open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enep-adwelouriezh

Un ideologiezh komunour kevatal d'ar varksouriezh-leninouriezh rik hervez tezennoù Stalin pe Mao eo an **enep-adwelouriezh**.

Implijet e voe an termen-mañ evit ar wech kentañ e dibenn an 19vet kantved da vare an dizemglev hag an disparti etre ar leninourion hag ar sokialourion demokratel. Fellout a rae d'an eil re *adwelet* tezenn bennañ Marx a gelenne ne c'helle lakaat ar gevredigezh da vont war-raok hep rankout kas da benn an dispac'h dre ret. A-enep da seurt tezennoù sokial-demokratel e save al leninourion neuze o nac'hañ e oa ret adwelet tezennoù politikel pennañ ar varksouriezh.

Da c'houde e voe adimplijet an termen *enep-welour* evit ar re a save a-enep d'al linenn bolitikel bet diorroet gant Nikita C'hrouchtchov (Unaniezh Soviedel) goude marv Stalin dreist-holl hag ivez hini Tito (Yugoslavia).

Goude an disparti etre an Unaniezh Soviedel ha Sina, Sina dindan beli Mao hag Albania dindan beli Enver Hoxha en em disklêrias enep-welourion hag a nac'has linenn bolitikel C'hrushchev ez-foran.

## Gwelet ivez

:* Maoouriezh
:* Komunouriezh
:* Marksouriezh-leninouriezh
:* Enver Hoxha

## Liammoù diavaez

:* https://web.archive.org/web/20190714152926/http://www.broadleft.org/antirevi.htm Un toullad liammoù a gas da strollad enep-adwelour dre ar bed (e saozneg).
Juche

Ideologiezh ofisiel Republik Poblel ha Demokratel Korea (RDPK) eo ar **Juche Sasang**. E koreaneg, an termen *juche* a dalvez kement hag *emvasterezh*, da lâret eo an doare ma c'hell ur stad evel RDPK (pe *Korea an Norzh*) talvezout drezi hag eviti hec'h-unan. Hervez ideologiezh ar *juche* neuze e rank ur vro gallout tizhout an dispac'h a-drugarez da labourerion ar vro hec'h-unan kentoc'h evit dre ’n em harpañ ouzh ur vro all. Kaset e vez da benn an ideologiezh emvastañ da benn e pep keñver: armerzh, gounezerezh, surentez milourel, h.a.

Diazezet eo an ideologiezh juche war tezennoù Kim Il-sung. Ingal e vez kredet ez eo an ideologiezh *juche* kevatal d'ar stalinouriezh, met e gwirionez ez eo disheñvel-bras an eil diouzh eben e meur a geñver.

Skignet eo bet an ideologiezh *juche* gant gouarnamant RDPK dre ar skolioù abaoe ma oa bet implijet an termenn-se evit ar wech kentañ en un diviz graet gant Kim Il-sung e 1955. Er penn kentañ e oa an ideologiezh diazezet war daou boent pennañ:
* perc'henn war dispac'h ar proletariad eo an dud; ha
* mab-den a hini eo a zo mestr war an dispac'h

Evit ar pezh a denn d'an armerzh e kelenn an ideologiezh juche ez eo ret gallout emvastañ e-keñver ezhommoù armerzhel ha servijoù an dud en ur virout da gas war-raok dellezegezh hag emrenerezh ar vro he he fezh. Strivoù bras zo bet graet gant gouarnamant ha tud ar vro evit tizhout ha kenderc'hel gant ar pal-se abaoe ar bloavezhioù 1960. Bountet eo bet war an ijinerezh pounner dreist-holl met klasket eo bet diorroiñ ivez surentez vilourel arr vro hag al labourerezh-douar war un dro.

Dre m'he doa lakaet e pleustr ur politikerezh armerzhel diazezet war an ideologiezh juche anvet *Chollima* (da c'houde *Taean*) er bloavezhioù 1960 e teuas a-benn ar vro da vezañ emren dre aiorroiñ an armerzh en un doare buan-tre.

E 1977 e voe kemeret plas ar varksouriezh-leninouriezh gant an ideologiezh juche er vonreizh, lakaet neuze eta da ideologiezh ofisiel RDPK.

Tud 'zo o deus lâret ez eo an ideologiezh juche un doare filozofiezh relijiel, met nac'het e vez kement-se gant gouarnamant Republik Demokratel Poblek Korea. 

Daoust ma voe savet an ideologiezh juche a-ratozh-kaer evit servij ezhommoù Korea e vez studiet gant meur a hini en Europa ha dre ar bed a-bezh evit gwelet penaos tennañ gounit diouti evit he lakaat e pleustr en ur vro all.

## Gwelet ivez:
:* Komunouriezh
:* Marksouriezh-leninouriezh
:* Stalinouriezh

## Liammoù diavaez:
* Savadur etrebroadel an ''juche'' 
* Strollad studi an ''juche'' (Breizh-Veur)
Kim Il-sung

**Kim Il-sung** (15 a viz Ebrel 1912 - 8 a viz Gouhere 1994) a oa bet e penn Republik Poblel ha Demokratel Korea adalek 1948 betek ma varvas d’e 82 vloaz. E anv gwirion a oa Kim Song-ju, mes kemeret en doa anv Kim Il-sung evit enoriñ an den brudet-tre-se hag a stourmas a-enep da aloubidigezh Korea gant Japan.

Kentañ ministr e oa bet Kim Il-sung etre 1948 ha 1972 ha deuet da vezañ prezidant ar vro e 1972. Sekretour meur Strollad Labour Korea an hini e oa ivez. Hervez ar vonreizh eo lakaet da vezañ *Prezidant peurbadel* ar vro, goude e varv zoken.

Brudet eo evit bezañ ijinet ha diorroet an ideologiezh juche hag evit bezañ difennet groñs na vije adunvanet Korea. 

E vab Kim Jong-il a zo bet anvet da rener ar Republik war-lerc'h e varv.

## Gwelet ivez:
:* Juche
:* Komunouriezh
:* Marksouriezh-leninouriezh
:* Stalinouriezh
Trotskiouriezh

An **drotskiouriezh** (*Trotski-ouriezh*) pe, aliesoc'h **trotskouriezh**, a zo anezhi un ideologiezh politikel bet savet ha diorroet gant Lyev Davidovitch Trotski. Skarzhet e oa bet Trotski eus Strollad Komunour Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel (URSS) e 1927 ha ranket dezhañ tec'hel eus ar vro e 1929. 

Mervel a reas Lenin hep bezañ disklêriet a-ouez d'an holl piv an hini a felle dezhañ gwelout war e lerc'h e penn ar *Strollad* hag e penn an Unaniezh Soviedel. Zinoviev, Kamenev ha Jozef Stalin a savas o-zri a-enep da dTrokski pa fellas dezhañ kemer lec'h Lenin kerkent ha 1924.

Mont ar reas ar maout gant Stalin dre glask bezañ skoazellet gant Zinoviev ha Kamenev da gentañ ha gant Bouc'harin da c'houde. Bouc'harin a save a-du gant Stalin evit harpañ tezenn ar sokialouriezh da sevel en ur vro nemetken evel diazez ofisiel politikerezh an Unaniezh Soviedel. Gant Trotski, avat, e veze difennet an dezenn gontrol, da lavaret eo e oa ret skignañ an dispac'h er bed a-bezh a-raok gallout kregiñ da sevel ar sokialouriezh.

Goude bezañ klasket, en aner, sachañ war an Etrebroadel evit mont war-du e dezennoù politikel, e 1938 e savas Trotski gant un toullad sokialourion ha komunourion all ar Etrebroadel e Bro-C'hall. 

## E varv
Daou vloaz war-lerc'h, d'an 20 a viz Eost 1940 e voe muntret Leon Trotski e Mec'hiko gant Ramón Mercader o labourat diwar urzhioù Stalin. Implijout a reas ur bigell-skorn evit skeiñ gant penn Trotski e-keit ma oa oc'h ober ur weladenn dezhañ a-hervez.

