open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Captain America: The First Avenger

***Captain America: The First Avenger*** a zo ur film amerikan deuet er-maez e 2011. Diazezet eo war gourharoz Marvel Comics anvet Captain America. Unan eus ar pemp film a ya d'ober Marvel Cinematic Universe eo. Sevenet eo bet ar film gant Joe Johnston, skrivet ar senario anezhañ gant Christopher Markus ha Stephen McFeely. E-touez aktorien ar film emañ Chris Evans, Tommy Lee Jones, Hugo Weaving, Hayley Atwell, Sebastian Stan, Dominic Cooper, Neal McDonough, Derek Luke ha Stanley Tucci. Er film e konter istor Steve Rogers, un den klañvidik a-orin eus Brooklyn, hag a zeu da vezañ ur goursoudard anvet Captain America. Stourm a ra gant arme ar Stadoù-Unanet en Eil Brezel-bed. Rankout a ra stourm ivez a-enep Klopenn Ruz, hag eñ e penn un aozadur nazi anvet Hydra. 

Produiñ a film a grogas e miz Even 2010, hag ar filmañ a voe graet e Londrez, Manchester, Liverpool ha Los Angeles. Da vare ar postproduiñ e voe lakaet ar film e teir ment.

Diskouezet e voe evit ar wech kentañ e Hollywood d'an 19 a viz Gouere 2011, ha skignet er Stadoù-Unanet d'an 22 a viz Gouere 2011.

## Sonerezh ar film
E miz Even 2011 e voe kemennet gant Buena Vista Records e vefe embannet sonerezh ar film. Er bladenn e kaver an holl donioù bet savet gant Alan Silvestri, hag ivez an ton titlet "Star Spangled Man" (sonerezh gant Alan Menken ha komzoù gant David Zippel). En Air Studios e Londrez e voe enrollet sonerezh ar film, ha d'an 19 a viz Gouere 2011 e voe embannet ar bladenn.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Captain America: The First Avenger e lec'hienn Allrovi
* Captain America: The First Avenger en IMDB
* ''Captain America: The First Avenger'' e lec'hienn Marvel Comics
Hollved sinema Marvel

**Hollved sinema Marvel** (saozneg : **Marvel Cinematic Universe**) a reer eus ur bed faltazi boutin da veur a c'hourharoz. Kaset eo ar raktres war-raok gant Marvel Studios, ha diazezet eo ar filmoù war tudennoù Marvel Comics. Damheñvel eo ouzh Marvel Universe a gaver e comics Marvel. Temoù, lec'hioù, aktorien ha tudennoù a zo boutin d'ar filmoù ivez. Evit poent ez eus deuet pemp film er-maez : Iron Man ha The Incredible Hulk e 2008, Iron Man 2 e 2010, Thor ha Captain America: The First Avenger e 2011. Tri film alla z o raktreset: The Avengers, Iron Man 3 ha Thor 2.

## Filmoù

### Aktorien ha tudennoù boutin

## Notennoù
Michel Mohrt

**Michel Mohrt** a zo ur skrivagner breizhat gallek ganet e Montroulez d'an 28 a viz Ebrel 1914, ha marvet d'ar 17 a viz Eost 2011 e Pariz. Ezel e oa eus an Akademiezh c'hall, ha priz bras romant an Akademiezh c'hall en devoa bet e 1962 evit *La Prison maritime* a zo e levr anavezetañ ma vez taolennet ennañ Emsav Breizh a-raok ar brezel.

## Michel Mohrt hag ar brezhoneg
Skeudennet e oa bet gantañ levr Jakez Riou *Gorsedd Digor* (1928). Pa oa bet degemeret en Akademiezh c'hall e 1985 en devoa distaget un nebeud bommoù brezhoneg, ha Jean d'Ormesson en devoa degemeret anezhañ gant ur frazenn vrezhonek ivez, en e brezegenn. Savet e vije bet a-enep mennad an Akademiezh c'hall a-enep meneg ar yezhoù-rannvro e bonreizh ar Republik c'hall.

## Liammoù diavaez
* Fichenn ar skrivagner war lec'hienn an Académie Française

## Daveennoù
Brezel hêrezh Jülich

**Brezel-hêrezh Jülich** pe **Brezel Jülich-Kleve** a oa ur brezel hag a grogas e 1609 hag a echuas e 1614 pa voe sinet Feur-emglev Xanten.

## Degouezh
Pa varvas Johann Wilhelm hag eñ kont Jülich, Kleve ha Berg d'ar 25 a viz Meurzh 1609 ne oa tamm hêr gwirion ebet da gemer e lec'h. Daou zen, Wolfgang Wilhelm hag eñ dug Neuburg hag an Dilenner Johann Sigismund Brandenburg a fellas dezho bezañ perc'henn war an dugelezh. Herri IV ha kannaded ar Proviñsoù-Unanet o doa aon e tapfe an Impalaer Rudolf II tron an dugelezh. E gwirionez en doa soñjet Rudolf II ouzhpennañ tiriadoù d'ar re a oa perc'hennet gant ar re Habsburg en Izelvroioù. Met a-benn ar fin ez eas armeoù an Impalaeriezh santel roman german da aloubiñ kastell-kreñv Jülich.

## Emgann
A-benn ar fin e savas a-du Rudolf II gant Tiegezh Wettin (Dug Saks) hag a felle dezho perc'henniñ Jülich-Kleve-Berg. Ar re Wettin a zilezas an afer a-benn ar fin. War washaat ez eas an traoù pa'z embannas an dug Johann Wilhelm hag an Dilenner Johann Sigismund e felle dezho perc'henniñ an tiriadoù. Herri IV a ginnigas e vije rannet an douaroù etre Dug Neuburg hag an Dilenner. Kont Hesse a ginnigas e vije kenrenet Jülich-Kleve-Berg gant an daou roue. Asantet e voe ganto, ha degemer a rejont ivez ma vefe dalc'het d'ar frankiz relijiel evel ma oa bet embannet en akta Dortmund d'an 10 a viz Even 1609. Pa oa aloubet kastell-kreñv Jülich gant arme an impalaer Rudolf e voe sezizet gant armeoù ar Proviñsoù-Unanet, re Brandeburg ha re Pfalz. Seziz ar c'hastell-kreñv a badas eus an 28 a viz Gouere 1610 betek an 2 a viz Gwengolo 1610, p'en em zaskoras arme an impalaer ha pa'z eas kuit eus ar c'hastell.

## Disoc'hoù
Goude an emgann e voe nac'het akta Dortmund gant ar re e penn kêrioù Kleve, Mark, Jülich, Berg ha Ravensberg peogwir e oa bet savet an emglev hep kaout asant dileuridi ar pemp kêr-se. Ouzhpenn da se e kavent gwelloc'h e vije ur priñs e-lec'h kaout daou anezho. A-benn ar fin ez eo Feur-emglev Xanten a gemeras plas akta Dortmund.

## Heuliad
Brezel-hêrezh Jülich a zo unan eus an darvoudoù kent da Vrezel Tregont Vloaz. 

## Gwelout ivez
* Dugelezh Kleve
* Kontelezh Mark
* Dugelezh Berg
* Dugelezh Jülich
* Kontelezh Ravensberg

## Liammoù diavaez
* An darvoudoù kontet gant Voltaire er Wikimammenn
* WHKMLA - The Conflict over Jülich Succession, 1609-1614
* http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=que&ID=1215 testenn alamanek akta Dortmund (1609)e lec'hienn Portal Westfälische Geschichte, LWL
Anne Breizh-Veur

**Anne Stuart**, pe **Anne Breizh-Veur ** (1665–1714), a voe rouanez Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon eus 1702 betek Akta Unvaniezh 1707 (d'ar 1añ a viz Mae 1707), pa voe krouet Rouantelezh Breizh-Veur, ha hi kentañ rouanez anezhi, ha war un dro ar rouanez Stuart diwezhañ. 

