open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carlo Emanuele II

**Carlo Emanuele II**  (Torino, 20 a viz Mezheven 1634 – Torino, 12 a viz Mezheven 1675) a voe dug Savoia, priñs Piemonte, markiz Saluzzo, kont Aosta, kont Moriana ha kont Nizza adalek 1638 betek 1675.

Mab e oa d'an dug Vittorio Amedeo Iañ ha d'e bried Christine de France, (1606 -1663),  ur verc'h dar roue gall Herri IV, ha d'e bried Mariria di Medici.

## Dimezioù ha bugale
Dimeziñ a reas div wech:
*d'e geniterv Françoise-Madeleine d'Orléans (1648-1664), marvet divugel da 16 vloaz. 
* d'an 20 a viz Mae 1665 da Maria Giovanna Battista Savoia-Nemourshag ur mab o doe: 
**Vittorio Amedeo (1666–1732), a voe Dug Savoia adal 1675, anvet Vittorio Amedeo II, Roue Sikilia, adal 1713 betek 1720, Roue Sardigna adal 1720.

### Bugale all
Un toullad besterd en doe:
* digant Maria Giovanna di Trecesson, pried ar markiz Pompilio Benso di Cavour:
** Cristina Ippolita (1655-1730), a oa da vezañ kaset da leanez (gant ar Visitandine,  da Aosta ha da Chambéry), 
*** hag a zimezas da priñs Masserano Carlo Besso Ferrero-Fieschi, teir merc'h o doe, hag a voe kaset da leanezed ar Visitazione;
** Luisa Adelaide (1662-1701), a oa ivez da vont da leanez (da leandi ar Visitazione en Aosta) adal 1665;
** Giuseppe di Trecesson (†1736), abad i Sesto e Lucedio.
* digant Gabriella di Mesmes de Marolles, kontez Lanze::
** Francesco Agostino, konte Lanze ha Vinovo, dimezet da Barbara Piossasco di Piobesi;
** Carlo, lesanvet *Cavalier Carlino*.
Bona di Savoia (1388-1432)

**Bonna di Savoia**, ganet en 1388 ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1432, a oa ur briñsez a Savoia hag un itron a Biemonte.
Merc'h e oa da Amedeo VII, kont Savoia, ha d'ar briñsez c'hall Bonne de Berry. He breur Amedeo a renas war-lerc'h o zad.

Dimeziñ eure da  Ludovico di Savoia-Acaia (Pinerolo, 1364 – Pinerolo, 1418) , Aotrou a Biemonte ha  Priñs a  Acaia, adal 1402 betek e varv.

Mervel a rejont divugel.
Bona di Savoia (1275-1300)

**Bona di Savoia (1275-1300)** a oa ur briñsez eus Savoia.

Merc'h henañ ar c'hont Amadeo V hag e bried kentañ,  Sibila de Baugé, e oa Bona. He zad Amadeo, a oa un diplomat eus ar re wellañ, a implijas e eizh merc'h d'ober emglevioù politikel.

Bona a oa an hini henañ a voe roet da zimeziñ da Jean de Vienne e 1280. Daou vloaz goude en em gavas intañvez hep bugale. 

Bloaz goude ec'h addimezas gant Hugo de Borgoña, aotrou Montbauson. Eizh vloaz goude e varvas Bona divugel.
Lamballe Football Club

Al **Lamballe Football Club** zo ur c'hlub mell-droad breizhat eus Lambal, en Aodoù-an-Arvor. Krouet e voe e 2010 ha kemer a ra perzh ar skipailh kentañ anezhañ e kampionad *Régional 1* Breizh abaoe ar c'houlzad-sport 2017-18.

## Istor
D'an 9 a viz Mezheven 2010 e voe krouet Lamballe Football Club dre gendeuziñ ar c'hluboù *Stade Lamballais* ha *La Penthièvre*.

## C'hoarerien
Robin Le Normand, melldroader Stad Brest hag ar Real Sociedad, ha c'hoarier Skipailh Broadel Bro-Spagn, en deus c'hoariet el Lamballe FC betek ar rummad U15.

## Titloù
* Kampion DH Breizh : 1996
* Kib ar C'hornôg : 1936, 1937, 1980, 1981 ha 1987.
* *Tournoi du Loup* : 1999

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn diofisiel
* LAMBALLE FOOTBALL CLUB e lec'hienn Kevre Breizh ar vell-droad

## Notennoù
Les kassos

***Les Kassos*** zo ur stirad skinwel gall kaset da benn gant Balak, Alexis Beaumont, Rémi Godin ha Julien Daubas. Skignet e oa bet d'an 2 a viz Kerzu 2013 war Canal + ha produet eo bet gant Bobby Prod ha Canal +.

Ur vandenn dreset a oa bet embannet da heul an heuliad skinwel d’ar 17 a viz Even 2015 en embannadur Delcourt.

Pemp koulzad zo en holl, krouet etre 2013 ha 2021. Goude tri bloaz didrouz e oa bet lakaet tañvadenn ar c’houlzad 4 war YouTube e 2019 ha skignet e oa bet ar 24 a viz Kerzu 2019.

## Synopsis
Tudennoù tresadenn vev, filmoù, mangaioù, abadenn skinwell pe c’hoazh c’hoarioù video ez eus tu gwelout en heuliadenn. An abadennoù a dremen bepred e-barzh burev ar skoazelerez kevredigezhel, e lec’h ma vez komzet eus o c’hudennoù pemdeziek.

Er c’houlzad 4 e oa bet laosket da gostez burev ar skoazelerez kevredigezhel evit en em dreusfeurmiñ en un heuliadenn brastreset.

E-barzh an daou goulzad kentañ e veze kroget pep rann gant ur ganaouennig « Quand dans ma vie ca va mal, j’vais voir l’assistante sociale ! », implijet eo bet en-dro ar ganaouenig-mañ evit ar c’houlzad 5.

## Notennoù
Gourmalon

**Gourmalon** zo un anv-lec'h brezhonek hag a zeu eus anv Gourmaelon.

Kavet eo an anv e lec'hioù evel :
* ur c'harter eus Pornizh
* Bali Gourmalon e Roazhon, e galleg *avenue Gros-Malhon*
* Gourmalon e Goven

## Gwelet ivez
* Gourmelon

## Daveoù
Gourmelon

**Gourmelon** zo un anv-tiegezh brezhonek hag a zeu eus an anv-bihan Gourmaelon. **Gourmelin** zo ur stumm all.

## Gourmelon
* Joseph Gourmelon (1938-2019), politikour
* Yvon Gourmelon (1946-), skrivagner brezhonek
* Christine Gourmelon (ganet e 1965), marc'houarnerez
* Cédric Gourmelon (1974-), aktour

## Gourmelin
* Jean Gourmelin (1920-2011), tresour
* Herri Gourmelin, politikour
* ar gourmelin zo keuz
* breur gevell ar sorser Gargamel e bannoù-treset ar Schtroumpfed.

## Gwelet ivez
* Gourmalon
Acaill Bheag

**Acaill Bheag** (*Achillbeg* e saozneg) zo un enezenn vihan war aod kornôg Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo. Emañ war-hed 150 metr diouzh enez Acaill, ha 3,5 km en hanternoz da enez Cliara. *Acaill vihan* eo ster hec'h anv.

E 1965 e oa aet kuit annezidi ar geriadenn a oa e-kreiz an enezenn, da chom war an douar-bras pe war enez Acaill. Hiziv n'eus mui nemet tiez-vakañsoù eno, hag un tour-tan, savet e 1965 ivez. Asambles gant tour-tan enez Cliara e verk an hent da vont tre e bae Cuan Mó.

## Levrlennadur
*Jonathan Beaumont: *Achillbeg - The Life of an Island* The Oakwood Press. 2005.
Flipon

**Flipon** zo ur c'hoari video embannet d'an 8 a viz Du 2020 gant an diorroer Damien Mayance. A-raok ar c'hoari-mañ e oa ezel Damien eus ar studio Pixelnest Studio.

