open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iason

**Iason** (Ἰάσων / *Iásôn* e henc'hresianeg) a oa mab da Aison, roue Iolkos (hiziv Volos) e Magnesia (e bro Thessalia). Diroueet e voe gant Pelias, a oa lezvreur d'e dad Aison.

## Mojenn
Iason a oa bet kaset da bell da vezañ skoliet gant an den-marc'h C'heiron. 
Un orakl en doa kontet da Belias e vije lazhet gant ur gourvab bennak da Aiolos (mab da Hellen) a deuje d'e gaout gant ur votez hepken ouzh e droad. Dont a reas an diougan da wir pa zegouezhas Iason, deuet d'e vent, en Iolkos, da c'houlenn e hêrezh, e rouantelezh ; kollet e oa bet gantañ ur votez en ur reiñ skoazell d'ur wrac'h (a oa an doueez Hera gwisket e truilhoù) da dreuziñ ur stêr. Pelias a brometas reiñ ar rouantelezh dezhañ ma teuje en-dro gant ar maoutken aour, a oa e Kolc'his, mil bell aleshont.

Neuze ez eas Iason war al lestr Argo gant un hanter-kant haroz all, an Argonaoted, da gerc'hat ar Maoutken aour.

Erru e Kolc'his e skrapas ar Maoutken Aour, gant skoazell Medeia, merc'h ar roue Aietes eno, un hudourez anezhi, hag a zimezas gantañ. Pa voe distro da d-Thessalia, e kavas e dad marv, lazhet gant Pelias. 

Dialet e voe Iason gant Medeia, met Akastos, mab da Belias, o c'hasas kuit. Hag int en harlu e Korinthos. Eno, Iason a zilezas Medeia, da zimeziñ gant Kreousa, merc'h ar roue Kreon. Medea a gasas an dorzh d'ar gêr gant lazhadeg Kreousa hag he zud, hag ouzhpenn hini ar vugale he doa bet gant Iason, Feres ha Mermeros. 
Hag Iason d'en em lazhañ goude.

### Liamm diavaez
Partit Socialista d'Alliberament Nacional-Provisional

El **Partit Socialista d'Alliberament nacional-Provisional (PSAN-Provisional)** ("Strollad Sokialour evit an Dieubidigezh Vroadel - da c'hortoz") a oa bet krouet e 1974 p'n em disrannas un nebeud izili eus ar Strollad Sokialour evit an Dieubidigezh Vroadel (PSAN, *Partit Socialista d'Alliberament nacional*), levezonet e anv war a seblant gant hini an IRA da c'hortoz (*Provisional IRA*).

Kensinañ a reas Karta Brest.

Dont a reas da vezañ Dizalc'hourion ar Broioù Katalanek (*Independentistes dels Països Catalans*) e 1979 p'en em unanas gant an Aozadur Sokialour evit an Disualded Broadel (OSAN, *Organització Socialista d'Alliberament Nacional*).
Hektar

An **hektar** (arouezet gant *ha*) a zo un unanenn gorread implijet evit muzuliañ gorread an douaroù. Savet eo bet e unanenn-diaz diwar an "ar", un unanenn a zo bet er SI, met n'eo ket mui gwelet evel aparchant d'ar sistem metrik a-vremañ. Renket e vez an hektar evel un unanenn degemeret gant "Kuzuliadeg Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù" koulskoude. Daoust ma n'emañ ket en SI e vez aotreet ober gantañ p'eo termenet diwar un unanenn SI.

## Termenadur
1 hektar = 100 ar (galleg *hectare* hag *are*).

Ez-teorikel eo un hektar gorread ur c'harrez dezhañ pevar c'hostez 100 metr o hirder.

Dont a ra an termen eus *[[hekto]]* (gresianeg evit 100) hag are (galleg tennet diwar al latin *arare* = arat) gant ur strizhadur (lamet an "o").

Ma vez troet *are* gant ar, ret eo chom hep meskañ ar ha devezh-arat, hemañ un unanenn gorread implijet e Breizh a-gozh, dezhi ur muzul war-dro 5 000 m², da lavaret eo un hanter hektar.

## Implij
Implijet e vez an hektar e meur a vro pa vez kavet e vije diaes implijout an ar (unannenn ofisiel an SI, met re dreut he ment), dreist-holl evit ar gounezerezh, ar c'hoad gounezerezh, steuñvadur ar gêrioù ha, dre vras, kempennadurezh ar spasoù.

Er broioù angl-ha-sakson (dreist-holl Kanada, Breizh-Veur ha Stadoù-Unanet) e vez implijet kalz an unanennoù gorread saoz (*yard karrez*, akr), met unanennoù gorread an SI ivez.

## [[Eskemmadur]]ioù
Un hektar a zo kevatal gant
### Sistem metrik
* 10&nbsp;000 metr karrez = 100 metr × 100 metr (10&nbsp;000 kantarad)
* 100 ar
* 1 hektometr karrez (ur c'harrez dezhañ kostezioù 100 metr o hirder)
* 10 degarad
* 0,01 kilometr karrez

### Unanennoù saoz
* 2,471 053 8 akr etrebroadel
* 2,471 043 9 akr SUA
* 107&nbsp;639 square foot
* 0,00386 102 mile karrez

### Broioù all
* 15 mus (Sina)
* 10 dunam pe dönüm (Reter-Nesañ)
* 10 stremmata (Bro-C'hres)
* 6,25 rai (Thailand)
* 1 cho (Japan)

## Notennoù
Brithenig

**Brithenig** a zo ur yezh kalvezadel (da lavaret eo savet a-ratozh), krouet e 1996 gant Andrew Smith eus Zeland-Nevez, evit diskouez petra 'vije erruet e Breizh-Veur gant al latin ma ne vije ket kouezhet an impalaeriezh roman.

Ar brithenig, eta, zo ur yezh romanek, evel ar galleg pe an italianeg, levezonet gant ar predeneg kozh.

## Geriaoueg

## Skouer
Ar Bater
:Nustr Padr, ke sia i llo gel:
:sia senghid tew nôn: 
:gwein tew rheon: 
:sia ffaeth tew wolont, 
:syrs lla der sig i llo gel. 
:Dun nustr pan diwrnal a nu h-eidd; 
:e pharddun llo nustr phechad a nu, 
:si nu pharddunan llo nustr phechadur. 
:E ngheidd rhen di nu in ill temp di drial, 
:mai llifr nu di'll mal. 
:Per ill rheon, ill cofaeth e lla leir es ill tew, 
:per segl e segl. Amen.

## Liammoù diabarzh
* Breathanach
* Kerno
* Arvorec

## Liammoù diavaez
*  Pajenn Brithenig
Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea

**Herri Alderdi Sozialista Iraultzailea** ("Strollad Sokialour Dispac'hel Poblel") brudetoc'h evel **HASI** (euskareg: "Kregiñ") a oa ur strollad boadelour euskarat eus an tu kleiz pellañ er-maez eus al lezenn.

Unan eus strollad al Luskad evit Dieubidigezh Vroadel Euskadi an hini 'oa hag ezel eus Herri Batasuna betek ma'c'h eas da get ar bloavezhioù 1990.

Kensinañ a reas Karta Brest.
Cymru Goch

**Cymru Goch** ("Kembre Ruz") a oa ur strollad broadelour kembreat eus an tu-kleiz pellañ krouet e 1969.

Kensinañ a reas Karta Brest.

Goude meur a vloaz chomet dizober e oa bet adlañset ar strollad e 1987 o c'houlenn groñs e vefe disklêriet ur stad sokialour emren evit Kembre.

Gantañ e veze embannet *Y Faner Goch* ("Ar Banniel Ruz").

Gant ar Strollad Sokialour e oa bet krouet gantañ Kevreadur Sokialour Kembre (*Welsh Socialist Alliance*), met e guitaas a reas e 2002.