## He buhez
Ganet e voe e Londrez, er palez Saint-James, d'ar 6 a viz C'hwevrer 1665. Eil merc'h e oa da James, dug York, roue katolik Bro-Saoz, hag a voe diskaret gant Dispac'h 1688, hag e bried kentañ Anne Hyde; nizez e oa Anne Stuart d'ar roue Charlez II. He c'hoar henañ Mary, dimezet d'he c'henderv protestant William III, a renas war un dro gant he gwaz.
Kaset e voe da Vro-C'hall abalamour ma oa klañv he daoulagad. Eno e oa o chom gant he mamm-gozh Henriette Bro-Saoz.
Distro da Vro-Saoz, e 1670, pa oa pemp bloaz, e reas Anne anaoudegezh gant Sarah Jennings, he gwellañ mignonez, hag a voe kuzulierez dezhi ivez. Er bloaz war-lerc'h e varvas he mamm, goude bezañ troet ouzh ar gatoligiezh.

Pa varvas Mary e 1694 e renas William III e-unan betek 1702 hag Anne a renas war e lerc'h.

## Dimezelled a enor
* Barbara Villiers (1654–1708)

## Bugale
Dimezet e oa Anne d'ar priñs George Danmark. 

Seitek bugel o doe entre 1684 ha 1700. Ne vevas nemet ur mab, William, dug Gloucester1, a voe skubet en 1700, da unnek vloaz, gant ar vrec'h. 

Hiriv e soñjer eo naplez he fried a oa kaoz da varv kement a vugale.

## War he lerc'h
George Iañ an hini a renas war he lerc'h.
Feur-emglev Xanten

**Feur-emglev Xanten** (alamaneg : *Vertrag von Xanten*) a voe sinet e Xanten d'an 12 a viz Du 1614 etre Wolfgang Wilhelm, dug Pfalz-Neuburg hag an Dilenner Johann Sigismund. Kannaded a Vro-Saoz hag a Vro-C'hall a voe lakaet da hanterourien. 

Dre ar feur-emglev-se e voe lakaet un termen da vrezel-hêrezh Jülich ha d'an emgannoù etre Wolfgang Wilhelm ha Johann Sigismund. Er feur-emglev e voe roet broioù Jülich, Berg ha Ravenstein da Wolfgang Wilhelm. Broioù Kleve-Mark ha Ravensberg a voe roet da Johann Sigismund. Ar re-se e voe ar re gentañ e-touez ar broioù tost d'ar Roen a voe perc'hennet gant an tiegezh Hohenzollern ; diwarno e voe savet Rheinprovinz diwezhatoc'h.
 
## Notennoù

## Mammenn
*Hayden, Michael J. *Continuity in the France of Henry IV and Louis XIII: French Foreign Policy, 1598-1615*. Journal of Modern History, Vol. 45, No. 1 (March 1973), pp. 1-23.

## Liamm diavaez
* Jülich e lec'hienn britannica.com
Aervag

Un **aervag** pe **baloñs** zo ur seurt aerlestr hag a implij gaz skañvoc'h evit an aer. Bount Arkimedes eo an nerzh hag a ro tu dezhi da zilec'hiañ dre an aer.

## Istor
An doare-se d'ober a oa anavezet gant ar Sinaiz abaoe pell o vannañ « letern an neñv ». Krog e voe da sevel aervagoù brasoc'h e fin an , e 1782 gant ar vreudeur Montgolfier hag e 1783 gant ar fizikour Jacques Charles. Jean-François Pilâtre de Rozier a savas 84 metr a-us d'al leur e 1784. Ar voñgolfierenn gentañ a voe savet gant ar vreudeur Montgolfier e 1783 hag a nije gant *aer dommet*. 

## An aervagoù
Aervagoù a bep seurt a zo : ar voñgolfierenn evit an dud, an aervag stratosferek, an aervag sonterez... Mont a reont gant red an avel ha cheñch a reont o uhelder gant ur fun pe dre ar c'hementad a aer tomm, e-lec'h ma implij an aervag sturius ur c'heflusker. 

## Gazoù implijet
* an aer tomm peogwir en em arlid en ur dommañ hag izelaat a ra e zouested
* an hidrogen hag a zo gaz skañvañ an holl
* an heliom hag a zo dientanus ha non-toksek

## Lennegezh
**Cinq semaines en ballon*, romant gallek gant Jules Verne.
Stad dieub Prusia

**Stad dieub Prusia** (alamaneg : *Freistaat Preußen*) a voe Land pennañ Alamagn etre 1918 ha 1947, da vare Republik Weimar hag an Trede Reich. Diazezet e oa war ar pezh a oa bet Rouantelezh Prusia.

## Istor
Gant dibenn ar Brezel-bed kentañ hag Alamagn trec'het e savas buan reuz er vro, a-fet armerzh koulz hag a-fet politikerezh. D'an 30 a viz Here 1918 e savas reuz e Kiel, e Proviñs prusian Schleswig-Holstein. 

War ledañ ez eas ivez an Dispac'h kaset gant ar Spartakourien hag en Alamagn a-bezh e voe bec'h : freuz a voe e Berlin d'an 9 a viz Du, diskaret e voe ar re Hohenzollern, an Impalaeriezh alaman ha Rouantelezh Prusia ivez. D'an 9 a viz Du ivez e voe embannet krouidigezh Republik Weimar. Sed penaos e teuas Prusia da vezañ ul Land anvet *Stad dieub Prusia*.

E-pad daou zevezh e voe Friedrich Ebert kañseler ar Reich koulz ha ministr-prezidant Prusia, goude-se e voe sevenet ar garg-se gant Paul Hirsch.

Dre Feur-emglev Versailhez e voe divizet rannañ tiriad Alamagn, ha Rouantelezh Prusia eo a voe rannet dreist-holl:
* kantonioù Eupen ha Malmedy a voe roet da Rouantelezh Belgia 
* Schleswig an Norzh da Zanmark,
* Posnania hag ul lodenn eus Silezia-Uhel a voe roet roet da Republik Polonia, 
* Kêr dieub Danzig, Tiriad ar Saar ha Bro Memel (a voe staget ouzh Lituania diwezhatoc'h) a voe gouarnet gant Kevredigezh ar Broadoù.

Daoust da se e chomas Prusia Land brasañ Alamagn d'ar mare-se. E-pad pell e voe ar sokiaolourien e penn al Landtag gant Otto Braun da brezidant. Tapet e voe Prusia gant an nazied memes tra goude dilennadegoù 1932. 

E-pad an Trede Reich e voe tennet tamm-ha-tamm hec'h ensavadurioù emren digant Prusia, a-benn ebarzhañ anezhi da vat. Karg ar *ministr-prezidant* a zeuas da vezañ *Reichskomissar* (« komiser ar Reich ») da skouer. Ar garg-se a voe fiziet e tud evel Franz von Papen, Kurt von Schleicher ha Hermann Göring.

Da zibenn an Eil Brezel-bed e tivizas an alouberien e vije diskaret ar pezh a oa arouez ar soudardegezh alaman. D'ar 25 a viz C'hwevrer 1947 ec'h embannas o dileuridi e Kuzul kontrolliñ ar Gevredidi al lezenn niverenn 46 ma oa embannet divodañ stad Prusia.

### Roll ar re bet ministr-prezidant Stad dieub Prusia

## Proviñsoù
E dibenn an Eil Brezel-bed e voe rannet Stad dieub Prusia e 16 proviñs :
* Prusia ar Reter, kêrbenn : Königsberg ;
* Posnania-Prusia ar C'hornôg, kêrbenn : Schneidemühl ;
* kêr Berlin ;
* Brandenburg, kêrbenn : Potsdam ;
* Pommern, kêrbenn : Stettin ;
* Posnania, kêrbenn : Posen ;
* Silezia-Izel, kêrbenn : Breslau ;
* Silezia-Uhel, kêrbenn :Oppeln ; 
* Saks Prusia, kêrbenn : Magdeburg ;
* Schleswig-Holstein, kêrbenn : Kiel — *trec'het e [[1864]]* ;
* Hannover, kêrbenn : Hannover — *trec'het e [[1866]]* ;
* Westfalen, kêrbenn Münster ;
* Proviñs Hesse, kêrbenn : Cassel ;
* Proviñs Nassau, kêrbenn : Wiesbaden ;
* Proviñs ar Roen, kêrbenn : Koblenz ;
* Hohenzollern, kêrbenn : Sigmaringen (proviñs distag, a oa stag ouzh *Proviñs ar Roen* evit a selle ouzh an arme).
Johanna

