open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Studio Ghibli

**Studio Ghibli Inc** zo ur studio japanat krouet gant Hayao Miyazaki hag Isao Takahata e 1985. Produiñ a ra filmoù-bevaat hir pe verr, hag ivez un nebeud filmoù skinwel, steudadoù ha c'hoarioù video. Brudet eo ar studio dreist-holl evit e filmoù hir evit an holl dud, ha meur a hini anezho o deus graet berzh e-touez an arvesterien.

Skeudenn Totoro eo logo ar studio. Ur c'hrouadur deuet war wel en *Ma amezeg Totoro*, unan eus filmoù brudet ar studio. Krouet e oa bet e 1988.

Krouet e oa bet ar studio e miz Mezheven 1987 gant ar filmaozourien japanat Hayao Miyazaki hag Isao Takahata, ha gant ar gompagnunezh Tokuma Shoten, embannerez ar gelaouenn diwar-benn ar buheziñ. E 1984 e oa bet krouet ar film *Nausicaä de la Vallée du Vent*. Produet e oa bet ar film e studio Topcraft. Met berzh *Nausicaä* a zedennas ouzhpenn 900 000 arvester en ur ober un hanter-kant devezh bennak.

Digeriñ a reas an hent da grouiñ ur studio penn-da-benn, aesoc'h evit raktresoù, hag a lezfe muioc'h a zizalc'hiezh ha gant-se muioc'h a frankiz arzel evit Miyazaki ha Takahata. Meur a arzour o deus labouret war *Nausicaä* a ya d'ar studio Ghibli ha dont a reont da vezañ kenlabourerien a-gozh.

Oc'h implijout ar gounidoù graet gant Nausicaä e krogas Hayao Miyazaki e 1985 da broduiñ un teulfilm hag a ziskouez e oa deuet Isao Takahata da vezañ sevenet : *Istor kanolioù Yanagawa*. Er penn kentañ, ar film a rank bezañ gouestlet da istor skol gêr met e-pad ar gweladennoù da zizoleiñ, Isao Takahata a zizolo kanolioù Yanagawa a zeu eus ar  ha sot eo ganto, kement ma ouestl ar film dezho. Ar film skinwel, a ya luc'hskeudennoù d'ober an darn vrasañ anezhañ, ouzhpenn un nebeud heuliadoù bevaat, a daolenn strivoù annezidi kêr Yanagawa e prefeti Fukuoka evit gwareziñ kanolioù kêr diouzh ar saotradur war-gresk. Dale zo gant ar produerezh ha kalz en tu-hont d'ar budjed rakwelet ez a Takahata. Abalamour da gement-se e rank Miyazaki sikour anezhañ da beurseveniñ ar film. Skignet e oa bet war ar chadenn NHK e 1987. N'eo ket bet skignet kalz er-maez eus Japan. Biskoazh n'eo bet skignet dindan logo ar studioioù Ghibli ; un degouezh hep e bar e chom ha peurliesañ n'eo ket bet renablet e-touez produadurioù ar studio.
Manayek

***Manayek*** (hebraeg : מנאייכ, ur ger luc'haj hag a dalvez « flatouller ») zo ur stirad skinwel polis israelat savet evit ar skinwel ha skignet evit ar wech kentañ e 2020 gant ar chadenn israelat Kan 11. Gant Roy Iddan ha Yoav Gross eo bet savet an istor ha gant Alon Zingman eo bet renet an treiñ. Gant Arte e vez skignet an heuliad e Frañs, en Alamagn hag e Belgia abaoe 2023.

## An istor
En Israel e c'hoarvez an traoù, e Tel-Aviv peurliesañ. Ofiser polis eo Izzy Bachar (c'hoariet gant Shalom Assayag). Emañ o labourat er Machash, da lavaret eo polis ar polisoù. Klask a ra tapout ar bolised vrein, pe e vefent goubrenet pe e vefent feuls. Emañ tost da vont war e leve pa gompren ez eus disfiz war Barak Harel (c'hoariet gant Amos Tamam), ur penn-bagad hag en defe skoulmet emglev gant trafikerien. N'emañ ket Izzy Bachar en e aez, rak ur mignon bras dezhañ eo Barak Harel, ha soñjal a ra dezhañ e c'hallo gant e enklask diskouez ez eo didamall e gamalad. 

## Aktored pennañ

* Shalom Assayag : Izzy Bachar
* Amos Tamam : Barak Harel
* Ishai Golan : Eitan Doltsch
* Liraz Chamami : Tal Ben Harush
* Doron Ben-David : Ofir Leibowitz
* Maya Dagan : Ronit Meinzer
* Ofer Hayoun : Eliran Hen
* Orna Fitoussi : Etty Bachar
* Kobi Shimoni : Tamir Shmaya
* Avi Slama : Gili Shmaya
Lanv du

Ul **lanv du** a zo ur gwallreuz ekologel a erru pa red eoul-maen en natur, alies er mor, dre faot obererezh an den (eoullistri o vont d’ar strad, eoul o tiverañ deus kirri-samm, pe deus binvioù eztennañ deus ar c'hondon). 

## Efedoù
Ul lanv du a zo ur gwallreuz ekologel peogwir e kas eoul-maen e pep lec’h hag e varv ul lodenn vras deus ar plant ha deus al loened. Mont a ra war pluñv al laboused ha war blev al loened, ar pezh a vir outo fiñval en un doare reizh hag a lazh anezho. Evit ar plant, ar bezhin, an amprevaned, hag evit kalite an dour eo fall.

Heuliadoù a zo ivez war yec'hed an den : kudennoù analañ ha genel, war an avu hag ar reizhiad emzalc'h*Petra eo ?*.

Diaes eo ivez alies evit ar velestradurezh, prosezioù a zo a-enep an embregerezhioù a werzh eoul-maen.

## Lanvioù du e Breizh
Meur a lanv du zo bet e Breizh, o tremen tro-dro Breizh evit erruout betek mor Breizh da vont d’an norzh, tapet e redoù-mor, pe o doa tizhet mein, kerreg pe foñs ar mor (lanv du an Amoco Cadiz, lanv du an Erika…).

## Gwelet ivez
* Listennad al lanvioù du e Breizh
Hyperpop

**Hyperpop** (pe a-wechoù "bubblegum bass") a zo ul luskad sonerezh elektronek termenet displann a orin dreist-holl eus Bro-Saoz. Krouet eo bet e-kerzh ar bloavezhioù 2010. Aroueziet eo gant perzhioù pop muzik kresket forzh pegement. Alies e vez mesket an arouezioù-segant perzhioù muzikoù all evel sonerezh elektronek, hip-hop ha dance music. 

Dont a ra eus ur bern rummoù muzik disheñvel. Alies e vez liammet e orin gant ar soner ha produer A.G Cook hag e label PC Music, pe sonerien all evel Sophie ha Charlie XCX o deus poblekaet al lusk. E 2019 e voe poblekaet an termen "Hyperpop", gant ur playlist anvet evel-se gant sonerien evel A.G Cook hag anvioù all eus PC Music, e-giz an 100 Gecs. E 2020, e-pad reuziad ar c'hCOVID, e voe skignet ar sonioù, dreist-holl e-touesk ar re yaouank, dre rouedadoù sokial evel TikTok.

An termen "Hyperpop" zo nac'het hiziv gant kalz arzourien hag er bloavezhioù 2020 e kave da galz tud e oa echu.