E 2003 en em deuzas gant ar strollad nevez Cymru Ymlaen ("Kembre War-raok") gant John Marek en e benn.
Esquerra Catalana dels Treballadors

**Esquerra Catalana dels Treballadors** ("Tu-kleiz Katalanek al Labourerion") a oa ur strollad broadelour katalonek bet krouet e 1972 e Perpinyà e Katalonia an Norzh.

Liammoù en deveze gant ar Strollad Sokialour evit an Dieubidigezh Vroadel (PSAN, *Partit Socialista d'Alliberament Nacional*) ha da c'houde gant ar PSAN-P pe'n em disrannas ar strollad nevez-se dioutañ.

Embann a reas *La Nova Falç* ("Ar Falc'h Nevez").

Kensinañ a reas karta Brest

Mont a reas ar strollad da get e 1981 met kenderc'hel a reas meur a hini eus e izili e strolladoù all, evel da skouer Unitat Catalana (UC).

## Liammoù diavaez
*Dielloù ECT
Su Populu Sardu

**Su Populu Sardu (SPS)** ("Pobl Sardigna") pe **Muvimentu su Populu Sardu (MPS)** ("Luskad Pobl Sardigna") a oa ur strollad broadelour, marksour-leninour hag enep-trevadennour e Sardigna er bloavezhioù 1970. Krouet e voe e 1972. Stourm a rae evit dishualded ar vro gant ar sardeg evel yezh ofisiel nemeti eno.

Ur strollad bihan an hini e oa, daoust ha ma oa bet kensinet Karta Brest gantañ.

*Su Populu Sardu Muvimentu kontr’a su Colonialismu* (SPS) ("Pobl Sardigna, Luskad a-enep an Trevadennerezh") a oa bet krouet gant studerion/ezed, bugale Sarded divroet e Roma hag a anaveze mat tu-kleiz pellañ Italia ar bloavezhioù 1960. Ur wezh distroet da Sardigna ec'h ejont e darempred gant stourmerion/ezed a-gent a-benn sevel ur strollad evit ren stourm didrevadenniñ Sardigna, hag adsevel identelezh, sevenadur ha yezh Sardigna. 

Klask a reas Su Populu Sardu has da benn ur strategiezh hollek evit unaniñ meur a aozadur sokial a-benn tizhout an emrenerezh. Mont a rejont e darempred gant disrannourion Strollad Ober Sardigna (PSA, *Partito Sardo d'Azione - Partidu Sardu*) a-benn unaniñ labourerion/ezed ar c'hêrioù, an divroidi en Italia SPS hag al labourerion-douar a-benn krouiñ ur "bloc'had sokial enep-trevadennour".

E 1978 e oa bet dastumet 15,000 sinadur gante evit goulenn groñs ma vefe lakaet da yezh kenofisiel ar sardeg.

Nebeudig war-lerc'h ec'h eas ar strollad da get ha meur a ezel a deuas da vezañ izili eus Partidu Sardu.
Lucha Occitana

**Lucha Occitana** pe **LOC** ("Stourm Okitanek") a oa ur strollad politikel en Okitania, bet krouet e 1971 diwar restachoù Poellgor Okitanek Studioù hag Oberoù (*Comitat Occitan d'Estudis e d'Accion*) gant ar sêz e Toloza

Ur strollad bihan an hini e oa ennañ 500 ezel d'ar muiañ-holl, dreist-holl kefredourion/ezed, studierion/ezed ha sindikalourion labourerezh-douar. Gantañ e oa ur politikerezh a-gleiz ha dispac'hel, koulz emrenour ha sokialour, hag a stourme evit ma vefe didrevadennet Okitania e framm ar stourm etrebroadel a-enep d'an impaelouriezh. 
 
Embann a rae *Païs Occitan-Lucha Occitana* ("Bro Okitania - Stourm Okitania") e Toloza hag *Occitània Passat e Present* ("Okitania, Tremened ha Dazont").

Disheñvel diouzh dishualerezh Strollad Broadelour Okitania ("Partit Nacionalista Occità") e oa o doare da diefennañ politikerezh ar vro, diazezet war ar pennaennoù-mañ:

* Disheñvel hag enebiet eo Okitania diouzh Frañs e-keñver he sevenadur hag he yezh ha rankout a ra derc'hel penn outi.
* Un drevadenn eo Okitania dindan gwask an impaelouriezh kapitalour hag a glask en em dizober diouzh ar broadoù bihan.
* Mui-ouzh-mui e vez mac'homet labourerion/ezed ha klasoù poblel Okitania gant ar Stad c'hall.
* Arbennik eo ar stourm etre ar c'hlasoù en Okitania abalamour ma'z eus anezhi un devadenn c'hall.

Kensinañ a reas Karta Brest e 1972.

E 1974 e torras ar strollad oc'h en em disrannañ e meur a strolladig bihan.
Eris (doueez)

**Eris** (Ἔρις e henc'hresianeg), a oa merc'h da Nyks (an Noz), e mojennoù Hellaz kozh, ha n'he doa tad ebet.

Hervez un doare all e oa merc'h da Hera, ha krouet e voe ganti pa stokas he mamm ouzh ur vleunienn. C’hoar e oa da Ares, ha gevellez dezhañ.

Klotañ a ra gant an doueez roman *[[Discordia]]*, an *Dizemglev*. Ar skeudenn gontrol dezhi eo Harmonia, a zo *[[Concordia]]* e latin. 

En *[[Ilias]]* ez ae gant he breur Ares, doue ar brezel, en aervaoù, ha c’hwezhañ a rae kasoni etre ar vrezelourion. Tennañ a ra neuze da Enyo.

Naered eo he blev, labezet a wad eo he dilhad, hag un naer a vez ganti en he dorn. 

## Brezel Troia

Dre ma oa droug enni abalamour ma ne oa ket bet pedet da eured Thetis ha Peleüs e taolas da bParis un aval-aour skrivet warnañ *Ἡ καλὴ λαϐέτω*, *hê kalề labétô* (da reiñ d’an doueez vravañ): an aval a zizemglev-se eo a voe kaoz da vrezel Troia (gwelout barnadenn Paris). 

## Troioù all
Gant Ares e kemeras perzh e brezel al Lapited a-enep an dud-varc'h.

Kemer a reas stumm Rea hag en ur c'harr sachet gant leoned e vroudas Dionysos d'en em gannañ gant Lykourgos.

## He bugale
Engehentañ a reas ur ribitailh bugale gwalloberius : an Naon, Lete (an Ankoun), an Algea (ar Boan), ha nouspet hini all.

## Ger
* Eristik a vez graet ivez eus arz an daelañ.
* **[[Eris (planedenn gorr)|Eris]]** zo ivez anv ur blanedenn gorr, anvet diwar he lerc'h.
Eros

**Eros** (henc'hresianeg : Ἔρως, "c'hoant revel", "karantez revel") a zo un doue henc'hresian hag a arouezie unan eus an nerzhioù a ren ar bed a-raok ganedigezh an doueed divarvel ha donedigezh mab-den war an Douar : doue an nerzh-desachañ a gevanstag an Hollved hag a vroud ar spesadoù da ouennañ e oa Eros.
Astenn a rae e c’halloud war an dud evel-just, hag ivez war ar plant, ar vein, an dourioù, war gement tra a zo.

## Heñvelekaat

Peurvuiañ e vez heñvelekaet, evel ma'z eo bet graet e Roma gozh ha gant an arzourien dre vras, Eros Henc'hres ha Kupidon ar Romaned.

