e veze graet "Whitchurch-by-Cardigan" eus ar gêriadenn e saozneg, met bremañ e implijer peurliesañ an anv kembraek e saozneg.

## Notennoù
Llandyfái

**Llandyfái** (*Lamphey* e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Emañ er reter da gêr Penfro.

Gwelet a reer er gêriadenn aspadennoù eus "Palez an Eskob", hag a veze implijet gant eskibien Tyddewi. Savet e voe ar braz eus ar savadur a weler bremañ gant Henry de Gower, eskob Tyddewi etre 1328 ha 1347.

E 2001 e oa 12,9% eus an dud a oa kembraegerien.
Heuryou brezonec ha latin

An ***Heuryou brezonec ha latin composet quen e pros quen e guers, e faver ar bopl simp*** zo ul levr a relijion gant Charlez ar Brizh, embannet e 1712.

E gwirionez ez eus anezhañ adembannadur ***Canticou spirituel var an oll exerciçou eus a ur guir gristen***, a oa bet embannet e 1698, ha kresket gant an oberour.
Fran Miklošič

**Fran Miklošič** (anavezet en alamaneg evel *Franz Xaver Ritter von Miklosich*) (20 a viz Du 1813 – 7 a viz Meurzh 1891) a oa ur yezhoniour sloven.

## E vuhez
Ganet e voe Miklošič e Radomerščak e-kichen kêr Ljutomer, e Stiria Izel, hag a oa da neuze en Impalaeriezh Aostria.

Studioù war ar brederouriezh a reas e skol-veur Graz, ha dont a reas da vezañ kelenner prederouriezh enni. E 1838 ez eas da skol-veur Vienna, ma tapas un doktorelezh war ar gwir. Levezonet e voe gant ar yezhoniour Jernej Kopitar ha paouez a reas gant ar gwir, da ouestlañ e vuhez da studi ar yezhoù slavek.

E 1844 e tapas ur post e Levraoueg an Impalaeriezh, e Vienna. Er bloavezh-se ivez e embannas ur pennad diwar-benn labour ar yezhoniour alaman Franz Bopp hag a sachas evezh ar skolveuridi warnañ. Diwar neuze e embannas meur a oberenn ma tiskouezas e oa un den desket-bras war ar yezhoù slavek. Gant e labour e voe degaset kemmoù bras da studi ar yezhoù-se.

E 1849 e voe anvet Miklošič d'ar gador nevez-savet evit ar yezhoniezh slavek e skol-veur Vienna. Ezel e voe ivez eus Akademiezh Skiantoù Aostria, e rann ar yezhoniezh, ha kenskrivañ a rae gant "Akademiezh C'hall an Enskrivadurioù hag al Lizheroù Kaer". En e oberenn en deus pledet gant ar yezhoù slavek, hag ivez gant ar roumaneg, an aroumaneg, an albaneg, ar gresianeg, ar romeg (romani).

## E vennozhioù politikel
Da vare Dispac'h 1848 e kemeras perzh Miklošič, a-zevri, en emsav broadel sloven. Bez' e voe kadoriad ur gevredigezh studierien sloven eus Graz ha Vienna, anvet *Slovenija*. Asambles gant tud all evel Matija Majar ha Lovro Toman, e savas ur programm politikel anvet "Slovenia Unanet", da c'houlenn ma vefe unanet an holl zouaroù ma komzed sloveneg en ur vro hepken, en Impalaeriezh Aostria, ha ma vefe roet d'an dud ar gwir da gomz sloveneg e pep lec'h. Goude c'hwitadenn an emsavadeg, e tistroas d'e obererezh skloveuriad. Met kensinañ a reas Emglev Lennegel Vienna, e 1850, a-gevret gant skrivagnerien serbek ha kroatek, Vuk Karadžić, Đuro Daničić, Ivan Mažuranić, Dimitrija Demeter, Stjepan Pejaković, Ivan Kukuljević ha Vinko Pacel, da glask unvaniñ yezhoù skrivet ha lennegezhioù ar Serbed, Kroated ha Slovened.

