open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urzh an hoc'h-dreinek

**Urzh an hoc'h-dreinek** (galleg : *Ordre du Porc-Épic)* zo bet savet gant Louis de France (1372-1407), dug Orleañs, e 1394 da geñver badeziant e vab henañ, Charles d'Orléans.

## Roll 1439
Savet  gant Charles, dug Orleañs, e Londrez, d'an 8 a viz Meurzh 1439.

## Marc'heien all, betek 1498

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
## Notennoù
San Pietro al Natisone

**San Pietro al Natisone** (sloveneg: *Špeter Slovenov*) zo ur gumun eus proviñs Udine e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Sedegliano

**Sedegliano ** zo ur gumun eus Italia, e rannvro Friuli-Venezia Giulia, hag a oa e proviñs Udine a-raok 2018. 


File:Map_of_comune_of_Sedegliano_(province_of_Udine,_region_Friuli-Venezia_Giulia,_Italy).svg| Sedegliano, e proviñs Udine.
Corno di Rosazzo

** Corno di Rosazzo** zo ur gumun eus Italia, e rannvro Friuli-Venezia Giulia, hag a oa e proviñs Udine a-raok 2018.
Laodike

**Laodike** (Λαοδίκη, [la.odíkɛː]) a oa  merc'h da Priamos, roue Troia, ha d'e bried Hekuba. Kontet e oa da vezañ koantañ merc'h Priamos. Dimezet e oa da Helikaon, hervez Ilias ar barzh Homeros.

E deroù ar brezel ec'h orgedas ouzh Akamas, a oa deuet da c'houlenn Elena. Ur mab he doe, anvet Mounitos.

Pa voe kemeret Troia gant an enebourien e kouezhas Laodike en un islonk.
Capriva del Friuli

**Capriva del Friuli** a zo ur gumun eus Italia  e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia hag a oa e proviñs Gorizia a-raok 2018.
Grado

**Grado** zo un anv-lec'h hag un anv-den.

## Lec'hioù

*Grado (Friuli-Venezia Giulia)‎, kumun

*Grado (Asturiez), kumun en Asturiez.
***Grado*, parrez e kumun Grado.
*El Grado, kumun e proviñs Huesca, en Aragon

## Tud
*Cristina Grado (1939–2016), aktorez italian
Davies

**Davies** zo un anv-tiegezh kembreat saoznekaet. Div vartezeadenn zo diwar-benn e orin. Hervez an hini gentañ e vefe un distummadur eus Dyfed, anv ur rouantelezh kembreat er Grennamzer. Gant an eil e teufe eus an anv hebraek David hag a zo ivez Sant patrom Bro-Gembre.

An eil anv-familh stankañ eo e Bro-Gembre hag an eizhvet e Bro-Saoz, er mervent hag er gwalarn dreist-holl, a-hed harzoù Kembre eta. Stank eo ivez e Kerne-Veur. Ral eo er Stadoù-Unanet avat, lec'h ma vez kavet an anv Davis kalz aliesoc'h.

## Tud
### Anv meur a zen
* David Davies
* John Davies
* Richard Davies

### Tud all
========
* Richard Davies (war-dro 1501 – 7 a viz Du 1581), eskob kembreat
* John Davies (war-dro 1567–1644), skrivagner, troer, yezhadurour ha geriadurour kembraek
* John Glyn Davies (1870-1953), kelenner yezhoù keltiek, barzh kembraek, saver kanaouennoù
* Wilfred Mitford Davies (1895–1966), treser
* Idris Davies (1905-1953), barzh saoznek
* Pennar Davies (1911-1996), skrivagner kembraek a feiz kristen
* Rhiannon Davies Jones (ganet e 1921), romantourez kembraek
* John Davies (1938-2015), istorour

========
* Samantha Davies (g. e 1974), bageerez-dre-lien
* Iestyn Davies (g. e 1979), kaner contratenor

## Gwelout ivez
* Davis
* Davy
Ruda

**Ruda** zo un anv-lec'h.

#### 
*Ruda (Bosnia),  kêriadenn e Novi Travnik 

#### 
* Ruda

#### 
*  Ruda Talubska, kêriadenn
San Leonardo (Udine)

**San Leonardo** (en italianeg; *Sant Lenàrt* e friouleg, *Svet Lienart* pe *Podutana* e sloveneg ) zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia, ha 1 041 a dud enni o chom. E frazione Merso di Sopra emañ an ti-kêr.

Ur pont zo enni dreist ar stêr Cosizza  etre  Merso di Sopra  ha frazione  Scrutto.

Hervez niveradeg 1971 e oa 89.2% a slovenegerien e San Leonardo .


File:Map_of_comune_of_San_Leonardo_(province_of_Udine,_region_Friuli-Venezia_Giulia,_Italy).svg| Kumun San Leonardo, tostik ouzh Slovenia.
Loeiz Kerne

**Loeiz Kerne**, ganet e Kastell-Paol d'ar 4 a viz Mezheven 1840 ha marvet e Sibirill d'ar 6 a viz Gwengolo 1893, a oa ur beleg breizhat ha saver levrioù relijiel. Beleget e voe e 1865, hag anvet e voe tro-ha-tro e Lesneven, e Brest, en Treoù, e Plogastell-Sant-Jermen, e Kastell-Paol hag e Sibiril. Eno e varvas daou viz hepken goude bezañ anvet en e garg a berson.

## Levrioù
**Miz an Anaoun*, Desmoulins, Landerne, 1891
**An Ofern, ar Zul hag ar bloaz*, Dumont, Brest, 1892
**Buez an aotrou Sant Paol escop Leon*, Dumont, Brest, 1893
**Istor hor mamm zantel an Iliz kountet d'he genvroiz*, Desmoulins, Landerne, 1893
**Buez an Aotrou Sant Kaourintin escop Kerne*, Dumont, Brest, 1894
**Istor hor mamm santel an iliz beteg ar bloas ma*, Desmoulins, Landerne, 1898

hag e galleg: 
**Saint‐Joseph autrefois Bel‐Air, maison de repos pour les prêtres âgés et infirmes à Saint‐Pol‐de‐Léon*, P. Lanoé, Montroulez, 1891
Triangolo Lariano

An **Triangolo Lariano** (pe **Penisola Lariana**) eo ar beg-douar, anvet ivez "*Lario*", etre daou skourr lenn Como, hag etre kêrioù Como ha Lecco;  deverañ a ra anv an tric'horn eus an anv Lario-se.   

### Lennoù
Bevennet eo tu kreisteiz an tolead gant peder lenn vihan.
*Alserio, Pussiano, Annone, Garlate.

### Menezioù

Sede menezioù uhelañ an Triangolo Lariano :
* Monte San Primo - 1.682 m
* Monte Palanzone - 1.436 m
* Corni di Canzo - 1.373 m
* Bollettone - 1.317 m
* Moregallo - 1.276 m
* Pizzo dell'Asino - 1.272 m
* Monte Rai - 1.261 m
* Cornizzolo - 1.241 m
* Monte Boletto - 1.236 m
* Punta Tre Termini - 1.140 m
* Monte Broncino - 1.077 m
* Monte Oriolo - 1.076 m
* Barzaghino - 1.068 m
Lauco

** Lauco ** zo ur gumun eus Italia, e rannvro Friuli-Venezia Giulia, hag a oa e proviñs Udine a-raok 2018.
Monte San Primo

Ar **Monte San Primo**  zo ur menez a  1.682 m uhelder,  en hanternoz Italia, en Triangolo Lariano, e Lombardia.
San Leonardo

**San Leonardo** zo anv meur a lec'h.

## 
;Kumunioù
* San Leonardo, e proviñs Udine
* San Leonardo in Passiria, e proviñs Bolzano
;*[[Frazione|frazioni]]*
* San Leonardo, e Calangianus e proviñs Sassari
* San Leonardo, e Badia e proviñs Bolzano
* San Leonardo di Cutro, e Cutro e proviñs Crotone
* San Leonardo, karter e Milano
* San Leonardo, karter e Parma
* San Leonardo Valcellina, *frazione* e Montereale Valcellina, e proviñs  Pordenone
* Passo San Leonardo, ode e proviñs L'Aquila
* San Leonardo de Siete Fuentes, *frazione* e Santu Lussurgiu, e proviñs  Oristano
* San Leonardo, *frazione* e Marsala, e proviñs Trapani
* San Leonardo, karter e Salerno
* San Leonardo, *frazione* rannet etre Linarolo ha Valle Salimbene, e proviñs  Pavia
* San Leonardo di Orvei, kreñvlec'h krennamzerel en Ozieri, e proviñs Sassari
## 
* San Leonardo de Yagüe, kumun e Kastilha ha León
## 
* San Leonardo, kumun e proviñs Nueva Ecija
Lost-pig

Al **lost-pig** zo anv ur porpant, pe chupenn, douget gant gwazed, bet diouzh ar c'hiz en XIXvet kantved, ha deuet da vezañ pezh gwiskamant al lidoù bras.

