open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robertsport

**Robertsport** zo ur gêr eus Liberia, pennlec'h kontelezh Grand Cape Mount.

Anvet e voe diwar Joseph Jenkins Roberts, prezidant kentañ Liberia. War-dro 4 000 den a oa o chom enni e 2008.
Voinjama

**Voinjama** zo ur gêr eus Liberia, nepell diouzh Ginea. Pennlec'h kontelezh Lofa eo.

War-dro 26 000 den a oa o chom enni e 2008.
Joseph Jenkins Roberts

**Joseph Jenkins Robert** (15 a viz Meurzh 1809 - 24 a viz C'hwevrer 1876) a voe kentañ ha seizhvet prezidant Liberia.

Ganet e oa bet e Norfolk (Virginia, Stadoù-Unanet). Ur planter kembreat a-orin e vije bet e dad pa oa e vamm, Amelia, ur sklavez dezhañ. Hi hag he bugale a voe digabestret gant o mestr ha dimeziñ a reas gant James Roberts hag a roas e anv d'he bugale.

D'an 9 a viz C'hwevrer 1829 e kuitaas SUA e bourzh an *Harriet* evit divroañ da Liberia. Asambles gantañ e oa e vamm, pemp eus e vreudeur ha c'hoarezed, e wreg hag e vabig. En em staliañ a reas e Monrovia ma tigoras ur stal genwerzh. E 1830 e varvas e wreg hag o bugel hag addimeziñ a reas gant Jane Rose Waring. E 1833 e teuas da vezañ *high sheriff*, e karg da zastum taosoù digant pobloù ar c'horn-bro. Lakaet e voe da vesgouarnour e 1839 hag e 1841, goude marv Thomas Buchanan, e teuas da vezañ gouarnour. E 1846 e c'houlennas dizalc'hiezh an drevadenn hag a voe asantet dre referendom. D'ar 26 a viz Gouere 1847 e tisklêrias an dizalc'hiezh. Gounit a reas an dilennadeg aozet war-lerc'h ha d'an 3 a viz Genver 1848 e krogas gant e garg a brezidant Liberia.

Addilennet e voe teir gwech diouzh renk, betek koll a-enep Stephen Allen Benson e dilennadeg 1855. Labourat a reas da gentañ evit ma vije anavezet Liberia gant Stadoù all ar bed hag evit-se e veajas da Europa ha kejañ gant pennoù-Stad all. Trevadenn Maryland a embannas he dizalc'hiezh e 1854 met goude bezañ bet sikour digant hec'h amezeg en ur brezel a-enep ar pobloù Kru ha Grebo e stagas ouzh Liberia, evel kontelezh Maryland, e 1857.

Addilennet e voe e 1872 hag e 1874 met ne voe ket evit gouarn adalek 1875 dre ma oa re glañv hag Anthony W. Gardiner a renas en e blas betek 1876. Mervel a reas d'ar 24 a viz C'hwevrer 1876. E anv zo bet roet da aerborzh pennañ Liberia ha d'ur gêr, Robertsport.
Stephen Allen Benson

**Stephen Allen Benson** (21 a viz Mae 1816 - 24 a viz Genver 1865) a voe eil prezidant Liberia.

Ganet e oa Benson e Cambridge (Maryland, Stadoù-Unanet). E 1822 e tivroas gant e dud, tud du digabestr anezhe, da Liberia. Eno e voe kenwerzhour, sekretour personel Thomas Buchanan ha barner. Mont a reas da vesprezidant Liberia e 1853 hag eil prezidant ar vro e 1856. Chom a reas gant ar garg-se betek miz Genver 1864. E-pad e brezidantelezh ec'h eas da Europa ha dont a-benn e vije anavezet Liberia gant meur a Stad (gant Belgia e 1858, gant Italia...). E 1857 e voe staget republik Maryland ouzh Liberia evit mont d'ober kontelezh Maryland.

Mervel a reas e 1865 en e blantadeg kafe e Grand Bassa.
Carlo Emanuele IV Savoia

**Ur pennad [[Carlo Emanuele]] zo.* 

**Carlo Emanuele IV di Savoia** (Carl Emanuel ëd Savòja, en piemonteg)(Torino, 24 a viz Mae 1751 – Roma, 6 a viz Here 1819), lesanvet *l'Esiliato*  (*an Harluad*) a voe dug Savoia ha roue Sardigna adal 1796 betek 1802 pa voe diskaret gant aloubadeg an armeoù gall Napoleone Buonaparte. 

Mab henañ dug Savoia, Vittorio Amedeo, e oa. E dad a voe anvet da roue Sardigna, evel Vittorio Amedeo III, hag e vamm Maria Antonia a oa infantez Spagn evel merc'h da Felipe V, Roue Spagn.

## Dimeziñ

Dimeziñ a reas da Clotilde Bro-C'hall, c'hoar d'ar roue gall Loeiz XVI ha da Gonted Provañs hag Artez. Div c'hoar Carlo Emanuele a zimezas d'ar Gonted ivez: Maria Giuseppina da Gont Provañs ha Maria Teresa da Gont Artez.

Bugel ebet n'o doe Carlo Emanuele ha Clotilde. Deol e oa, evel e wreg, ha harpañ a rae Urzh ar Jezuisted, ha mont a reas da Jezuist e-unan goude marv e wreg.
Buchanan (Liberia)

**Buchanan** zo ur gêr eus Liberia, pennlec'h kontelezh Grand Bassa. Emañ war aod ar Meurvor Atlantel ha trede kêr vrasañ ar vro eo, gant war-dro 35 000 den o chom enni e 2008.

E miz Kerzu 1832 e voe savet un drevadenn, anvet Port-Cresson, gant quakered du eus SUA lec'h m'emañ Buchanan hiziv. Distrujet e voe e miz Even 1835 gant Bassaed met adsavet, en anv Bassa Cove, miz goude. Anvet eo bet diwar Thomas Buchanan, gouarnour kentañ Liberia ha kenderv ar prezidant amerikan James Buchanan.

Ne voe ket gwall dizhet gant an emgannoù e-pad ar brezelioù diabarzh hag ur bern repuidi a gavas bod enni e fin an XXvet kantved.
Stephen

**Stephen** zo un anv-bihan hag un anv-tiegezh saoznek.

## Adstummoù
* *[[Steven]]*
**[[Steve]], Stevie*

## Yezhoù all
**[[Stefan]]*, *[[Steven]]*, *[[Stevan]]* e brezhoneg
**[[Stephan]]* en alamaneg ha saozneg
**[[Étienne]]*, *[[Stéphane]]* e galleg
**[[Esteban]]* e spagnoleg
**Estebe* en euskareg

## Tud
*Steven Bleaz (etre 1092 ha 1096 - 1154), *Stephen of Blois* e saozneg, roue Bro-Saoz
### Stephen

* Stephen Allen Benson (1816-1865), prezidant Liberia
* Stephen Hawking (1942-2018), fizikour ha steredoniour saoz
* Stephen Harper (g. e 1959), kentañ ministr Kanada
* Stephen Jones, c'hoarier rugbi kenbreat
* Stephen King, skrivagner stadunanat
* Stephen Frears, aktour saoz
* Stephen Vizinczey, skrivagner kanadian saoznek

## Lec'hioù
*St Stephen's Green, pe *Faiche Stiabhna* en iwerzhoneg, park e Dulenn

## Gwelout ivez
* Stephens, anv-tiegezh
* Stephenson, anv-tiegezh

## Notennoù ha daveennoù
Daniel Bashiel Warner

**Daniel Bashiel Warner** (19 a viz Ebrel 1815 - 1 a viz Kerzu 1880) a oa ur politikour eus Liberia, bet trede prezidant ar vro (1864-1868).