**Johanna** (pe **Joanna**) zo un anv-bihan alamanek, finnek, izelvroek, svedek hag a gaver e meur a yezh all.

## Gerdarzh
Dont a ra eus anv henc'hresianek Johannes deuet da vout anv-bihan alamanek. 

## Yezhoù all
*Janed, Chanig, e brezhoneg
*Sinéad, Siobhán , en iwerzhoneg
*Siwan, Sioned, Siân, e kembraeg
*Joanna e poloneg
*Joana e portugaleg ha latveg
*Johanne e daneg
*Jana e slovakeg
*Juana e spagnoleg
*Jane ha Joan e saozneg
*Giovanna, en italianeg

## Tud

### - kantved
*Joanna Sophia Bavaria (c. 1373 – 1410), priñsez alaman
*Johanna Maria van der Gheynst (m. e 1541), matezh
*Johanna Dorotea von Anhalt-Dessau (1612 – 1695), kontez Bentheim-Tecklenburg
*Johanna Eleonora De la Gardie (Hamburg 1661 - Stockholm 1708), skrivagnerez svedek
*Johanna Dorothea Lindenaer (1664-1737), skrivagnerez izelvroek
*Johanna Charlotte von Anhalt-Dessau (1682-1750), kontez
*Petronella Johanna de Timmerman (1723-1786), barzhez izelvroek
* Johanna Wilhelmine von Anhalt-Köthen (1728–1786), dimezet e 1749 da Friedrich zu Carolath-Beuthen (1716–1791)
*Johanna Cornelia Wattier (Rotterdam, 1762 - Voorburg, 1827), skrivagnerez izelvroek

### kantved
*Johanna Sebus (1791-1809), harozez alaman
*Johanna Spyri (1827-1901), skrivagnerez suis
*Johanna Berglind (1816-1903), kelennerez war yezh ar sinoù ha renerez skol svedat

### kantved
*Jóhanna Sigurðardóttir (1942-), politikourez islandat
*Joanna Shimkus (1943-), aktourez kanadian, dimezet da Sidney Poitier
*Johanna Lind, *Fröken Sverige* (Miss Sveden) e 1993
*Jóhanna Guðrún Jónsdóttir, kanerez islandat
*Johanna von Koczian, aktourez alaman

### kantved
*Johanna Sinisalo (1958), skrivagnerez finlandat
*Johanna Rolland, maerez Naoned

## Pennadoù kar
*Joanna
*Joan
Joanna

**Joanna** zo un anv-bihan polonek, hag a gaver ivez e saozneg. Dont a ra eus ar ger gresianek Ἰωάννα (Iōanna), deuet eus ar ger hebreek יוֹחָנָה Yôḥānnāh, a dalv 'madelezhus eo Doue'. Ar stumm brezhonek Yoanna a gaver en Aviel Lukaz (**8**,3) : "ha Yoanna, gwreg Kousa, merour Herodez". 

## Brud
Implijet e vez e saozneg e-lec'h Johanna. Tud zo a gred zoken eo un anv savet diwar Jo hag Anna, en doare stadunanat. 

## Tud

### XIXvet kanved
*Joanna Baillie (1762 – 1851), barzhez skosat 
*Joanna Grudzińska (1795 - 1831), priñsez polonat
*Joanna Hiffernan (1843-1903?), livourez

### XXvet kanved

#### 
*Joanna Benda, aktourez polonat
*Joanna Brodzik, aktourez polonat
*Joanna Bruzdowicz, pianoourez polonat
*Joanna Chmielewska, tisavourez polnat
**Joanna Drozdowska* – Miss Polonia 2001 
**Joanna Gapińska* – Miss Polonia 1988 
*Joanna Jabłczyńska (1985-), aktourez polonat
*Joanna Jędryka (1940-), aktourez polonat
*Joanna Kluzik-Rostkowska (1963-), politikourez polonat
*Joanna Koroniewska (1978-), aktourez polonat
*Joanna Krupa, dougerez dilhad, ha tamm aktourez polonat
*Joanna Kulmowa (1928 -) barzhez polonat

*Joanna Michalska (1967) – Mizz Polonia 1990
*Joanna Mucha (1976) politikourez
*Joanna Pollakówna ( 1939 -2002) barzhez
*Joanna Senyszyn (1949 -), politikourez
*Joanna Słowińska (1971-), sonerez
*Joanna Szczepkowska (1953-), aktourez polonat
*Joanna Szczerbic (1941 -), aktourez polonat
*Joanna Wizmur (1957 - 2008), aktourez polonat
*Joanna Żółkowska ( 1950-), aktourez polonat
*Joanna Trzepiecińska, aktourez polonat

### Broioù all

*Joanna Angel (1980-), aktourez stadunanat
*Joanna Cassidy (1945-), aktourez stadunanat
*Joanna García (1979-), aktourez stadunanat
*Joanna Gleason (1950-), aktourez kanadian 
*Joanna Lumley, aktourez saoz
*Joanna MacGregor, pianoourez
*Joanna Newsom, telennerez ha kanerez stadunanat
*Joanna Pacitti (1984-), kanerez stadunanat, anavezet evel * Joanna*
*Joanna Page, aktourez kembreat
*Joanna Pacuła, aktourez polonat
*Joanna Russ, skrivagnerez skiant-faltazi stadunanat 
*Joanna Shimkus, aktourez kanadian 
*Joanna Southcott, diouganerez saoz
*Joan Sutherland (1926-2010), c’hoariganerez aostralian

## Pennadoù kar
*Johanna
*Joan
*Yoanna
Kêr dieub Danzig

**Kêr dieub [[Gdańsk|Danzig]]** (alamaneg : Freie Stadt Danzig, poloneg : Wolne Miasto Gdańsk) a oa ur gêr lakaet dindan gwarez Kevredigezh ar Broadoù etre 1919 ha 1939.

## Orin
Goude bezañ bet kêrbenn dugelezh Pommern e voe tapet Danzig gant ar Boloniz e 1295 ha goude-se e voe dindan ren Urzh ar Varc'heien Alaman e 1309. E 1350 e teuas da vezañ unan eus kêrioù Kevre Hansa. Lakaet e voe da gêr dieub e 1454 ha dieub e chomas betek 1793, pa voe staget ouzh Prusia. Lakaet e voe da gêr dieub en-dro da vare Napoleon, e 1807-1813/1815. E 1815 e voe roet da Brusia ha lakaet e voe da gêrbenn Prusia ar C'hornôg e 1878.

## Bec'h etre Alamaned ha Poloniz
Gant Feur-emglev Versailhez (1919) e voe tennet Danzig diouzh Alamagn, daoust ma ne save ket a-du an annezidi (96,4 % anezho a oa Alamaned). Lakaet e voe da gêr dieub hag e 1920 e voe lakaet dindan gwarez Kevredigezh ar Broadoù. Miret e voe un nebeud gwirioù a-fet armerzh gant Polonia. Da vare an Trede Reich e voe goulennet groñs gant pennoù Alamagn e vefe adroet d'ar Reich kement tiriad ennañ poblañsoù a-orin alaman.

Er bloavezhioù 1930 e voe savet bonreizh Danzig gant ar *Gauleiter*, diwar batrom hini an *[[Trede Reich]]*.

Daoust ma c'houlennas groñs pennoù-bras an Trede Reich ha ma rejont meur a ginnig (evel lakaat sevel ur gournhent hag un hent-houarn etre Brandenburg ha Prusia ar Reter dre Danzig) ne voe kemm ebet betek tagadenn e arme e tremen Dantzig d'ar 1añ a viz Gwengolo 1939.

## Da vare an Trede Reich

E miz Gwengolo 1939 e voe aloubet tiriad kêr dieub Danzig gant arme an Trede Reich, goude bombezenniñ gwarnizon polonat Westerplatte. *Gauleiter* Danzig a embannas e oa bet staget Danzig ouzh ar Reich, ha kadarnaet e voe goude-se gant dileuridi ar *Reichstag*.

## Goude ar brezel
Da zibenn an Eil Brezel-bed e voe distrujet kêr gant an Arme Ruz. An annezidi a-orin alaman a voe lazhet pe skarzhet ha diwar urzh Stalin e voe roet Danzig da Bolonia.