## Skeudennaoueg

Atatürk in white tie.jpg|Mustafa Kemal Atatürk gant u lost-pig hag un  tog-uhel.
Gaston Doumergue 1924.jpg|Gaston Doumergue, prezidant gall.
First family and Elizabeth II 2007 (outside).jpg|Elesbed II hag he fried gant George Bush hag e bried. Ar priñs Philip ha  George Bush a zoug ur porpant lost-pig.
White tie 1.JPG|Lost-pig gwenn.
White tie 2.JPG|Lost-pig gwenn.
Ahrntal

**Ahrntal** (en alamaneg), pe *Valle Aurina* en italianeg, zo un draoñienn hag ur  gumun eus Italia, e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.  5 977 a dud zo enni o chom.
Lenn Lugano

Lenn Lugano, pe **Lenn Ceresio** (italianeg : *Lago di Lugano*, * Lago Ceresio*), zo ul lenn rannet etre kanton Ticino e Suis ha rannvro Lombardia en Italia. E Suis emañ kêr Lugano.
Resia

**Resia** zo anv meur a lec'h en Italia.
*Lenn Resia, ul lenn  artifisiel e Graun im Vinschgau (Curon Venosta en italianeg) e Proviñs Bolzano
*Passo di Resia, un ode e Proviñs Bolzano etre Italia hag Aostria
*Resia, kumun e Proviñs Udine
*Resia, *[[frazione]]* e Curon Venosta
*Val Resia, traoñienn e Friuli-Venezia Giulia
*Resia, froud e Friuli-Venezia Giulia
Welschnofen

**Welschnofen** (en alamaneg) pe *Nova Levante* (en italianeg) zo ur gumun eus Italia, e distrig Salten-Schlern, e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e rannvro Trentino-Alto Adige. Un 2000 a dud zo enni o chom.
Dolomitoù

An **Dolomitoù** (*Dolomiti* en italianeg, *Dolomiten* en alamaneg, *Dolomites* e ladineg, *Dolomitis* e friouleg, *Dołomiti* e veneteg), anvet ivez **Monti pallidi**, zo ur venezieg en Alpoù e reter Italia, er c'hreisteiz d'ar venezieg vras er rannvroioù Veneto, Trentino-Alto Adige ha Friuli-Venezia Giulia (rannet etre proviñsoù Belluno, Bolzano, Trento, Udine, Pordenone, gant un darnig en Aostria (Dolomitoù Lienz).
Castel Colonna

**Castel Colonna** a oa ur gumun italian  e proviñs Ancona, er Marche, hag ur 1000 a dud o chom enni. 

Kendeuzet e oa bet gant Ripe ha Monterado d'ar 1 a viz Genver 2014 d'ober kumun nevez : Trecastelli.

## Istor
*Tomba di Senigallia* e oa anv ar gumun betek 1921, pa voe anvet *Castel Colonna*.
Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix

**Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix** (*Senale-San Felice* en italianeg) zo ur gumun e Sutirol, en Italia.
Hent-houarn Naoned-Orléans Kastell-Briant

Ul linenn hent-houarn zo etre Naoned ha Kastell-Briant e Bro-Naoned, e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh.

## Tres
***PK** = *Poent Kilometrek* adalek porzh-houarn Naoned
*Kemmet e voe tres al linenn er bloaz 2015 etre Soullans ha Commequiers : adalek ar PK 68,427 e kas war-eeun da St-Hilaire ha St-Gilles ; e lizherennoù *stouet* emañ an ehanoù n'eus mui anezho war al linenn-se.
Stefan Wul

**Stefan Wul** a oa anv-pluenn ar skrivagner gall skiant-faltazi **Pierre Pairault** (Pariz,  – ). Brudet eo dre e romantoù dreist-holl ; aozer istorioù berr e oa ivez, hag embannet en devoa dastumadoù barzhonegoù awenet gant an SF bepred.

Un anv-pluenn all en devoa, « Lionel Hudson ».

## Buhez
E Pariz e 1922 e voe ganet Pierre Pairault. Er skol dija e skrive istorioù, a lenne dirak e gamaladed kent o gwerzhañ dezho evit ur gwenneg. Goude tapet gantañ e vachelouriezh war ar brederouriezh e 1940 e voe dizaliet gant e dad da studiañ al lennegezh. War-zu ar vezegiezh e troas neuze, hag e diwezh an Eil Brezel-bed e 1945 e voe diplomet evel dentour.

Goude eurediñ e 1951 e kuitaas Pariz e 1952 d'en em staliañ gant e wreg en Eure e Normandi.

E-kichen e vicher a zentour e skrive P. Pairault istorioù polis, hep ober berzh avat. Goude klevet e wreg o klemm abalamour d'ur romant skiant-faltazi he devoa kavet fall e tivizas skrivañ unan eviti... hag 11 romant a voe embannet adalek 1956 betek 1959 en dastumad hollvrudet *Anticipation* e ti Fleuve noir dindan ar sinadur « Stefan Wul », diwar anv un ijinour atomour rus. Berzh bras a reas oberennoù Stefan Wul, petra bennak ma veze disprizet an SF er mare-se.

E-keit-se e veajas dre Alamagn, Breizh-Veur, Egipt, Maroko, Spagn, Tunizia ha Turkia.

Hep raktres na neudenn vlein e laboure Stefan Wul : diwar ur mennozh e voulc'he skrivañ, ha tamm-ha-tamm e tiorroe an istor. Ouzhpenn skrivañ e kemere perzh e skeudenniñ goloioù e levrioù, a vrastrese kent o c'has d'an embanner.

E 1977, triwec'h vloaz goude e levr diwezhañ, ez embannas un daouzekvet romant. Da oberennoù klasel e bed ar skiant-faltazi gallek eo troet oberennoù Stefan Wul. E eil romant avat, *Niourk* (1957), zo chomet e bennoberenn.

## Oberennoù
### Romantoù

### Istorioù berr
* *Le Bruit* (1957), er gelaouenn *Fiction* niverenn 43
* *Échec au plan 3* (1958), er gelaouenn *Satellite* niverenn 1
* *Expertise* (1958), e *Fiction* niv. 54
* *Il suffit d'un rien* (1958), e *Satellite* niv. 5
* *Jeux de vestales* (1960), e *Fiction Spécial* niv. 2
* *Gwendoline* (1961), e *Fiction* niv. 87
* *Droit de réponse* (1974), e *Les nouvelles littéraires* niv. 2427
* *L'Archange* (1982), en *Odyssée sous contrôle*, Denoël, dastumad *Présence du futur*, niv. 542, 1993 
* *Le Loup botté* (1995), en *Œuvres complètes - 1*
* *Déchéance* (2000), er gelaouenn *Phenix* niv. 50

### Barzhonegoù
* *La Vercingétorigolade*, La Pensée universelle, 1972, adembannet en *Œuvres complètes – 2*
* *Apocalypses*, en *Œuvres complètes – 1*
* *Hommage à Julia Verlanger*, en *Œuvres complètes – 1*
* *Transes*, en *Œuvres complètes – 2*
* *Feuilles éparses*, en *Œuvres complètes – 2*
* *Autres rimes de circonstance*, en *Œuvres complètes – 2*

## Levrlennadur
* *Stefan Wul — Œuvres complètes – 1*. Uccle : Claude Lefrancq, 1996 
* *Stefan Wul — Œuvres complètes – 2*. Uccle : Claude Lefrancq, 1997 
## Notennoù
San Marcello