Ganet e oa bet e Baltimore (Maryland, Stadoù-Unanet). E dad a oa ur sklav digabestret hag a dalc'he ur menaj. Ne oa nemet 8 vloaz pa zivroas da Liberia e 1823. Dilennet e voe da brezidant e 1863 ha kregiñ gant e garg d'ar 4 a viz Genver 1864. E-pad e brezidantelezh e klaskas lakaat an henvroidi da gemer perzh er gevredigezh ha da vezañ keodedourien Liberia.
James Spriggs Payne

**James Spriggs Payne** (19 a viz Kerzu 1819 - 31 a viz Genver 1882) a oa ur politikour, bet prezidant Liberia.

Ganet e oa bet e Richmond (Virginia, Stadoù-Unanet). E dud, sklaved digabestr anezhe, a zivroas da Liberia e 1829. Desachet e oa Payne gant ar politikerezh, an ekonomiezh hag ar relijion. Dilennet e voe da brezidant Liberia e 1868, evit daou vloaz. Labourat a reas evit gwellaat an darempredoù etre ar gouarnamant hag an henvroidi. Addilennet e voe e 1876, evit daou vloaz adarre, d'ur mare ma wanae ar vro abalamour d'un enkadenn ekonomikel.
Loeiza Savoia

**Loeiza Savoia**, pe **Luisa di Savoia** en italianeg, pe **Louise de Savoie** e galleg, zo anv meur a briñsez.

* Louise de Savoie (1462-1503), leanez ha gwenvidigez
* Loeiza Savoia (1476-1531), mamm da Frañsez Iañ (Bro-C'hall), Roue Bro-C'hall;
* Louise de Savoie (1629-1692), merc'h da Vittorio Amedeo Iañ Savoia ;
* Louise de Savoie (1729-1767), merc'h da Carlo-Emanuele III Sardigna ;
* Louise de Savoie (1753-1810), pe Marie-Joséphine de Savoie, merc'h da Vittorio Amedeo III Sardigna.

*Maria Luisa di Savoia en italianeg, pe María Luisa Gabriela de Saboya e spagnoleg, (Torino, 13 a viz Gwengolo 1688 – Madrid, 14 a viz C'hwevrer 1714), rouanez Spagn dre he dimeziñ da Felipe V, Roue Spagn
Loeiza Savoia (1476-1531)

**Loeiza Savoia** (1476-1531) a oa mamm Frañsez Iañ (Bro-C'hall), Roue Bro-C'hall.

Merc'h e oa da Fulup II Savoia, dug Savoia, lesanvet *an Dizouar*, ha d'e bried Marc'harid Bourbon (1438-1483), merc'h da Charlez Iañ Bourbon, dug Bourbon, ha da Agnès de Bourgogne.
Pa varvas he mamm e voe fiziet en he moereb, Anne de Beaujeu, merc'h da Loeiz XI, Roue Bro-C'hall, rejantez Bro-C'hall ; ur skouer e voe Anne de Beaujeu evit Loeiza Savoia.

E 1488, pa oa 12 vloaz, e timezas da Charles d'Orléans, Kont Angoulême, ha daou vugel he doe :
* Marguerite d'Angoulême (1492-1549), dimezet e 1527 da Henri II ''d'Albret'', Roue Navarra ; honnezh eo a voe mamm da Jeanne III d'Albret ha mamm-gozh da Henri IV ;
* Frañsez Iañ (Bro-C'hall) (1494-1547), Roue Bro-C'hall adalek 1515 betek e varv.

Intañvez e voe Loeiza Savoia d'an oa a 19 vloaz. Gouestlañ a reas he buhez da zesevel he bugale, gant skoazell he c'hofesour Cristoforo Numai, eus Forlì, (Italia).
Fellout a rae dezhi prientiñ he mab, he C'haesar muiañ karet* (César bien-aimé)*, da vezañ roue rak mab ebet n'en devoa ar roue Loeiz XII.

Dre ziv wech e voe rejantez e-kerzh brezelioù he mab karet :
* e 1515, pan eas da drec'hiñ ar Suised, en emgann Marignano ; 
* e 1525-1526, goude emgann Pavia e 1525.
Edward James Roye

**Edward James Roye** (3 a viz C'hwevrer 1815 - 11 a viz C'hwevrer 1872) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro.

Ganet e oa bet e Newark (Ohio, Stadoù-Unanet). Dre ma oa pinvidik e dad, perc'hennet gantañ douaroù en Indiana hag en Illinois, e c'hellas Roye mont d'ober studioù uhel. Divroañ a reas da Liberia e 1846 hag ober kenwerzh eno.

Dilennet e voe da brezidant e 1869. Pa grogas gant e garg d'an 3 a viz Genver 1870 e oa ar vro en un enkadenn ekonomikel. Mont a reas Roye da Londrez evit ober amprestoù a-benn seveniñ ur programm sevel hentoù ha skolioù en e vro. Digreskiñ a reas an ezporzhiañ produioù abalamour da gevezerezh broioù all er c'henderc'hiñ kafe pe sukr. Dibosupl e voe da Liberia resteurel an arc'hant d'ar bankoù saoz ha tizhet e voe ar vro gant ar resediñ.

Tennet e voe e garg digantañ d'ar 26 a viz Here 1871. Ur marv trumm a gavas d'an 11 pe d'an 12 a viz C'hwevrer 1872 : pe e voe lazhet, pe e veuzas.
James Skivring Smith

**James Skivring Smith** (26 a viz C'hwevrer 1825 - war-dro 1892) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro.

Ganet e oa bet e Charleston (South Carolina), er Stadoù-Unanet). E familh a zivroas da Liberia e 1833 hag e dud a varvas bloaz goude gant ar malaria. Distreiñ a reas Smith da SUA ma tapas un diplom war ar medisinerezh e 1848. Mont a reas en-dro da Liberia ma voe mezeg ha sekretour-Stad. Besprezidant e oa pa voe tennet e garg digant Edward James Roye e miz Here 1871 ha Smith a voe e penn ar Stad evit an daou viz a chome betek termen ar prantad, da lâret eo betek ar 1 a viz Genver 1872. Goude se ec'h eas da verour-meur kontelezh Grand Bassa eus 1874 da 1884.
Anthony W. Gardiner

**Anthony W. Gardiner** (1820 - 1885) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro.

Ganet e oa bet e kontelezh Southampton (Virginia, Stadoù-Unanet). Divroañ a reas da Liberia gant e familh e 1831 hag eno e reas studioù war ar gwir. Kemer a reas plas Joseph Jenkins Roberts e penn ar Stad e fin 1875, pa oa Roberts re glañ evit echuiñ e brezidantelezh. Gounit a reas an dilennadeg e 1877 ha navet prezidant Liberia e voe adalek ar 7 a viz Genver 1878. Addilennet e voe met ret e voe dezhañ dilezel e garg d'an 20 a viz Genver 1883 dre ma oa skoet klañv.
Mereng

**Mereng** (/'me:ræŋ/), **meuring**, pe *meringue (*/məˈræŋ/), an anv gallek, zo lipouzerezh graet gant gwennoù vioù foetet ha mesket gant sukr. A bep seurt merengoù zo, met dre vras e weler tri seurt anezhe, goude ma ne vezont ket atav gwall zisheñvel : ar re suis, ar re italian, ar re c'hall.

Ur verengenn a reer eus ur c'houign sec'h graet gant mereng ha poazhet er forn izel-izel he gwrez.