## Oberennoù
* *Lexicon linguae slovenicae veteris dialecti*, 1850 (adembannet e 1862-65 evel *Lexicon Palaeoslovenico-graeco-latinum*)
* *Vergleichende Grammatik der slavischen Sprachen*, 4 levrenn, 1852–75
* *Vergleichende Formenlehre der slavischen Sprachen*, 582 pajenn, 1856
* *[https://archive.org/stream/monumentaserbic00miklgoog#page/n454/mode/2up Monumenta Serbica Spectantia Historiam Serbiae, Bosniae, Ragusii]*, 1858 
* *Die Bildung der slavischen Personennamen*, 1860
* *Etymologisches Wörterbuch der slavischen Sprachen*, 1886
* *Über die Mundarten und Wanderungen der Zigeuner Europas*, 12 lodenn, 1872-80.

## Notennoù
Spital

**Spital** a c'hall bezañ :
* Spital am Pyhrn, kumun eus Aostria, en Aostria-Uhel
* Spital am Semmering, kumun eus Aostria, e Stiria
Magasin spirituel er beurerion

**Magasin spirituel er beurerion**, pe **Magasin Spirituel Er Beurerion, en Artisantet, Er Serviterion, Hac en Dud Diar Er Mæzeu**, zo ul levr brezhonek a relijion savet gant Jean Marion, eus Aradon, hag embannet en 1790. Un droidigezh, laosk a-walc'h, pe gentoc'h un dreuzskrivadenn, eo eus ul levr gallek, ar * Magasin des pauvres, artisans, domestiques et gens de campagne*, gant ar skrivagnerez c'hall Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, a oa bet embannet e 1768. Er skrid brezhonek eo lakaet da c'hoarvezout e Breizh an XVIIIvet kantved.
Llandysilio (Sir Benfro)

**Llandysilio**, pe *Llandysilio-yn-Nyfed* pe *Llandysilio-yn-y-Nefyd* (*Llandissilio* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre e reter Sir Benfro. Emañ war an hent etre Arberth ha Crymych, nepell diouzh harzoù Sir Gaerfyrddin. 

Gouestlet eo an iliz da sant Tysilio, ur sant kembreat eus ar . E-barzh an iliz ez eus mein eus ar  ha warno enskrivadurioù kozh. 

Hervez George Owen, naturour hag istorour marvet e 1613, e oa bevenn yezh Sir Benfro, anvet "linenn Landsker", o tremen dre Llandysilio en amzer-hont.

Douaret eo bet ar barzh kembraek Waldo Williams e Llandysilio.

## Notennoù
Bosenn Zu

Ar **Vosenn Zu** pe ar **Vosenn Vras** eo ar poread bosenn en em ledas e kornôg Azia hag en Europa er . Soñjal a reer e varvas 75 milion a dud, d’an nebeutañ, diwar ar c’hleñved-se. Un efed bras he devoe ar Vosenn Zu en Europa : un drederenn eus poblañs ar c’hevandir a varvas, digreskiñ a reas galloud an Iliz katolik ha taget e voe ar Yuzevien, a selled outo evel ar re o doa degaset ar c’hleñved da Europa.

Dont a ra an anv eus an takadoù du a deu war wel war gorf (kazel ha pleg ar vorzhed dreist-holl) ar glañvourien skoet gant ar c'hleñved. Hiziv an deiz e ouzer mat ez eo pennkaoz *[[Yersinia pestis]]*, ur spesad bakteri bet kavet gant ar bakteriologour Alexandre Yersin (1863-1943) e 1894.

## Notennoù ha daveennoù
Llanfyrnach

**Llanfyrnach** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez eus Kembre, e hanternoz sir Benfro. Emañ er reter d'ar menezioù Preseli, er c'hreisteiz da Aberteifi.

Anvet e voe ar barrez diwar sant Brynach, ur sant deuet eus Iwerzhon.

