open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rok (anv-bihan)

**Rok** zo un anv-bihan brezhonek ha slovenek roet d'ar baotred, brudet gant Sant Rok.

## Yezhoù all
*Rochus, pe Rocchus, en latin hag alamaneg, 
*Roch e galleg
*Rocco en italianeg, 
*Roque en spagnoleg, 
*Roc en katalaneg, 
*Ro en poateveg.

## Tud
Ne vez ket kavet stank an anv-bihan-se e Breizh, e Bro-Slovenia ne lavarer ket, da skouer : 
*Rok Benkovič (1986), lammer ski sloven
*Rok Drakšič (1987), judoka sloven
*Rok Marguč (1986), snowboarder sloven
*Rok Perko (1985), skier alpinat sloven
*Rok Petrovič (1966–1993), skier alpinat sloven
*Rok Stipčević (1986), basketour kroat
*Rok Štraus (1987), footballer sloven
*Rok Tičar (1989), c'hoarier hoke war skorn sloven

## Pennadoù kar
* Rok
* Roc
* Rock
* Roch
* Roc'h
Sant Rok

**Sant Rok ** (*Sant Ròc* en okitaneg, *Saint Roch* e galleg), ganet e Montpellier war-dro 1340, marvet e Voghera, en Italia, war-dro 1379, zo ur sant okitan, lidet d'ar 16 a viz Eost. Sant paeron ar birc'hirined eo, ha hini meur a vicher: surjianed, apotikerien, pavezerien, ha hini al loened.

## E vuhez

Mab e oa d'ur c'honsul eus kêr Montpellier, ha Libèra e oa anv e vamm. Yaouankik e voe emzivad, ha savet e voe gant ur eontr. Medisinerezh a studias moarvat.

Rannañ a reas e vadoù da reiñ d'ar beorien a-raok mont da birc'hirinañ da Roma.

## E varv
Kaset e voe korf Rok da gêr Venezia.

## E Breizh

Meur a chapel Sant Rok zo e Breizh, evel e Lannuon hag e kêriadenn Saint-Roch e Pontkastell-Keren.

## Pennadoù kar
*Rocco
*San Rocco
*San Roque
Rocco

**Rocco** zo un anv-bihan italianek, Rok e brezhoneg.

## Orin
*Diwar *Rochus*, pe *Rocchus*, en latin.

## Yezhoù all
*Roch, e galleg.
*Rok, e brezhoneg
*Roque, e spagnoleg

## Tud
### Anv-bihan
* San Rocco, a zo Sant Rok e brezhoneg, sant okitan eus Montpellier
* Rocco Buttiglione, politikour italian ganet en 1948.
* **[[Rocco Granata]]**, kaner italian ganet en 1938.
* **[[Rocco Montana]]**, kaner italian ganet en 1929.
* Rocco Siffredi, aktour pornografek italian ganet en 1964.
#### Stummoù all
* Roche Braziliano (war-dro 1630 – 1671), morlaer izelvroat

### Anv-tiegezh
* Alex Rocco, aktour stadunanat ganet en 1936.

## Film
**[[Rocco e i suoi fratelli]]*, aozet gant Luchino Visconti e 1960, ha Claudia Cardinale hag Alain Delon o c'hoari ennañ.
Serge Laforest

**Serge Arcouët**, gwelloc'h anavezet dindan e anv-pluenn **Serge Laforest** (a zo un droidigezh eus e anv-familh) a oa ur skrivagner breizhat eus romantoù polis ha spiañ. Ganet e oa e Naoned e 1916 ha marvet e 1983. Meur a anv-pluenn all en deus bet : *Terry Stewart* ha *Russ Rasher* da skouer. Gant ar memes anv-pluenn *John-Silver Lee* e oa eñ ha daou vignon anezhañ, ar skrivagnerien Thomas Narcejac et Léo Malet.

E dad Gontran Arcouët a oa ur pianoour brudet ha kelenn a rae e skol-sonerezh Naoned. Kregiñ a reas Serge da studiañ er skol hidrografiezh araok dont da vezañ romantour da vat. E 1948 e teuas da vezañ ar skrivagner kentañ e Frañs degemeret e-barzh ar Série noire, dindan an anv Terry Stewart. 

Ouzhpenn 140 levr en deus skrivet .

## Oberennoù

## Mamennoù
*  David Coward, *A history of French literature : from chanson de geste to cinema*, Oxford, Blackwell, 2002, 606 p.

## Liammoù diavaez
*  Narcejac sans Boileau, débuts inédits
*  Terry Stewart, un Frenchie très américain
Sabad

**Sabad** a c'hell bezañ:

* un nozvezh (d'ar Gwener) hag un devezh (d'ar Sadorn) diskuizh, gouestlet da bediñ Doue, er relijion yuzev
* ur vodadeg sorserien: gwelout Sabad (sorserezh)
Sabad (sorserezh)

Ar **sabad** eo bodadeg ar sorserien da noz. Peurvuiañ e vez a-raok ur gouel kristen, hag en ul lec'h didud.

## Sabbat sorserezed
*Da ziforc'hañ a zo etre Sabbat ar sorserezed ha [[Shabbat]] er yudevelezh.*
Ar ger « shabbath » en hebraeg a dalvez ehanañ, diskuizhañ, nozvezh ar gwener betek ar sadorn, tremenet war-lec'h er gresianeg, hag el latin.

Evit Pierre-François Fournier, ar ger sabat a zo diveret eus "sabateis", bet implijet en ur varzhoneg « La Vengeance Raguidel », ur skrid moarvat eus deroù an . Sabat en deus ar ster a reuz bras pe cholori, graet gant tud « ensabated » hag a zo bodadegoù sorserezed, e takad ar Vaudois (Alpoù ar su). Arveret eo bet ar ger evit termeniñ sektennoù e diavez d'ar gristeniezh.

Gwallvesket ez eus bet, a-ratozh kaer gant an tamallerien « ar sabbat sorserezed » ha « sabbat yuzev « , evit abegoù droukyoullek. Ar gristennien o vezañ sorc'hennet gant devez gouel sabbat, er relijion yuzev.

Ar meizad sabbat sorserezed a voe krouet e 1400-1430 er Valais.

Sallmann a lavaras evel-hen: *« Bez e oa sorserezed ha sorserien, lakaat a raent war o c'horf ur meskaj kig bugale, aberzet dre lidoù yud, nijal a raent prim ha pel, en aer, war kezeg war loened pe war skubelennoù. En em vodañ a raent, e lec'hioù distro, perzh a gemerent e lidoù rennet gant an diaoul, heñvel ouzh ur bouc'h, karout a raent kement an diaoul ha pokat ouzh e doul revr. Dinac'h a raent ar feiz kristen, mac'hañ a raent skeudennoù kristen, echuiñ a rae an abadenn gant ur fouzhadeg dirollet. Ar sorserezed a fouzhe gant diaouled, hag ar sorserien gant an diaouled. Da heul e oa ur banvez, ma veze debret ar vugale bet lazhet en a-raok. »*

Al lec'h a veze dibabet evit seveniñ ur sabbat sorserezed a oa ur frankizenn, ul lann, ul lec'h distro en noz, pe e-tal d'ur stivell pe ul lec'h en digenvez war ur run, ur roc'h pe ur bern mein, pe ul lec'h brudet er ragistor evel un daolvein pe c'hoazh ur wezenn veur en natur. Er , Henry Boguet a reas meneg eus un dañs rond ar sabbat.

## Lec'hioù brudet

 
Lec'hioù zo a zo brudet da vezañ tachennoù labour pe emgav ar sorserezed: Ar C'hoad Du (Alamagn), ar Menez Moal (Pologn), Carignano (Italia), Kopastatö (Hungaria), Puy-de-Dôme (Bro-C'hall), Stonehenge (Bro-Saoz), Zugarramurdi en Euskal Herria.