## Roll komiserien-uhel Kevredigezh ar Broadoù

* 1919-1920 : Reginald Tower 
* 1920 : Edward Lisle Strutt 
* 1920 : Bernardo Attolico 
* 1921-1923 : Richard Cyril Byrne Haking 
* 1923-1925 : Mervyn Sorley McDonnell 
* 1925-1929 : Joost Adriaan van Hamel 
* 1929-1932 : Manfredi di Gravina 
* 1932-1934 : Helmer Rosting 
* 1934-1936 : Seán Lester 
* 1937-1939 : Carl Jakob Burckhardt 

## Tud vrudet bet ganet e kêr dieub Danzig
; etre 1919 ha 1939
* Boris Fraenkel (1921)
* Klaus Kinski (1926)
* Günter Grass (1927)
* Holger Czukay (1938)

## Notennoù
Janed Holland

**Ur pennad [[Holland (disheñvelout)]] zo ivez.*

**Janed [[Tiegezh Holland|Holland]]** (**Joan Holland** e saozneg), ganet en 1350, marvet e miz Here 1384, a oa ur briñsez saoz deuet da vout **[[dugez Breizh]]**.

Merc'h e oa da Thomas Holland ha Janed Kent, kontez Kent. A-berzh he mamm e oa gourverc'h d'ar roue Edouarzh Iañ ha da Marguerite de France. He zad a voe anvet en 1354 da letanant ar roue Edouarzh III en Breizh e-pad minorelezh Yann IV, dug Breizh. Hervez ar vrud e oa anezhi « Kaerañ maouez Bro-Saoz ».

Lezverc'h e oa da Edouarzh Woodstock, dug Akitania (a voe lesanvet « ar Priñs Du » diwezhatoc'h), priñs Kembre ha dug Akitania, eil pried he mamm, Janed Kent. He hantervreur e oa an 
hini a vo Richarzh II, roue Bro-Saoz.

## Dimeziñ
Goude hec'h eured da Yann IV he dije avoultret gant Olier Klison, mignon d'an dug, ma voe kasoni ruz etreze adalek neuze. Mont a reas Klison da servij roue Bro-C'hall Charlez V, gant Beltram Gwesklin. 
Hervez a voe skrivet eo e pakadoù Janed Holland, dugez Breizh da neuze, eo e voe kavet gant ar C'hallaoued ur skouerenn eus skrid-emglev 1372 entre Yann IV hag ar roue saoz Edouarzh III, ma voe kresket bras disfiz ar roue gall Charlez V ouzh dugelezh Breizh.

## Eured gant Yann IV

En miz Mae 1366, marvet e wreg Mari Bro-Saoz digantañ, setu Yann IV da addimeziñ da Janed. Bugel ebet n'o doe.

Nec'het e oa eontred ar roue gall Charlez VI, re yaouank da ren, o welout o amezeg breizhat Yann IV o timeziñ div wech d'ur Saozez, hag abalamour da se, ha daoust ma ne oa bet bugel ebet c'hoazh, o doa klasket mirout ouzh un trede dimeziñ saoz ; se zo kaoz, pa varvas Janed Holland en 1384, e rejont o seizh gwellañ evit e lakaat da zimeziñ da Janed Navarra, merc'h da Charlez ar Fallakr, roue Navarra, ha da Janed Bro-C'hall. Rak Yann V a oa bet savet e lez Bro-Saoz, enebourez vras ar rouantelezh c'hall, ha ne oa ket troet an dug abalamour da se da vezañ sioul en e wazoniezh dindan ar roue gall, ha se zo kaoz e oa ret mirout ouzh e emglevioù fall.

## Pouez politikel
### Orin an enebiezh entre Yann IV hag Olier Klison

Jeanne Holland avat ne oa ket direbech e dibenn ar vignoniezh entre Yann IV hag Olier Klison, en devoa skoazellet an dug da adkemer e zugelezh digant Charlez Bleaz, ha dreist-holl en emgann an Alre en 1364, ma voe lazhet e gevezer. 

## He marv
Mervel a reas e Naoned. Kaset e voe he c'horf da abati Prières ma voe beziet.

### Notennoù
Stad pobl Reuß

**Stad pobl Reuß** (alamaneg : *Volksstaat Reuß*) a voe ur stad alaman berrbad krouet e 1919, e-kerzh an darvoudoù kent da grouidigezh Republik Weimar.

## Istor
A-raok ar Brezel-bed kentañ e veze gouarnet div briñselezh Reuß : (*Reuß-Greiz* pe *Reuß-Gera*) ha (*Reuß-Schleiz*) gant ar memes priñs, Herri XXVII e anv.

Da-heul trec'hidigezh 1918 e krogas an dispac'h en Alamagn : diskaer e voe an impalaeriezh alaman, hag ivez ar monarkiezhioù lec'h a yae d'ober anezhi. Priñselezhioù Reuß a zeuas da vezañ republikoù ha d'an 21 a viz Kerzu 1918 e teujont da vezañ ur gumuniezh unvan a-fet melestradur. 
D'an 2 a viz C'hwevrer 1919 e voe trec'h USPD (Strollad sokial-demokrat alaman dizalc'h) en dilennadegoù-rannvro aozet en div republik : 7 dileuriad diwar 15 e Reuß-Greiz ha 13 diwar 21 e Reuß-Schleiz.

D'ar 4 a viz Ebrel 1919 e votas dileuridi Landtag an div republik e vefe krouet ur "Stad pobl" unvan. Ur vonrezih da c'hortoz a voe savet hag aozet ur gouarnamant unvan, ennañ ministred-stad : Karl von Brandenstein eus Gera ha William Oberländer eus Greiz.

Ar banniel du-ruz-aour a zeuas da vezañ arouez ar stad nevez krouet.

D'ar 1añ a viz Mae 1920 e voe strollet Stad pobl Reuß gant c'hwec'h stad vihan all, da grouiñ Land Thüringen.

## Liammoù diavaez
* Priñselezhioù Reuß-Gera ha Reuß-Greiz 1778-1919 (Reuß, Alamagn) : orin ar banniel
* Orin ar skoed ardamez
Mari Bro-Saoz

** Mari Bro-Saoz ** zo bet anv meur a briñsez pe rouanez saoz:

* Mari Bro-Saoz (1344 - 1362), merc'h da Edouarzh III ha da Philippa de Hainaut, dimezet da Yann IV (dug Breizh),
* Mari Bro-Saoz (1496 - 1533), merc'h da Herri VII Tudor ha da Elesbed York, dimezet da Loeiz XII ha goude da dug Suffolk;
* Mari Iañ Bro-Saoz (1516 - 1558) lesanvet « Mari Wadek» gant ar Brotestanted hag « ar Gatolikez » gant he c'henfeizidi, rouanez Bro-Saoz
* Mari II Bro-Saoz (1662 – 1694), rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon, ha rouanez Bro-Skos, adal 1689 betek he marv, a gevred gant he fried William III.

## Gwelet ivez
*Mari
*Mary Tudor
*Janed Bro-Saoz
Mari Iañ Bro-Saoz

* *Pennadoù [[Mari Bro-Saoz]] ha [[Mary Tudor]] zo ivez.* 
----

**Mari Iañ** pe **Mari Tudor** (1516-1558) lesanvet *[[Bloody Mary]]* ("Mari Wadek") gant ar Brotestanted, merc'h da Herri VIII ha d'e bried kentañ Catherine of Aragon, a voe rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon adalek 1553 betek he marv. Heskinañ a Brotestanted a eure.

He hanterc'hoar Elesbed Iañ, merc'h da Anne Boleyn, a renas war he lerc'h.
Mari Iañ

**Mari Iañ** pe **Mari Gentañ** (pe Maria, pe Mary) a vez lavaret eus meur a rouanez:

*Maria Sikilia (1363–1401)
*Mari Hungaria (1371–1395)
*Mari Iañ Bro-Saoz (1516–1558), lesanvet "Bloody Mary"
*Mari Bro-Skos, pe Mari Stuart (1542–1587)
*Maria Iañ Portugal (1734–1816)
*Maria Tereza Bohemia (1717–1780)

## Pennad kar
*Mary II
Münster

**Münster** (distaget [ˈmʏnstɐ] en alamaneg) zo ur gêr dizalc'h (*kreisfreie Stadt*) eus Nordrhein-Westfalen en Alamagn. Emañ e hanternoz ar stad alaman-se ha sellout a reer outi evel kêr-benn sevenadurel Westfalen. 

