open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kampionad stadunanat an echedoù (kemmesk)

**Kampionad stadunanat an echedoù** (e saozneg: *U.S. Chess Championship*) eo kampionad hiniennel broadel an echedoù e Stadoù-Unanet Amerika. 
Aozet e vez bep bloaz gant United States Chess Federation, kevre stadunanat an echedoù. 

Abaoe 1936 e vez aozet ar c'hampionad hollek hag, abaoe 1937, kampionad ar maouezi. Graet e vez ivez ur c'hampionad evit ar re yaouank hag unan evit ar merc'hed yaouank, hag ur c'hampionad dre skipailhoù.
## Kampionad hollek
### 1845–1889
Ne veze ket graet kampionadoù ofisiel. Ar c'hampion e oa ar c'hoarier brudet evit bout an hini krenvañ.



### 1889–1935
Ar c'hentañ c'hoarier stadunanat e 6 tournamant an *American Chess Congress* e 1889 e New York e voe Samuel Lipschütz, dirak James Mason, Max Judd, Jackson Showalter hag Eugene Delmar. 
Adalek 1890 e voe dibabet ar c'hampion nevez gant ur match etre an hini a oa an titl gantañ hag ur c'hevezer hepken.
 


## Kampionadoù reoliek adalek 1936
* Notenn: tri anezhe (re 1941, 1952 ha 1957) a voe ur match etre an hini a oa an titl gantañ hag ur c'hevezer hepken. 
:
## Kampionad dre lizher

# Anthony Cayford (1974-1976)
# Eugene Martinovsky (1976-1978)
# Victor Contoski (1978-1980)
# Curtis Carlson (1980-1982)
# Paul Fielding - Kiven Plesset (1983-1985)
# Robert Reynolds (1985-1987)
# David Taylor (1987-1990)
# Marc Lonof - Eugene Martinovsky (1990-1993)
# Stephen Jones (1991-1993)
# Jon Edwards (1993-1997)
# Stephen Jones - Timothy Murray - Robin Smith (1995-1998)
# Craig Jones - Konstantin Dolgitser (1997-2000)
# Robin Smith (1999-2002)
# Randy Schmidt (2002-2005)
# Edward Duliba (2003-2006)
# Lawrence Coplin - Thomas Biedermann (2007-2010) 
# Edward Duliba (2008-2010) 
# John Ballow (2009-2011)
# Woll Morrow (2012-2014)
# Grayling Hill (2014-2015)
# Oliver Koo (2018-2021)
# Kenneth Reinhardt (2020-2022)
# Robert Cousins - Thomas Biedermann (2022-2023)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Louzoù Provañs

**Louzoù Provañs**  (*èrbas de Provença* e provañseg, distaget []) zo ur meskaj louzoù frondus hengounel eus keginerezh Provañs, fresk pe sec'het. Enno ez eus alies santurig, marjol-liorzh, roumarin, tin, marjol-ki hag all.  Implijet e vez evit temzañ ar boued grilhet, ar c'heusteurennoù, ar soubennoù.

Aozennoù all zo : tin-lann, bazilik, serfilh, stragon, livech, saoj, lore-kegin ha fanouilh. 

Lod euz al louzoù-se a gaver er boked louzoù.

E-pad pell e veze kutuilhet al louzeier-se en natur. Er bloavezhioù 1960 e krogas un embregerezh da werzhañ ur meskaj louzeier sec'h dindan an anv kenwerzhel « *herbes de Provence* » hag a reas berzh bras. Anv ar meskaj-se n'eo ket gwarezet eta.


Flickr - cyclonebill - Timian.jpg|Tin
Rosmarinus officinalis 0001.JPG|Roumarin
Origanum vulgare (7845433068).jpg|Marjol-ki
Satureja sp. Lamiaceae 02.jpg|Santurig
BasilikumGenovesergroßblättriger.jpg|Bazilik

Gounezet e vez al louzoù-se el liorzhoù legumaj, pe e podoù, met ivez gant an industriezh gounezvouedel.

Herbes de Provence 02.jpg|Louzoù Provañs sec'het.
Salade de fromage de chèvre aux herbes de Provence.jpg|Saladenn keuz gavr tomm gant eoul olivez ha louzoù Provañs, eus keginerezh Provañs.
Bouquet garni 01.jpg|Boked louzoù gant tin, lore-kegin ha roumarin.


Nemet 10 % eus al louzoù Provañs sec'h gwerzhet e Frañs a vez gounezet e Frañs. 95 % eus ar meskajoù anvet « Herbes de Provence » a zeu hiziv eus broioù Europa kreiz hag ar reter (Polonia hag Albania da gentañ), eus Maghreb, pe eus Sina.
Degaset e vezont gant kevredadoù eus Marselha evit pourveziñ o labouradegoù arbarañ, evel Ducros, Gyma pe Amora Maille.

Ar produadur rannvroel a vez implijet gant an industriezh-se ivez evit ober louzoù sec'h pe skornet. N'eus ket sifroù evit al louzoù fresk, met kavet e vezont stank war marc'hadoù Provañs.

Ul label ruz zo bet krouet gant Ensavadur broadel an orin hag ar c'halite (INAO), gant ur rekipe a 27% a roumarin, 27 % a varjol-ki, 27% a santurig ha 19% a din.

## Daveoù
Kari Gosse

**Kari Gosse** (merk marilhet) a zo ur meskaj temzoù-boued awen India, pimentet skañv. Mont a ra mat gant ar c'hresteneged. 

## Istor
Ijinet e voe gant an aotroù Gosse, un apotiker eus An Oriant, en XIX kantved. Deuet e oa ar soñj dezhañ krouiñ ur c'hari awenet gant mare Kompagnunezh Indez ar sav-heol. Hervez Irène Frain e teu ar ger *kari* eus an tamileg ha talvezout a ra kement ha « meskaj spisoù ». Kari Gosse a glotfe gant kari ur c'hasta peskaeterien eus bro Tamil Nadu (lec'h ma voe savet kontouer Pondichéry).

E porzh An Oriant eo e voe dilestret kari evit ar wech kentañ e rouantelezh Frañs, awenet gant an *[[garam masala]]*. Dizoloiñ a reas ar Vretoned e klote mat gant produioù o feskadennoù. 

O veskañ jinjebr, kurkuma, jenofl, pimant ruz, kanell, pebr, koriandrez, koumin, kardamom ha fenugrek eo deuet a-benn an aotrou Gosse da adsevel frondoù ha blazioù ar broioù pell. 

## Hiziv
Marilhañ a reas ur breou evit e rekipe. Gwarezet eo c'hoazh ar merk Kari Gosse hiziv en Ensavadur Broadel ar Berc'henniezh Industriel (INPI). Aozet e vez an temz-boued gant Xavier Pouezat, e zeskennad, en Alre. Ar gwir a zo gant un nebeud tiez-apotiker ha stalioù da werzhañ anezhañ.

Brudet eo rekipe al legestr gant Kari Gosse. Roet eo un nebeud rekipeoù all gant Nathalie Beauvais, mestrez-geginerez eus An Oriant, en he levr *Best of Breizh !* .

## Daveoù

## Levrlennadur
* Irène Frain « Passion Épices [dielloù] », 1 a viz Genver 2008 (gwelet d'an 8 a viz Eost 2014)
Saladenn gaol

Ar **saladenn gaol** pe **gaolslaw** a zo ur saladenn yen a zeu eus Amerika an Norzh, graet gant kaol kriz rasklet. Ouzhpennet e vez alies karotez rasklet hag ognon, gant gwinêgrenn pe soubilh druz (diwar maionez da skouer).

Meur a zoare all a zo da aozañ ar saladenn-se, gant aozennoù evel kaol ruz, keuz rasklet, tammoù ananaz pe aval.

