open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egin (sonerien)

Ar strollad sonerien **Egin** a zo bet krouet e miz Gouere 2007, e-kerzh un nozvezh en Oriant. Folk-Harmonika eo stil ar son krouet ganto .

## Buhez ar Strollad
Savet eo bet strollad Egin en-dro d’ur soner gitar folk, Mael Guego hag un c’haner, Kaw an Davay. En ur festival e voe skrivet ar pozioù kentañ gant Kaw ha Mazhe Bergot, ur mignon dezhañ. An deiz war-lerc’h int bet bodet e ti Mael ‘vit reiñ ur son d’ar skrid. Ha Mael da gregiñ gant e c’hitar ha setu Kaw da ganañ. Kanaouenn gentañ ar strollad a voe savet er mod-se. Diwezhatoc’h hepken, e krog da vat an traoù e Lise Diwan Karaez.

Lec’hioù sonet ganto 
Daou ezel nevez a voe degemeret er strollad just a-raok an Taol-Lañs e 2009, Gwenole Breton ha Tomaz Laquaine-Jakez. Aet e oa ar maout gant Egin en Taol-lañs. Da c’houde e teuio Glen Merien ha Chann Bresmal, ha setu ar skipailh da c’hoari en Erer kozh, e gouel ar sonerezh e Plabenneg, e tavarnioù e Karaez, er festoù-noz e Lise Diwan Karaez, Evit Diwan 30 hag e Gouel Broadel ar Brezhoneg ‘n eus ket pell ‘zo. 

An Taol-Lañs
Abaoe 3 bloaz e vez aozet an Taol-lañs gant ar strollad Dazont ar Yezh ha Diwanet, ur genskrivadeg sonerezh breizhat modern. An Taol-Lañs zo bet savet evit brudañ ar c’hanaouennoù savet e brezhoneg. E 2007 deuet ar Maout gant Iwan B, kaner rap e brezhoneg, ar bloaz goude eo bet trec’h ar strollad Gimol Dru Band, sonerezeh dru (Rock’n’roll/Rap Funky ) gante, hag ar bloaz tremenet eo ar strollad Egin, sonerien folk-harmonika.

Tud er Strollad 
- Mael Guego, soner gitar.
- Kaw an Davay, kaner.
- Gwenole Breton, Perku. 
- Tomaz Laquaine Jakez, Harmonika .
- Glen Merien, beat box & uilleann pipes. 
- Chann Bresmal, Kaner.
Kornog (sonerien)

:*Evit ar roud-avel, gwelet [[Kornôg]].*


Ur strollad sonerezh eo **Kornog** a sone muzik Breizh, ar broioù keltiek ha lec’h all ivez. Krouet eo bet e 1980.

## Buhez ar strollad
E 1980 e rae Jamie Mc Menemy (bet kaner ha soner bouzouki er strollad Battlefield Band) anaoudegezh gant ar violoñser Christian Le Maïtre hag ar soner gitar Soïg Sibéril. Dindan an anv Kornog e teuas buan da vezañ ur pevarbenveg pa zeuas ganto ar soner fleüt a-dreuz eus Aodoù-an-Arvor, Jean-Michel Veillon. Adalek neuze e vo arouezius son Kornog : ur son nerzhus-tre, ar violoñs hag ar fleüt, gant kenweadurioù kensonel ha mentadurel trivlius gwiadet asambles gant son ar bouzouki hag ar gitar, hag ouzhpenn istorioù dispar Jamie hag e aozadurioù dibar gwerzioù Bro-Skos. Er c'hontrol eus an darn vrasañ eus strolladoù breizhat ar bloavezhioù 80 e voe divizet gant Kornog chom hep mont da son er festoù-noz met son er sonadegoù hepken.

Hag evel-se e voe foetet gant ar strollad dre hentoù Bro-C'hall hag Europa ar c'hornog. E-pad o zroiad kentañ er Stadoù-Unanet e vo ken souezhet ha ken entanet an Amerikaned gante ma vo graet un enrolladur "live" e Minneapolis. War-lerc'h e vo teir zroiad all er Stadoù-unanet hag un trede CD ( Ar seizh avel ).