Annezet eo Münster gant 270 000 den pe war-dro.

Brudet eo ar gêr peogwir e oa bet kreizenn emsavadeg advadezerien Münster, da vare an Disivoud protestant. Anavezet eo ivez dre ma oa bet sinet enni Feur-emglev Westfalen, a lakaas fin d'ar Brezel Tregont Vloaz, e 1648. 

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Münster gant ar c'hêrioù-mañ :
*  York, Bro-Saoz, abaoe 1958
*  Orléans, Bro-C'hall, abaoe 1960
*  Kristiansand, Norvegia, abaoe 1967
*  Monastir, Tunizia, abaoe 1969
*  Rishon LeZion, Israel, abaoe 1981
*  Fresno, Stadoù Unanet Amerika, abaoe 1986
*  Ryazan, Rusia, abaeo 1989
*  Mühlhausen, Alamagn, abaoe 1990
*  Lublin, Polonia, abaoe 1991
Le Hippokrates

Al le hengounel touet gant ar vedisined a-raok pleustriñ gant o micher eo ** Le Hippokrates** e broioù ar c'hornaoueg. Kredet e vez peurvuiañ e oa skrivet gant Hippokrates, lakaet alies da dad medisinerezh ar c'hornaoueg, pe gant unan eus e ziskibled. 
Skrivet eo bet al le e gresianeg ionik, en hanterenn ziwezhañ ar  ha peurliesañ e vez lakaet e Corpus Hippokrates. Ludwig Edelstein en deus kinnniget ar vartezeadenn e vije bet skrivet al le gant Pitagoregourien, n'eus prouenn ebet avat e vije bet ur skol vezegiezh pitagorek. Al le en deus un dalvoudegezh istorel hag hengounel ha sellet e vez outañ evel ul lid tremen evit ar vezeien en ur bern broioù, daoust ma c'hell bezañ kemmoù etre stummoù modern an destenn diouzh ar Stadoù.

Le Hippokrates (*orkos*) zo unan eus eus an testennoù mezegiezh gresian ar muiañ brudet. 
Goulenn a ra digant ar vedisined nevez touiñ war anv un niver a zoueed e toujint ouzh reolennoù-micher etikel zo. 
Gant an amzer o tremen e voe adskrivet alies, dezhañ da glotañ gant talvoudegezhioù sevenadurezhioù disheñvel a oa levezonet gant mezegiezh Henc'hres. 

## Testenn al le
### An destenn glasel

Gwir destenn al le troet e brezhoneg zo da-heul : 

Touiñ a ran, dre Apollon ar pareour, Asklepios, Higeia ha Panakea ha kemer a ran da dest an holl zoueed, an holl zoueezed e toujin d'al le ha d'an emglev amañ da-heul hervez ma gouestoni ha ma skiant barn.

da sellet evel ma ran ouzh ma zud ouzh an hini en deus desket din an arz-mañ ; da vevañ a-gevret gantañ ha ma'z eo ret da lodenniñ ma madoù gantañ; da sellet ouzh e vugale evel ma breudeur din-me, da gelenn an arz-mañ dezho.

Gourc'hemenn a rin louzaouerezh pe reol evit mad ma c'hlañvourion hervez ma gouestoni ha ma skiant ha biken ne rin droug d'unan bennak.

Ne roin ket un dramm marvel d'unan bennak ma vez goulennet ganin ha ne guzuilhin ket un hevelep raktres. Er memes doare ne roin ket ul louzoù d'ur plac'h a-benn lakaat anezhi da ziforc'hañ met gwareziñ a rin glanded ma buhez ha ma arz.

Ne oberatain ket evit lemel ar grouanennoù zoken evit klañvourion a vez gwelet mat emaint gant ar c'hleñved-mañ. Leuskel a rin an oberatadenn-mañ da vezañ graet gant tud a-vicher arbennikaet war an arz-mañ.

E kement ti ma'z in ne antrein nemet evit mad ma c'hlañvourion, hag e talc'hin ac'hanon pell diouzh kement drougober sevenet a-ratozh pe eus pep lorberezh hag ent-ispisial eus plijadurezhioù ar garantez gant merc'hed pe paotred, dezho da vezañ frank pe sklav.

Kement tra a zeuy em anaouedegezh pa vin o labourat em arz pe em darempredoù pemdez gant an dud, ha na zlefe ket bezañ rannet gant an holl, a virin kuzh ha n'e ziskuilhin ket morse. 

Ma talc'han gant fealded da'm le, ra vin em bleud e-doug ma buhez ha ra bleustrin ma arz, doujet gant holl an dud hag en holl amzerioù ; ma'z an diwar an arroudenn avat pe ma torran anezhañ, ra vo ar c'hontrol a vo ma lod.
”

### An destenn vodern

## Liammoù diavaez
* Skrid orin al le e henc'hresianeg 
* Ar skrid gallek

* Ar skrid portugalek

## Notennoù
Mari Bro-Saoz (1344-1362)

**Ur pennad [[Mari Bro-Saoz]] zo ivez.* 

**Mari Bro-Saoz**, pe *Mari Plantagenêt*, pe *Mary of Waltham* e saozneg, (1344-1362), merc’h da roue Bro-Saoz Edouarzh III ha da Philippa de Hainaut, a voe dugez Breizh goude hec'h eured e 1355 gant Yann IV (dug Breizh).

Dimezet e voe war-dro 1355 (er bloavezh-se e oa 11 vloaz) da Yann IV (1339 -1399) a veve ganti. 

E 1360 ez eas da chom gant he c'hoar-gaer Blanche of Lancaster. E 1361 e voe eured Mari ha Yann e Woodstock Palace, ha neuze e voe anavezet da zugez Breizh. Dindan un tregont sizhun e troas klañv, moredet dalc'hmat, hag e varvas e miz Meurzh 1362. Beziet e voe en abati Abingdon e-kichen he c'hoar Margaret, kontez Pembroke, marvet un toullad sizhunvezhioù en he raok. 

Yann a zimezas adarre, da gentañ e 1366 da Janed Holland, keniterv d'ar roue Richarzh II, ha goude da Janed Navarra, e 1386. Un delwenn dezhi a weler e-kichen bez Edouarzh III en abati Westminster. Morse ne daolas troad war douar Breizh. 

*Troet diwar ar wikipedia saoznek.
La Vie devant soi

* *[[La Vie devant soi]]* zo ur romant gallek gant Romain Gary en devoa kemeret ananv-pluenn skrivet Émile Ajar ;
* *[[La Vie devant soi (film)|La Vie devant soi]]* ur film aozet gant Moshe Mizrahi, diwar romant Gary / Ajar.
* *La Vie devant soi *, pezh-c'hoari diwar romant Gary / Ajar.
* *La Vie devant soi* zo ur film skinwel gant Myriam Boyer, diwar romant Gary / Ajar.
Xanten

**Xanten** (distaget [ˈksantən] en alamaneg) zo ur gêr gozh eus stad Nordrhein-Westfalen, en Alamagn. Emañ war lez dehou ar stêr Roen. E 2007 e oa annezet gant 21 595 a dud. 

Brudet eo abalamour d'hec'h iliz-veur, d'he mirdi henoniezh ha da virdioù all c'hoazh. Gweladennet e vez gant ur milion a douristed bep bloaz.

## Istor
*Colonia Ulpia Traiana* e oa anv Xanten, da vare ar Romaned, hag e-leizh a roudoù eus ar mare-se a gaver e kêr. Savet e voe an iliz-veur, gouestlet da sant Viktor, etre 982 ha 1263. E 1614 e voe sinet Feur-emglev Xanten a lakae fin da vrezel-hêrezh Jülich hag a lakae par-ha-par ar gatoligiezh hag ar brotestantiezh e korn-bro Xanten.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Xanten gant :
*  
*  
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn kêr Xanten (en alamaneg)
* Lec'hienn Ofis an touristerezh (alamaneg, saozneg, galleg, nederlandeg, italianeg)
Mari Tudor

**Mari Tudor** (*Mary Tudor* e saozneg) a vez graet eus meur a vaouez en istor Bro-Saoz.

Un anv kembraek eo Tudor.