## Doare c'hoari
Ur *puzzle game* doare Tetris Attack eo Flipon. Ret eo d'ar c'hoarier(ez) eilpennañ bloc'hoù evit sevel kenaozadoù a dri bloc'h pe vuioc'h eus ar memes liv.
Inis Bigil

**Inis Bigil** zo (*Inishbiggle* e saozneg) zo un enezenn vihan war aod kornôg Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo. Emañ etre enez Acaill hag an douar-bras. 
Gallout a reer mont dezhi gant bagoù adalek Rinn Doran e Baile Chruaidh, war an douar-bras, pe adalek Dún Éibhir en enez Acaill.

En em astenn a ra an enezenn war 2,5 km hed hag 1,5 km led ; 2,6 km² eo he gorread.
Tud zo o chom war Inis Bigil, met e 2016 ne oant nemet 18, pa oa 171 a dud e 1881 hag ouzhpenn kant betek ar bloavezhioù 1970.
Battlefield 2042

**Battlefield 2042** zo ur c'hoari video first-person shooter sevenet gant EA DICE ha Criterion Games hag embannet gant Electronic Arts. Heuliañ a ra raktal istor ar c'hoari Battlefield 4 embannet e 2013. An istor a zo unan ijinet gant ur brezel bedel er bloavezh 2042.
FC Džiugas

**Futbolo klubas Džiugas** zo ur c’hlub mell-droad krouet e 1923 eus kêr Telšiai, e Lituania.

## Sportva
C'hoari a reont e sportva *Telšių miesto centrinis stadionas*, digoret e 1923, gant 3 000 plas.

## Titloù
* **Kampionad [[Lituania]]:** 
:: Pirma lyga (D1) : 2019
* **Kib mell-droad Lituania** (LFF taurė)
::
* **[[Supertaurė]]:**
::

## Stadegoù (2014–...)
{|
|-valign="top"
|-
|

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub 
* ''Facebook'' 
*  Lec'hienn ofisiel TOPLYGA
* Soccerway
* Globalsportsarchive

## Notennoù ha daveennoù
FK Nevėžis

**Futbolo klubas Nevėžis** zo ur c’hlub mell-droad krouet e 1945 eus kêr Kėdainiai, e Lituania.

## Sportva
C'hoari a reont e sportva *Kėdainių meisto stadionas*, digoret e 1945, gant 3 000 plas.

## Titloù
* **Kampionad [[Lituania]]:** 
:: 1966, 1972, 1973
* **Kib mell-droad Lituania** (LFF taurė)
:: 1967, 1968, 1970, 1972, 1973
* **[[Supertaurė]]:**
::

## Stadegoù (1995–...)
{|
|-valign="top"
|-
|

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub (http://www.fknevezis.lt)
* Lec'hienn ofisiel TOPLYGA
* ''Soccerway''
* Globalsportsarchive

## Notennoù ha daveennoù
Galloudoù kreiz

Ar **galloudoù kreiz** a oa ur c'hevredad etre lod pennoù impalaerel e-pad ar brezel-bed kentañ, e-keit ma veze graet Emglev an teir bro eus o enebourion.

Ar c'hevredad milourel-mañ a oa anvet evel-se peogwir e veze dalc'het an tiriad e kreiz Europa gant an daou gevredet e penn ar jeu, an Impalaeriezh alaman hag Aostria-Hungaria. Diwezhatoc'h e voe degemeret ganto an Impalaeriezh otoman ha hini Bulgaria.
En alamaneg e vez graet *Mittelmächten* ("Galloudoù kreiz"), *Zentralmächte* (idem) pe *Vierbund* ("Bagad ar pevar") eus ar c'hevredad-mañ.
Seizhvet Kroaziadeg

Ar **seizhvet kroaziadeg** a oa ur "pircʼhirinerezh armet" savet gant roue Frañs Loeiz IX hag a badas eus miz Eost 1248 betek e faezhidigezh e miz Ebrel 1254.

Pal ar groaziadeg-se e oa harpañ stadoù latin ar Reter hag adaloubiñ Jeruzalem adarre kent ma kouezhje dindan beli ar vuzulmaned.
An argad a dremenas war tiriad Sultanelezh an Ayyoubided en Ejipt, a oa kreiz ar galloud muzulman hag a zalc'he Jeruzalem. Un trec'h da vat a-enep Ejiptiz a veze gwelet evel pouezus-kenañ da c'hallout kemer Jeruzalem en-dro goude-se. 

En Alamagn e vez graet ar *c'hwec'hvet kroaziadeg* anezhi en abeg da *groaziadeg Frederik II* ha *kroaziadeg Damiette* hag a vez gwelet evel ar bempvet kroaziadeg en he fezh ganto.
Stadoù latin ar Reter

**Stadoù latin ar Reter** eo ar peder Stad savet war-lerc'h ar c'hentañ Kroaziadeg e Palestina ha Siria, en o zouesk Rouantelezh Jeruzalem, Priñselezh Antiochia, Kontelezh Edessa ha Kontelezh Tripolis.

Aloubadeg al Sav-Heol a voe aesaet er mare-se gant an emgannoù a c'hoarveze ingal etre nerzhioù muzulman enebet hag o doa breskaet dalc'hidigezh an tiriad. Europiz hag a veze graet *[[Franked]]* anezho er amzer-se a oa staliet evel ur vinorelezh e penn Stadoù goude ar c'hentañ Kroaziadeg e-keit ma veze poblet ar vro gant kristenien digatolik, yuzevien ha muzulmaned.
Komzet e veze arabeg evel yezh-kenwerzh daoust ma veze implijet an henc'halleg gant ar Franked, an okitaneg da gentañ penn e Tripoli.
Antonio Alberico II Malaspina

**Antonio Alberico II Malaspina**  a oa ur priñs italian.
Mab e oa da Giacomo Malaspina, markiz Fosdinovo betek 1467 hag aotrou Massa e Carrara betek e varv, ha da Taddea Pico. Pa varvas e dad e 1481 e renas war un dro gant e vreur Francesco, a voe skarzhet eus ar gouarnamant e 1484 hag a rankas mont d'an harlu.

E 1494 e roas bod en e balez e Massa d'ar roue gall Charlez VIII.

Mervel a eure d'an 13 a viz Ebrel 1519, divab, ma legadas e vadoù d'e verc'h Ricciarda a voe aotreet e 1529 gant Carlos V da zerc'hel Markizelezh Massa, hag Aotrouniezhioù Carrara, Moneta hag Avenza.

## Pried ha bugale
Dimeziñ a reas da Lucrezia d'Este, merc'h da Sigismondo Iañ d'Este, aotrou San Martino in Rio, ha d'e bried Pizzocara.

Peder merc'h o doe :
*Eleonora (?-1515), a zimezas da Scipione Fieschi, kont Lavagna ;
*Ricciarda (1497-1553), markizez Massa hag itron Carrarae, a zimezas div wech : d'he breur-kaer Scipione Fieschi, ha da Lorenzo Cybo, kont Ferentillo ;
*Dianora, leanez e Ferrara ;
*Taddea (1505-1559), dimezet da Giambattista Boiardo, kont Scandiano.
Sigismondo d'Este

**Sigimondo d'Este** zo anv meur a briñs italian: 
*Sigismondo Iañ d'Este (1433-1507), eil mab Niccolò III d'Estehag e drede pried Ricciarda di Saluzzo;
*Sigismondo d'Este (1480-1524), diwezhañ mab Ercole Iañ d'Este, hag Eleonora di Napoli
*Sigismondo II d'Este (marvet e  1561)
*Sigismondo d'Este (1577-1628)
*Sigismondo III d'Este (1647-1732)
FC Hegelmann

**Futbolo klubas Hegelmann** zo ur c’hlub mell-droad krouet e 2009 eus kêr Kaunas e Lituania.

## Sportva
C'hoari a reont e sportva *NFA stadionas*, digoret e 2013, gant 500 plas.

## Titloù
* **Kampionad [[Lituania]]:** 
:: Pirma lyga (D1): 2vet (2019)
:: Antra lyga (D3): 1añ (2018)
* **Kib mell-droad Lituania** (LFF taurė)
::
* **[[Supertaurė]]:**
::

## Stadegoù (2016–)
{|
|-valign="top"
|-
|

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
* Lec'hienn ofisiel TOPLYGA
* ''Soccerway''
* Globalsportsarchive

## Notennoù ha daveennoù
Sigismondo Iañ d'Este

**Sigismondo d'Este** (Ferrara, 31 Eost 1433 – Ferrara, 1añ Ebrel 1507), a oa ur mab d'an dug Niccolò III d'Este hag a voe aotrou San Martino, Campogalliano, Castellarano, San Cassiano ha Rodeglia,  ha gouarnour Reggio ha letanant Dugelezh Ferrara.