## Dezverkoù
Hyperpop a adkemer elfennoù ar pop, evel ur c'haner ambrouget gant ur framm kan-ha-diskan, brasaet re bell gant sonioù elektronek. Auto-Tune a vez implijet evel mod da cheñch mouezh ar c'haner ha moustradennet e vez ar son evit ma vefe disiviadet surealist (?). Bez ez eus ivez en Hyperpop kalz a zaveoù da sevenadur internet ar bloavezhioù 2000 ; ar remksoù meme pe en o doare skign (dre rouedadoù sokial pe dre festoù evel Square Garden, ur fest dre minecraft e miz Ebrel 2020) .
Phaethornithinae

**Phaethornithinae** a zo un iskerentiad, eus ar c'herentiad Trochilidae, e rummatadur an evned, termenet e 1833 gant ar skiantour breizhveuriat William Jardine (1784-1843).

C'hwec'h genad evned-kelien a ya d'ober an iskerentiad, brosezat e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika :
## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Eutoxeres]]* - Reichenbach, 1849 (2 spesad),
* *[[Ramphodon]]* - Lesson, 1830 (1 spesad),
* *[[Glaucis]]* - Boie, 1831 (3 spesad),
* *[[Threnetes]]* - Gould, 1852 (3 spesad),
* *[[Anopetia]]* - Simon, 1918 (1 spesad),
* *[[Phaethornis]]* - Swainson, 1827 (27 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Taal (menez-tan)

An **Taal** zo ur menez-tan bev er Filipinez e su enez Luzon, war-dro tri-ugent kilometr er su da Manila, 400 metr eo e uhelder. Pemzek kilometr eo e ledander hag ugent kilometr e hirder. Ur c’haldeira bras eo, enni al lenn Taal. Abalamour d’e zislonkadennoù tarzh niverus a zegas koumoul tan ha tsunamioù eo an Taal ar menez-tan a lazh an niver brasañ a dud er Filipinez.

## Lenn Taal
Lenn Taal a zo dezhi ur gorread a 267 km2. Trede lenn vrasañ ar vro eo, 160 metr donder d'ar muiañ, lec’hiet tri metr a-us live ar mor. Redek a ra e zour da vae Balayan, e mor Su Sina, dre ar stêr Pansipit.

Meur a enezenn a zo e lenn Taal. Emañ an hini vrasañ anezho, Volcano Island, e kreiz norzh al lenn, e-lec'h ma tislonk ar menez-tan. Kurunet eo Volcano Island gant ur c'haldeira tri c'hilometr diametr, ennañ ivez ul lenn krater. Neuze eo lenn krater Volcano Island lenn vrasañ war un enezenn en ul lenn war un enezenn er bed, hag ar pikern volkanek, anvet Vulcan Point, lec'hiet e lenn krater Volcano Island, eo an enezenn vrasañ en ul lenn war un enezenn en ul lenn war un enezenn er bed.

## Daveoù
Kanol heol

Ur **c'hanol heol**, pe **heliobeam**, a oa un arm kelc'htroel, hag a vije oc'h implij melezourioù kev savet war ul loarell. Ar pal a vije kreizennañ skinoù an heol war-zu ur spas bihan war ar blanedenn Douar, da lazhañ ar boudoù-bev dre an tommder ha distrujañ ar savadurioù war ar memes tro.

## Istor
E 1929, ar fizikour alaman Hermann Oberth en doa savet plañioù evit ur savlec'h egorel gant ur melezour kev 100 metr treuzkiz hag a vije bet implijet evit kreizennañ skinoù an heol war-zu ar blanedenn Douar.. 

Goude-se, e-kerzh an Eil Brezel-bed, ur strollad skiantourien alaman o labourat e kamp arnodiñ ar c'hanolierezh lu en Hillersleben a oa bet o labourat diwar mennozh Oberth gant ar c'hoant da grouiñ un dreistarm a c'hellje implij skinoù an heol. An arm a oa bet lesanvet "fuzuilh heol" (*Sonnengewehr*) hag a vije bet ul lodenn eus ur savlec'h egor lec'hiet war-hed 8200 km diouzh an Douar. Ar skiantourien a oa bet o jediñ e oa ezhomm eus un dameuzher bras, savet gant sodium metalek ha gant ur gorread a 9 c'hilometr karrez. Gant un ostilh evel-se e vije tu da greizennañ skinoù-heol evit krouiñ a-walc'h a dommder da lakaat ur meurvor da virviñ pe da zeviñ kêrioù. Prouennoù zo e oa bet klasket gant Impalaeriezh Japan ivez sevel un doare skin marvus.

Dre krouidigezh hag implij strolloù loarelloù ez eus bet soñjet e c'helljed implijout n'eo ket ur melezour nemetken met kantadoù anezho war ar memes tro, ur wech durc'haet anezho war-zu ur memes poent
## Notennoù ha daveennoù
Tank dreist-ponner

Un **tank dreist-ponner** a vez graet eus un tank hag a zo a-us an holl rummadoù tankoù, memes ar re bonner a-fed ment kement hag a-fed pouez.

Meur a steuñv zo bet evit sevel tankoù a vefe fiziet enno ar garg da derriñ un talbenn hep ma vefe aon e vefent distrujet er stourm. N'eus nemet un nebeud skouerennoù hag a zo bet peursavet. Ha nebeutoc'h c'hoazh hag a vije bet implijet da vat en emgannoù. Kroget e oa bet da soñjal sevel anezho e-kerzh ar C'hentañ hag an Eil Brezel-bed, hag un nebeud ouzhpenn e-kerzh ar Brezel Yen.
## Listenn hervez ar broioù
; URSS:
* T-42 (Tank Grote pe TG-V): 100 tonenn gant ur c'hanol diazez 107mm ha peder zouribell ouzhpenn. Savet ez eus bet tresadennoù ha maketennoù met biken ne voe savet ur c'hentpatrom.
* KV-4: Steuñv eus 1941. Un hollad dizagnoù evit sevel un tank gant ur c'hanol diazez 107 mm hag un eil 45 mm pe 76 mm .  Meur a zizagn a oa bet raksoñjet, an hini skañvañ a vije bet 82,5 tonenn hag an hini ponnerañ 107 tonenn. Ne voe ket kaset da benn an arnodoù ha kentpatrom ebet na voe savet biskoazh.
* KV-5: Un tank all eus an heuliad tankoù Kliment Voroshilov da bouezañ 100 tonenn. Armet gant ur c'hanol diazez 107 mm, gant un douribell evel hini ar KV-2 ha div douribell ouzhpenn armet gant mindrailherezioù 12.7 (unan dirak hag unan a-us d'an douribell diazez); keflusket gant daou geflusker V2 diesel dre ar c'hudennoù dafariñ gant ar brezel. Ar steuñv a voe paouezet abalamour de Seziz Leningrad ha nullet goude-se hep na vije savet netra fetis.
; Stadoù-Unanet Amerika:
* T28 tank dreist-ponner: Lesanvet ivez T95, savet evit tagañ kreñvlec'hioù tev. 86,2 tonenn; 2 bimpatrom savet dres goude an Eil Brezel-bed; savet o kopiañ ar c'hanol emlusked saoz Tortoise. Gallout a reer gwelet unan anezho e Fort Moore, e Georgia.

## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
* Tank skañv
* Tank etre
* Tank ponner
* Tank stourm diazez
Philippe Leclerc de Hauteclocque

**Philippe François Marie Leclerc de Hauteclocque** , ganet d'an 22 a viz Du 1902 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Du 1947, a oa ur jeneral eus ar Frañs dieub e-kerzh an Eil Brezel-bed. Lakaet e oa bet da Marechal Bro-C'hall e 1952 goude e varv, hag e Bro-C'hall hiziv-an-deiz e vez graet alies anezhañ **le maréchal Leclerc** pe **Leclerc**.

Mab ur familh aristokrated, Hauteclocque a oa bet o studiañ en École spéciale militaire de Saint-Cyr, akademiezh c'hall al lu, e 1924. Goude e servij e-kerzh dalc'herezh ar Ruhr hag e Maroko e oa distroet da Saint-Cyr evel kelenner. Enoret e oa bet gant ar croix de guerre des théâtres d'opérations extérieures evit bezañ bet e penn ur bagad goumier e-kerzh tagadenn kavioù ha kaniennoù e Bou Amdoun d'an 11 a viz Eost 1933.

E-kerzh an Eil Brezel-bed e oa bet o stourm en Emgann Bro-C'hall. Bet e oa bet unan eus ar re gentañ o'n em sevel a-enep an arsav-brezel gant ar gouarnamant gall ha tec'het e oa da Vro-Saoz evit kenderc'hel ar stourm gant ar C'hallaoued Dieub renet gant ar jeneral Charles de Gaulle, oc'h implij an *[[nom de guerre]]* Leclerc evit ma chomje e familh e surentez kenkaz ma vije e anv gwirion da vezañ lennet er c'hazetennoù. Kaset e oa bet da Afrika ar C'heheder C'hall, eno e oa deuet a-benn da gendrec'hiñ ar pennoù lec'hel da vont a-du gant ar C'hallaoued Dieub. Ren a reas an nerzhioù lu a aloubas Gabon, enebet ouzh ar pennoù a chome leal da c'houarnamant Vichy. Eus Tchad e voe o sevel argadennoù war Libia italian. Goude ma vije bet aloubet Koufra gant e nerzhioù lu, en doa lakaet e soudarded da douiñ ar pezh a zo brudet hiziv evel Touadenn Koufra, ha touet o devoa kenderc'hel gant ar stourm betek ma vije savet o banniel war Iliz-veur Strasbourg. An nerzhioù renet gantañ, anvet *Force L*, o devoa stourmet e Libia e 1943, o devoa harpet Eizhvet lu Breizh-Veur pa oa o vont war-raok e Tunizia, ha kemeret o devoa perzh en dagadenn war al linenn Mareth. An nerzhioù L a oa bet troet goude-se en 2e Division Blindée, met an anv implijet ar muiañ e oa *An Divizion Leclerc*. Stourmet e oa bet ganto en Emgann Normandi, ha kemeret perzh e dieubidigezh Pariz ha Strasbourg.
## Notennoù ha daveennoù
Kanolierezh arvorel

Ar **c'hanolierezh arvorel** a zo ur skourr eus an nerzhioù lu kefridiet da embreger kanolioù enep-listri pe gant strolladoù-kanolioù difiñv e kreñvlec'hioù eus an arvor. Hiziv-an-deiz, ar c'hanolierezh arvorel zo bet kemeret e lec'h gant misiloù enep-listri, evel an R-360 Neptune eus Ukraina.

Abaoe ar Grennamzer ha betek an Eil Brezel-bed, ar c'hanolierezh arvorel hag ar c'hanolierezh-mor e stumm kanolioù a oa pouezus evit an oberiadurioù milourel ha peurvuiañ e vezent pourvezet gant dafar uhel e deknologiezh hag arc'hantet e oant bravik. Gant donedigezh teknologiezhioù an , dreist-holl evit an aerluioù, an aervorluioù, ar c'hirri-nij jet, hag ar misiloù heñchet, implij ar c'hanolioù, al listri-hobregonet hag ar c'hanolierezh arvorel zo digresket kalz.

## Notennoù ha daveennoù
Bellevue (Brest)

Karter **Bellevue** zo ur c'harter eus kêr Vrest. Er c'harter ez eus un ti-kêr, ur poull-neuial hag ur skolaj publik (Joséphine Baker) (anvet Kerhallet diagent), ur poull-riklañ (Rïnkla Stadium), skolioù kentañ derez e pep is-karter hag ur greizenn genwerzh war ar blasenn Napoleon III. 9 230 a dud zo o chom e lojeizoù sokial, 8 500 a dud e lojeizoù prevez (1 200 e tiez hiniennel), 9 annez diwar 10 a zo e kendioù.

Rannet eo ar c'harter e is-karteriou : Bellevue-kreiz, ar Bergod, Kerverner, Kerc'haled, Kizag, Kergoad, Lanredeg hag ar Bougenn  .

## Savadurioù ha stalioù an is-karterioù

### Kreiz Bellevue

* Ti-kêr ar c'harter 
* Kreizenn genwerzh B2 (Carrefour Market)
* Marc'had Bellevue Plasenn Napoleon III d'ar Yaou da 8 h 30 
* Kreizenn servij : mision lec’hel, CPAM Norzh Penn-ar-Bed, kreizenn gumuniezh Bellevue, kreizenn sokial Bellevue, magouri stroll kumun, mediaoueg, komiserdi, sal-c’hoariva, ti-post.
* Rink-skorn Stad Rïnkla, e-lec'h a c'hoari skipailh an Albatros .

### Ar Bergod
* Madeleine Porquet Nursery
* ESAB (Skol arzoù)
* Kreizenn genwerzh Bahamas (adkempennet 2017-2021)
* Kreizenn sportoù Provañs
* ar " SHOM "

### Kerverner
* Strollad skol Bellevue
* Lec'h kenwerzhel Langevin
* Netto Kerbernier
* Brest Metropole Habitat Kerbernier antenn (is -distrigou  Kerbernier ha Kergoat)

### Kerc'haled
* Servij publik : 7 straed Vendée (savadu melestradurel) (Ex-EDF)
* Strollad skolioù Joséphine Baker ha skolaj publik "ZEP"
* Poull-neuial Kerc'haled 
* Patronaj laik ar Bergod

### Kizag
* Strollad skol Kizag
* Strollad skolioù prevez Daofinez
* Kreizenn genwerzh Kizag (distrujet eo bet adalek miz Kerzu 2024, evit lezel plas d'an eil linenn tram)
* Brest Metropole Habitat Dauphiné  (Kerc'halled, Kizag, Penfell, ar Bergod)

### Kergoad
* Strollad skol Auguste Dupouy 
* IME Jean Perrin
* Kreizenn genwerzh Kergoad
* Preti kêr ha skol-veur

### Lanredeg
* Strollad skol Langevin (ZEP)
* Skol Céléstin Freinet (kartenn skol ebet)
* INSPE 
* Ti kenwerzh Langevin
* Sal-c'hoariva Traoñ-Kizag

### Ar Bougenn
* Skol-veur Breizh-Izel

### Treuzdougen
Al linennoù bus 1, 4, 5, 12, 13, div linenn skol 42 ha 46 ha linennoù bus ar rouedad Breizhgo a servij ar c'harter. Al linenn tramgarr eil lodenn da zont a servijo ivez d'ar c'harter.