**San Marcello** zo anv meur a lec'h en Italia.

## Kumunioù
* San Marcello (Ancona), e proviñs  Ancona
* San Marcello Piteglio, e proviñs Pistoia
San Salvatore

**San Salvatore** zo anv meur a lec'h.

#### 
;Kumunioù
* San Salvatore di Fitalia, e Meurgêr Messina
* San Salvatore Monferrato, e proviñs Alessandria
* San Salvatore Telesino, e proviñs Benevento

;Frazioni
* San Salvatore, e Malnate e proviñs  Varese
* San Salvatore, e Montecarlo e proviñs Lucca
* San Salvatore, e Sospiro e proviñs Cremona
* San Salvatore di Sinis – e Cabras e proviñs  Oristano e Sardigna
* San Salvatore, pennlec'h Cogorno e Meurgêr Genova
* San Salvatore, e Ripatransone e proviñs Ascoli
* San Salvatore, e Roccavaldina e Meurgêr Messina
;Lec'hioù all
* San Salvatore, karter e Caltanissetta
* San Salvatore, kêriadenn (n'eo ket ur *frazione*) e Casoria e Meurgêr Napoli
Tuscia

**Tuscia** zo un anv roet d'ur vro gozh en Italia a-raok ma voe anvet Toskana. Klotañ a rae mui pe vui gant Etruria gozh, bro an Etrusked.
Civitella

**Civitella** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun.

* Civitella Alfedena, e proviñs L'Aquila
* Civitella Casanova, e proviñs Pescara
* Civitella d'Agliano, e proviñs Viterbo
* Civitella del Tronto, e proviñs Teramo
* Civitella di Romagna, e proviñs Forlì-Cesena
* Civitella in Val di Chiana, e proviñs Arezzo
* Civitella Messer Raimondo, e proviñs Chieti
* Civitella Paganico, e proviñs Grosseto
* Civitella Roveto, e proviñs L'Aquila
* Civitella San Paolo, e proviñs Roma
* Moio della Civitella, e proviñs Salerno
Barbarano Vicentino

**Barbarano Vicentino** a oa ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.

## Istor
Kendeuzet e oa bet gant Mossano d'ar 17 a viz C'hwevrer 2018 d'ober ur gumun nevez : Barbarano Mossano.
Campolongo

**Campolongo** zo anv  meur a gumun en Italia.

* Campolongo Tapogliano e proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia
* Campolongo sul Brenta Proviñs Vicenza, e Veneto
* Campolongo Maggiore e proviñs Venezia hag e rannvro Veneto

### Frazioni
* Campolongo, e Santo Stefano di Cadore, e proviñs Belluno
* Campolongo, e  Val Liona, e proviñs Vicenza
* Campolongo al Torre, e Campolongo Tapogliano, e proviñs Udine

### Lec'hioù all
* Campolongo, e Conegliano, e proviñs Treviso
* Campolongo, e  Fossalta di Piave, e città metropolitana di Venezia
* Campolongo, en Isola di Capo Rizzuto, e proviñs Crotone
* Campolongo Minore, anv kozh kumun  Campodoro, e proviñs Padova
* Passo di Campolongo, ode etre Arabba, e proviñs Belluno, ha Corvara in Badia, e proviñs Bolzano

## Pennad kar
* Campo
Valstagna

**  Valstagna ** a oa ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.
## Istor
D'an 30 a viz Genver 2019 e voe staget ouzh kumunioù Campolongo sul Brenta, Cismon del Grappa ha San Nazario d'ober kumun Valbrenta.
Jules de Polignac (1746-1817)

**Armand Jules François**, kont ha kentañ dug Polignac ganet d'ar 7 a viz Even 1746 e Claye hag aet da Anaon d'an 21 a viz Gwengolo 1817 e Sant-Petersbourg, a oa ur soudard ha politikour gall.
Devezhioù ar 5 hag ar 6 a viz Here 1789

**Devezhioù ar 5 hag ar 6 a viz Here 1789** zo lod eus an devezhioù a reer anezho « devezhioù meur » e-kerzh an Dispac'h Gall hag o deus degaset distro ar roue hag e familh da Bariz, kêr-benn ar rouantelezh.  

Da gentañ, devezh ar 5 a viz Here a gomañs gant maouezed o kerzhout betek Plasenn ar Grève, dirak ti-kêr Pariz, evit lavare d'ar Gumun, dreist-holl, e vank bara er gêr-benn. Dont a reont tre en ti-kêr betek ma errufe ar Gward broadel parizian, gant La Fayette e penn. 

Goude-se e teu dezho ar soñj da vont da welet ar roue hag ar Vodadeg vonreizhañ. Milieroù a dud, darn anezho o vezañ maouezed, a ya war-zu Versailhez. Heuliet int gant strolladoù armet, ha meur a eurvezh war-lerc'h, gant 15 000 betek 20 000 den eus ar Gward broadel.
Montorso

**Montorso** zo un anv-lec'h italianek. 

#### 
**Montorso*, gwechall kumun, hiriv frazione e Sant'Angelo a Cupolo e Campania
*Montorso Vicentino, e Veneto

#### 
*Montorso, pe Medvedje Brdo, e kumun Logatec (Longatico)
Sant'Angelo

**Sant'Angelo** zo anv meur a gumun en Italia.

========
*Castel Sant'Angelo, e proviñs Rieti
*Città Sant'Angelo, e proviñs Pescara
*Monte Sant'Angelo, e proviñs Foggia
*Mosciano Sant'Angelo, e proviñs Teramo
*Sant'Angelo a Cupolo, e proviñs Benevento
*Sant'Angelo a Fasanella, e proviñs Salerno
*Sant'Angelo a Scala, e proviñs Avellino
*Sant'Angelo all'Esca, e proviñs Avellino
*Sant'Angelo d'Alife, e proviñs Caserta
*Sant'Angelo dei Lombardi, e proviñs Avellino
*Sant'Angelo del Pesco, e proviñs Isernia
*Sant'Angelo di Brolo, kumun e proviñs Messina
*Sant'Angelo di Piove di Sacco, e proviñs Padova
*Sant'Angelo Le Fratte, e proviñs Potenza
*Sant'Angelo in Pontano, e proviñs Macerata
*Sant'Angelo in Vado, e proviñs Pesaro e Urbino
*Sant'Angelo Limosano, e proviñs Campobasso
*Sant'Angelo Lodigiano, e proviñs Lodi
*Sant'Angelo Lomellina, e proviñs Pavia
*Sant'Angelo Muxaro, kumun e proviñs Agrigento
*Sant'Angelo Romano, kumun e proviñs Roma
*Valle dell'Angelo, e proviñs Salerno
*Villa Sant'Angelo, e proviñs L'Aquila
Compagnie Marat

:*Arabat droukveskañ gant [[Détachement Marat]]
<HR noShade>
Ar *'Gompagnunezh Marat''' a oa unan eus an armeoù savet e 1793, e-pad an Dispac'h gall. Savet e oa bet dre un dekred embannet gant Kuzul dispac'hel Naoned d'ar 14 a viz Here 1793,  ha lakaet dindan ar c'huzul-se. Pal ar gompagnunezh e oa evezhiañ ha spiañ, ha flastrañ an dud a veze gwelet evel enepdispac'herien e kornad Naoned e-kerzh Brezel Vendée.

Un 60 a dud d'ar muiañ a yae d'ober ar bagad-se ha ne badas nemet un daou viz bennak. 

D'ar 7 a viz Genver 1794 e voe diskaret ar gompagnunezh gant Komite dispac'hel Naoned. 

En he lec'h e voe anvet eizh komiser,  ha 7 anezho a oa  bet izili eus ar Gompagnunezh Marat.
Jan Palach

**Jan Palach** (11 Eost 1948 – 19 Genver 1969) a oa ur studier tchek hag en em zistrujas dre an tan e Praha e miz Genver 1969 evit sevel a-enep aloubadeg Tchekoslovakia gant armeoù URSS ha broioù all Emglev Varsovia da heul Nevezamzer Praha. C'hwezhañ a reas an tan ennañ e-unan d'ar 16 a viz C'hwevrer war ur blasenn e kreiz kêr ha mervel a reas tri devezh goude, d'an 19 a viz Genver.