## E vuhez

## Eured ha bugale
Dimeiñ a reas da Pizzocara ha pevar bugel o doe : 
*Ercole  (? - 1512), Aotrou San Martino, 
** a zimezas da Angela Sforza,ha bugale dezho ;
**Lucrezia* (? - 1544), 
** a zimezas da Antonio Alberico II Malaspina, Markiz Massa hag Aotrou Carrara, mamm da Ricarda Malaspina;
**Bianca* (? - ?), 
** dimezet da Amerigo Sanseverino, Kont Capaccio;
**Diana* (? - 1555),
** dimezet da Uguccione Contrari, Kont Vignola.

## Notennoù
John Coster-Mullen

**John Coster-Mullen**, ganet d'an 21 a viz Kerzu 1946 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Ebrel 2021, a oa ul luc'hskeudenner greantel, blenier kamionoù hag istorour war an armoù nukleel stadunanat. Ur rol a bouez en deus bet evit ma ne vije ket kollet istor ar bombezennoù nukleel.

E 2002 en devoa embannet drezañ e-unan ul levr mil vrudet anvet *Atom Bombs: The Top Secret, Inside Story of Little Boy and Fat Man*.
Fayetteville (mousked)

Ar **Fayetteville Rifle** a oa ur garabinenn-vousked produet gant arsanailh Fayetteville e North Carolina (Stadoù Kengevreet Amerika) etre 1862 ha 1865, da vare brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet. Ar mekanikoù a servije da broduiñ an armoù-se a oa bet ar re skrapet digant an Unaniezh e arsanailh Harpers Ferry (West Virginia), a voe implijet da gentañ evit produiñ ar mouskedoù Springfield Model 1855.

## Levrlennadur
*  BIANCHI Didier, *Les armes de la guerre de Sécession - Les sudistes*, Crépin-Leblond, 1998, 206 p., ISBN 9782703001539
Karabinenn

**Karabinenn** a vez graet e geriaoueg an arme eus un arm-tan gant ur c'hanol hir met berroc'h eget hini ur fuzuilh pe ur mousked. Darn anezho zo doareoù berraet eus fuzuilhoù all, o tennañ ar memes doare boledoù. Dont a ra o ment berroc'h eus ar fed e oa ret d'ar marc'hegerezh kaout armoù bihanoc'h hag aesoc'h da dapout krog enne.

Er-maez eus bed an arme, e bed ar chase pe ar sportoù-tenn, ur **garabinenn** zo un arm hir unan pe meur a ganol rizennet dezhañ. Heñvel eo o mekanik diabarzh evit hini ar fuzuilhoù dre vras, met solutoc'h int : kambr ur garabinenn a c'hell anduriñ ur gwask etre 3.000 ha 4.000 bar, pa n'hall ket hini ur fuzuilh anduriñ ouzhpenn 1.200 bar.

Karabinennoù a raer ivez eus an armoù hir dre aer gwasket pe gaz a c'hall tennañ plomoù 4,5 mm pe 5,5 mm, evit amprouennoù zo er sportoù tennañ pe an dudi.

## Mont en-dro
Damaotomatek e c'hall bezañ ur garabinenn, neuze n'hall ket bezañ karget en tu all da deir c'hartouchenn enni hervez lezenn e Frañs. Un dra a-bouez eo an damaotomategezh evit ar chaseourien o deus ezhomm da c'hellet tennañ meur a wech deus renk da bakañ loened o redek. Efedus eo ar garabinenn war gantadoù a vetradoù, pa vez diaes lazhañ ul loen gant ur fuzuilh flour he c'hanol en tu all da 50 metrad.

E bed ar sportoù tennañ e implijer karabinennoù un tenn (ur munision a ranker adlakaat en arm bewech ma tenner), pe gant tennata dre zorn : en ur ziblasañ ur morailh a zo war ar gulasenn e c'haller kambriñ ur munision da dennañ adarre. Resisoc'h eo ar c'harabinennoù gante ur sistem morailh, setu e vezont implijet stank er sportoù tennañ pe er biatlon.
## Orin an anv
**Grondin** (benel, *ur c'hrondin*) e oa ar ger brezhonek kent an amprest diouzh ar galleg *carabine*. Ar galleg *carabine* a oa deuet e 1694 eus an italianeg, portugaleg ha spagnoleg *carabina* evit envel seurt mouskedoù, dre implijerien gentañ an arm, anezho marc'hegerien lesanvet "carabiniers", eus ar ger galleg *carabin* "marc'heger" (1575) Ne ouier ket hiroc'h war orin ar ger *carabin*. Evit lod e vefe diwar ar provañseg *calabre* "mekanik brezel kozh" ; evit tud all e teufe eus al latin *calabrinus* "Calabriat", peogwir e teue ar c'hentañ marc'hegerien-se eus Calabria.

## Lezenn
E Frañs eo renket al lod brasañ eus ar c'harabinennoù damaotomatek (teir c'hartouchenn d'ar muiañ) pe da dennata dre zorn (dek kartouchenn d'ar muiañ) er rummad C, hini an armoù a ranker diskleriañ goude bezañ prenet anezhe en ur ziskouez un aotre da chase pe ul lisañs sportoù tennañ.

## Gwelet ivez

* Geriaoueg an armoù-tan

## Notennoù
Louis Héry

**Louis Émile Héry** (Redon, 15 Here 1801 - Saint-Denis, 27 Here 1856) a oa kelenner ha skrivagner en Enez ar Reünion hag a voe an hini kentañ o skrivañ kreoleg an enezenn.

Genidik e oa eus Redon hag e 1820 ec'h erruas en enez *Bourbon* (Reünion bremañ), e Meurvor Indez. Labourat a reas da gentañ war-dro ur blantadeg korz-sukr hag a oa perc'hennet gant div genitervez dezhañ. Buan a-walc'h e cheñchas micher avat ha mont da gelenner e skolaj roueel Saint-Denis.

Kuitaat a reas ar skol-se evit digeriñ ur skol brevez e Sainte-Suzanne, ul lec'h all en enezenn. E 1844 e tistroas d'ar skolaj roueel, ma chomas betek e varv e 1856.

En em lakaat a reas Louis Héry da dreiñ fablennoù anavezet e kreoleg. E 1828 e voe embannet e *Fables créoles dédiées aux dames de l'île Bourbon*, awenet gant fablennoù Jean de La Fontaine. Al levr kreolek kentañ e oa. Adembannet e voe, kresket, e 1849, 1856 ha 1883. 

## Notennoù
Eil Kroaziadeg

An **eil kroaziadeg** (1147–1150) a oa ar groaziadeg a heulias an hini kentañ, aet eus Europa. An eil kroaziadeg a oa bet loc'het da-heul diskar Kontelezh Edessa e 1144 dindan tagadennoù an Durked. Ar gontelezh a oa bet savet e-pad ar c'hentañ kroaziadeg (1096–1099) gant ar roue Baldwin Iañ eus Jerusalem e 1098. Daoust ma oa ar stad latin kentañ savet, e voe ivez an hini gentañ o kouezhañ koulskoude.

An eil kroaziadeg a voe galvet gant ar pab Ujan III hag e oa ar c'hentañ kroaziadeg renet gant ar rouaned europat, da lâret eo Loeiz VII a vro-C'hall ha Konrad III Alamagn, gant harp meur a zenjentil en Europa a-bezh. Pep arme he devoa kerzhet distrollet o-unan. War-lerc'h treuziñ an tiriad bizantat en Anatolia e oa bet trec'het an div arme gant an Durked Seljuk. Hervez ar vammenn bennañ skrivet gant Odo Deuil ha mammennoù eus kristenien sirian e voe klasket tarvañ ar groaziadeg gant an impalaer Bizantion Manuel Iañ Komnenos, en Anatolia pergen, e-lec'h ma klaskas lakaat an Durked d'argadiñ anezho. Loeiz ha Konrad a zegouezhas e Jeruzalem ha kemer a rejont perzh en argad e Damask e 1148. Ar groaziadeg d'ar Reter a voe c'hwitet gant ar groazidi, hag un trec'h da vat e voe evit ar Vuzulmaned. Sur a-walc'h ez eus bet ul levezon vras gant an darvoud-se war ziskar Jeruzalem ha lakaat a reas krogiñ an Trede Kroaziadeg e fin an .