## Notennoù ha daveennoù
42 verzher eus Amorium

An **42 verzher eus Amorium** (henc'hresianeg: οἰ ἅγιοι, μάρτυρες τοῦ Ἀμορίου) a oa ur strollad pennoù eus Impalaeriezh roman ar Reter a oa bet prizoniet gant ar C'halifad Abbasid e-kerzh arigrap Amorium e 838 ha lakaet e oant bet d'ar marv e 845, goude bezañ nac'het treiñ d'an Islam. Enoret int gant an Iliz katolik roman hag an Iliz Ortodoks d'ar 6 a viz Meurzh. Amorium a zo lec'hiet en Hisar, e Turkia.

## Istor
E 838, ar c'halif abbasid al-Mu'tasim (ren: 833-842) a oa bet o kas ur c'hampagn brezel a-enep an Impalaeriezh vizantat hag echuet e oa gant drast kêr Amorium, kêr-benn thema Anatolikon ha lec'h ganedigezh an dierniezh Amorian.
Triclaria

***Triclaria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ perokeded, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad perokeded er genad-mañ : *[[Triclaria malachitacea]]*, brosezat e gevred Brazil.

## Notennoù ha daveennoù
Blue Ghost Mission 1

***Blue Ghost Mission 1*** ("Tasmant Glas Kefridi 1") zo ur gefridi robotekaet da bradañ war al Loar sevenet gant Firefly Aerospace hag a zo loc'het d'ar 15 a viz Genver 2025 ; pradet en deus war al Loar d'an 2 a viz Meurzh 2025 da 08:34 UTC.

Firefly Aerospace eo neuze ar c'hentañ embregerezh kenwerzhel o lakaat ur c'harbed egorel war al Loar. Ul lodenn eo eus ur program gant an NASA anvet *[[Commercial Lunar Payload Services]]*. Er gefridi ez eus 10 enklask skiantel pe arnodenn deknologel evit harpañ an ergerzhadennoù denel da zont war al Loar, hag a zo anvet Programm Artemis.

## Notennoù ha davennoù

*  Lec'hienn ofisiel
Les Holden

**Leslie Hubert Holden**, MC, AFC, ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1895 hag aet da Anaon d'an 18 a viz Gwengolo 1932, a oa un As aostralian eus ar C'hentañ Brezel-bed ha goude-se e oa deuet da vezañ blenier kirri-nij kenwerzh. E Aostralia ar Su, e oa emezelet er varc'hegiezh skañv e Mae 1915, da servijañ en Ejipt ha Bro-C'hall. E miz Kerzu 1916 e oa bet a youl-vat en Australian Flying Corps ha bet en doa ur breved sturier. 

Evel ezel eus ar Skouadrenn niverenn 2 eus ar RAAF war Talbenn ar C'hornôg, e oa bet lesanvet  "Lucky Les" ha "the homing pigeon" goude un heuliad gwallzarvoudoù ma tistroe d'an nijva gant ur c'harr-nij toullet-didoullet gant ar bolodoù. Enoret e voe gant ar Military Cross, ha deuet e oa a-benn da dizhout pemp trec'h en aer o nijal un Airco DH.5 ha kirri-nij Royal Aircraft Factory S.E.5.
Aburria

***Aburria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Aburria aburri]]*, brosezat e Suamerika, en un takad hag a ya eus Venezuela da bPerou.

## Notennoù ha daveennoù
Saint-Lambert-sur-Dive

**Saint-Lambert-sur-Dive** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Saint-Lambert.
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Chambois, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Trun e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas unnek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,43% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]

St.-Lambert-surrender.3.jpg|Kodianidigezh an Alamaned.

* Dieubet e voe Saint-Lambert d'an 20 a viz Eost 1944 gant an tirlu kanadian goude emgannoù start ouzh an Alamaned.
* Lazhet e voes pemp den nann-soudard er gumun e miz Eost 1944, unan anezhe a oa ur c'hrennard bet ganet e Berrien (Breizh).
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maen-koun ar Major Currie.
* Iliz katolik *Sant Lambert*, en  e voe savet he c'hloc'hdi. luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud

Major david currie vc.jpg|En tu-kleiz gant ur revolver, ar Major Currie o tiwall kodianigezh an Alamaned e Saint-Lambert.

* Major David Vivian Currie, ofisour en tirlu kanadian.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Heliactin

***Heliactin*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## An anv
Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek ἥλῐος (hḗlĭos = heol e brezhoneg) hag ἀκτῑ́ν (aktī́n = bann e brezhoneg).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : *[[Heliactin bilophus]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Perissocephalus

***Perissocephalus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Perissocephalus tricolor]]*, brosezat e biz Amazonia.

## Notennoù ha daveennoù
Selbstschutzpolizei

Ar **Selbstschutzpolizei** a oa bet savet e 1943 ha 1944 evel nerzh skoazell d'al lu alaman stummet gant youlidi eus Bro-C'hall.

## Istor
E nevezamzer 1943, an Obergruppenführer Karl Oberg, penn ar polis hag an SS e Pariz, hag ar Standartenführer Hermann Bickler o devoa savet ur strollad youlidi, ar *Selbstschutzpolizei*. Ar pal a oa stourm a-enep strolladoù Rezistañs Bro-C'hall. An izili eus an nerzh a ranke bezañ Gallaoued a orin, ha c'hoant ganto da vezañ degemeret er strouezheg aozet gant strolladoù rezistanted. An darn eus ar youlidi a oa tud yaouank izili pe tost d'ar strolladoù kenlabourerien evel ar Rassemblement national populaire, ar Parti populaire français pe ar Mouvement social révolutionnaire  pe Strollad Broadel Breizh c'hoazh.

## Notennoù ha daveennoù
Berthier (armoù-skoaz)

Ar **Berthier** zo ur rummad armoù-skoaz implijet gant an arme c’hall ha nerzhioù surentez all ar vro eus ar bloavezhioù 1890 betek kreiz an XX kantved. Diazezet int-holl war ur wikefre savet gant an ijinour gall André Berthier, anvet peurliesañ *sistem Berthier*.

## Istor
E 1887 e c’houlennas ar marc’hegerezh gall un arm-skoaz nevez, kambret evit ar munisionoù 8 mm divoged, met bihanoc’h ha skañvoc’h evit ar fuzuilh Lebel a oa bet choazet evit an droadegiezh er bloaz a-raok. Kregiñ a reas ar varc’hegerien da implijout ur mouskedig ijinet gant André Berthier, ur soudard gall hag a laboure evit an hentoù-houarn en Aljeria. Berroc’h e oa an arm, diazezet he c’hulasenn war hini al Lebel daoust d’un nebeud kemmoù war e vorailh, met pourveziet e oa gant ur sistem laonennoù-kargañ aesoc’h da adkargañ evit hini al Lebel, a oa dezhi ur c’harger korzennek.

Goude bezañ bet choazet an arm e 1890 en ur mod ofisiel gant ar marc’hegerezh e voe pourveziet d’an Archeriezh ha d’ar c’hanolierezh er bloavezhioù war-lerc’h. Stummoù hiroc’h, doare fuzuilhoù, a voe roet da soudarded an trevadennoù e Indez-Sina (1902) hag Afrika (1907).

Adalek 1915 e voe roet ur stumm kemmet eus ar Berthier (**1907/15**) da soudarded zo war talbenn Europa. Met izel e oa endalc’h kargerioù diabarzh an arm (3 c’hartouchenn), e-keñver ar fuzuilhoù Mauser alaman (5 kartouchenn). Diwar-se e voe ganet ar stumm 1916, ennañ ensoc’het ur c’harger pemp kartouchenn. 