## Orin ar ger
Kentañ meneg eus ar ger « meringue » a oa en 1692 en ul levr keginañ gallek, gant François Massialot. Hervez Alain Rey (Dictionnaire historique de la langue française, 1992) e vije meur a vartezeadenn diwar-benn an orin:
* eus ar ger polonek *murzynka*, «morianez», a vije bet roet d'ur « mereng chokolad », 
* eus ar ger alamanek *Meringel*, met *Meringel* eo a zeu eus *Meringue*, 
* eus ar ger latin *meringa*, adstumm da *merenda*, « pred an abardaez», a vije tremenet dre an nederlandeg, nemet distaolet e tleje bezañ ar vartezeadenn-se dre ma n'eus roud ebet « meringue » e pikardeg,
* kinniget eo bet ivez anv *[[Meiringen]]*, ur gêriadenn e Suis, war lez an Aar nepell diouzh lenn Brienz, ma vije bet Gasparini, kouignaouer suis, o labourat en XVIIIvet kantved. 

Met n'eus netra sur. 

## Ober
Ar mereng a vez graet oc'h implij perzhioù ar gwenn-vi hag ar sukr :
* ar mereng suis a vez graet o lakaat ar gwennoù-vioù da c'hoiñ gant ar sukr en dourgib,
* ar mereng italian a vez graet gant sukr poazh, an hini diaesañ d'ober eo,
* ar mereng gall a vez graet o lakaat 100 gramad sukr ouzhpenn dre bep gwenn-vi.

Goude-se e vez lakaet er forn (80&nbsp;°C) evit kaout mereng gwenn. Ma vez tomm-gor ar forn (ouzhpenn 100&nbsp;°C) e teu ar sukr da vout gwenn-louet, pe damrous.

## Notennoù
Alfred Francis Russell

**Alfred Francis Russell** (25 a viz Eost 1817 - 4 a viz Ebrel 1884) a oa ur politikour, bet prezidant Liberia.

Ganet e oa bet sklav e Lexington (Kentucky, Stadoù-Unanet). Goude bezañ bet digabestret ec'h eas kuit, asambles gant e vamm, da Liberia e 1833. Mont a reas da brezidant Liberia d'an 20 a viz Genver 1883, goude ma voe dilezet e garg gant Anthony W. Gardiner abalamour da gudennoù yec'hed. E-pad e brezidantelezh e voe aloubet an tiriad er c'hornôg d'ar stêr Mano gant ar Saozon ha staget anezhañ da Sierra Leone. Rebechet e voe ouzh Russell ha Gardiner bezañ kollet tiriadoù d'ar Saozon ha moarvat eo abalamour da se ne voe ket addilennet Russel e 1884.
Hilary R. W. Johnson

**Hilary R. W. Johnson** (1 a viz Even 1837 - 1900) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro eus 1884 da 1892.

Johnson a voe ar prezidant kentañ ganet en Afrika, pa oa bet ganet an holl re all en e raok e SUA. Kregiñ a reas gant e garg d'ar 7 a viz Genver 1884 hag addilennet e voe teir gwech c'hoazh goude se.

E-pad e brezidantelezh e voe peurwiriekaet an harzoù etre Liberia ha Sierra Leone hag a oa dindan dalc'h ar Saozon (miz Du 1885).
Joseph James Cheeseman

**Joseph James Cheeseman** (1843 - 12 a viz Du 1896) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro.

Ganet e oa bet en Edina, e kontelezh Grand Bassa. Prezidant Liberia e voe eus ar 4 a viz Genver 1892 d'an 12 a viz Du 1896. E-pad e brezidantelezh e voe rediet Liberia gant ar C'hallaoued da zilezel an tiriad en tu all da Cape Palmas evit stagañ anezhañ ouzh Aod an Olifant (1892). Mervel a reas Cheeseman a-raok fin e drede respet.
Bain-marie

Ar ***bain-marie*** (distaget [bɛ̃ ma'ʁi] ; anv gallek ha saoznek), a dalvez kement ha "kibellad Maria", anvet ivez **dourgib** ha **poazhadenn** e brezhoneg, zo un doare da boazhat goustadik, gant ul lestr lakaet e-barzh dour tomm. un doare da virout traoù tomm eo ivez.

## Gerdarzh
Ent-resis, ur *bain-marie* zo ul lestr plat ha bas ma lakaer dour tomm a servij da dommañ ar boued a zo en ul lestr all. Dont a ra eus *balneum Mariae*, "kibellad Maria" e latin ar Grennamzer.
Marteze e teu an anv eus an doare c'hwek da dommañ ar boued, met ar Varia-se a vez lakaet kentoc'h da vezañ Mariam ar Yuzevez, c'hoar Aaron ha Moizez hervez an Testamant Kozh (Ermaeziadeg|Er. 15:20) ha diazezerez an alkimiezh.
*Balne od Mary* e veze e krennsaozneg e dibenn ar  a-raok treiñ d'ar galleg *bain-marie* end-eeun betek ar  ; *bain-marie* ha *double boiler* "kastelodenn doubl" a implijer hiziv.

## Meizad
Ar *bain-marie* zo un doare da dommañ goustad, dre dommañ dour goustad. An dour eo an hanterour. Lakaet e vez ar meuz da dommañ en un endalc'her bihan, hag an endalc'her bihan-se e-barzh unan bras leun a zour, ha hennezh eo a vez lakaet war an tan. Evel-se eo an dour a vez tommet da gentañ, en endalc'her bras, hag an dour pa vo tomm a dommo ar meuz a zo en endalc'her bihanoc'h, en un doare goustad, unvan.

Hollret eo e stokfe al lestr diabarzh (bihanoc'h) ouzh an dour, mod all ne dremeno ket an tommder eus an eil lestr d'egile. Dre implijout meur a zoare dourenn e lestr an traoñ (eoul, dourennoù sall, *etc*) e labourer gant meur a [wrezverk. Arabat eo e virfe an dour avat, setu ez eo ret e vefe yenoc'h eget 100&nbsp;°C.

Teuziñ chokolad a reer gant ur ''bain-marie'', kuit da zeviñ ar chokolad.

== Istor ==
Hervez ar [kimiezh|c'himiour alaman Edmund von Lippmann (1857-1940) e oa bet deskrivet a doare-poazhat-se gant Hippokrates C'hios, mezeg ha matematikour hellazat eus ar Vvet kantved kent JK, hag ivez gant an naturoniour Theophrastos er IVvet kantved kent JK.

Emled implij ar *bain-marie* zo lakaet war gont Alberzh Veur.

Kentañ meneg eus an anv latin *Balneum Mariae* zo eus deroù ar XIVvet kantved, er Rosarium lakaet war gont Arnaud de Villeneuve.

## Notennoù
Tahiti

**Tahiti** zo un enezenn eus Enezeg ar Gevredigezh, er Meurvor Habask, hag unan eus inizi Polinezia c'hall. Un enezenn veneziek eo, hag ur gouraleg tro-dro dezhi. Div lodenn zo anezhi: Tahiti Nui, an hini vrasañ, ha Tahiti Iti, pe ar *Ragenez*, staget kenetreze gant strizh-douar Taravao.

Dizoloet e voe en 1767 gant Samuel Wallis, ha goude en 1768 gant Bougainville ha Cook en 1769.

## Liammoù diavaez
Fangataufa

**Fangafauta** a zo un atoll en inizi Tuamotu, e Polinezia c'hall. Eno, evel e Moruroa, a zo 45 km ac'hano, e oa bet graet meur a daol-arnod nukleel gant arme ar Republik C'hall etre 1966 ha 1996. Kontañ a reer 138 tarzhadenn atomek en holl ent-ofisiel.

Stag eo Fangataufa ouzh kumun Tureia, enni atolloù Tureia, Moruroa, Tematangi ha Vanavana. Roet e oe bet da Vro-C'hall e 1964 d'ober hec'h arnodoù nukleel.