An trec'h nemetañ en eil kroazadeg zo bet graet gant 13 000 kroaziad (Flamank, Frizian, Norman, Saoz, Skosad, hag Alaman) e 1147. Kemer a rejont Lisbon digant ar vorianed en ur veajiñ etre Bro-Saoz hag an Douar Santel o harpañ an arme portugalat.
Alan IV Roc'han

**Alain IV Roc'han**, graet **Alan Yaouank** anezhañ (ganet e 1166 hag aet d'an anaon e 1205), mab da Alan III Roc'han ha Konstañs Pentevr, eo pevarvet kont an tiegezh Roc'han. Kemer a reas perzh en trede Kroaziadeg.
New World (c'hoari video)

***New World*** zo ur c'hoari video liesc'hoarier doare MMORPG sevenet gant Amazon Game Studios ha da vezañ embannet d'an 31 a viz Eost 2021. Ar c'hoari a oa sañset bezañ embannet e miz Mae 2020, nemet e voe daleet dre ma vanke labour warnañ. Embannet eo bet d'an 28 a viz Gwengolo 2021.

An istor a dremen e-kreiz ar , ar c'hoarierien a zo trevadennerien o erruout war un enezenn er Meurvor Atlantel diazezet war Amerika trevadennet gant Breizveuriz, Spagnoliz ha Portugaliz. Doare ar c'hoari a zo unan *[[buy-to-play]]* hep koumanant viziek met gant gant ur stal enlinenn memestra.

Embannet eo bet *New World: Aeternum* war PlayStation 5 hag Xbox heuliadoù X/S d'ar 15 a viz Here 2024. Evit ul lodenn ez eo un adsevel eus ar c'hoari diazez, evit ul lodenn all ez eus bet ouzhpennet nevezintioù. Un adsevel doare stirad skinwel, *New World: The Once and Future King*, a zo bet embannet d'an 10 a viz Kerzu 2024 evel ul lodenn eus *Secret Level*, gant mouezhioù Arnold Schwarzenegger, Steven Pacey, Gabriel Luna, Arazou, Dana Haqjoo, ha Carlo Rota.
MAS 36

Ar **MAS 36**, anvet ivez **MAS Modèle 36** pe **Fusil à répétition 7,5 mm Mle. 36** hervez an arme c'hall, zo ur fuzuilh tennata dre vorailh produet er Manufacture d'Armes de Saint-Étienne. Implijet eo bet e brezelioù eus fin ar bloavezhioù 1930 betek trede kard an XX kantved.  

## Istor
E 1912 e voe divizet pourvezañ an arme c'hall gant fuzuilhoù damatomatek evit kemer plas ar fuzuilhoù Lebel savet e 1886 hag armoù-skoaz ar sistem Berthier. Ar Brezel-bed Kentañ a lakaas un harz war ar programm, ha daleet e voe goude abalamour d'ur vank a arc'hant. E deroù ar bloavezhioù 1930 e voe ijinet ar fuzuilh nevez-mañ hepken, ha hi gouest da zegemer ur banner-greunadennoù Viven-Bessière. Savet e voe tro-dro d'ar c'hartouchennoù 7,5 × 54 mm a veze implijet dija er fuzuilh-vindrailher FM 24/29 evit aesaat pourveziañ an arme. Ur 60 bennak a bezhioù a ya d'ober an arm.  

Degemeret e voe an arm nevez e 1936 e armeoù Frañs. Implijet e voe un tamm adalek an Eil Brezel-bed (63.000 skouerenn pourveziet d'an arme e 1940 nemetken) ha dreist-holl goude, e-kerzh Brezel Indez-Sina, Brezel Aljeria ha betek Brezel Viêt Nam. 

### Adstummoù
Un adstumm kambret e .22 Long Rifle a voe produet e 1942 evit pleustradegoù-tennañ nerzhioù renad Vichy. Adstummoù all (**MAS 36 LG 48** pe **MAS 36/51**) a voe savet goude ar brezel evit bezañ implijet evel bannerioù-greunadennoù. 

## Daveennoù
Listenn eus frouezh an drougael

Amañ e kaver **Listenn frouezh an drougael** (japaneg: *Akuma no mi*) a vez graet eus frouezh hud ijinet e bed ar manga One Piece. Milliget gant an dourioù hag an dud, ar pezh a ro an anv, ar frouezh-se a zo reoù demoniakl met a ro galloudoù dreistordinal d'an neb a zebr anezho. En eskemm e vez kollet ar galloud da neuial da skouer, ar pezh a zegas kudennoù d'an haroz pa rank mont war vor. Pa varv perc'henn ur frouezh, e vez adkavet er frouezhenn dostañ da lec'h marv ar perc'henn.
## Listenn ar frouezh
;Paramecia
Reiñ a ra an tu d'ar perc'henn da gaout ur c'hemm korf, da gemmañ an endro pe da grouiñ danvezioù ivez. An doare frouezh-se eo an hini aesañ da gavout e bed One Piece. 
;Zoan
Reiñ a ra an tu da gemm stumm ha da gemer neuz ul loen.
Le Manoir (heuliad romantoù moliac'h)

***Le Manoir*** zo un heuliad levrioù evit ar yaouankiz, gant arvar hag oberiantiz, skrivet gant Évelyne Brisou-Pellen hag embannet gant Bayard Jeunesse abaoe 2013. Adembannet e vezont e stumm levrioù-chakod abaoe 2017.

Daouzek levrenn a ya d'ober an heuliad betek-henn. Er c'houlzad 1 ez eus 6 levr a zo bet skrivet, kemend-all zo en eil koulzad.

## Koulzad 1
* Levrenn 1 : *Liam et la Carte d'éternité*, 2017, 366 p. 
* Levrenn  2 : *Cléa et la Porte des fantômes*, 2018, 400 p. 
* Levrenn  3 : *Alisande et le Cercle de feu*, 2018, 418 p. 
* Levrenn  4 : *Nic et le Pacte des démons*, 2018, 440 p. 
* Levrenn  5 : *Lou et l'Île maudite*, 2019, 468 p. 
* Levrenn  6 : *Alec et le Strigoï*, 2019, 464 f. 

## Koulzad 2
* Levrenn  1 : *Le Collège de la délivrance*, 2019, 450 p. 
* Levrenn  2 : *L'Antre des secrets*, 2020, 450 p. 
* Levrenn  3 : *Le Paquebot de la dernière chance*, 2020, 250 p. 
* Levrenn  4 : *Le Phare des brumes*, 2020, 480 p. 
* Levrenn  5 : *La Forteresse de l'oubli*, 2021, 400 p. 
* Levrenn  6 : *Le Château de la révélation*, 2019 (stumm bras), 400 p.
Gladius

Ar ***gladius*** (latin : [ˈɡɫad̪iʊs̠]), pe *[[kleze]] roman*, zo ur c'hleze hag a veze implijet gant soudarded war droad armeoù Henroma. Damheñvel e oa ouzh an hini a veze fardet en Henc'hres, a veze graet *xiphos* anezhañ.

Adal an  e veze implijet gant ar Romaned ur c'hleze hag a zeue eus ar re krouet gant ar Geltiberidi en Hispania, e fin ar brezelioù punek (264-146 kent JK), anvet *gladius hispaniensis* e latin, pe "kleze hispaniat".

## Notennoù
Freilh (arm)

Ar **freilh** pe **freilh-brezel** zo un arm a zeu eus ar freilh-pilat hag a veze implijet e-pad brezelioù ar Grennamzer. Graet e vez arm-bloñsad anezhoñ peogwir e ra gloazioù hep lakaat gwadiñ. 