## El lennegezh
* *Noz Sant-Yann*, danevell, Nikolaz Gogol, 1831

## Er sinema
* *The Night on [[Bald Mountain]]* e-barzh Fantasia, Walt Disney Productions, 1940

## Er sonerezh
* *Un [[nozvezh war ar Menez Moal]]*, Modest Moussorgski, 1867, diwar ar gontadenn skrivet gant Nikolaz Gogol e 1831
* ''Paotred ar Sabad'', pachpi
Sorserezh

Ar **sorserezh** eo obererezh ar sorserien ha sorserezed a glask c'hoari gant nerzhioù an natur. Enebet outañ e vez ar relijionoù peurliesañ. Disheñvel eo ar sorserezh diouzh an hudouriezh.
## Istor
## El lennegezh
* *[[Ar C'hrashoù]]*, Yann Gerven, skrivet evit Priz ar Yaouankiz 2008
## Pennadoù kar
*Anna Eriksdotter
## Liammoù diavaez
*Sorserez ha torfedoù e Liberia
Tantad

Un **tantad** a zo un tan bras, graet war an oaled pe er-maez, e-pad ur fest da skouer, da geñver ur gouel bennak. Anavezet mat eo tantadoù Gouel Yann e deroù an hañv.












## Gwelout ivez
* Auto de fé
Gustavia (Saint-Barthélemy)

**Gustavia** eo kêr vrasañ enez Saint-Barthélemy, ur strollegezh tramor eus ar Stad C'hall, e Mor Karib.

War aod kornôk enez Saint-Barthélémy emañ Gustavia,ha porzh brasañ an enezenn eo.

## Istor
Trevadennet e voe an enezenn gant ar C'hallaoued, er . D'ar porzh brasañ e voe roet an anv « Le Carénage », abalamour, moarvat, ma oa aes dresañ bigi eno.

Roet e voe an enezenn da Sveden e 1784 en eskemm ouzh ar gwir da verniañ marc'hadourezh e porzh Göteborg. En enor d'ar roue svedat Gustav III e voe kemmet anv *Le Carénage*, bourk brasañ an enezenn, hag anvet « Gustavia » war-dro 1787.

E 1878 e voe gwerzhet an enezenn gant Sveden d'ar C'hallaoued.
Gustavia

**Gustavia** zo 

* ur gêr, Gustavia (Saint-Barthélemy), kêrbenn Enez Saint-Barthélemy
* Gustavia, Rügen, ur raktres kêr e Pomerania svedat
* Gustavia (genus), ur blantenn
Koad Du

**Koad Du** a c'hall bezañ:

* un aradennad venezioù e stad Baden-Württemberg en Alamagn, Schwarzwald en alamaneg, 
** ur wastell alaman, enni chokolad, kerez ha dienn, anvet diwar-lerc'h ar menezioù
** anv brezhonek ar ouenn kezeg anvet schwarzwälder Fuchs (*louarn ar C'hoad Du*) er menezioù-hont 

## Traoù all

* Koad Mirkwood ijinet gant ar skrivagner John Ronald Reuel Tolkien
Black Forest

**Black Forest** zo un anv-lec'h saoznek:

*anv saoznekaet ar C'hoad Du en Alamagn, e Baden-Württemberg, Schwarzwald en alamaneg, 
**Black Forest Open, un tournamant tennis a vez eno bep bloaz

*anv meur a lec'h er broioù saoznek
**Black Forest, Colorado, e SUA
**Black Forest, South Australia, karter en Adelaide, en Aostralia
Morini

Ar **Morini**, pe ar **Vorined**, a oa ur bobl a veve e hanternoz Galia, e korn-bro *Bononia* (Boulogne-sur-Mer hiziv). E Thérouanne edo o c'hêr-benn da vare an Impalaeriezh roman. Anv a voe graet anezho, asambles gant o amezeien, ar Menapii, e-barzh *[[Commentarii de Bello Gallico]]*, al levr brezel skrivet gant Julius Caesar.

Ne ouzer ket mat pe ur yezh keltiek pe ur yezh c'hermanek a veze komzet ganto. Lod eus o anvioù-lec'h a ziskouez bezañ keltiek : *Bononia* da skouer, hogen *Bononia germanorum* a rae an istorour Zosimus eus ar gêr-se. Er c'horn-bro ma oant o chom e veze komzet flandrezeg er Grennamzer, ha bev e oa chomet ar yezh-se e kornôg ar vro, en-dro da gêrioù Boulogne ha Calais, betek fin ar mare-se.

Deveret eo an anv *Morini*, war a seblant, eus ar ger keltiek *mori* "ar mor", gant al lostger *-no-* (a gaver en anvioù pobloù all evel *Ruteni*, *Santones*, *Turines* pe *Tigurini*). Talvezout a rafe *Morini* eta kement ha « tud ar mor ».

Taget e voe bro ar Morini gant Julius Caesar e-pad e vrezelioù e Galia. Peuraloubet e voe o douaroù gant an impalaer Augustus etre 33 ha 23 kent JK, ha dont a reas da vezañ ul lodenn eus ar pezh a anver *[[Gallia Belgica]]*. E-pad emsavadeg Verkingetoriks, e voe un armead a 5000 Morin o kemer perzh en emgann Alesia.

## Notennoù
Unser Land

**Unser Land** zo ur strollad politikel emrenour eus Elzas krouet e 2009. Savet eo bet dre vodañ daou strollad all eus Elzas Union du Peuple Alsacien ha Fer's Elsass.

Ezel eo Unser Land eus al luskad Rannvroioù ha Pobloù Kengred hag eus Emglev Libr Europa.

Un ezel eus ar strollad, David Heckel, zo bet dilennet e kuzul-departamant Bas-Rhin e miz Meurzh 2011.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Unser Land
Schwarzwald

Ar **Schwarzwald** (en alamaneg), pe ar **C'hoad Du**, zo un aradennad venezioù e mervent Baden-Württemberg en Alamagn.
Menapii

Ar **Menapii**, pe **Menaped** a oa ur bobl a oa o vevañ e hanternoz Galia. Hervez an douaroniourien Strabon ha Ptolemaios, edo o douaroù en-dro da aberioù ar Roen hag an Escaut (Schelde). E Kassel edo kêr-benn o c'heoded.

En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : 
* Morini er c'hornôg
* Nervii er gevred
* Eburones er reter (betek mare Caesar)
* Tungri er reter (goude mare Augustus)
* Atrebates er c'hreisteiz
* Sicambri ha Batavi en hanternoz hag er biz.

Enebiñ garv a reas ar Menapii ouzh armeoù Julius Caesar e-pad Brezel Galia. Faezhet e voent gant Caesar e 57 kent JK, hag int kevredet gant pobloù all eus Belgica evel ar Morini. Er bloaz war-lerc'h e rojont dorn da emsavadeg ar Weneted a-enep Caesar, gant pobloù all Arvorig, en aner avat. Daoust da se e nac'has ar Menapii hag ar Morini plegañ dirak Caesar. Brezelioù all a renas ar Romaned outo, evel e 55 kent JK, pa felle da Gezar aloubiñ enez Vreizh. Mont a reas ar Menapii da repuiñ er c'hoadoù hag er geunioù, tra ma veze devet o c'hêrioù hag o zrevadoù gant ar Romaned.

Diwezhatoc'h, e 54 kent JK, e kemeras perzh ar Menapii en emsavadeg pobloù Gallia Belgica, reneet gant Ambiorix. Ar wech-mañ e voent flastret gant Caesar.

Ar jeneral roman Carausius, a gemeras an titl a impalaer en enez Vreizh ha hanternoz Galia, en , a oa unan eus ar Menapii, genidik eus Gallia Belgica.

Marteze e oa kar ar Menapii hag ar bobl anvet Manapi en Iwerzhon (ur bobl a adkaver hec'h anv en hini kontelezh Fear Manach), meneget gant Ptolemaios.

## Notennoù
Andecavi

An **Andecavi** (anvet ivez **Andicavi** hag **Andes**) a oa ur bobl c'halian en Arvorig, gwechall.

En em astenn a rae bro an Andecavi war an douaroù zo aet d'ober Anjev goude, pe Maine-et-Loire hiziv dre vras. Diwar o anv e teu anvioù Bro-Anjev ha kêr Anje.

E levrenn 3 *Commentarii de Bello Gallico* gant Caesar e lenner e oa karterioù goañv an armeoù roman e bro an Andes, e-pad ar brezel a-enep pobloù Arvorig. E-pad ar goañv 57–56 kent JK e voe lakaet sevel listri gant ar Romaned war ribl al Liger, evit mont da aloubiñ Enez Vreizh da gentañ, met implijet e voent d'en em gannañ a-enep ar Weneted.