## Liammoù
*http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/27/france-nuclear-tests-illness

## Pennadoù kar
*Rainbow Warrior
*Enez Bikini
William D. Coleman

**William D. Coleman** (1842 - 1908) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1896-1900).

Ganet e oa bet e kontelezh Fayette (Kentucky, Stadoù-Unanet). E familh a zivroas da Liberia e 1853 hag en em staliañ e-kichen Monrovia. Mont a reas da brezidant d'an 12 a viz Du 1896 pa varvas Joseph James Cheeseman ha dilennet e voe goude evit ur respet all. Reiñ a reas e zilez d'an 11 a viz Kerzu 1900.
Garretson W. Gibson

**Garretson W. Gibson** (20 a viz Mae 1832 - 26 a viz Ebrel 1910) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1900-1904).

Ganet e oa bet e Maryland (Stadoù-Unanet) hag e familh a zivroas da Liberia e 1835. Studiañ a reas an doueoniezh ha mont da veleg. Pa voe roet e zilez gant William D. Coleman e oa Gibson sekretour-Stad ha lakaet e voe da brezidant dre na oa besprezidant ebet d'ar c'houlz-se. Gounit a reas an dilennadeg da heul ha chom prezidant Liberia betek ar 4 a viz Genver 1904.

Gibson a voe ar prezidant diwezhañ ganet e SUA.
Arthur Barclay

**Arthur Barclay** (31 a viz Gouere 1854 - 10 a viz Gouere 1938) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1904-1912).

Ganet e oa bet e Bridgetown (Barbados). Labourat a reas e kontelezh Montserrado a-raok bezañ sekretour-Stad e gouarnamant Joseph James Cheeseman. Dilennet e voe da brezidant e 1903, ha derc'hel a reas ar garg a brezidant eus ar 4 a viz Genver 1904 d'ar 1añ a viz Genver 1912 dre ma voe addilennet teir gwech c'hoazh goude.
Georgia (anv-bihan)

**Georgia** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed.

## Orin
Savet eo diwar an anv-bihan George, roet d'ar baotred. 

## Adstummoù
* Georgina ha Georgiana. 

## Yezhoù all
* Giorgia, en italianeg

## Tud

### XIXvet kantved

* Georgia Cayvan, anv-micher *Georgie Eva Cayvan* (1857– 1906), aktourez c'hoariva stadunanat

### XXvet kantved
* Georgia Carroll (1919-2011), kanerez hag aktourez stadunanat
* Georgia Gibbs ( 1919 – 2006), kanerez jazz stadunanat
* Georgia Moffett (* 1984), aktourez saoz
* Georgia O’Keeffe (1887–1986), livourez stadunanat
* Georgia van der Rohe (1914–2008), korollerez alaman
* Georgia White (1903–ca. 1980), kanerez blues stadunanat

## Pennadoù kar
* Georgina
* Georgette
Georgiana

**Georgiana** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed. 

## Orin
Savet eo diwar an anv George, roet d'ar baotred, war un dro gant e adstummoù Georgina ha Georgia (anv-bihan). Dont a ra George eus ar ger Γεωργιος, hag a dalv kement ha labourer-douar.

Krouet e voe an anv-bihan er c'hantved ma erruas an anv George da Vro-Saoz, eus Rouantelezh Hannover, gant ar roue alaman George Iañ (1660–1727).

## Yezhoù all
**Georgine* en alamaneg

## Tud
### XVIIIvet kantved
*Georgiana Cavendish (1757–1806), Dugez Devonshire

### XIXvet kantved
*Georgiana McCrae (1804–1890)
*Georgiana Molloy (1805–1843)
*Georgiana Fullerton (1812–1885)
*Georgiana Drew (1856–1893)
*Georgiana Buller (1884–1953)

*Georgiana Keable

### XXvet kantved
*Georgine von Milinkovic (*1913 en Praha; † 1986 en München) , c'hoariganerez alaman.

### Lennegezh
**Georgiana Darcy* er romant saoznek Pride and Prejudice, gant Jane Austen;
* *Georgiana*, mamm Pip, er romant saoznek "Great Expectations" gant Charles Dickens 
* *Georgiana*, pried Aylmer, en danevell "The Birthmark" gant Nathaniel Hawthorne 
* *Georgiana Reed*, keniterv da Jane Eyre , er romant saoznek gant Charlotte Brontë.

## Lec'hioù
*Georgiana (Alabama)
*Georgiana County (New South Wales)

## Notennoù
Daniel Edward Howard

**Daniel Edward Howard** (4 a viz Eost 1861 e Buchanan - 9 a viz Gouere 1935 e Monrovia) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1912-1920).

Pa darzhas ar brezel-bed kentañ e klaskas Howard derc'hel gant ur politikerezh neptu, daoust ma oa techet da vont a-du gant ar gevredidi dre ma oa gronnet Liberia gant trevadennoù Bro-Saoz ha Bro-C'hall. Aotre a roas d'ar C'hallaoued da staliañ ur greizenn radio e Monrovia. Taget e voe neuze ar gêrbenn gant ul lestr-spluj alaman e 1917 ha rak-se e rankas Howard mont da-vat gant ar gevredidi ha disklêriañ brezel da Alamagn d'an 12 a viz Genver 1918.

Mont a reas ekonomiezh ar vro da fall e-pad ar brezel abalamour ma oa liammet-kreñv ouzh an ezporzhiañ : n'hallent ken al Liberianed ober kenwerzh na gant Alamagn, o c'heveler pennañ a-raok ar brezel, na gant ar gevredidi en abeg d'ur blokus alaman a-hed o aodoù.

E 1915 ec'h emsavas ar bobl Kru, disklêriet ganti he lealded da Vreizh-Veur hag he c'hoant da vezañ staget ouzh Sierra Leone. Gwasket e voe an emsavadeg gant sikour Amerikaned.

E 1919 e teuas Liberia da vezañ ezel eus Kevredigezh ar Broadoù.
Giorgia

**Giorgia** ha **Giorgina** zo daou anv-bihan italianek, roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv Giorgio .

## Yezhoù all
*Georgine, en alamaneg
*Georgia, Georgiana, ha Georgina, e saozneg
*Georgette e galleg
*Jiřina e tchekeg

## Tud

### Giorgia

***Giorgia**, anv-micher meur a ganerez italian:
** Giorgia Monese (1941-), brudet er bloavezhioù 1960;
** Giorgia Fiorio (1967-), brudet er bloavezhioù 1980, troet da luc'hskeudennerez; 
** Giorgia Todrani (1971-), brudet er bloavezhioù 1990.
* Giorgia Moll, kanerez
* Giorgia Meloni (g. e 1977), politikourez, prezidantez Kuzul ar Vinistred.

### Giorgina
*Giorgina Bertolucci di Vecchio (1899-1985), livourez italian
Charles D. B. King

**Charles Dunbar Burgess King** (12 a viz Meurzh 1875 - 4 a viz Gwengolo 1961) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1920-1930).

E dilennadeg 1927 e oa King enebet ouzh Thomas J. R. Faulkner. Trec'h e voe King gant 234 000 mouezh. Padal ne oa nemet 15 000 den enskrivet. Goude an dilennadeg e tamallas Faulkner ouzh gouarnamant Liberia ober c'hoazh gant sklaverezh ha labourioù ret. Ur bodad-enklask a voe kaset gant Kevredigezh ar Broadoù. Embannet e voe danevell ar bodad e 1930, enni disoc'hoù an enklask hag a ziskoueze splann e veze graet gant al labour ret er vro hag emellet en afer tud eus ar gouarnamant evel ar besprezidant Allen Yancy. King a roas neuze e zilez d'an 3 a viz Kerzu 1930.