Kavout a reer stummoù gant tachoù pe lavnennoù staget doc'htoñ, neuze e oa posubl gwanañ ha sankañ penn an arm e don ar c'horf ganto.
Parkour

Ar **Parkour** (berraet en **PK**) zo un doare sport gant troioù-ouesk war toennoù ha leurioù. Meur a zoare parkour zo, evel ar "parkour primat" (er gwez) hag ar "parkour kêrel". 
## Istor
Ar sportour gall David Belle (Fécamp, 29 Ebrel 1973) a vez lakaet da grouer ar parkour met awenet eo bet gant mistri an arzoù emgannañ evel Jackie Chan.
## Notennoù ha daveennoù
Maria Mancini

**Maria Mancini** (Roma, 28 Eost 1639 - Pisa, 8 Mae 1715) a oa unan eus ar Mazarinettes, seizh nizez ar c'hardinal Jules Mazarin, ar ministr pennañ e Bro-C'hall e-pad yaouankiz ar roue Loeiz XIV. 

## He buhez
E Roma e oa bet ganet, merc'h d'ar baron Michele Mancini ha d'e bried Girolama Mazzarini, ur c'hoar d'ar c'hardinal Giulio Mazzarini, deuet da vout ministr ar roue gall Loeiz XIV.
C'hoar e oa Maria da Laura Martinozzi (1635-1687), da Laura Vittoria (1636-1657), Paul (1636-1652), Olimpia (1640-1708),  Philippe (1641-1707), Alphonse (1644-1658), Maria Anna (1649-1717) ha Hortense (1646-1699).
Mervel a reas he zad e 1850.

### An nizezed
Soñjal a reas an intañvez Geronima Mazzarini kas he merc'hed eus Italia da Vro-C'hall er bloavezhioù 1647 ha 1653 da-gaout o eontr galloudus, dezhañ da glask aozañ dezho dimezioù pinvidik gant priñsed uhel en Italia pe e Bro-C'hall. Evit kendrec'hiñ noblañsed figus e voe roet madoù a-leizh d'an danvez paotred nevez.

### Dimeziñ
Dimeziñ a reas e 1661 d'ar Priñs Lorenzo Onofrio Colonna.


LauraMartinozzi.jpg|Laura Martinozzi
Laura Mancini 01.jpg|Laura Vittoria Mancini
Anna Maria Martonozzi, Princess of Conti by an unknown artist (Palace of Versailles).jpg|Anne Marie Martinozzi
Marie Mancini (1639-1715).png|Maria Mancini
Olympia Mancini by Mignard.png|Olimpia Mancini
Follower of Jacob Ferdinand Voet - Hortense Mancini.png|Hortense Mancini
Marie-Anne Martinozzi (née Mancini), Duchess of Bouillon by Benedetto Gennari.jpg|Maria Anna Mancini, dugez Bouillon, gant Benedetto Gennari. 


## Levrlennadur
*  Combescot, Pierre. *Les petites Mazarines*. Paris : Grasset, 1999 
*  Guth, Paul (1973). *Mazarin. Frankreichs Aufstieg zur Weltmacht*. Frankfurt: Societäts-Verlag. pp. 637−670 
*  Hillairet, Jacques. *Les Mazarinettes ou les sept nièces de Mazarin*. Paris : Éditions de Minuit, 1976 
*  Renée, Amédée (1858). *Die Nichten Mazarin's. Studien der Sitten und Charaktere im 17. Jahrhundert*. Dresden: Rudolf Kuntze.''Google Books''
*  Saint-Victor, Paul de (1867). *Les Mazarines*. Revue du XIXe siècle 4: 323−331.
*  Savoie-Carignan, Guy Jean Raoul Eugène Charles Emmanuel de. *The seven richest heiresses of France*. London: J. Long, 1911 En-linenn

## Notennoù
Paul Mancini

**Paul Mancini** (Roma, 1636 - Pariz, 18 Gouhere 1652), a oa ur mab da Geronima Mazzarini ha d'ar baron Michele Mancini. Dre e vamm e oa niz d'ar c'hardinal Giulio Mazzarini.

Mignon e oa d'ar roue gall Loeiz XIV, ha kabiten e oa en e arme.. Gloazet fall e voe d'an 2 a viz Gouhere 1652, en emgann ar fabourzh Saint-Antoine e Pariz war-dro fin ar *[[La Fronde|Fronde]]*.

Kalz e ouelas ar roue dezhañ, a-hervez.

## Notennoù
Pietro Mazzarino

**Pierre Mazzarino**, pe **Mazzarini**, ganet e Palermo e 1576 ha marvet e Roma d'ar 4 a viz C'hwevrer 1654, a oa tad d'ar gardinaled Jules Mazarin ha Michel Mazarin.

E dad Giulio Mazzarini, genidik a gêr Genova, a oa deuet da chom da Sikilia, e Castel-Mazzarino, alese an anv-tiegezh. Un tamm peadra a reas a-benn gallout kas e vab Pietro d'ar skol, ma teuas da vout noter.

E 1590, goude marv e dad, e werzhas e arrebeuri da vont da chom da Roma ha da echuiñ e studioù. Eno, gant lizheroù erbediñ, ez eas da-gaout ar priñs Filippo Colonna, a oa konestabl meur Napoli, priñs Paliano ha penn skourr henañ an tiegezh Colonna, ha kemeret e voe da gambrelan.

E 1608 e teuas da vout keodedour roman. Dimeziñ a reas da Ortensia Bufalini (1575-1644), filhorez da Filippo Colonna.

## Eured ha bugale
Pried e oa Pietro Mazzarini da Ortensia Bufalini (1575-1644). C'hwec'h bugel o doe :
* Giulio Mazzarini (1602-1661), kardinal, diplomat ha ministr ;
* *Alessandro*, anavezetoc'h evel Michele Mazzarini (1607-1648), beleg dominikan, arc'heskob Aix-en-Provence ;
* Anna-Maria Mazzarini (1607-1669), priolez Santa-Maria e Campo-Marzo ;
*Laura Margherita Mazzarini (1608-1685), pried d'ar c'hont Geronimo Martinozzi (1639, (mab da Vincenzo Martinozzi), ha div verc'h o doe :
** Laura Martinozzi, a zimezas da Alfonso IV d'Este, dug Modena ; 
**Anne-Marie Martinozzi dimezet e 1654 d'ar priñs gall Armand de Bourbon-Conti ;
* *Cleria Mazzarini* (1609-1649), dimezet d'ar markiz Pietro Muti (†1649), mab d'ar markiz Fabrizio Muti ;
* Geronima Mazzarini (1614-1656), dimezet d'ar baron Michele Mancini (†1660), mab da Paolo Mancini.

## Pennad kar
* Mazarinettes
Monarkiezh Zeland-Nevez

**Monarkiezh Zeland-Nevez** (ent ofisiel : monarchy of New Zealand) a vez graet eus ar vonarkiezh vonreizhel o ren war Zeland-Nevez. Penn ar vonarkiezh eo ar rouanez Elizabeth II, deuet da vezañ penn ar Stad goude marv he zad, ar roue George VI, d'ar 6 a viz C'hwevrer 1952. 

Goude Emglev Waitangi etre ar rouanez Victoria hag ar Vāoried sinet e 1840, ar Saozon a oa deuet da vezañ mistri Zeland-Nevez, ha penn ar Stad a oa dre ret penn monarkiezh ar Rouantelezh-Unanet.
Emgann Atlixco

**Emgann Atlixco** a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Mae 1862 etre an arme c'hall hag o harperien vec'hikan en un tu, ha republikaned Mec'hiko en tu all.

E penn ar republikaned e oa Tomas O'Horan (1776-1848), a voe lazhet e fin ar brezel. E penn aduidi an impalaer gall e oa Leonardo Marquez, a oa bet o vrezeliñ enep an Amerikaded er brezel hag a oa a-unan gant Miguel Miramón anavezet evel "El Tigre de Tacubaya". Mil soudard a oa e pep a du, ha trec'h e voe ar republikaned.
Miguel Miramón

**Miguel Gregorio de la Luz Atenógenes Miramón y Tarelo** (Kêr-Vec'hiko, 29 Gwengolo 1832 – Santiago de Querétaro, 19 Mezheven 1867) a oa ur jeneral ha politikour mec'hikan, ha yaouankañ prezidant ar vro.