Siwazh e vo lakaet ar strollad en arvar abalamour d'an diouer a verañ efedus. E 1986, e kuitaas Soïg Siberil ar strollad. Gilles Le Bigot a gemera e blas. Ur bedervet pladenn a voe enrollet neuze. Met goude un droiad e Bro-Yougoslavia, Bro-C'hres ha Bro-Italia hag un toullad sonadegoù gant ar Chieftains e Breizh e voe disrannet ar strollad. Gant J-M Veillon ha Gilles Le Bigot e vo krouet Barzaz. Mont a reas Christian Le Maître a ya gant ar strollad Storvan, ha war-lerc'h e kemeras perzh e meur a droiad, er CELTIC FIDDLE FESTIVAL gant K. Burke ha J.Cunningham, da skouer.

Klenkañ a reas Jamie Mc Menemy e vouzouki er c'hrignol... n’eo ket evit pell peogwir e vez klevet adarre e meur a enrolladur adalek 1993 : *[[E Koad Nizan]]*, *[[Swing & Tears]]*, *[[La Ballade du Nord-Ouest]]*... ha gant ar strolladoù Taxi Mauve hag Orion.

E 1999, ez eo bet adsavet ar strollad, ar wech-mañ gant ar soner gitar dispar Nicolas Kemener hag a zo ivez kaner ha soner fleüt.

E penn-kentañ ar bloaz 2001 ez eus bet lakaet ur bladenn nevez da zont er-maez.

## Pladennoù savet ganto
Les Ramoneurs de Menhirs

**Les Ramoneurs de Menhirs** zo ur strollad punk brezhonek bet savet e 2006. Eric Gorce a son ar vombard, Richard Bévillon ar binioù kozh, Maurice Jouanno a zo kaner (e brezhoneg Gwened) ha Loran - bet soner er Bérurier Noir er bloavezhioù 80 - zo gitarour. Klevet e vezont e-kerzh sonadegoù a bep seurt ha troet mat int gant meur a stourm : brezhoneg, ekologiezh, gwirioù ar pobloù, stourmoù sokial hag a-enep d'ar varc'hadourien-avel...

## Istor ar strollad

Savet eo bet ar strollad e 2006. Goude un nebeud sonadegoù ec'h enrollont ar bladenn studio gentañ, «Dañs an diaoul». Ar ganerez Louise Ebrel, merc'h Eugénie Goadeg anezhi, a vez klevet e-barzh meur a ganaouenn en albom.
Ar Ramoneurs de Menhirs a gemer perzh e-barzh gouelioù meur etrekeltiek an Oriant. E miz Genver 2008, e reont ur droiad dre Europa (Bro-Skos, Bro-Frañs, Bro-Suis). E miz Ebrel e ya ar maout ganto e kenstrivadeg Kan ar Bobl, e-barzh rummad ar strolladoù sonerezh. 
E miz Ebrel 2010 e savont un eil pladenn, «Amzer an dispac'h» hec'h anv. D'an 10 a viz Mae e oant e Roazhon o seniñ dirak an dud kanaouenn "ofisiel" Ar Redadeg.

## O sonerezh
Dibar a-walc'h eo dre ma vez mesket enni gitar-tredan punk ha boest-lusk Loran asambles gant ur c'houblad binioù-kozh/bombard ha sonioù hengouneloc'h. Gwech an amzer e pedont arzourien a bep seurt da seniñ ganto : Louise Ebrel, Gilles Servat, bagad Kemper, bugale ar skolioù brezhonek da geñver ar Redadeg 2010...
Daoust dezho implijout sonioù kozh e vez modern a-walc'h temoù o c'hanaouennoù : enno e klever pozioù diwar-benn saveteiñ koad Breselien, Nicolas Sarkozy hag ar gevredigezh c'hall a-vremañ, ar stourmoù sokial, ar stourmoù evit adunaniñ Naoned ouzh peurrest Breizh ha kas ar brezhoneg war-raok, gwirioù Indianed an Amerik, ar gwir da vutuniñ drammoù zo...

Plijout a reont kenaén d'ar re yaouank, d'ar re gozh avat e vez diaesoc'h chom da selaou sonerezh ken trouzus.

