open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tandoor

Un **tandoor** a zo ur seurt forn graet gant pri poazh, stumm ur bezel dezhi, ha sanket en douar peurliesañ. Implijet e vez er rann eus keginerezh India anvet tandoori. Kavet e vez er Panjab dreist-holl.
Bouetet e vez an tan e-pad meur a eurvezh betek ma teufe ar bordoù da vezañ tomm a-walc'h ha neuze e vez poazhet ar boued e-barzh.

## Boued tandoor

### Kig-yar tikka

### Kig-yar tandoori
Gwelout : kig-yar tandoori

## Liammoù diavaez
*  Sekredoù-kegin tandoori
*  Sekredoù-kegin: penaos fardañ kig-yar tandoori
*  Penaos e vez savet ar forn
Kig-yar tandoori

## Sekred-kegin
En holl sekredoù-kegin diwar-benn ar c'hig-yar tandoori e kinniger meskañ spisoù liesseurt : kari, jinjebr, koumin, pebr Kayen gant yaourt a-benn aozañ un hilienn a vo soubet ar c'hig-yar enni. Evel-se e tap ar c'hig ul liv ruz-orañjez. Ur wech soubet ar c'hig e vez poazhet er forn anvet tandoor. Peurliesañ e vez servijet ar c'hig-yar tandoori asambles gant tammoù sitroñs ha tammoù ognon troc'het.
Naan

An **naan** (ourdoueg/perseg: نان, hindeg: नान, pandjabeg: ਨਾਨ) zo ur seurt bara plaen, aozet diwar bleud gwinizh, ha hep goell. Ennañ e lakaer ivez yaourt, sukr hag eoul. Spisoù (koumin, kari) a c'haller ouzhpennañ ivez. Debret e vez en Afghanistan, Iran, Ouzbekistan, Birmania, Pakistan hag e India, dreist-holl e gwalarn ar vro (Rajasthan ha Gujarat).

Disheñvel eo ar bara naan diouzh ar bara chapati : ront eo ar bara chapati, ha peurliesañ e vez poazhet war ur blakenn botin anvet tawa.
Mor bihan Gavr

**Mor bihan Gavr** zo ur pleg-mor bas, etre ledenez Gavr er c’hreisteiz ha kumunioù Porzh-Loeiz ha Rianteg en hanternoz. En em astenn a ra war 600 hektar. Pa vez uhel ar mor e vez leun a zour, hogen pa vez tre n’eo mui nemet ul lec’hideg vras pe dost. Reiñ a ra bod da evned a-leizh (garrelied, tadorned, noueliged), ha da blant dibar evel al *Limonium ovalifolium*. Abalamour da se eo bet roet d’ar c’hornad al label Natura 2000.

Gwechall, pa oa stag kêriadennoù Gavr ouzh parrez Rianteg, e ranke an dud treuziñ ar *Mor bihan* da vont d’an iliz pe da vont d’ar marc’had. E 1867 e teuas Gavr da vout ur gumun distag diouzh Rianteg, ha n’eo nemet e-pad an Eil brezel-bed e oa bet savet un hent bras evit ar c’hirri da vont a C'havr da Bleheneg. Betek bremañ e vez stanket an hent-se ingal gant an arme, he deus ur c’hamp-tennañ e reter al ledenez.

## Levrlennadur
* *Gavres - Naissance d’une commune ... 1867 – 2000*, levrig embannet gant ar gevredigezh *Gâvres arts et traditions*.

## Lec’hiennoù diavaez
*Espace découverte de la Petite Mer de Gâvres
Cadreita

**Cadreita** zo ur gumun tre e kreisteiz Nafarroa en Euskal Herria, stok ouzh La Rioja.

## Kumunioù amezek
Villafranca en hanternoz, Valtierra er reter, Milagro er c'hornôg hag Alfaro (La Rioja) er c'hreisteiz.

## Poblañs
Castejón (Nafarroa)

**Castejón** (stumm spagnolek ofisiel, implijet ivez en euskareg) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Dicastillo

**Dicastillo** (hervez ar stumm spagnolek ofisiel; *Deikaztelu* euskareg) zo ur gumun e Nafarroa en Spagn.
Ergoiena

**Ergoiena** (stumm euskarek hag ofisiel; *Ergoyena* e spagnoleg, diofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Erroibar

**Erroibar** (*Erro* hervez ar stumm spagnolek) zo ur gumun e Pireneoù Nafarroa en Euskal Herria.

## Kumunioù amezek
* Aldude, hag Urepele e Nafarroa Beherea ha Baztan en hanternoz.
* Auritz hag Artzibar er reter, 
* Lintzoain er reter
* Esteribar er c'hornôg.
Erromantzatua

**Erromantzatua** (*Romanzado* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa en Euskal Herria, e komark Irunberri.
Solomon

**Solomon** zo un anv hebreek implijet evel anv-bihan saoznek.

## Yezhoù all
* troet da Salamun, ha goude da Salaun, e brezhoneg.

## Anv-bihan
*Solomon Burke, kaner soul music stadunanat
*Solomon Grundy, anv saoznek faltazius
*Solomon Passi, matematikour ha politikour bulgar

## Anv-tiegezh
### Arzourion
*Simeon Solomon, livour saoz
*Solomon Joseph Solomon, livour saoz

### Politikourion
*Albert Solomon (1876-1914), politikour aostralian, bet kentañ ministr Tasmania
*Gerald B. H. Solomon (1930-2001), politikour stadunanat
*John R. Solomon (1910-1985), politikour kanadian
*Vaiben Solomon (1853-1908), politikour aostralian, bet kentañ ministr Aostralia ar Su

### Skiantourion
**Immanuel ar Roman* pe Immanuel Ben Solomon (1261-1328), barzh italian yuzev.

## Lec'hanvadurezh
*Solomon, Kansas, e SUA
*Solomon River, ur stêr e Kansas, e SUA
*Solomons, Maryland, e SUA

## Pennadoù kar
*Salaun
*Salamun
*Salamon
*Salomo
*Salmon
*Salomon
*Shalom
*Shlomo
Esteribar

**Esteribar** (*Esteríbar* hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa en Euskal Herria, en euskaregva, un 20 km eus Iruña, ar gêr-benn. 
1 518 a dud a oa o chom eno en 2004.

## Kumunioù amezek
*Erroibar er reter
*Baztan en hanternoz
Salomon

**Salomon** zo un anv hebreek, kar da Salamun ha Salaun e brezhoneg.

## Yezhoù all
**Salomão*, e portugaleg

## Tud
*Salomon, roue Israel, er Bibl
**Barnedigezh Salomon
*Salaun (?-†874), roue Breizh etre 857 ha 874, Salomon e galleg
*Salomon Müller (1804-1864), naturour alaman
*Salomon Flor (1908-1983), mestrc'hoarier echedoù tchek

## Anv-tiegezh
*Dieter Salomon (bet ganet e 1960), maer Freiburg, en Alamagn,
*Edward Salomon (1828-1909), gouarnour Wisconsin,
*Edward S. Salomon (1836-1913), jeneral stadunanat,
*Ernst von Salomon, skrivagner alaman, unan eus muntrerien Walther Rathenau,
*Franz Pfeffer von Salomon, e penn an Sturmabteilung (SA) adal 1926 betek 1930,
*Frederick C. Salomon (1826-1897), jeneral stadunanat,
*Lysius Salomon (1815-1888), prezidant Haiti etre 1879 ha 1888,
*Siegfried Salomon (1885-1962), sonaozer danat.

## Lec'hanvadurezh
*an Inizi Salomon

## Pennadoù kar
*Solomon
*Salomo
Espartza-Zaraitzu

**Espartza-Zaraitzu** (stumm ofisiel euskarek) (*Esparza de Salazar* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Ezporogi

**Ezporogi** (*Ezprogui* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun didud a-walc'h e Nafarroa en Euskal Herria, e merindad Zangoza.

## Poblañs
Alhama

An **Alhama** (*Río Alhama* e spagnoleg) zo ur stêr e Spagn, adstêr d'an Ebro war he lez dehoù er Rioja. Pa dremen dre Corella hag Alfaro eo anvet ***Río Mayor***.