Barnet rust e oa bet politikerezh hag ideologiezh Stalin gant Troski a lavare difenn muioc'h a zemokratelezh e diabarzh ar Strollad Komunour. Koulskoude en doa bet Trotski skarzhet diouzh ar Strollad an holl re na savent ket a-du gant tezennoù ar volchevouriezh er bloavezhioù kent.

Hiziv an deiz e vez kavet Strolladoù trotskiourien a bep seurt dre ar bed a-bezh hag e-barzh ouzhpenn 50 bro disheñvel. Kreñvik a-walc'h int deuet da vezañ e Bro-C'hall, da skouer ar c'hKevre Komunour Dispac'hel (LCR).

## Gwelet ivez
:*Tu kleiz pellañ
:*Komunouriezh
:*Marksouriezh-leninouriezh

## Liammoù diavaez
*http://perso.wanadoo.fr/cermtri/ Kreizenn studi hag enklask war al luskadoù trotskour ha dispac'hel etrebroadel
*http://www.marxists.org/archive/trotsky/index.htm Oberennoù Trotski (ha skrivagnerion komunour all a-bep tu) e meur a yezh
*https://web.archive.org/web/20100211114427/http://www.broadleft.org/trotskyi.htm Roll ar strolladoù trotskour dre ar bed a-bezh

## Daveoù ha notennoù
Stoikegezh

An **stoikegezh**, pe **stoikouriezh**, a zo ur skol a brederouriezh ganet en Henamzer ha krouet gant Zeno eus Kition. Unan eus ar prederouriezhoù pennañ an Henamzer gresian eo ouzhpenn an epikuriegezh hag an amgredoniezh. Embann a ra ur preder hollpboellour a oa bet boulc'het gant prederourien all evel Heraklitos (hemañ o komz eus ul *[[logos]]* hollvedel), evel ar c'hunourien (pa oa bet *Zeno eus Kition* stummet gant ur prederour kunour) hag evel Aristoteles (diwar un nebeud eus e vennozhioù).
Dre vras e kelenn ar Stoikianed eo ret bevañ a-unan koulz gant an natur hag ar poell evit tizhout ar furnez hag an eürusted.

Dont a ra an termen eus al lavarenn c'hresian *Stoa poikile* hag e oa an dra-mañ ur porched en Agora (ar blasenn foran vras e Aten) e-lec'h ma keje ha kelenne ar Stoikianed. Ur ster boutin a vez roet d'ar stoikegezh pa ne dalvez nemet evit ar vuhezegezh a ya ganti : ar varregezh evit chom diseblant d'ar pistig ha ar galonegezh e-tal diaesterioù bras.

Ne chom nemet bruzunoù eus skridoù ar Stoikianed gentañ evel *Zeno eus Kition* (344-262 kent Jezuz-Krist) ha Kleanthos. Chom a ra oberennoù hir a-walc'h savet gant Seneka, Epiktetos ha Markus Aorelianus. Gant Kikero eo deuet heklev an daelioù a vage prederourien ar bed hellenistel. Enebourien ar stoikegezh, Ploutarchos ha Sextus Empirikus o-deus treuskaset un nebeud mennozhioù ar preder-se.
Ar pezh a anavezomp war o c'helennoù war ar poellad, ar fizik hag ar vuhezegezh a ziskouez e oant tud dibar a spered uhel ha o-deus bet ul levezon war istor ar C'hornôg betek hon amzer.

## Notennoù
Henamzer

An **Henamzer** a zo ur prantad eus an Istor evel m'eo c'hoarvezet en Europa ar C'hornôg dreist-holl. E-doug ar mare-se a ya eus deroù ar sevenadurioù bras e Mezopotamia (war-dro 7000 kent Jezuz-Krist) betek diwezh Impalaeriezh Roma e 476 goude Jezuz-Krist e vez gwelet diorridigezh ar sevenadurioù gresian ha roman hag ivez hini ar relijionoù bras diwanet er Reter-nesañ (yuzevegezh ha kristeniezh).

## Deroù al Labour-douar hag ar vetalouriezh

War-dro ar bloaz 8000 kent JK e krog an dud da labourat an douar er Greskenn Strujus.
Gant an dreistad boued a zegasas gounezerezh an douar e kreskas ar boblañs hag e voe ijinet a bep seurt micherioù a denne d'an artizanerezh ha pergen d'ar vetalouriezh : hini an arem, an houarn hag an dir, a feur ma voe gouestoc'h-gouestañ an dud da sevel fornioù uheloc'h-uhelañ ar wrez a c'hellent tizhout, a-benn teuziñ ar metaloù.

## Ar Skritur

Evelkent ez eo gant ijinadenn ar Skritur an hini eo e komzer eus penn-kentañ an Henamzer. Aes eo kompren ez eo deuet betek ennomp kalz muioc'h a vunudoù diwar-benn ar sevenadurezhioù o doa ur skritur eget gant ar re a oa a-raok. Dre-se e vez renkennet ar sevenadurezhioù o devoe ur Skritur e-barzh an Istor rik, hag ar re a oa en a-raok er Ragistor.

## Sevenadurezhioù an Henamzer

Meur a sevenadurezh a vez renkennet e prantad an Henamzer :
- Ejipt (Henejipt)
- Israel
- Hellaz (Henc'hres)
- sevenadurezh ar Romaned
- sevenadurezh ar Gelted kozh : Galia, Preden
- Fenisia
Meurvor Atlantel

Unan eus meurvorioù ar blanedenn Douar eo ar **Meurvor Atlantel**, er reter da gevandir Amerika, hag er c'hornôg da Europa hag Afrika, hag an eil brasañ eo ivez. Goleiñ a ra tost d'ur bempvedenn (1/5) eus gorread ar blanedenn.

E Norzh ar Meurvor Atlantel e kaver Meurvor Arktika, hag er Su Meurvor ar Su.

3×1017m³ eo kementad ar meurvor.

## An anv
Dont a ra e anv eus hini Atlas, a oa un Titan e mojennoù Hellaz kozh. Talvezout a ra kement ha "Mor Atlas" eta. Koshañ meneg anezhañ a gaver en Istorioù Herodotos war-dro 450 kent J.-K.

E brezhoneg e vez graet ar **Mor-Bras** pe an **Atlantik** eus ar meurvor-se ivez.

### Er yezhoù keltiek
* *Môr Iwerydd* a vez graet anezhañ e kembraeg. 
* *Cuan Siar* eo e skoseg.

## Muzulioù
3 338 metrad eo donder well-wazh ar meurvor, ma talc'her ar morioù amezek er gont, pe 3 926 metrad ma ne reer ket. Donañ ma'z eo eo 8 605 metrad e Foz Puerto Rico. 

Evit al ledanded a ya eus 2 848 kilometrad etre Brazil ha Liberia da ur 4 830 kilometrad etre SUA hag Afrika an Hanternoz.
Doueed an Olimpos

Hervez mojennoù Hellaz kozh e vije bet daouzek doue olimpat (pe **Daouzek Doue an Olimpos**) o chom en ur vro veneziek ha dreist-diraez. Hervez lod e oa ar vro-se hini ar Menez Olimpos, menez uhelañ Bro-C'hres.
Hervez ar c'hontadennoù hag ar barzhonegoù e seblante an doueed veur bevañ evel ur familh, ha chabouz etrezo alies. Ha koulskoude o doa galloudoù bras-tre, galloud da ren nerzhioù bras an Douar hag an Neñv, galloud da cheñch an traoù hag an darvoudoù, galloud an hud ivez.