## O fladennoù

### Kerne Izel, 2006
Gant Louise Ebrel ha Maurice Jouanno

### Dañs an Diaoul, 2007
# K,A
# BellARB
# Dañs gwadek 1 (Plinn) (diwar Gilles Servat)
# Yaw ha yaw ha yaw (An Dro)
# Nomades (diwar Ze6) 
# Edan ur blez (Laridé)
# Na gast na matezh (Gavotenn Bourlet)
# Captain Kirk (Diwar Spizzenergi)
# Dañs Gwadeg 2 (Plinn)
# Vive le feu (diwar Bérurier noir)
# 'Vel un tour-tan (gavotenn vras)
                     
### Amzer an dispac’h, 2010
# Unnek Gwezh 
# Oy ! Oy ! Oy !
# La Blanche Hermine
# Menez Unan
# Tamm Kreiz
# Menez Daou
# If the Kids ar United (diwar Sham 69)
# Marijanig
# Ya'at'eeh
# Auschwitz planète (diwar Tromatism)
# Breizhistañs

## Dastumad pladennoù

### Albomoù

## Liammoù

* Lec'hienn ofisiel
* Myspace

## Notennoù ha daveoù
Carré Manchot

Ur strollad sonerezh da zañsal er festoù-noz eo **Carré Manchot**. Krouet e oa bet e 1986 e Klegereg (Morbihan (56)). Deuet eo, abaoe ar mare-se, da vezañ ur strollad brudet hag a ra ur bern a festoù-noz abaoe ugent vloaz.

Ar strollad a-vremañ a zo ennañ Yannig Alory, fleüt a-dreuz koad, Yann-Loïc Joly ouzh an akordeoñs diatonik, Gilbert Le Pennec, gitarour, hag evit echuiñ, Loïc Bléjean gant an binioù-ilin, al fleüt-izel hag a zo erruet e 2007. O doare da seniñ hag o startijenn o deus kaset anezho dre Vreizh, met ivez dre ar bed a-bezh betek... an Turkmenistan e 2008 ! 

## Ar strollad
Krouet e oa bet Carré Manchot e 1986, gant Rémi Martin, c'hoarier akordeoñs, Jean-Claude Riou, c'hoarier violoñs, Herve Le Lu, c'hoarier bombard ha Gilbert Le Pennec, paotr e c'hitar. Gant ar strollad kentañ-mañ eo bet enrollet pladenn gentañ ar strollad : *[[Tabalish]]*.

E 1988 e oa aet Rémi ha Jean-Claude kuit eus ar strollad evit leuskel o flas gant Ronan Robert (akordeoñs) ha Ronan Pinc (violoñs). Div bladenn a voe embannet da-heul se : *[[Mab ar Miliner]]* hag *[[An Disparti]]* hag a verko fin ar stumm-mañ eus ar strollad e 1994.

Ar bloavezh-se ez eas kuit an daou Ronan, hag erlec'hiet int bet gant Yannig Alory ouzh ar fleüt a-dreuz, Yann-Loïc Joly ouzh an akordeoñs hag Erwan Volant ouzh ar gitar-boud. Pemp pladenn a voe enrollet gante : « Noz ! » e 1996, « Riboul » e 1997, «  Liyannaj » e 1999 hag a zo bet graet gant sonerien guadeloupean ar strollad Akiyo ka ha gant ar c'haner breton Patrick Marie. Graet o deus war-lerc'h un eil pladenn diwar skouer « Liyannaj » anvet « Liyannaj Live ». E 2001 ec'h enrollas ar strollad « Degemer ». War an album-se ez eus tu da adklevout sonerien « Liyannaj » met ouzhpenn da se c'hoarierien stokelloù pe taboulinoù Bagad Kemper hag a c'hoari hiziv c'hoazh alies gant **Carré Manchot**.
 
Setu e 2005 ez eas kuit Erwan Volant, erlec'hiet gant Stéphane Sotin hag a c'hoari taboulinoù hag a roas d'ar strollad un energiezh nevez. 

### 20 vloaz ar strollad
E 2006 e voe enrolet *[[Laÿou !]]* ha d'ar memes mare e voe lidet ugentvet deiz-ha-boaz ar strollad, e startijenn hag e spered goueliañ hag a zo chomet ar memes hini hag e 1986, d'ar 13 a viz Gouere 2006, e Mur, e-tal Lenn Gwerledan.

### Ar strollad e 2013

Gilbert Le Pennec : gitar ; Yannick Alory : fleüt a-dreuz ; Yann-Loïc Joly : akordeoñs ; Loïc Blejean : uileann pipes ha low whistles ; Patrick Marie : kan.