## Red
Eieniñ a ra er *Sierra de Almuerzo* e Suellacabras, e Proviñs Soria, ha goude 84 km war-zu ar biz e tegouezh er Rioja, e treuz Proviñs Soria, e teu en-dro e-barzh ar Rioja dre Alfaro, ma en em vesk gant dour an Ebro.

## Gerdarzh
Eus an arabeg e teu an anv *Alhama*, eus ar ger "*Al Hamma*" لحامة, a c'haller treiñ gant "kouronkva tomm", abalamour d'an doureier tomm a zo er stêr e meur a lec'h, ha dreist-holl el lec'h anvet "Los baños de Fitero".

## Kêrioù treuzet
Adalek an eienenn:
*E Proviñs Soria
**Suellacabras
**Magaña
**Cigudosa
*E La Rioja
**Aguilar del Río Alhama
**Inestrillas
**Cervera del Río Alhama
**Las Ventas
*E Navarra
**Baños de Fitero
**Fitero

**Zentroniko
**Corella
*E La Rioja
**Alfaro

## Gwelvaoù
*Contrebia Leucade
**Pozo Largo* (Puñs bras)

## Ergerzhout
*Camino Verde

## Kouronklec'hioù
*La Albotea (e Cervera del río Alhama)
*Baños de Fitero

## Liammoù diavaez
* Skeudennoù
Bapaume

**Bapaume** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### kantved
* Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia: Emgann Bapaume, d'an 2 ha d'an 3 a viz Genver 1871.

### kantved
* Brezel-bed kentañ: Bapaume a zo unan eus palioù ar re aliañset e-pad Emgann ar Somme e 1916. Emgannoù a voe e **Bapaume** e 1914 (Emgann Le Transloy), e 1917 ha div wezh e 1918. 
* Eil brezel-bed: 
** 1940: Emgann Bapaume (1940).
** Harzhet eo ar maer, Abel Guidet, ezel ag ar Rezistañs; kaset eo da kamp-bac'h Gross-Rosen (Alamagn); mervel a ra eno d'ar 27 a viz Du 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2007


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4350
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 3492
  bar:1800 from:0 till: 3214
  bar:1806 from:0 till: 3084
  bar:1821 from:0 till: 3060
  bar:1831 from:0 till: 3189
  bar:1836 from:0 till: 3122
  bar:1841 from:0 till: 3210
  bar:1846 from:0 till: 3158
  bar:1851 from:0 till: 3265
  bar:1856 from:0 till: 3189
  bar:1861 from:0 till: 3149
  bar:1866 from:0 till: 3174
  bar:1872 from:0 till: 3059
  bar:1876 from:0 till: 3274
  bar:1881 from:0 till: 3335
  bar:1886 from:0 till: 3291
  bar:1891 from:0 till: 3001
  bar:1896 from:0 till: 3144
  bar:1901 from:0 till: 3113
  bar:1906 from:0 till: 2946
  bar:1911 from:0 till: 2917
  bar:1921 from:0 till: 2112
  bar:1926 from:0 till: 2947
  bar:1931 from:0 till: 2782
  bar:1936 from:0 till: 2833
  bar:1946 from:0 till: 2748
  bar:1954 from:0 till: 3221
  bar:1962 from:0 till: 3275
  bar:1968 from:0 till: 3575
  bar:1975 from:0 till: 3689
  bar:1982 from:0 till: 3524
  bar:1990 from:0 till: 3509
  bar:1999 from:0 till: 4331
  bar:2006 from:0 till: 4148


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Enez Amsterdam

**Enez Amsterdam** (*Île Amsterdam* e galleg) zo un enezenn perc'hennet gant Bro-C'hall e su Meurvor Indez. Gant Enez Sant-Paol, 85 km pelloc'h er su, ez a d'ober distrig Inizi Sant-Paol hag Amsterdam, unan eus pemp distrig Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs. Ar pevar all zo: Crozet, Inizi Kergelenn, Douar Adélie, hag an Inizi Strewet.

Martin-de-Viviès eo anv ar pennlec'h.

## Levrlennadur
* PÉRON, Pierre François, *Mémoires du Capitaine Péron, sur ses Voyages aux Côtes d’Afrique, en Arabie, à l’Île d’Amsterdam, aux Îles d’Anjouan et de Mayotte, aux Côtes Nord-Oeust de l’Amérique, aux Îles Sandwich, à la Chine, etc.* Paris 1824
* Alfred van Cleef, *The lost island. Alone among the fruitful and multiplying*, (Metropolitan, New York, 2004; ISBN 13: 9780805072259/ ISBN 10: 0-8050-7225-X)
Martin-de-Viviès

Martin-de-Viviès eo anv pennlec'h Enez Amsterdam, un enezenn perc'hennet gant Bro-C'hall e su Meurvor Indez. Un diazlec'h skiantel eo gant un ugent a dud e-barzh.
Inizi Crozet

**Inizi Crozet** zo un enezeg e Meurvor Indez, perc'hennet gant Bro-C'hall. Bez' ez int unan eus pemp distrig Tiriad Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs. Dizoloet e oant bet er bloaz 1772 gant Nicolas Thomas Marion-Dufresne. E eilkabiten, Julien Crozet, ur Breton ganet e Porzh-Loeiz, eo a zouaras evit kemer an inizi en anv roue Bro-C'hall, setu perak e voe anvet Enez ar Berc'hennidigezh (*Île de la Possession*) an enez-se. James Cook eo a roas diwezhatoc'h an anv "Crozet" d'an inizi-se.

Pemp enezenn zo:

}
|-
|Enez ar Pengouined || align="right" | 3 || Mont des Manchots (340) || 
|-
|Inizigoù an Ebestel&nbsp;(1) || align="right" | 2 || Mont Pierre (289) || 
|-
|align="center" colspan="4" bgcolor="#cccccc"|**Stroll ar reter**
|-
|Enez ar Berc'hennidigezh|| align="right" | 150 || Pic du Mascarin (934) || 
|-
| Enez ar Reter || align="right" | 130 || Mont Marion-Dufresne (1 050) || 
|-bgcolor="#cccccc"
|**Inizi Crozet** || align="right" | 352 || Mont Marion-Dufresne (1 050) || 45°57' da 46°29'S50°10' da 52°19'E
|}
(1) Stroll div enezenn (Grande Île ha Petite Île) hag 20 karreg bennak.

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Crozet

**Crozet** zo un anv-lec'h gallek.

* Crozet, ur gumun c'hall e departamant an Ain
* Les Crozets, ur gumun c'hall er Jura
* Inizi Crozet, un enezeg er Meurvor Indian
Banzai

**Banzai** zo ur ger japanek
*ur estlammadell, gwelout ***[[Banzai (garm)|Banzai]]*** 
* Argadenn Banzai pe tagadenn Banzai, un argadenn soudard ziwezhañ ha dispi.
*anv filmoù
** ***[[Banzaï (film, 1983)|Banzaï]]*** 
** ***[[Banzaï (film, 1997)|Banzaï]]*** 
* ***[[Banzai (levr)|Banzai]]*** un hentenn da zeskiñ japaneg.
* **[[Banzai (bleizbroc'h)|Banzai]]** unan eus an tri bleizbroc'h er film Roue Leon.

## Gwelout ivez

* Ur **[[bonsai]]**, ur wezennig, bihan-bihanik.
Sant Sergius

**Sant Sergius** a vez graet eus meur a zen:

***[[Sergius ha Bacchus|Sergius]]** a oa soudard roman kristen, merzheriet gant e vignon Bacchus, en IIIde kantved, 
* Sergius Cappadocia (marvet e 304), manac'h ha merzher e Kapadokia 
* Sergius Iañ, pab, anvet da sant
* Sergius Valaam, manac'h gresian en Xvet kantved
* Sergius Radonezh (war-dro 1320–1392), manac'h rus.
Sergius ha Bacchus

**Sergius ha Bacchus** (pe **Serj ha Bakus**; *Sergios kai Bakchos* pe *Sarkis wa Bakhos* e henc'hresianeg), a oa daou sant kristen merzheriet e deroù ar  e Siria. Soudarded roman e oant, hag unanet, a-hervez, e lid an adelphopoiesis, ur seurt eured.