## Roll an doueed olimpat
Hervez an hengoun ne oa nemet daouzek doue olimpat, c'hwec'h doue, ha c'hwec'h doueez. 
Meur a gemm zo bet el listenn-se hag en niver avat, hervez ar marevezhioù. 
* Atav e kaver an nav anv-mañ: Zeus, Hera, Poseidon, Ares, Hermes, Hefaistos, Atena, Apollon hag Artemis. 
* Hervez ar skridoù e vez lakaat ivez tri eus ar re-mañ all da vont betek daouzek: Hestia, Demeter, Afrodite, Dionysos ha Hades.
;Afrodite

Doueez ar garantez, ar c'hoant-paotr hag ar c'hoant-plac'h ha hini ar gened e oa. Gouez da Hesiodos e oa ganet diwar sper Ouranos taolet er mor : alies e vez diskouezet o sevel e-maez eus an dour. Kiprenez eo hec'h annez. Alies e vez he mab Eros ganti. Dimezet eo da Hefaistos, met re e kar ar garantez evit bout feal, ha karet he deus Ares, Adonis, ha meur a hini all.
;Apollon
;Ares
;Artemis
;Athena
;Demeter
;Dionysos
;Hades
;Hefaistos
;Hera
;Hermes
;Hestia
;Poseidon
Breur eo da Zeus ha da Hades. Doue ar mor hag ar c'horventennoù eo. Gantañ eo bet krouet ar c'hezeg, ha desket en deus d'an dud mont war varc'h. Bec'h zo bet etre Atena hag eñ da c'houzout piv anezho a vije doue-mestr war gêr Aten. Aet ar maout gant an doueez peogwir he devoa kinniget d'an dud ur barr olivez, arouez ar peoc'h. E arouez-eñ eo an tridant.
;Zeus
Zeus, mab da gKronos ha da Rea eo mestr an doueed, an tan-taran hag an aigis eo binvioù e c'halloud, aozet evitañ gant ar Gikloped. Ur merc'hetaer touet eo, hag ur ribitailh bugale en deus e pep tu. An erer eo e arouez. 

## Buhez doueed Olympos
Divarvel e oa an doueed olimpat. Met hervez tud Hellaz kozh ne oa ket ur perzh peurbadel peogwir e oa ret dezho evañ ul likor ispisial, difennet d'ar vevien all, an ambrozi. Un doare all a veze : bezañ soubet e dour ar stêr Styks, stêr an Ifern, met ne voe ket ken efedus-se gant Ac'hilleüs.
Evañ a raent ivez an nektar, lipousañ evaj a c'hellje bezañ. A-hend-all, pa ne ouient ket petra ober, e tiskennent war an douar da sevel o fri, da sikour den pe zen, d'ober troioù kamm da re all, ha da verc'heta pe da baotreta. Evel-se eo e voe ganet tud hanter zoueed, evel Herakles.

## Skeudennoù

NAMA 262 Aphrodite Epidaure 2.JPG|Afrodite
Roman Statue of Apollo.jpg|Apollon
Ares villa Hadriana.jpg|Ares
Diana of Versailles.jpg|Artemis
Athena Giustiniani Musei Capitolini MC278.jpg|Atena
Demeter Altemps Inv8546.jpg|Demeter
Vulcan Coustou Louvre MR1814.jpg|Hefaistos
Hera Campana Louvre Ma2283.jpg|Hera
Hermes-louvre3.jpg|Hermes
Hestia MKL Bd. 8 1890 (130918480).jpg|Hestia
(Bologna) - Fontana del Nettuno.jpg|Poseidon
Jupiter Versailles Louvre Ma78.jpg|Zeus


## Notennoù
Action Directe

***Action Directe*** a oa anezhañ ur strollad kleizour kiriek da vezañ kaset da benn un heuliad taolioù feuls, muntroù en o zouez, e Bro-C'hall er bloavezhioù 1980.

Krouet e oa bet *Action Directe* e 1977 dre unvaniñ daou strollad kleizour-pellañ anvet *[[Groupes d'Action Révolutionnaire Internationalistes]]* (GARI) ha *[[Noyaux Armés pour l'Autonomie Populaire]]* (NAPAP). E 1979 e teuas da vezañ un aozadur brezelig-kêr o kas da benn taolioù feulster a-enep d'an impalaerouriezh hag o tifenn interestoù ar proletariad. 

Berzet e oa bet ar strollad ez-ofisiel gant ar gouarnamant gall e 1982. 

E 1984 e voe savet ur c'henemglev etre Action Directe ha Tuad an Arme Ruz en Alamagn.

En holl, *Action Directe* a gasas da benn ur hanter-kant bennaket a daolioù feuls, en o zouez un arsailhadenn gant ur vindrailherez e sez Kreizenn vroadel ar batromed c'hall (*Centre national du patronat français*) d'ar 1 a viz Mae 1979 ha taolioù all a-enep da savadurioù ar gouarnamant gall, d'an arme, da Stad Israel hag a-enep d'ar greanterezh a sav hag a werzh armoù.

Laeret eo bet gante ivez, anvet gante *oberiadennoù evit restaolañ d'ar proletariad*, muntroù, bet lazhet gante da skouer an ijinour a werzhe armoù, René Audran e 1985 ha Georges Besse e 1986, bet e penn Renault.

Harzet e voe izili pennañ Action Directe Jean-Marc Rouillan, Nathalie Ménigon, Joëlle Aubron ha Georges Cipriani d'ar 21 a viz C'hwevrer 1987 ha kaset d'an toull war-lerc'h, barnet da venel eno betek fin o buhez. Harzet e oa bet dija Régis Schleicher e 1984. Leusket e voe Joëlle Aubron da zont e-maez e 2004 abalamour d'he c'hudennoù yec'hed. Marvet eo homañ diwar grign-bev ar skevent d'ar 1 a viz Meurzh 2006.

Bez' ez eus c'hoazh tud hag a stourm evit ma vefe leusket da zont e-maez eus an toull-bac'h izili Action Directe a chom eno c'hoazh. Hoel Mahe a skrivas ur pennad a-zivout ar strollad-se e kentañ niverenn Nidiad e miz Genver 2010.

## Gwelet ivez:
*Tuad an Arme Ruz
*Tu-kleiz pellañ

## Liammoù diavaez:
* www.action-directe.net (e galleg)
* Campaign for the release of Action Directe prisoners (e galleg)
Lizherenneg c'hresianek

Al lizherenneg implijet evit skrivañ ar gresianeg zo bet ijinet tro-dro an . Hiziv e vez implijet atav evit skrivañ ar gresianeg modern, ha gant skiantoù evel ar matematik pe ar steredoniezh.

Araozañ e veze graet gant ur silabenneg anvet al linear B.

Deveret e vije bet eus un adstumm eus al lizherenneg semitek, bet degaset da C'hres gant marc'hadourion fenikian. N'eo ket boas al lizherenneg semitek da notenniñ ar vogalennoù, ar pezh zo ezhomm evit ar gresianeg evel evit an holl yezhoù indezeuropek. Azasaet eo bet al lizherenneg evit skrivañ ar gresianeg evel m'eo dleet. Evit se ez eus bet amprestet un nebeud arouezennoù fenikian diezhomm e gresianeg evit skrivañ ar vogalennoù. Diwar ar soñj-se eo bet aesaet kalz an treuzskrivañ ar yezhoù europat da-c'houde.

Setu taolenn al lizherenneg, gant distagadur al lizherennoù e henc'hresianeg hag e gresianeg a-vremañ. Implijet eo bet ar sistem SAMPA (etre //), hag an API ouzhpenn (etre []), m'emaint disheñvel.

Lamet eo bet kuit al lizherennoù *Fau*, *San*, *Qoppa* ha *Sampi* eus al lizherenneg a-raok mare ar gresianeg klasel. Pa ne oa ket eus al lizherennoù bihan pa oant c'hoazh en implij, n'eus ket bet savet lizherennoù bihan evite.

## Gwelet ivez
* Treuzlizherennadur gresianek

## Liammoù diavaez
* Greek Unicode Issues (Nick Nicholas)
GRAPO

**GRAPO** a zo teskanv ar strollad "Grupos de Resistencia Antifascista Primero de Octubre" e spagnoleg, da lâret eo "Strolladoù Resistañs Enepfaskour 1añ a viz Here". Lodenn vilourel Strollad Komunour Spagn (adsavet) pe PCE (r) eo ar GRAPO.

Krouet e oa bet e 1975 evit skarzhañ arme ar Stadoù Unanet diouzh Spagn hag evit lakaat ur renad marksour-leninour e plas ar renad faskour er vro. 

