open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parotia

***Parotia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Parotia berlepschi]]*,
* *[[Parotia carolae]]*
** *P. c. *'carolae**', *chalcothorax*, *chrysenias* ha *meeki*,
* *[[Parotia helenae]]*,
* *[[Parotia lawesii]]*,
* *[[Parotia sefilata]]*,
* *[[Parotia wahnesi]]*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Myrmeciza

***Myrmeciza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

Gant donedigezh teknikoù arnodva nevez, oc'h ober gant ar vevoniezh volekulel, e voe kemmet kenañ ar genad e 2013, betek mont eus daou spesad warn-ugent (22) ennañ da unan hepken.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Hiziv an deiz, n'eus nemet ur spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad :
* *[[Myrmeciza longipes]]*
E gavout a reer e Suamerika.

Pevar (4) isspesad zo dezhañ en holl.
* *M. l. boucardi* von Berlepsch, 1888 – e norzh kreiz Kolombia.
* *M. l. griseipectus* von Berlepsch & Hartert, 1902 – e biz Brazil, Gwianaoù, gevred Kolombia ha su Venezuela.
* *M. l. longipes* (Swainson, 1825) – e biz Kolombia, Enez Trinidad ha norzh Venezuela.
* *M. l. panamensis* Ridgway, 1908 – e norzh Kolombia ha reter Panamá.

## Ar spesad warn-ugent kaset da c'henadoù all
* *M. atrothorax* e *[[Myrmophylax atrothorax|Myrmophylax]]*,
* *M. berlepschi*, *laemosticta*, *nigricauda* ha *palliata* e *[[Sipia]]*,
* *M. castanea* ha *hemimelaena* e *[[Sciaphylax]]*,
* *M. disjuncta* en *[[Aprositornis disjuncta|Aprositornis]]*,
* *M. exsul* e *[[Poliocrania exsul|Poliocrania]]*,
* *M. ferruginea*, *loricata*, *ruficauda* ha *squamosa* e *[[Myrmoderus]]*,
* *M. fortis*, *immaculata* ha *zeledoni* en *[[Hafferia]]*,
* *M. goeldii* ha *melanoceps* en *[[Akletos]]*,
* *M. griseiceps* en *[[Ampelornis griseiceps|Ampelornis]]*,
* *M. hyperythra* e *[[Myrmelastes]]*,
* *M. pelzelni* en *[[Ammonastes pelzelni|Ammonastes]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Anthocephala

***Anthocephala*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Anthocephala berlepschi]]*,
* *[[Anthocephala floriceps]]*.

O c'havout a reer e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Anthocephala berlepschi

***Anthocephala berlepschi*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.

Dougen a ra anv an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915), roet d'ar spesad gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898) e 1893.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad e flondrenn ar Stêr Magdalena e Kolombia (Suamerika).

## Notennoù ha daveennoù
Dacnis berlepschi

***Dacnis berlepschi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

Dougen a ra anv an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915), roet d'ar spesad gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933) e 1900.

## Doareoù pennañ

## Boued
Martezeañ a reer e vev diwar amprevaned, frouezh ha sun-bleuñv.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Ecuador ha Kolombia (Suamerika).

## Liammoù diavaez
*  ''Dacnis berlepschi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dacnis berlepschi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Rhegmatorhina

***Rhegmatorhina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1888 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Rhegmatorhina berlepschi]]*,
* *[[Rhegmatorhina cristata]]*,
* *[[Rhegmatorhina gymnops]]*,
* *[[Rhegmatorhina hoffmannsi]]*, 
* *[[Rhegmatorhina melanosticta]]*
** *R. m. badia*, *brunneiceps*, ***melanosticta*** ha *purusiana*.

O c'havout a reer holl e Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Hylopezus berlepschi

***Hylopezus berlepschi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Grallariidae.

Anvet e voe *Grallaria berlepschi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1903) gant an evnoniour aostrian Carl Eduard Hellmayr (1859-1933) da zougen bri d'an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag [[isspesad]]où
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Hylopezus berlepschi berlepschi*, e kreisteiz al lodenn Amazonia eus Brazil, gevred Perou ha hanternoz Bolivia,
* *H. b. yessupi*, e reter ha kreiz Perou ha kornôg al lodenn Amazonia eus Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Hylopezus berlepschi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hylopezus berlepschi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Hans Geiger (fizikour)

**Johannes Wilhelm Geiger**, bet ganet e Neustadt an der Haardt (Impalaeriezh alaman d'ar c'houlz) d'an 30 a viz Gwengolo 1882 hag aet da Anaon e Potsdam (Alamagn gouzalc'het gant ar Gevredidi) d'ar 24 a viz Gwengolo 1945, a oa ur fizikour alaman brudet da vezañ ijinet ar c'honter Geiger e 1928 gant Walther Müller. 

Mab e oa da Wilhelm Geiger (1856-1943), ur reteroniour barrek war an indezegouriezh hag an iranegouriezh hag a oa kelenner e Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg.
Er Skol-veur-se e krogas **Hans Geiger** gant e studi war ar Fizik hag ar Matematik kenkent ha 1902. Paket e zoktorelezh gantañ e 1906 ez eas da University of Manchester ma krogas da labourat evel eiler ar fizikour breizhveuriat Ernest Rutherford (1871-1937) adalek 1907. Eno, e 1909, e kasas da benn an Arnodenn Geiger–Marsden — a-gevret gant ar fiizikour breizhveuriat Ernest Marsden (1889-1970) — a ziskouezas ez eo tolpet al lodenn eus an danvez he bec'hiad muiel en un egor bihan-eston (derc'han an atom).
E 1911 an hini eo e voe embannet lezenn Geiger–Nuttall, diwar e labourioù gant ar fizikour saoz John Mitchell Nuttall (1890-1958), hag a liamm digresk argemmvac'hel an izotopoù skinoberiek ouzh gremm ar skinadoù alfa.

A-gevret gant e studier Walther Müller (1905-1979) ec'h ijinas, e 1928, ar gorzenn Geiger-Müller (o wellaat hini Rutherford-Geiger), ul lodenn bouezus eus ar c'honter Geiger da zont.

## Notennoù ha daveennoù
Chlorospingus

***Chlorospingus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chlorospingus canigularis]]*
** *C. c. *'canigularis***, ''conspicillatus'', ''olivaceiceps'', ''paulus'' ha ''signatus'',
* ''[[Chlorospingus flavigularis]]''
** ''C. f. '''flavigularis***, *hypophaeus* ha *marginatus*,
* *[[Chlorospingus flavopectus]]*
** *C. f. albifrons*, *argentinus*, *bolivianus*, *cinereocephalus*, *dwighti*, *eminens*, *exitelus*, *falconensis*, ***flavopectus***, *fulvigularis*, *hiaticolus*, *honduratius*, *jacqueti*, * macarenae*, *nigriceps*, *olsoni*, *ophthalmicus*, *peruvianus*, *phaeocephalus*, *ponsi*, *postocularis*, *punctulatus*, *regionalis*, *trudis*, *venezuelanus* ha *wetmorei*,
* *[[Chlorospingus inornatus]]*,
* *[[Chlorospingus parvirostris]]*
** *C. p. huallagae*, *medianus* ha ***parvirostris***,
* *[[Chlorospingus pileatus]]*,
* *[[Chlorospingus semifuscus]]*
** *C. s. livingstoni* ha ***semifuscus***,
* *[[Chlorospingus tacarcunae]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, nav isspesad ha tregont (39) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Rhynchospiza

***Rhynchospiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1898 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Rhynchospiza stolzmanni]]*,
* *[[Rhynchospiza strigiceps]]*
** *R. s. dabbenei* ha ***strigiceps***.