Ar stumm diwezhañ, savet e 1934 (**1907/15/34**), a oa kambret evit munision nevez 7,5 × 54 mm an arme c’hall.

Ne voe ket implijet ken armoù-skoaz doare Berthier en arme c’hall goude dibenn ar bloavezhioù 1930, pa voe kemeret o flas gant ar fuzuilhoù MAS 36, met ar polis gall a reas gant stummoù 1916 betek ar bloavezhioù 1960.

## Stummoù all
* Stumm marc’hegerezh 1890
* Stumm kanolierezh 1892
* Stumm « trevadennel » 1902
* Stumm 1907/15
* Stumm 1906
* Stumm 1907/15/34

## Levrlennadur
*  HUON Jean, BARRELLIER Alain, *Les carabines et les fusils Berthier*, Crépin-Leblond, 2016, 319 p. ISBN 978-2-7030-0412-7

## Liammoù diavaez
*  Pajenn ar Berthier stumm 1892 war al lec'hienn *Armes réglementaires françaises*
*  Liammoù war-zu pajennoù war holl stummoù ar Berthier, war al lec'hienn *Arme et Passion*

## Daveennoù
Trun (Orne)

**Trun** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Trun.
## Dezougen

Trun-tramway-04.jpg|An ti-gar.

* E penn al linenn hent-houarn Carrouges Trun edo Trun. Digoret e voe al linenn e 1913 ha serret e 1937.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Trun, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40  gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,89% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ugent den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel  Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église et clocher.jpg|An iliz katolik.
Hospice_de_Trun.jpg|Chapel ti ar retrididi.
Monuments aux Morts avec drapeaux.jpg|Ar monumant.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*, luc’hskeudennoù.
* Chapel ti ar retrididi, luc’hskeudennoù.
* Chapel *Intron-Varia*, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, dioueliet e 1921, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik , luc'hskeudenn.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Timbroù Aod an Aour

## Timbroù Aod an Aour

E kreiz an {{XIXvet kantved]] eo deuet tamm ha tamm Aod an Aour da vezañ dindan dalc’h ar Rouantelezh Unanet. Melestradurezh Sierra Leone a rae war-dro ar vro a voe trevadenn Breizh-Veur adalek 1874.

D'ar mare-se e veze kaset al lizheroù dre Freetown. Krouet e voe ur servij post e Cape Coast Castle e 1853.
Trevadenn Lagos, war aod su Nijeria, a oa bet dindan kontroll Aod an Aour etre miz Kerzu 1874 hag an 13 a viz Genver 1886, pa zeuas da vezañ un drevadenn distag. Dindan beli Sierra Leone e oa a-raok.

D’ar 1añ a viz Gouere e voe embannet an timbroù kentañ, o kinnig evel e trevadennoù all ar rouantelezh poltred Victoria. Ezel eus Unvaniezh Postoù ar Bed e voe Aod an Aour adalek ar 1añ a viz Genver 1879.
E miz Eost 1914 e voe aloubet Togoland alaman gant soudarded Breizh-Veur eus Aod an Aour. Soudarded c'hall eus Dahomey a aloubas an tiriad betek 1919. Implijet e voe timbroù Aod an Aour dreistmoullet er rannvro eus Togoland aloubet gant ar Saozon. Adalek 1922 e voe meret takad Breizh-Veur evel ul lodenn eus Aod an Aour.

Danvez ha furmad an timbroù zo heñvel ouzh re trevadennoù all impalaeriezh ar Rouantelezh-Unanet : timbroù boutin gant poltred ar roue Edouarzh VII (1902-1909), hini George V (1913-1935), ha diwezhatoc’h timbroù gant ur furmad brasoc’h o kinnig savadurioù ar vro (Kastell Christiansborg en Accra), kartenn ar vro, ar produiñ kakao, gweledvaoù (Lenn Bosumtwi, gwez…). Poltred ar Roue George VI pe hini Elesbed II a gaver bepred en ur c’horn, hervez ar bloavezhioù.

E 1957 e voe roet he frankiz d’ar vro dindan anv Ghana

## Pennad kar
*Timbroù Ghana
Dire Straits

**Dire Straits** a oa ur strollad rock saoz savet e 1977 e Londrez gant Mark Knopfler (gitarour ha kaner), e vreur David Knopfler (gitar lusk), John Illsley (gitar-boud) ha Pick Withers (taboulinoù). E barr e vrud e voe ar strollad er bloavezhioù 1980, ha gwerzhet en deus ouzhpenn 140 milion a albomoù er bed a-bezh dibaoe.

*Sultans of Swing*, *Brothers in Arms*, *Money for Nothing*, *Lady Writer* pe *Romeo and Juliet* zo e-mesk o c'hanaouennoù brudetañ.

## Pladennoù studio

* *[[Dire Straits (pladenn)|Dire Straits]]* (1978)
* *[[Communiqué (pladenn Dire Straits)|Communiqué]]* (1979)
* ''Making Movies'' (1980)
* *[[Love over Gold (pladenn Dire Straits)|Love over Gold]]* (1982)
* *[[Brothers in Arms (pladenn Dire Straits)|Brothers in Arms]]* (1985)
* *[[On Every Street (pladenn Dire Straits)|On Every Street]]* (1991)

## Daveennoù
Callacanthis

***Callacanthis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Callacanthis burtoni]]*, brosezat en aradennad-venezioù Himalaya.

## Notennoù ha daveennoù
Marcel Déat

**Marcel Déat**, ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1894 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Genver 1955, a oa ur politikour eus Bro-C'hall. Da gentañ e oa ur  sokialour hag un ezel eus an Section Française de l'Internationale Ouvrière (SFIO) ; e penn un troc'h e voe gant ur strollad izili a savo an Nevezsokialouriezh muioc'h a-zehoù hag int kuit eus an SFIO e 1933. E-kerzh Dalc'herezh Bro-C'hall gant Alamagn nazi, en doa savet ar strollad kenlabourerezh Rassemblement national populaire (RNP). E 1944 e oa deuet da vezañ Ministr al labour hag ar c'hengred broadel e gouarnamant Pierre Laval e Vichy, a-raok tec'hout kuit da Sigmaringen gant pennoù bras Renad Vichy goude dilestradeg ar re Gevredet en Normandi. Kondaonet e voe dre zesfailh evit kenlabourerezh, ha marvet e oa kuzhet en Italia.
Strouezheg (Rezistañs)

**Strouezheg** (galleg: *Maquis*) a vez graet eus strolladoù eus ar Rezistañs c'hall ha stourmerien eus Belgia e-kerzh an Eil brezel-bed, savet da gentañ war ar maez gant tud hag a felle dezho chom hep mont da labourat en Alamagn dindan redi an STO, ha troet goude war-zu ar stourm armet, en ur implijout taktikoù guerilla peurliesañ. Lesanvet e oa o izili *paotred ar c'hoad*, pe *maquisards* e galleg. 