## Istor
Soudarded e oant en arme Caesar Maximian, brud vat dezho ken na voe diskuliet e oant kristenien. Kastizet e voent e 303, Bacchus a voe merzheriet, ha Sergius dibennet. Ilizoù zo bet savet dezho e meur a gêr, hag e Konstantinopolis ha Roma dreist-holl. Goueliet int d'ar 7 a viz Here.

## Mojenn

## Erasted
Darempred Sergius ha Bacchus en deus roet da grediñ da lod e oant serc'heged. Kement-se a vije diskouezet en ur skrid kozh e henc'hresianeg diwar-benn o merzherinti hag a ziskuilh e oant "erastai", da lavarout eo serc'heged. Hervez an istorour stadunanat John Boswell, eus Yale University, e oa ur skouer eus an dimezioù unreizhel kristen, a ziskouez e oa digor speredoù kristen an amzer-hont d'an heñvelrevidi. A-du gantañ eo savet an arzour Robert Lentz, p'en deus o foltredet evel ur c'houblad heñvelrevidi en e livadurioù. En ul levr a-zivout an daou sant-mañ, "The Origin of the Cult of SS. Sergius and Bacchus", e skriv David Woods eo "diwar-c'horre" arguzennoù Boswell. Istorourien arall hag anaoudeien eus Bizantion, war un dro gant an Iliz Reizhkredennek, a lavar ne oa graet an adelphopoiesis nemet evit skoulmañ liammoù a vreudeuriezh en anv Doue, hep ket anv a reizhelezh.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-140-51312-4.
*E. Key Fowden, *The Barbarian Plain: Saint Sergius between Rome and Iran*, The Transformation of the Classical Heritage 28 (Berkeley, 1999).
*D. Woods, 'The Emperor Julian and the Passion of Sergius and Bacchus', *Journal of Early Christian Studies* 5 (1997), 335-67.
* Boswell, John. *Same-Sex Unions in Premodern Europe* New York: Villard Books, 1994. ISBN 0-679-432280.

## Liammoù diavaez
*David Woods: Orin Keheladur Sergius ha Bacchus
*Buhezioù ar Sent Sergius ha Bacchus hervez lec'hienn ofisiel an Iliz Reizhkredennek Stadunanat (OCA)
*Diwar-benn al levr ''Same-Sex Unions in Premodern Europe'' gant John Boswell
*Luc'hskeudennoù eus Iliz Sant Sergius ha Sant Bacchus
*Pasion Sant Sergius ha Sant Bacchus
Che

***Che*** zo anv meur a dra ha meur a zen.
## [[Spagnoleg]]
* *[[Che (spagnolek)|che]]*, un estlammadell spagnolek, en Arc'hantina hag e Bro-Valencia e Spagn
* skipailh mell-droad ar Valencia CF zo lesanvet *Los Che*, abalamour d'ar ger implijet er vro
* un den eus Arc'hantina, Ernesto "Che" Guevara, anvet diwar an estlammadell-se a zeue gantañ alies
** *Le Ché*, lesanv roet d'ar politikour gall Jean-Pierre Chevènement gant e azeulerien, war un dro diwar silabenn gentañ e anv gallekaet, ha dre zamhevelebekadur gant Ernesto "Che" Guevara
** *Che*, lesanv roet d'ar politikour aodolifantat Guillaume Soro gant e azeulerien
** anv meur a film diwar-benn Che Guevera
*** *[[Che!]]*, ur film e 1969 gant Richard Fleischer
*** **' ha **', daou film e 2008 gant Steven Soderbergh

## Yezhoù all
* che, pe chê, un estlammadell vrezhonek
* tche (Ч, ч), ul lizherenn girillek
* *Che*, un anv sinaek e treuzskrivadur Wade-Giles, hag a dalv *zhe* e pinyin,
* *[[nann]]* en armenieg 
* *Chè*, rakger dirak an anv-bihan e Malaysia
* che (柘), anv ar wezenn-frouezh *[[Cudrania tricuspidata]]* (ar "mouar sinaat")
* *[[chè]]*, ur meuz dous, servijet da zibenn-pred e keginerezh Viêt Nam

## Pennad kar
*CHE

## Notennoù
Che (brezhonek)

**Che** pe **chê** zo un estlammadell vrezhonek, deuet marteze eus anv Jezuz, distaget *Chezuz*. Implijet e vez e penn-kentañ ur frazenn, da verkañ ar souezh, hag a-wechoù en troiennoù :
**Che! ma Doue!*
**U! Che!*
**Che ie iei!*

## Pennadoù kar
*che
*chekon
Che (spagnolek)

**Che** (distaget tʃe) zo un estlammadell spagnolek, a glever e spagnoleg tud Amerika ar C'hreisteiz (Arc'hantina, ha kornioù zo eus Uruguay, Paraguay, Perou, ha Bolivia), hag a zo bet brudet dre ar bed en anv Che Guevara. 
Anavezet eo ivez e Bro-Valencia, e Spagn, skrivet *xe*, ha *xa* e katalaneg. Melldroaderien Valencia CF a vez graet "Els Xes" (ar "cheed" anezho. 
Anavezet eo c'hoazh er portugaleg komzet e stad Rio Grande do Sul e Brazil nemet e vez skrivet *tchê*, hervez ar reolennoù da skrivañ portugaleg.

## Ster hag implij
Un estlammadell eo hag a vez taolet da verkañ souezh pe da c'houlenn evezh ar c'hengomzer. Klotañ a ra gant *e* pe *ac'hanta* pe *sell 'ta*, pe *paotr* e brezhoneg. Klevet e vo da skouer *"Che, está buena la cerveza."* pe *"Vamos a buscar unas cervezas, che."* (*Ac'hanta, mat eo ar bier*, pe *Deomp da gerc'hat bier, sell*)

E broioù zo eus Kreisteizamerika e reer Che eus tud Arc'hantina. Kement-se a c'hoarvezas gant Ernesto Guevara a dapas e lesanv abalamour ma teue ar ger-se gantañ. Hiziv eo anavezet Guevara evel *el Che*.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*La trama, kontadenn berr-berrik gant Jorge Luis Borges ma weler implij an estlammadell "che" e doare Arc'hantina hag Uruguay. 
*Che Carranza, pennad gant Manuel Talens diwar-benn ar *che* spagnol e Bro-Valencia hag an hini kreisteziamerikan en Arc'hantina hag Uruguay.
*Etimología de CHE
*AsiHablamos.com, Diccionario de variaciones del español en América Latina
CHE

**CHE** zo ur berranv a vez graet eus meur a dra.
* CHE, evit *[[Campaign for Homosexual Equality]]*, er Rouantelezh-Unanet
* CHE, evit ar bomm latin *Confœderatio Helvetica*, da lavarout eo Suis

## Pennad kar
*Che
Beaulencourt

**Beaulencourt** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]**: 
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun 
.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Olé

**Olé** ( pe reishoc'h **¡Olé!** pe **¡Ole!** e spagnoleg) zo un estlammadell spagnolek, deuet eus an droienn arabek والله(*Wa-'llah*; "Dre Zoue"), a zo bet adkemeret e meur a yezh da lavarout pa youc'her gant al levenez ha pa straker an daouarn . 

Unan eus arouezioù ar sevenadur spagnek eo deuet da vout, ha da gentañ dre an implij anezhi er flamenco.
Lucia Anguissola

**Lucia Anguissola**, ganet en 1536 pe 1538 en Cremona en Lombardia, e plaenenn ar stêr Po, marvet war-dro 1565, a-raok 1568, a oa ul livourez italian manierista, er . C'hoar e oa d'al livourez Sofonisba Anguissola.