## Istor
Gounezet e oa kaol gant Izelvroiz a ziazezas trevadenn Amsterdam-Nevez war ribl ar stêr Hudson. Aozet e veze ganto e stumm ur saladenn gant kaol rasklet anvet *koolsla* (*kool* evit « kaol » ha *sla* evit « saladenn »). Sevel a ra ar ger *koolsla* da 1785, deuet war wel en un embannadenn er Stadoù-Unanet. War-lerc'h e cheñchas ar ger e *coleslaw* e saozneg. Koaz a oa alies adalek an XIX kantved eus *cold slaw*, da lavaret eo *saladenn yen* (*cold* = yen).

## Rekipe

Setu rekipe klasel ar saladenn gaol amerikan eus dibenn an XIX kantved (evit 4 da 6 den) :
# 4 *cup* (= 4 × 250 ml er Stadoù-Unanet) kaol rasklet ;  
# etre ½ ha 1 *cup* maionez ;
# 1 loaiad-boued  (= 15 ml) sukr ; 
# 1 loaiad-kafe (= 5ml) holen ;
# ½ loaiad-kafe pebr du.

## Daveoù
Owen gun

An **Owen gun**, en ur mod ofisiel **Owen machine carbine**, zo ur bistolenn-vindrailher bet krouet er bloavezhioù 1930 gant ar soudard aostralian Evelyn Owen hag implijet gant arme e vro e bloavezhioù diwezhañ an Eil Brezel-bed.

## Perzhioù teknikel

An Owen gun a ya en-dro gant ur wikefre tennata aotomatek dre argil hag ur gulasenn digor. Pourveziet eo gant ur c'harger fiñv eeun 33 c'hartouchenn 9 mm Parabellum lec'hiet a-us d'he c'hanol. An douilhezioù goullo a strink dre un toull dindan an arm, ha gwarezet eo ar gulasenn gant ur golo : an elfennoù-mañ a lak an Owen gun da vezañ harzus ouzh al loustoni ha fiziapl-kenañ. He c'houch zo stouet war gostez kleiz ar c'hanol, evit ma c'hallfe an tenner bukañ daoust d'ar c'harger. Aes eo he c'hanol da zivontañ, evel he lamm.

## Diorroen hag implij
Evelyn Owen (1915-1949) a oa soudard e arme Aostralia. Plijet-bras e oa gant an armoù-tan hag o gwikefreoù. Adalek 1930 e fellas dezhañ sevel ur bistolenn-vindrailher simpl ha fiziapl. Ur stumm kentañ eus e arm, kambret e .22 Long Rifle, a ginnigas d'an arme e 1939. Ur c'harger fiñv ront en doa. Dibar e oa kar ar biz-meud eo a ranked implijout evit pouezañ war e zraen, ha n'eo ket gant ar biz-yod evel kustum. Abalamour d'an elfenn-mañ ha da wander he c'halibr, ne voe ket asantet ar bistolenn-vindrailher gant an arme. E 1940 e kinnigas Owen un eil stumm, kambret e .32 ACP, dezhañ un draen hegouneloc'h. Kentpatromoù heñvel a savas e 9 mm Parabellum hag e .45 ACP. Ne oa ket dedennet ar pennoù milourel uhel aostralian gant ar pistolennoù-mindrailher, pa soñje dezhe e oant « armoù gangsterien didalvoud d'ar soudarded ».

An Thompson M1928A1 stadunanat, pourveziet da bep penn kevrenn aostralian, ne ziskouezas ket bezañ fiziapl en emgannoù er janglenn kentañ gant Aostralianiz e brezel ar Meurvor Habask, pa chome boud he gwikefre alies abalamour d'al loustoni ha d'ar glebor. E 1941 e aozas an arme amprouennoù etre an Thompson, ar Sten hag an Owen. Homañ diwezhañ a ziskouezas bezañ an arm resisañ ha fiziaplañ anezhe.

Tro 45.000 - 50.000 skouerenn eus an Owen a voe produet gant Lysaght's Works etre 1942 ha 1945. Ouzhpenn en Eil Brezel-bed e voent implijet e brezelioù Korea ha Viêt Nam peurgetket.


Restr:Privat Evelyn Owen holding the first experiemntal model of the Owen submachine gun.jpg|Evelyn Owen o tougen kentpatrom kentañ e arm, dezhañ ur c'harger ront.
Restr:Owen Gun (AWM 018320).jpg|Soudarded aostralian o patroulhiñ e Breizh-Nevez, 4 a viz Ebrel 1945.
Restr:Owen Guns Christmas Parade.jpg|Pistolennoù-mindrailher Owen diskouezet war ur c'hamion da vare un dibunadeg brogarour e Sydney (12 a viz Kerzu 1942).


## Levrlennadur
*  WARDMAN Wayne, *The Owen gun*, emembannadur, 1991, 209 p., ISBN 9780731603657
*  SMITH Kevin, *The Owen gun files : an Australian wartime controversy*, Turton and Armstrong, 1994, 277 p., ISBN 0908031548

## Daveennoù
Evelyn Owen

**Evelyn Ernest Owen**, bet ganet d'ar 15 a viz Mae 1915 e Wollongong (Sukembre-Nevez) ha marvet d'ar 1 a viz Ebrel 1949 er memes kêr, a oa ur soudard hag ijinour aostralian, brudet evit bezañ diorroet ar bistolenn-vindrailher Owen bet implijet gant arme Aostralia e-pad an Eil Brezel-bed, Brezel Korea ha Brezel Viêt Nam.

## Buhez

Ganet e voe Evelyn Owen e 1915 en ur familh pemp bugel. Gwiraour e oa e dad. En e yaouankiz e savas un embregerezh morter asambles gant unan eus e vreudeur, met freuz-stal a reas buan. Desachet e oa Evelyn Owen gant an armoù, ha kregiñ a reas e deroù ar bloavezhioù 1930 da sevel ur c'hentpatrom pistolenn-vindrailher, pa soñje dezhañ e vije implijet kalz an armoù-mañ e brezelioù da zont.

### Krouidigezh an Owen gun
E 1938 e echuas e gentpatrom arm kentañ. E 1939 e voe kinniget d'an arme aostralian, a nac'has anezhañ abalamour d'e galibr gwan (.22 Long Rifle) ha da berzhioù dic'hortoz evel an draen sachet gant ar biz-meud. D'ar poent-se, ne oa ket dedennet pennoù-bras an arme gant ar pistolennoù-mindrailher forzh penaos, pa soñje dezhe e vijent didalvoud war an tachennoù-emgann.

D'an 28 a viz Mae 1940 e rollas Owen en arme. Kaset e voe d'ar 2nd/17th Bataillon, un unvez troadegiezh. Pa oa war-nes da lestrañ e miz Gwengolo e komzas gant V. A. Wardell, rener uzin Port Kembla an embregerezh Lysaght's Works. Hemañ a aozas diouzhtu treuzkas Owen d'an Army Invention Board (burev kreiz ijinadennoù an arme) e Melbourne. Dipitet e voe Owen, pe felle dezhañ stourm war an talbenn asambles gant e vreudeur. Al letanant C. M. Dyer, e penn ar burev studiañ, ne zeuas ket a-benn da gendrec'hiñ pennoù-bras an arme eus interest arm Owen, a voe adkaset da bPort Kembla. Dyer a c'houlennas memestra gant Wardell kenderc'hel da labourat war ar bistolenn-vindrailher, a voe kinniget kentpatromoù anezhañ e meur a galibr all (.32 ACP, .45 ACP, 9 mm Parabellum).