Ne oa ket gwall uhel an niver a dud a savas a-du gant ar strollad-mañ, kalz nebeutoc'h da skouer e-keñver ar souten a veze roet da ETA gant ul lodenn vras eus ar bobl euskarat er mare-se. 

Hervez ar polis e vefe damheñvel framm diabarzh ar strollad ouzh hini ur skarenn. 

Gant ar GRAPO ez eo bet graet laeroñsi e tiez-bank, lazhet tud ha lakaet bombezennoù da darzhañ e savadurioù o tennañ d’ar gouarnamant ha da embregerezhioù meur. En holl ez eus bet lazhet 90 a dud gant an aozadur. 

A-drugarez da strivoù ar polis e Spagn o kenlabourat a-wechoù ivez gant hini Frañs eur bet deuet a-benn da dapout ha da herzel meur a ezel eus ar strollad, en o zouez meur a rener ivez.

## Liammoù diavaez:
* Federation of American Scientist report on the organization
* Patterns of Terrorism 2002 United States State Department report
Gres (disheñvelout)

**Gres** a c'hell bezañ:
*Gres, ur vro e Gevred Europa
*Henc'hres a glot gant Gres e-pad an Henamzer
*"gres", un adverb, e brezhoneg Gwened, hag a dalvez kement ha « fonnus » (*labourat gres*)
Gres (bro)

: *Evit "Gres" da vare an Henamzer, gwelet [[Henc'hres]].*
----

**Gres**, pe c'hoazh **Hellaz** (henc'hresianeg: 'Ελλάς, *Hellás*  Ελλάδα; gresianeg a-vremañ: *Elládha* ) a zo ur riez e Gevred Europa hag hec'h anv ofisiel eo **Republik Hellenek** (e gresianeg: Ελληνική Δημοκρατία *Ellīnikī́ Dīmokratía*, ). E penn ledenez ar Balkanioù emañ-hi. E tu an norzh he deus harzoù douarel gant Bulgaria, Makedonia an Norzh hag Albania, ha gant Turkia e tu ar reter. En em ledañ a ra Mor Egaios a-hed aodoù ar reter hag ar Mor Kreizdouar a-hed aodoù ar gevred p'emañ Mor Ionia er mervent hag er c'hornôg. Un toullad brav a inizi bras ha bihan, e meur a enezeg, a vez kavet er c'hornôg hag er reter.
  
Evel kavell Sevenadur ar C'hornôg e vez gwelet Bro-C'hres e mare kozh an Henc'hres (eus war-dro 900 vloaz kent Jezuz-Krist betek 200 vloaz goude Jezuz-Krist). Eno eo bet ganet ha lakaet e pleustr meizad an demokratelezh. Ken pinvidik eo bet istor ha sevenadur Bro-C'hres m'he deus bet ul levezon don ken e Europa, ken en Azia hag en Afrika ivez.

## Anv ar vro
Dont a ra an anv brezhonek "Gres" dre ar galleg eus al latin *Graecia*, savet, d'e dro, diwar anv Γραίκος (*Graikos*), mab Thessalos, roue Fthia hervez mojennoù Henc'hres.

Abaoe amzerioù Homeros d'an nebeutañ, avat, o deus ar C'hresianed o-unan graet *Ἑλλάς* (distaget  e henc'hresianeg hag  e gresianeg a-vremañ) pe boutinoc'h e gresianeg a-vremañ *Ελλάδα* () eus o bro, brezhonekaet dindan ar stumm "Hellaz" a-wezhioù. Savet e oa an anv-se diàr div wrizienn henc'hresianek: rakger έλ- (*el*- "heol, skedus", k.v. ήλιος, *elios*, "heol") + λάς (*las* "roc'h, maen"), da lâret eo "Hellaz: bro heol ha roc'h".
Gwir (lezenn)

Un hollad reolennoù evit ar gundu diavaez savet gant an dud eo ar **gwir** pe al **lezenn**. Da staliañ an darempredoù sokial ha kendelc'her anezho dre ur sistem kastizadurioù foran e servij ar gwir. Kinnig ar gastizadur foran ma n'eo ket pleget d'ar reolenn publik, setu ar pezh a ya d'ober ur reolenn gwirel ha ne weler ket an dra-mañ evit reolennoù all evel re ar vuhezegezh hag ar sevended. E kevredigezhioù ma reer gant ar skritur e embanner ar reolennoù gwirel dre skrid a reer lezennoù eus outo. En Europa, awennoù ar gwir a zo o tont eus ar Gwir Roman, Gresian, ha german.

Disheñvel eo ar reizhiadoù lezennel, lec'hioù pe lec'h, etre ar barregezhioù, gant o diforc'hioù dielfennet er gwir keñveriañ. E barregezhioù ar gwir sivil e vez kodifiet ha kreñvaet al lezenn gant ul lezennadur. 

Implijet e vez al lezenn relijiel e kumuniezhioù ha stadoù relijiel zo, ha levezonet en deus al lezenn a-gozh.

## Gwelet ivez
* Reizhded
* Barner

## Daveoù
Yorgos Seferis

**Yorgos Seferis** (Γιώργος Σεφέρης) (19vet a viz C'hwevrer 1900 e Smyrna (İzmir, Turkia) - 20 a viz Gwengolo 1971) eo anv-pluenn ar barzh gresian **Yorgos Seferiadis**. 

## Buhez
Kelenner gwir e oa e dad er skol-veur, hag unan eus gwellañ troerien barzhonegoù Lord Byron e gresianeg.
Studiañ a reas ar mab en Aten ha goude ez eas da Bariz da genderc'hel e studioù gwir evit ren micher un diplomat. Met gant al lennegezh e oa troet dreist-holl. Er bloavezhioù 1930 e voe embannet meur a skrid gantañ hag e voe brudet e anv ken e Gres ken e Bro-C'hall. E 1963 e voe roet dezhañ Priz Nobel al lennegezh. Levezonet eo bet Seferis gant Konstantinos Kavafis, T.S Eliot hag Ezra Pound. Skrivañ a rae e varzhoniezh e gresianeg glan, ur yezh e veze komzet gant ar C'hresianed desket. Klask a reas silañ e skiant-prenet e danevelloù an Istor hag ar vitologiezh. Evitañ e oa an Odysseia, pennoberenn Homeros, evel un dremmwel ha ne c'heller ket mont dreistañ ken e vourre o treuzkas anezhi er bed a-vremañ da ziskouez d'an holl ne cheñch ket an den a rummad da rummad. 

## Oberennoù

* *Strofi* («Στροφή») (1931)
* *Sterna* («Στέρνα») (1932)
* *Mythistorima* («Μυθιστόρημα») (1935)
* *Tetradio Gymnasmaton* («Τετράδιο Γυμνασμάτων») (1940)
* *Imerologio Katastromatos I* («Ημερολόγιο καταστρώματος Α΄») (1940)
* *Imerologio Katastromatos II* («Ημερολόγιο καταστρώματος Β΄») (1944)
* *Kic'hli* («Κίχλη») (1947)
* *Imerologio Katastromatos III* («Ημερολόγιο καταστρώματος Γ΄») (1955)
* *Tria Kryfa Poiimata* («Τρία κρυφά ποιήματα») (1966)

## Daveoù
*Y. Seferis, *Mithistorima. Teir barzhoneg kuzh*, troet e brezhoneg gant Alan Botrel. Skrid, 1994.
Norzh

* *Ma klaskit an [[departamant gall]], kit da welout [[Norzh (departamant)]].*

An **norzh** (pe **hanternoz** ha **kreiznoz**, met hemañ hepken er rann eus an hantervoul norzh a zo etre ar penn-ahel ha Trovan ar C'hrank, pe **Nord** ha **[[Sterenn]]** a-wechoù), a zo unan eus ar pevar avel, an tu-enep d'ar su, pe kreisteiz.

E sevenadur Europa e kemerer harp war an Norzh a zo lakaet da zurc'hadur pennañ, hag adalek an Norzh eo e vez graet anv eus ar roudoù-avelioù all peurvuiañ. 