## Gwelet ivez

* Strouezheg Sant-Marc'hell
* Strouezheg Saverieg
* Armoù ar Rezistañs e Breizh
* ''Son Paotred ar C'hoad'', ur ganaouenn savet da vare ar brezel ha kanet war don ar ganaouenn rusianek "*[[Dre an traoñiennoù hag ar runioù]]*" ("По долинам и по взгорьям")
Casimir Lefaucheux

**Casimir Lefaucheux**, bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1802 e Bonnétable (Sarthe, Bro-C'hall) ha marvet d'an 9 a viz Eost 1852 e Pariz, a oa un armeurer gall. Brudet eo evit bezañ ijinet ar c'hartouchennoù brochennet, enne bodet an emors, ar poultr hag ar vannadell en un douilhez metal evit ar wech kentañ, e deroù ar bloavezhioù 1830. Sevel a reas ivez ar fuzuilhoù-chase kentañ karget dre o c'hulasenn, dezhe kanolioù da wintañ. Implijet eo ar sistem-mañ gant kalz fuzuilhoù-chase hiziv an deiz. Goude e varv e voe renet e embregerezh gant e vab Eugène.
## Levrlennadur
*  LAUTISSIER Gérard, RENONCIAT Michel, *Casimir Lefaucheux arquebusier 1802 - 1852*, Éditions du Portail, 2006, 144 p., ISBN 9782865510405

## Daveennoù
Heskenn-dro

Un **heskenn-dro** zo un ostilh evit troc'hañ, dezhañ ur gantenn lakaet da dreiñ gant ur c'heflusker. E bed ar munuzerezh e vez graet gantañ da skouer. Gellet a ra bezañ difiñv, pe hezoug. An heskenn-dro gentañ, lakaet da dreiñ gant ur c'heflusker hag a implije nerzh an dour-red, a vije bet ijinet er bloavezhioù 1810 gant ar Stadunanadez Tabitha Babbitt.

Restr:Sega circolare.jpg|Un heskenn-dro difiñv
Restr:Cirkelzaag (Circular saw).jpg|Un heskenn-dro hezoug
División Azul

An **250vet rann-arme troadegiezh** (alamaneg: **250. Infanterie-Division**), brudetoc'h evel **División Azul** (alamaneg: *Blaue Division*), a oa un unvez emouestlidi eus Spagn frankoour oberiant etre 1941 ha 1943 el Lu alaman (alamaneg: *Heer*) war Talbenn ar Reter an Eil Brezel-bed. An anv ofisiel e oa ar **Rann-arme youlidi spagnol** (spagnoleg: *División Española de Voluntarios*) gant al lu spagnol.

Francisco Franco a oa bet trec'h goude brezel diabarzh Spagn (1936–1939), harpet e oa bet ar vroadelourien gant Alamagn nazi. Renad aotrouniek Franco, en un doare ofisiel, a oa chomet neptul en Eil Brezel-bed met tomm e oa ouzh an Ahel. Goude obererezhioù ministr spagnol an aferioù estren Ramón Serrano Suñer hag ul lod eus pennoù bras al lu spagnol goude an 22 a viz Even 1941 ha lañs an Oberiadur brezel Barbarossa, Franco a oa bet a-du da aotreañ keodedourien spagnol da emezeliñ en un doare prevez el lu alaman hag a-du e oa da harpañ anezho dre an dafariñ nemetken. Ur rann-arme troadegiezh a oa bet savet neuze diwar Falanjisted hag ofiserien eus al lu spagnol ha kaset e oa bet da c'hourdoniñ en Alamagn. An unvez a oa bet o stourm war Talbenn ar Reter e seziz Leningrad, dreist-holl en emgann Krasny Bor. Distroet e oant eus an talbenn goude ma vije bet pouezet gant ar Gevredidi war Bro-Spagn e miz Here 1943. Distroet e oant da Vro-Spagn nebeut amzer goude-se. Meur a vil den a oa chomet war an Talbenn hag e oant bet lakaet er 121vet rann-arme troadegiezh, en unvez berrbad Legión Azul, hag evit echuiñ er Waffen-SS.
Kentoc'h Mervel

**Kentoc'h Mervel** a oa un aozadur broadelour breton berrbad awenet gant ar Sinn Féin. Ur strollad kuzh e oa anezhañ, urzhiet en un doare reut. Savet e voe e 1929 gant Célestin Lainé ha Gwilherm Berthou, an daou anezho a oa ijinourien kimiourien. Biken ne voe kaset da benn un obererezh gant ar strollad ha pa vije c'hoant ganto da zistrujañ Monumant ar vezh.
## Istor
Goude Emvod Sant-Brieg Strollad Emrenerien Vreiz (SEV), lod eus ar re yaouank a oa kounnaret bras. C'hoant a oa gant an izili da sevel un aozadur kuzh broadelour o c'houlenn ma vije disrannet Breizh diouzh Bro-C'hall. Lainé en doa embannet fin ar gevredigezh kuzh Kentoc'h Mervel pa oa bet Jeusset o kuitaat an SEV evit sevel Breiz da Zont. Meavenn, divroet eus Brest da Bariz evit ober studioù er Sorbonne (an iwerzhoneg dreist-holl) en ur labourat ivez en ti-post, a oa oadet a 19 vloaz da vare Kentoc'h Mervel. Goude fin Kentoc'h Mervel e voe savet Gwenn ha Du e 1930, ur strollad stourm kuzh, ur wech c'hoazh gant Lainé ha Berthou. Un aozadur all a oa ivez er memes amzer ha gant ar memes palioù anvet Kralaboussen savet gant izili War Zao.
## Mont en-dro
Pep ezel ne anaveze nemet an den en doa degemeret anezhañ en aozadur. 
## Izili brudet
* Ar vreudeur Cattelliot (Augustin ha Joseph)
* Théophile Jeusset
* Armand Girard
* Meavenn 
* Bob Le Helloco
* Denise Guieysse
* Joseph Cattelliot  
* Pierre Le Roux
* Jean Tezé
* Louis Joulaud

## Notennoù

​
Timbroù Namibia

## Timbroù Namibia

En  ez eo chomet Namibia dindan dalc’h stadoù estren. Trevadennet e voe gant Alamagn a-raok ar Brezel-bed Kentañ a roas dezhi an anv *Deutsch Südwest-Afrika* (= "Afrika ar Mervent"), ha fiziet e voe he melestradurezh e Suafrika etre 1922 ha 1989. Goude un hir a stourm ha votadegoù Aozadur ar Broadoù Unanet e oa bet embannet dizalc’hiezh Namibia e 1989.

Un heuliad 15 skeudenn diwar-benn mein ha mengleuzioù a yae d’ober an timbroù diwezhañ moullet gant melestradurezh Suafrika e Mervent Afrika e 1989. Un tammig a-raok o embann e 1990 e voe dizalc'h tiriad Namibia. Dre ma oa nevez an timbroù e voe miret an darn vrasañ eus an tresoù, an anv hepken a voe cheñchet : dilezet e voe ar c'huprit hag ouzhpennet e voe ar willemit evit er rummad namibian.

Ur gudenn all a oa e oa bet graet ur fazi er reollun gimiek eus ar boltwwodite. Reizhet e voe dra-se war timbr Namibia.

Roet e vez ur plas ledan d’an natur (loened, plant, stêrioù, gweledvaoù ar vro…), d’an hengounioù (gizioù, "roll hengounel ar baotred er gevredigezh"…) war an timbroù. Enoret e vez arzourien, skrivagnerien, edukatourien…) ar vro bep an amzer ivez.