An emgannoù kentañ er janglenn o doa kendrec'het pennoù-bras an arme, a-benn ar fin, eus talvoudegezh ar pistolennoù-mindrailher. Reoù stadunanat Thompson M1928A1 a veze pourveziet da bennoù ar c'hevrennoù troadegiezh aostralian betek-neuze. An arme a zibabas ar Sten saoz en o flas da gentañ. Percy Spender, ministr an Arme, a dremenas dreist an diviz-mañ en ur c'hourc'hemenniñ 100 skouerenn eus an "Owen gun" e miz Even 1941 evit amprouennoù. Diskouez a reas an arm aostralian bezañ fiziaploc'h ha resisoc'h evit an Thompson hag ar Sten.

Gant sikour Spender, e heulier Frank Forde, ofiserien zo en arme, hag a-drugarez d'ur c'houlzad aozet gant Brian Penton, kazetenner en Daily Telegraph (Sydney), e voe choazet an Owen gun kambret e 9 mm evit pourveziañ an arme aostralian. Etre 45.000 ha 50.000 skouerenn anezhe a voe produet adalek 1942. Ar re gentañ anezhe a servijas e emgannoù a-enep Japaniz e janglenn Ginea Nevez e dibenn ar bloaz.

### Goude ar brezel
Evelyn Owen a dapas 10.000 ₤ diwar *royalties* ha gwerzhadenn e vrevedoù eus an Owen gun. Goude ar brezel e tigoras un heskennerezh vihan e Tongarra, nepell diouzh Wollongong. Bevañ a reas e-unan ha n'en doe bugel ebet. Mervel a reas diwar e alkoolegezh d'ar 1 a viz Ebrel 1949, e ospital Wollongong.

## Notennoù ha daveennoù
Thompson

**Thompson** zo un anv-tiegezh saoznek, un adstumm da Thomson. Gallout a ra ober dave da :

## Tud
* John T. Thompson (1860-1940), ofisour hag ijiner armoù-tan stadunanat
* Stith Thompson (1885-1976), dastumer folklor stadunanat
* Fred D. Thompson (1942-2015), politikour hag aktour stadunanat
* Hugh Thompson, Jr. (1943-2006), isofiser ha levier biñsaskell stadunanat
* Georgie Thompson (ganet e 1977), kazetennerez saoz arbennikaet war ar sportoù

## A bep seurt
* ar renkadur Aarne-Thompson, a denn d'ar werinoniezh
* ar rummad pistolennoù-mindrailher Thompson
* Thompson/Center Arms, un embregerezh armoù-tan stadunanat, hag armoù brudet gante evel ar bistolenn/karabinenn Thompson/Center Contender
* an USS ''Thompson'' (DD-305) hag an USS ''Thompson'' (DD-627), daou lestr-distrujer eus an US Navy
* *Thomson and Thompson*, anvioù ar boliserien Ar Bras hag Ar Braz e doare saoznek Troioù-kaer Tintin
Cioppino

**Cioppino** (distaget [] e saozneg, eus al ligureg *cioppin* distaget []) a zo ur seurt soubenn besked ha boued-mor eus San Francisco (Kalifornia)).

## Istor
Krouet e voe ar *cioppino* er bloavezhioù 1880 e karter Barbary Coast eus North Beach, e San Francisco. *Cioppino* pe *ciuppin* eo an anv ligurek eus ar soubenn besked-se peogwir e oa kalz enbroidi eus Genoa e San Francisco. Graet e oa gant restachoù pesked gant un nebeud kranked Dungeness, ha dont a reas ar *cioppino* da vezañ ur meuz diazez er pretioù italian a oa stank e San Francisco.

Anv a voe eus ar *cioppino* evit ar wech kentañ e 1901 er gazetenn *The San Francisco Call*, daoust ma oa anvet "chespini" er pennad. Implijet e voe an anv "Cioppino" evit ar wech kentañ e 1906 e *The Refugee's Cookbook*, ul levr skrivet evit dastum arc'hant evit an dud dilojet abalamour da gren-dour ha tanioù-gwall San Francisco e 1906.

## Aozennoù
Aozet e vez ar cioppino gant pesketadenn an deiz (kranked Dungeness, pilored, chevr, petonk, stivell, meskl ha pesked) hag a zo mesket gant tomatez fresk en un hilienn graet diwar gwin gwenn. Servijet e vez gant bara krazet, bara goell pe baget.

*Ciuppin* zo ur meuz heñvel a gaver e Liguria. Meuzioù heñvel a gaver e rannvroioù all Italia (*cacciucco* e Toskana, *brodetto di pesce* en Abruzzo...) hag er geginerezh greizdouarel eus Gres da Spagn, da skouer *suquet de peix* er broioù katalan ha *bouillabaisse* e Provañs.


Ingrédients du cioppino.jpg|Aozennoù ar *cioppino*.
SF Cioppino 05of9 (8736304920).jpg|*Cioppino* ha bara


## Pennad kar
* kaoteriad

## Daveoù
Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)

**Kampionad stadunanat an echedoù  (maouezi)** a zo ur gevezadeg  evit ar c'hoarierezed echedoù stadunanat. C'hoariet e vez abaoe 1937.  Aozet e vez bep bloaz gant United States Chess Federation, Kevre stadunanat an echedoù.  
## Kampionadoù ha kampionezed

:
### Lieskampionezed
* **9 gwezh** Gisela Gresser,
* **8 gwezh ** Irina Krush,
* **7 gwezh** Mona May Karff,
* **6 gwezh** Diane Savereide, 
* **4 gwezh** Anna Zatonskih, Carissa Yip,
* **3 gwezh** Elena Donaldson, Anjelina Belakovskaia, Rachel Crotto, Irina Levitina  
* **2 wezh** Jennifer Yu, Adele Rivero, Esther Epstein, Jennifer Shahade, Nazi Paikidze.

## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
*  ''United States Chess Federation''
* ''U.S. CHESS CHAMPS''
.22 Winchester Centerfire

An **.22 Winchester Centerfire** (**5,8 × 35 mm R** hervez e anv metrek), berraet e **.22 WCF**, zo ur munision armoù-skoaz, bet lakaet war ar marc'had gant an embregerezh stadunanat Winchester e 1885 evit ar garabinenn Winchester Model 1885. Ur gartouchenn skoet en he c'hreiz e oa, leuniet gant poultr du. Paouezet e voe d'he froduiñ e 1935/1936.

An .22 Hornet zo deveret anezhi.

## Daveennoù
Kim Basinger

**Kimila Ann Basinger**, ganet d'an 8 a viz Kerzu 1953, zo un aktourez stadunanat. Un aktourez brudet eo deuet da vezañ dre he labour puilh, hag enoret eo bet alies evel gant un Academy Award, ur Golden Globe Award, ur Screen Actors Guild Award, hag ur steredenn en Hollywood Walk of Fame. Kroget he devoa en ur vezañ ur *starlet* er skinwel, met dre ar brud hag a zo deuet warni o c'hoari ur Bond girl e 1983 e oa bet en he barr e-kerzh an ugent vloaz war-lerc'h.

Basinger a oa bet un top model da gentañ a-raok mont gant hent ar c'hoari aktour e 1976. Alies he oa bet gwelet er skinwel, evel en azasadur eus *[[From Here to Eternity (ministirad)|From Here to Eternity]]* (1979), a-raok kregiñ gant ar filmoù sinema gant an drama *[[Hard Country (film)|Hard Country]]* (1981). Basinger a oa bet merzhet da gentañ pa oa bet o c'hoari Domino Petachi er film James Bond *[[Never Say Never Again]]* (1983). Lakaet e oa bet hec'h anv evit ur Golden Globe evit he roll en *[[The Natural (film)|The Natural]]* (1984), goude-se e oa bet o c'hoari en drama erotek *[[9½ Weeks]]* (1986), ha roll Vicki Vale  *[[Batman (film, 1989)|Batman]]* (1989) gant Tim Burton. Ar film-se a chom an hini gant ar muiañ a verzh kenwerzhel eus he holl buhez vicherel. Evit he roll doare femme fatale en *[[L.A. Confidential (film)|L.A. Confidential]]* (1997), Basinger a oa bet enoret gant un Academy Award evel gwellañ aktourez a-eil.