## Disheñvelekaat
E gwirionez n’emañ ket da vezañ tostaet ouzh an doue roman Kupidon, na gant ar Garantez, daoust ma’z eo bet lakaet Eros da harp d’ar garantez, a zo mab da Ares hag Afrodite, daoust ma’z eo bet skeudennet a-wechoù evel ur paotrig askellek, o skeiñ saezhioù gant kalonoù an dud, pe o c’hwezhañ an tan en o c'halonoù.

Un dra difetis eo Eros da gentañ-penn : ar c’hoant a dosta hag a c’han ar bedoù. Evel-se eo e vez gwelet er bredelfennerezh freudian, hag enebet ouzh Thanatos a zo doue ar Marv.

## Gerioù
Diwar anv Eros (un anv roet d'ar baotred e Gres hag en Italia), eo bet savet ar gerioù "erotek" hag "erotegezh".

## Anv-tud
* Eros Poli, marc'hhouarner
* Eros Ramazzotti (ganet e 1963), kaner italian.

## Anvioù all
E brezhoneg e vez, pe e veze, graet anvioù all c'hoazh anezhañ :
* *Amour*, pe *Amouric*, diwar ar galleg
* Orged, hervez Geriadur Vallée (pajenn 23).
Thanatos

**Thanatos** (θάνατος, "marv" e henc'hresianeg) eo doue ar Marv e relijion Hellaz kozh. Mab eo da Nyks, evel e vreur Hypnos. Par eo da Orcus, gant ar Romaned.

## Mojenn

Nebeut a skridoù zo diwar e benn. Hervez a ouzer ne grede ket an dud ober anv anezhañ rag-aon d'e lakaat da zont. Heñvel gredennoù a oa e Breizh gant an Ankoù.

Enebour bras gouenn an dud eo, emañ o chom e Tartaros, pe dirak dor an Ifernioù gouez da varzhed zo.

Dont a reas Herakles d'e chadennañ gant ereoù diamantoù pa deuas da zieubiñ Alkestis.

Tud Sparta a azeule anezhañ en o mod, met n'ouzer ket penaos e raent.

Aoterioù a oa dezhañ e Roma ivez.

## Skeudennoù
Thanatos a oa dezhañ ur galon houarn ha bouzelloù dir. Tud Hellaz o deus e skeudennet evel ur bugel du, treid kamm dezhañ, flouret gant Nyks, e vamm. A-wechoù e vez kroazet e dreid, arouez an diaez a vez e korfoù an dud en o bez. 

En delwennoù e weler e zremm gastiz, e zaoulagad kloz, ur falc'h en e zorn, arouez ar vuhez da droc'hañ. Gant ur falc'h ivez eo bet livet an Ankoù diwezhatoc'h, hogen viloc'h da welout.

Evel Nyks en deus eskell, ha derc'hel a ra ur flammerenn gant ar penn anezhañ en traoñ. A-wechoù ivez e vez ur jarl gantañ hag ur valafenn. Ludu eo a vije er jarl, arouez ar feiz en ur vuhez all e vije ar valafenn.

## Bredelfennerezh
Implijet eo bet ar ger gant Sigmund Freud, pa lavare e oa e pep hini eus an dud un nerzh a varv, a rae « Thanatos » anezhañ, enebet ouzh un nerzh a vuhez, aroueziet gant « Eros». 

## Pennadoù kar
* Makaria
* Haides
Le Corbusier

**Charles-Édouard Jeanneret-Gris**, anvet diwar e lesanv **Corbusier** a zo ur c'hêraozour, klinkler, livour ha tisavour a Suis Roman ha bet graet Gall diwezhatoc'h. Ganet eo d'ar 6 a viz Here 1887 e La Chaux-de-Fonds (Suis) ha marvet d'ar 27 a viz Eost 1965 e Ròcabruna en Okitania er Stad C'hall. 

Unan eus pennoù-meur ar pezh a vez graet hiziv an deiz al luskad modern eo, a-stroll gant Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius ha Theo van Doesburg. Labouret en deus kalz war dachenn ar c'hêraozañ hag an dizagn ivez. Anavezet eo mat evit bezañ bet ijinet an unanat-bod evit diskoulmañ kudennoù lojeiz ar maread goude brezel.

## Savadurioù pennañ

Cité Radieuse e Reudied el Liger-Atlantel, e-kichen Naoned. Savet etre 1953 ha 1955. N'eo ket dres heñvel eget an hini bet savet e Marsilha met war ar memes mod hag gant ar memes palioù.
Anemoi

An **Anemoi** (Ἄνεμοι e henc'hresianeg) eo an avelioù e mojennoù Hellaz kozh. 
Mibien e oant d'an doueez Eos ha d'an Titan Astraios. O mestr e oa Aiolos, a zalc’he e c’halloud a-berzh Zeus, hag a lakae ar gwallavelioù da redek ha d’ober freuz.

## O anvioù
### Pevar avel
Evit an avelioù ordinal a oa pevar anezho :
*Boreas, avel an norzh (hanternoz), a zo Aquilo, pe Septentrio e latin
*Notos, avel ar su (kreisteiz), a zo Auster e latin
*Zefyros, avel ar c'hornôg (kuzh-heol), a zo Favonius e latin
*Euros, avel ar reter (sav-heol), a zo Volturnus e latin

Stag int ouzh ar pevar c'houlz-amzer. Boreas eo avel yen ar goañv, Zefyros doue an aezhennoù nevezamzer, Notos doue ar glaveier e dibenn an hañv, hag Euros doue ar glav en diskaramzer.

### Eizh avel
Ma ne oa nemet *pevar avel* gant ar Romaned e oa pevar all gant tud Aten, o doa savet un templ eizhkornek ma oa bet lakaet skeudenn an eizh avel en eizh korn anezhañ. 
* Apeliotes, avel ar gevred
* Kaikias, an avel viz
* Lips, avel ar mervent
* Skiron, avel ar gwalarn

### Daouzek avel
Kaset e voe o niver da 12: 
* Apeliotes
* Boreas pe Aparctias
* Kaikias
* Euronotos pe Foinikias
* Euros pe Argeste
* Iapyx pe Mese
* Libonotos
* Lips
* Notos
* Skion pe Olympias
* Thrakios pe Traskias
* Zefyros

## Temploù
### Mirdi [[Pio-Clementinum]]
Er Mirdi Pio-Clementinum ez eus ur monumant marmor gant anvioù gresianek ha latin an avelioù, da lavarout eo:
*Septentrio (Aparctias), 
*Eurus (Euros, ar gevred), 
*etrezo Aquilo (Boreas), 
*Vulturnus (Kaikias) 
* Solanus (Afeliote). 
*etre Eurus ha Notus (Notos), emañ Euroauster (Euronotos). 
*etre Notus ha Favonius (Zefyros), emañ Austro-Africus (Libonotus) hag Africus (Lips), 
* etre Favonius ha Septentrio, emañ Chrus (Iapyks) ha Circius (Thracius).

## Pennadoù kar
*Tour an avelioù
Avel

An **avel** zo un anv a roer d'an aer pa vez o fiñval.

## Ar pevar avel
Kustum e vezer da gomz eus ar *pevar avel* e brezhoneg, da lavarout eo ar *pevar roud avel* (eus pelec'h e teuont), evit ober anv eus an hanternoz, ar c'hreisteiz, ar c'huzh-heol hag ar sav-heol. E gwirionez ez eus muioc'h a roudoù-avel, un droienn implijet da lavarout eus pelec'h e teu an avel (eus pelec'h emañ toull an avel a vez lavaret ivez) ar peurliesañ en ul lec'h bennak.

Hervez ar broioù ez eus muioc'h pe nebeutoc'h a roudoù avel, hag anvioù lec'hel d'an holl avelioù-se.

## An Avelioù
### [[Henc'hres]]
E mojennoù Hellaz e veze anv eus an Anemoi.

Pevar avel all a oa gant tud Aten, o doa savet un templ eizhkornek ma oa lakaet e pep korn skeudenn an eizh avel.