Goude faezhidigezh Galianed Verkingetorix en emgann Alesia e talc'has an Andecavi, renet gant Dumnacos, da vrezeliañ ouzh Roma. A-benn ar fin, goude seziz Limonum (Poitiers hiziv an deiz), unan eus lec'hioù kreñv ar b-Pictones, e voe faezhet arme an Andecavi gant ar Romaned. Daoust ma c'hallas Dumnacos tec'hel e voe kollet kalz tud gantañ ha goude-se e rankas pobloù Arvorig kodianañ da vat.

## Liamm diavaez
*Les frontières de la cité des Andes - Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest (1968)

## Notennoù
Kastell Langeais

**Kastell Langeais** zo ur c'hastell eus ar Grennamzer, e kumun Langeais e departamant Indre-et-Loire, e Bro-C'hall, war lez dehou al Liger. Eus ar c'hastell kentañ ne chom nemet rivinoù eus an tour-meur. Konted kentañ Anjev a savas o c'hastell evit tagañ domanioù konted Bleaz ha Teurgn. 

Dindan ren Foulk III, kont Anjev, e voe savet ar c'hastell kentañ. Brasaet e voe gant an tiegezh Plantagenêt, ha gant Richarzh Kalon Leon dreist-holl. Aloubet e voe gant arme ar roue gall Fulup an Aogust e 1206, met distrujet e voe goude gant ar Saozon, e-pad ar Brezel Kant Vloaz (1428). Ne chom nemet tour-meur Foulk Nerra eus ar c'hastell kentañ-se. 

Adsavet e voe ar c'hastell etre 1465 ha 1469, war urzh ar roue gall Loeiz XI, ha perc'hennet e voe ar c'hastell gant rouaned Bro-C'hall e-pad pell. E kastell Langeais an hini e c'hoarvezas eured ar roue gall Charlez VIII gant an dugez Anna Breizh er bloavezh 1491. Dre an dimeziñ-se e teue Breizh da vezañ stag ouzh rouantelezh Bro-C'hall ha n'eo ket mui ouzh impalaeriezh an Habsbourged. 

Dilezet e voe ar c'hastell goude an Dispac'h Gall, met e 1886 e voe prenet gant ur bankour, Jacques Siegfried, a reas labourioù adkempenn ennañ betek 1904. Neuze e voe profet ar c'hastell gantañ d'an Institut de France. 

Gweladenniñ ar c'hastell a c'haller bremañ. E kêr emañ, gant e dri zour uhel dreist an tiez tro-dro, ha mont a reer ennañ dre ur pont-gwint. Ul liorzh, bet savet e doare liorzhoù ar , a c'haller gweladenniñ ivez. Er c'hastell ez eus 15 kambr kempennet gant arrebeuri, pallennoù, livadurioù ha kizelladurioù, da glask reiñ un alberz eus ar vuhez ennañ gwechall, er  ha . Er saloñs brasañ eo taolennet eured Anna Breizh ha Charlez VIII.
 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Kastell Langeais, e lec'hienn an Institut de France
Lombok

**Lombok** zo unan eus inizi Indonezia, e proviñs Nusa Tenggara Barat. 

Emañ etre enez Bali hag enez Sumbawa. En em astenn a ra war 4.725 km2 ha poblet eo gant 3,16 milion a annezidi (e 2010). Mataram eo ar gêr vrasañ ha kêr-benn ar broviñs. 

Strizh-mor Lombok, etre Lombok ha Bali, zo ur rannadur a bouez evit ar vevoniourien : a bep tu dezhañ e kaver spesadoù loened disheñvel-mat, re an tolead "Indomalaya" er c'hornôg ha re "Aostralazia" er reter, rannet gant al linenn Wallace. Ar menez-tan Rinjani (3.726 metr) eo beg uhelañ an enezenn. 

Ouzhpenn 85% eus ar boblañs zo tud eus ar bobl sasak, kar da dud Bali e-keñver sevenadur, hogen muzulmaned anezho. War-dro 10% zo tud eus Bali ha tud all zo c'hoazh, Sinaiz, Javaiz pe Arabed.
Sumbawa

**Sumbawa** zo unan eus inizi Indonezia, e proviñs Nusa Tenggara Barat. 

Emañ etre enez Flores, er reter, hag enez Lombok, er c'hornôg ; er gevred dezhi emañ enez Sumba. En em astenn a ra Sumbawa war 15 448 km2 (teir gwech gorread Lombok) ha poblet eo gant 1,33 milion a dud (2010). 

Ar menez-tan Tambora eo beg uhelañ an enezenn (2 722 metr). Tarzhañ a reas ar menez-tan-se e 1815 ha lazhet e voe 92 000 den gant an darzhadenn, kalz brasoc'h eget hini ar menez-tan Krakatoa e 1883 e-keñver ar c'hementad magma taolet er-maez. Abalamour d'al ludu taolet en oabl, e voe graet eus ar bloavezh 1816 "ar bloavezh hep hañv".
Prem Nazir

**Abdul Khader**, anavezetoc'h evel **Prem Nazir** ( pe പ്രേം നസീര്‍ e malayalameg), ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1926 ha marvet d'ar 16 a viz Genver 1989 zo un aktour brudet eus India er filmoù malayalamek. 

## E filmoù

E-touez e filmoù anavezetañ e c'heller menegiñ :

* *Iruttinte Athmavu*, gant P. Bhaskaran (1967)
* *Kallichellamma*
* *Dhwani* gant A. T. Abu (1989)
* *Murappennu*, gant M. T. Vasudevan Nair
* *Anubhavangal Paalichakal*, gant K. S. Sethumadhavan
* *Padayottam*, gant Jijo Punnoose
* *Vida Parayum Munpe*
* *Azhakulla Saleena*
* *Nadhi*

### E video
 
* http://in.youtube.com/watch?v=DkBnnLfFyOU
* http://in.youtube.com/watch?v=2WSgkHdlkiA&feature=related
* http://in.youtube.com/watch?v=SI0-dHxW-GI&feature=related
* http://in.youtube.com/watch?v=cyx7QEeVaxY&feature=related
Aval-stoub

Frouezh an avalenn-stoub eo an **avaloù-stoub**, dezho stumm per tev, hag a bep seurt liv ha ment. Frouezh da boazhañ eo an avaloù-stoub. Gounezet e vezont e kornbroioù goudomm. Eus ar spesad *[[Cydonia oblonga]]* eo an holl c'houennoù.

## Gerdarzh
Diwar ar ger *[[aval]]* ha *[[stoub]]* eo bet stummet an anv  aval-stoub .

Lod eus an avaloù-stoub o ur stumm avaloù ganto, lod all kentoc'h ur stumm per. Pa vez yaouank ar frouezh e vez blevek (kotonek) o gorre: eus ar mare-se e teu an anv  stoub .

An anv spesad *[[Cydonia oblonga]]* a zeu eus ar ger gresianek μῆλα κυδώνια *Mela Kudonia* a dalv "aval Kudonia"" (ul lec'h e Kretia e kaver enañ ur c'houenn brudet).


Ab plant 62.jpg|Frouzhenn nevez stummet gant he stoub
Cognassier "Géant de Wranga".JPG|Aval-stoub yaouank golloet c'hoazh gant e stoub kotonek


Quittenbaum cydonia oblonga.jpg|Stumm hollek ar wezenn gant he frouezh
Cydonia.jpg|Avaloù-stoub ouzh o gwezenn


Cydonia oblonga R.H (10).JPG|Un aval-stoub
Fleurs-et-feuilles-de-cognassier.jpg|Bleunioù ha delioù
Quince 123.jpg|Avaloù-stoub da werzhañ war ur marc'had
Nozvezh war ar Menez Moal

Un ***nozvezh war ar Menez Moal*** (Ночь на лысой горе, noch' na lysoy gorye, e ruseg) a zo ur barzhoneg simfonek skrivet gant Modest Moussorgski diwar ar gontadenn *Noz Sant-Yann* bet skrivet gant Nikolaz Gogol e 1831. Kompozet e oa bet e-kerzh hañvezh 1867 pa oa Moussorgski o chom e ti e vreur e Minkino. Kempennet eo bet diwezhatoc'h gant Nikolaz Rimsky-Korsakov evit bezañ sonet gant ul laz-seniñ. Kempennet eo bet adarre gant blenier al laz-seniñ an XXvet kantved Leopold Stokowski. 