Filmoù all ganti zo bet evel *[[No Mercy (film, 1986)|No Mercy]]* (1986), *[[Blind Date (film, 1987)|Blind Date]]* (1987), *[[My Stepmother Is an Alien]]* (1988), *[[Cool World]]* (1992), *[[The Real McCoy (film)|The Real McCoy]]* (1993), *[[I Dreamed of Africa]]* (2000), *[[8 Mile (film)|8 Mile]]* gant roll mamm Eminem (2002), *[[The Door in the Floor]]* (2004), *[[Cellular (film)|Cellular]]* (2004), *[[The Sentinel (film, 2006)|The Sentinel]]* (2006), *[[The Burning Plain]]* (2009), *[[Grudge Match]]* (2013), ha *[[Fifty Shades Darker (film)|Fifty Shades Darker]]* (2017).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Kim Basinger war IMDb
Timbroù Dungarpour

Ur stad-priñselezh eus Indez Breizh-Veur e oa Dungarpour.

Eus 1923 betek 1943 e voe embannet timbroù a ziskoueze skoed-ardamez ar vro, warno an alc’hwez **DUNGARPUR STATE**. 

Etre 1939 ha 1946 e kaver ivez timbroù gant penn ar raja Lakshman Singh. Disheñvel e oa ar framm eus an eil timbr d’egile,  ar c’hranelladur o cheñch ivez hervez ar bloaz.

E miz Ebrel 1948 e voe enframmet Dungarpur en Unaniezh Rajasthan ha lakaet an dud d’ober gant timbroù India.

## Pennad kar
*Timbroù Indez Breizh-Veur
Thompson/Center Contender

An **Thompson/Center Contender** zo un arm-tan hiniennel bet ijinet e-kreiz ar bloavezhioù 1960 gant Warren Center ha produet gant an embregerezh stadunanat Thompson/Center etre 1967 ha 2000.

## Deskrivadur
Un arm un-tenn eo, savet evit bezañ liezimplij. Abalamour da se en deus ur mont en-dro dibar : e ganol da wintañ a c'hall bezañ divontet aes-tre en ur bouezañ war ar pontig, hag azasaet eo he gwikefre evit tennañ kartouchennoù skoet en o c'hreiz koulz ha reoù skoet war o zro, a-drugarez d'ul loc'henn war e gi. Gwerzhet e voe skouerennoù kentañ ar Contender e 1967 gant kanolioù kambret e kalibroù dezhe nebeutoc'h a argil evel an .22 Long Rifle, an .22 Hornet hag an .38 Special, e-touez reoù all. A-hed ar bloavezhioù e voe ouzhpennet kalibroù all evel ar .44 Magnum, an .30-30 Winchester, ha kartouchennoù evit ar c'hanolioù flour zoken (.410). Lies e oa hirder ar c'hanolioù gwerzhet ivez, eus 6 betek 24 meutad (150 da 610 mm), hag abalamour da se e c'hall ar Contender bezañ ur bistolenn pe ur garabinenn.

Burutellet mat e voe ar Contender er Stadoù-Unanet. Priziet e oa gant ar re a chasee gant armoù-dorn eno abalamour ma oa liezimplijoc'h an arm evit ar revolverioù klasel implijet evit se betek-neuze.

Un eil stumm anvet G2 a voe produet gant Thompson/Center adalek 1998. Damheñvel eo ouzh stumm 1967 (lesanvet bremañ G1) war-bouez an draen, hag engravadur ar puma bet tennet.

## Lezenn
E Bro-C'hall eo renket ar Contender er rummad B (evit ar sportoù tennañ hepken) ; difennet eo chaseal gantañ neuze.

## Gwelet ivez

* Ar Smith & Wesson Model 53, ur revolver savet evit tennañ munisionoù skoet war o zro koulz hag en o c'hreiz ivez.

## Levrlennadur
*  STEPHENS Charles, *The Thompson/Center Contender Pistol: How to Tune, Time, Load, and Shoot for Accuracy*, Paladin, 1996, 64 p., ISBN 978-0873648851
*  CADIOU Yves, *Pistolet Thompson Center Contender*, L'amateur d'armes n°113, miz Ebrel 1991
*  Mod-implij an Thompson/Contender G2 (pellgarget d'an 31/12/2025)

## Daveennoù
Browning BAR

*Ar pennad-mañ zo diwar-benn ar garabinenn-chase. Evit ar fuzuilh-vindrailher, gwelet [[BAR M1918]].*

Ar **Browning BAR** zo ur garabinenn damaotomatek produet abaoe 1966 gant FN Herstal (Liège). Ijinet e voe gant Bruce Warren Browning, mab-bihan da John Browning, hag ijinourien all eus an embregerezh belgiat. Brudet-tre eo e bed ar chase.

Mont a ra en-dro gant ur sistem tennata dre amprest gazoù. Ar rummad kentañ, anvet ***Mk I*** ha bet produet etre 1966 ha 1976, a veze kinniget er c'halibroù .243 Winchester, .270 Winchester, .308 Winchester ha .30-06 Springfield (gant ur c'hanol 22') hag er c'halibroù magnum 7 mm Rem Mag ha .300 Win Mag (gant ur c'hanol 24'). Tri rummad all eus an arm zo bet gwerzhet dibaoe : ***Mk 2*** (1976-1992), ***Mk 3*** (1993-2022), hag ***Mk 4*** (pe ***4X***) abaoe 2023. Ouzhpenn 1.200.000 skouerenn eus ar BAR zo bet gwerzhet abaoe 1967 : ar garabinenn huadeg gwerzhetañ eo er bed.

## Daveennoù
Guild Ball

**Guild Ball** zo ur c'hoari taol mell-droad stadunanat strategiezh. Pep c'hoarier a zo e penn ur skipailh c'hwec'h c'hoarier ezel eus ur gild. Ret eo tizhout daouzek poent: 4 foent pa vez merket ur pal, 2 boent evit badaouiñ ur c'hoarier enebour, hag ur poent evit badaouiñ ar vaskodenn (unan eus ar c'hoarierien e pep skipailh a zo maskodenn ar skipailh). E-kerzh pep tro, pennoù ar skipailhoù a lak fiñval pep a dudenn en un doare tro-ha-tro. dre ma vez un nebeud sportourien a bep tu, Guild Ball a zo ur c'hoari prim, strategiezh kempouez etre an amzzer mestroniñ ar volotenn, tagañ pe difenn an dachenn .

Krouerien ar c'hoari eo Jamie Perkins, Richard Loxam ha Mat Hart, an arz eo hini Doug Telford.
## Skipailhoù
Daouzek gild a zo betek-henn, gant daouzek c'hoarier bewech ar pezh a ro ur choaz ledan evit sevel ur skipailh.
* Ar vengleuzierien
* Ar besketaerien
* Ar vañsonerien
* Ar verdeerien
* An embregerien pompoù kañv 
* Ar chaseourien
* Ar beizanted
* An ijinourien
* Ar geginerien
* Ar gigerien
* Ar c'hoved
* An alkimiourien
* An urzh
* Ar vesaerien
* An distrujerien razhed
* An Unvaniezh
* Ar vreserien

## Pennadoù kar
* Blood Bowl: c'hoari mell-droad stadunanat e bed Warhammer
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Peadra da c'hoari digoust e stumm STL
Milt Rosen

**Milt Rosen**, ganet d'an 22 a viz Eost 1922 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Eost 2000, a oa ur senarioour ha produour skinwel hag ur skrivagner stadunanat. Brudet e oa evit bezañ krouet kalz c'hoarioù gerioù ha frazennoù chomet brudet dre ma oant bet embannet gant aktourien lies evel Arnold Schwarzenegger.
## Liammoù diavaez
* Milt Rosen war IMDb
María Florencia Fernández

**María Florencia Fernández**, bet ganet d'an 12 a viz Du 1991, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2013.