## Notenn
Inizi ar Gevredigezh

**Inizi ar Gevredigezh** (*Archipel de la Société* e galleg; *Te fenua Tōtaiete mā* e tahitieg) zo un enezeg eus Polinezia c'hall, er Meurvor Habask. Rannet eo an enezeg etre an Inizi Dindan an Avel hag an Inizi en Avel.

## An Inizi
### An [[Inizi en Avel]]
*Tahiti
*Moorea
*Tetiaroa 
*Mehetia
*Maiao

### An [[Inizi Dindan an Avel]]
*Bora-Bora
*Huahine
*Maupiti
*Raiatea
*Tahaa
*Manuae
*Maupihaa
*Motu One
*Tupai

## Istor

Gant James Cook e voe diskoachet an inizi en 1769 ha dizoloet Tahiti hag an inizi tro-war-dro. Anvet e voent *« Society Islands »*, a greder, abalamour d'ar Royal Society, he devoa arc'hantet e veaj. Koulskoude e voe skrivet gant James Cook e-unan en e zeizlevr en devoa anvet anezho Kevredigezh abalamour ma'z int tost-tost an eil ouzh eben ("as they lay contiguous to one another").
Centre national de la recherche scientifique

**Centre National de la Recherche Scientifique** (*Kreizenn Vroadel an Imbourc'h Skiantel*), teskanv **CNRS**, eo an aozadur publik karget da gas war-raok an enklaskerezh skiantel e Bro-C'hall. Savet e oa bet er bloaz 1939, a-drugarez da strivoù ha youl ar politikour gall Jean Zay peurgetket.

## Skouer
* Tud nann-soudard bet marvet e Normandi abalamour d'ar brezel e-pad Emgann Normandi:
Mémorial des victimes civiles en Normandie

## Daveennoù ha notennoù
Edwin Barclay

**Edwin James Barclay** (1882 - 1955) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1930-1944). Niz e oa da Arthur Barclay, bet prezidant Liberia etre 1904 ha 1912.

Ministr an Diavaez ha sekretour-Stad e voe a-raok mont da brezidant d'an 3 a viz Kerzu 1930 goude dilez Charles D. B. King. Er bloavezhioù 1930 e sinas aotreadurioù gant posterien eus Danmark, an Izelvroioù, Alamagn pe Pologn. Torret e voe an aotreadur gant posterien Alamagn e 1937 abalamour ma oant a-du gant an Nazied.

Goude aloubadeg Malaysia ha Singapour gant Japan en Eil brezel-bed e teuas Liberia da vezañ ul lec'h strategel a-bouez dre ma oa ar vro nemeti hag a bourchase kaoutchoug d'ar gevredidi. Sinet e voe un emglev-difenn gant SUA e 1942, ar pezh a roas lañs d'un diorren strategel (sevel hentoù, aerborzhioù, ensavadurioù). Soudarded amerikan a'n em stalias e kontelezhioù Montserrado ha Grand Cape Mount.
Kevre Katolik

Ar **C'hevre** (*la Ligue*), pe ar **C'hevre Katolik** (*la Ligue catholique*), pe ar **C'hevre Santel** (*la Sainte Ligue*) pe an "Unvaniezh Santel" pe c'hoazh "Unvaniezh Santel Pariz" (*la Sainte Union (de Paris)*) eo an anvioù roet d'ur gostezenn bolitikel gatolik c'hall hag a glaske difenn ar relijion gatolik a-enep d'ar brotestanted, e-pad Brezelioù ar Relijion er  er Rouantelezh c'hall.

Savet e oa bet gant Henry, Dug Guise en 1576. Mennet e oa tud ar C'hevre da gas kuit ar Brotestanded eus ar Rouantelezh c'hall.

Sikouret e oa en diavaez gant ar pab Sikstus V, gant Felipe II, Roue Spagn, ha gant ar Jezuisted.

Kement a verzh e ra ar gostezenn ken e teu da vezañ risklus evit ar vonarkiezh. E 1588 e teu a-benn da skarzhañ ar roue Herri III eus ar gêr-benn. Ar C'hevre a wana tamm-ha-tamm avat dirak trec'hioù ar roue Herri IV.

Unan eus an dañjerioù brasañ evit ar vonarkiezh c'hall e voe a-raok deroù an hollveliegezh, gant ar Fronde, er c'hantved war-lerc'h. Ar reoù-mañ a viras en o spered ar C'hevre, evel skouer.

## Lennegezh
**[[Ar Re Unanet]]*, gwerz e Barzaz Breiz.

## Notennoù
William Tubman

**William Vacanarat Shadrach Tubman** (29 a viz Du 1895, Harper - 23 a viz Gouere 1971, Londrez) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1944-1971).

Kregiñ a reas gant ar politikerezh o vont da senedour kontelezh Maryland e 1923 ha stourm a reas evit difenn gwirioù an henvroidi. Dilennet e voe da brezidant e 1943 ha kregiñ gant e garg d'an 3 a viz Genver 1944. Daoust ma oa staliet soudarded amerikan er vro abaoe 1942 n'eo nemet d'ar 27 a viz Genver 1944 ma voe disklêriet ar brezel gant Liberia ouzh Alamagn ha Japan. Asantiñ a reas Tubman skarzhañ ar geodedourien alaman diouzh ar vro daoust ma oa kreñv o fouez ekonomikel evit Liberia.

Goude ar brezel e kasas da benn vat ur programm diorren ekonomikel, pezh a lakaas ar vro da vont war vodernaat. Savet e voe hentoù, hentoù-houarn, ospitalioù hag ensavadurioù all.
William R. Tolbert, Jr.

**William Richard Tolbert, Jr.** (13 a viz Mae 1913, Bensonville - 12 a viz Ebrel 1980, Monrovia) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1971-1980).

Besprezidant e oa pa varvas William Tubman ha dre-se e voe lakaet da brezidant d'an 23 a viz Gouere 1971. Aotren a reas krouidigezh ur strollad politikel all, ar *Progressive Alliance of Liberia* e 1978. Klask a reas digeriñ plasoù er gouarnamant d'an henvroidi hag a yae d'ober ar muiañniver eus poblañs ar vro. Dilezel a reas politikerezh Tubman hag a oa a-du krenn gant blok ar C'hornôg, skoulmañ darempredoù gant an URSS, Sina pe Kuba ha dre-se lakaat Liberia e-touez ar broioù disteud.

E miz Meurzh 1980 e verzas ar *PAL* ha herzel pennoù ar strollad war zigarez a dreitouriezh. D'an 12 a viz Ebrel e voe lazhet en un taol-Stad kaset da benn gant Samuel Doe ha soudarded all, holl anezhe henvroidi liberian.
Giorgio

**Giorgio** zo un anv-bihan italianek

## Yezhoù all
*Georg, en alamaneg
*George, e saozneg
*Georges e galleg
*Jorj ha Jord, e brezhoneg
### Tud
* Giorgio Anselmi, livour.
* Giorgio Armani (1934-2025), stilour italian.
* Giorgio Bassani (1916-2000), skrivagner ha barzh italian 
* Giorgio da Castelfranco (1477-1510), livour italian brudet evel Giorgione.
* Giorgio De Chirico, livour.
* Giorgio Napolitano (1925-2023), prezidant Republik Italia.
* Giorgio Scherer, livour.
* Giorgio Vasari (1511-1574), livour hag arzistorour italian.
Saint-André-d'Hébertot

**Saint-André-d'Hébertot** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall.

## Gerdarzh
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, Emgann Normandi: ur gwaz nann soudard a varvas abalamour d'ar brezel e miz Eost 1944; lazhet e voe gant ur vombezadeg.
## Monumantoù ha traoù heverk

* An ti lec'h ma voe ganet Vauquelin.