O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e voent er genad *[[Aimophila]]* betek 2009.

## Notennoù ha daveennoù
Arremonops

***Arremonops*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1896 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Arremonops chloronotus]]*
** *A. c. *'chloronotus*** ha ''twomeyi'',
* ''[[Arremonops conirostris]]''
** ''A. c. '''conirostris***, *inexpectatus*, *pastazae*, *striaticeps*, *umbrinus* ha *viridicatus*,
* *[[Arremonops rufivirgatus]]*
** *A. r. chiapensis*, *crassirostris*, *rhyptothorax*, ***rufivirgatus***, *sinaloae*, *sumichrasti*, *superciliosus* ha *verticalis*
* *[[Arremonops tocuyensis]]*.

O c'havout a reer e kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika, Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Pipilo

***Pipilo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged (bev c'hoazh) a ya d'ober ar genad :
* *[[Pipilo chlorurus]]*,
* an tohi divgazel ruz (*Pipilo erythrophthalmus*)
** *P. e. alleni*, *canaster*, ***erythrophthalmus*** ha *rileyi*,
* *[[Pipilo maculatus]]*
** *P. m. arcticus*, *chiapensis*, *clementae*, (†) *consobrinus*, *curtatus*, *falcifer*, *falcinellus*, *gaigei*, *griseipygius*, *macronyx*, ***maculatus***, *magnirostris*, *megalonyx*, *montanus*, *oaxacae*, *oregonus*, *orientalis*, *repetens*, *socorroensis*, *umbraticola* ha *vulcanorum*,
*(††) *[[Pipilo naufragus]]*,
* *[[Pipilo ocai]]*
** *P. o. alticola*, *brunnescens*, *guerrerensis*, *nigrescens* hag ***ocai***.

Nav isspesad warn-ugent (29), bev c'hoazh, en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Amphispiza

***Amphispiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1874 gant an evnoniour stadunanat Elliott Coues (1842-1899).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Amphispiza bilineata]]*
** *A. b. bangsi*, *belvederei*, ***bilineata***, *cana*, *deserticola*, *grisea*, *opuntia*, *pacifica* ha *tortugae*,
* *[[Amphispiza quinquestriata]]*
** *A. q. *'quinquestriata**' ha *septentrionalis*.

O c'havout a reer e hanternoz Mec'hiko ha kornôg Stadoù-Unanet Amerika, unnek isspesad (11) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Liu Xiaobo

**Liu Xiaobo**, ganet d'an 28 a viz Kerzu 1955 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Gouere 2017, a oa ur skridvarnour, skrivagner, barzh ha stourmer evit gwirioù Mab-Den sinaat. Bet e oa bet enoret gant Priz Nobel ar Peoc'h e 2010. Goulennet e oa bet gantañ ma vije degaset reizhadurioù politikel e Sina, engouestlet e oa bet e meur a gampagn a-enep ar strollad unpenn komunour a ren ar vro.

Toullbac'het e oa bet evel prizoniad politikel ha "disrannour" e Jinzhou (Liaoning). D'ar 26 a viz Mezheven 2017 e voe dieubet evit abegoù yec'hed dre ma oa bet kavet ur c'hrign-bev marvus dezhañ. Marvet eo en ospital d'an oad a 61 bloaz.

Political Charter 08 Parade A02.jpg|E 2008
Protest in Hong Kong against the detention of Liuxiaobo 11Feb.jpg|E 2010
Melozone

***Melozone*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Melozone aberti]]*
** *M. a. *'aberti*** ha ''dumeticola'',
* ''[[Melozone albicollis]]''
** ''M. a. '''albicollis*** ha *marshalli*,
* *[[Melozone biarcuata]]*,
* *[[Melozone cabanisi]]*,
* *[[Melozone crissalis]]*
** *M. c. albigula*, *aripolia*, ***crissalis***, *petulans* ha *senicula*,
* *[[Melozone fusca]]*
** *M. f. campoi*, ***fusca***, *intermedia*, *jamesi*, *mesata*, *mesoleuca*, *perpallida*, *potosina*, *texana* ha *toroi*,
* *[[Melozone kieneri]]*
** *M. k. grisior*, ***kieneri*** ha *rubricata*,
* *[[Melozone leucotis]]*
** *M. l. *'leucotis**', *nigrior* hag *occipitalis*.

O c'havout a reer e Norzhamerika, Mec'hiko ha Kreizamerika, pemp isspesad warn-ugent (25) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Le Marquis d'Anaon

**Le Marquis d'Anaon** zo un heuliad bandennoù-treset istorel gall. Diazezet eo war mojenn ar markiz a Anaon, ur vojenn pobl eus an  kantved.

* Senario : Fabien Vehlmann
* Tresadennoù : Matthieu Bonhomme
* Livioù : Delf
## Istor
Jean-Baptiste Poulain zo bet kefridiet gant desevel Nolwen, mab baron Grac lesanvet "ar roñfl". Mont a ra neuze an haroz war enezenn Grac. Kejañ a ra gant ar baron hag a zo un den hegarat skiantour a dudi. Siwazh Nolwen ar mab a zo steuziet, pa erru mare koan ez eo degaset ar vugel marvet. Stanket war an enezenn Jean-Baptiste Poulain a zo vont da glask kompren petra a zo erruet.
## Tro-dro d'an heuliad
* E fin al levrenn 1 e vo lesanvet Jean-Baptiste Poulain, markiz an Anaon.
## Lodennoù an heuliad
* Levrenn 1 : L'Ile de Brac (2002)
* Levrenn 2 : La Vierge noire (2003)
* Levrenn 3 : La Providence (2004)
* Hollad : Contes et Légendes (lodennoù 1 da 3 e gwenn-ha-du) (2005)
* Levrenn 4 : La Bête (2006)
* Levrenn 5 : La chambre de Kheops (2008) - (lakaet war-raok e-pad Festival Angoulême 2009)
Peucaea

***Peucaea*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ breaned, krouet e 1839 gant an evnoniour breton-ha-stadunanat Jean-Jacques Audubon (1785-1851).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Peucaea aestivalis]]*
** *P. a. *'aestivalis***, ''bachmani'' hag ''illinoensis'',
* ''[[Peucaea botterii]]''
** ''P. b. arizonae'', ***botterii***, ''goldmani'', ''petenica'', ''spadiconigrescens'', ''texana'', ''vantynei'' ha ''vulcanica'',
* ''[[Peucaea carpalis]]''
** ''P. c. bangsi'', ***carpalis*** ha ''cohaerens'',
* ''[[Peucaea cassinii]]'',
* ''[[Peucaea humeralis]]'',
* ''[[Peucaea mystacalis]]'',
* ''[[Peucaea ruficauda]]''
** ''P. r. acuminata'', ''connectens'', ''lawrencii'' ha ***ruficauda**',
* *[[Peucaea sumichrasti]]*.