Kerzu 2025: 2 198 eo he renk Elo *Standard*, 2 166 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 155 he renk Elo *Luc'hedenn*, 2 264 eo he renk Elo *Standard* uhelañ.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe pemp gwezh: e 2009, e 2013, e 2017, e 2018 hag e 2022 e La Punta dirak Candela Belén Francisco Guecamburu. E 2011 e voe teirvet, Ayelén Martínez a voe trec'h. Beskampionez e voe e 2014.

### Tournamant takadel suamerikan
* Pedervet e voe, 5/9 (+3, = 4, -1), un eneberez a reas diouer, e miz Ebrel 2019.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Arc'hantina (+10 =5 –10):

## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn en Olimpbase
* He c'hoari e Chess Games
Carolina Luján

right|140px|Carolina Luján en  Olimpiad e 2012.
**María Carolina Luján**, bet ganet d'an 13 a viz Mae 1985 e Buenos Aires 
(Arc'hantina) , a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2007, Mestrez-veur (WGM) abaoe 2005, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2002, Gourdoner FIDE eo abaoe 2024.

Genver 2026: 2 234 eo he renk Elo *Standard*, 2 272 he renk Elo *Fonnapl* ha  2 202 he renk Elo *Luc'hedenn*.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe pemp gwezh: e  2000, e 2001, e 2004, e 2006 hag e 2015.
### Kampionad amerikan ar Re Yaouank
Teir gwezh e tapas ar vedalenn aour
* e rummad ar merc'hed e-dan 10 vloaz e 1995,
* e rummad ar merc'hed e-dan 12 vloaz e 1996 hag e 1997.
### Kampionad amerikan ar Maouezi
Trec'h e voe div wezh:
* e 2010, rampo, e Campinas (Brazil),
* e 2014 e Buenos Aires (Arc'hantina).
### Tournamantoù all
* Trec'h e voe e 2008 er *WGM Mediterranean Flowers* e Rijeka (Kroatia)
* Trec'h e voe e 2010 en tournamant *WGM* e Graz (Aostria).
### Kampionad bedel ar Maouezi
Kemer a reas perzh peder gwezh: 
* e 2004 en Elst (Kalmoukia, Rusia) , koll a reas er rondenn gentañ a-enep da Ekaterina Kovalevskaya,
* e 2006 en Elst (Kalmoukia, Rusia) , koll a reas en eil rondenn a-enep da Alisa Galliamova,
* e 2012 e Khanty-Mansiysk (Rusia) , koll a reas er rondenn gentañ a-enep da Anna Zatonskih,
* e 2015 e Sotchi (Rusia), koll a reas en eil rondenn a-enep da Alisa Galliamova.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus seizh gwezh e skipailh Arc'hantina, 59,1 %, 45,5/77, (+ 30, = 31, - 16):

## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn FIDE
* María Carolina Luján He fartiennoù e 365 Chess
HK USP

An **USP** (evit **Universell Selbstlade Pistole**, "Pistolenn aotomatek hollvedel") zo ur bistolenn damaotomatek daou-ober ha/pe daou-ober nemetken, e polimer, gwerzhet gant Heckler & Koch abaoe 1993. Pal an embregerezh alaman e oa ober kevezerezh d'ar pistolennoù Glock ha kinnig un arm-dorn a c'halle kordañ gant ezhommoù poliserien koulz ha reoù soudarded.

Abalamour ma oa tizhet marc'had ar Stadoù-Unanet e voe kinniget an arm e .40 S&W da gentañ, hag e 9 mm Parabellum prestik goude. E 1995 e voe choazet evel arm-dorn standart gant ar Bundeswehr (e 9 mm Parabellum ivez), dindan an anv P8. Er memes bloaz e voe gwerzhet ur stumm e .45 ACP. E 1996 e krogas Heckler & Koch da werzhañ stummoù *Compact* anezhi. Produet e vez c'hoazh hiziv an deiz.

## Levrlennadur

*  LONG Duncan, *Heckler and Koch's Handguns*, Desert Pub., 1996, 142 p., ISBN 978-0879471538

## Notennoù ha daveennoù
Merson (1900-1927)

An timbroù **Merson** a zo anezho timbroù boutin embannet e Bro-C’hall e miz Kerzu 1900 evit ar wech kentañ, bet treset gant Luc-Olivier Merson. Tennet e voent eus ar werzh er bloavezhioù 1920. Engravet e voe an darn vrasañ anezho gant Auguste Thévenin.

Pa voe anv da sevel ur rummad timbroù nevez e voe dibabet gant ar velestradurezh derc’hel gant an hengoun, da lavaret eo kinnig un alegorienn a ziskoueze *Ar Republik azezet o tiwall ar peoc’h*.
An timbroù bras-se (an eil heuliad e Bro-C'hall), gant toulloù 13,5 x 14 pe nann-kranellet, a oa bet moullet 75 timbr war bep follenn gant ur mekanik-moullañ. 

Ar moullañ div wech (un tremen evit pep liv), un teknik na oa ket bet mestroniet penn-da-benn c'hoazh, a zegasas seurtadoù pa vefe an arlivioù niverus pe kudennoù a denne d'al lec'hiañ al livioù implijet.

Evit talañ ouzh an diouer a baper e-pad ar Brezel-bed kentañ (ha betek 1920) e voe moullet follennoù zo war ar pezh a veze graet "G.C." anezhañ (*Grande Consommation* e galleg), da lavaret eo paper a galite fall.

Uhel e oa talvoud-gwerzh an timbroù *Merson* pa oa izel hini ar rummadoù **Blanc** ha **Mouchon** a veze gwerzhet en amzer-se, alese an dibab ober timbroù daou liv evit ar wech kentañ. Dreistmoullet e voe ul lodenn gant tresadenn ur c’harr-nij hag ar gerioù **Poste Aérienne**  e 1927, da vare kentañ Saloñs an nijerezh hag ar merdeiñ e Marselha e 1927.

An timbr 45 santim gwer ha glas eus 1906 a voe troet da dimbr rakkachedet e 1922 (dreistmoullet e voe gant **AFFRANCHI POSTES**).

Un toullad anezho a voe dreistmoullet evit brudañ diskouezadeg timbroù Bourdel e 1923 ha hini An Havr Nevez e 1929. 

Lod all, warno ar skridoù "ANNULÉ" pe "SPECIMEN", a voe implijet evit stummañ implijidi ar post e-pad ar c'hentelioù kelenn.

An timbroù tip " Merson" a zo bet embannet eus 1900 da 1927.