## Pladennoù
* 1984 : Tabalish 
* 1991 : *Mab ar miliner*, ed. Coop Breizh 
* 1994 : *An disparti*, ed Excalibur, distr. Coop Breizh 
* 1996 : *Noz*, ed. Déclic Communication Bretagne 
* 1997 : *Riboul*, ed. Déclic Communication Bretagne 
* 1999 : *Liyannaj*, ed. Déclic Sony Music 
* 2001 : *Degemer*
* 2002 : *Liyannaj - live*
* 2006 : *Laÿou ! *
* 2011 : *Pell Zo*
* 2013 : *Mamm An Avaloù*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Egin

**Egin** zo ur ger brezhonek hag euskarek ("ober"), hag anv meur a dra.

#### 
* Egin (kevredigezh), ur gevredigezh e Karaez, 
* Egin (sonerien), ur strollad sonerien

#### 
*Ur pemdezieg, Egin (kazetenn), serret gant ar polis spagnol, deuet da vout Gara
*Egin Irratia, ur skingomz savet gant ar pemdezieg.
Agrippina an Henañ

**Meur a Agrippina zo, sellit ouzh [[Agrippina]].*

**Agrippina an Henañ**, pe **Agrippina maior**, pe **Julia Vipsania Agrippina** (14 kent JK - 33), a oa ur briñsez roman eus an Henamzer, merc'h da Julia, merc'h d'an impalaer Augustus, ha merc'h-vihan d'an impalaer ha da Agrippa. Lezc'hoar, lezverc'h, ha merc'h-kaer d'an impalaer Tiberius e oa ivez.

Dimezet e oa d'ar jeneral roman Germanicus. Gant he fried ez eas da chom e-touez e soudarded en Germania inferior, gant he mab Caligula, a voe Impalaer roman, hag eno e c'hanas he merc'h Agrippina ar Yaouankañ, en 15 pe 16. 

## Gwelet ivez
* De mulieribus claris
James Abram Garfield

**James Abram Garfield**, (19 a viz Du 1831 - 19 a viz Gwengolo 1881) a zo bet ugentvet prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Dilennet e voe d'an 2 a viz Du 1880 evit ur respetad adal ar 4 a viz Meurzh 1881 met drouklazhet e voe un nebeud mizioù goude.

## Buhez

Ganet e voe James Garfield d'an 19 a viz Du 1831 en Orange, en Ohio. Goude e studioù eil-derez ez eas d'ar Williams College da Williamston, e stad Massachusetts, ma tiskouezas bezañ ur studier donezonet-kaer en holl ziskiblezhioù nemet e kimiezh. Tapout a reas e desteni-studi d'e 25 bloaz ha kregiñ gant ar vicher kelenner war al lizhiri klasel. Gallout a rae implijout e zorn kleiz kenkoulz hag e zorn dehou, ha war a lavarer e oa gouest da skrivañ latin gant an eil dorn ha gresianeg gant egile war un dro.

Aet skuizh gant ar vuhez skolveuriad e krogas gant studioù war ar gwir. Degemeret e voe er vreutaouriezh d'e 29 bloaz. Da neuze e oa bet dilennet da Sened e stad had un ezel gredus eus ar Strollad Republikan e oa. Frañmason e oa.

N'eo ket war dachenn ar gwir hepken e oa donezonet, met ivez war dachenn ar matematik : gantañ e voe savet ur brouadenn eus teorem Pythagoras.

## Notennoù ha daveoù
Hent-houarn Pempoull Gwengamp

Ul linenn hent-houarn zo etre Pempoull ha Gwengamp, an niverenn 485000 en anvadur*Réseau Ferré de France"" (RFF).

== Istor ==
=== Orin ===
Al linenn-mañ zo bet savet gant un treuz 1 [[metr]]. Digoret e oa bet al linenn d'ar [[14 a viz Eost]] [[1894]]. E [[1924]] e voe kemmet an treuz d'an hini boutin (1,435 m).

Porzhioù-houarn Gwengamp, [[Ploueg]] ha Pempoull a ginnige liammoù evit implijout [[tren]]ioù ar gompagnunezh *Chemins de fer des Côtes-du-Nord* : eus Ploueg e c'halled mont da [[Landreger]], hag eus Pempoull e c'halled montwar-eeun da [[Lannuon]] pe da [[Sant-Brieg]].

=== Emdroadur an treuzdougerezh ===
Betek ar [[bloavezhioù 1970]] e oa liammet an tremenerezh ouzh [[legumaj]]erien an *Union des coopératives de Paimpol et Tréguier'' (UCPT).