O c'havout a reer e kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika, Mec'hiko ha Kreizamerika, triwec'h (18) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e voent er genad *[[Aimophila]]* betek 2009.

## Notennoù ha daveennoù
Bernard Stasi

**Bernard Stasi**, ganet d'ar 4 a viz Gouere 1930 e Reims (Marne) ha marvet d'ar 4 a viz Mae 2011 en 18vet arrondisament eus Pariz, a oa ur politikour he skrivagner gall.
## Buhez
Tud-kozh Bernard Stasi a oa a orinoù lies: Italia, Bro-Spagn ha Kuba. Deuet e oa eñ da vezañ a Gall dre sevel ar goulenn pa oa oadet a 18 vloaz. Breur e oa da Vario Stasi, bet bâtonnier eus Pariz ha da Gérard Stasi paotr ar c'henwerzh.
## Tabutoù
Tabutoù lies a oa bet a-enep an den.
### Jean-Marie Le Pen
D'ar 6 a viz C'hwevrer 1986, e-pad un tabut gant Jean-Marie Le Pen war France Inter, e embann Bernard stasi « N'em eus ket memes kredennoù a c'hwi », an hini all a respont trumm dezhañ: « Normal eo, dre ma z'oc'h mab d'un envroad ha n'oc'h deuet da vezañ gall pa oac'h 18 vloaz ». Ha Stasi da respont: « C'hwi a embann ne vefe ket tu din, me, mab d'un envroad d'ober politikerezh? ». Le Pen a echu ar gaoz gant ar frazenn « Soñjal a ra din ez eo un afer a doareoù mat ».

Goude kouezhadenn Moger Berlin, Jean-Marie Le Pen a dag hag un-dro Bernard Stasi : « Pa vezer anvet Stasi, e reer evel ar strollad komunour, cheñchet e vez anv».

### An envroañ
Brudet eo bet Bernard Stasi da geñver harp d'an envroidi dre e levr *L'immigration, une chance pour la France*. Burutellet eo bet kalz war an dachenn-se betek e-touezh izili e strollad poltitikel. Taget e oa lies evit bezaña-du gant an envroañ meur, gant ar metoù broadelour met ivez gant Christian Bonnet da skouer ezel d'an UDF.

## Buhez politikel
;Kannadoù lec'hel
* 1970 - 1977 : maer Épernay
* 1983 - 2000 : maer Épernay
* 1981 - 1988 : prezidant kuzul rannvroel Champagne-Ardenne
;Kannad parlamantel
* 11 a viz Gouere 1968 - 6 a viz Mae 1973 : kannad pevare pastell-vro ar Marne (dilez evit mont tre ar gouarnamant)
* 3 a viz Ebrel 1978 - 1añ a viz Ebrel 1986 : kannad pevare pastell-vro ar Marne
* 2 a viz ebrel 1986 - 14 a viz Mae 1988 : kannad pevare pastell-vro ar Marne
* 23 a viz Mezheven 1988 - 1añ a viz Ebrel 1993 : kannad ar c'hwec'hvet pastell-vro er Marne
* 19 a viz Gouere 1994 - 24 a viz Ebrel 1998 : kannad europat
## Oberennoù
* *Vie associative et démocratie nouvelle*, Presses universitaires de France, 1979, 
* *L'Immigration, une chance pour la France*, Robert Laffont, dastumadenn. « Franc Parler », 1984, 
* *La politique au cœur*, Robert Laffont, 1993, 
* *Tous Français, l'immigration, la chance de la France*, Hugo Document, 2007, 
## Enorioù
* E 2013 ez eus bet krouet ur park Bernar Stasi gant kêr Reims, en Epernay ez eus bet badeziet ur blasenn ivez. 
## Tro-dro d'an den
* Adal titl e levr, *L'immigration, une chance pour la France*, ez eus bet krouet un droienn kunujennus er metoù broadelour gall evit komz eus an envroidi dre guzh oc'h ober anezho *chances pour la France* berraet e *CPF*.
* Lesanvet e oa bet « Stasibaou » gant Christian Bonnet adal anv ar broadelour ha stourmer disrannour Jean-Marie Tjibaou.
* Lesanvet e oa bet « la tête de Turc des maniaques de la xénophobie » gant Salim Jay, kazetenner evit Le Soir e 2011.

## Notennoù ha daveennoù
Ammodramus

***Ammodramus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, breaned ennañ, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Ammodramus aurifrons]]*
** *A. a. apurensis*, ***aurifrons***, *cherriei* ha *tenebrosus*,
* *[[Ammodramus bairdii]]*,
* *[[Ammodramus caudacutus]]*
** *A. c. *'caudacutus*** ha ''diversus'',
* ''[[Ammodramus henslowii]]''
** ''A. h. '''henslowii*** ha *susurrans*,
* *[[Ammodramus humeralis]]*
** *A. h. *'humeralis***, ''pallidulus'', ''tarijensis'' ha ''xanthornus'',
* ''[[Ammodramus leconteii]]'',
* ''[[Ammodramus maritimus]]''
** ''A. m. fisheri'', ''macgillivraii'', ***maritimus***, ''mirabilis'', (†) ''nigrescens'', ''peninsulae'' ha ''sennetti'',
* ''[[Ammodramus nelsoni]]''
** ''A. n. alter'', ***nelsoni*** ha ''subvirgatus'',
* ''[[Ammodramus savannarum]]''
** ''A. s. ammolegus'', ''beatriceae'', ''bimaculatus'', ''borinquensis'', ''caribaeus'', ''caucae'', ''cracens'', ''floridanus'', ''intricatus'', ''perpallidus'', ''pratensis'' ha ***savannarum**'.

O c'havout a reer en Amerika, tri isspesad ha tregont (33), bev c'hoazh, dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Spizella

***Spizella*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ breaned, krouet e 1832 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Spizella atrogularis]]*
** *S. a. *'atrogularis***, ''cana'', ''caurina'' hag ''evura'',
* ''[[Spizella breweri]]''
** ''S. b. '''breweri*** ha *taverneri*,
* *[[Spizella pallida]]*,
* *[[Spizella passerina]]*
** *S. p. arizonae*, *atremaea*, *mexicana*, ***passerina*** ha *pinetorum*,
* *[[Spizella pusilla]]*,
* *[[Spizella wortheni]]*
** *S. w. browni* ha ***wortheni***.