* Iliz katolik *Sant Andrev*, - kantved.
* Ar prioldi kozh, -- kantved.
* Kastell Aguesseau, - kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh
## Tud
* Louis-Nicolas Vauquelin, apotiker ha kimiour gall, 1763-1829, bet ganet ha marvet e Saint-André-d'Hébertot. 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Aostralazia

**Aostralazia** (anv hag a dalvez "Azia ar Su") a zo ur rann eus ar bed hag a gemm he zachenn hervez ar mareoù hag an douaroniourien. Ur rann eus Okeania eo dre vras, hag en un doare strizh emañ ingal Aostralia ha Zeland-Nevez e-barzh, koulz hag an inizi bihan pe bihanoc'h nes. Pa vez gwelet en un doare ledanoc'h, ar pezh a vez graet alies gant an naturourien hag an ekologourien, emañ e-barzh ivez Ginea-Nevez, hag inizi all e-maez eus Mikronezia ha Polinezia, da lavaret eo emañ koulz lavaret Melanezia a-bezh e-barzh ivez. Evit ekozonenn Aostralazia e vez ouzhpennet a-wechoù inizi all eus enezeg Indonezia, a-reter da linenn Wallace evel Timor, Sulawesi, Inizi Maluku ha Flores.
Vittorio Amedeo III

**Vittorio Amadeo III** (Torino 1726–1796 Moncalieri) a oa dug Savoia, Piemonte hag Aosta, ha Roue Sardigna adal 1773 betek e varv. Brezel a reas da Vro-C'hall e 1792. Tad e oa d'an tri roue Sardigna diwezhañ. 

## E vuhez
Mab e oa da Carlo Emanuele III ha d'e eil pried Polyxena von Hessen-Rotenburg-Rheinfels. 

## Eured ha bugale
Dimezet e oa e 1750 da Maria Antonietta di Borbone-Spagna (1729-1785), merc'h yaouankañ Felipe V, Roue Spagn, hag Elisabetta Farnese.
Kurunenn Bro-C'hall

**Kurunenn Bro-C'hall** eo arouez ar sovereniezh politikel e Rouantelezh Bro-C'hall.

Hêr ar roue marvet n'en devez gallour ar roue nemet goude gwisket ar gurunenn gantañ e-kerzh abadenn lid ar c'hurunenniñ.

Ar Gurunenn (gant ur bennlizherenn) a oa kenster gant ar Stad pa veze kaoz eus domani ar Gurunenn, pe madoù ar Gurunenn, en amzer ar Renad Kozh.
Rouantelezh Bro-C'hall

**Rouantelezh Bro-C'hall** eo anv ar renad politikel e Bro-C'hall en amzer ar Rouaned a renas e Bro-C'hall adalek ar Grennamzer betek dibenn ar Renad kozh.

C'hoarvezout a ra Rouantelezh Bro-C'hall eus rannidigezh Rouantelezh ar Franked en 843 goude skrid-emglev Verdun pa voe Rannet Impalaeriezh Karl-Veur e tri tamm. En em zistagañ a reas rouantelezh ar c'hornôg diouzh an div all, hini ar c'hreiz ha hini ar reter. Adalek 911 e voe adkemeret an anv *[[Roue ar Franked]]* gant ar roue Charlez III (roue ar Franked) (pe Karl III), pa oa bet dilezet abaoe amzer Karl Veur. Buan e teuas da vout titl roue ar C'hornôg, perc'henn douaroù kozh rouantelezh Hlodvig, gant Tournai, Reims, Paris.
Paul Molac

**Paul Molac**, ganet e Ploermael e 1962, zo un den engouestlet e buhez sevenadurel Breizh hag ur politikour. Kelenner war istor ha douaroniezh eo bet, kannad Ploermael ha kuzulier rannvro e Breizh. Komz a ra brezhoneg ha gallaoueg.

## Buhez
Gounezerien eo e dud ken e tleas merañ o atant e-pad e studioù war al labour-douar. Tapet en doe ar breved studioù ar gounezerezh (BEPA), met, pa ne voe ket mui ret e gaout e penn an atant  ez eas da Skol-veur Roazhon 2 evit un aotreegezh war an Istor. Tapet ar c'hCAPES ez eas da gelennet war Istor ha douaroniez e lise-skolaj Breselien e Gwern-Porc'hoed.

## Oberioù war dachenn ar yezhoù ha sevenadur Breizh
Adalek 1979 e voe ezel, ha, da heul, prezidant Chom'te, ur strollad a zaspugne kanaouennoù ha kontadennoù gallouek en e vro.
Etre 1994 ha 2012 e labouras gant Div yezh Breizh hag e teuas da vezañ prezidant e 2002.
E 2001 ez eas da eilprezidant ar FLAREP (Kevread evit ar yezhoù rannvroel en Deskadurezh publik).
Prezidant Kuzul Sevenadurel Breizh (mod nevez) abaoe 2009 hag eilprezidant Kevre Breizh.
Daneveller e voe evit al lezenn war deskadurezh ar yezhoù rannvroel e miz Ebrel 2021.

## Oberioù war dachenn ar brezhoneg
Aet eo da vezañ prezidant Ofis publik ar brezhoneg e 2021.

## Oberioù politikel
E 2012 e voe war ar renk evit dont da vezañ kannad en anv an tu kleiz (Strollad Sokialour, EELV, UDB) e Pevare pastell-votiñ ar Mor-Bihan. Dilennet eo bet en eil tro gant 52,56% eus ar mouezhioù disklêriet. Da gentañ e voe ezel eus bodad ar gannaded ekologour er parlamant ; e 2016 e oa aet e-barzh bodad ar gannaded sokialour.

E dilennadeg ar c'huzul-rannvro e 2015 e oa bet war listenn Jean-Yves Le Drian ha deuet e oa da vezañ kuzulier-rannvro. Addilennet e voe c'hoaz e 2021.

Addilennet e oa bet da gannad e 2017, en anv La République en marche (LREM) ar wech-mañ. Ezel e oa bet eus bodad ar gannaded LREM da gentañ hag e 2018 en doa kuitaet ar bodad-se evit mont da sevel, asambles gant kannaded all, ar bodad "Libertés et territoires". 
Addilennet e voe e 2021 hep goulenn ma vo paeroniet gant strollad ar prezidant Macron (anv nevez : Renaissance), met evel den dizalc'h.
Ar strollad kannaded L & T a voe adkempennet e tro an daelvezh kroget e 2021 en ur cheñch e anv da Liberté, Indépendance, Outre-mer et Territoires (LIOT).

## Dibaboù politikel
* Stad a reuziad: d'an 19 a viz Du 2015 en doa votet, evel tost an holl gannaded EELV all, evit ma vije astennet ar stad a reuziad bet embannet gant prezidant ar Republik C'hall.

## Liammoù diavaez
*lec'hienn Paul Molac

## Notennoù ha daveennoù
Bodadenn Vroadel (Frañs)

Ar **Vodadenn Vroadel** (galleg: *Assemblée nationale*) eo anv kambr izel Parlamant Frañs (ar Sened eo ar gambr uhel) ; anvet e vez ivez Kambr ar Gannaded (pe an Deputeed) pe c'hoazh "ar Gambr" hep mui. Er Palez Bourbon e Pariz emañ. Hervez Bonreizh ar Pempvet Republik eo karget ar Vodadenn Vroadel da votiñ al lezennoù. Gallout a ra ivez diskar ar gouarnamant. Dilennet eo ar gannaded (anvet *député(s)*) dre vouezhiadeg evit pemp bloaz, met gallout a ra ar Vodadenn bezañ divodet gant Prezidant ar Republik.