Sevel a reas a-enep Bonreizh 1857 hag ar prezidant Benito Juárez.
Perzh a gemeras er brezel eus 1862 da 1867, e tu ar C'hallaoued. Fuzuilhet e voe gant ar Republikaned war un dro gant an impalaer Masimilian I hag ar jeneral Tomás Mejía.

Pemp bloaz e padas

## E vuhez
A orin gall e oa e dud. Yaouank-flamm ez eas d'an arme da stourm er brezel a-enep ar Stadoù-Unanet. Ezelañ a reas e Strollad politikel ar Virourien. E 1857 e roas harp d'an taol-stad aozet gant ar Virourien, kaset gant ar jeneral Félix María Zuloaga, a oa savet a-enep politikerezh frankizel ar prezidant Ignacio Comonfort. Zuloaga a aloubas Kêr-Vec'hiko e Genver 1858,
Kantener

Ur **c'hantener** (a dalva "Penn ur c'hantad", eus latin *centum,* kant), pe un **Hekatontarc'h** (gresian *ἑκατόνταρχος*), a veze graet eus un ofiser eus Henroma a oa e penn ur *Centuria* ("Kantad") da laret eo kant soudard eus al lejion roman pe un unvez skoazeller a niver hañval. Rannet e oa ar rez-se e meur a live hervez ar perzh a veze graet ganto. E penn-kentañ ar Republik e oa ar c'hantener e karg eus ur pevar-ugent bennak a dud hag e teuas da vout ur c'hantad diwezhatoc'h.

## Orin
Daoust ma teue an usofisierien eus rummadoù marc'heien pe senedourien peurliesañ e teue ar gantenerien eus tud an droadegiezh kentoc'h. Da gentañ e veze dilennet eñ gant e soudarded, mes diwezhatoc'h e oa anvet gant al Legad, ha goude gant kommandour al lejion. E-pad ar mare impalaerel e veze kadarnaet an dibab gant an impalaer e-unan. Labour ar c'hantener a oa pouezus-kenañ en aozadur an arme roman ha mererezh ar bagadoù. Betek-henn eh eus ur bochad skridoù a venega o garvder hag o c'hadarnded. Gwallder ur faezhidigezh a c'halle bout mentet hervez an niver a gantenerien a oa kouezhet marv e-kerzh an emgann. Kalz anezho a chome gant o lejion betek ar marv en ur nac'hañ en em lakaat war o leve.
Star Wars: Episode I – The Phantom Menace

**Star Wars: Episode I – The Phantom Menace** zo ur film space-opera stadunanat embannet e 1999. Skrivet ha sevenet eo bet gant George Lucas. Produet eo bet gant Lucasfilm, hag embannet gant 20th Century Fox. An aktourien eo Liam Neeson, Ewan McGregor, Natalie Portman, Jake Lloyd, Ian McDiarmid, Anthony Daniels, Kenny Baker, Pernilla August, ha Frank Oz. Ar c'hentañ film eo evit an holl re en heuliad filmoù hervez an aozadur nevez savet gant George Lucas. En gwirionez eo ar pevare film bet savet war un hollad a nav. 32 vloaz a-raok ar c'hentañ triarvest, e-kerzh ren ar Republik Galaktek, heuliañ a reer istor ar Mestr Jedi Qui-Gon Jinn gant e zeskard Obi-Wan Kenobi hag a glask difenn ar rouanez Padmé Amidala eus Naboo diouzh tagadennoù lies Kengevread ar C'henwerzh. Sikouret int gant Anakin Skywalker— ur sklav yaouank donezonet evit mestroniañ an nerzh.
Borge (Østfold)

**Borge** zo ur gêriadennig en Østfold e biz Fredrikstad e Norvegia. Roald Amundsen zo bet ganet eno d'ar 16 a viz Gouhere 1872.
Emilio Zocchi

**Emilio Zocchi**, ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1835 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Genver 1913, a oa ur c'hizeller italian. Brudet eo evit korfoù-bras, izelvosoù ha delwennoùigoù tudennoù eus an Henamzer hag eus an Azginivelezh.

Zocchi a oa ganet e Firenze ha studiet en devoa gant Girolamo Torrini. Eñ a oa bet kelenner e vab Arnoldo Zocchi hag e genderv Cesare Zocchi. Marvet eo e Firenze.
Vio (sant)

**Vio**, pe **Nonna**, pe **Vouga** zo ur sant deuet eus Iwerzhon da Vreizh er VIvet kantvet. 

Lidet e vez d'ar 15 a viz Even.

### E vuhez
Eskop Armagh e bro Iwerzhon e oa. 

Hervez ar vojenn, treuziñ a reas Mor Breizh war ur vag maen betek erruout en enez Nonn e-kichen Penmarc'h. Goude e krouas ur manati el lec'h m'emañ bremañ chapel Sant Vio e Tregeneg.

Marvet eo war-dro ar bloaz 585.

### Lec'hioù liammet ouzh sant Vio
* Chapel Sant Vio e Tregeneg er Vro-Vigouden
* Sant-Nouga er Bro-Leon
Lázaro Barbosa de Sousa

**Lázaro Barbosa de Sousa**, anaveztoc'h evel **Lázaro Barbosa** (Barra do Mendes, 27 a viz Eost 1988 – Águas Lindas de Goiás, 28 a viz Mezheven 2021) a oa ul lazher a yoc'h ha gwaller braziliat. Hag aet d'an Anaon d'an 28 a viz Mezheven 2021.

Lesanvet e oa bet *O Carrasco do Incra 9* ("Bourev Incra 9" e brezhoneg) ha *Serial Killer do DF*.

## Tud lazhet

## Notennoù
Le Coup d'État permanent

***Le Coup d'État permanent*** zo un arnodskrid gant François Mitterrand diwar-benn politikerezh Charles de Gaulle, bet embannet e 1964.
Jacopo Pontormo

**Jacopo Carucci**, anavezet evel **Jacopo da Pontormo**, ha **Pontormo** ken eeun ha tra (Pontormo, 24 Mae 1494 – beziet e Firenze d'an 2 Genver 1557), a oa ul livour italian.
Amazon Game Studios

**Amazon Games** (ent ofisiel **Amazon Game Studios** betek 2020) zo ur studio seveniñ c'hoarioù video stadunanat. Ur skourr eo d'an embregerezh gwerzhañ enlinenn Amazon gant ar pal mont etrezek bed ar c'hoarioù video.
## C'hoarioù

## Notennoù ha daveennoù
La Barre-de-Monts

**La Barre-de-Monts** zo ur gumun war bevenn ar Geunioù Brezhon, e Norzh departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
Ar vourc'h zo war bevenn ar Geunioù Brezhon, ha pemp traezhenn zo ivez en norzh hag er c'hornôg, dispartiet diouzh ar vourc'h gant ur c'hro tevenier plantet gant gwez-pin hag a zo ul lodenn eus ar c'hoad anvet *forêt des Pays de Monts* hag a ya er su betek Saint-Hilaire-de-Riez. 1200 devezh-arat zo dindan wez-pin er gumun, koadoù treuzet gant gwenodennoù-bale hag an hent war-zu pont Nervouster a-us da strizh-mor Fromentine. War an aod e kaver kêriadenn Fromentine justawalac'h, ur c'houronklec'h e  2&nbsp;km er gwalarn d'ar vourc'h, e lec'h ma c'haller lestrañ da Enez Euz (Yeu e galleg).

En em astenn a ra ar gumun war . An uhelder keitat zo 3 metr.

## Armerzh
* Pesketa gant ur roued (anvet *carrelet*) a blij kalz d'an douristed.
* Istrerezh.

Villas contrastée.JPG|Tiez hañv.

* Touristerezh.
## Dezougen

CIM Combier - FROMENTINE - La Gare.jpg|Ti-gar Fromentine er bloavezhioù 1930.

* An ti-gar, war al linenn Hent-houarn Challans Fomentine.
## Istor
### 
* Savet e voe e parrez gant an Iliz katolik e 1812, ha distaget e voe diouzh Notre-Dame-de-Monts ha krouet e kumun e 1853.
* E 1896 e erruas an tren, al linenn a yae eus Challans betek Fromentine. Al lodenn Beauvoir-sur-Mer - Fromentine a voe lakaet e-barzh al linenn Hent-houarn Bourc'hnevez Saint-Gilles-Croix-de-Vie e 1923 hag a voe astennet betek Les Sables-d'Olonne e 1925. Serret e voe al linenn d'ar 1añ a viz Here 1949.
### 
;Brezel-bed kentañ
* Mervel a reas 95 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,77% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
## Monumantoù ha traoù heverk
### Lec'hioù ha monumantoù

Plage des Lays-2 (2019).jpg|Traezhenn al Lays (2019).