## Dañs
* Leurennet e oa bet e 1929 gant Bronislava Nijinska evit Lazioù-Koroll Rusia.
## Er sinema
* *The Night on [[Bald Mountain]]* e-barzh Fantasia, Walt Disney Productions, 1940
## Skeudennoù

N.Gogol by A.Ivanov (1841, Russian museum).jpg|Nikolaz Gogol
Musorgskiy in 1865b.jpg|Modest Moussorgski
NARK.jpg|Nikolaz Rimsky-Korsakov
Leopold Stokowski LOC 26447u.jpg|Leopold Stokowski


## Liammoù diavaez
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou *Un nozvezh war ar Menez Moal*
:* gant al laz-seniñ concertgebouw Amsterdam/Jean Fournet
:* gant Boris Berezovsky ouzh ar piano, Mec'hiko, 2005
Modest Mousorgskiy

**Modest Petrovitch Mousorgskiy** (rusianeg Модест Петрович Мусоргский), ganet d'an 21 a viz Meurzh 1839 e Karevo ha marvet d'an 28 a viz Meurzh 1881 e Sankt Peterbourg a oa ur sonaozour rusian, ezel eus «ar Pemp».

## Buhez
## Oberennoù
* 1863: * Salammbô*, opera diechu diwar ar romant skrivet gant Gustave Flaubert
* 1867: *Drouziwezh Sennacherib*, diwar ur barzhoneg skrivet gant George Byron
* 1867: *Un [[nozvezh war ar Menez Moal]]*, barzhoneg simfonek diwar ar gontadenn skrivet gant Nikolaz Gogol
* 1869: *Boris Godounov*, opera
* 1872: *Kambr ar vugale*, kanaouennoù
* 1874: *Taolennoù un diskouezadeg*, heuliad evit ar piano
* 1875: *Kanaouennoù ha dañsoù ar marv*
* Daou opera diechu: *Khovanchtchina*, kaset da benn gant Nikolay Rimskiy-Korsakov ha kempennet diwezhatoc'h gant Dmitriy Chostakovitch, *Foar Sorotchinsky*, kaset da benn gant Nikolay Tcherepnin.


Musorgskiy in 1865b.jpg|1865
Modest Musorgskiy, 1870.jpg|1870


## Liammoù diavaez

* M'hoc'h eus c'hoant da selaou ''Un nozvezh war ar Menez Moal'': laz-seniñ concertgebouw Amsterdam/Jean Fournet
Bald Mountain

**Bald Mountain** zo un anv roet da veur a venez e saoznek, ouzhpenn 5,600 e SUA.

## Gerdarzh
*[[Menez moal]]* (*bald* a zo moal) eo ar ster. Troidigezh an anv Golgota eo. Sklaer eo al liamm gant menez Jeruzalem, en Testamant Nevez.

## Yezhoù all
*Mont Chauve, e galleg, anv ur menez eus Kebek

## Menezioù
Setu darn eus ar menezioù-se:
* Bald Mountain (California), e California
* Bald Mountain (Idaho)
* Bald Mountain (Oregon), 
* Bald Mountain (Troy, New York)
* Bald Mountain (Pennsylvania)
* Bald Mountain (Utah), er Uinta Mountains
* Bald Mountain Recreation Area, e-tal Lake Orion e
* Bald Mountain, ur gern er White Rock (Taconic Mountains) e New York, Vermont, ha Massachusetts
* Bald Mountains
* Central Nevada Bald Mountain
* Grass Valley Bald Mountain, ur gern e-kichen Little Grass Valley, California
Kalod

**Kalod** zo un enezennig e Bae Montroulez, dirak Karanteg. Stag e vez ouzh an douar-bras pa vez tre ha mont a c'haller di war-bouez un hent-karr. Tri c'hilometr hed eo an enezenn ha n'a ket he ledander en tu-hont da dri c'hant metr bennak. N'eus ket kalz tud o vevañ a-hed ar bloaz e Kalod ken, met gwechall e oa staliet meur a familh eno, labourerien-douar, bezhinaerien ha pesketaerien anezho. D'ur mare zo e teuas bezhinaerien eus Plougerne d'ober o annez e Kalod. Lesanvet e oant ar *Japoned* (Japaniz) gant tud all ar vro.

## Istor
Aloubet e vije bet Kalod gant Daned e dibenn ar . Eno o dije kuzhet ar madoù tapet ganto pa oant o preizhañ ar vro tro-dro. Ur penn brezhon, Riwallon, a zivizas un deiz en em gannañ ouzh ar vorlaeron-se, ha dont a reas an trec'h gantañ, hervez a lenner e skridoù Albert Le Grand, goude ma vije bet o pediñ ar Werc'hez Vari. Da-heul e drec'h e lakaas sevel ur chapel, gouestlet d'an Itron Varia, e penn run uhelañ an enez. Daoust ma voe mastaret ar chapel da vare an Dispac'h gall, e voe adkempennet goude. 

E-pad ar  e oa bet tennet kalz greunvaen eus an enez. Meur a savadur e Montroulez, evel an ospital, Labouradeg ar Butun pe ar Pont bras, a voe savet gant mein tennet eus Kalod.

War an aod, en ul lec'h anvet *Toull ar Sarpant* e oa bet sant Karanteg, hervez ar richenn, o lazhañ un aerouant spontus, ha gwelet a c'haller roudoù e skilfoù war ar reier c'hoazh.
## Chapel

*Ur skrid brezhonek zo ouzh moger ar chapel en diabarzh.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Ti an douristed e Karanteg

## Notennoù
Gwenaner

Ar **gwenaner** eo an den hag a sav gwenan.

## Skeudennoù

Bee-keeper.jpg|Alamagn, 1753
Beekeepersmoker.jpg‎|Kernev-Veur
WPKiW - Skansen - Pszczelarz 01.jpg|Polonia


## Pennadoù kar
* Chouchenn
* Gwenanerezh
* Mel
* Ruskenn

## Liammoù diavez
Gwenanerezh

Ar **gwenanerezh** eo obererezh ar gwenaner, da lavaret eo ar sevel gwenan ha dastum an danvezioù produet gante. Ar wenanerien a-vicher a werzh produioù ar gwenan ivez.


Protection.jpg
Langstroth Frames.jpg
Smoker.jpg


Bee blower 9124.JPG
Opening-cells.jpg
Fork-Beekeeping.jpg


Discovered_honey.jpg
Extractor Beekeeping.jpg
Filtering_of_honey.jpg
Honey-miel.jpg


## Levrlennadur

#### E brezhoneg
* Jean-Louis Henry, ''Ar Gwenan'', Moullerez Dre-Dan ar Bobl, Karaez, 1906
* Janig Bayon*, Sevel gwenan e Breizh*, Mouladurioù Hor Yezh, 1992, ISBN 978-2868630674
* Corinne ar Mero, *Ar gwenan*, TES, 2005, 50 p., ISBN 2912905613

#### E yezhoù all

* **** Karl von Frisch, *Aus dem Leben der Bienen* ("Diwar-benn buhez ar gwenan"), embannet evit ar wech kentañ e 1927 e Berlin, troet e meur a yezh dibaoe.
*  Henri Clément (renerezh), *Le traité Rustica de l'apiculture*, Rustica, 2002 (embannadur kentañ), ISBN 978-2-84038-734-3
*  *La bible de l'apiculteur*, Delachaux et Niestlé, 2013 (embannadur kentañ), 415 p., ISBN 978-2-603-01893-4
*  Thomas Silberfeld ha Catherine Reeb, *Guide des plantes mellifères*, Delachaux et Niestlé, 2013, 256 p., ISBN 978-2-603-01875-0
*  GUERRIAT Hubert, *Être performant en apiculture*, Hozro, 2017, 480 p., ISBN 978-2960188905

## Gwelout ivez
* Chouchenn
* Mel
* Ruskenn
Martha Graham

**Martha Graham** (1894 – 1991) zo ur gorollerez stadunanat, mamm ar c'horolliñ modern. Tostaet e vez he levezon en hec'h arz ouzh hini Stravinsky war ar sonerezh, Pablo Picasso war al liverezh, pe Frank Lloyd Wright war an disavouriezh.
Va zamm buhez

***Va zamm buhez*** a zo un emvuhezskrid embannet eus 1931 da 1938 e-barzh An Oaled.

Boulc’het e oa bet an embann e-barzh Ar Bobl e 1914, met chomet e oa a-sav abalamour da ziskuliadur ar brezel.