## He buhez
N'eo ket gwall anavezet he buhez, n'eus roud anezhi el levrioù-ganedigezhioù, met peurvuiañ ne lakaer ket arvar war he marv, da ugent vloaz bennak, er bloavezh 1565. N'anavezer ket kalz taolennoù savet ganti, ha div hepken a zo sinet.

Ganet e oa e Cremona, en Italia. An drede e oa eus c'hwec'h merc'h Amilcare Anguissola, a oa o anvioù Elena, Europa, Anna Maria, Minerva, Sofonisba, ha livourezed o-c'hwec'h. He zad a oa un den eus noblañs izel Genova, ha bod a roas d'e verc'hed da livañ. Lucia a voe desket war al livañ war un dro gant he c'hoar Sofonisba Anguissola ha tennañ a ra labourioù an eil da re eben evit a sell an doare-ober, dreist-holl er poltredoù. Lavaret e vez gant lod e oa muioc'h a zanvez e Lucia eget er c'hoarezed all. 

Brudet ez eus bet unan eus he zaolennoù, *Poltred Pietro Maria*, medisin e Cremona, (e deroù ar bloavezhioù 1560), marteze ar medisin a rae war he zro. Meulet eo bet gant Giorgio Vasari, a welas an daolenn en he zi pa reas e weladenn d'he zud war-lerc'h marv ar plac'h yaouank: un daolenn leun a gizidigezh eo, e livioù louet ha gell. An daolenn all sinet ganti zo un emboltred (war-dro 1557). Livet he deus ivez ur *Werc'hez gant he mabig*, hag ur *Poltred ur vaouez* (e deroù ar bloavezhioù 1560, Roma, Galeria Borghese), a zo kontet da vezañ pe un emboltred pe ur poltred eus Lucia gant he c'hoar Sofonisba. Daou boltred (Pinacoteca Tosio Martinengo e Brescia ha Museo Poldi Pezzoli) e Milano, a c'hallfe bezañ pe diwar zorn Lucia pe diwar hini he c'hoar Minerva Anguissola.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Perlingieri, Ilya Sandra, *Sofonisba Anguissola,*, Rizzoli International, 1992  
**Harris, Anne Sutherland and [[Linda Nochlin]]*, *Women Artists: 1550-1950*, Mirdi an Arzoù kontelezh Los Angeles, Knopf, New York, 1976.

## Pennad kar
* Anguissola
Hildeprand

**Hildeprand**, ganet war-lerc'h 700, a oa unan eus rouaned lombard 
Italia e 744, e-pad 6 miz.

## E vuhez
Mab-bihan pe niz e oa d'ar roue Liutprand. Perzh a gemeras e seziz Ravenna, dalc'het gant Bizantiz, en 734 a-gevret gant e dad-kozh. Kenroue e oa adalek 735. Anvet e voe da roue da varv Liutprand e miz Genver 744, met mervel a reas e miz Eost.

## Pennad kar
*Listenn ar rouaned lombard

## Levrlennadur
* Gianluigi Barni, *La conquête de l'Italie par les Lombards VIe siècle les événements*. Le Mémorial des Siècles Editions Albin Michel Paris (1975) 
* Paol Diagon, *Histoire des Lombards*, v. 784/799

## Notennoù
Isabelle de Valois

Meur a **Isabelle de Valois** zo bet e Bro-C'hall, en Tiegezh Valois.

*Isabelle de Valois (1292-1309), merc'h da Charles de France, kont Valois, ha da Marguerite d'Anjou, dimezet da Yann III dug Breizh.
*Isabelle de Valois (1313-1383), merc'h da Charles de France, kont Valois, ha da Mahaut de Saint-Pol, dimezet da Pêr Iañ, dug Bourbon.
*Isabelle de France pe *Isabelle de Valois* (1348-1372) - merc'h da Yann II, roue Bro-C'hall, ha da Bonne de Luxembourg - Dimeziñ a eure en 1360 da Gian Galeazzo Visconti, aotrou Vertus (1361-1387), aotrou Milano (1378-1395), dug Milano (1395-1402). Mamm e oa da Valentina Visconti (pried da Louis Ier d'Orléans ha penn-kaoz a bell da vrezelioù kaset en Italia gant ar roue gall Frañsez Iañ...).
*Isabelle de France pe *Isabelle de Valois* (1389-1409) - Merc'h da roue Bro-C'hall Charlez VI ha da Isabeau de Bavière - Dimeziñ a eure en 1396 da roue Bro-Saoz Richarzh II, ha bugel ebet n'o doe - Addimeziñ a eure en 1406 da Charles d'Orléans.
*Isabelle de Valois pe *Élisabeth* (1548-1566), merc'h da Herri II, roue Bro-C'hall, ha da Caterina de' Medici, dimezet en 1559 da roue Spagn, Felipe II.
Izabel

**Izabel** zo un anv-bihan brezhonek, kar d'an anv Elesbed. Anaout a reer ivez ar stumm **Jabel**.

## E yezhoù all
*Isabel e spagnoleg
*Isabelle, e galleg
*Isabella, en italianeg
*Izabela, e poloneg.
*Izabella, e hungareg.

#### 
*Izabel Stuart, dugez

#### 
*Izabel Anjev
*Izabel Bro-C'hall

## 
* Izabel Portugal, anv meur a briñsez ha rouanez

#### 
*Izabel Aragon
*Izabel Kastilha

## Lennegezh
*e Gwerziou Breiz-Izel , ar werz *Izabel ar Yann* 
**Jabel*, e-barzh E-tal ar poull, pezh-c'hoari gant Yann-Vari Perrot.
**Izabel*, moereb Bilzig er romant heñvelanvet.

## Pennadoù kar
Isabelle

**Isabelle** zo un anv-bihan gallek, kar d'an anv hebreek Elisabeth. Anaout a reer ivez ar stumm **Isabeau**. Klotañ a ra gant Izabel e brezhoneg. 

## E yezhoù all
*Isabel e spagnoleg
*Izabel e brezhoneg.
*Isabella en italianeg.

## Tud

File:Isabella_of_Bourbon_Flemish_School_Hospice_Comtesse.jpg |Isabelle de Bourbon
Restr:Portrait de Madame Marie-Elisabeth de Ludres, chanoinesse de Poussay , maîtresse de Louis XIV, représentée en Marie-Madeleine.jpg|Isabelle de Ludres


### Rouanezed ha priñsezed
* Isabelle d'Anjou, anv meur a briñsez anjevat.
* Isabelle de Bourbon (1437-1465), pried da Charlez an Her.
* Isabelle de France
* Isabelle de Valois
* Isabelle de Gloucester, kentañ pried Yann Dizouar.

### Tud all
* Isabelle de Ludres (1642-1726), serc'h d'ar roue gall Loeiz XIV.
* Isabelle Huppert, aktourez c'hall 
* Isabelle Adjani, aktourez c'hall 
* Isabelle de Charrière
*Isabelle Boulay, kanerez kebekat.

## Lec'hioù
*Isabelle, Wisconsin

## Kanaouennoù
**[[Isabelle (Jacques Brel)|Isabelle]]* gant Jacques Brel, en albom *[[La Valse à mille temps (albom)|La Valse à mille temps]]* (1959).
**Isabelle, je t'aime*, gant ar strollad bugale Les Poppys, 1971.

## Pennad kar
*Isabeau, anv-bihan gallek kar.
Elesbed

**Elesbed** zo un anv-bihan brezhonek, deuet diwar an anv gallek Elisabeth, a orin hebreek, a zo bet brudet bras e Kornogeuropa dre ar Bibl, peogwir e oa anv mamm Yann ar Badezour. Ar stumm **[[Elizabed]]** a gaver e troidigezhioù an Aviel gant Maodez Glanndour, gant « Kenvreuriez ar Brezoneg », gant Pêr Guichou. Kar d'an anv Elesbed eo an anv Izabel.

## Elisheva
*Elisheva* (*Elischeba* pe *Elisabeth*) (אֱלִישֶׁבַע en hebreeg) a oa pried ar beleg Aharon, breur Moshe hendad rummad ar veleien (Kohanim) e-touez Meuriad Levi er Bibl. Hervez hengoun ar Yuzevien e voe beziet e Bez ar Batriarked e Hevron. 