## Tud
* Mari Bro-Saoz (1496-1533), merc'h da Herri VII Tudor ha da Elesbed York, dimezet da Loeiz XII ha goude da Charles Brandon, Iañ dug Suffolk,
* Mari Iañ (1516-1558) lesanvet « Bloody Mary » (*Mari Wadek* e brezhoneg) gant ar Brotestanted hag « ar Gatolikez » gant he c'henfeizidi, a voe rouanez Bro-Saoz, merc'h da Herri VIII ha Catherine of Aragon,
*Lady Mary Tudor (1673-1726), merc'h da Charlez II (Bro-Saoz) ha Moll Davis ; dimezet e voe teir gwech : da eil Kont Derwentwater, da Henry Graham ha da James Rooke.

## Lennegezh
**Marie Tudor*, pezh-c'hoari gallek gant Victor Hugo, diwar-benn Mari Iañ.

## Gwelet ivez
*Mari Bro-Saoz
*Mary
Janed Kent

**Janed Plantagenêt** pe **Janed Kent** (pe *Joan of Kent* e saozneg, lesanvet * the Fair Lady of Kent*), ganet en 1328, marvet e 1385 e kastell Wallingford, a oa kontez Kent.

## He buhez
Merc'h e oa da Edmont Woodstock (*Edmund of Woodstock*) (1301-1329), kentañ kont Kent, ha da Margaret Wake, trede baronez Wake of Liddell, ha merc'h-vihan d'ar roue Edouarzh Iañ .

He zad Edmund a oa ur breur yaouank da Edouarzh II. Skoazell d'e vreur roue a reas Edmund, ma voe bec'h etrezañ hag ar rouanez, Isabella of France, hag he serc'heg Roger Mortimer, Kentaén Kont March. 

Dimezet e oa bet da Thomas Holland († 1360), met hennezh a oa aet kuit ha soñjal a rae an dud eoa marv. Neuze e timezas e 1348 da Guillaume de Montaigu, kont Salisbury. Ur pennadig goude e tegouezhas Thomas Holland hag ec'h embannas e oa bet euredet da Janed, ma voe ret terriñ eil eured Janed en 1349 hag e vevjont a-gevret.

## O bugale

:* Thomas (1350-1397), kont Kent
:* Janed Holland (1350-1384), dimezet da Yann IV (dug Breizh)
:* John (1352-1400), duged Exeter
:* Maud († 1392), dimezet en 1363 da Hugues de Courtenay († 1373), ha goude da Waléran III Luxembourg (1357-1415), kont Ligny ha kont Saint-Pol.

## Intañvez

Pa intañvezas ec'h addimezas en 1361 da Edouarzh Plantagenêt, priñs Kembre ha dug Akitania, lesanvet *ar Priñs Du *, ha daou vugel o doe :
:* Edouarzh (1365-1372)
:* Richarzh II Bro-Saoz (1367-1400).
e

## Pennadoù kar
*Janed
*Joan
Tudor

**Tudor** zo:
*anv un tiegezh saoz diwar an anv kembraek **[[Tudur]]** ( pe *Tewdwr, Tewdr*) , deuet diwar Teodor, eus Teodoros, pe *Teodoric*, (Teutorix ivez e galianeg), a roas Thierry e galleg ha Tuder e brezhoneg ;
*un anv-bihan roumanek, deuet ivez eus Teodor, hag a gaver ivez evel anv-tiegezh

## Tud
### Priñsed ha rouaned
**Owen Tudor*, pe Owain ap Maredudd ap Tewdwr), serc'heg pe eil pried ar rouanez Katherine of Valois, tad-kozh d'ar roue saoz Herri VII 
*Edmund Tudor, kentañ kont Richmond, mab da Owen Tudor ha Katherine of Valois, tad d'ar roue saoz Herri VII 
*Jasper Tudor, kentañ dug Bedford, eontr da Herri VII 
*Arthur Tudor, mab henañ Herri VII, marvet a-raok e dad, 
*Margaret Tudor, rouanez Bro-Skos, kentañ merc'h Herri VII 
*Mary Tudor, Queen of France, latterly Mary Brandon, Duchess of Suffolk, eil merc'h Herri VII 
*Edmund Tudor, Dug Somerset, trede mab Herri VII

### Tud all
*Larissa Tudor

## Pennadoù kar
*Edmund Tudor, anv meur a briñs
*Herri Tudor, anv meur a briñs
*Mari Tudor, anv meur a briñsez
Anselme d'Isalguier

**Anselme d'Isalguier** a oa un ergerzher eus Tolosa hag a reas ur veaj en Afrika er .

Mont a reas d'ar c'hevandir afrikan war-dro 1402 pe 1405 ha diskenn stêr Nijer betek Gao, e-kreiz an impalaeriezh songhai. Eno ec'h euredas gant ur vaouez hag e tistroas ganti ha gant o merc'h da Dolosa e 1413. Asambles gante e oa mevelien hag en o zouez un tizog en dije pareet an daofin.

D'Isalguier en dije skrivet e eñvorennoù beajour hag ur geriadur teiryezhek (arabeg ha moarvat songayeg ha berbereg, gant an droidigezh e latin ha galleg). Deskrivet eo bet an dornskridoù-se gant ur chaloni eus Lyon e penn kentañ an  met kollet int bet abaoe.

## Daveennoù
* *Les Grandes Découvertes*, gant Jean Favier, 1991
* *Histoire de la géographie*, gant L. Gallois, 1928
Tudur

**Tudur** zo un anv-bihan kembraek, a zo bet saoznekaet en Tudor .

## Gerdarzh
Dont a ra an anv kembraek **Tudur** ( pe **Tewdwr**, **Tewdr**) eus *Teodor(os)*, pe eus *Teodoric* (a roas Thierry e galleg).

## Tud
*Tudur ab Ednyfed (fl. c. 1220 - 1278) 
*Goronwy ap Tudur Fychan , marvet e 1392.
*Tudur ap Gruffudd , pe *Tudur ap Gruffudd Fychan* (c. 1357 - 1405 ) breur da Owain Glyndŵr 
*Gwilym ap Tudur, kenderv da Owain Glyndŵr 
*Maredudd ap Tudur (marvet e 1406)
**e vab Owain Tudur ( 1400 – 1461 ). 
***Edmwnd Tudur, (1430 – 1456), mab da Owain Tudur, ha tad Herri VII, roue Bro-Saoz
**Siasbar Tudur* , pe Jasper Tudor, (war-dro 1431 –1495 )
**Harri Tudur*, pe Herri VII, roue Bro-Saoz,
***Marged Tudur*, merc'h da Harri VII, 
***Arthur Tudur*, pe Arthur Tudor, (1486 - 1502 ), mab Harri VII 
***Mari Tudur*, pe Mari Bro-Saoz (1496 - 1533), merc'h da Herri VII ha da Elesbed York, pried da Loeiz XII, roue Bro-C'hall, addimezet goude da zug Suffolk.

 	
## Tud arall
*Tudur Hen, pe Tudur ap Goronwy (marvet e 1311) mab da Goronwy ab Ednyfed , 
*Tudur Fychan, pe Tudur ap Goronwy, (marvet e 1367).
*Tudur Aled (c. 1465 - c. 1525 ), barzh, 
*Siôn Tudur (cyn 1530 - 1602 ) barzh, 
*R. Tudur Jones (1921 –1998) 
*Tudur Dylan Jones, barzh kembraek

## Lec'hioù
*Pandy Tudur , e sir Conwy

## Pennadoù kar
*Goronwy ap Tudur, anv meur a zen
Ken George

**Kenneth J. George**, a sin e oberennoù **Ken George**, zo ur moroniour, ur barzh hag ur yezhoniour anavezet dre m'en deus savet ar C'hernewek Kemmyn, ar reizhskrivadur eus ar c'herneveureg implijjet ar stankañ. Hervez he difennerien e vefe fealoc'h da fonologiezh ar c'hrenngerneveureg evit e diaraoger (Kernewek Unys pe Unified Cornish]). Kroget e oad da ober gant ar c'hernewek Kemmyn e 1987. George en deus embannet tremen 80 levr a denn d'ar yezhoniezh keltiek, en o zouez meur a c'heriadur kerneveurek. Embannet e oa e embannadur eus ar pezh-c'hoari krenngerneveureg *[[Bywnans Ke]]* a oa dizoloet a-nevez gant Kesva an Taves Kernewek e miz Mae 2006. Resevet en deus George meuleudioù evit e oberenn e prizioù Holyer an Gof 2007. Troet en deus un niver a ganaouennoù hag a veulganoù e kerneveureg, hag ivez komzoù ar c'hoarigan *[[Die Zauberflöte|Ar Fleüt Hud]]*. Savet en deus ivez barzhonegoù e kerneveureg, en o mesk ar *Flogholeth Krist,* e stumm an Ordinalia.