Peurskrivet e oa e 1934.

## An istor
Bugaleaj an daneveller, Loeiz ar Floc’h, e Bodiliz, e studioù e Skol Abostolek Poitiers, e Skolaj Lesneven, er C’hloerdi bras e Kemper, e Ti ar Frered e Ploermael, e amzer soudard hag e vil vicher: danvez-botaouer-koad, paotr an hent-houarn, gwenaner, gwerzher louzeier, paotr ar plakoù, skrivagner evit ar c’hCourrier du Finistère, kazetenner brezhonek evit Ar Bobl hag un toullad re all. Un taol-lagad a zo ivez war Gevredigezh Vroadel Breizh.

## Yezh
E Brezhoneg Leon eo skrivet ar pennadoù.

## Notennoù
Pictones

**Pictones** ha, diwezhatoc'h, **Pictavi** a raed e latin eus ur bobl c'halian a veve er c'hreisteiz da aber al Liger. Hervez an douaroniour Klaudios Ptolemaios e oa ar *Pictones*, pe *Piktoned*, unan eus pobloù Gallia Aquitania ha menegiñ a ra div gêr vras en o bro : *Limonum* (*Limonum Pictonum*, a zo Poitiers hiziv) ha *Ratiatum* (Reudied, er c'hreisteiz da Naoned). Hervez an douaroniour Strabon e verke al Liger ar vevenn etre Piktoned ha Namneted. Pelloc'h er c'hreisteiz e oa ar bobl anvet Santones o vevañ etre bro ar Biktoned hag aber ar Gironde.

E skridoù Julius Caesar e lenner e voe degaset listri d'ar Romaned gant ar Biktoned evit ober brezel ouzh ar Weneted e 56 kent JK. Diwezhatoc'h, e 52 kent JK, e voe ar Biktoned unan eus pobloù galian nemeto na gasjont ket tud da harpañ Vercingetorix e-pad stourm hennezh ouzh ar Romaned. Emsavadegoù diwezhañ ar Biktoned ouzh ar Romaned, en-dro da Limonum, a voe flastret gant Gaius Caninius Rebilus ha gant Caesar e-unan.

Dre *Portus Ratiatum* (porzh Ratiatum, Reudied) e veze liammoù kenwerzh etre ar Biktoned hag enez Vreizh.

## Notennoù
Santones

**Santones** (e latin) pe **Santoned** eo anv ar bobl c'halian a oa o vevañ e kornôg Galia, etre bro ar Biktoned hag aber ar Gironde. 

Meneget int e skridoù Klaudios Ptolemaios a rae anv eus ar Σάντονες, Σάντωνες, Σάντονοι (*santones* pe *santonoi*) evel unan eus pobloù Gallia Aquitania. Hervez an douaroniour gresian e oa o c'hêr-benn e *Mediolanum Santonum* (Saintes hiziv). Hervez Caesar avat e oant unan eus pobloù *Gallia Celtica* pe Gallia Lugdunensis. Harpet e voe Caesar gant an div bobl Santones ha Pictones en e vrezel a-enep ar Weneted, pa voe pourchaset listri ganto d'ar Romaned. E-pad emsavadeg Vercingetorix ouzh ar Romaned e voe kaset un daouzek mil den gant ar Santones da harpañ nerzhioù ar penn meur galian, e sez Alesia.

Eus anv ar Santones e teu anv kêr Saintes ha hini proviñs c'hall Saintonge.

## Notennoù
Remi

:*Ur pennad [[Rémi]] zo ivez.*


Ar **Remi** a oa ur bobl eus Gallia Belgica hag a veve etre ar stêrioù Mosa (Meuse) ha Matrona (Marne), er c'hentañ kantved kent JK. 

Unan eus pobloù bras Galia e oant hervez an douaroniour Strabon hag ur gêr vras e oa o c'hêr-benn Durocorter pe Durocortum (Reims hiziv), war lez ar stêr Vesle. Emglev a reas ar Remi gant Julius Caesar, dindan ren Iccius hag Andecombogius, ha feal e chomjont d'ar Romaned e-pad Brezel Galia. Ne gasjont ket tud da harpañ emsavadeg vras ar pobloù galian e 52 kent JK, en emgann Alesia.

Eus anv ar bobl Remi e teu anv kêr Reims. Marteze ivez e c'hallfe an anv-bihan gallek Rémi dont diwar anv ar bobl-se.

## Notennoù
Rémi

**Rémi, Remi, Rémy** pe **Remy** zo un anv-bihan gallek roet d'ar baotred. Gallout a c'hallfe dont eus anv ar bobl c'halian anvet Remi (e latin), pe Remed (e brezhoneg), hag a veve etre ar stêrioù Meuse ha Marne. Un anv-tiegezh eo deuet da vezañ ivez.

## E yezhoù all
* e poateveg : Ramai
* Remi zo ivez ur berranv eus an anv-bihan spagnolek merc'hed Remedios

## Tud
### Sant
Kentañ Rémi anavezet eo Sant Rémi, eskob galian Reims. Gantañ e voe brudet an anv.

### 
* Georges Remi, anv gwir an aozer bannoù-treset Hergé
### 
* *Colonel Rémy*, lesanv Gilbert Renault (1904-1984), rezistant breton, spier e servij Bro-C'hall e-kerzh an Eil Brezel-bed
* Remi Derrien (1946-2009) komedian ha skrivagner brezhonek
* Rémi Chauvet, gwir anv Myrdhin, telennour

### 
* Pierre de Rémi, teñzorer ar roue gall Charlez IV
* Antoine Rémy, soudard gall en  ha 
* Jean Rémy, koronal
* Rémi Gaillard, fentigellour
* Rémi Maréval (g. 1983), melldroader

## Tudennoù faltazi
* Rémi zo anv penndudenn ar romant *[[Sans famille]]* gant Hector Malot

## Lec'hanvadurezh
* Rémy, kumun e Pas-de-Calais
* Remy, kumun en Oise
* Saint-Remy-Chaussée, kumun e departamant Nord
* Saint-Remy-du-Nord, kumun e departamant Nord

## Merkoù ha gwreskanvioù
* Rémy Martin, anv ur c'hognag 
* *REMI*, ar gelaouenn c'hallek hiranvet *Revue européenne des migrations internationales*
Tripel Karmeliet

Ar bier **Tripel Karmeliet** zo ur bier alaouret eus Reter-Flandrez Belgia, kreñv an derez alkool ennañ (8,4%), bervet e Buggenhout gant an ti-bresañ Bosteels (Brouwerij Bosteel) abaoe 1996, diwar gwinizh, kerc'h ha heiz.
Kerez

Ar **c'herez** (ruz, du, gwenn pe velen o liv) a zo frouezh bihan, bouedek ha chugonus ar gerezenn. "Babiol", "babu" pe "kignez" a vez graet anezho a-wechoù. *Prunus* eo anv latin ar genad.

## Istor
## Keginerezh
* Kig-yer gant kerez
* *Clafoutis*
* *Schwarzwälder Torte*
* Chugon
* Koñfitur
* Kerez el lambig
* *Kirsch* pe *Kirschwasser* (dour kerez), ul lambig "gwenn" eus Alamagn, Elzas, Suis, Franche-Comté ha Loren (Fougerolles, *AOC* 2010), ... 
## C'hoariva
* *Le Temps des cerises*, Niels Arestrup, 2008
## Liverezh
* *Ragazzo con canestro di frutta*, Caravaggio, 1593 
* *Nature morte avec un panier de fruits et une botte d'asperges*, Louise Moillon, war-dro 1630
* *Nature morte aux cerises, fraises, et groseilles*, Louise Moillon, war-dro 1630
* *Coupe de cerises, prunes et melons*, Louise Moillon, war-dro 1633
* *Enfant mangeant des cerises*, Pierre Bonnard, 1895
* *La tarte aux cerises*, Pierre Bonnard, 1908
* *Les cerises*, Pierre Bonnard, 1923
* *Nature morte avec des pêches et des cerises*, Paul Cézanne, 
* *Plat nature morte aux cerises*, Pablo Picasso, war-dro 1954
## Sinema
* *Le Temps des cerises*, René Le Somptier, 1914
* *Le Temps des cerises*, Jean-Paul Le Chanois, 1937
* *Blaz ar gerezenn* (طعم گیلاس, Tam-e gilās, e perseg), Abbas Kiarostami, 1997, Palme d'or e 1997 e Cannes, Boston Society of Film Critics Awards 1998
## Sonerezh
* *Le Temps des cerises*, pozioù skrivet gant Jean-Baptiste Clément e 1866 ha ton gant Antoine Renard e 1868
## Levrlennadur

## Gwelout ivez
* Lore-kerez
* Tomatez-kerez
## Skeudennoù


Cherry-trees-in-autumn.jpg|
Black cherry.jpg|
Cherry Stella444.jpg|


## Liammoù diavez
Flores (Indonezia)

**Flores** zo unan eus inizi Indonezia, e proviñs Nusa Tenggara Timur.

Emañ etre inizi Sumbawa ha Komodo er c'hornôg, Lembata er reter, Sumba er c'hreisteiz ha Timor er gevred.