### [[Henroma]]
E mojennoù Roma e veze anv eus ar *Ventus Venti*, an Avelioù.

Pevar avel boutin a oa :
* Septentrio pe Aquilo, avel an hanternoz, pe *avel-sterenn* ;
* Auster, avel ar c’hreisteiz ;
* Favonius, avel ar c’hornôg ;
* Volturnus, avel ar mervent.

## Levrlennadur
*  Watson, Lyall. *Heaven's Breath – A Natural History of the Wind*. New York : New York Review Books Classics, 2019
*  Le Quellec, Jean-Loïc. *Par vents et par mots*. Igé : Éditions de l'Étrave, 2003 

## Liammoù diavaez
*  Anvioù an avelioù er bed 
*  Anvioù an avelioù

## Pennadoù kar
* Avelioù lec'hel
* Pevar avel
Organització Socialista d'Alliberament Nacional

**Organització Socialista d'Alliberament Nacional (OSAN)** ("Aozadur Sokialour evit an Dishualded Vroadel") a oa ur strollad bihan staliet e Rosselló hag a stourme evit dishualded Katalonia, krouet er bloavezhioù 1970.

Kendeuziñ a reas e 1979 gant ar PSAN-P evit sevel Dishualderion ar Broioù Katalanek (IPC, *Independentistes dels Països Catalans*).

E 2000 e oa bet adimplijet an anv adarre gant Endavant-Organització Socialista d'Alliberament Nacional.
Endavant

**Endavant (Organització Socialista d'Alliberament Nacional)** ("War-raok - Aozadur Sokialour evit an Disualded Broadel") a zo un aozadur broadelour ha sokialour krouet e miz Mezheven 2000 hag a stourm evit dishualded Katalonia dre glask lakaat e pleustr ur startegiezh diazezet war an Unvaniezh Poblel gant aozadurioù all eus an tu-kleiz disrannour.

Embann a ra ar gelaouenn *Tanyada* ("Egin"). 

Labourat a ra dreist-holl gant luskadoù sokial ha gant aozadurioù all eus an tu-kleiz katalanek. Sevel a reas e vouezh a-enep da Vonreizh Europa da geñver ar boblvouezhiadeg e 2005 evit abegoù o tennañ da wirioù broadel Katalonia hag ivez d'an nevez-frankizouriezh.

Er mouezhiadegoù e vez labouret gant Endavant evit Listennoù an Unvaniezh Poblel (CUP, *Candidatura d'Unitat Popular*).

Da geñver ar boblvouezhiadeg dalc'het e 2006 e savas a-enep d'ar raktres evit adwelet Statudoù Emrenerezh Kumuniezhioù Emren Katalonia Valensia hag an Inizi Balear dre ma kendalc'he gant ar sistem kent hep anavezout gwirioù broadel Katalonia hervezañ.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel ''Endavant''
Eos

**Eos** (Έως pe Αύως e henc'hresianeg) a oa un Ditanez, doueez *tarzh an deiz* ha mamm an Anemoi, an avelioù, e mojennoù kozh Hellaz. Klotañ a ra gant Aurora gant ar Romaned.

## Mojenn
Merc'h eo da Hyperion ha Theia, ha c'hoar eo da Helios (an Heol) ha da Selene (al Loar). 

Dimezet eo da d-Tithon, ha gantañ e krou Memnon hag Emathion.
Karet he deus Ares, ha gant-se he deus sachet warni kasoni Afrodite. Kondaonet eo bet gant an doueez da vezañ atav e karantez, gwashat planedenn.

## He c'harantezioù
E-touez ar re a garas:
* Orion, 
* Kefalos 
* Aiolos, doue an avelioù
* an Titan Astraios, a grou ganti ar pevar avel (Boreas, Notos, Euros ha Zefyros), hag ar stered.

Emañ o chom e-tal Okeanos, a zalc'h bed an dud. Bemdez, pa vez ar c'houlz d'an noz da echuiñ, e kuita gwele Tithon, hag en he c'harr e red war-zu an Oabl da gemenn d'an doueed donedigezh he breur Helios. Hervez Homeros e vez Eos gantañ a-hed e zevezh. Da noz e tiskenn eus Olympos da vont d'ar gêr, ha ganti e vez an Eurioù. En trajediennoù e klot gant Hemera, an deiz. 

Alies e vez graet ῥοδοδάκτυλος / *rhododáktylos* (bizied ar roz) anezhi, pe κροκόπεπλος / *krokópeplos* (sae safranek) pe c'hoazh ἠριγένεια / *êrigéneia* (bugel ar beure).

War al listri pri e vez divaskell peurvuiañ. A-wechoù ivez he gweler gwisket gant ur ouel hag azezet en ur c'harr sachet gant pevar a gezeg.
Orjal

Ur ster all a zo : sell ouzh orjal (metal), kendeuzad ar c'houevr hag ar zink.

An **orjal** (unanderenn : orjalenn ; liester orjalennoù) zo neud graet gant metal. E derou diorren an tredan me veze graet an orjal gant kendeuzad ar c'houevr hag ar zink ; ha graet e vez "orjal" eus ar c'hendeuzad-se ivez. Fardet e vez an orjalennoù gant kendeuzadoù metal, ar c'houevr an hini stankañ pe gant fibrennoù gwer ivez.

## Plezhañ an neudennoù tredan
An araokadenn vrasañ a zo bet evit kas an tredan eo bet kavadenn ar mekanikoù da blezhañ un teskad neudennoù ken e c'helle tremen un tredan uheloc'h an tredanvarr drezañ. Evel-se eo bet krouet an orjal-tredan.

## Orjal tredanvarr izel
Fardet e vez orjalennoù kenahelet evit redoù tredanvarr izel, peurvuiañ evit ar skinwel hag an urzhiataerezh. Graet e vezont gant un neudenn gouevr difuet ha tro-dro dezhi ur blezhenn neudennigoù fin-tre. Orjalennoù gwedennet a vez graet eus ar seurt orjal arbennik-se.

## Orjal evit degas ar [[gremm tredan]] uhelvarr
An orjal evit kas ar gremm tredan dindan un voltaj uhel a vez graet gant un neudenn dir en o c'halon, ur c'holoenn aluminium war he zro.

## Implij an orjalennoù
Peurvuiañ e vez graet un orjalenn gant meur a neud-orjal, div d'an nebeutañ pa vez ret kas an tredan evel-se. Gwechall pa veze graet gant ar pellskriver (an "telegraf") e veze dibunet un neudenn-orjal hepken (distro an tredan a dremene en douar). Er c'hontrol e vez tesket kementadoù orjalennoù evit degas an tredan da lies implijer, evel ma vez graet evit an orjalennoù pellgehentiñ. Da skouer e vez fardet orjalennoù tortiset gant kantadoù a neudennoù evit sevel ur rouedad pellgehentiñ er bed a-bezh, lod anezho dindan ar morioù. Sellet ouzh orjal dindanvor.

## Gerioù gant orjal enno
*Orjal dreinek (pe *orjal pik*)
*preñv-orjal

## Gwelet ivez
*orjal dindanvor
*orjalennoù gwedennet
*Linenn uhelvarr
1052

*Diwar-benn bloavezh *'1052*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1052|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1052]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1052|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1052]]*
__NOTOC__
Kolkida

**Kolkida**, pe **Kolc'his** (Jorjieg ha lazeg : **კოლხეთი**, *ḳolc'hethi* pe "ḳolc'ha" ; henc'hresianeg : Κολχίς, *Kolkhís*) a oa ur Stad, ur rouantelezh hag ur vro, war aod ar Mor Du, e kornôg Jorjia, he deus bet ur roll pouezus e savidigezh broad Jorjia. 