## Roll an timbroù embannet


WIKITIMBRES.FR POSTE-1900-21.png|40 s. ruz ha glas
WIKITIMBRES.FR POSTE-1900-22.png|50 s. gell ha loued
WIKITIMBRES.FR POSTE-1900-23.png|1 Lur glas-ruz hag oliv
L O Merson 2 francs 1900.jpg|2 Lur mouk ha melen
WIKITIMBRES.FR POSTE-1900-25.png|5 Lur bleu et gell-chamoez


## E-maez Bro-C’hall

Implijet e veze ivez timbroù tip Merson gant dreistmoulladurioù er broioù pe e burevioù-post dindan melestradurezh Frañs :

*Tiriad an Alawited (Siria) (1925)
*Aleksandria (Ejipt) (1899-1900)
*Aljeria (1924-1925)
*Andorra (1931)
*Kilikia (Imp. Otoman) (1920)
*Grand Liban (1924)
*Memel (Lituania) (1920-1921)
*Porzh-Saïd (Ejipt) (1902-1920)
*Burevioù gall e Sina (1907 ha1912-1921). Meneg “Cents” hepken.
*Siria Enskrivadur T.E.O (1919-1920)

Lod all a voe moullet anv an tiriad e-barzh ar skoed ma oa skrivet ennañ POSTES er stumm orin :

*Aleksandria (Ejipt) (1902-1903 ha 1927-1928)
*Dedeagh (Bro-Hellas) (1902-1911)
*Kavala (Bro-Hellas) (1902-1911)
*Kreta (1902-1903)
*Maroko (1902-1903)
*Burevioù gall er Reter-Nesañ. (1902-1920). Implijet e voe an timbroù-se e Kastellórizo ha war Enez Rouad ivez.
*Burevioù gall e Sina (1902-1906)
Sauer & Sohn

**J. P. Sauer & Sohn GmbH** zo un embregerezh armoù-tan diazezet e Isny im Allgäu (Baden-Württemberg, Alamagn).

## Istor
E 1751 e krouas Johann Paul Sauer e embregerezh armoù e Suhl (e Thüringen hiziv an deiz), ur gêr hag a groge da vezañ ur greizenn vetalouriezh a bouez abalamour d'an houarnegi a oa bet kavet tro-dro. E 1756 e sinas Sauer ur gevrat evit pourveziañ kêr Dresden gant fuzuilhoù ha pistolennoù. E-pad ar Brezel Seizh Vloaz (1756-1763) e savas Sauer & Sohn ha labouradegoù all Suhl 25.000 fuzuilh evit arme Prusia.

En XIX kantved e stagas an embregerezh da broduiñ fuzuilhoù-chase, a zeuas da vezañ e rann bouezusañ er bloavezhioù 1890. A-raok ar Brezel-bed Kentañ e kenlabouras an embregerezh gant Krupp evit sevel armoù brezel adarre. Ar bistolenn Sauer M1913 a voe produet gante. Adalek 1921, abalamour da Feur-emglev Versailhez, Sauer & Sohn a broduas skriverezioù dindan anv ar merk *Fortuna*. Adalek 1933, tennañ a reas gounid eus adarmiñ ar vro dindan ren an nazied hag eus an Eil Brezel-bed, en ur sevel fuzuilhoù M30 evit al Luftwaffe, pistolennoù 38H (1938-1945), karabinennoù Karabiner 98k (1934-1944) ha fuzuilhoù-arsailh Sturmgewehr 44. 18 savadur eus an embregerezh a voe distrujet e-pad ar brezel, ha 30% eus e zafar a voe seziset gant Soviediz.

E 1951, evit mont er-maez diouzh an takad renet gant an URSS, J. P. Sauer & Sohn a voe adkrouet e Eckernförde (Schleswig-Holstein, e norzh RKA). 430 implijad a heulias an embregerezh eno. Arbennikaat a reas war an armoù-skoaz evit ar chase betek hiziv. 1972 a voe a-bouez evit Sauer & Sohn, pa gavjont un emglev gant an embregerezh suis SIG evit produiñ pistolennoù P220 ha P230. Kenderc'hel a reas an emglev-mañ betek ar bloavezhioù 2000, ha meur a arm a voe gwerzhet dindan anv merk SIG Sauer.

E 2009 e tilojas an embregerezh da Isny im Allgäu, e su Alamagn, e-lec'h m'emañ bremañ. 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Crans-Montana

**Crans-Montana** zo ur gumun suis, lec'hiet e kanton Valais, e distrig Sierre. Ur greizenn sportoù goañv anavezet eo.

## Istor
* Krouet e oa bet ar gumun d'ar 1 a viz Genver 2017, en ur vodañ kumunioù Montana, Mollens, Randogne ha Chermignon.
* D'ar 1 a viz Genver 2026 : tan-gwall en davarn "Le Constellation". Tro-dro daou-ugent den a oa bet lazhet.

## Monumantoù ha traoù heverk

2007-Crans-Montana-Ambassador.jpg|Leti Ambassador.
Crans Montana (49338936057).jpg|Roudennoù ski.
Lac Grenon Octobre 2023.jpg|Lenn Grenon.


## Douaroniezh
## Melestradurezh
## Tud dibar

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Isny im Allgäu

**Isny im Allgäu** zo ur gêr e distrig Ravensburg, e gevred Baden-Württemberg, en Alamagn. E 2023 e oa 15.190 annezad o c'hom enni.

## Ekonomiezh
E Isny im Allgäu emañ sezioù an embregerezhioù Mauser ha J. P. Sauer & Sohn.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Isny im Allgäu gant ar c'hêrioù-mañ ::
* Andrychów, 
* Flawil, 
* Notre-Dame-de-Gravenchon, 
* Sotkamo, 
* Street, 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
María de los Ángeles Plazaola

right|140px| Maria de Los Angeles Plazaola en Olimpiad Dresden e miz Du 2018.
**María de los Angeles Plazaola**, bet ganet e 1986, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez etrebroadel (WGM) eo abaoe 2009, Mestrez Etrebroadel (WFM) e oa abaoe 2006, Stummer FIDE eo abaoe 2024 .

Genver 2026: 2 145 eo he renk Elo Standard, 2 094 he renk Elo Fonnapl ha 2 068 he renk Elo Luc'hedenn. 2 203 eo bet e renk Elo Standard uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe teir gwezh e Buenos Aires e 2007, e 2008 hag e 2010.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e 365 Chess
* He fartiennoù e Chess Games
Khaleda Zia

**[[Begum]] Khaleda Zia**, ganet **Khaleda Khanam** d'ar 15 a viz Eost 1946 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Kerzu 2025, a oa ur bolitkourez vangladeshat bet Kentañ Ministrez ar vro eus 1991 betek 1996 hag adarre etre 2001 ha 2006. Bez e oa bet ar c'hentañ maouez o tizhout ar post-se e Bangladesh hag an eil maouez o vezañ kentañ ministrez en ur vro vuzulman goude Benazir Bhutto. Gwreg prezidant Bangladesh ha penn al lu, Ziaur Rahman e oa. Bez e oa ivez penn  Strollad Broadelour Bangladesh eus 1984 betek he marv. Lesanvet e oa **Putul**. Goude bloavezhioù o stourm ouzh ar c'hleñved, Zia a zo marvet d'an 30 a viz Kerzu 2025 en ospital. Embannet eo bet gant ar gouarnamant e vije lidet obidoù broadel dezhi.
## Notennoù ha daveennoù
USS Iwo Jima (LHD-7)

**USS ''Iwo Jima'' (LHD-7)** zo ul lestr-tagañ ha douger biñsaskelloù eus an United States Navy. Al lestr zo bet anvet e koun eus emgann Iwo Jima e-kerzh an Eil brezel-bed. Al lestr a oa bet urzhiet e 2001 hag er servij emañ c'hoazh e 2026.
Timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Tajikistan

Ur rummad c'hwec'h timbr gouestlet da dourioù-tan ar bed a zo bet embannet gant postoù Tadjikistan e 2018. Tour-tan Kermorvan e-kichen Konk-Leon e Penn-ar-Bed zo danvez un timbr.
Claudia Amura

right|140px| Claudia Noemí Amura en  Olimpiad Dresden e 2008.

**Claudia Noemí Amura**, bet ganet d'ar 26 a viz Eost 1970 e Buenos Aires 
(Arc'hantina), a zo ur c'hoarierez echedoù hag ur gazetennerez echedoù arc'hantinat.

Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1998, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1990.

Genver 2026: 2 126 eo he renk Elo *Standard*, 2 097 he renk Elo *Fonnapl* ha  2 120 he renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe pemp gwezh: e San Justo (Buenos Aires) e 1985, e Lib.Gral.San Martin (Jujuy) e 1987, e Buenos Aires e 1988 hag e 1989, hag e Villa Martelli e 2014.
* Tapout a reas an eil plas e 1999 e Concepción del Uruguay war-lerc'h Liliana Burijovich.
### Tournamant takadel ar maouezi
* Trec'h e voe e Villa Martelli (Arc'hantina) e 1999 dirak Elisa Maggiolo.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus eizh gwezh e skipailh Arc'hantina :

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e 365 Chess
* He fartiennoù e Chess.com
Pizzeria

Ur **pizzeria** a zo ur preti lec'h ma vez servijet pizzaioù ha meuzioù italian all, da gas gant an-unan a-wechoù. Ar pizzeriaoù kentañ a voe e Naplez adalek kreiz an XIX kantved. Ledet e voent er broioù estren gant an divroidi italian e-kerzh an XX kantved.

Deuet eo ar pizzeriaoù da vezañ stank kenañ er bed a-bezh. *Pizzaiolo* a vez graet eus an hini hag a zo e garg fardañ pizzaioù. Poazhet e vezont gantañ en ur forn dre geuneud pe ur forn-dredan. Anv ar preti zo en italianeg alies (*La Trattoria*, *La Dolce Vita*, *Pizza Roma*...), hag ur c'hinkladur italian zo en diabarzh, gant sonerezh italian alies hag ur roll-meuzioù divyezhek en italianeg, evit kaout an aergelc'h a-feson.

## Pennadoù kar
* keginerezh Italia
* pizza giz Naplez
Liliana Burijovich

**Liliana Burijovich**, bet ganet d'ar 16 a viz Genver 1965 e Córdoba 
(Arc'hantina), a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1988.

Genver 2026: 2 039 eo he renk Elo *Standard*, 1 987 he renk Elo *Fonnapl* ha  2 070 he renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe pemp gwezh: e Remedios de Escalada e 1986, e 1990, e 1991, e Concepción del Uruguay e 1999 hag e Villa Carlos Paz e 2003.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus nav gwezh e skipailh Arc'hantina:  

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Partiennoù rummet hervez o digoradurioù hag emdroadur he renk Elo
* 58 partienn Liliana Burijovich
* Olimpiadoù ar Maouezi
* He fartiennoù e 365 Chess
Seizi

Ar **seizi** a vez graet eus ezvezañs an arc'hwel-loc'hañ a c'hell dont en ur c'higenn pe vuioc'h. Koll ar wiridigezh en henelep takad a c'hell dont gantañ ivez. Gerioù all a vez implijet evel *seiz*, *seizadur*, *seziz*, *skoadur*, *palarizi* ha *peluz*.                                                                                                                                                      

## Arbennoù
Peurvuiañ e teu ar *seizi* eus an droug e-barzh ar reizhiad nervel dreist-holl e-barzh ar mel livenn-gein.

An arbennoù pennañ zo : taol-gwad, gwallzarvoud gant gloazioù war an nervennoù, poliomielit, seizi empennel, nervnaoued periferek, kleñved Parkinson, ALS (kleñved Charcot), botulegezh, spina bifida, skleroz strewek ha sindrom Guillain-Barré.

An degouezhioù a c'hall krouiñ an droug-se a zo : ar ruzadennoù ha ar c'houezhioù, ar gwallzarvoudoù karbedoù, taolioù, gloazioù diwar tennadennoù boled, gwallzarvoudoù labour ha gloazioù sport.

E-pad momedoù zo ar c'housked m'emañ fiñvadennoù herrek al lagad enno e c'hell c'hoarvezañ ur *seizi* dibad-tre, met m'eo direizhet an dra e c'heller mont da vezañ seizet, pa zeu an dihun. Diwar gemer louzoù pe vinim, ar c'hurar, da skouer, e c'hell bezañ tizhet mont en-dro an nervennoù, ken e teu ar *seizi* diouto.

## Seurtoù
## Penndoù nes
* Gouseizi
* Ledseizi
* Mel livenn-gein
* Pevarseizi
* Taol-gwad
* Treuzseizi

## Notennoù ha daveennoù
Virginia Justo

**Virginia Justo**, bet ganet d'ar 5 a viz Eost 1963 e  Villaguay
(Arc'hantina) , a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1982.

Genver 2026: 2 031 eo he renk Elo *Standard*. 2 285 eo bet e renk Elo Standard uhelañ.
## Kevezadegoù
### Kampionadoù arc'hantinat an echedoù
#### Kampionad arc'hantinat (Merc'hed)
P'edo dek vloaz e voe beskampionez er rummad "Merc'hed yaouank" e miz C'hwevrer  1974.
#### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe peder gwezh: e 1978, e Posadas e 1982, e Jujuy e 1983 hag e Mendoza e  1984.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus pemp gwezh e skipailh Arc'hantina:  

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
Imran Khan

**Imran Ahmed Khan Niazi** (Urdu: عمران احمد خان نیازی), ganet d'ar 5 a viz Here 1952, a zo ur c'hoarier kriked, filantrop ha politikour pakistanat bet 19vet kentañ Ministr Pakistan etre miz Eost 2018 ha miz Ebrel 2022. Evel c'hoarier kriked e oa bet kabiten skipailh broadel Pakistan ha brud bras en doa bet pa oant bet trec'h e kib bedel cricket 1992. Ur wech aet war e leve eus ar c'hricket en doa krouet Kreizenn eñvor krign-bev hag enklask Shaukat Khanum, ar c'hentañ ospital arbennikaet war ar c'hrign-bev e Pakistan. Bez eo ivez krouer ar strollad politikel Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) ha prezidant ar strollad eo bet eus 1996 betek 2023.

D'an 20 a viz Kerzu 2025 e oa bet kondaonet da 17 vloaz toull-bac'h.
Stad a reuziad

Ar **stad a reuziad** a vez graet eus ur c'henarroud lec'h ma vez ur gouarnamant o kemer galloudoù ouzhpenn ar re a zo sañset bezañ e re, ar pezh na vije ket tu da vezañ lezennel er-maez eus ar stad a reuziad. Ar pal zo gwareziñ ar boblañs hag an dafar. Ur gouarnamant a c'hell disklêriañ ur stad a reuziad a-raok, e-kerzh pe goude ur gwallreuz naturel, un dizurzh trevour, ur brezel, ur bandemiezh pe kleñved-red ha riskloù biosurentez all.
## Notennoù ha daveennoù
Aldo Uberti

Ar **Fabbrica d'Armi Aldo Uberti S.p.A.**, anvet **Uberti** peurliesañ, zo un embregerezh italian arbennikaet war kopiennoù armoù stadunanat eus eil hanterenn an XIX kantved. Diazezet eo e Gardone Val Trompia (Lombardia), un takad ennañ embregerezhioù armoù-tan all evel Beretta.

Krouet e voe an embregerezh e 1959 gant Aldo Uberti, un armeurer hag a dennas splet eus kantveder brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861-1865) : d'ar poent-se e kreskas kalz ar goulenn war armoù ar mare-se, met diaes e oa kavout skouerennoù orin, hag a yae en-dro ivez. Evel Pedersoli e stagas Uberti da broduiñ armoù kozh : kregiñ a reas gant revolverioù Colt 1851 Navy. Berzh a rejont, ha broudañ a reas Uberti da vont pelloc'h en ur adsevel armoù all eus ar mare. Giz ar filmoù western spaghetti er bloavezhioù 1960 a grouas ezhommoù ouzhpenn evit armoù oberiant.