## Pennadoù kar
*Timbroù Mervent Afrika
*Timbroù Suafrika

## Liamm diavaez
Postoù Namibia
Zanda (genad)

***Zanda*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaketoued, krouet e 1913 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* ar c'haketou Baudin (*Zanda baudinii*),
* ar c'haketou boc'h velen (*Zanda funerea*)
** *Z. f. *'funerea**', *whiteae* ha *xanthanotus*,
* ar c'haketou Carnaby (*Zanda latirostris*).

O c'havout a reer en Aostralia, tri (3) isspesad dezhe e holl.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Calyptorhynchus]]* a-raok.

## Notennoù ha daveennoù
Dorian Clerbois

**Dorian Clerbois** zo un troour brezhonek roazhonat.

## Troidigezhioù
* 2024 : Yann Gaonac'h, *Arkeologiezh danvorel*, Goater
* 2021 : Dani Torrent, *Albom evit an devezhioù glav*, Goater
* 2020 : Anne-Gaëlle Morizur ha Florence Dollé, *Tintin zo barvek he divgazel*, Goater
* 2020 : Gwenola Morizur ha Laurent Houssin, *Lulu hag ar Pesked Flaerius*, Goater
Timbroù Hyderabad

Hyderabad, pe Nizamat Hyderabad a oa ur Stad dizalc'h kozh, bras ha pinvidik e kreiz ledenez India. Renet e voe gant un “nizam” muzulman, da lavaret eo ur penntiern en Impalaeriezh Voghol, etre 1724 da 1950. Gwarezet e oa ar Stad gant ar Rouantelezh-Unanet evel Stadoù-priñselezh all ar Raj adalek 1798.

Timbroù a voe embannet gant melestradurezh Hyderabad e 1869 da gentañ, warno lizherennoù e yezh ar vro. Ouzhpennet e voe “Post Stamp” war ar re embannet etre 1871 ha 1905.

Sklaeroc’h evit ar melestradurezhioù estren e oa an timbroù embannet e 1927 : lenn a reer **H.E.H. The Nizam’s Government** er c’hreiz.

Goude an Eil Brezel-Bed e teuas er-maez an timbr nemetañ warnañ an anv HYDERABAD. Savet eo bet evit lidañ fin ar brezel ha distro ar soudarded d'ar gêr. Erlerc’hiet e voe e 1947 gant ur rummad o kinnig savadurioù heverk gant ar meneg “H.E.H The Nizam’s Government Postage”.

E miz Eost 1947 e voe embannet dizalc’hidigezh India met an Nizam Asaf Jah VII a felle dezhañ adtapout dizalc'hiezh e vro, pezh a voe nac’het gant Gouarnamant New Delhi. Aloubet e voe Hyderabad emiz Gwengolo 1948 gant arme India ha staget outi evel ur Stad eus Unaniezh India.
 
## Pennadoù kar
*Timbroù India
*Timbroù Indez Breizh-Veur
Oberiadur-brezel Ten-Gō

**Oberiadur-brezel Ten-Gō** e voe oberiadur meur diwezhañ Morlu Impalaeriezh Japan da vare an Eil Brezel-bed. E bal e oa kas an hobregoner Yamato, an hini brasañ er bed, asambles gant ur strollad bagoù all, da skeiñ ouzh aodoù Okinawa, evit ma stourmjent a-enep ar soudarded stadunanat dilestret evit aloubiñ an enezenn. Kregiñ a reas d'ar 6 a viz Ebrel 1945. Taget e voe ar flodad listri gant kirri-nij enebour d'ar 7 a viz Ebrel etre Kyūshū hag an inizi Ryūkyū, ha kaset e voe ar Yamato, ha pemp bag all diwar an nav kaset evit e wareziñ, d'ar strad. War-dro 3 700 martolod japanat a gollas o buhez en deiz-se. Kalz skañvoc'h e voe kolloù an US Navy er memes deiz (dek karr-nij ha daouzek levier).

## Daveennoù
Ilie Bolojan

**Ilie Gavril Bolojan**, ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1969, zo ur politiker eus Roumania ha Kentañ ministr Roumania abaoe an 23 a viz Mezheven 2025. Meur a garg all en doa bet a-raok : maer Oradea, prezidant kuzul Distrig Bihor, prezidant Sened Roumania ha prezidant da c'hortoz Roumania zoken, etre miz Kerzu 2024 ha miz Mezheven 2025. 

Goude ar c'holl a oa bet gant ar Strollad Frankizour Broadel (PNL) e kentañ tro dilennadegoù prezidant Roumania e 2024 hag a voe nullet, ar c'hentañ ministr Nicolae Ciucă en doa roet e zilez diouzh penn ar strollad PNL. Bolojan a oa deuet da vezañ neuze penn nevez ar strollad ha dilennet e oa bet da brezidant Sened Roumania.

D'an 12 a viz C'hwevrer 2025, goude dilez ar prezidant Klaus Iohannis, Bolojan a oa deuet da vezañ prezidant Roumania betek ma vije dalc'het dilennadeg prezidant Roumania e miz Mae 2025. Ar prezidant dilennet, Nicușor Dan, ur wech dilennet, en doa choazet Ilie Bolojan evel Kentañ Ministr.

## Notennoù ha daveennoù
SS-Gefolge

**SS-Gefolge** a oa anv un aozadur implijiadezed trevour eus ar *[[Schutzstaffel]]* en Alamagn nazi. Izili an SS-Gefolge a oa e servij ar *Schutzstaffel* met gant nebeut a c'halloud, dre ma ne oa ket an aozadur unan ofisiel eus an SS. Izili ar Gefolge a laboure er C'hampoù-bac'h nazi evel gwardezed pe infirmiourezed.
## Izili brudet

* Jenny-Wanda Barkmann
* Elisabeth Becker
* Erna Beilhardt
* Erika Bergmann
* Jane Bernigau
* Dorothea Binz
* Grete Boesel
* Johanna Bormann
* Herta Bothe
* Therese Brandl
* Hermine Braunsteiner
* Luise Danz
* Margot Dreschel
* Herta Ehlert
* Else "Elsa" Ehrich
* Irma Grese
* Martha Haake
* Wanda Klaff
* Liesbeth Krzok
* Hildegard Lächert
* Johanna Langefeld
* Elisabeth Lupka
* Maria Mandl
* Elisabeth Marschall
* Margarete Mewes/Margarete Mewesová
* Elfriede Mohneke
* Ruth Closius-Neudeck
* Alice Orlowski
* Ewa Paradies
* Margarete Rabe
* Gertrud Rabestein
* Elfriede Rinkel
* Ida Schreiter
* Gerda Steinhoff
* Maria Stromberger
* Inge Viermetz
* Elisabeth Volkenrath
* Erna Wallisch
* Emma Zimmer

## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
* Aufseherin
* SS-Helferin
La Chapelle-Mongenouil

**La Chapelle-Mongenouil** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, en Arondisamant Mortagne-au-Perche.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gacé, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe enArondisamant Mortagne-au-Perche  pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1822 e voe staget kumun La Chapelle-Mongenouil ouzh kumun Gacé.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
André Berthier

**André Virgile Paul Marie Berthier**, ganet d'an 11 a viz Genver 1858 e Neuilly (hiziv Neuilly-sur-Seine, en Hauts-de-Seine) ha marvet d'an 31 a viz Genver 1923 er memes kumun, a oa ur soudard, ijinour, armeurer ha den a aferioù gall.