Rouantelezh Kolkida a oa unvanet gant rouantelezh jorjian Iberia. Graet e vez Kolc'hisidi eus ar meuriadoù jorjian a boble aod reter ar Mor Du gwezhall. 

E gwengelouriezh Hellaz e oa Aietes ha Medea o chom e Kolkida. Eno e oa ar Maoutken aour a yeas Iason hag an Argonaoted da gerc'hat ivez. Soñjal a reer ivez e oa bro an Amazonezed marteze. 

Hervez ar skrivagnerien e c'haller kompren e oa e Kolkida ur geoded-impalaeriezh trevadennet gant ar C'hresianed. Eus ar rouantelezh kozh-se e teu Jorjia a hiriv.

## Istor
E dibenn ar bloavezhioù 2000 a-raok JK e oa, e reter ar Mor Du, div rouantelezh o kreskiñ, hini Diaochi Daïaé, ha hini Kolkha (Κολχίς / Kolkhís pe Kolkhis e henc'hresianeg) pe Kolkida, bro mojenn ar maoutken aour.

Aea (?) a veze graet eus Kolkida a-wechoù, diwar anv an enezenn m'edo ar roue Aietes hag e c'hoar Kirke o chom er vitologiezh, en aber ar stêr Phase (a zo Rioni hiziv). Gant ar stêr-se e oa graet an disparti, hervez soñj Hellaziz kozh, etre Europa hag Azia, hag aleshont e c'halled merdeiñ c'hoazh war-zu ar reter. 
 
Gant Hellaziz Miletos e voe savet trevadennoù en  kent JK, ha da gentañ-penn hini Diaskourias, a voe anvet Sebastopolis diwezhatoc'h, hag a zo anvet Soukhoumi hiziv. Bevennet e oa Kolkida gant ar Menezioù Kaokaz en hanternoz ha klotañ a ra tamm-pe-damm gant Jorjia hiziv. War-dro 330 kent JK e voe skarzhet ar Bersed ac'haleno gant Aleksandr Veur (-336/-323).

Gant tierniezh ar Farnavazided, a badas betek 93 kent JK, e teuas da vout rouantelezh Kartlia, pe Iberia hervez ar C'hresianed. Goude e teuas Iberia da vout e dalc'h tierniezh an Arsakided, etre 93 ha 32 kent JK, ha neuze e tistroas ar Farnavazided. 
E 65 kent JK e voe aloubet ar vro gant Pompeius (-106 /-48). Diwezhatoc'h, en amzer an impalaer roman Trajan e voe staget Kolkida ouzh proviñs roman Pontus, betek krouidigezh kentañ rouantelezh Jorjia e 265.

En 311 e voe degaset ar relijion gristen gan santez Ninon (pe Nino pe Nina), sklavez ha merzherez. Adal 337, goude badezet ar roue Mirvan III (265-342) hag e bried Nana, e voe relijion ofisiel ar rouantelezh 

En 654 edo ar Bersed ha Buzantion o klask mestroniaén ar vro, pa voe kemeret o dizalc'hted gant ar Jorjianed en VIIIvet kantved.

## Notennoù
Independentistes dels Països Catalans

**Independentistes dels Països Catalans (IPC)** ("Dishualderion ar Broioù Katalanek") a zo ur strollad broadelour disrannour katalanek krouet e 1979 p'en em deuzas ar PSAN-P gant an OSAN.

Dont a raes da labourat eus diabarzh Luskad Difenn an Tir (*Moviment de Defensa de la Terra*) adalek 1987.
Cymru Ymlaen

**Cymru Ymlaen / Forward Wales** ("Kembre War-raok") a oa ur strollad sokialour kembreat.

Savet e oa ar strollad dreist-holl diwar Strollad Dishual John Marek (JMIP, *John Marek Independent Party*) bet ktrouet gant ar dileuriad e Bodadenn Kembre hag ez-ezel eus Strollad al Labour, John Marek.

Kemmañ a reas anv ar strollad o tont da vezañ "Forward Wales-Cymru Ymlaen" d'an 8 a viz Du 2003, ennañ tud o tont eus Plaid Cymru ha Cymru Goch.

Difenn a ra ar strollad ur politikerezh sokialour evit Kembre, rak hervezañ ne vez ket difennet ar sokialouriezh wirion ken gant Strollad al Labour.

E mouezhiadegoù Parlamant Europa e 2004 e oa bet tapet gant ar strollad 1,9% eus ar votoù e Kembre (17.280 vot en holl).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Moviment de Defensa de la Terra

Ar **Moviment de Defensa de la Terra** ("Luskad Difenn an Tir") a zo ur aozadur broadelour disrannour katalanek krouet p'en em deuzas ar PSAN gant an Disrannourion ar Broioù Katalanek (savet d'o zro diwar ar PSAN-P).

Kregiñ a rajod da gaozeal eus krouiñ ur strollad nevez evit adunaniñ an daou b-PSAN e 1982 ha 1983 da geñver es van celebrar les Emgav ar Vroadelourion (''Trobades Independentistes'') dalc'het e Sant Pere de Ribes i a Artés.

Bloaz war-lerc'h, e miz Genver 1984, da geñver eil Emvod-meur Terra Lliure, e oa bet divizet da vat kas war-raok ar raktres ha krouiñ ul luskad disrannour unvan eus an tu-kleiz. 

D'an 11 a viz Meurzh 1984 avat, pa oa bet klasket sevel an MDT da vat, e oa c'hwitet war an taol p'ac'h eas kuit eus ar sal an daou strollad, fuloret an eil re gant ar re all.

A-benn ar fin, en hañv 1984 e oa bet krouet Moviment de Defensa de la Terra da geñver an VII Trobada Independentista dalc'het en Alforja hag en em stagañ a reas outañ nebeudig da c'houde Terra Lliure.

Dindan bloaz, e 1985, e oa deuet an MDT da vezañ an aozadur unvan pennañ ma veze bodet ennañ an meur a disrannour er-maez eus ar Parlamant. 

War un dro ec'h ae politikerezh Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) muioc'h-mui davet ar c'hreiz keit ma'c'h ae war izelaat ken-ha-ken an niver a votoù tapet gant aozadurioù disrannour all evel Bloc'had an Tu-kleiz evit an Dishualded Broadel (BEAN, *Bloc d'Esquerres d'Alliberament Nacional*) hag Broadelourion an Tu-kleiz (NE, *Nacionalistes d'Esquerra*).

E 1987 avat e save tabut adarre etre an izili o tont eus an IPC hag ar re o tont eus ar PSAN hag en en disrannas a reas an MDT e daou strolladig: ar Moviment de Defensa de la Terra-PSAN (MDT-PSAN) diouzh un tu - deuet da implijout an anv PSAN adarre da c'houde - hag ar Moviment de Defensa de la Terra-IPC (MDT-IPC) diouzh an tu all, bet krouet gantañ da c'houde Bodad evit an Unvaniezh Poblel (AUP, *Assemblea d'Unitat Popular*) gant tud eus La Crida ("Ar Galv").
Ele

Restr:ArstêrEleerFaoued.JPG|Ar stêr Ele er Faoued
Restr:RedeneEle.jpg|Ar stêr Ele a ra ar vevenn etre Redene ha Tremeven
Restr:ArstêrEleeKemperle.JPG|Ar stêr Ele e Kemperle

An **Ele** zo ur stêr eus Breizh, e Kerne. 
Eieniñ a ra e Groñvel. Mont a ra alese war-zu ar c'hreisteiz betek Kemperle, ma'z eo savet anv kêr diwar anv ar stêr (*kemper*+ *Ele*). E Kemperle e kej gant an Izol d'ober "Stêr Gemperle" pe Laeta. A-hed e red e ra an Ele an harz etre Bro-Gernev ha Bro-Wened.
## Anv ar stêr
Tennañ a ra anv ar stêr Ele da hini ar stêr Elai e Kembre. E latin e oa Elegium, anv merket e karta abati Kemperle.