P1020446 Paris VII Palais Bourbon rwk.JPG|Ar Palez Bourbon, sez ar Vodadenn Vroadel e Pariz

## 2012

## 2017

## 2022

## 2024

## Notennoù ha daveoù
Rouantelezhioù ar Franked

**Rouantelezhioù ar Franked** eo ar rouantelezhioù zo bet en Kornôgeuropa (Bro-C'hall, Belgia, Izelvroioù, Alamagn, Italia) goude diskar Impalaeriezh roman ar C'hornôg hag aloubadeg ar broioù-se gant ar Franked a-hed ar .

An holl rouantelezhioù-se ac'h ae d'ober *Rouantelezh ar Franked* (*Regnum Francorum* en latin), ha padout a rejont betek ar Grennamzer Uhel, eus ar  d'an . 
 

## Gwelet ivez
*Frankia
Ar Re Unanet

**Ar Re Unanet** zo ur werz eus Barzhaz Breizh diwar-benn brezel ar C'hevre Katolik e Breizh er . Ur werz eus Kerne-Uhel e seblant bezañ, meneget eo anvioù Kallag, Sant-Servez.
Le Mesnil-sur-Blangy

**Le Mesnil-sur-Blangy** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall.
## Gerdarzh
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Morainville,  kantved.
* Iliz katolik *Intron-Varia*, gant ul lodenn eus an  kantved.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Menez Ararat

**Menez Ararat** (e turkeg: *Ağrı Dağı*; en armenianeg: *Արարատ* *Ararat*; e kurdeg *Çiyayê Agirî*), anvet **Masis** ivez en armenianeg (*Մասիս*), a zo ur menez uhel hag a zo bremañ e reter pellañ Turkia, goude bezañ bet en Armenia ar C'hornaoueg. Menez uhelañ Turkia eo gant 5 165 m, e proviñs Ağrı. Ur menez-tan kozh eo toget gant erc'h padus. Div uhelenn a zo, Ararat Bras hag Ararat Bihan. Brudet eo ar menez abaoe amzer ar Bibl (Geneliezh 8,4) pa'z eus meneg ennañ e vije aochet arc'h Noe warnañ war-lerc'h al Liñvadenn Veur. Daoust ma n'emañ ket ken en Armenia en deus ar menez ur perzh bras en arouezelezh ar vro. Gwelet e vez mat eus ar gêr-benn, Yerevan, ha treset eo war ardamezioù ar vro.

## Arouezelezh

Gwelet a reer Menez Ararat war ardamezioù Armenia.

Treset e oa ivez war ardamezioù Republik Sokialour Soviedel Armenia.

## Liammoù diavaez
Houston

**Houston** eo kêr vrasañ stad Texas er Stadoù-Unanet, ha pevare brasañ kêr ar Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2020 e oa 2,3 milion a annezidi o chom enni (ar pevar brasañ kêr e SUA), ha 7,8 milion er veurgêr (ar pempvet vrasañ e SUA, an eil e Teksas goude hini Dallas).

## Armerzh
Diazezet eo ar Greizenn egorel Johnson, eus an NASA, e Houston. Eno e kaver ivez an *[[Texas Medical Center]]*, brasañ stankted ar bed aktourien genad ar yec'hed (arnodvaoù enklask hag all). An industriezh a gont obererezhioù evel ar vichererezh, an energiezh, an treuzdougen hag an aerlestrerezh. Digoret eo ar porzh-mor, unan eus brasañ ar Stadoù-Unanet, war Pleg-mor Mec'hiko.

## Sevenadur ha dudi
Birdivik eo buhezh sevenadurel Houston. 21 mirdi ha kreizennoù sevenadurel a zo en *Houston Museum District* lec'h ma'z eus diskouezadegoù ingal. En *Houston Theater District*, e kreiz-kêr (*"downtown Houston"*), eo oberiant nav aozadur arzoù an arvest..

## Skeudennoù

Houston Texas CBD.jpg|
Williams Tower.jpg|
BPGroupplaceHouston.JPG|
MetroRail.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Tud vrudet
Tud vrudet liammet ouzh Houston :
### Diduamant
* Wes Anderson, filmaozer
* Hilary Duff, aktour ha kaner
* Shelley Duvall, aktourez
* Johnny Nash, kaner
* Leven Rambin, aktourez
* Matt Stone, kengrouer *[[South Park]]*
* Patrick Swayze, aktour

### Politikourien
* George H. W. Bush, 43vet bezprezidant ha 41vet prezidant Stadoù-Unanet Amerika, tad George W. Bush
* George W. Bush, bet gouarnour Teksas (1995–2000) ha 43vet prezidant SUA, mab da George H.W. Bush
* Jeb Bush, bet gouarnour Florida (1999–2007), ha war ar rank e dilennadegoù prezidant SUA e 2016, breur George W. Bush

### Skiantoù
* Bonnie J. Dunbar, astraer, ,kellener, rener Aerospace Engineering ha rener kreizenn STEM Skol-veur Houston
* Dr. Ellen Ochoa, renr kreizenn egorel Johnson an NASA, astraer
* Richard Smalley, kimiour, fizikour hag astraer, bet roet Priz Nobel ar Gimiezh dezhañ e 1996
* Robert Woodrow Wilson, astraer, ganet e Houston, diplomet e Skol-veur Rice e 1957; bet roet Priz Nobel ar Fizik dezhañ e 1976

### Sportoù
* Simone Biles, jiminourez
* George Foreman, boksour
* Brittney Griner, c'hoarierez basketball

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
San Antonio (Texas)

**San Antonio** zo ur gêr lec'hiet e su stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 1 327 407 a annezidi o chom enni. 

## Skeudennoù

San Antonio Texas Alamo.JPG
Downtown-san-antonio.jpeg
San antonio riverwalk.jpg
San-AntonioTX.jpg


## Tud ganet eno
* Joan Crawford (1904-1977), aktourez
* Rick Riordan (g. e 1964), skrivagner
* Michelle Rodriguez (g. e 1978), aktourez

## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Poitiers

**Poitiers** ([pwa.tje]) a zo ur gêr eus Bro-C'hall. Pennlec'h departamant ar Vienne er rannvro Akitania-Nevez eo. Kêr-benn ar Poatev eo ivez. 249 196 a dud a zo o chom e kêr ha tro-war-dro (2008).
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2007
## Melestradurezh
## Tud
### Bretoned bet o vevañ e Poitiers
* Emil Ernod;
* Jakez Kerrien;
* Loeiz Mari ar Floc'h.
### Tud bet ganet eno
* Louis Paul Maulion, senedour ar Mor-Bihan, d'an 1 a viz Gouere 1866.

## Gevelliñ

* Northampton (Rouantelezh-Unanet) abaoe 1979
* Marburg (Alamagn) abaoe 1981
* Lafayette (Louiziana, Stadoù-Unanet) abaoe 1975
* Coimbra (Portugal) abaoe 1979
* Iaroslavl (Rusia) abaoe 1970
* Moundou (Tchad) abaoe 1990
* Iaşi (Roumania) abaoe 1969
* Eggelsberg (Aostria) abaoe 2008

## Liammoù diavaez

*  Ti-kêr Poitiers
*  Ti an douristed
## Notennoù ha daveoù
Dallas

**Dallas** zo ur gêr lec'hiet e biz stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2020 e oa 1,3 milion a annezidi o chom enni. 

Gennadoù armerzhel Dallas eo an Difenn, ar servijoù arc'hanterezh, teknologiezh ar c'helaouiñ, ar pellgehentiñ hag an treuzdougen.