En hebreeg , *Eli* a zo kement ha « ma Doue ». *Sheva* a c'hall bezañ « le » pe « magadur ». (*Sheva* eo ivez an niver « seizh » (a dalv kement ha Peurvad) en hebreeg). Da neuze e c'hall *Elisheva* bezañ « Ma Doue eo ma le » (Touiñ a ran dre ma Doue ) ha « Ma Doue eo ma magadur ».

Gouez da lod e oa Elisheva ar memes den evel Puah, unan eus an amiegezed meneget e levr an Ermaeziadeg. Ar re a lavar kement-se a gred e oa deuet ar renk a henvamm d'ar strollad beleien evel ur gopr goude bout saveteet bugale an Hebreed.

## Er yezhoù arall
Skignet eo bet an anv en holl vroioù Europa, ha stummoù disheñvel en deus kemeret alies:
* en alamaneg : Elisabeth, berranvioù : *Else, Ilse, Lieken* ;
* saozneg : Elizabeth, berranvioù : Liz, Betty ;
* daneg : Elisabeth ;
* spagnoleg : Isabel ;
* esperanteg : Elizabeto ;
* finneg : Elisabet ;
* e galleg : Élisabeth, Isabelle ; hag Élisa, Élise, Babette, 
* gresianeg : Elisavet / Ελισάβετ ;
* hebreeg : אליזבת ;
* hungareg : Erzsébet ;
* italianeg : Elisabetta ; Isabella ne dalv ket kement hag *Elesbed* eno, hag evel e Bro-C'hall eo disheñvelet an daou anv.
* izelvroeg : Elisabeth ;
* norvegeg : Elisabeth ;
* manaveg : Ealisaid ;
* poloneg : Elżbieta ;
* ruseg : Елизавета ;
* slovakeg : Alžbeta ;
* svedeg : Elisabet ;
* tchekeg : Alžběta ha berranvioù: Běta, Bětka, Bětuška, Bětunka, Alžbětka ;
* walloneg : Babete / Zabete.

### Adstumm
*Elisa, e meur a yezh.

## Tud
Meur a rouanez hag a briñsez zo bet anvet Elesbed. 

###### 
*Elesbed Bavaria, anv meur a briñsez
*Elesbed Saks, anv meur a briñsez

###### 
*Elesbed Aostria, anv meur a briñsez

###### 
*Elesbed Bro-C'hall, anv meur a briñsez 

###### 
 
*Elesbed York (1466-1503), pried da Herri VII (Bro-Saoz), 
* he merc'h-vihan Elesbed Iañ, Rouanez Bro-Saoz
**Elesbed*, pried ar roue saoz George VI, mamm Elesbed II
*Elesbed II, Rouanez Breizh-Veur

###### 
E Spagn e vez graet Isabel eus pep Elesbed.

## Pennadoù kar
*Elisabeth
*Elizabed
*Isabel
*Izabel

## Notenn
Isabel

**Isabel** zo un anv-bihan spagnolek, portugalek, katalanek, ha provañsek, a glot gant Izabel e brezhoneg. Kar eo ar ger d'an anv Elesbed (e brezhoneg), pe Elizabeth (e saozneg).

## Yezhoù all
* Isabella hag *Elisabetta*, en italianeg
**Gwelout ar pennad [[Izabel]].*

## Anvioù kevrennek
* María Isabel, e spagnoleg

## Orin
Dont a ra eus an anv Elisabeth, mamm Yann ar Badezour en Testamant Nevez, troet da *Elisabel*, ha goude da **Isabel**.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus an anv hebreek *[[Elisheva]]*. Kentañ ma voe skrivet e voe enur skrid provañsek krennamzerel evel *Isabel*.

Anat eo, hervez an destenn, e oa implijet an anv Isabel evel troidigezh anv mamm Yann ar Badezour. Sklaer eo ivez e teu eus stummoù latin ha gresianek an anv hebreek.

Hervez Hanks/Hodges (166), n'eo nemet stumm spagnek *Elizabeth*, gant fatidigezh ar silabenn gentañ, ha /t/ o vont da /l/ (rak ne gaver ket /t/ e dibenn ar gerioù spagnolek. Bremañ e kaver e yezhoù latin zo stummoù diwar an daou anv : 
**[[Isabella]]* hag *Elisabetta* zo en italianeg
**[[Isabelle]]* hag *[[Élisabeth]]* zo e galleg.

Ur gerdarzh all zo bet kinniget. An dibenn *-bel(la)* a zeufe eus ar ger latin *bella* "kened" (koulskoude e talv ivez kement ha "brezelioù") hag ar rakger *Isa-* a c'hallfe dont eus *[[Isis]]*, pe *[[Jesus|Ye(ho)shua]]* (anavezet evel *Isa* en Islam).

## Tud

### Rouanezed ha priñsezed
#### [[Mallorca]]
*Isabel de Mallorca, pe Elisabet de Mallorca, rouanez Mallorca

#### 
*Isabel do Brasil (1846&ndash;1921), merc'h da Pedro II Brazil
*Isabel Fillardis (ganet e 1973), aktourez vrazilian.

#### 
*Isabel of Gloucester, kentañ pried Yann Dizouar

#### 
*Isabel del Puerto (1921 -2014), aktourez vec'hikan

### 
*Isabel de Portugal, anv meur a infantez portugalat.

### 
Div rouanez zo bet anvet Isabel:
*Isabel de Castilla, pe *Isabel ar Gatolikez*, rouanez Kastilha er XVvet kantved, 
**e saozneg e vez graet Isabella anezhi (hiziv), pa vez troet an anv saoznek Elisabeth en Isabel e spagnoleg peurvuiañ.
*Isabel II (1830–1904), rouanez entre 1833 ha 1868.
Tud all:
*Isabel Clara Eugenia (Segovia, 1566 – Brusel, 1633), merc'h da Felipe II, gouarnerez an Izelvroioù; 
*Isabel de Borbón-Parma (1741 – 1763) infantez spagnol, priñsez Parma, arc'hidugez Aostria.

### Tud all
#### 
*Isabel Hund, echedourez alaman

#### 
*Isabel Martínez de Perón, prezidantez Arc'hantina (1974–1976) ha trede pried ar prezidant Juan Perón.
*Isabel Sarli, Miss Arc'hantina, aktourez (1929–2019).

### 
*Isabel Allende, skrivagnerez eus Chile, nizez d'ar prezidant Salvador Allende.

###### 
**Ysabel*, pe *Ysabella* (a-raok 1180 – ...), barzhez okitanek

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Isabel (Kansas)
*Isabel (South Dakota)
*Port Isabel (Texas)

###### 
*Isabel (Leyte)
*Enez Isabel

### 
*Isabel (proviñs)

## Levrlennadur
* Hanks, Patrick und Flavia Hodges. 1996. *Oxford Dictionary of First Names*. Oxford University Press.

## Pennadoù kar
*Izabel
*Isabella
*Isabelle

### Poltredoù

Skeudenn:IsabellaofCastile03.jpg|Isabel ar Gatolikez
Skeudenn:Dona Isabel.jpg|Isabel do Brasil


## Notennoù
Tiberias

**Tiberias** pe **Tiberiada** (Τιβεριάς (Tiberias) hervez al latin hag an henc'hresianeg, Τιβεριάδα (Tiveriada) hervez ar gresianeg ), pe (טבריה (Tverya) en hebreeg, pe طبرية (Tabarīya) en arabeg, a zo kerbenn Galilea en hanternoz Israel. Ur gêr istorel brudet eo, darempredet gant pirc'hirined ha touristed. Kresket eo kêr en hanternoz d'ar gêr istorel gozh. 

## Douaroniezh
Emañ Tiberias war lez kornôk Lenn Tiberias, 40 000 a dud enni, brudet hec'h andonioù tomm ha yec'hedus, ur gêr ma ne ra glav nemet 50 deiz bep bloaz ha ma ra 20 derez e-kreiz ar goañv.