A-raok an Dispac'h gall e oa Ele anv ar stêr betek ar mor. Abaoe deroù an XIXvet kantved e vez laret Laita adalek ar c'hember gant an Izol, met n'ouzer ket a belec'h e teu an anv.

## Kumunioù douret
*Groñvel (andon), 
*Plourae,
*Langoned,
*Prizieg,
*Ar Faoued,
*Lannejenn,
*Mêlann,
* Kerien,
*Lokunole,
*Gwelegouarc'h,
*An Arzhanaou,
*Tremeven,
*Redene,
*Kemperle (kember).
## Red-dour

## Istor
Dourdu (Doufine)

**An Dourdu** (e galleg *Doufine*, a-wechoù *Douffine* pe *Douphine*) zo ur stêr eus Kerne, anvet ivez gwazh Pont-ar-Veuzenn. 26 km hed zo dezhi. 

Adstêr eo d'ar stêr Aon war he lez dehoù.

## Ar stêr he daou anv

A-viskoazh, e-giz "an Dourdu" eo bet anvet ar stêr gant tud ar vro. Padal un dra dic'hortoz a zo c'hoarvezet pa oa deuet ezhomm d'ober gant ar galleg. War un tu, kavet e vez skridoù gallek, ofisiel zoken, a ra c'hoazh gant an anv brezhonek, merket meur a wech "Dourduff" er mod kozh. Da skouer, tresadoù savet gant burevioù meilh-boultr Pont-ar-Veuzenn (e 1843 hag e 1884) a ziskouez an "Dourduff" e-kreiz an uzin. Pe c'hoazh, e 1903, un diviz digant kuzul-kêr Sant-Segal (Pont-ar-Veuzenn a zo bet darn eus Sant-Segal betek 1948) : "*rectification du chemin venant de la* (sic) *Dourduff à la gare de Pont-de-Buis*".

Eus un tu all, ken abred ha kartenn Cassini (war-dro 1780) e kaver an anv *Doufine*. Ha buan a-walc'h eo deuet ar vrezhonegerien d'ober e galleg un droidigezh war ar prim d'an anv *Doufine*. Roet eo bet an anv *La Douphine* d'ur sendikad e Brasparzh (teuzet hiziv e-metoù *[[Triskalia]]*). A-hend-all chomet eo an anv Dourdu, e galleg zoken, gant un adstêr eus an tu kleiz d'an Dourdu-*Doufine*, o tont eus Lokeored hag o c'hoari an harz etre Brasparzh ha Lannedern.

Abaoe miz Mae 2010 e vez gant pomperien-vor Brest ul lestr-rekour nevez anvet *Douffine* : roet eo bet an anv d'ar vag-strimpiñ dre ma tremen ar stêr dre meilh-boultr Pont-ar-Veuzenn, e-lec'h ma c'hoarvez gant ar bomperien mont war sikour.

Ne vez graet gant *Doufine* nemet e galleg : den ne oar mat pelec'h eo bet diskoachet an anv met aner e vefe, hep mar, klask dezhañ gwriziennoù keltiek (gwelit koulskoude amañ dindan : **An anv**). Sed aze ur fed a yezhoniezh sosial dibar a-walc'h.

Nevez zo, eo bet kinniget gant Ofis ar Brezhoneg brezhonekaat an anv e-giz "An Doufin" (kartenn vrezhonek an Ofis, ha panell war an hent-tizh eus Kemper da Vrest, dres el lec'h m'en em daol an Dourdu er Stêr Aon).

## An anv
Diaes gwelout an anv-gwan "du" e-barzh, met ur stumm kozh eus "don", a zo *dwfn* e kembraeg, e c'hellfe bezañ.

## Kumunioù douret
* Brasparzh (andon),
* Pleiben,
* Lopereg,
* Sant-Segal ha Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h (kember).

## Dibar
*Brudet eo an Dourdu e-touez ar besketaerien evit an dluzh gouez (*fario*). Magerezhioù dluzhed a gaver ivez a-hed ar stêr.
*Enklaskoù ez eus bet en draonienn e Lopereg war-lerc'h gwazhennoù aour. Fonn istimet : 4 zonenn aour.

## Liammoù diavaez
*  ''Institut Géographique National''

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Daveoù
Stêr Deir

Ar **Stêr Deir**, zo ur stêr eus Breizh, hag a red dre Kerne, un 28 km hed dezhi, hag a gember gant ar stêr Oded e Kemper.
## An anv
Savet eo anv ar stêr diwar ar ger "stêr", staget outañ hec'h anv kozh **Teir**, rak ur gwir stêr eo hag an adstêrioù all n'int ken nemet gwazhioù. Chomet eo an anv kozh en anv-lec'h Prateier (prad + Teir), ur c'harter eus Kemper.

Restr:MorvranStêrDeirKemperDu2012.jpg|Ur morvaout hag ar Stêr Deir e Kemper.

## Red
Eieniñ a ra e Kast ha redek a ra war-du ar c'hreisteiz a-hed 27,9 km, betek kêr Gemper.
### Kumunioù douret
* Kast (andon), 
* Kemeneven, 
* Plogoneg, 
* Landrevarzeg, 
* Gwengad, 
* Kemper (kember). 

## Red-dour

## Pennadoù kar
*Froud (Kemper)
*Jed
*Oded
*Pont Medar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Dourdu (Plouezoc'h)

An **Dourdu** zo ur stêr vihan eus Breizh, e Treger, hag anv ar porzhig en aber anezhi. Eieniñ a ra e Plouigno hag en em deurel en Dosenn, etre Plouyann ha Plouezoc'h. War lez hanternoz ar stêr hag ar c'hember emañ *porzhig an Dourdu*, e parrez Plouezoc'h.

## Adstêrioù
Ar **C'hilidien**, 6,2 km, a dremen dre Plouigno, Lanneur ha Plegad-Gwerann.

## Kumunioù douret
Plouigno (andon), Plegad-Gwerann, Lanneur, Garlann, Montroulez, Plouezoc'h.

## Istor
*E porzh an Dourdu e voe savet La Cordelière, ul lestr-brezel paramantet gant Anna Vreizh.

## Lennegezh
*Ar romant gallek *Seulette* gant Pierre Maël, e 1899, a c'hoarvez e porzhig an Dourdu. 


Korn-bro bae montroulez.svg|Bae Montroulez, ma weler stêr an Dourdu ha porzh an Dourdu
Le Dourduff confluence.JPG|Ar c'hember.
Elorn

An **Elorn** zo ur stêr eus Breizh, a dremen dre Landerne hag en em daol e lenn-vor Brest. 56,4 km zo dezhi. Graet e vez *Richer Landerne* anezhi ivez, evit al lodenn a ya eus Landerne d'ar mor, hag adalek ar gêr-se e tisparti Leon diouzh Kernev.  Gallout a reer pesketa an eoged en Elorn.