Treiñ a reas obidoù Palach en ur vanifestadeg vras a-enep an alouberien rusian. Miz war-lerc'h (d'ar 25 a viz C'hwevrer) en em zistrujas ur studier all, Jan Zajíc, er memes doare hag er memes lec'h. E miz Ebrel er bloavezh-se ivez en em lazhas un den all, Evžen Plocek, e Jihlava.

Douaret e voe Jan Palach e bered Olšany e Praha. Dre ma teue ur bern tud da lakaat bleunioù war e vez e voe tennet e gorf dioutañ e-kerzh un noz gant ar polis kuzh (*Státní Bezpečnost*, "Surentez ar Stad"), e miz Here 1973 ; devet e voe e gorf ha kaset e ludu d'e vamm, e Všetaty. D'ar 25 a viz Here 1990 e voe ul lid bras da zegas ludu Jan Palach d'e vez kentañ, e Praha.

## Notennoù
Monteforte

**Monteforte** zo un anv-lec'h ha hini meur a gumun en Italia.

*Monteforte Cilento, kumun e proviñs Salerno
*Monteforte d'Alpone, kumun e proviñs Verona
*Monteforte Irpino, kumun e proviñs Avellino

## Pennad kar
* Montfort
* Moñforzh (disheñvelout)
Serra

**Serra** a c'hall bezañ meur a dra :

## Lec'hioù
;
*Serra d'Aiello, kumun italian e proviñs Cosenza
*Serra de' Conti, kumun e proviñs Ancona
*Serra Riccò, kumun e proviñs Genova
*Serra San Bruno, kumun e proviñs Vibo Valentia
*Serra San Quirico, kumun e proviñs Ancona
*Serra Sant'Abbondio, kumun e proviñs Pesaro e Urbino

;Broioù all
*Serra (Valencia), kumun e bro Valencia
*Serra de Daró, kumun e Barcelona
*Serra de Tramuntana, menezioù e Mallorca
*Serra da Estrela, menezioù e Portugal
*Serra do Mar, menezioù e Brazil
*Serra (Brazil), kêr e stad Espirito Santo, e Brazil

## Tud
*Junípero Serra, manac'h eus Mallorca
*Narcís Serra, politiker katalan
*Eduardo Serra, politiker spagnol

## Pennadoù kar
*Serralunga
*Serravalle
Hag ivez
*Serrat
Ponte

**Ponte** zo un anv-lec'h e meur a yezh : galizeg, italianeg, korseg.

#### 
*Pontedeume
*Ponte Sampaio
*Pontevedra

#### 
;Kumunioù

;*[[frazione|frazioni]]*

#### 
*Ponte Novu

#### 
*Ponte da Barca
*Ponte de Lima
*Ponte de Sor

#### 
*Ponte Mellini, ul lec'h eus kumun Serravalle

#### 
*Ponte dei Salti
*Ponte-Campovasto anv italianek kozh La Punt Chamues-ch, kumun eus rannvro Maloja, kanton Grigioni
*Ponte Capriasca, kumun e kanton Ticino

## Pennad kar
*Pont (lec'hanvadurezh)
*Delponte
Castelfidardo

**Castelfidardo** zo ur gumun italian  e proviñs Ancona, er Marche. 

## Tud vrudet
* Ul letanant-jeneral e 1843, e anv **de Juchault**,  eus ur familh uhel, ha  genidik eus Breizh, a zo bet penn-jeneral arme ar Pab en emgann Castelfidardo hag emgann Ancona e 1860. Marvet eo e 1865.
* Un den e anv **de la Barre**, (sur a-walc'h eus Breizh), bet lazhet e Castelfidardo e 1860.
* Daou vreur **du Beaudiez**, eus Bro-Leon; unan a zo bet lazhet
* Un den e anv **Becdelièvre**, eus ur familh uhel, ha genidik eus Breizh, a zo bet komandant arme ar pab e Castelfidardo er bloaz 1860. 
* Pemp breur eus ar familh **de** **Charette**, familh uhel ha genidik eus Breizh, a  oa emouestladed e Castelfidardo hag e  Seziz Gaeta, e 1860. 
* Un den eus ar familh **Plessis** (-Mauron), bet lazhet e Castelfidardo e 1860
Castelleone

**Castelleone** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a lec'h.

; kumunioù:
*Castelleone (Cremona), e proviñs Cremona
*Castelleone di Suasa, e proviñs Ancona

;frazione:
*Castelleone, Deruta e Proviñs Perugia
Santa Maria Nuova

**Santa Maria Nuova** zo un anv-lec'h italianek.

;kumun
* Santa Maria Nuova, kumun e proviñs Ancona

;frazioni
* Santa Maria Nuova Spallicci, e Bertinoro in proviñs Forlì
* Santa Maria La Nova, e Campagna e proviñs Salerno

;karter
* Borgo Santa Maria Nuova, en Asti a gemer perzh er Palio

## Ilizoù
* Chiesa di Santa Maria La Nova
Enkelados mab Ouranos

**Enkelados** () a oa unan eus ar Ramzed e gwengelouriezh Hellaz. Ganet e oa diwar Gaia (an Douar), hag Ouranos (an Oabl). Stourm a reas ouzh Athena e-kerzh Brezel ar Ramzed . Beziet e voe er Menez Etna, e Sikilia.

## Gwengel
Enkelados a oa unan eus ar Ramzed, ganet diwar gwad Ouranos pa gouezhas war an Douar en deiz ma voe spazhet an doue gant e vab Kronos. Ar Ramzed a vrezele a-enep Zeus ha Doueed an Olimpos ha graet e vez Gigantomac'hia ag an emgann-se, ar gad veur evit derc'hel ar c'hosmos. Ur Ramz anvet Enkelados, o stourm ouzh Athena, a c'haller gwelet war ur pod  oberiet ha kinklet en Attika  er VIvet kantved kent JK. 

En *[[Ion]]*, e skriv  Euripides e tremenas an emgann en Azeuldi Apollo Delfi, lec'h ma "voe savet skoed-gorgon Athena a-enep Enkelados".

## Abeg an dispuilh tanveneziek hag ar c'hrenoù-douar
Ag Enkelados (evel euzhviled a zo bet beziet dindan menezioù-tan) e lavared e oa abeg an dispuilh tanveneziek hag ar c'hrenoù-douar. Dispuilhoù Menez Etna a veze graet c'hwezh Enkelados anezho, hag ar c'hrenoù-douar a darzhe pa oa korf Enkelados o eilpennañ. Da skwer e Virgil:Enkelados, e gorf rufanet gant luc'hed,
toullbac'het, gourvezet, a vane bev:
e anal a rae ar c'hwezhoù tan 
eus skalfoù Aitna ; ha ma tivize eilpennañ
hag e lakaat en tu arall, Inizi Trinakria
a grene, hag ar moged a c'holoe an oabl. Barzhoneg *Aetna* ag ar c'hantved 1añ (Marteze skrivet gant Lucilius ar Yaouank):E doureier Trinakria e varvas Enkelados, hag a voe beziet dindan an Aitna. Ar menez a-us e benn, e teuc'he dizehan, gant c'hwezadennoù tan gwastus ag e gorzailhenn.

## Daveoù
Efialtes mab Ouranos

**Efialtes** () zo ur Ramz e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia hag Ouranos. 

Meneget eo e anv e roll anvioù ar *[[Bibliotheke|Bibliotheke]]*, oberenn  Apollodoros. 
Hervez  ar *[[Fabulae]]*, gant Hyginus Mythographus, e vefe mab Gaïa ha Tartaros.

Hervez *Levraoueg Apollodoros*, Efialtes a gemeras perzh e Brezel ar Ramzed ma voe lazhet gant Apollon hag Herakles. Apollon a dennas ur saezh davet e lagad kleiz, hag ur saezh arall en e lagad dehou gant gwareg Herakles.

Efialtes a grapas gant e vreur Otus davet an Olympos adal menez Ossa ha menez Pelion, da dizhout an oabl. Hogen n'o devoa ket tizhet lein ar menez ma taolas Apollon e saezhoù. Goude bout kouezhet e voent strobet ha kaset dindan an douar, mes hennezh a gren pa vez Efialtes o fiñval.
Otos mab Ouranos

**Otos** (en henc'hresianeg , « evn-noz ») zo ur gigant e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl), pe Tartaros hervez an testennoù. Lazhet eo bet e-kerzh Brezel ar Ramzed.
Polybotes mab Ouranos

**Polybotes** ( en henc'hresianeg) zo ur gigant e gwengelouriezh Hellaz, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar).