Emañ o chom e Kernev-Veur, ha komz a ra brezhoneg, galleg, saozneg ha Kerneveureg. George a oa pennbrezegenner moroniezh e skol-uhel studioù ar mor e Skol-Veur Plymouth.

Dont a reas da vezañ barzh eus Goursez Kernev-Veur e 1979, dindan an anv barzh *Profus an Mortyd* ('Diouganer mareoù'). Tennañ a ra an anv-se da unan eus e zanvez enklask e moroniezh, an eil o vezañ modelouriezh niverel. Tremen 50 pennad ha levr en deus savet war dachenn ar voroniezh, en o mesk an dornlevr *Tides for Marine Studies*, a oa gwerzhet ouzhpenn 1000 skouerenn anezhañ.

George zo un ezel eus bodad Gorseth Kernow e Kesva an Taves Kernewek (Cornish Language Board) zo un ensavadur a labour da vrudañ ha da zifenn ar C'herneveureg.

## Notennoù
Mari Bro-Saoz (1496-1533)

* *Pennadoù [[Mari Bro-Saoz]] ha [[Mari Tudor]] zo ivez*. 
**Mari Tudur** (e kembraeg), pe **Mary Tudor** (e saozneg), pe **Mari Bro-Saoz** (1496-1533), a oa merc'h da Herri VII ha da Elesbed York.

Dimeziñ a reas e 1514, da 18 vloaz, da Loeiz XII (1462-1515), roue Bro-C'hall, 34 koshoc'h egeti, goude marv e bried Anna Vreizh (1477-1514). Un toullad mizioù goude e oa intañvez: hervez ar vrud he dije diviet he fried klañvidik en he gwele pa glaske kaout ur mab pennhêr. E-touez he dimezelled a enor e Bro-C'hall e oa ur plac'h yaouank anvet Anne Boleyn (1501 pe 1507-1536) . 

Addimeziñ a reas Mari goude da Charles Brandon, dug Suffolk, hep asant he breur Herri VIII, ha droug er roue pa glevas, ma rankas an daou bried paeañ un dell-gastiz .

### He bugale
Pevar bugel o doe Mary ha Brandon, div verc'h ha daou vab:

* Henry Brandon (11 Meurzh 1516 – 1522)
* Lady Frances Brandon (1517- 1559), 
**dimezet da Henry Grey, 3de Markiz Dorset, mamm da Lady Jane Grey
* Lady Eleanor Brandon (1519-1547), 
** dimezet da Henry Clifford, 2vet Kont Cumberland.
* Henry Brandon, 1añ Kont Lincoln (c.1523 - Meurzh 1534).

Daou vab Mary ha Charles a oa anvet Henry o-daou, ha se zo kaoz e vez droukvesk diwar o fouez alies, ma kreder eo ar memes paotr. An daou vab a varvas en bugale.
Herri VII

**Herri VII** a vez graet eus meur a zen :

* Herri VII (Bavaria) (marvet e 1042) , dug Bavaria
* Herri II Sikilia (1211&ndash;1242) , anvet a-wechoù Herri (VII) Alamagn;
*Herri VII an Impalaeriezh Santel (c. 1275–1313), impalaer ar romaned, 1308–1313
*Herri VII (Bro-Saoz) (1457-1509)
* Henri, kont Pariz, dug Bro-C'hall (1933-) , danvez roue Bro-C'hall ha lesanvet Herri VII gant tud e gostezenn.

## Pennadoù kar
* Herri VI
* Herri VIII
Arthur Tudor

**Arthur Tudur** e kembraeg , pe **Arthur Tudor** e saozneg (Winchester, 19/20 a viz Gwengolo 1486 – Ludlow, Shropshire, 2 a viz Ebrel 1502), marvet da 16 vloaz, a oa mab henañ Herri VII, roue Bro-Saoz, hag e bried Elizabeth of York. Priñs Kembre e oa, hag eñ a oa da ren war-lerc'h e dad. E vreur Herri an hini a renas en e lec'h e 1509 da varv o zad. 

## Dimeziñ
Dimezet e oa bet d'ar briñsez spagnol Catalina de Aragón, merc'h ar roue Ferdinant II Aragon hag ar rouanez Izabel Iañ Kastilha evit skoulmañ un emglev diplomatek etre rouantelezh Spagn nevez-unanet ha Bro-Saoz ma oa an Tiegezh Tudor nevez-erruet er galloud. 

Erruout a eure Catherine e Bro-Saoz e 1501 ; ar 14 a viz Du er bloaz-se e voe an eured. Goude o eured ez ejont da chom da gastell Ludlow, e Shropshire, nepell diouzh harzoù Kembre. Mervel a reas Arzhur pemp miz goude. Lavarout a reas an intañvez yaouank ne oa ket bet sevenet an eured. 

Chom a reas Catherine e Bro-Saoz, ha d'an 11 a viz Mezheven 1509 ec'h addimezas, gant aotre ar pab Jul II, d'ar roue Herri VIII, breur he fried kentañ, ma teuas da vout rouanez Bro-Saoz.
Herri II

**Herri II** a vez graet eus meur a zen.
* Herri II (973–1024), impalaer santel eus 1014 da 1024 ; sant kristen lidet d'an 13 a viz Gouhere (d'ar 15 a viz Gouhere gwechall)
* Herri II Aostria (1107–1177), dug Bavaria ha dug Aostria
*Herri II (Bro-Saoz) (1133–1189), roue Bro-Saoz, kont Maine ha dug Normandi eus 1154 da 1189
* Henri II Polonia (1191-1241), roue Polonia eus 1238 da 1241
* Herri II Sikilia (1211–1242) , anvet a-wechoù Herri VII Alamagn
* Herri II Kastilha (1334–1379), roue Kastilha eus 1369 da 1379
* Herri II Navarra (1503–1555), roue Navarra eus 1517 da 1555 (ne renas e gwirionez nemet e Benafarroa)
* Herri II (Bro-C'hall) (1519–1559), roue Bro-C'hall eus 1547 da 1559

## Gwelet ivez
* Herri Iañ
* Herri III
Izabel Bro-C'hall

Meur a ** Izabel Bro-C'hall ** (*Isabelle de France* e galleg) zo bet:

*Santez Izabel Bro-C'hall (1225–1270), merc'h da Loeiz VIII, roue Bro-C'hall, ha d'e wreg Blanca de Castilla
*Izabel Bro-C'hall (c. 1295 – 1358), merc'h da Fulup IV (Bro-C'hall), ha da Janed Iañ Navarra, dimezet da Edouarzh II, roue Bro-Saoz, ha mamm Edward III .
*Izabel Bro-C'hall, rouanez Navarra (1241–1271), merc'h da Loeiz IX (Bro-C'hall) ha da Marc'harid Provañs, dimezet da Teobaldo II Navarra
*Izabel Bro-C'hall (1312-1348), merc'h da Fulup V (Bro-C'hall), ha da Janed II Bourgogn, dimezet div wech:
**da Guigues VIII de La Tour du Pin,
**da Jean III
*Izabel Valois (1313-1388), Dugez Bourbon, merc'h da Charlez Valois ha Mahaut Châtillon,dimezet da Pêr Iañ, Dug Bourbon
*Izabel Valois (Dugez Milano) (1348-1372), kontez Vertus, merc'h da Yann II, roue Bro-C'hall, ha da Bonne Bohemia, henvamm ar rouaned c'hall Loeiz XII ha Frañsez Iañ,
**Isabelle de Valois*, pe Izabel Bro-C'hall (1389-1409), merc'h da Charlez VI (Bro-C'hall) ha d'e bried Isabeau Bavaria, dimezet da Richarzh II, roue Bro-Saoz.