Ur Stlejerez dre aezhenn 141 TC Ouest a stlejas un tren evit ar wech diwezhañ e miz eost 1971.

D'an 10 a viz Mezheven 2013 eo bet digoret ez-ofisiel kreizenn liestreuzdougen Pempoull gant ar maer Jean-Yves de Chaisemartin, ar guzulierez-rannvro Josiane Corbic ha rener departamantel an SNCF Jean-Philippe Dupond. Ar rener-mañ en deus disklêriet e vefe ezhomm eus 30 M€ evit adnevezaat al linenn Pempoull-Gwengamp. Betek al labourioù-se e vefe izelaet tizh an trenioù war al linenn adalek miz Gwengolo 2013 evit surentez an treuzdougerezh warni.

Abaoe an 12 a viz Gwengolo 2016 eo harpet ar servijoù d'ar veajerien evit kregiñ gant al labourioù neveziñ al linenn. Al labourioù a badas 8 miz evit digeriñ al linenn hent-houarn en-dro d'an 28 a viz Ebrel 2017. Da 27,6 milion a euroioù e savas ar c'houst.

## Tres
*Porzh-houarn Gwengamp (kumun Gwengamp)
*Ti-gar Gourland (kumun Gwengamp)
*Ti-gar Tregonev-Skiñvieg
*Ti-gar Brelidi-Ploueg
*Ti-gar Pontrev arsav (kumun Pontrev)
*Porzh-houarn Pontrev (kumun Pontrev)
*Ti-gar Frinaoudour (kumun Plourivoù)
*Ti-gar Traou-Nez (kumun Plourivoù)
*Ti-gar Lanserv (kumun Plourivoù)
*Porzh-houarn Pempoull (kumun Pempoull)

Gare lancerf.JPG|Ti-gar Lanserv (2010)


## Aveadur
Gant nevezadur al linenn e 2016 ha 2017 eo bet kemmet an dafar a-hed al linenn. Treuzennoù beton zo bet lakaet hag ur balastr nevez zo bet lakaet. Hiroc'h ha solutoc'h eo ar roudennoù nevez.

## Tremenerezh
E 2010 e veze 5 beaj a bep tu bep sizhun, o padout etre 42 ha 48 munutenn. Da Wener e veze 8 beaj evit mont eus Gwengamp da Bempoull.
### Taolenn evezhiañ ar servijoù :

### Sifroù arall
* beaj dre borzh-houarn Pempoull e 2012 (4% muioc'h eget e 2011 ha +8% keñveriet gant 2008).
* beaj etre Pempoull ha Gwengamp e 2012.
*42% eus ar beajoù war al linenn a vez graet evit mont pe dont gant an TGV e dre Wengamp.

## Gwelet ivez
*Linenn Roazhon-Brest
*THR Breizh

## Notennoù
Ginea (disheñvelout)

**Ginea** a c'hall bezañ meur a dra:

## Riezioù
*Ginea, pe *Ginea-Conakry*, ur vro en Afrika ar C'hornaoueg;
*Ginea-Bissau, ur vro en Afrika ar C'hornaoueg ivez;
*Ginea ar C'heheder, ur vro en Afrika ar C'heheder.
*Papoua-Ginea Nevez, ur vro en Oseania

## Rannoù-bed
*Pleg-mor Ginea, ul lodenn eus ar Meurvor Atlantel, e mervent Afrika;
*Ginea, anv roet gant Europiz gwechall d'al lodenn eus Afrika a-hed Pleg-mor Ginea;
*Ginea-Nevez, un enezenn en Oseania.

## Trevadennoù
*Ginea Frañs, pe "Ginea C'hall", un drevadenn perc'hennet gant ar Frañs (bremañ Ginea)
*Ginea Portugal, un drevadenn perc'hennet gant Portugal (bremañ Ginea-Bissau)
*Ginea spagnol, un drevadenn perc'hennet gant Spagn (bremañ Ginea ar C'heheder)

## Kêrioù
*Ginea, en Araba, en Euskal Herria.

## Gwelet ivez
*Gineenn, ur moneiz kozh eus Breizh-Veur
Porched:Treuzdougerezh

**Un tamm sell ouzh** **ar marc'h-houarn**

Ar **marc'h-houarn** zo un ardivink, anezhañ ur framm dir pe garbon ha divrod outañ peurvuiañ (met un ardivink unrodek, teirrodek, pe bederrodek e c'hall bezañ ivez a-wechoù), a vez kaset war-raok dre nerzh an den a zo warnañ hag a bouez gant e dreid war troadikelloù da lakaat ar rodoù da dreiñ. 
Dre fent e vez lavaret "marc'h-gaol" ha "marc'h-treut" a-wechoù. **[[Marc'h-houarn|Lenn muioc'h]]...**