* Traezhenn al Lays.
* Ekomirdi Geunioù Vande.

Église_Saint-Louis_de_La_Barre-de-Monts-1_(2019).jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Loeiz*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Politikerezh ha melestradurezh

## Poblañs
* 2 240 a dud a oa o chom e La Barre-de-Monts e 2020.
### Tud bet ganet eno
*Claude Auclair, aozer bannoù-treset.
### Ardamezouriezh

Da dreiñ : 
D'or à la barre d'azur accompagnée à dextre de trois monts de sable mouvant du flanc et de la partition et portant trois pins au naturel, et à senestre d'un vaisseau de gueules équipé d'argent voguant sur une mer ondée de sinople.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* La Barre-de-Monts war lec'hienn Ensavadur Broadel an Douaroniezh
## Notennoù ha daveoù
Harnez

**Harnez** a c'hall ober dave da :
* an harnez a lakaer d'ar c'hezeg ;
* an harnez, hollad dilhad ur marc'heg ;
* un aveadur surentez implijet e sportoù hag e micherioù zo.
Battle in 5 Seconds After Meeting

***Battle in 5 Seconds After Meeting*** ("Emgann a-barzh 5 eilenn goude kejet", japaneg : 出会って5秒でバトル, Hepburn : *Deatte 5-byō de Batoru*) zo un heuliad manga japanat skrivet gant Saizō Harawata ha treset gant Kashiwa Miyako.

Embannet eo bet da gentañ er savenn MangaONE gant Shogakukan ha war al lec'hienn Internet Ura Sunday war ar memes tro abaoe miz Eost 2015. Goude-se eo bet embannet e stumm 16 *[[tankōbon]]* e miz Meurzh 2021.
Un adsevel eo eus ur *webcomic* gant Harawata ha heñvelanvet. Un adsevel doare tresadenn-vev zo bet savet gant SynergySP ha Vega Entertainment (gant sikour ar Studio A-Cat) da vezañ skignet adalek an 13 a viz Gouehere 2021.
Impalaeriezh latin Kergustentin

**Impalaeriezh latin Kergustentin**, pe **Impalaeriezh latin** zo ur stad latin feodel savet gant renerien ar pevare Kroaziadeg e lanneier tapet diwar impalaeriezh Bizantion. Ar pal e oa kas tiegezh an impalaerien ortodoks da get ha staliañ e penn ar stad ul lignez katolik a zae eus ar c'hornôg. E giz-se e oa bet klasket adkavout galloud ha gorre an impalaeriezh roman kozh.

Da benn-kentañ e oa galvet tud d'ar pevare Kroaziadeg d'aloubiñ Jeruzalem adarre, kouezhet gant ar vuzulmaned abbasid, met kudennoù politikel hag un diouer a c'halloud milourel a lakaas ar groazidi da cheñch soñj ha mont da lakaat seziz war Kergustentin, kêr-benn impalaeriezh Bizantion. An emglev a oa lakaat Isaac II Angelos war an tron en-dro, dalc'het d'ar c'houlz-se gant Alexios III Angelos. Mab Isaac II,  Alexios IV, a doueas d'ar groazidi o harpañ gant argant ha nerzhioù milourel evit aloubiñ Jeruzalem ma vije adkavet ar galloud gant e dad. Trec'h e voe ar groazidi, mes ne oant ket bet paeet gant Alexios evel e oa bet raktreset. Preizhet e oa bet ar geoded pinvidik ganto en Ebrel 1204.
Lisa Edelstein

**Lisa Edelstein**, ganet d'an 21 a viz Mae 1966, zo un aktourez ha skrivagnerez c'hoariva stadunanat. Edelstein zo bet brudet gant roll an Doktorez Lisa Cuddy er stirad skinwel House war ar chadenn Fox. Etre 2014 ha 2018 e voe gwelet o c'hoari Abby McCarthy er stirad skinwel Girlfriends' Guide to Divorce war ar chadenn Bravo.
## Filmlennadur

### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lisa Edelstein war IMDb
House

***House*** zo ur ger saoznek hag a dalv kement ha ti. Gallout a ra ober dave da veur a dra.

## Sevenadur
* Ar sonerezh *[[house (sonerezh)|house]]*, ur seurt sonerezh elektronek, hag he isrannoù niverus : *ambient house*, *deep house*, *acid house*...
* House, ur stirad skinwel stadunanat
* *The House*, un albom gant Katie Melua
* *[[Our House (Madness)|Our House]]*, ur ganouenn gant ar strollad Madness
* *[[Our House (kanaouenn, Graham Nash)|Our house]]*, ur ganaouenn gant Graham Nash
* *[[Lego House]]*, ur single gant Ed Sheeran
* *[[Beach House]]*, un daouad *dream-pop* stadunanat

## A bep seurt
* *House* zo un anv-familh saoznek
* An aradennadig House zo un aradennad menezioù e kornôg Utah
* House, ur gêriadennig e Mec'hiko-Nevez
Fox Broadcasting Company

Ar **Fox Broadcasting Company** (berraet alies en **Fox** ha skrivet ivez FOX) zo ur rouedad skignañ kenwerzhel skinwel stadunanat. Embregerezh pennañ ar Fox Corporation eo, ha diazezet eo er 1211 Avenue of the Americas en New York City, gant burevioù er Fox Broadcasting Center (en New York ivez). Bez emañ ivez ar Fox Television Center en Los Angeles, e Kalifornia.
Ballon

**Ballon** zo ur ger gallek ha saoznek a orin keltiek a gaver e meur a lec'h :
* e Breizh, Ballon zo ul lec'h geuniek e-kichen Baen-Ballon ma c'hoarvezhas **[[Emgann Ballon]]** etre arme vreton Nevenoe hag arme frank Charlez ar Moal e 845. Sellet e vez Emgann Ballon evel an darvoud a grouas ar vroad vreizhat.
* *ballon* zo ur ger gallek hag a zeu eus ar ger alamanek *Belchen*, tennet eñ eus anv an doue keltiek Belenos. Roet e vez da venezioù hag a ra un tric'horn : ar Vogezoù en Elzas, ar Jura e Suis hag ar C'hoad Du e Baden-Württemberg, hag a veze implijet o leinoù gant an Gelted kozh evit enoriñ Belenos, doue an Heol,
* Ballon e saozneg, Balana e gouezeleg, ur gêriadenn en Iwerzhon lec'h ma'z eus un dorgenn a veze implijet gant ar Gelted kozh en Oadvezh an arem,
* Ballon, ur gêriadenn e Bro-C'hall, e Charente-Maritime,
* Ballon, ur gumun kozh e Bro-C'hall, e Sarthe, bremañ e-barzh Ballon-Saint-Mars.
Buy-to-play

**Buy-to-play** (berraet en B2P) zo un doare gwerzhañ c'hoarioù video lec'h ma ne c'heller c'hoari nemet goude bezañ prenet ar c'hoari. Disheñvel eo diouzh ar stumme Free-to-play.
Ballon-Saint-Mars

**Ballon-Saint Mars** zo ur gumun c'hall nevez abaoe ar  a viz Genver 2016. E departamant Sarthe, e proviñs kozh Maine hag e rannvro Broioù al Liger emañ. 2 250 annezad he doa e 2018. Krouet eo bet dwiar bodañ div gumun, Ballon ha Saint-Mars-sous-Ballon.

## Douaroniezh
E 19 km en norzh d'ar Mañs emañ kumun Ballon-Saint Mars. Graet eo gant div gêriadenn Ballon ha Saint-Mars-sous-Ballon hag ur gêriadennig La Rue d'Orne, en norzh da v-Ballon e traoñienn an Orne saosnoise.  