## Kanaouenn diwar-benn an Elorn (dañs Leon)
Kanet e vez un ton hengounel anvet *an Elorn* evit dañsal Dañs Leon.

An hini 'neus c'hoant da welet ar c'haerañ stêr zo er bed
E kreiz 'tre Kerne ha Leon e vo dav dezhañ monet

E Kommanna 'n un draoniennig e-kreiz geot glas ur foenneg
Eus ur feunteunig disafar ur c'houerig 'zo 'redek

Dre Sizun 'ya da Blouziri evit ober un droig
Hag eno 'deu da ledanaat ar wazhienn binvidik

Treuziñ a ra Landivizio e-kreiz bro ar c'halvarioù
Ha reiñ 'ra d'ar c'hezeg brudet geot druz e-leizh ar pradoù

Goude 'n un draonienn dudius 'tre ar gwez hag ar bleunioù
Redek 'ra an dour goustadik eus a-gleiz hag a-zehou

Gwelet a ra iliz Pont C'hrist ha kastell ar Roc'h Morvan
Lec'h 'neus kemeret e anv eus Elorn oa Priñs amañ

Diskenn a ra e Landerne dindan ur pont kozh iskis
Dougen a ra betek eno bagoù tre an div iliz

Diwar ar c'hostez a Gerne, Loperc'hed ha Dirinonn
E sell pizh demeus Gwipavaz ha deus ar Forest-Leon

Ar Gerc'horriz a oa gwechall, 'plije dezho an houlennoù
Hag a veve war stêr Elorn, o lojañ e-barzh o bagoù

E Plougastell ’mañ ar Pont bras, e-lec'h ma'z echu ar stêr
Ar C'herne ro 'n dorn da Leon eus a bep tu d'ar richer

Goude 'n Elorn a gouezh e Brest en ur vorlenn hep heñvel
O kemmeskañ dour douar Breizh gant dour ar Mor Atlantel

Ar stêr Elorn, ya Bretoned, ’zo stêr an unvaniezh
Unaniñ ’ra div vro rannet, ha reiñ ’ra dezho ar vuhez.

## Red-dour

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Assemblea d'Unitat Popular

An **Assemblea d'Unitat Popular (AUP)** ("Bodad evit an Unvaniezh Poblel") a oa ul luskad disrannour katalanek krouet e 1993 gant al Luskad Difenn an Tir (MDT, *Moviment de Defensa de la Terra*) hag gant Disrannourioù ar broioù Katalanek (IPC, *Independentistes dels Països Catalans*). 

En em vodañ a reas ar MDT hag an IPC gant izili eus La Crida ("Ar Galv") ha diwar an emgav-se e oa bet ganet AUP.

Pa dostaas an AUP da ERC e 1995 en em disrannas ha krouet e voe ur strolald all gant an dud aet kuit, anvet Kensavenn evit an Ober Unvan (PUA, *Plataforma per la Unitat d'Acció*).

E 1996 e oa bet disklêriet ec'h en em zivode ar strollad ha mont a reas an darn vrasañ eus an dud e-barzh ERC.
Crida a la Solidaritat en Defensa de la Llengua, la Cultura i la Nació Catalanes

**Crida a la Solidaritat en Defensa de la Llengua, la Cultura i la Nació Catalanes** ("Galv a Gengred evit Difenn Yezh, Sevenadur ha Broad Katalonia") anvet ivez **Crida a la Solidaritat** ("Galv a Gengred") pe eeunoc'h c'hoazh **la Crida** ("Ar Galv") a oa ul luskad broadelour katalanek bet krouet e Skol-Veur Barcelona d'an 18 a viz Meurzh 1981 evit stourm a-enep da *[[Manifest dels 2.300|Vanifesto an 2.300 (*Manifest dels 2.300*)]]* hag a disklêrias bezañ a-enep da lakaat ar c'hatalaneg da vezañ yezh boas ar vro.

D'ar 24 a viz Mezheven 1981 e oa bet aozet gant "Ar Galv" ur vanifestadeg veur er Camp Nou a-enep d'ar Manifesto, bodet enni 100.000 a dud.

A-hed ar blaovezhioù 1980 e voe aozet gant "Ar Galv" oberioù a bep seurt evit reiñ lusk d'ar c'hatalaneg o sevel o mouezh a-enep da embregerezhioù pe tud all ma veze gwalldiforc'het ar yezh gante herveze.
Riwal

**Riwal** (pe a-wechoù **Riwall**, ar pezh n'eo ket kenkoulz hervez an distagadur hag an etimologiezh), a zo 
*un anv-bihan a vez roet d'ar baotred
*a deu eus anv ur sant kozh, pe meur a hini, hag a gaver
**en anv parrez Sant-Riwal (*Saint-Rivoal* e galleg, diwar an distagadur lec'hel),
**er stêr Riwal, pe stêr Sant Riwal, a dremen dre ar barrez.

*Kavout a reer an anv-se en anvioù-tiegezh ivez: *Rioual*, *Rivoal*, h.a., hag an deveradoù *Riwalan*, *Riwalon*, *Riwalen*...

## Tud
### 
*Riwal (Domnonea) , saver rouantelezh Domnonea er  kantved.
*Riwallon Dol, kont Dol en  kantved. 
*Riwal Huon, skrivagner.

### 
*Rhiwallon, anv-bihan kembraek, ha hini meur a zen.

## Daveennoù
Stêr Riwal

Ar **stêr Riwal**, pe *Sant Riwal*, zo ur stêr eus Kerne. Emañ hec'h eienenn er Menez Are, e Sant-Riwal. 

Adstêr eo d'an Doufin, war e lez dehou, etre Lopereg ha Brasparzh.
## Kumunioù douret
* Sant-Riwal (andon),
* Lopereg, Brasparzh ha Pleiben (kember).
Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional

{{DISPLAYTITLE:*Bloc d'esquerra d'alliberament nacional*

Ar **Bloc d'esquerra d'alliberament nacional (BEAN)** ("Bloc'had an Tu-Kleiz evit an Dishualded Vroadel") a oa ur c'hengevredad bet savet er bloavezh 1979 da-geñver ar mouezhiadegoù gant disrannerien gatalanek gant Lluís Maria Xirinacs, ar Partit Socialista d'Alliberament Nacional (PSAN) hag Bloc Català de Treballadors (BCT).

Ar strollad katalanek disrannour kentañ an hini e oa, ha kaset en doa un dileuriad da Barlamant Spagn e 1979 hag en doa bet muioc'h evit 50,000 vot.

Da c'houde e kuitaas ar PSAN ar c'hengevredad ha dont neuze ar BEAN da vezañ ur strollad politikel.

Savet e oa bet un disklêriadur unvan etre BEAN hag ar Nacionalistes d'Esquerra da-geñver ar vouezhiadeg demokratel kentañ dalc'het e 1980 met a-benn ar fin e oa bet kinniget bep a listenn ganto met n'o doa ket gellet kaout dileuriad ebet.
 
En em divodañ a reas ar BEAN e 1982.
Nacionalistes d'Esquerra

**Nacionalistes d'Esquerra** ("Broadelourion eus an Tu-Kleiz") a oa oanv ur c'hengevredad bet savet da geñver ar mouezhiadegoù gant disrannourion gatalan (ur rann eus ar PSAN, *Bandera Roja*, h.a.).

Ne oa bet tapet gante sez ebet e Parlamant Katalonia p'en em ginnigas evit ar wezh kentañ e 1980 o vezañ ma oa ur strollad disrannour all, ar Bloc'had an Tu-kleiz evit an Dishualded Broadel (BEAN, *Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional*), war ar stern ivez d'ar c'houlz-se. 

E 1984 e voe savet ul listenn gante o-unan evit ar wezh diwezhañ met ne voe tapet sez ebet adarre.

E 1985 en em unanas gant Kenemglev Broadelourion an Tu-kleiz (*Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra*) hag un nebeud tud aet kuit nevez zo eus ERC met sevel a reas ur rann eus ar strollad a-enep an unvaniezh-se ha sevel a rejont Luskad an Tu-Kleiz Broadelour (*Moviment d'Esquerra Nacionalista*).
Biel/Bienne

**Biel/Bienne** (stumm ofisiel abaoe 2005 ; *Biel* en alamaneg, *Bienne* e galleg) a zo ur gêr a Suis, e kanton Bern, war lez ar Bielersee.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

Biel.jpg|Kêr gozh.
Swiss-bienne-city-1.JPG|Ar gêr war ribl lenn Bienne.
Rolex Bienne 05.jpg|Labouradeg Rolex.