O c'havout a reer e Norzhamerika, Mec'hiko ha Kreizamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Pyrrhocoma ruficeps

***Pyrrhocoma ruficeps*** (pe *Thlypopsis pyrrhocoma *) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

Anvet e voe *Tachyphonus ruficeps* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853).Ar spesad nemetañ er genad *Pyrrhocoma* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned moarvat.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika : e reter Paraguay, biz Arc'hantina ha kreisteiz Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Thlypopsis pyrrhocoma'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Thlypopsis pyrrhocoma'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
John Scalzi

**John Michael Scalzi II**, ganet d'an 10 a viz Mae 1969, zo ur skrivagner skiant-faltazi stadunanat ha prezidant ar Science Fiction and Fantasy Writers of America. Brudet eo bet gant an heuliad romantoù Old Man's War. Eus an heuliad-se, tri romant a zo bet enoret gant ar priz Hugo Award. Bez eo bet enoret ivez evit e labour war e vlog lec'h ma'z eus bet skrivet gantañ e-leizh a deuliadoù war ar skiant-faltazi abaoe 1998. Tapet eo bet gantañ ar priz Hugo Award for Best Fan Writer e 2008, evit e labour diseurt war e vlog, dreist-holl, hag a zo bet implijet ivez evit reiñ harp da obererezhioù madobererezh.

E romant Redshirts a oa bet enoret e 2013 gant un Hugo Award for Best Novel. Skrivet en deus bet ivez un nebeud levrioù n'int ket levrioù skiant-faltazi ha pennadoù war an ekonomiezh, ar c'hoarioù video, filmoù, ar politikerezh. Goulennet e oa bet gantañ reiñ harp e ijin evit ar stirad skinwel Stargate Universe.
## Oberennoù
#### Bed ''Old Man's War''
* *[[Old Man's War]]* (2005), Tor Books,  )
* *Questions for a Soldier* (Kerzu 2005, chapbook, Subterranean Press,  )
* *[[The Ghost Brigades]]* (C'hwevrer 2006, Tor Books,  )
* *The Sagan Diary* (C'hwevrer 2007, Subterranean Press,  )
* *[[The Last Colony]]* (Ebrel 2007, Tor Books,  )
* *[[Zoe's Tale]]* (Eost 2008, Tor Books,  )
* *After the Coup* (Gouere 2008, ebook, Tor.com,  )
* *[[The Human Division]]* (Genver – Ebrel 2013, heuliad levrioù doare ebook; dastumadenn lerv, Mae 2013, Tor Books,  )
* *[[The End of All Things (romant)|The End of All Things]]* (Even 2015, heuliad levrioù e doare ebook; dastumadenn, Eost 2015, Tor Books,  )
Artemisiospiza

***Artemisiospiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, breaned ennañ, krouet e 2011 gant an daou skiantour stadunanat John Klicka (?-) ha Richard Charles Banks (1931-).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Artemisiospiza belli]]*
** *A. b. *'belli**', *canescens* ha *cinerea*,
* *[[Artemisiospiza nevadensis]]*.

O c'havout a reer e hanternoz Mec'hiko ha kornôg Stadoù-Unanet Amerika, tri isspesad (3) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Arremon

***Arremon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Arremon abeillei]]*
** *A. a. *'abeillei*** ha ''nigriceps'',
* ''[[Arremon assimilis]]''
** ''A. a. '''assimilis***, *larensis*, *nigrifrons* ha *poliophrys*,
* *[[Arremon atricapillus]]*
** *A. a. *'atricapillus*** ha ''tacarcunae'',
* ''[[Arremon aurantiirostris]]''
** ''A. a. '''aurantiirostris***, *erythrorhynchus*, *occidentalis*, *rufidorsalis*, *santarosae*, *saturatus*, *spectabilis* ha *strictocollaris*,
* *[[Arremon basilicus]]*,
* *[[Arremon brunneinucha]]*
** *A. b. alleni*, *allinornatus*, *apertus*, ***brunneinucha***, *elsae*, *frontalis*, *inornatus*, *macrourus* ha *suttoni*,
* *[[Arremon castaneiceps]]*,
* *[[Arremon costaricensis]]*,
* *[[Arremon crassirostris]]*,
* *[[Arremon flavirostris]]*
** *A. f. dorbignii*, ***flavirostris*** ha *polionotus*,
* *[[Arremon franciscanus]]*,
* *[[Arremon perijanus]]*,
* *[[Arremon phaeopleurus]]*,
* *[[Arremon phygas]]*,
* *[[Arremon schlegeli]]*
** *A. s. canidorsum*, *fratruelis* ha ***schlegeli***,
* *[[Arremon semitorquatus]]*,
* *[[Arremon taciturnus]]*
** *A. t. axillaris*, *nigrirostris* ha ***taciturnus***,
* *[[Arremon torquatus]]*
** *A. t. borellii*, *fimbriatus* ha ***torquatus***,
* *[[Arremon virenticeps]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, seizh isspesad ha tregont (37) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Xenodacnis parina

***Xenodacnis parina*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Thraupidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar artropoded munut.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Xenodacnis parina bella*, e mervent Ecuador, hanternoz Perou,		
* *X. p. *'parina**', e kreisteiz Perou,		
* *X. p. petersi*, e kreiz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Xenodacnis parina'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Xenodacnis parina'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
FPSRussia

**FPSRussia** zo ur chadenn YouTube ha Twitch.tv brudet. Pal ar filmoùigoù skignet zo kement ha diskouez armoù ha penaos e vezont implijet. Ar re-se zo pe armoù-tan pe danvezioù-tarzh. En holl filmoùigoù e adkaver **Kyle Myers**, ur Stadunanad ganet e Lavonia, e Georgia. C'hoari a ra an dudenn **Dmitri Potapoff**, un den a orin eus Moskou gant un taol-mouezh rusek kreñv.

Pep video a gaver er chadenn a ziskouez Myers o tisplegañ munudoù an arm a vo implijet gantañ. A-wechoù e tispleg ivez ar c'henarroud istorel ha perak e oa bet krouet an arm en degouezh-se. Ur wech echu gant an displegadennoù e vez implijet an arm war sibloù a bep seurt evel frouezh, boutailhadoù, "zombied", ul lenn, mogerioù, otoioù. Er filmoùigoù kentañ e oa bet implijet ivez poltriji eus Justin Bieber.

Al lugan a glever alies zo "the professional Russian".

## Istor
Ar c'hentañ filmig a oa bet embannet d'an 10 a viz Genver 2014. E miz Ebrel 2016 e oa 6 milion a heulierien d'ar chadenn FPSRussia hag en holl e oa bet gwelet ar videoioù 728 milion a wechoù.