Ballon (Sarthe) plaque de cocher identifiant communal.jpg|Plakenn ar paotr-karr e Ballon. 
Saint-Mars-sous-Ballon - Mairie 02.JPG|Adti-kêr e Saint-Mars-sous-Ballon. 
Rue d'Orne (Sarthe) entrée.jpg|Kêriadennig ar Rue d'Orne. 
Rue d'Orne (Sarthe) l'Orne saosnoise (01).jpg|An Orne saosnoise er Rue d'Orne.


## Politikerezh ha melestradurezh

## Poblañs

## Lec'hioù ha monumantoù
* Iliz *Saint-Médard* e Saint-Mars-sous-Ballon
* Kastell Ballon

## Tud liammet ouzh ar gumun
* Wynebald de Ballon, den uhel angl-ha-norman
* Hamelin de Ballon, den uhel angl-ha-norman

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Balana

**Balana** (*Ballon* e saozneg) zo ur gêr vihan en Iwerzhon, e kontelezh Ceatharlach hag e proviñs Laighin. War an hent N80 emañ, e-kichen kêr Ceatharlach. 712 annezad a oa e 2016.

## Monumantoù ha traoù heverk
* div davarn zo e straed vras ar bourk
* *Ballon Hill* zo un dorgenn 137 metr uhelder; aspadennoù eus oadvezh an arem zo bet kavet eno

## Sportoù
Ur c'hlub mell-droad ouezelek zo, *Ballon GAA club*, hag ur c'hlub mell-droad, *Burrin Celtic* e anv.
Chauvet

**Chauvet** zo un anv-tiegezh gallek hag okitanek gallekaet.

## Gerdarzh
Eus ar galleg *chauve*, "moal", implijet evel lesanv.
;Deveradurioù
Chauvard ; Chauvat ; Chauveau / Choveau ; Chauvel / Chovel (bihanet e Chauvelin, -let, -lon, -lot) ; Chauvenet ; Chauveron / Chauvron ; Chauvier ; Chauvillon ; Chauvin / Chovin / Chouvin ; Chauvois
; Stummoù rannyezhel
Calvet ; Cauvard ; Cauvet ; Chalvet ; Charve ; Charvet ; Chouvet.

Ral eo ar stumm benel Chauvette, rak nebeut a vaouezed zo moal ha kuzhat o moalder a reont peurliesañ.

## Tud
;
* Maurice Chauvet (1918-2010), rezistant
* Michel Chauvet (1920-2007), rezistant
* Rémi Chauvet, anv gwir Myrdhin, telennour

;
* Marie Vieux Chauvet (1916-1973), dramouerez ha skrivagnerez

## Lec'hioù
* Enez Chauvet zo un enezenn aet da get, e Bae Bourc'hnevez er Geunioù Brezhon. Eno e oa savet un abati gant menec'h beneadat, e Koed-Keneg e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev.
* Kev Chauvet, ur c'hev gant livadurioù ragistorel en Ardèche, dizoloet gant Jean-Marie Chauvet e 1994.

## Gwelet ivez
* Moal, anv-tiegezh brezhonek
* Calvet, anv-tiegezh katalanek

## Notennoù
Yannick Kerlogot

**Yannick Kerlogot** (Sant-Brieg, 12 Mae 1970) zo ur politiker breizhat, kannad pastellad Gwengamp abaoe miz Mezheven 2017.

## Lezenn Molac

## Goude diskar al lezenn
Anvet e oa bet gant ar ministr kentañ d'ober war-dro statud Diwan.

## Notennoù
Old Man Trump

***Old Man Trump*** (pe ***Ol' Man Trump*** a-wechoù) a zo ur ganaouenn saoznek bet savet ar pozioù anezhi e 1954 gant ar c'haner folk ha soner gitar stadunanat Woody Guthrie (1912-1967).

## Kenarroud
E miz Kerzu 1950 e tilojas Guthrie hag e diegezh da New York d'ober o annez e *borough* Brooklyn. E Gravesend eo e feurmas ur ranndi a oa ar penngaser Fred Trump (1905-1999) perc'henn warni. Buan a-walc'h e komprenas Guthrie e rene F. Trump e vicher en un doare ouzhpenn hanbarzhour ouzh e feurmerien... o c'hroc'hen du peurgetket. Alese an nebeud gerioù savet gantañ evit diskuliañ emzalc'h mezhus an den a aferioù : meur a ditl a voe roet d'an destenn, *Beach Haven Race Hate* ha *Beach Haven Ain't My Home* en o zouez.
Adkavet e oa bet gant Will Kaufman tra m'edo o kas da benn enklaskoù diwar-benn an arzour e Kreizenn Woody Guthrie (e Tulsa (Oklahoma)) e miz Genver 2016.

D'an 13 a viz Ebrel 2019 ec'h embannas Omnivore Recordings ur bladenn bevar zitl, enni ***Old Man Trump*** enrollet gant Ryan Harvey (a-gevret gant Ani DiFranco & Tom Morello) ha *Beech Haven Ain't My Home* enrollet gant al laz-seniñ U.S. Elevator. Savet e oa bet ton an doare *Beech Haven Ain't My Home* gant Johnny Irion, hag eñ gwaz Sarah Lee Guthrie, merc'h-vihan... W. Guthrie.
Morse ne voe sonenrollet gant W. Guthrie e-unan, siwazh.

## Notennoù ha daveennoù
Daily Mail

An ***Daily Mail*** zo ur gazetenn saoz embannet e Londrez en doare tabloid. Savet e oa bet e 1896, ha bez eo ar gazetenn bemdeziek gwerzhet ar muiañ er Rouantelezh-Unanet. Un doare evit ar Sul a oa bet krouet e 1982 anvet *[[The Mail on Sunday]]*, un doare skosat hag iwerzhonat a oa bet lañset e 1947 ha 2006. Adkavet e vez darn eus ar pennadoù er stumm enlinenn war al lec'hienn MailOnline, padal al lec'hienn a zo renet gant ur skipailh hag un embanner disheñvel.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel an Dailymail
Bazh-roue

Ar **vazh-roue** pe ar **walenn real** (*Teyrnwialen* e kembraeg), pe **sceptrum** e latin, zo ur pezh eus arouezioù ar galloud hag an aotrouniezh. Douget e vez gant an impalaerien, ar rouaned, pe an dierned, penn ur meuriad.
Ar Strad

**Ar Strad** zo un anv-tiegezh brezhonek eus Bro-Wened. Ar Stradig zo ur stumm all (*Le Stradic* gant marilh ar boblañs).

## Tud
* Stefan ar Strad (1865-1954), beleg ha skrivagner brezhonek
* Alexis Le Strat (1898-1970), politikour
* Ange Le Strat (1918-1999), marc'hhouarner
* Anne Le Strat (g. e 1968), politikourez
* Christine Le Strat, politikourez, maerez Pondivi

## A bep seurt
* *The Strad*, ur gelaouenn saoz war ar binvioù dre gerdin (« strad » a dalv stradivarius)
Departamant Sétif

**Departamant Sétif** a oa un departamant gall en Aljeria etre 1957 ha 1962 pa zeuas ar vro da vout dizalc'h.

Pa voe aloubet Aljeria gant ar C'hallaoued e voe krouet departamantoù, d'an 9 a viz Kerzu 1848. Diwar neuze e oa tri departamant en Aljeria, hini Oran, hini Aljer ha hini Constantine. Setif a oa neuze e departamant Constantine, hag un isprefeti a oa eno. E 1957 e cheñchas an traoù pa voe krouet departamant Setif.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2021

**[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]**, e 2021, a loc'h eus Brest (Bro-Leon, Breizh) d'ar 26 a viz Even hag a zegouezh e Pariz (Bro-C'hall) d'an 18 a viz Gouere, e Bali ar Champs-Élysées. Breizh he deus kemeret plas Danmark evit al loc'hañ bras abalamour d'an diarbennoù yec'hedel en Europa. E Breizh e chom ar pevar zennad kentañ, ha goude e kendalc'h an Dro e Bro-C'hall, e Savoia (un tennad klok ha daou all) hag un tennad etre Andorra ha Katalonia an Norzh. 

Ur gevezadenn d'an *UCI World Tour* eo, kevezadeg vrasañ ar bed evit ar marc'h-houarn war hent. 23 skipailh a gemer perzh, 19 WorldTeams ha 4 ProTeams.

## Liammoù diavaez

*    Lec'hienn ofisiel