Da skouer, ar bevennad e laez ur gartenn a zispak bevennad Norzh an tiriad m'eo ar gartenn evel ur skeudenn tennet dioutañ hep ezhomm da resisaat an dra. En tu enep d'ar Su emañ an Norzh hag a-skouer d'ar C'hornôg eus un tu ha d'ar Reter eus un tu all.
## Termenadur
Norzh a c'hell bezañ:
* Norzh douaroniel pe Norzh gwir, ur roud-avel a-hed gorre ar voul-Douar a yafe war-du ur pol douaroniel war ahel an Douar hag e vez kavet gant un den a vefe war ar c'heheder pa sell ouzh an heol o sevel emañ ar pol Norzh war e gostez kleiz.
* Norzh gwarellek pe Norzh magnetek, ur roud-avel a-hed gorre ar voul-Douar a yafe war-du al lec'h m'emañ nerzh park magnetek o talvezout ar muiañ.
* Ur roud ha n'a ket war-du an Norzh douaroniel pe warellek ez-resis (langaj ar bobl).
## Norzh gwarellek ha distroenn
Priziet eo an Norzh gwarellek peogwir eo posupl kavout ur roud a c'hell bezañ gwelet evel hini an Norzh douaroniel diwar un nadoz-vor. An diforc'h etre ar roud-se hag hini an Norzh douaroniel a vez anvet an distroenn warellek. Dre vras e vez posupl chom hep klask jediñ ur roud resisoc'h en ur degemerout ar roud evel m'emañ. Koulskoude e vez ezhomm a-wechoù kaout ur reizhadenn pe e spered an den pe dre un ardivink bennak.

Cheñch a ra ankl an distroenn hep ehan, met dre vilvedoù, setu perak e vez roet war kartennoù zo e dalvoud evit ar bloaz m'eo bet savet ar gartenn.

## Norzh ha lennegezh
E mojennoù Hellaz kozh e oa un doue a c'hwezhe an avel o tont eus an Norzh ha Boreas e anv. Setu perak e vez kavet el lennegezh, da skouer e testennoù Platonos, meneg an Hiperboreidi (pe Dreistvoreidi) a vefe tud mitek o vevañ e Norzh pellañ ar bed.

## Pennadoù kar
*North
*Norte

## Notennoù ha daveennoù
Strollad Komunour Nepal (Maoour)

Krouet e oa **Strollad Komunour Nepal (Maoour)** e 1994. Ur strollad milourel diazezet war ar vaoouriezh eo, en e benn Pushpa Kamal Dahal a vez graet 'Kadoriad Prachanda' outañ.

D'an 13 a viz C'hwever e krogas gant ar brezel diabarzh anvet *"Brezel Pobl Nepal"* ha gant ar strollad ha deuet a-benn da vezañ mestr war kalzig eus ar vro hiziv. Lakaat a reont e pleustr ar strategiezh bet diorroet gant Mao Zedong a reer *"Brezel ar Bobl"* outi, da lâret eo klask lakaat dindan o beli an takadoù war ar maez a-benn sernañ ar c'hêrioù. Evel-se e ne rankont derc'hel diouzh an arme, niverusoc'h hag gant muioc'h a armoù evite, nemet pa vezont sur da c'hallout gounez a-drugarez d'o strategiezh *guerilla*.

Pal pennad ar strollad a zo skarzhañ ar rouantelezh evit staliañ en he flas un *"Demokratelezh Nevez"*, da lâret eo ur renad marksour-leninour e lec'h ma vefe ar bobl en he fezh perc'henn war ar araezioù produiñ.

E 2001 e krogas arme Nepal da glask stourm a-enep d'ar vaoouriom, dreist-holl e Kornôg ar vro ha harzhioù-tan zo bet gwech ha gwechall.

An dud a sav a-dud gant ar varoourion a embann emaint o klask dieubiñ ar bobl dre skarzhañ sistem ar c'hastoù, oc'h ingalañ gwirioù ar maouezed hag oc'h en em dizober diouzh ur rouantelezh a vac'hom ar bobl. Diouzh an tu all, avat, e vez lâret ivez gant ar re a zo a-enep d'ar strollad maoour e vez implijet re a feulster gante hag un un doare kriz a-benn tapout ar galloud. Lâret e vez zoken emaint o vont tamm-ha-tamm war hent Strollad Komunour Kambodia (pe ar C'hmer Ruz).

Staget ouzh Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (saoz. *Revolutionary Internationalist Movement*) eo Strollad Komunour Nepal (Maoour) (SKN(m)) hag ezel ivez eus ar Poellgor evit Kenurzhiañ Strolladoù Maoour Su Azia (saoz. *Co-ordination Committee of Maoist Parties and Organizations of South Asia*).

Lakaet eo bet SKN(m) war renabl an sponterion bet savet gant gournamant ar Stadoù Unanet ha dispignet ez eus bet ivez gant an eil re 20 milion a zollaroù o sikour gouarnamant Nepal da stourm a-enep d'ar vaoouerion.
## Gwelet ivez:
:* Maoouriezh
:* Marksouriezh-leninouriezh
:* Nepal

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn ofisiel SKN (m)
* Etreweladenn gant ar C'hadoriad Prachanda, Sekretour Meur Strollad Komunour Nepal (Maoour)
* Pajenn diwar-benn Brezel ar Bobl e Nepal
* Maoourion Nepal, keleier fresk
Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour-Maoour)

**Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour-Maoour)** (e nepaleg:**नेपल सम्यबादि पार्ति (मालेमा)** a zo anezhañ ur strollad bihan e Nepal savet diwar Strollad Komunour Nepal. Ober a reer outañ ivez **Strollad Nepal Samyabadi (MaLeMa)** (CPN(Malema)). Anvet e vez ivez **Communist Party of Nepal (Krishna Das)** dre anv ar Prezidant, Krishna Das Shrestha. Nanda Kumar Prasai eo ar Sekretour Meur.

E 1996 e savas ar strollad a-enep da Feur-emglev Mahakali etre India ha Nepal.

Ezel eus an Talbenn Kleizour Broadel eo SKN(MLM) o c'houlenn groñs e vefe krouet ur Vodadenn-Vonreizhañ a-benn lakaat fin da gudennoù politikel ar vro..

## Gwelet ivez:
:*Maoouriezh
:*Marksouriezh-leninouriezh
:*Strollad Komunour Nepal (Maoour)
:*Nepal
Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour)

Krouet e voe ar **Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour)** gant Chandra Prakash Mainali pa savas a-enep da unvanidigezh Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour) a-gozh gant Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour Unvan). 

## Gwelet ivez:
:* Maoouriezh
:* Marksouriezh-leninouriezh
:* Strollad Komunour Nepal (Maoour)
:* Nepal
Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour Unvan)

Meur a aozadur ledan a zo bet savet gant ar strollad ivez e tachenn pe dachenn, d.s. war dachenn ar studerion/ezed, ar maouezed, ar sindikadooù, evit kas da benn e bolitikeresh er gevredigezh war-eeun. 

E miz Kerzu 1994 e voe krouet gant SKN(MLU) ur gouarnamant bihan-niver a badas 9 miz. Dilennet e voe Man Mohan Adhikari evel Kentañ Ministr ha Madhav Kumar evel Ministr an Aferioù Diavaez.

E 1997 e kemeras perzh SKN(MLU) er gouarnamant o tont gante post an eil Kentañ Ministr.

Er vouezhiadeg evit ar parlamant e 1999 e teuas gant SKN(MLU) 31,61% eus ar mouezhioù.

Adunanet e oa SKN(MLU) ha SKN(ML) d'ar 15 a viz C'hwevrer 2002.

SKN(MLU) a zo a-du evit klask un diskoulm d'ar brezel diabarzh dre gaozel betek tizhout un emglev gant Strollad Komunour Nepal (Maoour).

