Thomas Malory

**Sir Thomas Malory** (*c.* 1416 – 14 a viz Meurzh 1471), a sine *Sir Thomas Malleorre*, zo ur skrivagner saoz brudet evit bout oberour pe gendastumer *[[Le Morte d'Arthur|Le Morte Darthur]]*, ar gentel saoznek diwezhañ eus mojenn ar roue Arzhur ha marc'heien an Daol Grenn a embannas e 1485 e moullerezh William Caxton e London.
Petra bennak ma ne ouzer ket resis piv e oa Thomas Malory e vez pivadet gant an darn vuiañ eus an helenneien evel Sir Thomas Malory a Newbold Revel, ur maner e Stretton-under-Fosse (Warwickshire), anezhañ ur marc'heg, ur perc'henn douar hag un ezel eus Parlamant Bro-Saoz e 1445.

## Pivelezh
Kalz helenneien o deus klasket e-pad pell gouzout piv e gwirionez a skrivas *Le Morte Darthur*. Meur a anv zo bet kinniget a-feur ma'z ae ar c'hantvedoù hebiou.
Gouzout a ouzer e oa aozer *Le Morte Darthur* ur marc'heg, p'er meneg e-unan meur a wech en dornskrid ha p'en diogel ar mouller. Ur marc'heg hepken zo e-touez ar c'hwec'h den anavet dindan an anv "Thomas Malory" er . Gouzout a ouzer ivez edo Thomas Malory en toull-bac'h pa skrivas e bennoberenn.
### Ur barzh kembreat
Er  e tisklêrias an eskob hag istorour saoz John Bale (1495-1563) e voe skrivet *Le Morte Darthur* gant ur barzh kembreat eus Maloria, ur gêriadenn war glannoù ar stêr Dyfrdwy e Sir Ddinbych ; tremen 150 vloaz diwezhatoc'h, e 1893, e savas an helenneg kembreat Sir John Rhys (1840-1915) a-du gantañ war zigarez ma kasje *Maloria* pe d'ur gêr anvet *Maleor* e Sir Ddinbych pe d'unan all anvet *Maleore* e Sir y Fflint en hevelep korn-bro ; ouzhpenn, kement-se a lakaje Thomas Malory da vout kar d'ar barzh kembreat Edward Rhys Maelor, a vevas er  ivez.
Ur marc'heg e oa Sir Thomas Malory eus Maelore e Sir y Fflint, hogen biskoazh n'eo bet bac'het.
### Thomas Malory eus Papworth St Agnes
E 1897 ez embannas un helenneg all, A. T. Martin e anv, e c'hellje aozer *Le Morte Darthur* bout ar Saoz Thomas Malory eus Papworth St Agnes, Cambridgeshire, bet ganet e 1425 ha marvet e 1469. E-pad ugent vloaz kent e varv e voe bac'het hennezh meur a wech abalamour da laeroñsi, distrujañ madoù an Iliz, gwallerezh ha muntr c'hwitet.
Meur a wech eo bet bac'het an Thomas Malory-se, met ne oa ket ur marc'heg anezhañ – da nebeutañ e ster leun ar ger implijet gant aozer *Le Morte Darthur* ; ouzhpenn, menegiñ a ra ar skrivagner en dornskrid ez echuas al labour "e navvet bloavezh ren ar roue Edouarzh IV", da lavarout eo 1470 (ren kentañ), bloaz war-lerc'h marv Thomas Malory eus Papworth St Agnes eta.
### Thomas Malory eus Hutton Conyers
Paot a-walc'h eo an anv "Malory" e Yorkshire, ha liv ur rannyezh eus Yorkshire zo war *Le Morte Darthur* ; e 1966 neuze e kinnigas ar c'helenner saoz William Matthews un Thomas Malory eus Button Conyers, Yorkshire, da aozer *Le Morte Dartur*. Nebeut a dud a savas a-du gantañ avat, dre ziouer a brouennoù soliusoc'h eget ar re a zo en dornskrid.
### Sir Thomas Malory a Newbold Revel
E 1890 e voe kinniget anv Sir Thomas Malory a Newbold Revel gant Heinrich Oskar Sommer, un arbennigour saoz war William Caxton ; a-du gantañ e savas ar c'helenner war al lennegezh saoz George Lyman Kittledge, en ur zegas arguzennoù solius : un ezel eus Parlamant Bro-Saoz e oa bet Malory, hag ur soudard en doa stourmet e Calais gant Richard Beauchamp, 13 kont Warwick. Diwezhatoc'h, e 1928, e voe embannet gant Edward Hicks buhezskrid Thomas Malory a Newbold Revel : bac'het e oa bet ar skrivagner evit laeroñsi, skrap ha gwallerezh, er c'hontrol mik eus talvoudegezhioù uhel harozed *Le Morte Darthur*.