Enebour Poseidon eo Polybotes. Pa darzhas Brezel ar Ramzed e voe hemolc'het gantañ war ar mor betek enezenn Nysiros. Aze e stlepas Poseidon ur maen da bPolybotes, hag a reas un enezenn nevez anvet Kos. E pistri e tro an dour kerkent ma vez stoket gant Polybotes.

## Daveoù
Hippolytos mab Ouranos

**Hippolytos** (en henc'hresianeg  zo ur gigant e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl). Lazhet eo bet e-kerzh Brezel ar Ramzed gant Hermes, kabellet gant ar c'hynee profet gant Haides.

## Andon
* Levraoueg Apollodoros
Pallas mab Ouranos

**Pallas** ( Henc'hresianeg) zo ur gigant e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an Oabl), pe da C'haia ha Tartaros. E-kerzh Brezel ar Ramzed e voe trec'het gant Athena, an doueez a zigroc'henas anezhañ hag a implijas e groc'hen evit en em wareziñ.

Hogen hervez Robert Graves e voe flastret gant Athena war-bouez ur roc'h hag Herakles a beurlazhas anezhañ goude-se. 

E *De Natura Deorum* skrivet gant Cicero e oa Pallas ur gigant divaskellet, korf ur c'havr dezhoñ, hag e vefe tad Athena. Klask a reas he gwallañ mes lazhet e voe ganti hag hi en em baras gant e aigis hag e zivaskell. Sed aze perak eo anvet « *Pallas Athena* » diouzh hec'h anv klok. 

## Andon
* Apollodore, Levraoueg
* Cicero, De natura deorum
* Hesiode, Theogonia
* Hygin, Fablennoù

## Daveoù
Gration mab Ouranos

**Gration** (en henc'hresianeg Γρατίων) zo ur gigant, e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl). Lazhet e voe gant Herakles.

Lazhet eo bet gant Artemis, harpet gant Herakles. E testennoù arall e voe lazhet gant Herakles e-unan. Gration en devoa ur c'hi daou benn dezhañ.

## Daveoù
Eürytos mab Ouranos

**Eürytos** (en henc'hresianeg Εὔρυτος) zo ur Ramz, e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl). 

Lazhet e voe gant Dionysos a skoas  outañ gant  e vazh hud (*thyrsos*) e-kerzh Brezel ar Ramzed.
Óengus Óg

**Óengus**, pe **Aengus**, a oa, e gwengelouriezh Iwerzhon, unan ag an Tuatha Dé Danann, hag a enkorfe ar yaouankiz (sed aze perak e vez graet **Óg,** "yaouank", anezhañ), ar garantez hag an awen barzhoniel. Mab Dagda ha Bóand eo Óengus, ha klotañ a ra gant an doue kembreat Mabon hag ar  Maponos galian. Ur perzh a bouez en deus er gwengeloù.

## Anv
En heniwerzhoneg e vez graet *Óengus* pe *Oíngus* anezhañ ha kavout a reer meneg ivez eus *Oinogus* e *Vita Columbae* (Buhez Sant Koulman) gant Adomnán . Ag ar c'hentkeltieg e teu ha talvout a rae "nerzh gwir". E skridoù *[[Dindsenchas]]*, ag ar grennamzer, e lenner e talv kement hag "ar cʼhoant nemetañ", hag e vamm Bóand a roas an anv-se dezhañ rak he eured gant an Dagda a voe he c'hoant nemetañ. *Áengus*, e veze graet anezhañ e krenniwerzhoneg, hag *Aonghus*, pe *Aonghas*, en iwerzhoneg a-vremañ.

Anavet eo evel ***Óengus Óc*** / ***Aengus Óg*** ("Óengus ar yaouank"), ***Mac ind Óc*** ("mab ar yaouankiz"), *Maccan*, pe *Mac Óc / Mac Óg* ("ar mab yaouank").

Hervez keltiegourion evel John T. Koch ha Kenneth H. Jackson e klot *Aengus* gant ar pikteg *Onuist* / *Unuist* hag an hengembraeg *Unust*.

## Daveoù
Rishi Sunak

**Rishi Sunak**, ganet d’an  e Southampton, zo ur politiker saoz, ministr kentañ ar Rouantelezh-Unanet abaoe miz Here 2022. Aet e oa da vinistr pennañ pa oa bet roet he dilez gant Liz Truss d'an  goude bezañ kollet fiziañs an Tories. E miz Gouere 2024 e voe anvet Keir Starmer en e lec’h.

## Daveoù
Claudius Claudianus

**Claudius Claudianus** (war-dro 370 – war-dro 404) a oa ur barzh latin e lez an impalaer Honorius e Milano.

Marteze e oa ganet en Alexandria, en Egipt. Gresianeger e oa ha deskiñ latin a reas o lenn an oberourien roman klasel. Pagan e oa ha meneget eo gant Eosten Hippo evel enebour d'ar C'hrist (Civitas Dei, V, 26) .

## Obereennoù
* Gigantomachia (tammoù).
Anu

**Anu** pe **Ana** (**Anann** pe **[[Morrígan|Anand]]**) a zo anv un doueez-douar meneget e gwengeloù Iwerzhon.

## Gerdarzh an anv
E *Sanas Cormaic*, eus an , e c'haller lenn:

: "Ana – mother of the gods of Ireland; well did she feed the gods".

Gallout a ra bout un doueez anezhi he-unan pe gallout a ra bout un anv arall evit Danu. E *Lebor Gabála Érenn* e vez graet Anand ag ar Morrígan. Dre ma vez mesket he anv gant meur a voud, e c'hall bout diaes gouzout a be doueez e taveer. Dont a ra an anv ag ar c'hentkeltieg **Φanon-*.

Anu zo ereet ouzh Cúige Mumhan: an torgennoù e stumm divvronn anavezet evel *Dá Chích Anann* ("Divvronn Anu") e Kontelezh Ciarraí zo bet anvet hervezi.

E Breizh-veur e kaver ur boud anvet “Gentle Annie”, hag a c'hall pellaat an droug. Ur sell damheñval a c'hall bout kavet pa zaveer da voudigoù evel “The Good People”.

## Levrlennadur
* 
* 

## Daveoù
Cian

E gwengelouriezh Iwerzhon eo **Cían**, lesanvet **Scal Balb**, douaren Dian Cechtn mezeg an Tuatha Dé Danann, ha tad Lugh Lamhfada. Breudeur Cían e oa Cu, Cethen ha Miach.

Cían a voe lazhet gant mibien Tuireann, goude ma oa goulennet gant Lugh dastum teñzorioù tro-dro ar bed evel *[[éraic]]* (dicʼhaou), hervez "Levr an aloubadegoù" (*[[Lebor Gabála Érenn]]*) pe e stumm ur romant "Tonkad Hil Tuireann".

## Anv
Cían a dalv "an hini a bad"; *cían* a dalv "hir, padus, pell".
## Daveoù
Monterado

**Monterado** a oa ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.

Kendeuzet e oa bet gant Ripe ha Castel Colonna d'ar 1 a viz Genver 2014 d'ober ur gumun nevez : Trecastelli.
Bodb Derg

E gwengelouriezh Iwerzhon, **Bodb Derg**, pe **Bodhbh Dearg** (en iwerzhoneg a-vremañ), zo mab da Eochaid Garb pe d'an Dagda. Tiern an Tuatha Dé Danann e voe war-lerc'h Dagda.
Corinaldo

**Corinaldo** zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche. 

Emañ Corinaldo er c'hreisteiz da  Senigallia, un 50 km eus kêr Ancona, tostik da Proviñs Pesaro e Urbino, war  un dorgenn e lez kleiz ar stêr Nevola.

Bez eo bet anvet da gaerañ kêr Italia.