Hiziv an deiz e produ Uberti revolverioù (Remington Model 1858, Colt Army Model 1860, Smith & Wesson Model 3...) ha karabinennoù (Springfield Trapdoor, Winchester Model 1894) bet ijinet etre ar bloavezhioù 1850 ha 1890. Ouzhpenn bezañ implijet e filmoù e vezont prenet gant dastumerien ha gant tennerien Cowboy Action Shooting. Perzh eo Uberti eus ar strollad Beretta Holding abaoe 2000.

### Skouerioù kopiennoù produet gant Uberti

Restr:Remington New Model Army Cased Uberti replica Ser-A62463.JPG|Remington New Model Army
Restr:Colt Single action 1873.jpg|Colt Single Action Army
Restr:Uberti Thunderer.jpg|Colt Thunderer


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Uberti USA

## Daveoù
Uberti

**Uberti** zo un anv-tiegezh italianek. Roet eo bet da :

* Bernardo degli Uberti (1060-1133), prelad katolik italian
* Farinata degli Uberti (1212-1264), noblañs italian
* Pietro Uberti (1671-1762), livour italian
* Claudio Uberti (ganet e 1957), kargiad uhel arc'hantinat
* Daniel Uberti (ganet e 1963), c'hoarier mell-droad uruguayat
* Francesco Uberti (ganet e 1962), kaiaker italian 
* Aldo "Renato" Uberti (1924-1998), armeurer italian, krouer an embregerezh Aldo Uberti
Celia Baudot de Moschini

Celia Baudot vs María Trubint.jpg|Celia Baudot de Moschini (a-zehou) ha María M. de Trubint.

**Celia Baudot de Moschini** (5 a viz Here 1910  (Arc'hantina) - 7 a viz Even 2006 e  Mar del Plata, (Arc'hantina)) a oa ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1954.

He mab Enrique Antonio Moschini Baudot a yeas diwar-wel d'an 3 a viz Kerzu 1976, skrapet e voe gant ur *grupo de tareas* (*strollad labour*) eus an diktatouriezh renet gant Jorge Rafael Videla. Ezel e oa eus Partido Socialista de los Trabajadores.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe c'hwec'h gwezh e Buenos Aires: e 1953, e 1957, e 1958, e 1962, e 1963 hag e 1968 .
### Tournamant takadel su-amerikan ar Maouezi
Trec'h e voe div wezh:
* e 1954,
* e 1963, e Fortaleza (Brazil).
### Kampionad bedel ar Maouezi (''Candidates Tournament'')
Div wezh e c'hoarias:
* e miz Here 1955 e Moskov (URSS), 18 e voe diwar 20, 4,5/19 (+ 3,= 3,- 13),
* e mizioù Gwengolo hag Here 1964 e Soukhoumi (URSS) 18 e voe diwar 18, 1/17 (+ 0,= 2,- 15).
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Celia Baudot de Moschini  He fartiennoù e 365 Chess
Afer Epstein

An **Afer Epstein** a vez graet eus ur gwallreuz politikel liammet ouzh torfedoù reizhel an den a arc'hant stadunanat Jeffrey Epstein, ha liammet ouzh tud vrudet ha galloudus. Al lec'hienn *[[Vox (lec'hienn)|Vox]]* en deus embannet e oa teir lodenn en afer: Epstein ar preizher reizhel bugale ha maouezed; an trafikerezh reizhel a rae eus maouezed evit tud vrudet; hag ouzhpenn-se "teoriennoù amsklaer, duoc'h" gant gwaskoù, muntroù, hag ul listenn pratikoù.
## Bro-C'hall
Hollad an e-bostoù kaset (4500 anezho) eus ar chomlec'h *jeevacation@gmail.com* hag a zo e-touez ar restroù hag a zo bet embannet e 2026 (tri milion restr en holl) eus an Afer Epstein a oa e dalc'h ar justis gall abaoe 2019.

E miz C'hwevrer 2026, goude embannadur dielloù nevez eus an Afer Epstein, Médiapart en doa diskouezet al liammoù arc'hantel a oa etre Jeffrey Epstein ha tud kar da Jack Lang, betek e verc'h, Caroline Lang, kenberc'hennez gant Jeffrey Epstein eus an embregerezh offshore Prytanee LLC lec'hiet en inizi Gwerc'h stadunanat. Goude ma vije bet prouet liammoù Caroline Lang gant Epstein he deus roet he dilez eus e holl bostoù: Syndicat des producteurs indépendants, stroll arc'hantel Pictanovo, festival Séries Mania, SPI, hag ar gevredigezh PFDM. Nac'het en doa reiñ e zilez dre "ma oa digablus", eo bet roet e zilez gant Jack Lang eus Ensavadur ar bed Arab e miz C'hwevrer 2026 dre ma oa kavet alies e anv er restroù bet embannet eus an Afer Epstein. 

E 2013, Fabrice Aidan, un diplomat gall er Stadoù-Unanet a oa bet furchet gant an FBI evit bezañ sellet lec'hiennnoù internet pedopornografek. Ne oa ket bet na kastizet na furchet gant ar polis gall met degaset en-dro e Bro-C'hall. Goude embannadur ar restroù Epstein e 2026, eo bet prouet e oa liammoù lies etre Jeffrey Epstein ha Fabrice Aidan, reoù arc'hantel ha goubrenerezh  E 2026 e oa o labourat en ur post uhel er strollad energiezh Engie met goude-se ma vije bet brudet e liammoù gant Jeffrey Epstein eo bet skarzhet eus an embregerezh 

## Notennoù ha daveennoù
Dora Trepat de Navarro

Dora Trepat de Navarro, campeona argentina (Izquierda) Vs Marguerita Guerra, campeona peruana.jpg|Dora Trepat de Navarro (a-gleiz) o c'hoari a-enep da Marguerita Guerra, kampionez Perou

**Dora Trepat de Navarro** (1910 – 1971) a oa ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Kregiñ a reas gant ar c'hoari er C'hleub *Jaque Mate* e Buenos Aires. Adalek 1954 e voe stummerez war an echedoù er C'hleub *San Lorenzo de Almagro*, e Buenos Aires ivez, lec'h ma reas war-dro kelenn d'ar vugale.
## Kevezadegoù
### Tournamant Kleub ''Jaque Mate''
Trec'h e voe e 1959, 7,5/9.
### Kampionad Meurgêr Buenos Aires
Trec'h e voe e 1959, 5/6.
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe er c'hampionadoù di-ofisiel adalek 1935 e Buenos Aires betek 1938 e Kampionad ar C'hleub *Jaque Mate*.
* Trec'h e voe eizh gwezh e Buenos Aires: e 1939 dirak María Angélica Berea ha María Villegas, e 1940 a-enep da Josefina González Vega (+ 4, - 2), e 1941 a-enep da Silvia Gerding (+ 4, - 0), e 1942 a-enep da Electra Bilbao (+ 4, - 0), e 1952, e 1959 3,5 en dirampoiñ a-enep da Soledad González de Huguet, e 1960 hag e 1964.
* Eilvet e voe e 1951, e 1953, e 1957 hag e 1961. 
* Teirvet e voe e 1955 hag e 1958.

### Tournamant takadel
C'hoari a reas e São Paulo (Brazil) e miz Kerzu 1960, tapout a reas ar bedervet plas
.

### Kampionad bedel ar maouezi
C'hoari a reas e mizioù Eost ha Gwengolo 1939 er 7 kampionad e Buenos Aires (Arc'hantina). Tapout a reas an daouzekvet plas (8/19) diwar ugent c'hoarierez.
## Notennoù

## Liamm diavaez
*  He fartiennoù e 365 Chess