Ganet e voe ar barzh kembraek Thomas Evan Nicholas ("Niclas y Glais") e Llanfyrnach e 1878.
Gabriel Celaya

**Gabriel Celaya**, anv klok : Rafael Gabriel Juan Múgica Celaya Leceta,
 (Hernani 18 a viz Meurzh 1911 - Madrid 18 a viz Ebrel 1999) a oa ur skrivagner euskarat spagnolek, brudet abalamour d'e varzhoniezh.

## Barzhonegoù
* *Marea del silencio*, 1935
* *La soledad cerrada*, 1947
* *Movimientos elementales*, 1947
* *Tranquilamente hablando*, 1947 (firmado como Juan de Leceta)
* *Objetos poéticos*, 1948
* *El principio sin fín*, 1949
* *Se parece al amor*, 1949
* *Las cosas como son*, 1949
* *Deriva, Alicante*, 1950
* *Las cartas boca arriba*, 1951
* *Lo demás es silencio*, 1952
* *Paz y concierto*, 1953
* *Ciento volando* (con Amparo Gastón), 1953
* *Vía muerta*, 1954
* *Cantos iberos*, 1955
* *Coser y cantar* (con Amparo Gastón), 1955
* *De claro en claro*, 1956
* *Entreacto*, 1957
* *Las resistencias del diamante*, 1957
* *Música celestial* (con Amparo Gastón), 1958
* *Cantata en Aleixandre*, 1959
* *El corazón en su sitio*, 1959
* *Para vosotros dos*, 1960
* *Poesía urgente*, 1960
* *La buena vida*, 1961
* *Los poemas de Juan de Leceta*, 1961
* *Rapsodia eúskara*, 1961
* *Episodios nacionales*, 1962
* *Mazorcas*, 1962
* *Versos de otoño*, 1963
* *Dos cantatas*, 1963
* *La linterna sorda*, 1964
* *Baladas y decires vascos*, 1965
* *Lo que faltaba*, 1967
* *Poemas de Rafael Múgica*, 1967
* *Los espejos transparentes*, 1968
* *Canto en lo mío*, 1968
* *Poesías completas*, 1969
* *Operaciones poéticas*, 1971
* *Campos semánticos*, 1971
* *Dirección prohibida*, 1973
* *Función de Uno*, 1973
* *El derecho y el revés*, 1973
* *La hija de Arbigorriya*, 1975
* *Buenos días, buenas noches*, 1978
* *Parte de guerra*, 1977
* *Poesías completas (Tomo I-VI)*, 1977-80
* *Iberia sumergida*, 1978
* *Poemas órficos*, 1981
* *Penúltimos poemas*, 1982
* *Cantos y mitos*, 1984
* *Trilogía vasca*, 1984
* *El mundo abierto*, 1986
* *Orígenes / Hastapenak*, 1990
* *Poesías completas*, 2001-04
## Arnodadennoù
* *El arte como lenguaje*, 1951
* *Poesía y verdad*, 1959
* *Juan Manuel Caneja*, 1959
* *Exploración de la poesía*, 1964
* *Castilla, a cultural reader* (con Phyllis Turnbull), 1960
* *Inquisición de la poesía*, 1972
* *La voz de los niños*, 1972
* *Bécquer*, 1972
* *Los espacios de Chillida*, 1974
* *Lo que faltaba de Gabriel Celaya*, 1984
* *Reflexiones sobre mi poesía*, 1987
* *Ensayos literarios*, 2009
## Komz-plaen
* *Tentativas*, 1946
* *Lázaro calla*, 1949
* *Penúltimas tentativas*, 1960
* *Lo uno y lo otro*, 1962
* *Los buenos negocios*, 1965
* *Memorias inmemoriales*, 1980
## Levrlennadur
* en italianeg : Dario Puccini, *Romancero de la Resistenza Spagnola (1936-1965)*, Laterza, 1974 (bet embannet e galleg ivez: *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976).

## Daveoù ha notennoù