Hans Staden

**Hans Staden**, ganet e-tro 1525 hag aet da Anaon e-tro 1576, a oa ur goprsoudard, un ergerzher hag ur skrivagner alaman.

Beajet en devoa e Suamerika e-kreiz ar . Eno e oa bet prizonet gant ar boblad Tupinambá er vro a zo Stad São Paulo e Brazil hiziv.

Brudet-bras e voe  abalamour m'en devoa savet ur vuhezskrid ma konte e veaj hag e amzer evel prizoniad. En e levr ez eo deskrivet ar boblad evel debrerien-tud a oa en entremar diwar-benn debriñ anezhañ pe get, ha penaos e teuas a-benn da chom bev ha da zistreiñ da Europa.

## Buhez

Ganet e oa Staden en Homberg, e Landgravelezh Hessen. Desket-mat e oa, met fall e oa tapet gant ar vuhez ha dedennet-bras gant ar beajoù pa oa deuet a-benn da lestrañ da vont da Vrazil e 1547 ; d'an 8 a viz Here 1548 e tistroas eus e veaj kentañ.

Pemp mizvezh goude ez eas da Sevilla e Spagn da emezelañ en ur ergerzhadeg renet gant Juan de Salazar de Espinosa (1508-1560) war-du Río de la Plata ha lestrañ a reas e miz Meurzh 1549.

Goude tizhet aber Río de la Plata etre Arc'hantina hag Uruguay ec'h eas daou lestr d'ar strad en ur gorventenn. Klasket e voe fardañ un teirgwern, en aner avat ;  Juan de Salazar de Espinosa ha darn eus ar bagad a yeas tre en douaroù, ma tiazezjont kêr Asunción e Paraguay, ur 1&nbsp;300 km bennak pell diouzh Río de la Plata. Hans Staden, a ouie tennañ gant ur fuzuilh, a chomas gant an nemorant eus ar skipailh ; gant an trede lestr e heuilhjont an aod etrezek an Norzh a-hed 2&nbsp;000 km betek Enez São Vicente (e Stad São Paulo hiziv), hogen peñse a rejont ivez. Gant un nebeud saveteidi e tizhas Staden an douar bras e 1552, m'en em stailhjont e São Marco ; eno e voe tutet an Alaman gant  Portugaliz peogwir e ouie embreger ur c'hanol.

Un nebeud sizhunvezhioù diwezhatoc'h, p'edo o hemolc'hiñ, e voe paket Hans Staden gant Amerindianed eus ar boblad Tupinambá, a oa enebourien d'ar boblad Tupinikin kevreet gant Portugaliz ; debrerien-tud e oa an Dupinambáed, ha peogwir edo Hans Staden gant ur bagad Potugaliz e voe lakaet da enebour ha kaset e voe ganto d'o c'hêriadenn, a zo Ubatuba hiziv, ma vefe debret e-kerzh ar fest kentañ. Dre vont da jubennour etre ar penn tupinambá Cunhambebe ha Portugaliz ha dre gemenn un argadenn gant an Dupinikined e viras Staden e vuhez. Pelloc'h e kont H. Staden en devout pareet ar penn hag a diegezh diouzh ur c'hleñved dre bedennoù kristen, ar pezh a c'hounezas mignoniezh an Dupinambáed. Meur a wech e klaskas Portugaliz nevidañ daspren an Alaman, met bewech e vezent distroadet gant an Amerindianed. Erzivezh e teuas a-benn da dec'hel ha da vont e bourzh ul lestr gall e gasas da Europa, man erruas d'an 22 a viz C'hwevrer e Honfleur, en aber ar Saena, ha kerkent e tistroas da Homberg.

E Korbach pe Wolfhagen, e Hessen bepred, e varvas Hans Staden, etre 1576 ha 1579.

## Levr
Goude distroet d'ar gêr e skrivas Hans Staden un danevell eus e eil beaj, *Warhaftige Historia und beschreibung eyner Landtschafft der Wilden Nacketen, Grimmigen Menschfresser-Leuthen in der Newenwelt America gelegen* ("Istor gwir ha deskrivadur ur vro annezet gant gouezeien noazh, ferv ha debrerien-tud e Bed Nevez Amerika"), ma teskriv buhez, boazioù ha kustumoù ar boblad Tupinambá, skeudennaouet gant engravadurioù war goad ; moullet hag embannet e voe al levr e 1557 gant Andreas Kolbe e Marburg.

Berzh bras a reas al levr kerkent : troet e voe e latin, e galleg, saozneg, izelvroeg ha  portugaleg, hag adembannet 76 gwech.

## Filmoù
* *Como Era Gostoso o meu Francês* ("Na Saourus e oa ma Gall"), 1971, savet diwar istor Hans Staden ha sevenet gant Nelson Pereira dos Santos.
* *Hans Staden - Lá Vem Nossa Comida Pulando* ("Hans Staden – Setu hor boued o tont en ur lammat"), 1999, sevenet gant Luiz Alberto Pereira ha lakaet e toupinambaeg gant ar c'helenner Eduardo de Almeida Navarro.

## Levrlennadur
;Gant Hans Staden
* Staden, Hans (1557). 
* Staden, Hans. *Nus, féroces et anthropophages*. Paris : Éditions Métailié, 2021 
* Staden, Hans. *Véritable histoire et description d'un pays habité par des hommes sauvages, nus, féroces et anthropophages*. New York : Legare Street Press, 2022 
;Diwar-benn Hans Staden
* Salecker, Kurt. *Ubatuba – Aus dem abenteuerlichen Leben des deutschen Brasilienfahrers Hans Staden*. Wuppertal : R. Brockhaus, 1967
* Schäffauer, Markus Klaus. *Die Vision der Gegessenen: Hans Staden, Autor des Kannibalismus*. In : Curvelo, Alexandra & Simões, Madalena. *Portugal und das Heilige Römische Reich (16.–18. Jahrhundert)*. Münster : Aschendorff, 2011, pp. 105-126 
* Schiffner, Wolfgang & al.. *Unter Menschfresser-Leuthen / Entre as gentes antropófagas – O livro de Hans Staden de 1557 / Hans Stadens Brasilienbuch von 1557*. Wolfhagen : Regionalmuseum Wolfhager Land / São Paulo :  Instituto Martius-Staden, 2007 
* Pohlai, Leandra A. & Schulz Grobert, Jürgen. *Hans Staden. Sein Werk, seine Zeit und seine Wirkung: Beiträge der Homberger Stadentagung*. Göttingen : Cuvillier Verlag, 2019 
* Duffy, Eve M. & Metcalf, Alida C.. *The Return of Hans Staden – A Go-between in the Atlantic World*. Baltimore : Johns Hopkins University Press, 2011 
## Notennoù