E 2010 e oa 1 831 000 a dud o chom war Flores, 13 540 km² he gorread, eleze ur stankter a 135 den/km². An darn vrasañ anezho zo katoliked, dre ma voekristenaet ar vro gant trevadennerien deuet eus Portugal. Maumere eo ar gêr vrasañ.

E 2003 e voe kavet *Homo floresiensis*, ur spesad eus ar genad *[[Homo]]* hag a veve en enezenn betek mont da get war-dro 50 000 a vloavezhioù zo, da lavaret eo war-dro donedigezh *Homo sapiens* war an enezenn.  Hobbited  a vez graet eus *Homo floresiensis* abalamour d'o ment vihan.

## Notennoù
Foar Vre

**Foar Vre** a zo ur foar a vez war ar Menez Bre, e Treger.
Bez ez eo ivez:
*un danevell vrezhonek gant Kerverziou
*ur ganaouenn vrezhonek, kanet gant Paol Huellou
Gustav IV Adolf

**Gustav IV Adolf** a voe roue Sveden ha Finland war-lerc'h e dad Gustav III eus 1797 da 1809, pa voe distroadet. Dimeziñ a reas d'ar briñsez alaman Friederike Dorothea von Baden (1781-1826).

## E vuhez
Mab e oa da Gustav III ha da Sofia Magdalena Danmark.

## Diroueet

Distroadet e voe gant un taol-stad en 1809, goude kollet Finland gant Sveden, ha roet da Rusia. Abaoe an XIIIvet kantved e oa ar broviñs-se er rouantelezh .

## Dimeziñ ha bugale

En 1797 e timezas da Friederike Dorothea von Baden (1781–1826), ha pemp bugel o doe:
Pemp bugel he doe :

* Gustav (1799-1877), priñs Vasa, 
** a zimezas en 1830 da Luise von Baden (1811-1854), merc'h da Karl Ludwig Friedrich von Baden ha da Stéphanie de Beauharnais), dizimezet en 1844, 
*** daou vugel o doe, en o zouez Carola Wasa (1833-1907), a zimezas en 1853 da Albert Iañ von Sachsen, diwezhañ roue Sachsen;

* Sophie (1801-1865), a zimezas en 1819, da Leopold Iañ von Badeb (1790-1852), dug meur ha goureontr dezhi ;

* Karl (1802-1805), dug Finland

* Amalie 1805-1853)

* Cécile (1807-1844), a zimezas en 1831 da Paul Frédéric Auguste, dug Oldenburg.

## E varv
Gustav IV Adolf a varvas un noz a C'hwevrer 1837 en un davarn e Sankt Gallen en Suis ma veve diwar un tamm labour a oa bet kavet dezhañ gant an impalaer Franz Iañ Aostria (1768 - 1835), tad-kaer ha breur-kaer d'un nizez da roue Sveden, an arc'hdugez Sophie Friederike von Bayern, mamm an impalaer Franz Joseph Iañ (1830-1916).
Kastell Chinon

**Kastell Chinon** zo ur c'hastell e kumun Chinon, war lez ar stêr Vienne, e-kreiz Bro-C'hall.

Teir lodenn rannet gant douvezioù a ya d'ober ar c'hastell e gwirionez, anvet "Fort du Coudray", "Château du Milieu" ha "Fort Saint-Georges".
 
## Istor
Da vare ar Romaned e oa ur c'hreñvlec'h eno, war ur run dreist ar stêr. Kreñvaet e voe c'hoazh gant Teobald Iañ (kont Bleaz), e dibenn an . E-pad an  e oa Chinon en Anjev (a oa dizalc'h diouzh ar rouantelezh c'hall en amzer-se), hag unan eus lec'hioù annez karetañ ar roue saoz Herri II Plantagenêt e oa. Evel Poitiers ha Bourdel e oa Chinon unan eus ar c'hêrioù a bouez e domanioù an tiegezh Plantagenêt war an douar-bras. Gant Herri II e voe brasaet ar c'hastell a dapas neuze 400 metr hed war 76 metr led. Er  e voe ouzhpennet un tour-horolaj 35 metr uhelded. Faezhet e voe ar roue Herri II gant e zaou vab, Richarzh ha Yann, emsavet outañ, ha mervel a reas er c'hastell d'ar 6 a viz Gouere 1189. Douaret e voe en Abati Fontevraud, evel e wreg Eleanora Akitania hag e vab Richarzh Kalon Leon diwezhatoc'h. 

E deroù ar  e oa an daofin gall Charlez VII o vevañ er c'hastell. Dont a reas Janed Ark di e penn kentañ he stourm da "vountañ ar Saozon e-maez Bro-C'hall". Anavezout a reas an daofin kuzhet e-touez an dud all, hervez a gonter, ha gant se e teuas a-benn da lakaat Charlez da vont da roue ha da vodañ un arme. 

E dibenn ar  e oa ar c'hastell etre krabanoù an Hugunoded ha graet e voe un toull-bac'h anezhañ gant Herri IV. Dont a reas ar c'hardinal Richelieu da vezañ perc'henn eus ar c'hastell e 1633, met ne voe ket dalc'het e ratre goude-se ha kregiñ a reas da gouezhañ en e boull. Gant Prosper Mérimée e voe lakaet kempennn ar mogerioù, dindan ren Napoleon III.
Restr:Château de Chinon - Logis royaux.jpg|An annezioù roueel
Restr:Château de Chinon - Remparts et Tour de l'horloge.jpg|Tour an horolaj
Restr:Château de Chinon - Remparts et La Vienne.jpg|Gwel war ar Vienne
Menez Du

Ar **Menez Du** a zo un aradennad venezioù eus Breizh etre Kastellin ha Groñvel.

## Leinoù
(anvioù brezhonek da vezañ difaziet)
* Menez C'homm (330 m) 
* Roc'h Toull-al-Laeron (318 m) e Speied
* Karreg an Tan (281 m) e Gouezeg
* Reun Du 
* Roc'h Bily
* Roc'h Ker Hodiern
* Roc'h Jegu
* Roc'h Moniven e Sant-Wazeg
* Roc'h Plenn

* Roc'h Menez an Aoter (an Aotrou) (295 m) e Laz
* Roc'h Kastell
* Roc'h Veur
* Menez an Dug (282 m) e Sant-Wazeg
* Roc'h ar Werc'hez
* Minez Gwernazou (282 m)
* Roc'h Vadalen (260 m) e Langoned
* Minez Sant-Jozeb (290 m) e Langoned
* Minez Du (307 m)
* Minez Gligueric
* Ty coz

## [[Mengleuz]]ioù
Mengleuzioù a oa adalek ar  kantved betek ar bloavezhioù 1960, e Gourin, Motrev, Plevin ha Sant-Wazeg.

## Istor
* Karreg an tan
* Guy Éder de Beaumanoir de la Haye, lesanvet Fontanella 

## Lennegezh
* *[[Laeron ar Menezioù Du]]*, Yann-Fañch Jacq, Keit vimp bev, 2005

## Liverezh
* *Ardoisiers dans la Montagne Noire*, Mathurin Méheut, war-dro 1944

## Festoù
* *Gouel ar Menez Du* a vez aozet bep bloaz e miz Eost gant ar c'helc'h keltiek *Brug ar Menez* e Speied

## Notennoù
Ber

Ar **ber** a zo ur vazh houarn a lakaer a-dreuz ul loen da rostañ en un oaled a-us d'an tan, hag a droer evit poazhat ar c'hig. Alies e vez gantañ un dorn, da dreiñ, ar ber, ur seurt plad dindan, da zastum an druzoni pe ar chug o verañ. A-wechoù e vez un ardivink rodek da lakaat ar ber da dreiñ e-unan. 