## Gwelet ivez:
:*Maoouriezh
:*Marksouriezh-leninouriezh
:*Strollad Komunour Nepal (Maoour)
:*Nepal

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn ofisiel ar Strollad
Porched:Fizik

__NOTOC__





Light dispersion of a mercury-vapor lamp with a flint glass prism IPNr°0125.jpg|Ec'haozañ ar gouloù gwenn gant ur c'hengereg
Panneaux photovoltaïques.jpg|Energiezh an heol : panelloù fotovoltaek
Cshaft.gif|Keflusker dre enleskiñ
Coal.jpg|Trelosk kondon eo ar glaou
Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|Arc'himedes
Albert Einstein 1921 by F Schmutzer.jpg|Albert Einstein e Vienna e 1921
HitachiJ100A.jpg|Un ardivink elektronek
Geostat.gif|An Orbitenn geoarsavel
Anvadurezh

An **anvadurezh** zo ur skiant hag a bled gant studiañ gerdarzh an anvioù-tud. Koulskoude eo ledanoc'h e dachenn pa ya al lec'hanvadurezh gantañ ivez.

E-keñver lod sevenadurioù ez eo an anvadurezh ur skiant eus ar re gempleshañ. War dachenn an egiptouriezh ez eo an anvadurezh ur skiant ret pa servij da gompren el liamm a zo etre an traoù pe ar savadurioù hag ar pennoù henegiptat rak meur a ditl a oa d'un den : ar faraoned, da skouer, a veze roet pemp titl da goulz o c'hurunidigezh. 

## Gerioueg an anvadurezh

## Gwelet ivez
*Hieroglifoù Egipt
Arme Ruz Japan

**Arme Ruz Japan** (japaneg: 日本赤軍, *Nihon Sekigun*) a zo un aozadur etrebroadel krouet gant Fusako Shigenobu e miz C'hwevrer 1971 pa droc'has gant Kevre Komunour Japan - Tuad an Arme Ruz.

Ne oa bet biskoazh ouzpenn 40 ezel en holl er strollad met daoust da se e oa hennezh unan eus ar strolladoù a rae gant ar feulster a vez ar muiañ a aon razañ. 

Liammoù strizh en deveze Arme Ruz Japan (ARJ) gant Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina (TBDP). Da dibenn ar bloavezhioù 80 ne veze kaset da benn taol ebet e Japan gant ARJ ha sujet e oa deuet da vezañ da d-TBDP evit an arc'hant, ar stummadur hag an armoù en deveze ezhomm oute. 

Pal ARJ a oa skarzhañ gouarnamant Japan hag ar rouantelezh ha kregiñ gant an dispac'h dre ar bed-holl.

Harzet e voe Fusako Shigenobu e miz Du 2000 e Osaka pa zistroas dre guzh da Japan eus Liban tamallet da vezañ bet e penn eus meur a daol dre feulster, en o zouez skrapadennoù ha meuntroù.

Meur a ezel a zo bet harzet ha bac'het gant Japan, met lod all a van en entrenvro a diaezet eo da Japan barn pe bac'hañ anezhe rak a broioù e-lec'h m'emaint a nac'h o c'has en-dro da Japan. Da skouer, Kozo Okamoto a gemeras pèrzh en taol bet kaset da benn en un aerborzh e Stad Israel ha barnet ha bac'het ivez du-hont. E 1985 avat e voe dieubet da vare un eskemm etre prizonidi israelat ha palestinat. Goude bezañ bac'het e oa bet en-dro e Liban tamallet da vezañ savet tremen-hentoù faos e voe bet roet bod politikel dezhañ gant ar ar vro-se hag a nac'has kas anezhañ en-dro da Japan abalamour m'en doa stourmet a-enep da Israel. 

Lod all a vez kavet ivez e Republik Poblek ha Demokratel Korea (Korea an Norz), bet roet bod dezhe gant gouarnamant ar vro-se ivez. C'hoant en defe Japan e vefent kaset en-dro d'o bro evit ma c'hellfent bezañ barnet eno, met nac'hañ a ra Norz Korea. Ur skoilh demokratel eo hennezh etre an div vro-se.

Etre ar bloavezhioù 97 ha 80, Arme Ruz Japan a gasas da benn meur a daol kriz pe grisoc'h dre ar bed, da skouer :

* Miz Meurzh 1970: skrapet gant 8 ezel eus ARJ ur c'harr-nij japanek e Tokyo. Leusket e voe da vont an 129 bet skrapet gant ar c'harr-nij. Kaset e voe ar c'harr-nij betet Norz Korea e-lec'h ma vanas ar skraperion.
 
* Miz Mae 1972: un taol dre vintrailherez ha grenadennoù e aerborzh Tel Aviv. Mervel a reas 17 den ha gloazet e oa bet 80 den all. En em lazhañ a reas daou eus an dud kiriek d'an taol.

* Miz Mezheven 1973: sikouret e oa bet Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina (TBDP) gant Arme Ruz Japan (ARJ) da skrapañ ur c'harr-nij japanek. Leusket e oa da vont ar veajourion a-raok lakaat ar c'harr-nij da darzhañ.
Terra Lliure

**Terra Lliure** ("Bro Dieub" e katalaneg) a oa un aozadur broadelour a rae gant ar feulster. Krouet e 1979 ez eas da get ez-ofisiel e 1995.

Setu palioù pennañ ar strollad.
*Emrenerezh evit ar Broioù Katalanek, o kas a-benn ar fin d'an disparti diouzh Spagn ha Frañs.
*Difenn ar c'hatalaneg.
*Difenn interesoù renkad al labourerion dre stourm a-enep d'ar gapitalouriezh.
An darn vrasañ eus izili kentañ Terra Lliure a deuas er bloavezhioù 80 eus aozadurioù ha strolladoù all, dreist-holl Epoca (*Arme Pobl Katalonia*), FAC (*Talbenn Dishualded Katalonia*), PSAN (*Strollad Sokial evit an Dishualded Broadel*), IPC (*Dishualded evit ar Broioù Katalanek*) ha JERC (Yaouankiz *[[Tu-kleiz Republikanour Katalonia]]*).

Embann a reas Terra Lliure disklêriadur kentañ ar strollad anvet “Galv ur Vro Dieub” 1 d'an 24 a viz Mezhven 1981, nebeut war-lerc'h ma voe bet klasket gant an arme en em ober gant ar galloud adarre dre an taol c'hwitet er parlamant Bro-Spagn, ar "Cortes" d'an 23 a viz C'hwevrer kaset da benn gant ar c'horonal archer (*guardia civil*) Tejero. Skignet e oa bet ar c'halvadenn-se e-kerz ur vodadenn veur anvet “La Crida a la Solidaritat” (*Galv ar C'hengred*) dalc'het e stadiom melldroad Barselona. 

Kaset e oa bet da benn taol kentañ ar strollad e miz Mae pa voe tennet war ar c'helaouenner *Federico Jiménez Losantos*, o c'hloazañ anezhañ en e c'har.

Mervel a reas un ezel eus Terra Lliure, Martí Marcó i Bardellaevit d'e 19 vloaz, evit ar wech kentañ pa voe tennet warnañ gant ar polis d'ar 26 a viz Genver 1979. Pemp miz war-lerc'h e varvas *Fèlix Goñi “Bruc”* o kas ur vombezenn. Mervel a reas Josep Antoni Villaescusa e 1984 o fardañ ur vombezenn. E 1985 e voe lazhet Quim Sánchez pa darzhas ur vombezenn.

Etre 1981 ha 1984 e klaskas Terra Lliure kaout souten digant renkadoù labourerion Katalonia a-benn pouezañ war politikerezh ar vro. D'ar mare-se e veze skoet gant ar strollad war palioù resis: ar skinwelioù, embregerezhioù gall ha spagnolek, polis Spagn. O lakaat ur vombezenn da darzhañ en ul lêz-varn e voe lazhet gant ar strollad ar sivil nemetañ, anzavet evel ur fazi bras gante da heul.

Daoust ha ma voe harzet un nebeud pennoù eus an aozadur etre 1984 ha 1989 e teuas a-benn Terra Lliure da derc'hel penn ha diorroet e oa gante daou strolladig all evit harpaña anezhañ: ar c'h*Komite Kengred ar Vrogarourion Katalanek* (CSPC) hag al *Luskad evit Difenn ar Vro* (MDT).