## Istor
Meuriadoù indian a oa o chom e Norzh Teksas a-raok donedigezh ar re wenn : indianed Caddo, Tawakoni, Wichita, Kickapou hag ar Gomañched. Disklêriañ a reas an drevadennerien spagnol e oa an tiriad e-barzh bes-roueelezh Spagn-Nevez. Diwezatoc'h e embanas Bro-C'hall e oa e-barzh he impalaeriaeh drevadennel met ne annezas ket al lec'h koulz lavaret. En holl e flojeas c'hwec'h banniel eno a-raok hag e-pad istor ar gêr : hini Bro-C'hall, hini Spagn, hini Mec'hiko, hini Republik Teksas, ar banniel kengevreet ha banniel Stadoù-Unanet Amerika.

Staget e voe Republik Teksas ouzh ar Stadoù-Unanet e 1845 ha krouet e voe kontelezh Dallas ar bloaz war-lerc'h.

Brudet eo ar gêr rak eno e voe lazhet ar prezidant John F. Kennedy, gant Lee Harvey Oswald d'an 22 a viz Du 1963.

## Skeudennoù

Dallas Downtown.jpg|
M-Line Trolley; Uptown Dallas, Texas.jpg|
Dallas - Old Red Museum 01.jpg|
MADI Museum Night3.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Tud vrudet
Tud vrudet zo liammet ouzh Dallas : 
*Jensen Ackles (g. e 1978), aktour
*Rex Brown (g. e 1964), soner
*George W. Bush (g. e 1946), bet gouarnour Teksas ha 43vet prezidant Stadoù-Unanet Amerika 
*Henry Calvin (1918–1975), aktour (sarjant Garcia e *Zorro* gant Disney) 
*Gina Carano (g. e 1982), stourmerez MMA ha Muay Thai, aktourez
*Linda Darnell (1923–1965), aktourez
*Selena Gomez (g. e 1992), kanerez
*Alex Jones (g. e 1974), animatour skingomz ha stourmer politikel
*Demi Lovato (g. e 1992), kanerez, sonaozerez hag aktourez (ganet e Albuquerque)
*Jayne Mansfield (1933–1967), aktourez
*Lee Harvey Oswald (1939–1963), drouklazher ar prezidant John F. Kennedy
*Sly Stone (1943-2025), kaner
*Stevie Ray Vaughan (1954–1990), soner

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Fort Worth (Texas)

**Fort Worth** zo ur gêr lec'hiet e biz stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 741 206 a annezidi o chom enni. 


Fort Worth Montage.jpg
Fort Worth Water Gardens 2003.jpg


Fairmount1.JPG
TRE@FWITC.jpg
Brycebuilding3.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Austin (Texas)

**Austin** eo kêr-benn stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 790 390 a annezidi o chom enni. 

## Skeudennoù

Image:Austin Texas Sunset Skyline 2011.jpg|
Image:College GameDay in Austin Texas 2006.jpg|
Image:Soco-Austin-Jul2010-1.JPG|
Image:Austin Gov Amtssitz.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Polissena Sforza

**Polissena Sforza** (Fermo, 1428 – Rimini, Mezheven 1449) a oa merc'h da Francesco Iañ Sforza ha d'e serc'h Giovanna d'Acquapendente, lesanvet *la colombina*. He mamm a zarempredas ar Sforza e-pad 17 vloaz ha pemb bugel he doe. 
 
Polissena e oa anv-bihan kentañ pried Francesco, Polissena Ruffo, marvet e 1420

## Dimeziñ ha bugale

D'an 29 a viz Ebrel 1442 e Rimini e teuas da vezañ eil pried Sigismondo Pandolfo Malatesta, Aotrou Rimini abaoe 1415. Kentañ pried Sigismondo, Ginevra d'Este, a oa marvet e 1440 hep genel gwech ebet.

Gant e eil pried e tegouezhas Mondavio da 
Sigismondo, argouroù Polissena, pennlec'h ar Vicariato con giurisdizione su ventiquattro castelli, che il Malatesta fece abbellire e fortificare.

Daou vugel he doe: 
* Galeotto (1442), marvet a-benn un toullad mizioù;
* Giovanna (1444-1511), dimezet da 7 vloaz, e 1451, da Giulio Cesare da Varano.

## Notennoù
El Paso (Texas)

**El Paso** zo ur gêr lec'hiet e kornôg stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 649 121 a annezidi o chom enni. 


El Paso Skyline2.jpg
KressBldgElPasoTXColor.jpg
Medical Sciences Building I.jpg
Rio Bravo El Paso-Juarez.jpg
ElPaso-Juarez-EO.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Brezel an Inizi Maloù

**Brezel an Inizi Maloù** (e saozneg *Falklands War*; e spagnoleg *Guerra de las Malvinas* pe *Guerra del Atlántico Sur*), zo ur brezel hag a c'hoarvezas e 1982 etre ar Rouantelezh Unanet hag Arc'hantina. Bec'h a oa savet diwar-benn sovereniezh Inizi Maloù, Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su, a zo e su ar Meurvor Atlantel, er reter da aod Arc'hantina.

Kroget e oa ar brezel d'an 2 a viz Ebrel 1982, pa voe aloubet Inizi Maloù ha South Georgia gant arme Arc'hantina. Ul lestraz saoz a voe kaset gant gouarnamant ar Rouantelezh Unanet da adkemer an inizi.
Manerbe

**Manerbe** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall.
## Gerdarzh
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, Emgann Normandi: lazhet e voe un den nann soudard a daolioù kanol e Manerbe d'an 22 a viz Eost 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*, 1513.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Polissena Ruffo

**Polissena Ruffo** (1400-1420) a oa ur briñsez italian, eus Calabria, er  kantved. Priñsez Rossano e oa, kontez Corigliano ha Montalto, ha merc'h da Carlo Ruffo di Montalto ha Ceccarella Sanseverino.

## Madoù
An tiegezh Ruffo, a oa meur a skourr anezhañ, a oa en e zalc'h un toullad brav a zouaroù e Rouantelezh Naplez, en em lede eus Calabria da v-Basilicata hiziv. Evit dimeziñ e rankent goulenn an aotre digant ar roue.
Ur c'hoar yaouankoc'h he devoa Polissena, Covella hec'h anv, hag a oa dugez Sessa; o-div e oant hêrezed an Tiegezh Ruffo eus Montalto.

Janed II Naplez a roas hec'h aotre da eured Polissena gant ar marc'heg gall Jacques de Mailly, a veze da-heul Jacques de la Marche senesal meur Naplez. Ar pried nevez avat a varvas ur pennad goude an eured. 

E 1417 Giovanna II rese principato douar Rossano concedendolo a Polissena, kentañ priñsez Rossano. Tri bloaz a-raok, e 1414, he devoa Janed roet dezhi douaroù he zad Carlo Ruffo.

## Eured

D'an 23 a viz Here 1418, e Rossano, ec'h addimezas Polissena da Francesco Sforza, mab da Muzio Attendolo Sforza, hag a oa da vezañ dug Milano. En argouroù e tegase an intañvez yaouank domanioù Paola, priñselezh Rossano, Calimera, Caccuri, Montaldo, Policastro ha douaroù all hag a voe fiziet en Angelo Simonetta da verañ, il cui nipote Cicco sarebbe diventato sekretour gant Francesco Sforza, Galeazzo Maria Sforza ha Bona di Savoia.

## He marv
 
E 1419 e c'hanas Polissena ur verc'hig, Antonia Polissena, a varvas tost kenkent, hag he mamm war he lerc'h. 

Marv Polissena a voe lakaet war gont a c'hontamm en amzer-se kontall hag a vije bet roet dezhi gant un eontr dezhi.

## Notennoù