## Liammoù diavaez
* Chadenn YouTube ofisiel
## Daveennoù
Calypso

__NOTOC__
**Calypso** zo anv meur a vaouez, ha meur a dra, diwar anv an nimfenn e mojennoù Hellaz kozh :
*Kalypso

## Tud
*Calypso Rose, kanerez

## Sonerezh
* Calypso (sonerezh)

## Lec'hioù
*Calypso (North Carolina), e SUA

## Astronomiezh
*Calypso, ul loarenn eus Sadorn

## Listri
**Calypso*, anv lestr ar skiantour gall Jacques-Yves Cousteau
Calypso Rose

**Calypso Rose** zo anv-micher **Linda McArtha Monica Sandy-Lewis**, ganet e 1940 e Bethel Village, e Tobago, er Mor Karib, ha kanerez calypso. Abaoe he 15 vloaz e kan ha skrivet he deus ouzhpenn 800 kanaouenn ha sonenrollet un 20 albom.
Trichothraupis melanops

***Trichothraupis melanops*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

Anvet e voe *Muscicapa melanops* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Trichothraupis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e naoueier reter an Andoù, eus hanternoz Perou da hanternoz Arc'hantina, e reter Paraguay, kreisteiz Brazil ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Trichothraupis melanops'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Trichothraupis melanops'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Because (kanaouenn, The Beatles)

***Because*** (*Peogwir*) a zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar c'haner-sonaozer saoz John Lennon, daoust ha ma c'heller lenn Lennon-McCartney war golo ar pladennoù (diouzh ar c'henemglev boas a oa bet savet etre an daou arzour).

Displegañ a reas John Lennon edo o tiskuizhañ en ur gourvezvank p'he devoa kroget Yoko Ono da seniñ kentañ klotadoù *Klaviersonate Nr. 14* (gant Beethoven). Goulennet en devoa ganti o adseniñ e gin ha, diouzh an doare-mañ, e c'hanas ton ***Because*** e spered Lennon.

Kaset e oa bet an enrolladennoù da benn e studioioù Abbey Road (Londrez) d'ar 1, 4 ha 5 a viz Eost 1969, George Harrison, Lennon, McCartney ha George Martin (1926-2016) o kemer perzh enni. Embannet e voe gant Apple Records d'ar 26 a viz Gwengolo 1969 er Rouantelezh-Unanet, a-gevret gant ar c'hwezek sonenn all eus an albom *[[Abbey Road (albom)|Abbey Road]]* gant The Beatles.
Adenrollet e voe mouezh ar ganerien, div wech ouzhpenn, war an enrolladenn gentañ evit reiñ ar santad d'ar selaouerien e oa ur c'hor a nav mouezh o kanañ e kensoniezh.

## Er sinema
Evit ar wech kentañ en istor ar c'hanaouennoù savet gant The Beatles e c'haller klevout unan anezhe — ***Because*** — da-geñver tañvadenn ar film *[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]* gant Luc Besson, deuet e-maez e miz Gouere 2017. Paul McCartney e-unan en devoa roet an aotre d'ar filmaozour gall. 

## Selaou ''Because''...
*  ...tennet eus an albom ''Abbey Road'' gant The Beatles
*  ...e tañvadenn ofisiel ar film ''Valerian and the City of a Thousand Planets'' (miz Gouere 2017) gant Luc Besson.

## Lenn ar gerioù...
*  ... el lec'hienn A-Z Lyrics.

## Levrlennadur
* Philip Norman, *John Lennon: The Life*, HarperCollins Publishers, 2008, pajennoù 894,
* Tim Hill, *THE BEATLES Quatre garçons dans le vent*, Éditions Place des Victoires, miz Here 2008, pajennoù 358-359.

## Notennoù ha daveennoù
Leon III (impalaer)

**Leon III** (675-741) lesanvet an **[[Isaurian]]**, pe ar **Sirian** (e henc'hresianeg : Λέων Γ΄ ό Ίσαυρος / Leōn III ho Isauros), hag ivez **an Ikonomak** a oa impalaer Bizantion adal 717 betek e varv e 741.
Lakaat a reas fin da ugent vloaz anarkiezh, etre 695 ha 717. Difenn a reas an impalaeriezh diouzh an Omeyaded, ha lakaat berz war azeulerezh an ikonoù.
Paionia

**Paeonia** (Παιονία / Paionía e henc'hresianeg) a oa rouantelezh ar b-Paeonianed (Παίονες / Paiones, e henc'hresianeg) en Henamzer, e saonenn ar Vardar ha tro-war-dro, tost d'ar stêr Strymon. 
En Ilias e konter e oa dorn-ha-dorn ar Baeonianed ha tud Troia, nepell diouzh an Hellespontos, ha kêr d-Troia.

Hiriv eo aet an douaroù anezhi d'ober ur rannvro eus Gres, un darn vras eus Republik Makedonia hag un darnig eus kornôg Bulgaria.

## Pobloù
*Agrianes
*Almopians
*Laeaeans
*Derrones

## Rouaned
*Agis ?–359&nbsp;BC
*Lycceius 356–340&nbsp;BC
*Patraus 340–315&nbsp;BC
*Audoleon, mab da Patraus 315–285&nbsp;BC
*Ariston286–285&nbsp;BC, mab da Audoleon
*Leon 278–250&nbsp;BC
*Dropion, mab da Leon 250–230&nbsp;BC
*Bastareus ?–? BC
* Agis, a ziazezas rouantelezh Paeonia;
* Lycceius, a gemeras perzh en un emglev gant Grabos ha Trakia en 356&nbsp;BC. a-enep Roue Makedonia
* Patraeus, jeneral dindan Alesant Veur en 331&nbsp;BC.

* Didas, a harpas Fulup V Makedonia gant 4,000 brezelour adal 215 betek 197 kent JK.

## Notennoù
Atlapetes

***Atlapetes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ur spesad golvaneged ha tregont a ya d'ober ar genad :
* *[[Atlapetes albofrenatus]]*,
* *[[Atlapetes albiceps]]*,
* *[[Atlapetes albinucha]]*
** *A. a. *'albinucha***, ''azuerensis'', ''brunnescens'', ''fuscipygius'', ''griseipectus'', ''gutturalis'' ha ''parvirostris'',
* ''[[Atlapetes blancae]]'',
* ''[[Atlapetes canigenis]]'',
* ''[[Atlapetes citrinellus]]'',
* ''[[Atlapetes crassus]]'',
* ''[[Atlapetes flaviceps]]'',
* ''[[Atlapetes forbesi]]'',
* ''[[Atlapetes fulviceps]]'',
* ''[[Atlapetes fuscoolivaceus]]'',
* ''[[Atlapetes latinuchus]]''
** ''A. l. baroni'', ''caucae'', ''chugurensis'', ''comptus'', ''elaeoprorus'', ***latinuchus***, ''spodionotus'' ha ''yariguierum'',
* ''[[Atlapetes leucopis]]'',
* ''[[Atlapetes leucopterus]]''
** ''A. l. dresseri'', ***leucopterus*** ha ''paynteri'',
* ''[[Atlapetes melanocephalus]]'',
* ''[[Atlapetes melanolaemus]]'',
* ''[[Atlapetes melanopsis]]'',
* ''[[Atlapetes meridae]]'',
* ''[[Atlapetes nationi]]''
** ''A. n. brunneiceps'' ha ***nationi***,
* ''[[Atlapetes nigrifrons]]'',
* ''[[Atlapetes pallidiceps]]'',
* ''[[Atlapetes pallidinucha]]''
** ''A. p. '''pallidinucha*** ha *papallactae*,
* *[[Atlapetes personatus]]*
** *A. p. collaris*, *duidae*, *jugularis*, *paraquensis*, *parui* ha ***personatus***,
* *[[Atlapetes pileatus]]*
** *A. p. dilutus* ha ***pileatus***,
* *[[Atlapetes rufigenis]]*,
* *[[Atlapetes rufinucha]]*
** *A. r. carrikeri* ha ***rufinucha***,
* *[[Atlapetes schistaceus]]*
** *A. s. castaneifrons*, *fumidus*, ***schistaceus***, *taczanowskii* ha *tamae*,
* *[[Atlapetes seebohmi]]*
** *A. s. *'seebohmi*** ha ''simonsi'',
* ''[[Atlapetes semirufus]]''
** ''A. s. albigula'', ''benedettii'', ''denisei'', ''majusculus'', ***semirufus**' ha *zimmeri*,
* *[[Atlapetes terborghi]]*,
* *[[Atlapetes tricolor]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pemp isspesad ha daou-ugent (45) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Skrid-embann Theodosius