**Rummadoù, pennadoù ha porchedoù :**

rod • stur • rod-stur • tizh

---- 

**Hent-houarn :** 
tren tizh bras • tren herrek rannvroel (THR) • ti-gar • porzh-houarn • stlejerez • bagon

E Breizh :

Porzh-houarn Naoned • Porzh-houarn Roazhon • Porzh-houarn Brest • THR Breizh

----

**E kêr :**
metro • tramgarr • bus • busway • trolleybus • roudenn divrodegoù

An treuzdougen e kêrioù Breizh : Tramgarr Brest • Tramgarr Naoned • Metro Roazhon • rouedad STAR • SEMITAN • fungarr Brest

----

**War an hentoù hag ar gourhentoù :**
karr • karr-boutin • karr-samm

kenweturañ • c'hoari biz-meud • carjacking

----

**Divrodegoù:**
marc'h-houarn • marc'h-tan • side car

----

**War vor pe dindan mor :** 
bag • bageerezh-dre-lien • bag-a-dan • bark • lestr (war-neuñv) • lestr-spluj

----

**Aerhentiñ:** : aerlestr • nijerez • biñsaskell • moñgolfierenn • dron • fuzeenn

----

**Aveadurioù** : pont • kanol • porzh • aerborzh

----

**Ostilhoù skoazell** : kartenn • nadoz-vor • Sistem Geolec'hiadur Hollek dre Satellit (GPS, Galileo)

## Daveenoù
Antonella

**Antonella** zo un anv-bihan italianek hag ur stumm-bihanaat deuet diwar an anv Antonia. 

## Tud

###### 
*Antonella Gambotto-Burke, skrivagnerez aostralian

###### 
*Antonella Ríos
### 

###### 
*Antonella Barba, kanerez

## Pennadoù kar
*Antonia
*Antonietta
Porched:Hentoù-houarn Breizh

__NOTOC__

__NOEDITSECTION__

**Porzh-houarn Roazhon** a zo ur porzh-houarn e su kreiz-kêr Roazhon. Pol liesvod brasañ Roazhon Meurgêr eo. War al linennoù hent-houarn Brest Pariz-Montparnasse, Sant-Maloù Roazhon ha Roazhon Redon emañ. E 2019 e oa tro 400 tren hag a loc'he e porzh-houarn Roazhon bemdez.

Krouet e 1857, un ti-gar nevez a voe savet e 1992. Un trede ti-gar a voe savet etre miz Here 2015 ha miz Gouere 2019 war ziazez an eil. Ar pal a oa degemer al linenn tizh bras (LTB) nevez "Breizh-Broioù al Liger" (miz Gouere 2017), digoradur eil linenn ar metro (2022), doubladur an trafik hent-houarn etre 2019 ha 2025 ha krouidigezh ar c'harter a aferioù anvet *[[EuroRennes]]*.

**[[Porzh-houarn Roazhon|Gouzout muioc'h]]**







Istor

*Orin an hentoù-houarn e Breizh (1850-1890)
*Hentoù-houarn nes war ober (1890-1930)
**
**
**
**
**
*Hentoù-houarn leusket a gostez (1930-1985)
*Tren Tizh Bras e Breizh (1985-2013)
**Al linenn Roazhon-Saint-Brieg a zo tredanaet e 1987 ha betek Brest eo tredanaet e 1989, bloavezh kentañ implij al linenn nevez evit an Tren Tizh Bras (TTB) ;
**Ul lod linenn nevez etre Ar Mañs ha Roazhon a zo echuet e 2013.
*Bremañ
**
**Programm *Breizh Tizh Bras* rannvro "Breizh"