Skyline Corinaldo.jpg|Corinaldo
Falconara

**Falconara** zo un anv-lec'h italianek.

## Kumunioù
*Falconara Albanese, e proviñs Cosenza
*Falconara Marittima, e proviñs Ancona

## Frazioni
*Falconara Iblea, e Noto e proviñs Siracusa
*Falconara, e Butera e proviñs Caltanissetta
*Falconara, e Sant'Ilario d'Enza e proviñs Reggio Emilia

## Istor
*Emgann Falconara, e-pad Brezel Gousperoù Sikilia (*Guerre del Vespro*).
Ostra

**Ostra** zo anv meur a lec'h.

## 
*Ostra antica, kêr roman dilezet
*Ostra, kumun e proviñs Ancona
*Ostra Vetere, kumun e proviñs  Ancona

## 
*Ostra, kumun e distrig Suceava

## 
*Ostrá, kumun e distrig Nymburk
Trecastelli

**Trecastelli** zo ur gumun italian  e proviñs Ancona, er Marche,  ha 7 457 a dud zo enni o chom .

## Istor
Savet eo bet e 2013 diwar gendeuziñ Ripe, Castel Colonna ha Monterado, ha mont a ra en-dro abaoe ar 1añ a viz Genver 2014. 

E Ripe emañ an ti-kêr. Kumun *sparso* eta eo Trecastelli
Ripe (Marche)

**Ripe** a oa  ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche. Abaoe miz Genver 2014, pa voe kendeuzet gant kumunioù Castel Colonna ha Monterado, ec'h eo ur *[[frazione]]* eus kumun Trecastelli.

E Ripe emañ ti-kêr Trecastelli.
San Sossio Baronia

**Santa Sossio Baronia ** zo ur gumun italian e proviñs Avellino, e Campania.

Anvet eo diwar anv ur sant katolik merzheriet en amzer an impalaer roman Diocletianus.
Castelvetere

**Castelvetere** zo anv italianek meur a gumun en Italia. 

*Castelvetere in Val Fortore, e proviñs Benevento
*Castelvetere sul Calore, e proviñs Avellino
**Castelvetere*, anv Caulonia a-raok 1863
Ness

**Ness**, pe **Nessa**, a oa ur briñsez eus Ulaid ha mamm Conchobar er Rúraíocht. E dad eo Eochaid Sálbuide, tiern Ulaid.

Un deiz e c'houlennas gant Cathbad an drouiz petra en devoa gwelet er ragarouezioù d'ar mare-se. Cathbad a respontas e oa "amzer evit engehentañ ur roue pe ur rouanez". E ali a heulias-hi hogen ne oa gour ebet tro-dro nemet Cathbad e-unan ha neuze e tivizas e gemer en he gwele kerkent d'ober ur mab..

Hervez ur vammenn arall e voe desavet Ness gant daouzek gour-mager hag anvet e voe *Assa* er penn gentañ ("aes, jentil"), rak reiñ a rae levenez d'an dud. Cathbad, penn ar ''fianned'' (brezelourion hep douaroù) kement hag un drouiz, a reas argadoù war diegezh ar vagerion hag an holl a voe lazhet. Eochaid ne c'halle ket dialiñ dre ma n'anavezed ket an den kiriek, Ness a savas ul lu 27 *fianna* d'e hemolc'hiñ, hag a-c'houde e voe-hi adanvet *Ní-assa* ("nann aes") pe Ness. Hogen un deiz e soñjas diskuizhiñ en ur gibelliñ noazh en ul lenn, he-unan hag hep arm ebet ganti. Cathbad a dremenas dirazi ha diouzhtu e c'houlennas dimeziñ ganti. Ne c'hallas ober netra arall nemet plegañ hervez e youl.

Eochaid a roas an douar Crích Rois dezho (ur vro lec'hiet e kontelezhioù Lú, Muineachán hag An Mhí), e-tal stêr Conchobar. Un noz, Cathbad en devoa sec'hed ha Ness a zegasas dezhañ ur werennad dour ag ar stêr, mes div vuzhugenn a neuie e-barzh ha neuze e reas da Ness evañ an dour. E meur a istor iwerzhonat arall e teu gwragez da vout dougerez goude bout lonket ur boudig munud, hogen n'eo ket lavaret eo dre ar vuzhugenn e voe krouet ar bugel da zont, Conchobarr. Tad ar bugel eo Fachtna Fáthach, Tiern meur Iwerzhon, gwaz kleiz Ness hep gouiet da Cathbad.

Pa voe Ness ha Cathbad o vont da weladenniñ Fachtna, Ness a ziforc'has e kreiz stêr Conchobar. Ness a voe tost da c'henel ar bugel pa lavaras Cathbad: ma c'hallfe gortoz un deiz c'hoazh a-raok genel he devo ur mab hag a vezo ur roue meur ha brudet bras. Ness a c'hortozas war ribl ur stêr anvet Conchobar hag a roas buhez an deiz-war-lerc'h. Ar babig a gouezhas e-barzh an dour mes Cathbad a adtapas anezhañ hag a roas dezhañ anv ar stêr, Conchobar, hag e tesavas ar bugel evel pa vije e vab.

Pa oa tapet e seizh vloaz gant Conchobar e oa Fergus mac Róich tiern Ulaid ha gant Ness e oa e karantez. Ness a asantas dimeziñ gantañ dindan un diviz – dileziñ e renad ur bloaz-pad hag e roiñ da Conchobar. Fergus a c'houlennas ali gant e lez hag e respontjont dezhañ e vo Conchobar roue dre anv hepken, neuze e asantas. Hogen Conchobar, sturiet gant e vamm, a oa korvigellek a-walc'h evit dasparzhañ danvezioù ha profoù evit ma c'hoantae an ulaidiz ma chomje Conchobar tiern Ulaid hep degemer Fergus en-dro.

Hervez testennoù eo Ness mamm Cormac Cond Longas en ur barañ gant he mab Conchobar (en hengounoù arall eo Cormac mab gwreg Conchobar, Clothru). Mamm Deichtine ha Findchóem ivez.
## Daveoù
Eochaid Sálbuide

**Eochaid Sálbuide** (Eochaid Seul-Melen) a oa tiern Ulaid a-raok darvoudoù ar Rúraíocht e gwengelouriezh Iwerzhon, ha tad Ness. Mervel a reas e-kerzh Emgann Leitir Ruadh, o stourm evit Tiern Meur Iwerzhon Fachtna Fáthach, a-enep Eochaid Feidlech. Heuliet e voe gant Fergus mac Róich evel tiern Ulaid.
Hent-houarn Naoned-Orléans Cholet

Al **Linenn Hent-houarn Naoned-Orléans Cholet** a oa ul linenn hent-houarn etre Naoned, e Bro-Naoned, ha Cholet,  e Bro-C'hall.
Marchirolo

**Marchirolo** zo ur gumun en Italia, e hanternoz proviñs Varese e Lombardia, a-stok ouzh an harzoù gant Suis.  3 445 a dud zo enni o chom.  

3 km zo ac'hano da Ponte Tresa, e kanton Ticino, e Suis, ha 15 km da Varese, kêr-benn ar broviñs.
Skourr Ruz

Ar **Skourr Ruz** (heniwerzhoneg: Cróeb Ruad) zo anv daou ag an tri zi roueel eus Tiern Ulaid, Conchobar mac Nessa, lec'hiet en Emain Macha (nepell diouzh Ard Mhacha), er Rúraíocht. Hiriv e vez arveret ar c'herienn a-wezhioù evel anv un urzh paramilourel eus Iwerzhon an norzh, *Marc'heien ar Skourr Ruz*.
Ráth Cruachan

**Cruachan** (iwerzhoneg: Ráth Cruachan) zo un hollad lec'hioù henoniel ha kêr-benn gozh Connacht, nepell diouzh Tuilsce e Kontelezh Ros Comáin.

**Cruachan** zo unan ag ar C'hwec'h Lec'h Roueel a Iwerzhon. Annezet e oa al lec'h abaoe an neolitik. 

Ar savadurioù a voe savet adal an neolitik, dre oadvezh an arem betek oadvezh an houarn, ha deroù ar grennamzer. En o zouez ez eus tumuli ha kreñvlec'hioù. An re anatañ eo tumulus Rathcroghan, mougev Oweynagat, ar Mucklaghs (linennoù treset war an douar), ha Carn Fraoich, ur c'harn ag ar grennamzer.