En hañv 1988 e dalc'has Terra Lliure e IIIde Kuntell diazezet war tri skrid o teskrivañ ideologiezh terorikel ar strollad hag o tielfennañ levezon gwirion al luskad broadelour er gevredigezh. Abalamour da drubuilhoù diabarzh e krogas Terra Lliure da vont war wanaat hag e disklêrias d'ar mediaoù unan eus izizi kentañ ar strollad, Pere Bascompte, e oa an aozadur e-ser vezañ divoded.

Abalamour d'ar strivoù graet gant ar barner Garzón e 1992 da geñver ar C'hoarioù Olimpek e voe harzet 60 den sañset da vezañ liammet ouzh Terra Lliure.

E miz Gwengolo 1995, goude un nebeud mizioù hep taol ebet, e disklèrias ar strollad e oa bet divodet da vat.
Luskad Maoour Etrebroadelour

Al **Luskad Maoour Etrebroadelour** (LME) (saozneg *Maoist Internationalist Movement* (MIM)) a zo ur strollad marksour-leninour-maoour staliet er Stadoù Unanet dreist-holl. 

Hervez ar strollad e talvez da genstrollañ meur a strollad maoour etrebroadelour staliet er broioù saozneger impalaerour hag ivez er broioù bet trevadennet pe damdrevadennet c'hoazh gant ar re-se. Ouzhpenn-se ez eus el Luskad-mañ strolladoù maoour etretroadelour staliet e Belgia, Frañs ha Kebek hag ivez strolladoù spagnolegour staliet e impalaerouriezh ar Stadoù Unanet, da lâret eo re Puerto Rico.

Krouet e oa LME e 1983 diwar RADACADS a laboure kichen-ha-kichen gant tud o tont eus *Studierion evit ur Gevredigezh Demokratel*. Er penn kentañ e veze anvet *Luskad Dispac'hel Etrebroadelour* (LDE) (saozneg *Revolutionary Internationalist Movement* (RIM)), met cheñch a reas e anv e 1984 goude ma voe tapet an anv LDE gant ar *[[Strollad Komunour Dispac'hel]]*. 

Al Luskad Maoour Etrebroadelour a zo hogozik ar strollad maoour (pe c'hoazh komunour zoken) e bal dezhañ stourm evit difenn gwirion an heñvelrevelourion/ezed.

An diforc'h pennañ etre LME ha strolladoù all staliet er broiou impalaerour a denn d'o c'hredennoù politikel a-zivout *brientinelezh al labourerion*, da lâret eo ar renkad kevredel a vez kavet er broioù impalaerour a denn muioc'h a c'hounid diwar o labour graet dre ma teu dezhe ivez ul lodenn eus ar gounidoù a sav diwar mac'homañ an *[[Trede Bed]]*. Evit LME neuze eo ret difenn groñs gwir ar broioù mac'homet da vezañ emren evit terriñ al liammoù trevadennel a laka anezhe dindan beli ar broioù impalaerour.

Hervez tezennoù LME emañ kazi an holl labourerion wenn er Stadoù Unanet da vezañ renket e brientinelezh al labourerion, abalamour dezhe neuze ez eo diaezet kas an dispac'h betek penn.

Dizanv eo ar pennadoù embannet e kelaouenn al Luskad *MIM Notes* (*Notennoù LME*), skignet gante dre ar Stadoù Unanet a-bezh, dreist-holl er skolioù-meur. Sinet e vez ar pennadoù gant un doare kod, d.s. **MC5**, da lâret eo "Kamalad LME niverenn 5".

Brudet eo LME rak skrivet e vez gante gerioù boutin zo hervez reolennoù ispisial, d.s *womyn* (*maouez* - evit ober an diforc'h gant *man*, *gour*) *persyn* (*den*), *I$rael*, *Kanada*, ha *united $nakes of ameriKKKa* (*Stadoù Unanet Amerika* - o c'hoari gant KKK a ra dave da Ku Klux Klan ha d'an naered, *snakes* e saozneg).

Kalz en deus prederiet LME ivez war an darempredoù etre ar wazed hag ar maouezed.

## Liamm diavaez:

*Lec'hienn ofisiel
Unión do Povo Galego

**Unvaniezh Pobl Galiza** (galizeg *Union do Povo Galego* (UPG) a zo ur strollad broadelour ha marksour-leninour. 

Krouet e 1964 en deus da bal emrenerezh Galiza ha difenn interestoù ar renkadoù labourerion. 

Savet e oa bet gant UPG talbennoù broadelour ledan: da gentañ *Bodadenn Vroadel Pobl Galiza* (galizeg *[[Asamblea Nacional Popular Galega]]* (ANPG) ha war-lerc'h *[[Bloc'had Broadelour Galiza]]* (BBG) (galizeg *Bloque Nacionalista Galego* (BNG)). Abaoe 1982 emañ UPG unan eus ar strolladoù ezel eus BBG.

Bautista Goyel Álvarez Domínguez eo prezidant ar strollad. Sekretour Meur UPG, Francisco Rodríguez Sánchez, a zo ivez kannad evit BBG e Breujoù Spagn. 

Embannet e vez gant UPG ar gelaouenn *Terra e Tempo*. 

Dalc'het e oa bet XIvet Kuntell Broadel UPG e Santiago de Compostela e 2005.

## Liamm diavaez:

www.uniondopovogalego.org Lec'hienn ofisiel
Nadoz-vor

Un ardivink hag a zo bet ijinet evit kavout e vleinadur p'emañ o verdeiñ eo an nadoz-vor (pe **nadoez-vor**). Ennañ e vez kavet un nadoz metal gwarellek o treiñ e kreiz un dremm kelc'hiek skrivet rod an avelioù warnañ. Diskouez a ra an Norzh gwarellek. Diwar ur fenomenn fizik anvet ar gwarellegezh e teu treiñ an nadoz gwarellet. P'emañ nerzhioù park gwarellek ar voul-Douar dispartiet etre ar pol Norzh hag ar pol Su ez eus un nerzh pozitivel kreñvoc'h en Norzh hag un nerzh negativel kreñvoc'h er Su. Polarizet eo an nadoz gwarellek ivez ha setu perak e tiskouez an Norzh gwarellek ar penn negativel hag e tiskouez ar Su gwarellek ar penn pozitivel. Hervez pennreolenn ar gwarellegezh, an danvezioù kontrol o folarizadur en em zesach an eil egile (fenomen an desach gwarellek pe zesach magnetek). Evit gwir penn su an nadoz eo hag e tro dave an Norzh gwarellek.

## Istor
Gwarellegezh

**Gwarellegezh** a zo ur anadenn studiet er fizik ha drezañ e weler dafaroù o tesach pe o tiboulzañ dafaroù all. Un nerzh desachañ pe un nerzh diboulzañ a zo un nerzh gwarellek (diwar *gwarell*, anv an dafaroù o deus ar barregezhioù-se). Komzet e vez eus an *nerzh magnetek* ivez. Bez' ez eus dafaroù anavezet evit fardañ gwarelloù mat pa ziskouezont aes-tre o barregezhioù gwarellek : an houarn, diroù'zo hag ur c'hailh anvet ar magnetid. Evit gwir an holl zafaroù a zo dindan levezon ur park gwarellek, met ret eo implij ardivinkoù arbennik evit e zedektiñ.

An nerzhioù gwarellek a zo nerzhioù diazez ar bed fizik hag eo dilec'hiañ ar c'harg tredanel a zo o abeg. Dre gevatalennoù Maxwell e vez deskrivet abegoù ha diorren ar parkoù m'eo renet an nerzhioù-se ganto. (Sell ivez ouz Lezenn Biot-Savart). En berr e teu ar gwarellegezh diwar fiñvadurioù ar rannigoù karget a dredan. P'en em laka an elektronoù da fiñval e korf un red tredan e teu anadenn an elektromagnetegezh : dont a ra eus fiñvadur orbital ha mekanikel-kwantikel an elektronoù en-dro da galonenn atomek, heñvel ouzh troial ar planedennoù en-dro d'an Heol.
Bloque Nacionalista Galego

Un talbenn broadelour eo **Bloc'had Broadelour Galiza** (BBG) (galizeg *Bloque Nacionalista Galego* (BNG)) krouet e 1982. 