**Embann Theodosius** pe **Embann [[Thessaloniki]]**, anvet *Cunctos Populos* e latin, zo ur skrid-embann sinet d'ar 27 a viz C'hwevrer 380 gant an impalaer roman Theodosius Iañ, a voe lakaet gantañ ar Gristeniezh da relijion ofisiel nemeti, ha berzet ar relijionoù pagan. Heskinet e voe ivez ar filozofourien epikurian, hag ar re all.

Forbannet e voe ar relijion bagan da vat gant Theodosius d'an 8 a viz Du 392. Da-heul e voe lakaet fin d'ar skritur an arouezlunoù (abalamour dezhe diskouez skeudennoù doueed) ha d'ar C'hoarioù olimpek (abalamour ma oa noazh ar rederien).

## Pajennoù kar

* Skrid-embann Milano

## Levrlennadur
*François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C*. Editions Errance. Paris. 1994
Fthia

**Fthia** *he farkeier strujus ha magerez [[haroz]]ed* (henc'hresianeg : Φθίη *Phthíê* ; dhimotiki : Φθία *Fthía*) pe **Fthiotida** (henc'hresianeg : Φθιώτις *Phthiôtis* ; dhimotiki : Φθιώτιδα *Fthiótidha*) zo ur vro gozh en Henc'hres, e gevred Thessalia, e penn ar Pleg-mor maliak. Kêr Fthia e oa ar gêr-benn, hervez Homeros, met n'eus bet kavet roud ebet anezhi.

Eno edo pobl ar Vyrmidoned o chom. Rouantelezh an harozed Peleüs, e vab Ac'hilleüs hag e vab-bihan Neoptolemos, e oa. Bro an Termopiloù eo Fthia.

Diwar ar ger *Fthiótidha* eo anvet an distrig Fthiotida, a zo bihanoc'h eget Fthia an Henamzer.

## Notennoù
Pleg-mor Maliak

Ar **pleg-mor maliak** (Μαλιακός κόλπος, Maliakós kólpos e gresianeg, en latin *Sinus Maliacus*), pe *lamiak*, zo ur pleg-mor e Gres, e Mor Egea, er Mor Kreizdouar, e periferia Gres-Kreiz. Dont a ra an anv eus hini pobl ar Valiaked, pe ar Valianed. Kemmet eo an aod abaoe an Henamzer, ledanaet an arvor, ha bihanaet ar pleg-mor. War an aod kreisteiz emañ ode brudet an Termopiloù, entre Gres an hanternoz ha Gres ar c'hreisteiz, abaoe an Henamzer. 

Ar stêr Sperchios a deu da aberiñ war aod kornôk ar Pleg-mor maliak.
Fthiotida

**Fthiotida** (e gresianeg : Περιφερειακή ενότητα Φθιώτιδας) zo un distrig rannvroel eus Periferia Gres-Kreiz. A-raok ar bloaz 2010 ha kempenn Kallikratis, e oa un nomos.
Treuzet eo gant ar stêr Sperc'heios.
Lamía eo ar gêr vras.

Klotañ a ra gant Fthia gozh, a oa brasoc'h, bro pobl ar Virmidoned.
Mirmidoned

Ar **Vyrmidoned** (henc'hresianeg : Μυρμιδόνες *Myrmidónes*, eus μύρμηξ *mýrmex* « merienenn ») zo ur bobl vojennel eus Henc'hres.

Meneget int en *[[Ilias]]*, oberenn Homeros, ha perzh a gemeront e brezel Troia, gant an haroz Ac'hilleüs. Diskenn a rajent eus ur roue Myrmidon, a vije bet roue Fthia, mab da Zeus hag Eurymedousa, priñsez eus Fthia, a voe hoalet gantañ pa oa aet an doue e stumm ur verienenn.

Brudet e oa o fealded.

## Yezhoù
Implijet eo bet ar ger e saozneg evit ober anv eus soudarded pe mevelien sentus prest da skeiñ.

## Lennegezh
* Homeros, *[[Ilias]]
* [[Ovidius]],  *Metamorfozoù
* Aesc'hulos, Ar virmidoned, trajedienn aet da goll 
* Pierre de Ronsard - Les Amours (ur meneg er varzhoneg *Je ne suis pas ma guerrière Cassandre*) 
* William Shakespeare, Troilus and Cressida''.
Dornziouganerezh

An **dornziouganerezh** zo un diouganerezh ma lavarer e lenner planedenn an den e linennoù e zorn pe e zaouarn. 

## Notennoù
Al lennerez-planedennoù (Caravaggio)

**Al lennerez-planedennoù** (*Buona ventura* en italianeg), zo un eoullivadur war lien gant Caravaggio. Div oberenn zo en anv-se.

## An daolenn
Ur paotr yaouank gwisket kran zo o reiñ e zorn da lenn e blanedenn d'ur jipsianez, ha ne wel ket emañ-hi o tennañ e walenn digantañ.

## Daou zoare
Daou zoare a oa bet graet gant an arzour er bloavezhioù 1590. Un tamm dizemglev zo c'hoazh diwar-benn pe vloaz e oant bet graet.

Caravaggio_(Michelangelo_Merisi)_-_Good_Luck_-_Google_Art_Project.jpg|*Al lennerez-planedennoù*, doare kentañ (1594-95), 115 × 150&nbsp;cm, Roma, Pinacoteca Capitolina. Honnezh eo an daolenn a zo bremañ er Musei Capitolini e Roma.
The Fortune Teller-Caravaggio (Louvre).jpg|*Al lennerez-planedennoù* (1596-1597) gant Caravaggio. Honnezh zo bremañ e Mirdi al Louvre e Pariz, ma'z eo anvet *La diseuse de bonne aventure*. En doare-mañ e vefe poltredet Mario Minniti, ul livour eus Sikilia, kompagnun da Garavaggio.