## Istor
Savet eo bet er bloaz 21 gant Herodez Antipas, ur mab da Herodez Veur ha roet dezhi anv an impalaer Tiberius.
Herodez

**Herodez** zo bet anv meur a zen, ha dreist-holl meur a roue e Palestina er Iañ kantved. 

## Yezhoù all
**Herod*, e kembraeg ha saozneg.
**Hérode*, e galleg.
**Herodes*, en alamaneg, daneg, izelvroeg, katalaneg, portugaleg.

## Rouaned
* Herodez Veur pe **Herodez Iañ** (-73, -4), roue Judea sujet d'ar Romaned, mab da Antipater a oa ministr gant Hyrcan II. Herodez Veur an hini a adsavas Eil Templ Jeruzalem, hag a c'hourc'hemennas, hervez Aviel Mazhev, *Lazhadeg an Inosanted*
** Herodez Arc'helaos ( 23 kent JK - 18 ), mab dezhañ, etnark Samaria, Judea, Idumea 
** Herodez Antipas (-21, 39), tetrark Galilea ha Perea. Mab e oa da Herodez Veur. Eil pried Herodias e oa. Eñ an hini a c'hourc'hemennas marv Yann ar Badezour hervez an Testamant Nevez.
**Herodez Filipos, anv daou vab all da Herodez Veur, 
***Herodez Filipos Iañ, a oa mab da Mariamne, trede gwreg ar roue Herodez Veur. Tad Salome e oa
***Herodez Filipos II (4 kent JK - 34), a oa mab da Gleopatra, pempvet gwreg ar roue Herodez Veur, a voe tetrark Iturea ha Trachonitis . Kentañ pried Salome e voe. 
*Herodez Agrippa Iañ (war-dro 10 kent JK - 44), roue Judea, anvet "Herod" en Oberoù an Ebestel. Niz e oa da Herodez Antipas.
*Herodez Chalcis, anavezet ivez evel Herodez III (?-48), roue Chalcis (41-48) .
*Herodez Agrippa II ( 27-100), mab da Herodez Agrippa Iañ. Tetrark Chalcis e oa, anvet ar "roue Agrippa" en Oberoù an Ebestel. Dirakañ eo e rankas Paol Tarsos en em zifenn. 

### Tud all
* Herodez Atticus (101- 177) kelenner gresian karget da gelenn Marcus Aurelius. Anavet eo ivez dre ma lakaas sevel un odeon en Akropolis Aten hag un toullad monumantoù all.

## Oberennoù
**Hérode et Mariamne*, trajedienn gant Voltaire.
Odeon Herodez Atticus

**Odeon Herodez Atticus** ("C'hoariva Herodez Atticus") zo bet savet e-harz Akropolis Aten e 161 gant Herodez Atticus e koun e wreg Aspasia Annia Regilla, marvet e 160.

Bihanik e oa Odeon Herodez Atticus pa ne c'halled lakaat nemet 5&nbsp;000 arvester ennañ, tra ma oa war-dro 290&nbsp;000 a dud e kêr da neuze. E marmor gwenn eo al leurenn, dezhi 35 m a ledander.
## Odeon Herodez Atticus hiziv
Adsavet eo bet ha kinniget e vez abadennoù a bep seurt ennañ, kan pe c'hoariva.
Bedfordshire

Ur gontelezh lidel eus Bro-Saoz eo **Bedfordshire**, lodennek eus e rannbarzh Reter. Bedford eo e benn-gêr.

Abaoe 1997 e oa dispartiet diouzh ar gontelezh amaezhel Luton, deuet da vezañ neuze Amaezerezh unvan.

Rannet e oa betek ar 1añ Ebrel 2009 ar gontelezh amaezhel miret e 3 distrig, daou anezho (Kreiz-Bedfordshire (''Mid Bedfordshire'') ha Su-Bedfordshire) o vezañ hiviziken kendeuzet da sevel Distrig Kreiz-Bedfordshire (''Central Bedfordshire''), deuet da vezañ evel Distrig Bedford ha Luton Amaezerezhioù unvan miret en ur gontelezh lidel hepken, ar gontelezh amaezel o vezañ aet da get.
Buckinghamshire

**Buckinghamshire** a zo ur gontelezh e gevred Bro-Saoz.
Aylesbury eo ar gêrbenn anezhi.

Abaoe ar 1añ Ebrel 1997 ez eo disrannet Milton Keynes (5), deuet da vezañ Amaezherezh Unvan, diouzh ar gontelezh amaezhel.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Buckinghamshire
Derbyshire

Ur gontelezh e Bro-Saoz eo **Derbyshire**, e rannbarzh Reter Midlands. Matlock e distrig an Derbyshire Dales eo ar gêr-benn, ha Derby ar gêr vrasañ.

Abaoe ar 1 a viz Ebrel 1997 ez eo disrannet Derby diouzh ar gontelezh amaezhel, pa 'z eo deuet da vezañ un Amaezerezh unvan,
Akropol

An **akropolis** (ἀκρόπολις, *akrópolis*, « kêr uhel»), pe **akropol** (stumm brezhonekaet), pe **gorre-kêr**, a oa ur c'hreñvlec'h savet e lec'h uhelañ ur gêr dre ma'z eo aesoc'h da zifenn, en Henc'hres. Eno e oa repu ar bobl pa veze arsailhet kêr gant an enebourien. 

Dont a ra eus an anv-gwan *ἄκρος / ákros* « uhel», hag an anv-kadarn *πόλις / [[polis (disheñvelout)|pólis]]*, «keoded»), ha talvezout a rae kement ha « lec'h uhelañ kêr».

Anvioù disheñvel a veze d'an akropoloù hervez ar c'hêrioù :
* « Kadmeia » e Thebai, 
* an « Akrokorinthos » e Korinthos.

## Pennad kar

* Akropol Aten

## Kêrioù all dezho un akropol
* Argos (kêr)
* Pergama

## Notennoù da daveennoù
Akropol Aten

**Akropolis Aten** eo an akropolis (pe *akropol*) brudetañ er bed. 
Lec'h uhelañ kêr Aten eo, anezhañ ur roc'h plaen a sav 150 m uheloc'h eget ar mor, hag eno emañ ar savadurioù ha monumantoù pouezusañ savet en Henamzer. Akropoloù (pe *akropoleis* hervez an henc'hresianeg) a oa ivez e kêrioù arall en Hellaz, met alies e lavarer *an Akropol* hep mui d'ober anv eus hini Aten. Kekropia a veze graet anezhañ ivez, war-lerc'h Kekrops, an den-naer a oa kentañ roue Aten hervez ar vojenn.

## Savadurioù pouezusañ Akropolis Aten
*ar Partenon, ennañ un delwenn d'an doueez Atena;
* Delwenn arem hag aoter an doueez Atena, er-maez;
*An Erekteion, gant un delwenn all c'hoazh eus Atena e koad-olivez; 
*Templ Atena Nike, hag un toullad re all.
Surrey

Ur gontelezh e Bro-Saoz eo **Surrey**, e rannbarzh Gevred Bro-Saoz.

E Reigate emañ melestradurezh ar gontelezh abaoe 1974 ; Guilford a oa ar gêr-benn istorel.

## Liammoù diavaez
*
Herefordshire

Ur gontelezh e Bro-Saoz eo **Herefordshire** ( ; skrivet *Herefs.* pe *Hfds.* alies), stok ouzh Kembre. Emañ e rannbarzh Kornôg Midlands.

Hereford eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ, 53 112 a dud enni e 2021.
**Swydd Henffordd* eo anv kembraek Herefordshire, ha *Henffordd* hini Hereford.

## Kontelezhioù amezek
;Bro-Saoz
*Shropshire en hanternoz, 
*Worcestershire er reter, 
*Gloucestershire er gevred, 
;Kembre
*Gwent er mervent,
*Powys er c'hornôg.

Ur vro labour-douar eo Herefordshire,  brudet eo he sistr hag he chatal.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Herefordshire
Leicestershire

Ur gontelezh lidel eus Bro-Saoz eo **Leicestershire** (*Swydd Gaerlŷr* e kembraeg). Lodennek eo e rannvro Reter Midlands. Glenfield eo he fenngêr.