Pal diwezhañ BBG eo emrenerezh Galiza dre ur strategiezh diazezet war kemmoù an eil war-lerc'h egile e-keñver ar strukturioù politikel e plas hiziv. da lâret eo dre ledanaat tachenn an aferioù m'emañ Galiza kiriek dezhe kentoc'h evit Stad Spagn.

Embanner broadel ar BBG a zo Ana Pontón. 

Abaoe 2001 betek ar mouezhiadegoù e Kumuniezh Damemren Galiza e oa BBG an eil aozadur politikel e Breujoù Galiza, gantañ 17 dileuriad, un tammig muic'h evit Strollad Sokialour Spagn (PSOE). E 2005 avat, daoust a ha ma voe kollet neubeudig a voezhoù gante, ez eas ar maout gant PSOE er mouezhiadegoù o tiskenn niver dileuridi BBG betek 13. Cheñch a reas penn d'ar vazh koulsjkoude, rak kollet e voe d'ar c'houlz-se ivez ar muiañ-niver gant ar strollad dehour Strollad Poblek (PP) ha neuze e vo gouarnet ar vro gant Strollad Sokialour Spagn asamblez gant Bloc'had Broadelour Galiza.

Tapet e oa bet ivez gant ar Bloc'had 0,8% eus ar mouezhioù evit Breujoù Spagn e 2004 gant daou dileuriad.

Kollet e voe dileuriad nemetañ BBG e Breujoù Europa da geñver ar mouezhiadegoù e 2004.

N'eo ket ar Bloc'had nag ur strollad nag ur c'henstrollad politikel, met kentoc'h un *[[talbenn]]*, da lâret eo daosut ma'z eus en diabarzh un nebeud strolladoù, an darn vrasañ eus izili ar Bloc'had n'int ket ezel eus strollad pe strollad all ha pep ezel eus ar Bloc'had en deus an hevelep gwirioù hiniennel pa vez ezel eus ur strollad diabarzh all pe get. Diazezet war ur sistem "bodadennel" eo ivez.

Setu roll an aozadurioù ha strolladoù politikel a gaver e diabarzh ar Bloc'had:

:* **[[Unión do Povo Galego]]** (UPG, "marksour-leninour;

:* **[[Esquerda Nacionalista]]** (EN, "Tu-kleiz Broadelour"): Strollad sokial-demokratel. Prezidant ar strollad-mañ e oa bet Xosé Manuel Beiras.

:* **[[Unidade Galega]]** (UG, "Unvaniezh Galiza"): Strollad sokial-demokratel. Penn ar strollad: an ez-dilueriad evit BNG e Parlamant Europa Camilo Nogueira. Divodet ez-ofisiel. 

:* **[[Colectivo Socialista]]** ("Stroll Sokialour"): Strollad sokialour.

:* **[[Inzar]]**: savet p'en em genstrollas ar strollad maoour spagnolat *[[Movimiento Comunista de España]]* (MC) ("Luskad Komunour Spagn") hag ar strollad trotskour spagnolat *[[Liga Comunista Revolucionaria]]* (LCR) ("Kevre Komunour Dispac'hel"). Aet eo da get an da aozadur-se e Galiza hag ur strollad emren penn-da-benn eo Inzar hiziv.

:* **[[Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista]]** (PNG, "Strollad Broadelour Galiza - Strollad Galizegour"): Strollad kreiz-demokratel.

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn ofisiel Bloc'had Broadelour Galiza
* Lec'hienn ofisiel UPG
* Lec'hienn ofisiel EN
* Lec'hienn ofisiel PNG
* Lec'hienn ofisiel Partido Galeguista
Mouezh Aztlan

***Mouezh Aztlan*** (spagnoleg "La Voz de Aztlán") a zo anv ar strollad *Nation of Aztlán* ("Bro Aztlan") staliet e Kalifornia er Stadoù Unanet. Pal ar strollad-mañ a zo krouiñ ur stad nevez anvet "Aztlán", ennañ Mec'hiko evel m'emañ hiziv, met ivez Teksas, Mec'hiko Nevez, Kalifornia, Arizona, Utah, Nevada ha takadoù eus Oklahoma. 

Krouet e voe ar strollad gant Hector Carreon, ijinour a vicher, bet ezel eus ar "Beredoù Gell" (saozneg *[[Brown Berets]]*).

Liammoù en defe ivez marteze *La Voz de Aztlán* gant ar strollad chicano. Tamallet eo bet ivez gant ar *Southern Poverty Law Center* ("Kreizenn Gwironiezh evit Re Baour ar Su") da vezañ ur strollad gouennelour, dreist-holl abalamour ma sav groñs a-enep d'ar sionouriezh. 

Gant ar c'h"Kevre a-enep d'ar Gwallvrudañ" (saozneg *[[Anti-Defamation League]]*) http://www.adl.org/cgi-bin/MsmGo.exe?grab_id=24&EXTRA_ARG=&CFGNAME=MssFind%2Ecfg&host_id=42&page_id=11602944&query=aztlan&hiword=aztlan+AZTLAND+ e e vefe Mouezh Aztlan ur strollad enep-yuzevour o nac'hañ e oa bet lazhet yuzevion gant an nazied en Alamagn hag enep-heñvelrevour. Diaezet eo goût, avat, pegen neptu eo an tamalloù-se abalamour ma'z eo ar C'hevre un aozadur hag a sav a-du kreñv gant ar sionouriezh. 

## Liammoù diavaez:
* Voz de Aztlán
Mec Vannin

**Mec Vannin** ("Mibien Vanav") a zo ur strollad broadelour diazezet en Enez-Vanav, ha bet krouet e 1962. Goulenn a ra ma vo torret ar statud a Zalc'h Kurunenn Breizh-Veur a zo gant Enez-Vanav bremañ hag he lakaat d'ur republik dizalc'h.

Setu palioù pennañ ar strollad:

Gounit an dishualded vroadel evit Enez-Vanav gant ur stumm gouarnamant republikan. Difenn ha kas war-raok Enez-Vanav. Gwareziñ gwirioù hiniennel ha boutin he fobl.

E dilennadegoù 1976 e kinnigas dek danvez kannad. Unan nemetken a voe dilennet, Peter Craine. MHK nemetañ Mec Vannin e chom, daoust ma oa aet meur a ezel kozh ar strollad, evel Phil Gawne ha Hazel Hannan da MHK goude ma oant aet kuit eus ar strollad.

Mont kuit a reas Peter Craine eus ar strollad e 1977 da grouiñ e strollad dezhañ e-unan, Manx National Party. Nebeut a verzh en deus bet avat ha divodet eo bet e 1981.

Embann a ra ar strollad ur gazetennig div wech bep bloaz: *[[Yn Pabyr Seyr]]* ''Yn Pabyr Seyr'' en linenn.

Kargidi bennañ ar strollad:
:* Prezidant - Bernard Moffatt 
:* Kadoriad- Mark Kermode 

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn Mec Vannin
Benede

Ar **benede** (pe *pabu-(n)aer*), eus e anv skiantel *Atropa belladonna*, a zo ur blantenn c'heotennek vevek eus kerentiad ar Solanaceaeed. Eus genad an Atropa, da c'houzout dimp, n’eus ken ‘met ar benede a zo bet kavet betek-henn. E-barzh en Europa nemetken e vez kavet.

Ur blantenn vras an hini eo hag a zo 1,50 metr dezhi, bodennet anezhi, hirgelc'hiek ha lemm he delioù, lostigoù delienn dezhi, stumm kloc'higoù war he bleunioù, rousdu. Ar frouezh zo bouloù du lufr a-vent gant hor pabu. Pistrius eo ar blantenn evit an dud, frouezh hag all toud. Bez' ez eus 'barzh a bep seurt alkaloidoù, da skouer an hioskiamin hag ar pezh a vez anvet *louzoù benede* (pe atropin).