## An doare kentañ
Hervez Giovanni Pietro Bellori, a skrive un 50 vloaz goude marv Caravaggio, en defe an arzour kemeret da batrom ur jipsianez a-douez tremenerien er straed evit diskouez n'en doa ket da zreveziñ mistri an Henamzer.

## Istor
E deroù ar bloavezhioù 1590 edo Caravaggio o labourat e ti Giuseppe Cesari pa reas anaoudegezh gant livourien arall ha dreist-holl Prospero Orsi. Hennezh a anaveze kalz a dud, hag a gavas bod dezhañ en ti Monsignor Fantino Petrignani, ma c'halle mont ha dont en e frankiz. Dre Orsi e reas anaoudegezh gant e vreur-kaer, Gerolamo Vittrici, sekretour d'ar pab Klemañs VIII, ha hennezh a c'houlennas digant Caravaggio ober teir zaolenn, en o zouez *[[Maddalena penitente (Caravaggio)|Maddalena penitente]]*, *[[Riposo durante la fuga in Egitto]]* hag ***Al lennerez-planedennoù***, evit reiñ harp d'an arzour. Miret e voe an oberennoù a-dreñv d'ur rideoz, evit ma ne vijent ket eillivet gant den ebet.
Niverziouganerezh

An **niverziouganerezh** zo un doare diouganerezh dre an niveroù eus 1 da 9. Peurvuiañ e vez kaoz da dreiñ lizherennoù un anv-bihan hag un anv-tiegezh en un heuliad sifroù. Ganto e jeder un niver hag a vez dielfennet da ziouganañ nerzh ha gwanded an den.
Brennig

Ar **brennig** zo blotviled gasteropod.

* ar brennig don (Patella vulgata) 
* ar brennig plat (Patella ulyssiponensis)
Mario Minniti

**Mario Minniti**, bet ganet d'an 8 a viz Kerzu 1577 e Siracusa hag aet da Anaon e miz Du 1640 er memes kêr, a oa ul livour italian eus Sikilia.Erruout a reas e Roma en 1593 ma labouras gant Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610).

## E vuhez

Ranket en dije kuitaat Sikilia abalamour d'ur muntr evit mont da Valta. Alese ez eas da Roma en 1593. Labourat a reas e ti Lorenzo Carli, ha dont da vezañ mignon da g-Caravaggio.

Ne voe ket patrom ken goude 1600 dre ma timezas, met e gavout a reer en afer muntr Ranuccio Tomassoni pa voe kondaonet Caravaggio d'ar marv. 

War-dro 1606 e tistroas Minniti d'e vro ha bod a roas d'e vignon e Sikilia, pa dec'has Caravaggio en 1608-1609, ha kavout labour dezhañ.

Livañ a reas Mario Minitti ur *Madonna del Soccorso* evit iliz San Giovanni Battista e Vizzini.

Dont a reas da vout arzour brudet en e vro, ma laboure e doare Caravaggio. Labourat a reas e Messina dreist-holl. 

## Oberennoù

## Notennoù ha daveennoù

 deathsPeople from Syracuse, SicilyItalian Baroque painters16th-century Italian painters
Siracusa

**Siracusa** (*Sarausa* e sikilianeg), brezhonekaet e **Sirakuza**, zo ur gêr hag ur gumun eus enezenn ha rannvro Sikilia, en Italia, ha kêr-benn Proviñs Sirakuza.

121 000 a annezidi a vev enni.

## Istor
### Henamzer
Ganet eo kêr war enezenn Ortigia, en -734, krouet gant Hellaziz eus Korintos, e-kichen ur feunteun. Alese e voe savet trevadennoù arall : Akrai en -664, Kasmenai-Casmene en -643, Camarina en -589 …
Meur a wech ec'h enebas ouzh galloud Aten. brezelioù a voe gant an Etrusked.

### Krennamzer

**Gwelout [[Seziz Siracusa]]*.

## Monumantoù

La_Fonte_Aretusa_(Ortigia,_Siracusa),_The_source.jpg|Ar Fonte Aretusa, feunteun brudet ha kanet gant barzhed an Henamzer

*Iliz Santa Lucia alla Badia

## Tud dibar
* Paolo Boi, mestrc'hoarier echedoù italian, zo bet ganet e Sirakuza.

## Pennadoù kar
* Siracusa (gwin) zo anv ur gwin graet e kumun Siracusa. 
* Siracusa Calcio, anv ur skipailh mell-droad e kumun Siracusa.
* Syracuse, anv gallek

## Notennoù ha daveennoù
Antipatros (jeneral)

**Antipatros** (henc'hresianeg : Ἀντίπατρος) (war-dro 397–319 kent JK), a oa jeneral gant Fulup II Makedonia hag Alesant Veur.
Frygia

**Frygia** (henc'hresianeg : Φρυγία *Frygía*) a oa ur vro en Azia-Vihanañ an Henamzer, etre Lydia war aodoù ar Mor Egea er c'hornôg ha Kappadokia er reter, e tachenn proviñsoù turk Afyon, Eskişehir hag Ankara hiziv.

Hervez Herodotos e teue pobl Frygia eus Makedonia hag eus Albania ; neuze e vijent bet unan eus pobloù ar mor.
Dionysios Halikarnassos

**Dionysios Halikarnassos** (henc'hresianeg : Διονύσιος *Dionýsios*), ganet a-raok -53 en Halikarnassos marvet goude ar bloaz -8, a oa un istorour gresian.

## E vuhez
Ganet e oa a-raok -53, bloaz troiad-vrezel Crassus enep ar Barted. E -30 pe -29, pa oa yaouank a-walc'h c'hoazh, e teuas da Roma, ma lavaras eo dezhi e tlee e zeskadurezh (παιδεία). Eno e tarempredas ur gevredigezh tud desket, anezho Gresianed o chom e kêr-benn an Impalaerezh, evel Caecilius Calactensis, Demetrius Magnesia, Zenon ar Gramadegour, Ammæus, hag all.

## Istor Henroma
Brudet eo e oberenn veur *Istor Henroma* (Ῥωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία *Rhōmaïkḕ Arkhaiología*). En oberenn orin e oa ugent levr adal deroù mojennel Roma (Italia rakroman, el levr I goude ar rakskrid, § 9-90) betek deroù ar c'hentañ brezel punek (264 kent JK).
Syracuse

**Syracuse** zo un anv-lec'h saoznek ha gallek, hag a gaver ivez en anv un nebeudig oberennoù.

## Gerdarzh
Diwar an anv latin *Syracusae*, deuet eus ar ger henc'hresianek Συράκουσαι, Syrákousai.

## Yezhoù all
**Syrakus* en alamaneg, ha daneg,	
**Syrakusa* en svedeg,	
*Siracusa en italianeg, hag ivez en katalaneg, kembraeg, okitaneg, spagnoleg ha portugaleg.	
**Sioracús* e gouezeleg.	
**Syrakuzy* e poloneg.
**Sirakuza* en albaneg.