## Tro-lavar
**Lakaat ar ber war ar billig*, aozañ boued eus ar c'hentañ.
Kastell Ankiniz

**Kastell Ankiniz** zo ur c'hastell bet savet war lez al Liger, e kreiz kêr Ankiniz.

Savet e voe ar c'hastell kentañ er bloavezhioù 980, gant Gwereg, kont Naoned, hag e wreg Aremberge, evit difenn kontelezh Naoned ouzh hini Anjev. Savet e voe e stumm ur voudenn-gastell, da lavaret eo un tour prenn savet war un dorgennig. En-dro d'ar voudenn e oa ur foz hag ur peulgae, en-dro d'ur porzh graet evit reiñ bod da dud an trowardroioù. Abalamour ma oa war an harzoù etre Breizh ha Bro-C'hall ha ma oa lec'hiet brav war lez al Liger e teuas da vezañ ul lec'h a bouez da gontrolliñ an tremen war ar ar stêr koulz hag evit difenn marzoù Breizh.

Taget e voe ar c'hastell-se meur a wech, gant armeoù gall, breizhat pe saoz : e 1174 gant Herri II Plantagenêt, e 1214 gant Yann Dizouar, e 1230 gant Loeiz IX, e 1341 gant Charlez Bleaz, e 1468 gant Loeiz XI, e 1485 gant an dug Frañsez II, e 1490 gant an dugez Anna...

Eus ar  eo ar braz eus ar c'hastell a weler bremañ, ha mont a reer ennañ dre ur pont-gwint goloet hag un tremen kammigellek gant ur gloued. Al lodenn eus ar c'hastell zo graet evit an annez a weler warni merk an Azginivelezh.

Lakaet e oa bet Kastell Ankiniz war roll ar monumantoù istorel e 1977.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn kumun Ankiniz-Sant-Gerent
* "Château", roadennoù Mérimée, ministrerezh ar sevenadur gall
Kullervo

:*Evit barzhoneg simfonek [[Jean Sibelius]], gwelout [[Kullervo (Sibelius)]].*

**Kullervo** zo un haroz e Kalevala. Gwallgaset e veze pa oa bugel, deuet da vout un den hep feiz na reizh, dizesk ha digalon. Gwallañ a ra ur vaouez ha kompren a ra eo e c'hoar. En em lazhañ a ra gant e gleze.
C'hwibon gouzoug du

Ar **c'hwibon gouzoug du** a zo un evn hirc'harek bras, *Ephippiorhynchus asiaticus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ en Aostralia, Azia ar Gevred hag Azia ar Su:
* *Ephippiorhynchus asiaticus asiaticus*, a gaver en Iskevandir Indez ha gevred Azia,
* *Ephippiorhynchus asiaticus australis*, a gaver en hanternoz ha reter Aostralia ha kreisteiz Ginea Nevez.

## Liamm diavaez
* ''Ephippiorhynchus asiaticus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
C'hwibon beg-dibr

Ar **c'hwibon beg-dibr** (*Ephippiorhynchus senegalensis*) a zo un evn hirc'harek hag a vev en Afrika.

## Dave
Ulrika Eleonora ar Yaouankañ

**Ur pennad [[Ulrika Eleonora]] zo ivez.*

**Ulrika Eleonora ar Yaouankañ** (1688-1741), ganet ha marvet e Stockholm, a voe rouanez Sveden war-lerc'h he breur Karl XII .

## He buhez
Merc'h e oa d'ar roue Karl XI ha d'ar rouanez Ulrika Eleonora av Danmark (1655-1693). Dimeziñ a reas en 1715 da Frederik, landgrav Hessen-Kassel. 

Anvet e voe da rouanez en 1718 goude degemer bonreizh nevez ar vro a lakae fin d'an hollveliouriezh, a lakae harz da c'halloud ar roue rannet etre ar sened hag ar stadoù. Dilezel a reas he c'harg en 1720, lakaet e voe he fried da roue en he lec'h, hag anvet Fredrik Iañ Sveden. Evel-se e krogas *marevezh ar frankiz*, ma tiorroas an ekonomiezh hag ar sevenadur, ha ma tinerzhas galloud ar roue;

Mervel a reas Ulrika en 1741 gant ar vrec'h.
Kastell Kerouzere

**Kastell Kerouzere** zo ur c'hastell eus ar , e kumun Sibirill, e Bro-Leon.

Savet e voe ar c'hastell a weler bremañ etre 1425 ha 1458, gant Yann Kerouzere, kambrelan an dug Yann V. Savet e oa bet e-lec'h ur voudenn-gastell a oa eno er c'hantved a-raok, annezet gant tiegezh Kerouzere dija. Dre ma oa tost ar c'hastell d'an arvor e c'halle bezañ gwelet ha bezañ taget gant listri saoz. Setu perak e voe roet aotre da diegezh Kerouzere da sevel un tour kreñv, dezhañ pevar zroatad warn-ugent a led ha kranelloù. Hogen padout a reas al labourioù hag un aotre all a voe roet evit al labourioù gant an dug Frañsez II, e 1468. Ar c’hastell-se a oa ennañ ur pennad moger etre daou dour. 

Lakaet e voe seziz warnañ e 1590 e-pad Brezel ar C'hevre ha dismantret e voe unan eus an daou dour. Adsavet e voe e deroù ar . Abaoe eo chomet ar c'hastell etre daouarn familhoù nobl eus ar vro.

Lakaet e oa bet war roll ar monumantoù istorel e 1883 gant Ministrerezh gall ar Sevenadur.

Gweladenniñ a c'haller ar c'hastell, koulz hag al liorzh zo war-dro. Ur c'houldri eus ar  zo ivez.

## Liammoù diavaez
* fichenn tennet eus lec'hienn Ministrerezh ar Sevenadur
* skeudennoù tennet eus lec'hienn Ministrerezh ar Sevenadur

## Notennoù
Sumba

**Sumba** zo unan eus inizi Indonezia, e proviñs Nusa Tenggara Timur. 

Emañ er gevred da enez Sumbawa hag er c'hreisteiz da enez Flores. Er reter emañ enez Timor. En em astenn a ra war 11 153 km² hag annezet eo gant 611 954 a dud (2009). Waingapu eo kêr vrasañ an enezenn. 

Tud Sumba a gomz yezhoù malayek-polinezek. Etre ur c'hard hag un drederenn anezho zo animisted (relijion hengounel "Marapu") hag ar braz eus ar re all zo kristenien. 

Unan eus inizi paourañ Indonezia eo Sumba.
Louis Lallour

**Louis Lallour**, ganet d'ar 6 a viz Kerzu 1926 e Kerlaeron e Plourac'h hag aet d'an Anaon e miz C'hwevrer 2015, a oa ur c'haner kan-ha-diskan breizhat.

## Liammoù diavaez
*Louis Lallour o kanañ ha Jean o tañsal
United States Army Air Forces

**United States Army Air Forces** (USAAF, "Nerzhioù Aerlu ar Stadoù-Unanet") a oa aerlu SUA e-pad an Eil brezel-bed betek miz Gwengolo 1947.

## Pennadoù kar
*United States Air Force

## Rummad kar
:Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed

## Liammoù diavaez
* The United States Army Air Forces in World War II
* Bomb Crossbow - bombezadegoù ouzh an diazlec'hioù fuc'helloù V1
Karl Lagerfeld

.
**Karl Lagerfeld** (Karl Otto Lagerfeldt diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1933 e Hamburg hag aet da Anaon d'an 19 a viz C'hwevrer 2019 e Neuilly-sur-Seine, a oa ur stilour alaman. Brudet eo evit bezañ labouret evit an ti-dilhadouriezh Chanel adalek 1983 betek e varv.

Legadet en deus e vadoù d'e gazhez. 

## Notennoù
Fredrik Adolf Sveden

*Fredrik Adolf* (1750 -1803 Montpellier), a oa ur priñs svedat, trede mab ar roue Adolf Fredrik hag e bried Lovisa Ulrika (ha niz neuze da Frederig II Prusia), breur d'ar rouaned Gustav III ha Karl XIII. Dug Östergötland e oa. Brudet e oa da vezañ un den kenedek, moumoun e vamm, ha merc'hetaer.