## Buhez
Rollañ a reas en arme e 1876, e-lec'h ma teuas da vezañ serjant en eil rejimant Zouaved. Kenderc'hel a reas goude 1888 e rejimantoù troadegiezh tiriadel. Ouzhpenn e red-micher en arme e aozas ar c'hevredigezhioù jimnastik ha tennañ etre 1883 ha 1886, hag e labouras evit an hentoù-houarn en Aljeria. Implijet e voe gant an Impalaeriezh otoman etre 1891 ha 1892 evit sikour anezhi da wellaat hec'h armoù hag hec'h uzinoù munisionoù. Is-rener an S.F.M. e voe ivez. Ouzhpenn 50 tra a voe breouet gant Berthier, ar braz anezhe e bed an armoù-tan.

### Ar ''"sistem Berthier"''
Kinnig a reas e 1888 ur garabinenn dennata, diazezet he c'hulasenn war hini ar fuzuilh Lebel, met gant ur sistem pourveziañ tost ouzh hini Mannlicher. An arm a voe choazet evit ar marc'hegerezh gall daou vloaz goude dindan an anv Modèle 1890, ha diwarnañ e voe savet ur rummad armoù-skoaz anvet Berthier, hag a voe implijet gant nerzhioù surentez ar vro betek ar bloavezhioù 1960.

## Daveennoù
Unvezioù Difenn ar Bobl

**Unvezioù difenn ar bobl** (**YPG**),(kurdeg: یەکینەیێن پاراستنا گەل, Yekîneyên Parastina Gel; arabeg: وحدات حماية الشعب, Waḥdāt Ḥimāyat aš-Šaʽb) anvet ivez **Unvezioù gwareziñ ar bobl**, zo ur strollad stourmerien gurd sokialourien frankizour harpet gant Stadoù-Unanet Amerika  diazezet e Siria ha strollad pennañ an Nerzhioù Demokratel Sirian (SDF).

## Pennadoù kar

* YPJ (Unvezioù Difenn ar Merc'hed), aozadur milourel ar YPG evit ar merc'hed
* Olivier Le Clainche, pe Kendal Breizh hervez e anv-brezel, ezel eus ar YPG, lazhet e Jandairis (Siria) e miz C'hwevrer 2018 en ur vombezadeg kaset gant Turkia.

## Daveennoù
Timbroù Djibouti

## Aod c’hall ar Somalianed

Ar C'hallaoued a oa er rannvro-se eus  Afrika ar Reter adalek 1862, p'o doa prenet an douaroù tro-dro da borzh Obock. Goude krouidigezh Djibouti e teuas an tiriad da vezañ ur gwarezva gall dindan an anv "Aodoù Somalia" (= Côte des Somalis).

Timbroù Obock dreistmoullet gant DJ pe DJIBOUTI a voe implijet da gentañ (e 1894 ha 1902). Un heuliad timbroù kentañ a voe moullet e 1894-1900, o tiskouez gweledvaoù Djibouti, o venegiñ « Protectorat Côte des Somalis ». Timbroù tric’hornek a voe moullet evit ar wech kentañ.

E 1902 avat eo troet ar vro da drevadenn, hag alc’hwez an timbroù a zo deuet da vezañ « Côte Française des Somalis ». 

Danvez an timbroù a zo heverk eus ar preder trevadennel d'ar mare-se : henvroidi gant dilhad hengounel (brezelourien, marc'hegerien kañvaled, sonerien, h.a.), savadurioù ezotek e spered Europeiz (moskeennoù), mui un timbr evit enoriñ an drevadennerien (Leonce Lagarde e 1938). Gant melestradurezh Vichy e voe moullet un nebeud timbroù e 1941 (Moskeenn Djibouti gant poltred Pétain er c'horn), met buan e voe lakaet e gwerzh timbroù warno an dreistmoulladur FRANCE LIBRE.

Goude an Eil-Brezel-bed hag ar referendom aozet evit termeniñ statud ar vro (dizalc’h pe get) e 1957 e teu Bro-Djibouti da vezañ Tiriad Tramor Gall.
Kuit an henvroidi, loened ar vro a ya d’ober an darn-vrasañ eus danvez an timbroù embannet etre 1958 ha 1967, pa voe dilezet an anv *Aod c’hall ar Somalianed*.

## Tiriad gall ar pobloù Afar hag Issa
E miz Gouere 1967 e voe adanvet trevadenn gozh *Côte française des Somalis* (= Aod c'hall ar Somalianed) e *Territoire Français des Afars et des Issas.*

E dibenn miz Eost e teuas er-maez an timbroù kentañ dindan an anv-se. Tro 116 timbr a voe embannet dindan anv an tiriad etre 1967 ha 1977, mui 56 e anv ar postoù dre-nij.

An natur eo a ra an darn vrasañ eus danvez an timbroù (lapoused, krogennoù, pesked…) gant ar savadurioù (palez ar Gouarnour, al lez-varn, savadur e anv F.F.I. Djibouti… E rann timbroù ar Postoù dre-nij e kaver kalzig skiantourien, medisined, ijinourien enoret : Wilhelm Röntgen, Albert Calmette, Guglielmo Marconi, Marie Curie, Thomas Edison… N’eus mui kaoz avat eus tresadennoù broidi, gwisket en un doare hengounel. Galleg hepken eo ar yezh a lenner war an timbroù-post.

Badezet e vo Djibouti an tiriad e 1977 pa gavas an dizalc’hidigezh.
Abeillia

***Abeillia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : *[[Abeillia abeillei]]*, daou isspesad — *A. a. *'abeillei**' hag *aurea* — dezhañ, brosezat e Kreizamerika, en un takad hag a ya eus gevred Mec'hiko da norzh Nicaragua.

## Notennoù ha daveennoù
Neveznaziegezh

**Neveznaziegezh** a vez graet eus an holl stourmerien, aozadurioù pe strolladoù politikel bet savet abaoe fin an Eil Brezel-bed hag a glask lakaat advevañ pe adstaliañ an ideologiezh nazi. An neveznazied a implij o ideologiezh evit broudañ ar gasoni hag an dreistelezh ouennel (an dreistelezh wenn alies), evit tagañ strolladoù pe minorelezhioù gouennel pe etnek (a-enep ar Yuzevien hag a-enep an dud du da skouer). E degouezhioù zo e klaskont sevel ur Stad faskour.

An neveznaziegezh a zo lies-tre, gant aozadurioù ha luskadoù e kalz broioù ha liammoù etrebroadel dre rouedadoù. Adkemer a ra ul lodenn eus mennadoù an naziegezh, evel an enepyuzevegezh, an dreistbroadelouriezh, ar ouennelouriezh, an estrengasoni, an enebiezh an dud ampechet, an homofobiezh, an enepkomunouriezh, hag ar c'hoant da grouiñ ur "Pevare Reich". Nac'hañ al Loskaberzh a zo un talvoud boutin er c'helc'hiadoù neveznazi.

Implijet e vez alies gant an neveznazied arouezioù nazi, hag embann a reont o azeul evit Adolf Hitler ha pennoù bras an Trede Reich hag e genlabourerien. E lod eus broioù Europa pe Amerika latin ez eus lezennoù hag a sav a-enep embann soñjoù nazi, gouennelour, enepyuzev, pe enep heñvelreizhidi. Berzet eo an arouezioù nazi pe ar re tost dezho e darn eus broioù Europa (dreist-holl Alamagn) evit klask talañ ouzh emled an neveznaziegezh.

## Notennoù ha daveennoù