## Pennad kar
*Izabel Valois
Froud (Kemper)

Ar **Froud** zo ur stêr vihan a 11 km ½ e Breizh, adstêr d'an Oded e Kemper.

Eieniñ a ra e Kerarc'hloareg, etre Ti Sanker hag ar Stangala, e biz Kemper.

## Gwelet ivez
*Stêr Deir
*Jed
*Pont Medar

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Janed Navarra

** Janed Navarra ** ( *Joana Nafarroakoa* en euskareg) zo bet anv meur a rouanez ha priñsez er Grennamzer:

## [[Rouanezed Navarra]]
* Janed Iañ Navarra (1271-1305), Rouanez Navarra (1274-1305), rouanez Bro-C'hall (1285-1305) goude dimeziñ da Fulup IV ;
* Janed II Navarra pe *Jeanne de France* (1311-1349), merc'h d'ar roue gall Loeiz X (Bro-C'hall), Rouanez Navarra (1328-1349) ;
*Janed Bro-C'hall (1343-1373), merc'h da Yann II (Bro-C'hall) dimezet da Carlos II Navarra
* Janed III Navarra pe *Janed Albret* (1528-1572), rouanez Navarra (1555-1572), mamm ar roue gall Herri IV (Bro-C'hall) .

## Tud all
* Janed Navarra (1370-1437), dugez Breizh (1386-1399), a deuas da vout rouanez Bro-Saoz (1403-1413) goude dimeziñ da Herri IV (Bro-Saoz).

## Pennadoù kar
*Janed
*Navarra
Marie-Françoise

**Marie-Françoise** zo un anv-bihan gallek kevrennek, savet diwar Marie ha Françoise. 

## Yezhoù all
Anvioù kevatal a gaver e yezhoù all :
*Maria Francisca, e portugaleg
*María Francisca, e spagnoleg

## kantved
*Marie-Françoise d'Angoulême (1631-1696), dugez Angoulême
*Marie Françoise Élisabeth de Savoie (1646-1683), priñsez c'hall, dimezet da Alfonso VI (1643-1683), Roue Portugal

## kantved
*Marie-Louise-Françoise de Pont-Wullyamoz (1751 -?) skrivagnerez
*Marie-Françoise de Tascher de La Pagerie (1766-1791), c'hoar da Joséphine de Beauharnais 

## kantved
*Marie-Françoise de Savoie (1914-2001)
*Marie-Françoise Baslez (1946-), istorourez c'hall
*Marie-Françoise Clergeau, (1948-) politikourez

## Pennadoù kar
*Marie
*Françoise
Marie-Françoise d'Angoulême

**Marie-Françoise de Valois-Angoulême** (1631 - 1696 ), dugez Angoulême, ha kontez Lauragais, Ponthieu hag Alais, a oa merc'h da Louis-Emmanuel d'Angoulême ha gourverc'h d'ar roue gall Charlez IX ha da Henriette de La Guiche.
Tiegezh Holland

An Tiegezh Holland a oa un tiegezh uhel saoz er Grennamzer
*Thomas Holland, anv meur a zen 
** Thomas Holland († 1360), kont Kent
*** e vab Thomas Holland (1350-1397), kont Kent, 
**** e vabThomas Holland (v. 1374-1400), kont Kent, dug Surrey.
*Edmond Holland (1384 † 1408), kont Kent
*Janed Holland, merc'h da Thomas Holland, eil pried Yann IV (dug Breizh) , dugez Breizh,
Jeanne

**Jeanne** zo un anv-bihan gallek, roet d'ar merc'hed, e-kichen Jean, roet d'ar baotred.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv Johannes, anv henc'hresianek Yann an Avielour. 

## Yezhoù all
* Janed e brezhoneg
* Johanna en alamaneg
* Joan ha Jane e saozneg

## Tud
### 

**Jeanne La Flamme*, pe Janedig ar Flamm, Janed Flandrez, hag a voe prizoniet he fried Yann Moñforzh hag a gendalc'has gant ar brezel ouzh Charlez Bleaz ha Janed Pentevr e-pad Brezel Hêrezh Breizh a veze graet « Brezel an Div Janed  » anezhañ
* Jeanne Jugan, leanez 
* Jeanne Malivel, arzourez
* Jeanne Cherhal, kanerez
### 
* Jeanne Fusier-Gir, aktourez (c'hoariva ha sinema)
* Jeanne Hachette, harozez eus Beauvais
* Jeanne de Laval, eil pried René d'Anjou
* Jeanne Adèle Bernard, stilourez
* Jeanne Herveux, nijerez
* Jeanne Lanvin, stilourez
*Jeanne Moreau, aktourez

### Anv meur a vaouez
**Jeanne d'Angleterre* pe Janed Bro-Saoz
*Jeanne d'Auvergne
**Jeanne de France* pe Janed Bro-C'hall
*Jeanne de Laval, pe Janed Laval
**Jeanne de Naples* pe Janed Naplez 
**Jeanne de Navarre* pe Janed Navarra
**Jeanne de Valois pe [[Janed Valois]]

==Lennegezh==
* *Jeanne*, ur romant gant [[George Sand]] e [[1844]].
* *Jeanne'' ur film gant Georges Marret e 1934.

## Pennadoù kar
* Jeannette
* Janed
Janed Naplez

**Janed Naplez** (*Giovanna di Napoli* en italianeg) zo anv meur a vaouez.

## Rouanezed
Teir rouanez zo anvet evel-se:

**Giovanna Iañ di Napoli*, pe Janed Iañ Naplez (Napoli 1326-1382 Muro Lucano ) rouanez Naplez, rouanez Jeruzalem ha Sikilia (1343-1381), Priñsez Acaia (1373/75-1381), kontez Provañs ha Forcalquier. Muntret e voe. 
**Giovanna II di Napoli*, pe Janed II Naplez (Zara 1373-1435 Napoli), rouanez Naplez, rouanez Jeruzalem, Sikilia ha Hungaria.
**Giovanna d'Aragona*, pe Janed Naplez (1478-1518), rouanez, dimezet da Ferdinant II Naplez.

## Pennadoù kar
*Janed Aragon
*Janed
Janed Aragon

**Janed Aragon**, pe *Joana d'Aragó* e katalaneg, pe **Juana de Aragón** e spagnoleg, pe *Giovanna d'Aragon* en italianeg, a zo anv meur a rouanez pe briñsez, eus Aragon pe eus Rouantelezh Naplez.

## Tud
### XIVvet kantved
* Janed Aragon, kontez Ampurias (1344-1385), merc'h da Pêr IV Aragon, dimezet da Yann Iañ, kont Ampurias 
* Janed Aragon, kontez Foix (1375–1407), merc'h da Yann Iañ Aragon, dimezet da Mazheaz Foix

### XVvet kantved
* Juana Enríquez, eil pried ar roue Yann II Aragon (1398-1479), mamm da Fernando II Aragon ha da Janed Aragon (1454-1517) .
* Janed Aragon (1454-1517), merc'h da Yann II Aragon ha d'e eil pried Juana Enríquez, dimezet da Ferdinando Iañ Naplez, roue Naplez 

### XVIvet kantved
* Janed Naplez (1478-1518), merc'h da Ferdinando Iañ Naplez ha da Janed Aragon (1454-1517), dimezet da Ferdinando II Naplez, rouanez Naplez .
* Janed Aragon (1479–1555), pe Janed Kastilha, merc'h d'ar Rouaned Katolik Izabel Kastilha ha Ferdinant II Aragon;
* *Janed Aragon*, pe Giovanna d'Aragona (1502-1575)‎, priñsez eus Rouantelezh Naplez, brudet he foltred livet gant Raffaello Sanzio.

## Poltredoù

File:Juana Enríquez.png| Juana Enríquez. 
File:Juan de Flandes 003.jpg|Janed Aragon (1479–1555), pe Janed Kastilha, poltredet gant Juan de Flandes.
Restr:Portrait de Jeanne d'Aragon, by Raffaello Sanzio, from C2RMF retouched.jpg| Giovanna d'Aragona (1502-1575)‎, gant Raffaello Sanzio.


## Gwelet ivez
*Janed Naplez
*Janed
*Giovanna