## Tud dibar
* Yannick Pelletier (1976, Bienne), mestrc'hoarier echedoù suis.
* Robert Walser (1878, Bienne - 1956, Herisau), skrivagner suis.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Vienne (departamant)

* *Ur pennad [[Vienne]] zo ivez.*


Ar **Vienne** (galleg, distaget: [vjɛn]; *Vinhana* pe *Vienna* en okitaneg) zo un departamant e rannvro Akitania-Nevez e Bro-C'hall, met un dornadig kumunioù a zo en Okitania. Poitiers eo ar pennlec'h anezhañ. Dont a ra an anv eus ar stêr Vienne, adstêr d'al Liger.

## Arondisamantoù ar Vienne
* Châtellerault
* Montmorillon
* Poitiers

## Istor
Savet eo bet an departamant diwar tammoù eus proviñsoù kozh. Ar braz a zeu diwar Poatev, er gwalarn ez eus ul lodenn eus Añjev, er biz ul lodennig eus Touren hag ur gevred un dornadig kumunioù eus Bro-Lemojez (Marcha).

## Liammoù divaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)

## Notennoù ha daveennoù
Rosa Luxemburg

**Rozalia Luksenburg**, anavezetoc'h evel **Rosa Luxemburg**, a oa un dispac'herez hag ur gomunourez alaman, ganet e Polonia d'ar 5 a viz Meurzh 1871 ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1919 da vare ar Reveulzi spartakour en Alamagn. Bez eo ur brederez marksour, ur brederourez, ur studierezh war an ekonomiezh, ur stourmerezh a-enep ar brezel, hag ur reveulzierezh sokialour a orin poloniat yuzev hag a voe degemeret gant ar broadelezh Alaman. Bez e oa bet ezel d'ar Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL), ezel d'ar Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD), Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands (USPD), ha d'ar Kommunistische Partei Deutschlands (KPD).

## Liammoù diavaez
* Rosa Luxemburg e lec'hienn marxists.org
* Marv Rosa Luxemburg
* Tony Cliff ''Rosa Luxemburg''
* Diazezadur Rosa Luxemburg
* Rosa Luxemburg e lec'hienn Findagrave.com
Victoria (doueez)

**Victoria** a oa doueez an Trec'h gant ar Romaned. Klotañ a ra gant doueez Hellaz Nike, ha mont a rae a-unan gant Bellona, doueez ar Brezel. 

## Orin
Dont a rae eus Vacuna doueez al labour-douar gant ar Sabined, hag un templ a oa bet savet dezhi mar ar menez Palatin e Roma.
Laverna

**Laverna** a oa un doueez henroman a bleustre al lec'hioù ma veze renet fall vuhez, hag a ziwalle al laeron. Doueez al laeron hag an arc'hant laeret e oa eta.

E Roma he devoa un templ tostik d'ar *Porta Lavernalis*.
Akademio de Esperanto

An **Akademio de Esperanto** (Akademiezh an esperanteg) a zo un aozadur yezhel a zo he fal derc'hel ha mirout pennreolennoù diazez an esperanteg ha kontrollañ e emdroadur.

## Istor
Savet e voe an Akademio de Esperanto e 1905 e-kerzh kentañ Kendalc'h Hollvedel an Esperanteg (Universala Kongreso de Esperanto) diwar kinnig Zamenhof evit kuzuliañ a-gevret gantañ diwar-benn kement goulenn a denn d'ar yezh. *Lingva Komitado* (Komite Yezhel) a voe graet anezhañ d'ar c'houlz-se ha dilennet e voe 102 ezel eus 28 bro, ha Zamenhof da brezidant anezhañ. Gant ar rektor Boirac e voe renet.

Da geñver an eil Kendalc'h Meur e 1906 e c'houlennas Zamenhof e chomfe al *Lingva Komitado* evel ma oa e-giz komite da viken, pa oa bet dilennet evit ur bloaz hepken da c'hortoz.

E 1908, dre ma oa didalvez kaout un niver ken bras a izili el *Lingva Komitado* e kinnigas e brezidant disrannañ anezhañ ha krouiñ ur guzuliadeg veur hollbad ennañ, pe un akademiezh.
 
E 1948, da geñver un adaozañ, e voe kendeuzet ar C'homite hag e Akademiezh e-barzh un aozadur hepken, *Akademio de Esperanto* e anv.

## Izili
* 45 ezel a zo en akademiezh-se, setu amañ a roll anezho e miz Meurzh 2006 :

# Ao. Dao Anh Kha
# It. Perla Ari-Martinelli
# Dr. Aŝvini Kumar
# Ao. Marc Bavant
# Ao. Gersi Alfredo Bays
# Ao. Benczik Vilmos
# Ao. Gerrit Berveling
# Dr. Werner Bormann
# Dr. Marjorie Boulton
# Ao. André Cherpillod
# Dr. Renato Corsetti
# Kel. Probal Das Gupta
# Ao. Edwin de Kock
# Ao. Michel Duc Goninaz
# Ao. Gbeglo Koffi
# Ao. Miguel Gutiérrez Adúriz
# Ao. Ottó Haszpra
# Kel. Christer Kiselman
# Dr. Boris Kolker
# Dr. Koutny Ilona
# Kel. Erich-Dieter Krause
# Kel. Sergej Kuznecov
# Kel. Jouko Lindstedt
# Ao. Li Shijun
# Dr. François Lo Jacomo
# It. Anna Lowenstein
# Dr. Carmel Mallia
# Kel. Geraldo Mattos
# Ao. Stefan Maul
# Kel. Carlo Minnaja
# Ao. Brian Moon
# Ao. Andrzej Pettyn
# Ao. Sergej B. Pokrovskij
# Ao. Otto Prytz
# Ao. Baldur Ragnarsson
# Ao. Flavio Rebelo
# Ao. Francisko Simonnet
# Ao. Trevor Steele
# It. Spomenka Štimec
# Dr. Humphrey Tonkin
# Kel. Amri Wandel
# Dr. John C. Wells
# Ao. Bertilo Wennergren
# Ao. Xie Yuming
# Ao. Yamasaki Seikô

* Poellgor :
**Prezidant : Geraldo Mattos
**Sekretour : Renato Corsetti
**Bezprezidant : Probal Das Gupta
**Bezprezidant : Brian Moon

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an Akademio de Esperanto
Wien

**Ur pennad [[Vienna]] zo ivez.*

Ar **Wien** (LFE: [vi:n]) a zo ur stêr en Aostria, adstêr d'an Danav.
Diskenn a ra, war-hed 34 km, eus Rekawinkel, en Aostria Izel, betek he c'hember gant Kanol an Danav e kreiz-kêr Vienna. 

## Kêrioù ma red ar Wien drezo
* Preßbaum
* Purkersdorf
* Vienna
Poent (geometriezh)

Hervez Euclide, n'haller ket rannañ ur poent. Ur poent n'eus ment ebet, ledander ebet, hirder ebet, uhelder ebet, gorread ebet, volum pe ec'honad ebet dezhañ. N'eo nemet ul lec'h en un egor a c'hell e vent bezañ 1, 2, 3 pe ouzhpenn.
Perzh nemetañ ur poent eo e savlec'h en un egor, he daveennoù.
* un niver real (x) evit un egor a vent 1
* un daouach niveroù real (x, y) evit un egor a vent 2
* un triac'h niveroù real (x, y) evit un egor a vent 3
* ...

En un egor a vent 2, div eeunenn n'int ket kenstur en em gej en ur point (axiom Euclid). Setu perak eo vez implijet peurvuiañ ur groaz evit arouez ur poent.
1076

*Diwar-benn bloavezh *'1076*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1076|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1076]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1076|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1076]]*
__NOTOC__