E dibenn pep kelc'hiad en dornskrid ez eus ur goudeskrid gant Malory – a zo bet kemmet gant William Caxton e dibenn pep levrenn voullet, pa'z eo disheñvel ar gentel voullet eus *Le Morte Darthur* diouzh an dornskrid a voe kaset gant ar skrivagner ; en div gentel-se avat ez eus un nebeud ditouroù kempoell a-zivout Thomas Malory, diwar e zorn end-eeun bepred hag ur wech digant ar mouller, e dibenn al levrenn diwezhañ.
*E dibenn *The Tale of King Arthur* "Istor ar roue Arthur" en dornskrid (dibenn al levrenn IV hervez rannadur William Caxton) e skrivas Malory :

*Goude *The Tale of Sir Gareth* "Istor an aotrou Gwerehez" (levrenn VII Caxton) e skrivas Malory :

*Pa'z echu *The Tale of Sir Tristram* "Istor an aotrou Tristan" (levrenn XII Caxton) e lenner digant an aozer :

*War bajenn diwezhañ an dornskrid e skrivas Malory, hanter e saozneg ha hanter e galleg :

:• Daou c'houdeskrid zo e dibenn ar skrid moullet gant William Caxton. Diwar zorn an aozer eo an hini kentañ war a hañval, pa skriv er c'hentañ gour unan ez eo bet echuet al levr gant *Sir Thomas Maleore *(sic)*, marc'heg* ; digant William Caxton e teu an eil, ma skriv ez eo bet troet al levr e saozneg gant *Sir Thomas Malory *(sic)*, marc'heg, evel lavaret kentoc'h.*

Diwar an ditouroù dastumet en dornskrid e c'heller lavaret e oa moarvat Sir Thomas Malory a Newbold Revel aozer *Le Morte Darthur* neuze.

## Buhez Thomas Malory a Newbold Revel
Goude 1415 hag a-raok 1418 e voe ganet Thomas Malory, pa ouzer e voe major d'an oad a 21 bloaz etre 1436 ha 1439. Mab e oa da Sir John Malory a Winwick (Northamptonshire), ur barner a beoc'h e Warwickshire hag un ezel eus Parlamant Bro-Saoz, ha da Lady Philippa Malory, pennhêrezh maner Newbold.
Marc'heget e voe Thomas kent an 8 a viz Here 1441, mont a reas da soudard dindan ren dug Warwick – dispis eo an deiziadur avat, ha den ne oar perak e voe marc'heget. Ur garg a zilenner a voe fiziet ennañ e Northamptonshire kent 1443.

E 1443 ivez e voe tamallet dezhañ ha d'e genseurt Eustace Barnaby bout taget, skrapet ha riblet un Thomas Smythe ; ne voe ket kondaonet avat. En hevelep bloaz e timezas d'un Elizabeth Walsh, a c'hanas ur mab anvet Robert ha marteze bugale all.
E 1443 c'hoazh e voe dilennet er Parlamant e rezh marc'heg evit Warwickshire betek dibenn ar bloavezh. E 1449 e voe dilennet e Parlamant Great Bedwyn en anv dug Buckingham.

E sizhunvezhioù kentañ 1451 avat e voe tamallet dezhañ un arridennad torfedoù a bep doare : bout tunet arc'hant digant daou zen da gentañ hag un den all da c'houde ; bout antellet ur stign ouzh dug Buckingham gant 26 den all e-kerzh ar bloavezh 1450 (ne voe roet prouenn ebet avat) ; bout aet dre enfreuz tre en un ti e 1450 ivez, laerezh arc'hant eno ha gwallañ mestrez an ti kent he zagañ adarre eizhtez war-lerc'h e Coventry.
D'ar 15 a viz Meurzh 1451 neuze e voe harzet Thomas Malory a Newbold Revel ha 19 den all. Ne voe disorc'h ebet da gement-se avat, hag er mizioù da heul e voe tamallet d'ar bagad un aridennad torfedoù all, da lavarout eo trement 100 laeradenn feuls. E-kerzh ar mare-se e voe harzet Malory ha bac'het e London ; tec'hel a reas avat ha distreiñ d'ar gêr e maner Newbold Revel.
Hervez an dielloù e voe graet an darn vuiañ eus an torfedoù-se – mard eus bet anezho – en enep da aduidi dug Buckingham ; dre ma oa Malory diouzh tu dug Warwick, un enebour da zug Buckingham e Brezel an Div Rozenn (1455-1485), e c'heller soñjal e oa un abeg politikel d'e dagadennoù (gwirion pe get) pe d'ar c'hlemmoù a voe savet outañ gant dug Buckingham ha tud all.

D'an 23 a viz Eost 1451 e voe kaset Sir Thomas Malory a Newbold Revel ha meur a zen all dirak lez-varn Nuneaton e Warwickshire, war douaroù dug Buckingham. Meur a damall a voe graet dezho, ha kaset e voe Malory da doull-bac'h Marshalsea e London ; goulenn a reas bout barnet en-dro, gant tud eus e gorn-bro ar wech-se : nac'het e voe, hogen divac'het e voe.
E miz Meurzh 1452 e voe distro da Varshalsea ha daou viz diwezhatoc'h e tec'has kuit, marteze goude bout goubrenet gwarded. E miz Even e voe bac'het adarre betek miz Mae 1453, pa voe paeet ur mell kretadenn a 200 lur sterling gant mignoned dezhañ eus Warwickshire.

Diwezhatoc'h e voe lakaet e dalc'h dindan evezh e Colchester (Essex) war zigarez m'en devoa graet torfedoù all, en o zouez c'hwiblañ tiez ha laerezh kezeg. Tec'hel kuit a reas adarre, hag adarre e voe adtapet ha bac'het e Marshalsea, hep prosez ebet. Diskounaet e voe pa bignas ar roue Edouarzh IV war an tron e 1461.

E 1468 e kemmas Malory e vennozhioù politikel : diouzh tu an Tiegezh York e oa bet betek-henn e Brezel an Div Rozenn, met er bloavezh-se e kemeras perzh en un irienn bet savet gant Richard Neville, kont nevez Warwick, a-enep Edouarzh IV. Diskuliet e voe an irienn, ha Malory a voe bac'het e miz Even 1468 – lamet e voe e anv eus diskounadurioù hollek miz Gouere 1468 ha miz C'hwevrer 1470, ar pezh na oa bet c'hoarvezet biskoazh a-raok ha na c'hoarvezas biken goude en Istor Bro-Saoz.
D'an 3 a viz Here 1470 e voe lakaet termen da ren Edouarzh IV gant harp kont Warwick, ha lakaet e voe Herri VI war an tron evit un eil ren berr ; divac'het e voe Sir Thomas Malory a Newbold Revel.

D'ar 14 a viz Meurzh 1471 e varvas aozer ersoliet *Le Morte Darthur*, d'an oad a 53 bloaz pe 56 vloaz, miz a-raok ma voe adstaliet Edouarzh IV e penn Bro-Saoz d'an 11 a viz Ebrel.

## Notennoù