Lavaret a reer ez eo Crúachan ur monedva davet ar bed arall, meneget evel "dor Iwerzhon davet an ifern", via Oweynagat ("kev ar c'hizhier"), hag enni e veze graet fest Samhain
Bretonische Regierung

Ar **Bretonische Regierung** (alamaneg evit "Gouarnamant breizhat") a oa « gouarnamant harluet » ar vroadelourion vreizhat hag o doa kuitaet Frañs (ur c'hastiz-lazh gant lod anezho) a-c'houde tarzh an Eil Brezel-bed e 1939.

## Orin
E deroù miz Mae 1940 e veze renet ar « gouarnamant breizhat harluet » gant Olier Mordrel ha François Debauvais en annez Mordrel, 7 *Traunsteinerstraße* e Berlin. An Trede Reich ne lakae ket daou ziazezer Strollad Broadel Breizh da bennoù kevreidi harluet. Hervez lezenn n'o devoa ket gwir da chom er vro, hogen gant harp gwazourion ar servijoù kuzh a-du gant dizalc'hiezh Breizh e voe roet dezho pep a baseporzh *Staatenlos* ("divroad"). Olier Mordrel a gemmas e anv en « Otto Mohr », ha Debauvais e « Durieux ».

## Levrlennadur
*Anna Youenou, *Frañsez Debauvais de Breiz Atao et les siens*, levrenn 3, 1977
Aiello

**Aiello** zo un anv-lec'h italianek hag un anv-tiegezh.

### Kumunioù
* Aiello Calabro, e proviñs Cosenza
* Aiello del Friuli, e proviñs Udine
* Aiello del Sabato, e proviñs Avellino

### [[Frazione|Frazioni]]
* Aiello, e Baronissi, e proviñs Salerno.
* Aiello, e Castel San Giorgio, e proviñs Salerno
* Aiello, e Crognaleto, e proviñs Teramo

## Tud
* Arturo Aiello,  eskob italian
* Ferdinando Aiello, politiker italian
* Joe Aiello, *[[Mafia|mafioso]]* 
* Maurizio Aiello, aktour italian
* Stevie Aiello, soner stadunanat
* Aiello, kaner italian
Dian Cecht

E gwengelouriezh Iwerzhon eo **Dian Cecht**  doue ar vezegiezh, pareour an Tuatha Dé Danann, ha mab Dagda hervez an *[[Dindsenchas]]*.

Tad eo da Cu, Cethen, Cian Miach, Airmed, Etan ar barzh, hag Ochtriullach. Dre e vab Cian eo tad-kozh Lugh a-berzh tad.

## Gerdarzh
Anv Dian Cecht a c'hall dont ag ar geriennoù heniwerzhonek *dían* ("prim") ha *cécht* ("galloud"), aze e talvezfe "galloud prim". Hervez Whitley Stokes hag e droidigezh eus *Cóir Anmann* (geriadur an anvioù divoutin iwerzhonek) e c'heller treiñ e "Doue ar galloud".
Ben Side

Ur ***Ben Side*** (*Bean sí* en iwerzhoneg a-vremañ, hag a dalv "gwreg ar c'hrugelloù-bez") a zo ur spered benel e gwengelouriezh Iwerzhon ereet ouzh un tiegezh evel kannadez etre ar re vev hag ar re varv, o kehentiñ en ur c'harmiñ pe hirvoudiñ. Tro-dro ar beredvaoù hag an tumulioù (*síde*, pe ur *síd* en unander) e c'haller he c'havout.
Roue Uhel Iwerzhon

**Roue Uhel Iwerzhon** () a oa un titl roueel en Iwerzhon Ouezelek dalc'het gant roue ar rouaned, hag a rene war Iwerzhon a-bezh. Roet e voe da rouaned istorel kement ha da dudennoù gwengelel pe hanter-wengelel eus ar grennamzer uhel. 

Ul lignez didorr a Rouaned Veur a gaver e lennegezh krennamzerel Iwerzhon, hag a rene adal Run Tara war un urzhaz a rouaned izeloc'h. Istorourion a lavar e oa bet krouet an aozadur-se en  gant meur a diegezh galloudus. John T. Koch a zisklerias: "Daoust ma vije aotreet Roue Uhel Iwerzhon (pe Roue Tara) da ren war ar rouaned arall eus Iwerzhon hervez al lezenn, ne c'halle ket mestroniañ an enezenn a-bezh a-raok an IX kantved e gwirionez".

Ar soñj ag ur roueelezh vroadel a greskas e-pad oadvezh ar Vikinged. Galloud ar Roue Uhel a c'halle mont ha dont, hogen biskoazh n'o devoa a-walc'h a c'halloud evit ren war ar vro a-bezh. Ur roll merour en devoa kentoc'h evit derc'hel ar peoc'h etre ar rouaned arall dindanañ.

## Daveoù
Kenvreuriezh ar Fianniz

**Kenvreuriezh ar Fianniz** (, ) a oa un aozadur republikan iwerzhonat diazezet e SUA e 1858 gant John O'Mahony ha Michael Doheny. Ar strollad a voe un diaraoger ag ar Clan na Gael ("tiegezh ar Ouezeled"), un aozadur damheñval ouzh ar genvreuriezh iwerzhonat republikan. An izili a veze anvet ar "*[[Fianna]]*". Ar c'helennour gouezelat O'Mahony a zibabas an anv tennet diouzh ur strollad gwengelel a vrezelourion Iwerzhon hag a veze renet gant Fionn mac Cumhaill. An aozadur a stourme evit dizalc'hiezh Iwerzhon.
Lezenn Kembre

**Lezenn Kembre** (kembraeg :**Cyfraith Cymru** ; saozneg : *Welsh Law*) zo ul lodenn emren eus Lezenn Bro-Saoz, aozet gant al lezenn votet gant ar Senedd evit Kembre.

Ul lodenn eo eus reizhiad lezennel Bro-Saoz ha Kembre, unan eus an teir reizhiad a zo en implij er Rouantelezh-Unanet. Abalamour d'an Dereadur (*Datganoli i Gymru*) e 1998, emañ Lezenn Kembre o pellaat diouzh Lezenn Bro-Saoz dre al lezennoù votet gant ar Senedd, dre ma c'hell hennezh lezenniñ war tachennoù nann-miret.

Abaoe Akt Gouarnamant Kembre 2006 e krou ar Senedd lezennoù, ha pep hini anezho zo anvet Akt Senedd Cymru. Pa oa bet votet *Muzul adframmañ NHS Kembre* e 2008 e voe ar wezh kentañ abaoe 500 vloaz ma oa bet savet ul lezenn e Kembre, pa oa bet kemeret lelc'h Cyfraith Hywel, ur stumm eus al Lezennoù Keltiek, gant Lezenn Bro-Saoz dre Akt Lezennoù Kembre e 1535 ha 1542 dindan ren ar roue Herri VIII.
Akt Gouarnamant Kembre 1998

**Akt Gouarnamant Kembre 1998** (pennad 38) zo un Akt digant Parlament ar Rouantelezh-Unanet.

Votet e voe e 1998 gant ar gouarnamant Labour da grouiñ ur Vodadeg Kembreat, da reiñ ur gouarnamant emren da Gembre. Ar Vodadeg zo anavezet bremañ evel *Senedd Cymru*, « Parlamant Kembre ».

Abalamour d'an Akt e voe staliet ar Vodadeg Vroadel e 1999, goude ur referendom dalc'het e 1997 hag a zegemeras krouidigezh ur Parlamant deroet da Gembre.

## Divizoù
An Akt a embann an divizoù listennet amañ da-heul.
* Treuzkas ar braz eus galloudoù ar Sekretour Stad evit Kembre d'ar Vodadeg Vroadel evit Kembre.
* Treuzkas Burev Kembre ar Monumantoù Istorel, Deskadurezh Kembre, Kuzul Savadurioù Istorel Kembre, Levraoueg Vroadel Kembre, Mirdi Broadel Kembre ha leun a ensavadurioù all.
* Skarzhañ Burev Diorren maezioù Kembre, Aotrouniezh Douaroù Kembre hag ensavadurioù all.
* Krouiñ Aoditour Hollek Kembre.