Rannet eo ar gontelezh lidel e 7 Distrig :
# Charnwood
# Melton
# Harborough
# Oadby ha Wigston
# Blaby
# Hinckley ha Bosworth
# Gwalarn Leicestershire

Abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1997 ez eo disrannet Leicester (8), deuet da vezañ un aotrouniezh unvan, diouzh ar gontelezh velestradurel.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Leicestershire
Lincolnshire

Ur gontelezh lidel eus Bro-Saoz eo **Lincolnshire**. Lodennek eus ar rannbarzh Reter Midlands eo ar gontelezh amaezhel, pa 'z eo an 2 *amaezerezh unvan* lodennek eus hini Yorkshire hag an Humber. Lincoln eo e benngêr.

Abaoe ar 1añ Ebrel 1996 ez eo Biz Lincolnshire (9) ha Norzh Lincolnshire (8) Amaezherezhioù unvan, daoust dezho bezañ e kontelezh lidel Lincolnshire.

## Liammoù diavaez
*Load kefridiel Kuzul Kontelezh Lincolnshire
Michelotto Corella

**Michelotto Corella** (**Michelotto Coreglia** pe **Michele di Corella**) a oa ur c'h-Condottiero spagnol ganet e Valencia (Spagn), en eil hanter ar XVvet kantved ha drouklazhet e Milano (Lombardia) e miz Genver 1508. Brezeliñ a eure en Italia gant Cesare Borgia.

## E vuhez
Anaoudegezh a reas gant Cesare Borgia pa oa oc'h ober e studi e kêr Pisa. Mont a reas da heul Cesare, sentiñ outañ, hag evel ma oa un den kriz eo eñ an hini a rae al lazhañ. N'oar ket evit kontañ na pet den a vuntras. War urzh e vestr e krougas gant ur gordenn biolin (*Corda Pisana* a veze graet anezhi) Vitellozzo Vitelli hag Oliverotto da Fermo, e Senigallia d'an 31 a viz Kerzu 1502.

Tapet e voe e 1503, ha bac'het e Firenze da gentañ, hag e Roma goude, ma voe aterset ha jahinet. Daoust da se e nac'has diskuliañ sekredoù an Tiegezh Borgia. 
E 1505 e voe lezet da vont, ha dre hanterouriezh Machiavelli e voe gopraet gant kêr Firenze evel bargello. Daou vloaz e chomas eno, betek 1507. E 1508 e voe lazhet e Milano gant Spagnoled all, met n'ouzer ket war urzh piv.

## Levrlennadur
* Eñvorennoù Michelotto Corella a voe embannet e 1507 e Firenze.
* Jean Canolle, *Moi et les Borgia, mémoires horrifiques et burlesques de Michelotto Corella, tueur attitré de César Borgia*, Robert Laffont, Paris, 1978

## Liammoù diavaez
*  Condottieri di Ventura
Isabella

**Isabella** zo un anv-bihan italianek ha saoznek, kar da Izabel e brezhoneg, hag Isabel e spagnoleg, ha kar evelto d'an anv Elesbed (e brezhoneg), pe Elizabeth (e saozneg).

## Tud

###### 
*Isabella Bro-Saoz, merc'h da Yann Dizouar

###### 
*Isabella Mar, kentañ pried Robert Bruce ha rouanez Bro-Skos en XIIIvet kantved.

###### 
*Isabella d'Este (1474 - 1539)
*Isabella de' Medici (1542–1576) 
*Isabella Andreini, barzhez hag aktourez italian er XVIvet kantved
*Maria Isabella di Borbone-Parma (1741 -1763)
**Maria Isabella di Borbone-Spagna*, anv italianek María Isabel Spagn (1789 -1848), rouanez an Div Sikilia. 
*Isabella Rossellini (* 1952), aktourez italian.

###### 
**Ysabel*, pe *Ysabella* (a-raok 1180 – ...), barzhez okitanek

## Liverezh
*** [[Isabella (Millais)]] **, pe *Lorenzo and Isabella*, taolenn gant John Everett Millais, e 1849, 

### Poltredoù

Image:Tizian - Porträt der Isabella d'Este.jpg|Isabella d'Este, gant Tizian
File:Isabella de' Medici.jpg|Isabella de' Medici, gant Alessandro Allori, Uffizi, Firenze. 
Image:Jean-Marc Nattier - Prinzessin Isabella von Bourbon-Parma (1741-1763).jpg|Maria Isabella di Borbone-Parma, gant Jean-Marc Nattier
Image:Maria Isabella di Spagna 01.jpg|Maria Isabella di Borbone-Spagna, rouanez an Div Sikilia


## El lennegezh
**Isabella Linton*, c'hoar Edgar Linton, e-barzh **[[Wuthering Heights]] **, romant Emily Bronte .

## Lec'hanvioù
Lec'hioù anvet Isabella zo e SUA:
* Isabella, Minnesota
* Isabella, Missouri
* Isabella County, Michigan
* Isabella Township, Michigan

## Pennadoù kar
*Isabel
*Izabel
Nottinghamshire

Ur gontelezh lidel eus Bro-Saoz eo **Nottinghamshire**. Lodennek e rannbarzh Reter Midlands eo. West Bridgford eo e benngêr.

Abaoe 1998 ez eo Notthingham (8), deuet da vezañ Amaezerezh unvan, disrannet diouzh ar gontelezh amaezhel.

## Liammoù diavaez
*Load kefridiel Kuzul Kontelezh Notthinghamshire
Northamptonshire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Northamptonshire**. Lodennek e rannvro Reter Midlands eo. Northampton eo e benngêr.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Northamptonshire
Seoul

**Seoul** (서울 en hangeul, distaget ) eo kêr-benn Republik Korea (Korea ar Su). En tu-hont da 10 milion a annezidi a oa o vevañ enni e 2007, ha ma konter an tolead kêr gant e 25 620 000 a dud ez eo an trede brasañ megalopolenn er bed goude Tokyo ha Kêr-Vec'hiko ha dirak New York.

## Lec'hiañ
Emañ Seoul e gwalarn Korea ar Su, war ar Stêr-Han, 45 km hepken diouzh ar zonenn divouleret a zo etre Korea an Norzh ha Korea ar Su hag a dalvez da harzoù etrezo.

## Liammoù diavaez

* , , , , ,  Lec'hienn ofisiel kêr vetropolel Seoul
Tehran

**Tehran** (تهران *Tehrān* e perseg, distaget ) eo kêr-benn Iran.

E miz Eost 2010 e oa annezet gant 8 429 807 a dud, ar pezh a dalvez ez eo Tehran kêr vrasañ Iran hag an 19vet kêr vrasañ er bed, a-fet poblañs.

Tehran eo kreizenn greanterezh Iran, e meur a dachenn : kirri-tan, tredan, armoù, gwiadoù, kimiezh... Unan eus kreizennoù bras Iran eo ivez evit ar gwerzhañ arrebeuri ha pallennoù. En  ez eus tud e-leizh a dud eus maezioù Iran da Dehran da chom. Abalamour da se e kaver enni mesk-ha-mesk meur a bobl, a yezh, a sevenadur, a relijion ivez (kristenien eus Armenia, Yuzevien...). Ouzhpenn ar savadurioù kozh, ar moskeennoù, an ilizoù, ar sinagogennoù hag an temploù zoroastrat, e weler ivez e Tehran savadurioù arnevez, evel an Tour Azadi hag an Tour Milad zo deuet da vezañ arouezioù eus Tehran. Unan eus kêrioù marc'hadmatañ ar bed eo Tehran, a-fet koust ar vuhez.

## Notennoù
Northumberland

Ur gontelezh hag – abaoe ar 1añ Ebrel 2009 – un Velestradurezh unvan (rannet betek 2009 e 6 distrig) eus Bro-Saoz eo **Northumberland**, tre e biz pellañ Bro-Saoz.

Er reter dezhi emañ Mor an Hanternoz, en hanternoz emañ Bro-Skos, er reter Cumbria, er c'hreisteiz kontelezh Durham, er gevred Tyne ha Wear. 
 
Abaoe krouidigezh Tyne ha Wear e 1974 emañ kuzul ar gontelezh e Morpeth, met Alnwick eo pennlec'h ar gontelezh.

E rannvro Biz Bro-Saoz emañ Northumberland. 
 
## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus rouantelezh kozh Northumbria.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Northumberland
Isabeau

**Isabeau** zo un anv-bihan gallek, kar da Isabelle.

## Tud

*Isabeau de Bavière, pried ar roue gall Charlez V 
*Isabeau de R. 
*Isabeau Vincent 
*Isabeau de Sancerre, itron eus Sancerre er XIVvet kantved 
*Isabeau de Béarn-Bonasse, itron eus Bearn er XIVvet kantved 
*Isabeau de Bretagne (1478-24 a viz Eost 1490), c'hoar yaouañ Anna Vreizh
Isabeau Bavaria

**Isabeau Bavaria**, pe **Isabeau de Bavière** hervez hec'h anv gallek, pe **Elisabeth von Bayern** a-raok hec'h eured (1371- 29 a viz Gwengolo 1435), a oa merc'h da Stefan III, dug Bavaria-Ingolstadt, ha da Taddea Visconti (1351–1381). Dimeziñ a eure d'ar roue gall Charlez VI d'ar 17 a viz Gouhere 1385, pa ne oa-eñ nemet 16 vloaz, ha hi 14. Ha setu hi rouanez Bro-C'hall, en amzer ar Brezel Kant Vloaz, da vare Skism Bras ar C'hornôg. 

Troet he fried Charlez VI da foll, hi an hini a voe e penn ar C'huzul-ren, gant an noblañsed uhel. Politikourez fin ne oa ket, ha ret e vije bezañ bet dirak an daou zen edo ar galloud gwir etre o daouarn, dug Orleañs, Loeiz Orleañs (e penn an Armagnaged) ha dug Bourgogn, Fulup an Her, hag e vab Yann Dizaon war-lerc'h e varv e 1404. 

Fulup an Her, Dug Bourgogn, a oa rejant Bro-C'hall da c'hortoz ken e vije Charlez en oad da ren.

## He bugale
Daouzek bugel he doe:
* Charles (1386-1386) 
* Jeanne (1388-1390), 
* Isabelle (1389-1409) 
* Jeanne (1391-1433), a zimezas da Yann V, dug Breizh 
* Charles (1392-1398) 
* Marie (1393-1438), abadez e Poissy 
* Michelle (1393-1422) dimezet da Philippe III le Bon, dug Bourgogn 
* Louis de Valois (1397-1415)
* Jean (1398-1417), dug Touraine. 
* Catherine de Valois (1401-1437), a zimezas da Herri V , roue Bro-Saoz 
* Charlez VII, roue Bro-C'hall war-lerc'h e dad (1403-1461) 
* Philippe (1407-1407). Kontet ez eus bet diwar e benn e oa ur bastard, hag e oa Janed Ark e gwirionez, merc'h da Isabeau ha da Louis d'Orléans
 

## Notennoù


## Levrlennadur

* Philippe Delorme, *Isabeau de Bavière : épouse de Charles VI, mère de Charles VII*. Pariz : Pygmalion, coll. « Histoire des reines de France », 2003. 320 p., 24 cm. ISBN 2-85704-816-5.
* Françoise Autrand, "Charles VI", Fayard, 1986
* Marie-Véronique Clin, "Isabeau de Bavière", Perrin, 1999
* Jean Verdon, *Isabeau de Bavière*, éd. Tallandier.
* Roger Senzig - Marcel Gay, "L'Affaire Jeanne D'Arc", Florent Massot, septembre 2007
Louis Guilloux

**Louis Guilloux** (15 a viz Genver 1899 e Sant-Brieg - 14 a viz Here 1980 *idem* ) zo ur skrivagner breizhat gallek. Sokial ha realour eo e oberenn, evel e romant brudetañ *Le sang noir*.

## Buhez
Mab e oa da Louis Marie Guilloux, botaouer e Sant-Brieg ha stourmer sokialour, ha da Philomène Marmier. E 1924 e timezas gant Renée Juliette Tricoire e Toloza. 
## Stourm
* Gober a reas war-dro degemer repuidi Brezel Spagn e Sant-Brieg hag en Aodoù-an-Hanternoz.
## Oberenn
Taolenniñ a ra en e levrioù ar stourmoù sokial ha politikel e-barzh danevelloù e Breizh peurliesañ. E *La Maison du Peuple* tennet diouzh e eñvorennoù bugaleaj, stourm ur c'here anvet Quéré a lak anezhañ da goll pratikoù. Dont a ra a-benn da sevel ur gevelouri avat. E *Le Sang Noir', diskuliañ a ra Cripure, kelenner e 1917 en ur gêr a c'halfe bezañ Sant-Brieg, plegenn ur yaouankiz aberzhet d'ar brezel.

Mignon e oa da galz tud a lizher : [[Georges Palante]], [[Jean Grenier]], [[Max Jacob]], [[Albert Camus]], [[André Malraux]], [[Jean Guéhenno]],

Troet en deus ivez skrivagnerien saoznek evel [[Margaret Kennedy]], [[Claude McKay]], [[John Steinbeck]], [[Margaret Kennedy]] ha [[C. S. Forester]].

=== Embannadurioù en e vev ===
* [[La Maison du Peuple]] (1927)
* Lettres de Proudhon, choazet ha notennet gant L. Guilloux, kenlabour gant Daniel Halévy (1929)
* Dossier confidentiel (1930)
* Compagnons (1931)
* Souvenirs sur Georges Palante (1931)
* Hyménée (1932)
* Le Lecteur écrit, kendastumad lizheroù lennerien kazetenn « L'intransigeant » (1933)
* Angélina (1934)
* [[Le Sang Noir]] (1935)
* Histoire de brigands, récits (1936)
* Le Pain des Rêves (1942)
* Le Jeu de Patience (1949)
* Absent de Paris (1952)
* Parpagnacco ou la Conjuration (1954)
* Les Batailles Perdues (1960)
* Cripure, pezh-c'hoari tennet eus Le Sang Noir (1961)
* La Confrontation (1968)
* La Bretagne que j'aime (Ma Bretagne) (1973)
* Salido, suivi de OK Joe ! (1976)
* Coco Perdu (1978)
* Carnets 1921-1944 (1978)

=== Oberoù dalif ===
* Grand Bêta, conte (1981)
* Carnets 1944-1974 (1982)
*  L'Herbe d'oubli, mémoires (1984)
*  Labyrinthe (1999)
*  Vingt ans ma belle âge (1999)

=== Troet e brezhoneg === 
Troet e oa bet e romant *La maison du peuple* dindan ditl *Ti ar bobl* gant [[An Here]].

== Enorioù roet dezhañ ==
E anv zo bet roet da straedoù e Sant-Brieg, Roazhon, Naoned, d'ur skolaj e [[Moñforzh]]. Krouet eo bet ar *Prix Louis Guilloux'' gant Kuzul-departamant Aodoù-an-Arvor.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Kevredigezh Mignoned Louis Guilloux

## Notennoù
Norfolk

Unan eus kontelezhioù Bro-Saoz eo **Norfolk**, er rannvro Reter Bro-Saoz.

## Douaroniezh
Lincolnshire zo er c'hornôg dezhi, Cambridgeshire er c'hornôg ha kreisteiz, ha Suffolk er c'hreisteiz. En hanternoz hag er reter emañ Mor an Hanternoz, gant The Wash.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Norfolk
Suffolk

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Suffolk**. Emañ e-barzh ar rannbarzh Reter. Ipswich eo e benngêr.

## Liammoù diavaez
* Kuzul Kontelezh Suffolk
Pissa

**Pissa** zo un anv-lec'h

*ar stêr Pissa, e Rusia
*Pissa, ur gêriadenn e Republik Kreizafrika

## Pennad kar a bell
*Pisa