Mervel a reas e-kerzh e veajoù en Europa.
Adolf Fredrik

**Adolf Fredrik** (1710 Gottorp - 1771 Stockholm) a oa roue Sveden war-lerc'h Fredrik Iañ Sveden, eus 1751 betek e varv e 1771.

## E dud
Mab e oa da Christian August von Holstein-Gottorp, priñs Eutin ha prins-eskob Lubeck, ha da Albertina Frederica von Baden-Durlach.

## E vuhez
Priñs-eskob Lübeck e voe eus 1727 betek 1750, ha roue Sveden adalek 1751. 
Tra ma renas e voe bihan e c'halloud, rak gant ar Breujoù e veze gouarnet ar vro. Merañ a reas dugelezh Holstein-Gottorp e-pad bugaleaj e niz *Charles-Pierre-Ulrich d'Holstein-Gottorp* (a vo an tsar Pêr III Rusia) pa voe dibabet da roue gant Stadoù Sveden, broudet gant Rusia, adalek 1743.

Troet e oa gant oberiañ boestoù butun-fri.

## Dimeziñ ha bugale

En 1744 e timezas da Lovisa Ulrika (1720-1782), ur briñsez eus Prusia, merc'h da Frederig Gwilherm Iañ Brandenburg c'hoar da Frederig II Prusia.

Pemp bugel en doe Adolf Fredrik digant e wreg Lovisa Ulrika:
* ur bugel ganet-marv (1745)
* Gustav III (1746-1792)
* Karl XIII (1748-1818)
* Fredrik Adolf Sveden (1750-1803), dizimez,
* Sofia Albertina Sveden (1753-1829), dizimez.

Ur serc'h en doe da vihanañ, Ulrica Elisabeth von Liewen. Ur bugel o doe: Lolotte Forssberg (1766–1840),

## E varv
Mervel a reas diwar ur regofad d'an 12 a viz C'hwevrer 1771 e palez Stockholm.

## Levrlennadur

*
* Herman Lindqvist, "Historien om Sverige, Nyttan och Nöjet" (In Swedish)

## Pennadoù kar
*Rouaned Sveden

## Liammoù diavaez
* Tiegezh Sveden
* Tiegezh Holstein-Gottorp
* Tiegezh Prusia
An tAerchór

**An tAerchór** (ar c'horf-aer), gwechall **Aer Chór na hÉireann** (*Korf Aer Iwerzhon*), eo ar rann aerlu eus lu Iwerzhon.

## Nijerezioù implijet gant Aer Chór na hÉireann gwechall
* Lockheed Hudson
* Fairey Battle
* Gloster Gladiator
* Hawker Hurricane
* Lockheed Hudson
* Supermarine Spitfire

## Dave
* Herman J. Sixma ha Theo W. van Geffen, *Petit mais efficace - L'Irish Air Corps aujourd'hui*, er gazetenn "Air Fan", miz Gwengolo 1993, e galleg.
*   Lec'hienn Óglaigh na hÉireann - The Defence Forces
* Irish Military Online
Luftwaffe (disheñvelout)

***Luftwaffe*** a zo ur ger alamanek a dalv "nerzh aer" (aerlu).
Implijoù:
* **[[Luftwaffe]]** alaman, er prantad nazi: **[[Luftwaffe (1933-1945)]]**, hag e Republik Kevreadel Alamagn adalek 1956 betek bremañ: **[[Luftwaffe (Republik Kevreadel Alamagn)]]**; 
* **[[Schweizer Luftwaffe]]**, aerlu Suis.
* "Luftwaffe (band)", ur strollad sonerezh a Chicago (SUA).

## Gwelet ivez
*Luftstreitkräfte (disheñvelout)
Luftstreitkräfte (disheñvelout)

**Luftstreitkräfte** a zo ur ger alamanek a dalv "nerzh aer".
Implijoù:
*Luftstreitkräfte, aerlu an Impalaeriezh alaman e-pad ar Brezel-bed kentañ;
*Luftstreitkräfte der NVA, aerlu Republik Demokratel Alamagn (1956-1990);
*Österreichische Luftstreitkräfte, aerlu Aostria.

## Gwelet ivez
Luftwaffe (disheñvelout)
Aleksandr Afanasyev

**Aleksandr Nikolayevitch Afanasyev** (*Александр Николаевич Афанасьев* e ruseg) (Bogoutchar, 23 a viz Gouhere 1826 - Moskou, 5 a viz Here 1871) zo ur folklorour rus, dastumer kontadennoù hag embanner an dastumadoù kontadennoù rusek anvet Narodnye russkie skazki. 

Dastumet en deus c'hwec'h kant kontadenn, muioc'h eget n'eus forzh piv all, goude ma ne oa ket e-unan oc'h ober al labour moarvat. Eizh levrenn an dastumad kentañ a deuas e-maez entre 1855 ha 1867, ha keñveriet eo bet ouzh ar vreudeur Jacob ha Wilhelm Grimm. 

Kalz eus ar c'hontadennoù rus brudet er bed a deu eus e zastumad (*[[Ar Mell Irvinenn]], Macha hag an Arzh, [[Baba Yaga]]*).

## Notennoù
Fredrik Iañ Sveden

**Friedrich von Hessen-Kassel** (1676-1751) a oa ur priñs alaman protestant, eus Tiegezh Hessen-Kassel, jeneral en arme war varc'h, hag a voe anvet da roue Sveden evel **Fredrik Iañ Sveden** e 1720, ha da briñs Finland war un dro. Ouzhpenn-se e voe anvet da landgrav Hessen-Kassel adalek 1730.

## E vuhez
Mab e oa da Garl Iañ Hessen-Kassel ha da Maria Amalia Kourland.

E 1692, pa oa 16 vloaz, e krogas gant e droiad dre Europa, ha mont a reas da Republik an Izelvroioù. E 1695 ez eas da Italia, hag alese da Jeneva da studiañ.
Goude-se e stagas gant micher an armoù, ha letanant-jeneral e oa e penn arme Hessen e Brezel Hêrezh Spagn skoaz-ouzh-skoaz gant Izelvroiz .

E 1703 e voe faezhet en emgann Speyerbach, met bloaz goude e kemeras perzh en trec'h en Emgann Blenheim. En 1706 e voe trec'het adarre gant ar C'hallaoued en emgann Castiglione.
E 1716 hag e 1718 e kemeras perzh e brezelioù Karl XII, roue Sveden, a-enep Norvegia, hag anvet e voe da bennjeneral arme Sveden. 

E 1738 e lakaas berz war ar frañmasonerezh. 

E 1743, e voe ret dezhañ plegañ d'ar Rused ha dibab da hêr ar priñs Adolf Fredrik von Hosltein-Gottorp.

## Dimezioù
Div wech e timezas.
* E 1700 e timezas da Luise von Brandenburg (1680-1705), merc'h da roue Prusia Frederig Iañ Prusia, ha divugel e voent.
* E 1715 ec'h addimezas da Ulrika Eleonora (1688-1741), merc'h da Garl XI, roue Sveden, ha divugel e voent ivez. Dilezel ar gurunenn a reas Ulrika, d'he reiñ d'he fried en 1720. Met galloud bras n'en doe ket rak hervez ar vonreizh eo gant ar Riksdag e oa.

Ur serc'h en doa, ar gontez Hedvig Ulrika Taube, ha meur a vugel o doe, hogen evel besterd ma oant ne c'hallent ket ren.

## Pennadoù kar
* Kastell Panker

## Notennoù
Royal Air Force

Ar **Royal Air Force** (berradur : **R. A. F.**) eo aerlu ar Rouantelezh-Unanet. Talvezout a ra an anv kement ha *Nerzh aer roueel*. D'ar 1 a viz Ebrel 1918 e voe krouet.
* *Per ardua ad astra* eo e sturienn, da lavaret eo "A-dreuz an enebiezh betek ar stered".

Air Force Ensign of the United Kingdom.svg
RAF-Badge.svg|

## [[Eil brezel-bed]]
### Nijerezioù implijet gant an RAF

## Ar Royal Air Force e Breizh: rummadoù liammet ouzh ar pennad-mañ
* :Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
* :Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Breizh