## Gwelet ivez
* Dereadur
* Akt Bro-Skos 1998
* Akt Gouarnamant Kembre 2006
Akt Gouarnamant Kembre 2006

**Akt Gouarnamant Kembre 2006** (c 32) zo un Akt eus Parlamant ar Rouantelezh-Unanet da gempenn ar Vodadeg Vroadel evit Kembre (anvet Senedd bremañ) evit reiñ muioc'h a c'halloudoù dezhi. Gant an Akt e voe krouet ur sistem gouarnamant gant ul lodenn oberiant diwar al lodenn lezenniñ, hag a rank respont dezhi.

## Divizoù
Divizet e voe gant an Akt-mañ :

* krouiñ ul lodenn oberiant — Gouarnamant Bodadeg Kembre (anvet Gouarnamant Kembre abaoe miz Mae 2011) — dispartiet diouzh al lodenn lezenniñ, da lavaret eo Bodadeg Vroadel Kembre. Kemmet e oa bet Gouarnamant Kembre neuze, n'eo ket ur c'homite eus ar Vodadeg Vroadel ken, met ul lodenn dibar.
* difenn ouzh an dud war ar renk da vezañ war ar renk war pastelloù-bro ha war ul listenn rannvroel.
* reiñ ur mod d'ober evit an Urzhioù er C'huzul da reiñ galloudoù ar Parlamant d'ar Vodadeg, ar pezh a ro ar gwir d'ar Vodadeg d'ober "Muzulioù" (Lezennoù Kembre). Lodenn 5 an Akt a ro al lodennoù ma c'hell ar Vodadeg sevel Muzulioù.
* aotren ur referendom evit reiñ muioc'h a varregezhioù lezenniñ, anvet "Aktoù ar Vodadeg".
* krouiñ ur Siell Kembre hag ur Gouarner Siell Kembre (ar C'hentañ Ministr).
* krouiñ ur Font soliet.
* krouiñ post ar C'huzulier Hollek evel ezel eus Gouarnamant Kembre hag e guzulier lezenniñ pennañ.
* reiñ d'ar Rouanez rolloù nevez oc'h envel ez-ofisiel ministred Kembre ha reiñ an asant real da Aktoù ar Vodadeg.

An Asant real a resevas al lezenn d'ar .

## Burutelladennoù
Embann ar reas Plaid Cymru ned ae ket pell a-walc'h an Akt dre ma ne roe ket ur parlamant peur-oberiant.

## Sellet ivez
* Akt Gouarnamant Kembre 1998
* Lezenn Kembre a-vremañ

## Liammoù diavaez
* Government of Wales Act 2006 website 
* Assembly Powers Tracking Notes
* WAGs tracking notes
Run Tara

**Run Tara** (***Teamhair*** pe ***Cnoc na Teamhrach*** en iwerzhoneg ) zo ul lec'h sakr hag ur veredva nepell diouzh Scrín Cholm Cille e Mí, en Iwerzhon. An hengoun a ra ag ar run-se al lec'h ma chome Rouaned Uhel Iwerzhon evel ma vez meneget e gwengeloù Iwerzhon. Tara zo leun a relegoù ha krugelloù bloaziet etre an neolitik hag oadvezh an houarn ; en o zouez eh eus ur grugell ("Krugell ar ouestlidi"), klozioù kelc'hiek, ur peulvan (gwelet evel al *[[Lia Fáil]]* pe "Maen an Tonkad"), hag ur vali lidel. Un iliz hag ur vered zo e krec'h ar run. Tara zo ul lodenn ag ul lec'h istorel ledanoc'h ha gwardet e vez evel ur savadur istorel gant an *Oifig na nOibreacha Poiblí* ("Ofis al labourioù publik"), meret gant gouarnamant Iwerzhon.

## Daveoù
San Giorgio Bigarello

**San Giorgio Bigarello** (*San Sòrs Bigarèl* e lombardeg) zo ur gumun eus  Italia, e proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2019, en ur vodañ kumunioù San Giorgio di Mantova ha Bigarello.

## Notennoù
Dereadur

An **Dereadur** zo un ober politikel e-lec'h ma vez treuzkaset galloudoù eus gouarnamant kreiz ar Stad emveliek d'ul live is-vroadel, evel al live rannvroel pe lec'hel. Ur stumm eus an digreizennañ melestradurel eo. Tiriadoù deroet o devez galloud da lezenniñ diouzh al lodennoù deroet, ar pezh a ro dezho un emrenerezh brasoc'h.

Dereadur n'eo ket kevreadelezh kar ar galloudoù deroet d'an aotrouniezh is-vroadel a c'hell bezañ war verr-dermen peotramant e c'hellont bezañ tennet dre ma vezont etre daouarn ar gouarnamant kreiz mod pe vod. Diwar neuze e chom ar stad ur Stad unvan* [[de jure]]*. Al lezenniñ a grou parlamantoù deroet pe bodadegoù a c'hell bezañ skarzhet pe kemmet gant ar gouarnamantoù kreiz evel n'eus forzh peseurt statud. E sistemoù kevreadel eo gwarantet gouarnamantoù al liveoù is-vroadel gant arbonreizhioù, ne c'hell ket galloudoù al liveoù izeloc'h bezañ tennet diwar atiz ar gouarnamant kreiz hep kemmañ ar vonreizh. N'eo ket gwarezet ken mat an is-liveoù gant an dereadur ha dindan kevreadelezh.

## Rouantelezh-Unanet
Bodadeg Iwerzhon an NorzhParlamant Bro-SkosSenedd (Parlamant Kembre)Emsavadurioù liesseurt staliet gant an dereadur er Rouantelezh-Unanet.Er Rouantelezh-Unanet e voe krouet ur gouarnamant deroet en Iwerzhon an Norzh e 1921 gant Akt Gouarnamant Iwerzhon 1920, evit Kembre ha Bro-Skos e miz Gwengolo 1997 da heul referendomoù hag e Londrez e miz Mae 1998. Etre 1998 ha 1999 e voe staliet Parlamant Bro-Skos, ar Senedd (Parlamant Kembre), Bodadeg Iwerzhon an Norzh ha Bodadeg Londrez dre al lezenn. Tud a gabal evit sevel ur Parlamant saoz, evit lakaat Dereadur Bro-Saoz e plas (da lavaret eo staliañ ur Parlamant pe ur Vodadeg saoz distag) abaoe 1998.

## Daveoù
Orin ar Franked e Troia

Gant ar Franked er VIIvet kantved e voe savet ur vojenn diwar-benn krouidigezh o fobl, diwar skouer mojenn savidigezh Roma. Dalc'het e voe dezhi betek kreiz ar XVIvet kantved, gant Ronsard. 

## Pennad kar
* Nicolas Fréret
Anghiari

**Anghiari** zo ur gumun italian e proviñs Arezzo e  Toscana, ha  5 370 a dud enni o chom. 

## Istor
* E 1440 e voe emgann Anghiari etre armeoù Firenze ha Milano.
* E 1500 e voe graet ur murlivadur gant  Leonardo da Vinci diwar-benn an emgann-se: emgann Anghiari (Leonardo).
Gáe Bulg

Ar ***Gáe Bulg*** (pe ***Gáe Bulga***, ***Gáe Bolg***, ***Gáe Bolga***, hag a dalv "goaf asket" pe "goaf-tan-kurun"), a oa anv goaf Cú Chulainn e Kelc'hiad ar Skourr Ruz, e gwengelouriezh Iwerzhon. Roet e voe dezhañ gant Scáthach, e vestrez war arzoù an emgannañ. Hag an doare da zornata ar goaf a zo anavezet gantañ e-unan.

Ag un askorn eus Curruid, euzhvil ar mor, eo bet savet ar goaf. An euzhvil a varvas pa oa o stourm ouzh un euzhvil arall, Coinchenn. Lavaret e veze e oa ur goaf galloudus ha lazhus e testennoù zo, tra ma veze arveret evit ober lidoù ispisial hepken, hervez Levr Laighean :

*Ar Gáe Bulg a zleje bout taolet adalek ur stêr gant harp ar bizied-treid. Ar goaf a c'halle treuziñ korf ur gour en un taol, evel ur speg, a-raok dispakañ e dregont spern. Goude-se e veze dav troc'hañ ar c'hig evit e dennañ a gorf an den.*

## Gwelet ivez
* Gungnir, Goaf Odin e gwengelouriezh lec'hlennat
* Goaf an doue Lugh

## Daveoù