## Lec'hioù
### 
**Syracuse*, anv saozneg ha galleg ar gêr anvet Siracusa en italianeg

### 
*Syracuse (New York)
*Syracuse (Indiana)
*Syracuse (Kansas)
*Syracuse (Missouri)
*Syracuse (Nebraska)
*Syracuse (Ohio)
*Syracuse (Utah)

## Oberennoù
### Komedienn war gan
* *[[The Boys from Syracuse]]* (1938) gant Lorenz Hart ha Richard Rodgers (diwar ar pezh-c'hoari *[[The Comedy of Errors]]* gant William Shakespeare).

### Film
* *[[The Boys from Syracuse (film)|The Boys from Syracuse]]*, film stadunanat gant Albert Edward Sutherland, deuet e-maez e miz Gouere 1940, diwar ar gomedienn war gan.

### Kanaouenn
**[[Syracuse (kanaouenn)|Syracuse]]*, savet e 1962 gant Bernard Dimey (1931-1981) ha Henri Salvador (1917-2008).

## Sport
*Syracuse Nationals, anv ur skipailh mell-baner stadunanat

## Pennadoù kar
* program Syracuse
* Syracusia
Syracusia

**Syracusia** (Συρακουσία) a oa anv ul lestr en Henamzer, an hirañ eus an holl listri en e amzer gant 55 m hed.

## Istor
Savet e voe war goulenn Hieron II Siracusa, evit diskouez galloud an tirant. Ne reas nemet ur veaj, eus Siracusa, en Sikilia, da Aleksandria, en Egipt, ma voe roet d'ar roue Ptolemaios III, ma voe adanvet *Alexandria* (grec: Αλεξάνδρεια).

## Notennoù
Siracusa Calcio

**Siracusa Calcio** (pe eeunoc'h : **Siracusa**) zo anv ur c'hleub mell-droad e kêr Siracusa hag a voe krouet d'ar 1añ a viz Ebrel 1924.
Siracusana

**Siracusana** pe **Italia turrita** zo ur rummad timbroù embannet etre 1953 ha 1977 en Italia.

Bihan e vent (17 mm ledander ha 21 mm uhelder), aes e oa da anavezout dre ma oa unliv pep timbr hervez pep a zalvoud-gwerzh. 

Gwelet e veze skeudenn penn ur vaouez e kreiz ur c'helc'h, ur gurunenn war he fenn. Awenet e oa bet ar rummad timbroù-se, bet treset gant an arzour Vittorio Grassi, gant ur moneiz kozh eus Siracusa, eus marevezh ar Romaned . Buan e teuas da vezañ un arouez eus Italia republikan.

An heuliad kentañ, a vez sellet outañ evel an "hini diazez", a oa ennañ nav talvoud-gwerzh, dezho ur filigran gant ur rodenn askellek. Etre 1955 ha 1960 e voe advoullet un heuliad 17 timbr gant ur filigran dezhañ stumm ur steredenn. Da c'houde, e 1968, e teuas war wel un trede rummad, savet diwar 23 talvoud-gwerzh, moullet war baper boutin ha war baper kendreluc'h. Brasoc'h a vent e oa ivez.

Tennet e voe an timbroù *Siracusana* eus ar werzh e 1988, erlerc'hiet e voent gant ar rummad "Castelli d'Italia" (*Kestell Italia*).
Siracusa (disheñvelout)

**Siracusa** zo anv ur gêr eus Sikilia hag ivez un anv-tiegezh.

## Tud
* Chiara Siracusa, kanerez
* Eufrosia Siracusa Valdaura, itron
* Sergio Siracusa, jeneral italian
* Gérard Siracusa, soner gall

## Traoù
* Siracusa (gwin), gwinieg ha gwin sikilian
* Siracusa Calcio, klub mell-droad kêr Siracusa

## Pennadoù kar
* Syracusia, lestr
Nation Red

**Nation Red** zo ur c'hoari video dreistbevañ a-enep zombied embannet d'an 23 a viz Eost 2009 war Microsoft Windows ha sevenet gant ar studio Diezelpower Studios.
## Istor ar c'hoari
17 a viz Eost 1977. Strolladoù bihan zombied a zeu war-wel er Stadoù-Unanet Amerika (er Midwest). Dre ma ne oa ket posubl dezho implij ostilhoù, nag armoù e voe aes a-walc'h da vountañ warno betek an dezerzh. Strolladoù stourm a zo savet gant ar vro a-benn lazhadegañ ar zombied hag a chomfe, goude c'hwec'h sizhun ez eo diskleriet gant ar Stad ez eo riset an aloubadeg zombi.

Hiziv-an-deiz. 30 vloaz goude an aloubadeg ur blenier kirri-samm a vlein dre ur strollad ramzel zombied en Arizona. Dont a ra a-benn da bellmgomz d'an archerien evit laret dezho ez eo posubl d'ar zombied implij armoù a-raok ma vefe troc'het ar gaoz. Deuet eo ar zombied en-dro ha dezho eo bremañ da chaseal Mab-Den.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Nation Red
Sikilianeg

Ar **sikilianeg** (*sicilianu* e sikilianeg) zo ur yezh romanek, eus skourr ar yezhoù indezeuropek, komzet e Sikilia.
Donacospiza albifrons

***Donacospiza albifrons*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

Anvet e voe *Sylvia albifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Donacospiza* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha greun ha had ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika : e kreiz Bolivia ; reter Paraguay, kreisteiz Brazil, biz Arc'hantina hag Uruguay.

## Liammoù diavaez
*  ''Donacospiza albifrons'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Donacospiza albifrons'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Riposo durante la fuga in Egitto

**Riposo durante la fuga in Egitto** (*Pennad diskuizh e-pad an tec'h da Egipt*) zo un daolenn gant Caravaggio e 1597 ha war-ziskouez er Palez Doria-Pamphili e Roma.

Kentañ oberenn an arzour diwar-benn temoù biblek eo. 

## An daolenn
En tu dehoù emañ Mari o luskellat ar mabig Jezuz war he barlenn, en tu kleiz ez eus un ael o seniñ biolin da lakaat ar bugelig da gousket tra m'emañ Jozeb o terc'hel ar c'haier sonerezh emañ an ael o lenn en ur seniñ.

## Oberennoù all
Meur a oberenn zo bet savet diwar-benn an Diskuizh e-pad an tec'h da Egipt. 

## Pennad kar
* Roll livadurioù Caravaggio
Parkesia

***Parkesia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2008 gant an evnoniour izelvroat George Sangster (1970-).

Dont a ra e anv eus hini an evnoniour stadunanat Kenneth Carroll Parkes (1922-2007).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar vedig Louisiana (*Parkesia motacilla*),
* ar vedig dour (*Parkesia noveboracensis*).

O c'havout a reer e Norzhamerika.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad *[[Seiurus aurocapilla|Seiurus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù