open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quattro

**Quattro** eo anv an niver pevar en italianeg, hag anv meur a dra.

## Lec'hioù
*Quattro Canti, ur blasenn e Palermo
*Quattro Castella, ur gumun e proviñs Reggio Emilia

## Oberennoù
*Quattro stagioni, anv meur a oberenn

## Traoù
* Audi Quattro, ur c'harr-tan
Feur-emglev Versailhez (disheñvelout)

**[[Feur-emglev Versailhez]]** eo anv ar feur-emglev a beoc'h sinet e 1919, goude Kuzuliadeg ar peoc'h e Pariz, hag a verkas diwezh ar Brezel-bed kentañ en un doare ofisiel.

**Feur-emglev Versailhez** a c'hall ober dave ivez da :
*Feur-emglev Versailhez (1756), ur c'hevredad difenn etre Rouantelezh Bro-C'hall hag an Impalaeriezh Habsbourg
*Feur-emglev Versailhez (1757), a astenne divizoù feur-emglev Versailhez 1756 da briñselezh Saks, Sveden, hag Impalaeriezh Rusia
*Feur-emglev Versailhez (1758), ur gadarnadenn eus feurioù-emglev Versailhez 1756 ha 1757 
*Feur-emglev Versailhez (1768), ur feur-emglev ma oa roet Korsika da Rouantelezh Bro-C'hall gant Republik Genova
*Feur-emglev Versailhez (1783), ur feur-emglev a ehanas ar brezel etre Rouantelezh Bro-C'hall ha Rouantelezh Spagn, diouzh un tu, ha Rouantelezh Breizh-Veur, diouzh an tu all, goude Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. 
*Feur-emglev Versailhez (1787), ur feur-emglev etre Rouantelezh Bro-C'hall ha an aotrou vietnamat Nguyễn Ánh
*Feur-emglev Versailhez (1871), ur feur-emglev e diwezh ar brezel etre Bro-C'hall ha Rouantelezh Prusia 

## Gwelet ivez
*Feur-emglev Versailhez bihan, ur feur-emglev sinet er memes deiziad ha feur-emglev Versailhez e 1919 etre darn eus ar broadoù nevez-savet ha Kevredigezh ar Broadoù
Acanthorhynchus superciliosus

****** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Meliphagidae.

Dont a ra anv e anv eus ar ger latin *sŭpercĭlĭum* a dalvez kement hag abrant e brezhoneg.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Kavout a reer ar spesad e mervent stad Aostralia ar C'hornôg.

## Liammoù diavaez
*  '''' el lec'hienn BirdLife International.
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Thiré

**Thiré** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Thiré_-_Rivière.jpg

* Ar stêr Smagne a dreuz ar gumun.
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Sainte-Hermine hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Thiré en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 32 waz ag ar gumun, da lavaret eo 5,60% eus ar boblañs e 1911 abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Thiré pierre-folle 01.jpg
Thiré pierre-folle 04.jpg
Thiré pierre-folle 03.jpg

* Liaven La Pierre Folle.

Jardins du Bâtiment.JPG

* Lojeiz Le  Bâtiment hag e liorzhoù,

Thiré - Côté église.jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Turbia

**Turbia** (*La Turbie* e galleg) zo ur gumun c'hall tostik d'an harzoù gant priñselezh Monaco.

Ur gorread a 7,42 km² zo anezhi, hag enni 3 022 a dud o chom e 2018, da lavarout eo 407 a dud dre km².

## Istor
En Henroma e oa brudet Turbia abalamour d'ar monumant savet da lidañ trec'h an Impalaer Augustus war ar pobloù ligur, Kelted darn anezho.

Er Grennamzere oa dalc'het gant Republik Genova.

E kontelezh Nisa gozh, e rouantelezh Sardigna, e oa betek 1860, pa voe staget ouzh Bro-C'hall.

## Monumant

E kreiz-kêr emañ *[[Tropaeum Alpium]]*, ur monumant roman eus ar bloaz 7 pe 6 kent JK en enor d'an Impalaer Augustus.

## Lennegezh
Meneget eo Turbia e barzhoniezh Dante Alighieri a skrivas en *[[Divina Commedia]]* eo e Turbia emañ harzoù kornôk Liguria.


Laturbie4.jpg|E Turbia
Laturbie5.jpg|E Turbia
monacovonturbie.jpg|Monaco gwelet eus an *[[Testa di Cane]]* e Turbia
Turbia (Polonia)

**Turbia** (distaget  e poloneg) zo ur gêriadenn e gevred Polonia, e distrig Gmina Zaleszany, e kontelezh Stalowa Wola, 8 km er biz da Zaleszany, 6 km er gwalarn da Stalowa Wola, hag 65 km en hanternoz da Rzeszów.
Roia

Ar **Roia** zo ur stêr 59 km hed, hag a red dre an Alpes-Maritimes e Saonenn ar Roia. Eieniñ a ra en Ode Tenda ha treuziñ a ra ar Mercantour. Tremen a ra dre gumunioù Tenda, Saorgio, Breil-sur-Roya, Briga, ha mont en Italia, e kumun Olivetta San Michele e Proviñs Imperia. Treuziñ a ra Airole, hag aberiñ a ra er Mor Kreizdouar e Ventimiglia.

He fennañ adstêrioù eo ar Lévensa, ar Bévéra, ar Bendola, ar Réfréi hag ar Maglia.

.
Saonenn ar Roia

**Saonenn ar Roia** (*Val de Ròia *en okitaneg, Val Roia pe Roja en italianeg) eo anv saonenn ar stêr Roia, a ziskenn eus ar menez hag a dreuz meur a gumun, etre an departamant Alpes-Maritimes, e Bro-C'hall, er c'hornôg, ha proviñs Imperia en Italia er reter.   

## Kumunioù ar saonenn

Sed anvioù ar c'humunioù a zo e saonenn ar Roia :

## Notennoù
Auchay-sur-Vendée

**Auchay-sur-Vendée** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù Auzay ha Chaix d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez, Auchaix-sur-Vendée.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Pennadoù kar
* Auzay,
* Chaix.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Fontano

**Fontano** en italianeg, *Fontan* e galleg, Funtan e ligureg, zo ur gumun c'hall e departamant an Alpes-Maritimes. Niver an annezidi a sav da .  

## Istor
Italian e oa ar gumun a-raok  Feur-emglev Pariz (1947) pa voe roet da Vro-C'hall evel digoll goude an Eil brezel-bed.
Tourterez

Un **dourterez** zo un ostilh seziz eus an amzer dremenet a veze implijet da ziskar murioù maen pe da doullañ dorioù prenn. En he stumm eeunañ, un dourterez  n'eo nemet ur c'hef koad bras ha pounner douget gant meur a zen ha taolet gant nerzh ouzh he fal. Tourterezioù kempleshoc'h a oa gwarezet gant un doenn ouzh an tan pe ouzh ar mein, ar saezhoù ha kement a c'halled bannañ ouzh an dougerien. Rodoù a c'halle bezañ lakaet outañ ha dindan an doenn e veze istribilhet an dourterez war-bouez chadennoù pe kerdin. Penn an tourterezioù a c'halle bezañ graet gant metal ha kinklet.

Ostilhoù brezel efedus e oa an tourterezioù rak ar pezh a yae d'ober ar murioù a c'hiz kozh evel mein pe brikennoù a c'halle terriñ pa veze skoet gant nerzh. Dre forzh skeiñ e vrasae ar faoutoù betek krouiñ un toull. Pa veze toullet ar murioù pe diskaret un tamm anezhe e c'halle an arsailherien tennañ o mad eus an hent digoret da argadiñ an difennerien. 

Pa grogas an armeoù da ober gant kanolioù seziz er Grennamzer e tigreskas da vat talvoudegezh an tourterezioù er sezizoù rak dañjerusoc'h e oant da implij (ret e oa tostaat d'an enebourien) ha ne oant ket ken galloudus. Stummoù bihanoc'h ha douget gant an dorn eus an tourterezioù a vez implijet hiziv an deiz gant ar polis da zigeriñ dorojoù prennet.

Ar c'hentañ skeudenn eus un dourterez a weler moarvat e bez an noblañs C'hety da vare XI dinastiezh Henegipt. Gwelet a reer daou soudard o kerzhet trema ur c'hreñvlec'h dindan goudor ur framm prenn gant un doenn hag o tougen ur berchenn hir a c'hallfe bezañ un dourterez.

## Notennoù
Gordolasca

Ar **Gordolasca** zo ur stêr 18 km hed, en departamant Alpes-Maritimes e Bro-C'hall. Redek a ra dre ziv gumun, Belvedere ha Roccabigliera. 

Adstêr eo d'ar Vesubia.
Prefediezh Fukushima

**Prefediezh Fukushima** (福島県 *Fukushima-ken* e japaneg, /ɸɯ̥kɯɕimaꜜkeɴ/) zo ur brefediezh eus Bro-Japan e Rannvro Tōhoku en Enez-Honshu, en deus ur vent 13783 km². Niver annezidi Prefediezh Fukushima a sav da . Emañ Prefediezh Fukushima e-kichen Prefediezh Miyagi ha Prefediezh Yamagata en norzh, Prefediezh Niigata er c'hornôg, Prefediezh Gunma er mervent, ha Prefediezh Tochigi ha Prefediezh Ibaraki er su.

Fukushima eo ar gêr-benn ha Iwaki eo kêr vrasañ Prefediezh Fukushima, gant kêrioù bras all, en o zouez  Kōriyama, Aizuwakamatsu, ha Sukagawa. Emañ Prefediezh Fukushima war aodoù reter Bro-Japan dirak ar Meurvor Habask, e rann suañ rannvro Tōhoku. Kavout a reer er brefediezh al Lenn Inawashiro, ar pevare lenn dre he ment e Japan. An trede prefediezh eo Prefediezh Fukushima dre he ment e Bro-Japan (War-lerc'h hini Hokkaido ha Prefediezh Iwate) ha rannet eo gant aradennadoù menezioù e teir rannvro anvet Aizu, Nakadōri, ha Hamadōri.

## Notennoù
Oreortyx

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1858 gant Spencer Fullerton Baird (1823-1887), ur  skiantour eus ar Stadoù-Unanet .

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *ὄρος* (menez e brezhoneg) hag *ὄρτυξ* (koailh e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Oreortyx pictus]]*, pemp isspesad (*Oreortyx pictus confinis*, *O. p. eremophilus*, ***pictus***, *plumifer* ha *russelli*) dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Le Langon

**Le Langon** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Le Langon da gentañ hag e Bann Fontenay-le-Comte hag e Kanton Fontenay-le-Comte e 1801 pa voe diskaret Kanton Le Langon. Lakaet e voe kumun Le Langon en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 41 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 2,91% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 4 a viz Kerzu 1958.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise le langon.jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

Monument aux morts du Langon (vue 2, Éduarel, 14 juillet 2016).jpg|Monumant ar gumun.
Monument aux morts de l’Afrique du Nord du Langon (Éduarel, 14 juillet 2016).jpg|Monumant ar re varv eus Vande en Afrika an Hanternoz

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv eus Vande en Afrika an Hanternoz, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Saorgio

**Saorgio** en italianeg, *Saorge* e galleg, *Savurgiu* e ligureg, zo ur gumun c'hall e departamant an Alpes-Maritimes abaoe 1947, bloavezh Feur-emglev Pariz. Niver an annezidi a sav da .

## Istor
*E miz Mezheven 1793 e voe trec'h arme rouantelezh Sardigna war arme ar Republik c'hall e kentañ emgann Saorgio.
*E e miz Ebrel 1794, en Eil emgann Saorgio, e voe kemeret kêr gant ar C'hallaoued diwar-goust arme Sardigna-Piemonte.

Daskoret e voe kontelezh Nisa da rouantelezh Sardigna-Piemonte goude diskaret an impalaer Napoleon Iañ e 1815, met roet e voe en-dro da Vro-C'hall e 1860, ha Saorgio da-heul.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Rhynchortyx

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1893 gant an evnoniour skosat William Robert Ogilvie-Grant (1863-1924).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *ῥύγχος* (pigos e brezhoneg) hag *ὄρτυξ* (koailh e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Rhynchortyx cinctus]]*, tri isspesad (*Rhynchortyx cinctus australis*, *R. c. *'cinctus**' ha *pudibundus*) dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Tenaru

**Emgann Tenaru**, lesanvet **Emgann ar stêr Ilu** pe **Emgann ouf Aligator**, a oa bet un emgann etre Arme Impalaeriezh Japan hag ar Gevrididi a oa c'hoarvezet d'an 21 a viz Eost 1942 war enezenn Guadalcanal war Talbenn ar Meurvor Habask e-doug an Eil Brezel-bed. An emgannn a oa bet ar c'hentañ argadenn zouar e-kerzh Kampagn Guadalcanal.

An U.S. Marines, renet gant ar Major Jeneral Alexander Vandegrift, a oa deuet a-benn da dalañ ouzh argadenn ar "c'hentañ strollad"  eus "rejimant Ichiki", dindan urzhioù ar c'horonal japanat Kiyonao Ichiki. Ar *Marines* a oa o tifenn Kelc'h Lunga, a oa linenn difenn Henderson Field, a oa bet aloubet gant ar Gevredidi goude an dilestradegoù e Guadalcanal d'ar 7 a viz Eost. Unvezioù Ichiki a voe kaset da Guadalcanal da argas soudarded dilestret ar Gevredidi. Fiziet e oa bet enno ar pal da adkemer an nijva ha da gas an nerzhioù kevredet er-maez eus an enezenn.

Faziet bras e oa Japaniz o soñjal e oa kalz gwanoc'h soudarded ar Stadoù-Unanet evit na oant en gwirionez. En holl e oa 11 000 soudard. Unvez Ichiki a oa bet o tagañ lec'hioù difenn ar Marines diouzh an noz en Alligator Creek, e reter kelc'h Lunga. Jacob Vouza, ur gward eus an arvor, en devoa kelaouet an Amerikaned un nebeud munutennoù a-raok argadenn Ichiki. Japaniz a voe trec'het-naet gant kolloù bras-kenañ. Ar *Marines* a lañsas un enebargadenn a-enep soudarded Ichiki a oa chomet bev er mintin war-lerc'h, lazhet e voe kalz anezho c'hoazh. En holl ne oa chomet bev nemet 128 eus an 917 soudard e kentañ strollad rejimant Ichiki.

An emgann-se a oa bet an hini kentañ eus an tri emgann dalc'het war an douar e-kerzh Kampagn Guadalcanal. Japaniz goude an taol kleze en dour-se o devoa komprenet e oa kalz niverusoc'h soudarded ar Stadoù-Unanet e Guadalcanal eget n'o doa soñjet. An nerzhioù kaset goude-se da glask adkemer nijva Henderson Field  a oa kalz brasoc'h o niver.

## Notennoù ha daveennoù
Murazzano

**Murazzano** zo ur gumun italian e proviñs Cuneo, e Piemonte, hag an niver a annezidi a sav da .

Brudet eo fourmaj Murazzano.

## Kumunioù amezek
* Bonvicino, Clavesana, Dogliani, Farigliano, Belvedere Langhe.

## Notennoù
Phil Bennett

**Phil Bennett** (Felinfoel, 24 Here 1948 – *idem*, 12 Mezheven 2022) a oa ur rugbier kembreat hag a c'hoarias evit kleub Llanelli ha skipailh broadel Kembre.

E 2020 e voe disklêriet, goude ur vouezhiadeg, eo e daol-esae a-enep skipailh Bro-Skos e Meurzh 1977 a voe ar gwellañ esae merket gant Kembre biskoazh.
Oreortyx pictus

****** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Odontophoridae.Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *Oreortyx*.

Anvet e voe *Ortyx picta* (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant ar skiantour skosat David Douglas (1799-1834).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Norzhamerika, en un takad hag a ya eus mervent Kanada da gKalifornia-Izel :
* *Oreortyx pictus confinis*, e norzh Kalifornia-Izel (Mec'hiko),
* *O. p. eremophilus*, e su Kalifornia,
* *O. p. *'pictus**'', eus mervent [[Washington (stad)]] da [[gwalarn|walarn]] Kalifornia,
* ''O. p. plumifer'', en [[Oregon]], biz Kalifornia, kornôg [[Nevada]],
* ''O. p. russelli'', e Menezioù Little San Bernardino (Kalifornia).


==Liammoù diavaez==
* [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-quail-oreortyx-pictus  **' el lec'hienn BirdLife International.]
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Yann Pennc'hoed

**Yann Pennc'hoed** pe **Pennc'hoad**  (1360-1448) a oa ur brezelour breizhat, hag amiral Breizh etre 1401 ha 1432.

E Sant-Tegoneg e oa kastell e diegezh. Servij a reas an dug Yann V. Ouzhpenn e oa kabiten Montroulez, aotrou Plounerin ha Gwerliskin, perc'henn kastell Kergariou e Botsorhel.

## Ardamezioù
Linenn Siegfried

Al **Linenn Siegfried**, pe ar *Westwall* ("Moger ar C'hornôg"), a oa ul linenn-difenn 630&nbsp;km a hirder a-hed harz Kornôg Alamagn savet gant an Trede Reich etre 1936 ha 1940, kreñvaet gant 18.000 Bunker, toullennoù-meingleuz ha skoilhoù enep-karr-arsailh. Astennet e voe eus Kleve e harz an Izelvroioù betek harz Suis e Grenzach-Wyhlen.
Claudia Rouaux

**Claudia Rouaux**, ganet d'an 13 a viz Here 1963 e Sainte-Gemmes-d'Andigné, zo ur bolitikourez vreizhat. Kuzulierez eo e Kuzul rannvro Breizh abaoe 2010. 
Deuet eo da vezañ kannadez Trede pastell-vro an Il-ha-Gwilen e 2020 goude marv François André, dilennet e 2017. Addilennet e voe e 2022.

Harp he doa roet d'al lezenn Molac.
Bunker

Ur **bunker** zo ur savadur kreñvaet hag a ziwall e zalc'herien diouzh arvarioù evel armoù-tarzh pe danvezennoù marvus.

Pal ur bunker milourel eo gallout derc'hel ur savlec'h ha diaesaat an argad d'an enebourien. Gallout a rafe bout arveret da c'houdoriñ aveadurioù milourel (nijerezioù, splujerezioù, h.a...) pe evel post-gourc'hemenn. Bunkerioù foran a c'hall bout savet evit diwall an dud diouzh an endro.

Ur bunker a vez savet gant betoñs ha dir, a-wezhioù e c'haller ouzhpennañ douar, pe gallout a ra bout kleuziet e-barzh ar roc'h.
Malone

Ar **Malone** zo ur froud e Piemonte, 48 km dezhi, hag a red dre proviñs Torino. Adstêr eo d'ar Po war e lez kleiz.

## Adstêrioù
* War e lez kleiz : Viana ha Livesa .
* War e lez dehoù : Fandaglia, Fisca ha Bendola.
Heisuke Yanagawa

**Heisuke Yanagawa** (柳川 平助, Yanagawa Heisuke), ganet d'an 2 a viz Here 1879 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Genver, 1945, a oa ur jeneral e Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh an Eil Brezel-bed.

Eñ a oa e penn unan eus ar strolladoù milourel brasañ a gemeras perzh en Emgann Nanjing ha goude-se e Lazhadeg Nanjing.
Podargus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1818 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Podargus ocellatus]]*
** *P. o. intermedius*, *marmoratus*, *meeki*, ***ocellatus*** ha *plumiferus*,
* *[[Podargus papuensis]]*,
* *[[Podargus strigoides]]*
** *P. s. brachypterus*, *phalaenoides* ha ***strigoides***.

## Annezva
O c'havout a reer en Aostralia dreist-holl hag en Indonezia, en Inizi Salomon, e Papoua Ginea-Nevez ivez, eizh (8) isspesad dezho en holl.

## Rummatadur
Evel e gerentiad — Podargidae — e veze renket ar genad en urzhiad Caprimulgiformes kent.

## Notennoù ha daveennoù
Batrachostomus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1838 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *βάτραχος* (ran e brezhoneg) ha *στόμα* (genoù e brezhoneg).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Daouzek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Batrachostomus affinis]]*
** *B. a. *'affinis*** ha ''continentalis'',
* ''[[Batrachostomus auritus]]'',
* ''[[Batrachostomus chaseni]]'',
* ''[[Batrachostomus cornutus]]''
** ''B. c. '''cornutus*** ha *longicaudatus*,
* *[[Batrachostomus harterti]]*,
* *[[Batrachostomus hodgsoni]]*
** *B. h. *'hodgsoni*** hag ''indochinae'',
* ''[[Batrachostomus javensis]]'',
* ''[[Batrachostomus mixtus]]'',
* ''[[Batrachostomus moniliger]]''
** ''B. m. '''moniliger*** ha *roonwali*,
* *[[Batrachostomus poliolophus]]*,
* *[[Batrachostomus septimus]]*
** *B. s. menagei*, *microrhynchus* ha ***septimus***,
* *[[Batrachostomus stellatus]]*.

## Rummatadur
Evel e gerentiad — Podargidae — e veze renket ar genad en urzhiad Caprimulgiformes kent.

## Notennoù ha daveennoù
Roccabigliera

**Roccabigliera** (en italianeg, *Roquebillière* e galleg, *Rocabiera* en okitaneg) zo ur gumun c'hall en departamant Alpes-Maritimes war lez ar stêr Vesubia.

## Istor
Evel ar braz eus an departamant e oa Roccabigliera e kontelezh Nisa, e Rouantelezh Sardigna, a-raok 1860 : er bloaz-se e voe staget ouzh Bro-C'hall.
L'Orbrie

**L'Orbrie**  a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Fontaine da gentañ hag e Bann Fontenay-le-Comte hag e Kanton Fontenay-le-Comte e 1801 pa voe diskaret Kanton Fontaine. Lakaet e voe kumun Longèves en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 24 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,05% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Vincent de L’Orbrie (vue 2, Éduarel, 21 août 2016).jpg

* Iliz katolik *Sant Visant*.

Monument aux morts de L’Orbrie (vue 1, Éduarel, 21 août 2016).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Borbore

Ar **Borbore** (en italianeg ; *Borbor* e piemonteg) zo ur froud eus Piemonte hag a red dre proviñs Cuneo ha proviñs Asti a-hed 45,3 km. Adstêr eo d'an Tanaro e kêr Asti.
Tinella

**Tinella** zo anv div stêr e hanternoz Italia.
*Tinella, froud e proviñs Cuneo
*Tinella, froud e proviñs Varese
Cant

Ar stêr **Cant** (skrivet * Kant* a-wechoù) zo ur froud eus Piemonte, 41 km hed dezhi, e kumun Demonte. Adstêr eo d'ar  Stura di Demonte.
Demonte

**Demonte** (*Demont* en piemonteg  hag okitaneg) zo ur gumun italian e proviñs Cuneo e Piemonte. 1 916  a dud zo o chom eno. Unan eus kumunioù okitanek Italia eo.
Sez Marsilha (1524)

**Sez Marsilha** e miz Eost betek Gwengolo 1524 a oa bet un obererezh brezel e-kerzh C'hwec'hvet brezel Italia (1521-1525) gant lu Karl V an Impalaeriezh Santel, renet gant ar Gall Charles de Bourbon hag ar Spagnol Fernando de Ávalos. An oberiadur a oa bet un taol bazh en dour evit an dagerien, a voe rediet da gilañ dre ma oa ul lu c'hall sikour renet gant Frañsez I.

## Disoc'h
Kolloù bras a oa bet evit an dagerien. Preizhet e oa bet ar maezioù ganto memestra a-raok kilañ buan. Soudarded Karl V a oa aet kuit diouzh Provañs, met, distroet en Italia goude-se, e oant bet trec'h en Emgann Pavia e 1525.
Rammstein (strollad)

**Rammstein** zo ur strollad sonerezh alaman metal eus an Neue Deutsche Härte savet e Berlin e 1994. Ar strollad zo ennañ Till Lindemann evit ar c'han, ar gitarour Richard Kruspe, an eil gitarour Paul Landers, ar c'hoarier gitar-boud Oliver Riedel, an tabouliner Christoph Schneider, hag ar soner sintetizor Christian "Flake" Lorenz. A-raok ma voe savet ar strollad, an izili a oa liammet ouzh al leurenn punk rock hag ar strolladoù Feeling B ha First Arsch.
Rigidipenna

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2007 gant an evnoniour saoz Nigel Cleere (1955-) hag e genlabourerion.

Dont a ra e anv eus ar gerioù latin *rĭgĭdus* (reut e brezhoneg) ha *penna* (pluenn e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Rigidipenna inexpectata]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Steatornithidae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1842 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur genad oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù
* *[[Steatornis]]* - Humboldt, 1814 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Rigidipenna inexpectata

****** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Podargidae.Ar spesad nemetañ er genad *[[Rigidipenna]]* an hini eo.

Anvet e voe *Podargus inexpectatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1901) gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Brosezat eo ar spesad en Inizi Salomon.

## Rummatadur
Sellet e veze ouzh ar spesad evel un isspesad — *Podargus ocellatus inexpectatus* — da *[[Podargus ocellatus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  '''' el lec'hienn BirdLife International.
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Witold Pilecki

**Witold Pilecki** (distaget [] e poloneg) (Olonets, 13 Mae 1901 – Varsovia, 25 Mae 1948) a oa un ofiser hag ur rezistant polonat e-pad an Eil Brezel-bed. E 1940 en em ginnigas evit bezañ harzet gant an Nazied ha kaset da gamp-bac'h Auschwitz-Birkenau evit gouzout hiroc'h war ar pezh a dremene er c'hamp-se. Goude dont a-benn da dec'hout diouzh ar c'hamp-bac'h e teskrivas dre ar munud ar pezh a c'hoarveze ennañ ha kaset e voe e skrid da bennoù ar Gevredidi ; ar wech kentañ eo e voe deskrivet-pizh obererezhioù an Holokost.

Ganet e voe e Karelia, ma oa bet kaset e familh dre heg eus Polonia abalamour m'en doa kemeret perzh an tad-kozh en Emsavadeg Genver 1863. E 1910 ez eas Witold Pilecki gant e dud da chom da Vilnius. Goude ar Brezel-bed Kentañ e kemeras perzh er brezel etre Polonia hag an Unvaniezh Soviedel. Diwezhatoc’h e teuas da vezañ ofiser en arme Polonia. E 1939 en em gannas ouzh ar Wehrmacht. Ur wech peuraloubet Polonia gant Alamagn hag an Unvaniezh Soviedel e voe unan eus ar re a savas ar strollad rezistanted *[[Tajna Armia Polska]]* hag a yeas diwezhatoc’h e-barzh an Armia Krajowa (arme broadel Polonia).

E 1940 e kinnigas e anv evit kemer perzh en un taol aozet gant ar rezistañs : mont e-barzh kamp-diouennañ Auschwitz, evit gouzout hiroc’h war ar c’hamp-bac’h-se ha klask frammañ ar rezistañs en diabarzh. Harzet e voe e Varsovia d’an 19 a viz Gwengolo 1940 ha kaset da gamp Auschwitz. Ur wech e-barzh ar c’hamp e savas gant prizonidi all un aozadur anvet Związek Organizacji Wojskowych ha dont a reas a-benn da gas da Londrez skridoù hag a zeskrive ar vuhez kriz er c’hamp. D’ar 26 a viz Ebrel 1943 e teuas a-benn da dec’hout, goude daou vloaz hanter tremenet er c’hamp. Ur wech er-maez e prientas un danevell resis diwar-benn kamp-diouennañ Auschwitz hag a voe kaset d’ar Gevredidi, da c’houlenn sikour diganto. Hogen diskrediñ a reas ar re-se danevell Pilecki ha soñjal a reas dezho e oa c'hwezhet an niver a brizonidi. Abalamour d’an dra-se ne voe heuliad ebet d’an danevell-se. 

Diwezhatoc’h e kemeras perzh Pilecki en Emsavadeg Varsovia e miz Here 1944. Chom a reas feal d’ar gouarnamant en harlu e Londrez. Abalamour d’an dra-se e voe gwelet evel un enebour gant gouarnamant ar c’homunour Bolesław Bierut harpet gant an Unvaniezh Soviedel goude ar brezel. Harzet e voe miz Mae 1947 ha tamallet e voe dezhañ bezañ e servij an « impalaerouriezh estren ». E 1948 e voe barnet, kondaonet d’ar marv ha lazhet diouzhtu goude, d’ar 25 a viz Mae.

Istor e vuhez a chomas kuzh e Polonia, betek diskar ar gomunouriezh e 1989. Goude distro an demokratelezh e voe gwennaet, meur a levr a voe embannet diwar e benn, torret e voe e gondaonidigezh ha medalennet e voe zoken gant Urzh an Erer Gwenn, ar garedon uhelañ roet gant stad Polonia. Sellet a reer outañ bremañ evel unan eus an dud pouezusañ en istor Polonia en . Ur monumant zo bet savet en enor dezhañ e bered Powązki, e Varsovia, daoust ma ne oar den pelec’h emañ e relegoù. 

## Notennoù
Trigno

An **Trigno** zo ur stêr eus Italia er rannvroioù Molise hag Abruzzo, hag a red a-hed 85 km a-dreuz teir froviñs: proviñs Isernia, proviñs Campobasso ha proviñs Chieti, ha dezhi div adstêr : ar Verrino hag an Treste.
Le Poiré-sur-Velluire

**Le Poiré-sur-Velluire** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh

Pont sur la Vendée au Poiré-sur-Velluire (vue 2, Éduarel, 14 juillet 2016).jpg

* War lez ar Vendée emañ Le Poiré.
## Dezougen
## Armerzh

Chatelier-Barlot_Le_Poiré-sur-Velluire.jpg

* Labouradeg keuz, 1888-1928.
* Savet e veze ur ouenn gwazi eus ar vro : Oie grise du Marais poitevin e pemzek atant eus ar gumun betek kreiz an XXvet kantved. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe e Kanton Le Gué da gentañ hag e Bann Fontenay-le-Comte hag e Kanton Fontenay-le-Comte e 1801 pa voe diskaret Kanton Le Gué. Lakaet e voe kumun Le Poiré-sur-Velluire en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,48% eus ar boblañs e 1911,  abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### 
* Melestradurezh:  d'ar 1 a viz Genver 2019 e voe kendeuzet kumunioù Le Poiré-sur-Velluire ha Velluire d’ober ur gumun nevez anvet Les Velluire-sur-Vendée.

## Monumantoù ha traoù heverk

Périmètre RNR Marais communal du Poiré-sur-Velluire rnr260.png

* Gwarezva ar geunioù.

Le_Poiré_sur_Velluire_castle_FR-85.JPG

* Kastell Chastellier-Barlot.

Église Saint-Nicolas du Poiré-sur-Velluire (vue 1, Éduarel, 14 juillet 2016).jpg

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.

Monument aux morts du Poiré-sur-Velluire (vue 1, Éduarel, 14 juillet 2016).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Pennadoù kar
* Les Velluire-sur-Vendée,
* Velluire.

## Daveoù ha notennoù
Steatornis caripensis

****** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Steatornithidae.Ar spesad nemetañ er genad *Steatornis* an hini eo.

Dont a ra e anv eus hini Caripe, ur gêriadenn e stad Monagas (Venezuela).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Brosezat eo ar spesad e takadoù 'zo (gwalarn ha norzh) eus Suamerika.

## Liammoù diavaez
*  '''' el lec'hienn BirdLife International.
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Montemitro

**Montemitro**, pe * Mundimitar* e rannyezh ar vro, zo ur gêriadenn en Molise en Italia. 

## Yezh
Unan eus kêriadennoù slavek Italia eo Montemitro,  evel Acquaviva Collecroce ha San Felice del Molise. Poblet int gant Kroated erru en tolead er  da dec'het rak atahinerezh an Impalaeriezh otoman e Dalmatia. Komz a reont ur rannyezh kroatek (anvet *naš jezik* gante, da lâret eo "hor yezh") koulz hag italianeg. 

## Poblañs
Niver an annezidi zo .

## Notennoù
Steatornis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1814 gant an naturour prusian Alexander von Humboldt (1769-1859).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *στέατος* hag *ὄρνις* (evn, labous e brezhoneg).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Steatornis caripensis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Steatornithiformes

**** a zo un urzhiad e rummatadur an evned.

## Kerentiadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur c'herentiad e-barzh an urzhiad :
* Steatornithidae - Bonaparte, 1842 (1 spesad).

## Rummatadur
Ar c'herentiadoù Nyctibiidae, Podargidae ha Steatornithidae, a yae d'ober an urzhiad Caprimulgiformes kent, a oa bet diblaset evit krouiñ o urzhiad dezho : Nyctibiiformes, Podargiformes ha **Steatornithiformes**.

## Notennoù ha daveennoù
San Giuliano

**San Giuliano** zo un anv italianek ha hini meur a lec'h ha meur a zen. 

## Tud

## Lec'hioù
### Kumunioù
* San Giuliano del Sannio, kumun e proviñs Campobasso
* San Giuliano di Puglia, kumun e proviñs Campobasso
* San Giuliano Milanese, kumun italian e meurgêr Milano
* San Giuliano Terme, kumun e proviñs Pisa

### Frazioni hag all

* San Giuliano, enezenn e morlenn Venezia
* San Giuliano, frazione e Castelvetro Piacentino e proviñs Piacenza
* San Giuliano, frazione e Cologno Monzese e meurgêr Milano
* San Giuliano, frazione en Arezzo
* San Giuliano, rione ha  frazione e Mestre e Venezia, hag ennañ ar Parco San Giuliano
* San Giuliano Mare, frazione e Rimini
* San Giuliano Nuovo, frazione en Alessandria
* San Giuliano Vecchio, frazione en  Alessandria
* Laghi di San Giuliano, e Caderzone Terme e proviñs Trento

;Malta
* San Giuliano, kumun e Malta
Rhinoplax vigil

****** a zo ur spesad kalaoed eus ar c'herentiad Bucerotidae.Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *Rhinoplax*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Kavout a reer ar spesad e Borneo, Ledenez Malaysia ha Sumatera.

## Liammoù diavaez
*  '''' el lec'hienn BirdLife International.
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lido di Venezia

Al ** Lido di Venezia** (*Lido de Venèsia* er rannyezh, alies ** Lido** hepmui) zo un enezenn  12 km etre Morlenn Venezia hag ar Mor Adria, bevennet gant perzhier San Nicolò ha Malamocco.
Murano

** Murano**  zo un enezenn e Morlenn Venezia, en hanternoz da gêr Venezia.  

Brudet eo an artizaned a ra gwer Venezia eno. 

## Douaroniezh

Rannet eo an enezenn e div lodenn gant ur ganol anvet *[[Canal Grande (Murano)|Canal Grande ]]* ha dreisti ar *Ponte Lungo* (pe *Ponte Vivarini*). 

## Istor
Baranello

**Baranello**  (*Varagnièllë* e rannyezh ar vro) zo ur gumun en Molise en Italia, e proviñs Campobasso. 

## Poblañs
Niver an annezidi a sav da .

## Notennoù
Acquaviva Collecroce

**Acquaviva Collecroce**  zo ur gumun e Proviñs Campobasso, en rannvro Molise en Italia. 
Niver an annezidi zo .

## Istor
Er Grennamzer e oa dalc'het Acquaviva Collecroce gant Urzh Malta.
Evel e San Felice del Molise hag e Montemitro ez eus Kroated eno o chom  abaoe 1297 da gentañ, ha re all feuet er XVvet ha XVIver kantved, deuet eus  traoñienn  Narenta, entre Kroatia, Bosnia hag  Herzegovina.

## Notennoù
Rhinoplax

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant al loenoniour alaman Constantin Wilhelm Lambert Gloger (1803-1863).

## An anv
Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *ῥίς* (fri e brezhoneg) ha *πλάξ* (plakenn e brezhoneg).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad kalaoed er genad-mañ : *[[Rhinoplax vigil]]*, brosezat e Borneo, Malezia ha Sumatera.

## Notennoù ha daveennoù
Yann-Bêr Kemener

**Yann-Bêr Kemener** (ganet d'an 23 a viz Mae 1950 e Douarnenez) zo ur skrivagner brezhonek ha gallek, bet kelenner war an alamaneg hag ar brezhoneg.

## Oberennoù
E brezhoneg en deus savet an darn vuiañ eus e oberennoù, nemet un enklask war ar bilhaouerien, un levr-henchañ evit al lec'hanvadurezh vrezhonek, ul levr diwar-benn an avaloù hag ar sistr, daou levr all diwar-benn ar bier, ha daou romant ivez, hep kontañ un dek levr all c'hoazh.

### Levrioù yaouankiz
Savet en deus 10 levrig evit an dastumad diyezhek brezhoneg-galleg *[[Moutig (kelaouenn)|Moutig]]*

### Hentennoù brezhonek
* *Brezhoneg prim ha dillo, Je parle breton*, e div levrenn (Levrenn gentañ, hentenn evit ar gaoz, live A, Skol Vreizh, emb. 2002, 2005, 2016 ;  Levrenn 2, hentenn evit ar gaoz, live B, Skol Vreizh, emb. 2011)

### Romantoù
Diwar an enklaskoù en deus graet diwar-benn pilhaouerien an Are en deus tennet danvez e romantoù kevrin eus Saga Arvorika.
; e brezhoneg
* Saga Arvorika :
** Levrenn 1 - *Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?*, Skol Vreizh, 2018
** Levrenn 2 - *Kevrin al Lagad Du*, Skol Vreizh, Skol Vreizh, 2019
** Levrenn 3 - *Voulous ruz ha satin gwenn*, Skol Vreizh, 2020
** Levrenn 4 - *Enez ar spierezed*, Skol Vreizh, 2021
** Levrenn 5 - *Fleurig an dour… ma dousig flour*, Skol Vreizh, 2023
** Levrenn 6 - *Na Doue na Mestr… Dishual ha digabestr*, Skol Vreizh, 2023
** Levrenn 7 - *Blaz ar frankiz e kalon Euskariz*, Skol Vreizh, 2024
* *Mikis Theodorakis – Siñfonienn ar frankiz*, Skol Vreizh, 2025
; e galleg
* Saga Arvorika :
** Levrenn 1 - *Comment est mort Yann Pilhaouaer ?*, Skol Vreizh, 2024
* *Mikis Theodorakis – La symphonie de la liberté*, Skol Vreizh, 2025

### Teullevrioù
* *Pilhaouers et Pillotou : Chiffonniers de Bretagne*, Skol Vreizh, 1988, Nn 8, 84 p. 
* *Bières et brasseurs de Bretagne – Tradition et renouveau*, Skol Vreizh, 1995, Nn 34, 84 p. 
* *Promenade littorale*, EOST, 2000
* *Toutes les bières de Bretagne – Brune, blonde, blanche…*, Skol Vreizh, 2001, Nn 48, 84 p. 
* *Pommes et cidres de Bretagne*, Skol Vreizh, 2005, Nn 57, 84 p. 
* *Balades entre terre et mer : Goueled Terrug*, EOST, 2006
* *Telgruciens au coeur de la Grande guerre*, EOST, 2008
* *En bon Espoir - Chronique d'un bourg breton*, skrivet a-gevret gant Claude Alix, EOST, 2012
* *La vie sous l'Occupation*, EOST, 2013
* *Tragique méprise - 3 septembre 1944, Libération et bombardement*, EOST, 2014
* *Destins croisés 1939-1945*, EOST, 2015
* *La reconstruction, 1945-1960*, EOST, 2016
* *War an Duchenn : histoire du lycée Jean Moulin de Châteaulin, les premières années*, War an Duchenn, 2020
* *Guide des noms de lieux bretons*, Skol Vreizh, 2022, 158 p. 
* *Péripéties telgruciennes*, EOST, 2024
Les Velluire-sur-Vendée

**Les Velluire-sur-Vendée**  a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* Melestradurezh:  d'ar 1 a viz Genver 2019 e voe kendeuzet kumunioù Le Poiré-sur-Velluire ha Velluire d’ober kumun nevez Les Velluire-sur-Vendée.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Pennadoù kar
* Le Poiré-sur-Velluire,
* Velluire.
## Daveoù ha notennoù
Alto

**Alto** zo anv meur a lec'h ha meur a dra.

## Lec'hioù

* Alto (Italia)
*Alto Adige

* Alto Paraguay, departamant 

*

## Kan
* *Alto*, pe Contralto
Argentera

**Argentera**  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. E traoñienn ar Stura di Demonte emañ.

## Menez
Er gumun emañ ar Monte Argentera.
Monte Argentera

Ar **Monte Argentera** zo ur menez eus Alpoù an Arvor, en Italia, e Piemonte, e Proviñs Cuneo, ha 3297 m uhelder dezhañ.
Alpoù an Arvor

**Alpoù an Arvor**  (*Alpi Marittime* en italianeg) a vez lavaret eus lodenn greisteisañ an Alpoù, an dostañ d'ar Mor Kreizdouar, hag a zo rannet etre  teir bro: Bro-C'hall, Italia ha Monaco.

En Italia emaint e proviñs Cuneo, e Piemonte. 
E Bro-C'hall emaint en departamant gall  Alpes-Maritimes, a zo hiriv e Provence-Alpes-Côte d'Azur, hag a zo bet gwechall e kontelezh Nisa ha Rouantelezh Sardigna. Un darn a zo ivez en departamant gall Alpes-de-Haute-Provence.

## Ar menezioù

Sede ar menezioù uhelañ
* Monte Argentera - 3 297 m
* Monte Stella - 3 262 m
* Monte Gelàs - 3 143 m
* Cima di Nasta - 3 108 m
* Monte Matto - 3 097 m
* Baus - 3 072 m
* Cima Maledia - 3 061 m
* Cima di Brocan - 3 054 m
* Monte Pelat - 3 053 m
* Corno Stella - 3 050 m
* il Bastione - 3 047 m
* Monte Clapier - 3 046 m
* Tête de Siguret - 3 032 m
* Monte Tenibres - 3 031 m
* Monte Cimet - 3 020 m
* Cima di Corborant - 3 010 m
* Rocca Valmiana - 3 006 m
* Becco Alto d'Ischiator o *Grand Cimon de Rabuons* - 2 998 m
* Rocca Rossa - 2 995 m
* Testa dell'Ubac - 2 991 m
* Claï Supérieur - 2 982 m
* Testa della Rovina - 2 981 m
* Rocca la Paur - 2 972 m
* Cima Las Blancias - 2 970 m
* Cima de Cessole - 2 960 m
* Monte Enchastraye - 2 955 m
* Cima di Vens Sud - 2 952 m
* Asta Soprana - 2 950 m
* Cima Oriol - 2 943 m
* Testa Malinvern - 2 939 m
* Caire dell'Agnel - 2 935 m
* Grand Capelet - 2 935 m
* Punta di Schiantalà - 2 931 m
* Cima dell'Agnel - 2 927 m
* Dente del Vallone - 2 927 m
* Cayres de Cougourde - 2 921 m
* Mont Chaminèyes - 2 921 m
* Cima Saint Robert - 2 917 m
* Cima Mondini - 2 915 m
* Pointe Côte de l'Ane - 2 915 m
* Becco Alto del Piz - 2 912 m
* Cima di Valrossa Nord - 2 909 m
* Testa del Claus - 2 889 m
* Punta Giegn - 2 888 m
* Monte Bego - 2 873 m
* Monte Carboné - 2 873 m
* Guglia Grande della Lausa - 2 852 m
* Testa Tablasses - 2 851 m
* Caire Prefouns - 2 840 m
* Cima del Bal - 2 830 m
* Testa di Bresses Nord - 2 830 m
* Monte Ponset - 2 828 m
* Testa delle Portette - 2 821 m
* Punta Savina - 2 821 m
* Monte Mounier - 2 818 m
* Cima delle Lose - 2 813 m
* Cime de Pal - 2 812 m
* Monte Peiron - 2 796 m
* Tête du Basto Nord - 2 794 m
* Monte Neiglier - 2 786 m
* Mont Pélago - 2 768 m
* Testa dell'Autaret - 2 763 m
* Rocca dell'Abisso - 2 755 m
* Punta Maladecia - 2 745 m
* Monte dell'Aver - 2 745 m
* Testa Gias dei Laghi - 2 739 m
* Cayre des Conques - 2 720 m
* Testa Rognosa della Guercia - 2 693 m
* Cima del Diavolo - 2 686 m
* Rocca di San Bernolfo - 2 681 m
* Monte Pépoiri - 2 674 m
* Monte Frisson - 2 637 m
* Rocca Soprana di San Giovanni - 2 628 m
* Punta dei Tre Comuni - 2 080 m
* Puy de Rent - 1 996 m
Acceglio

**Acceglio**  a zo ur gumun eus Italia, e Traoñienn Maira,  e Proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 156 a dud a oa enni o chom e 2019.
Aisone

**Aisone**  (*Aison* en okitaneg hag e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 224 a dud zo o chom enni.
Argüello

**Argüello** zo un anv-tiegezh spagnolek, hag anv meur a dra.

## Lec'hioù
*Argüello (Kalifornia)

###### 
*Villa Argüello, e Proviñs Buenos Aires
*Barrio Argüello, karter e Córdoba
*Laguna Argüello, lenn e Resistencia e proviñs Chaco

## Tud
*Antonio Tello Argüello, barzh arc'hantinat
*Héctor Argüello López, polítikour mec'hikan
*Javier Argüello, skrivagner arc'hantinat

*Leonardo Argüello Barreto, prezidant Nicaragua
*Luis Argüello García, eskob spagnol
*Octavio Béeche Argüello, politikour kostarikan 
*Solón Argüello, barzh mec'hikan
*Tomás Antonio O'Horán y Argüello, politikour eus ar República Federal de Centro América.
Brezel Dakota 1862

**Brezel Dakota 1862** zo ur brezel a savas etre SUA ha bandennoù Dakotaed eus ar reter anavezet ivez evel Sioued santee e 1862.  Krouget e voe darn eus an emsavidi.
Bouillé-Courdault

**Bouillé-Courdault** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* Melestradurezh:  e 1827 e voe bodet kumunioù Bouillé ha Courdault d’ober ur gumun nevez anvet Bouillé-Courdault.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz eus Bouillé-Courdault, da lavaret eo 3,60% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv: dek gwaz eus Bouilléhag unnek gwaz eus Courdault.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus Courdault d’an 28 a viz Even 1957.
## Monumantoù ha traoù heverk

Maison courdault.JPG|Un ti e Courdault.

* Iliz katolik *Saint Quentin* e Bouillé.
* Chapel e Courdault, deuet da vout ur greizenn sevenadurel.
* Monumant ar re varv e Bouillé, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e Courdault, luc’hskeudennoù.
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik Bouillé, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Bouillé,
* Cordault.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Acanthorhynchus tenuirostris

****** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Meliphagidae.

Anvet e voe *Certhia tenuirostris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1801) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e reter, gevred Aostralia ha Tasmania :
* *Acanthorhynchus tenuirostris cairnsensis*, e gevred Kab York, biz stad Queensland (biz Aostralia),
* *A. t. dubius*, e Tasmania ha strizh-mor Bass,
* *A. t. halmaturinus*, e gevred stad Aostralia ar Su hag Enez Kangourou,
* *A. t. *'tenuirostris**'', eus reter-kreiz stad Queensland da [[gevred|c'hevred]] Aostralia ar Su.

==Liammoù diavaez==
* [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eastern-spinebill-acanthorhynchus-tenuirostris  **' el lec'hienn BirdLife International.]
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Monte Gelàs

Ar **Monte Gelàs** zo ur menez eus Alpoù an Arvor, war an harzoù etre Italia (Proviñs Cuneo) ha Bro-C'hall (Alpes-Maritimes), ha 3143 m uhelder dezhañ.
Cima di Nasta

Ar **Cima di Nasta** zo ur menez eus Alpoù an Arvor, en Italia, e  Piemonte, e Proviñs Cuneo, ha 3108 m uhelder dezhañ.
Mont Pelat

Ar **Mont Pellat** zo ur menez eus Alpoù an Arvor, en Bro-C'hall, en Alpes de Haute-Provence, ha 3051 m uhelder dezhañ.
Bouillé (Vande)

**Bouillé** a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Benet hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Bouillé en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 hag e Kanton Maillezais pa voe diskaret Kanton Benet e 1801.
### 
* Melestradurezh:  e 1827 e voe bodet kumunioù Bouillé ha Courdault d’ober ur gumun nevez anvet Bouillé-Courdault.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas dek gwaz eus Bouillé abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Quentin*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Bouillé-Courdault,
* Courdault.
## Daveoù ha notennoù
Monte Stella (Cilento)

Ar **Monte Stella** zo ur menez 1131 m uhelder e proviñs Salerno, e Campania, etre kumunioù Stella Cilento, Sessa Cilento, Omignano, San Mauro Cilento, Pollica, Serramezzana, Perdifumo, Castellabate, Montecorice, Lustra ha Rutino.

Bodet eo ar c'humunioù e kumuniezh Alento-Monte Stella, ha gante kumun Omignano. Mont a c'haller betek al lein gant ur c'harr-tan.  

Monte di Stella Wegweiser.jpg|Panelloù
Madonna del Monte Stella front.jpg|An iliz 
Madonna del Monte Stelle inside.jpg| En iliz
Monte Stella (Salerno)

* *Meur a [[Monte Stella|Vonte Stella]] zo*.
**Monte Stella**  zo ur menez e kumun Salerno, e Campania, 953 m a uhelder dezhañ.

Krediñ a reer e oa ur menez-tan abalamour d'e stumm, met karbonek eo an natur anezhañ.
Cilento

Ar  **Cilento** zo ur rannvro douaroniezhel en Italia, e Campania, e kreisteiz proviñs Salerno, hag un darn anezhi a zo e park broadel Cilento ha  Val de Diano. 

A-hed aod Mor Tirrenia emañ, entre Paestum ha Sapri. Enni emañ Agropoli, Santa Maria di Castellabate, Agnone Cilento, Acciaroli, Élée, Ascea, Pisciotta, Caprioli, Palinuro, Marina di Camerota, Scario ha Policastro Bussentino. Koadoù ha menezioù a zo en argoad 

Sed ar menezioù uhelañ: ar Cervati (1 900 m), ar Panormo (1 742 m, en Alburni), ar Faiatella (1 710 m) hag ar Gelbison (1 705 m).
Crecopsis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1893 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Crecopsis egregia]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Monte Stella

**Monte Stella** zo anv italianek meur a venez en Italia.

* **[[Monte Stella (Serre calabresi)|Monte Stella]]** e Proviñs Reggio Calabria
* **[[Monte Stella (Cilento)|Monte Stella]]** e Proviñs Salerno
* **[[Monte Stella (Alpi Marittime)|Monte Stella]]** e Proviñs Cuneo (Valle Gesso)
* **[[Monte Stella (Milano)|Monte Stella]]** – tuchenn e  Milano
* **[[Monte Stella (Salerno)|Monte Stella]]** – e kumun  Salerno.
* **[[Monte Stella (Cilento)]]**

## Pennad kar
*Stella
Quinta de Tilcoco

**Quinta de Tilcoco**  (en mapudungún: *Trillko ko*, "dour chilco") zo ur gumun e Chile, er rannvro  O'Higgins, e proviñs Cachapoal.
13.002 a dud a oa eno o chom e 2017.​
Auzay

**Auzay** a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Le Langon da gentañ hag e Kanton Fontenay-le-Comte e 1801 pa voe diskaret Kanton Le Langon. E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun Auzay en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 25 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,19% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù Auzay ha Vande d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez, Auchay-sur-Vendée.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Ginivelezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Taolenn a Enor 1914-1918 er vered, luc’hskeudennoù.
*  Maen-koun 1914-1918 er vered, luc’hskeudenn.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Pennadoù kar
* Auchay-sur-Vendée,
* Chaix.
## Daveoù ha notennoù
Crecopsis egregia

****** a zo ur spesad evned-dour eus ar c'herentiad Rallidae.

Anvet e voe *Ortygometra (Crex) egregia* (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant an ergerzhour hag evnoniour alaman Wilhelm Peters (1815-1883). Dont a ra e anv eus ar ger latin *ēgrĕgĭus* a dalvez kement ha heverk e brezhoneg.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Crex]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Crex egregia'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Crex egregia'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Walther von Wartburg

**Walther von Wartburg** (18 Mae 1888 e Riedholz, e kanton Solothurn - 15 Eost 1971 e Basel) a oa ur yezhoniour hag ur geriadurour eus Suis.

Goude studioù e skolioù-meur Bern, Zürich, Firenze hag er Sorbonne e reas un dezenn diwar-benn ar yezhoù romanek. E 1921 e teuas da vezañ kelenner skol-veur ha labourat a reas tro-ha-tro e Bern, Lausanne, Leipzig ha Basel (1940-1959).

Studiañ a reas ar yezhoù romanek hag ar galleg hag e rannyezhoù dreist-holl. Ren a reas ar *[[Zeitschrift für romanische Philologie]]*. E bennoberenn eo ar *[[Französisches Etymologisches Wörterbuch]]*, ur geriadur etimologel eus ar galleg e 25 levrenn, embannet etre 1922 ha 2003. 

## Liamm diavaez
*   Walther von Wartburg - Dictionnaire historique de la Suisse
Ma Beaj Jeruzalem

***Ma Beaj Jeruzalem*** zo un danevell-veaj gant Loeiz ar C'hlerg embannet e 1903 gant  an ti-moullañ Prud'homme, e Sant-Brieg. 
Skrivet eo e brezhoneg Treger, hogen gerioù lennegel a zo implijet ivez gant an oberour, hag ur roll anezho zo e dibenn al levr.

Adembannet e voe gant Emgleo Breiz e 1997 .

## Liammoù diavaez
*Embannadur orin, 1903
*Ar skrid e wikimammenn, aes da bellgargañ.
Ma Beaj Londrez

***Ma Beaj Londrez*** zo un danevell-veaj gant Loeiz ar C'hlerg, embannet e 1910 gant ti-moullañ Sant-Gwilherm, e Sant-Brieg. Enni e kont ur veaj  ma en em gavas an oberour gant katoliked all eus Breizh-Veur. Kontañ a ra ivez, en e zoare, istor ar feiz kristen er vro, adalek ar marevezh roman. 

## Liamm diavaez
* https://br.wikisource.org/wiki/Ma_beaj_Londrez