Linennoù
Linenn hent-houarn Pempoull-Gwengamp
Linenn hent-houarn Karaez-Gwengamp
Linenn hent-houarn Karaez- Loudieg
Linenn hent-houarn Brest-Roazhon
Linenn hent-houarn Landerne-Savenneg
Linenn hent-houarn Roazhon-Redon
Linenn hent-houarn Pondi-Sant-Brieg
Linenn hent-houarn Lambal-Dol
Linenn hent-houarn Sant-Maloù-Roazhon
Linenn hent-houarn Lannuon-Plouared
Linenn hent-houarn Rosko-Montroulez
Linenn hent-houarn Kiberen-An_Alre
Linenn hent-houarn Pondi-An_Alre
Linenn hent-houarn Baod-Porzh-Loeiz




Tiez-gar
*Porzhioù-houarn heverk : Porzh-houarn Naoned • Porzh-houarn Roazhon
*Rummad tiez-gar Breizh
*Skouerioù eus an doare sevel ti-gar e Breizh
**Tioù-gar Kompagnuniezh an hentoù-houarn Pariz-Orleañs


Korvoer

* SNCF
Harana

:*Ur stêr [[Harana (stêr)|Harana]] zo ivez en Iparralde.*


**Harana** (*Valle de Arana* e spagnoleg, kenofisiel) zo ur gumun e proviñs Araba, en Euskadi, e traoñienn ar stêr anvet heñvel.

Er gumun e kaver ar c'heriadennoù-mañ:
* Alda 
* Done Bikendi Harana
* Kontrasta
* Uribarri Harana
Anoeta

**Anoeta** zo un anv-lec'h euskarek
*ar gumun Anoeta (kumun)
*anavezetoc'h avat eo anv an dachenn vell-droad Anoeta (sportva), e kêr Donostia .
Oria

**Oria** zo un anv-lec'h e meur a vro.

## 
E proviñs Gipuzkoa : 
* ar **[[stêr Oria]]**;  
* karter Oria e  kumun **[[Lasarte-Oria]]**.

#### 
* **[[Oria (Almería)|Oria]]**, kumun e proviñs Almería.

## 
* **[[Oria (Puglia)|Oria]]**, kumun e proviñs Brindisi, e Puglia;
* **[[Oria (Lombardia)|Oria]]**, kêriadenn e kumun Valsolda, e proviñs Como, e Lombardia;

## Tud
* Oria San Millan, santez katolik
Monumantoù peoc'hgar

Kalz monumantoù  d'ar re varv zo bet savet goude ar brezelioù, un darnig anezho a zo peoc'hgar. Peurvuiañ e lavarer eo peoc'hgar ar monumantoù a ziskouez bezañ a-enep ar brezel.

Peurvuiañ e weler e Breizh monumantoù savet da enoriñ ar re *marvet evit Bro-C'hall* (*mort pour la France*) pe *pour la patrie*, pe zoken, raloc'h avat, *evit ar vro*, e brezhoneg. War monumant Milizag e lenner : *maro er vrezel*.

## E lec'h all
*IJzertoren e Flandrez
Tolosa (Gipuzkoa)

**Meur a lec'h all zo anvet [[Tolosa]].* 

**Tolosa** zo ur gêr e Gipuzkoa, en Euskal Herria, war lez ar stêr Oria. 

## Tud vrudet
* Xabi Alonso (1981): melldroader.
* Mikel Alonso (1980): melldroader.
* Ainhoa Arteta (1964): soprano
* Periko Alonso (1953): melldroader
* Martín de Gaztelu: sekretour an impalaer Karl V
* Juan Garmendia Larrañaga: skrivagner.
* Eduardo Mokoroa: soner.
* Justo Maria Mokoroa (1901-1990): lean ha skrivagner euskarek 
* Edurne Pasaban (1973): kraper-menezioù.
Rouedad Aodoù an Hanternoz

**Rouedad Aodoù-an-Hanternoz** a oa ur rouedad 19 hent-houarn e departamant Aodoù-an-Hanternoz e Breizh, dezho 452 km en holl. Brudet e oa ar pontoù savet gant an ijinour Louis Harel de la Noë.
A Portuguesa

***A Portuguesa*** ("Ar Bortugalez") eo kan broadel ofisiel Portugal hag unan eus arouezioù broadel ar Stad.

Ur c'han brogarour e oa er penn-kentañ, aet da vrudet-kenañ da-heul un *ultimatum* bet embannet d'an  gant Breizh-Veur hag a c'hourc'hemenne da Bortugal dilezel an trevadennoù he devoa en Afrika, ar re a oa war ar "gartenn roz" etre Angola ha Mozambik. Gant Henrique Lopes de Mendonça (1856-1931) e voe skrivet an ton, hag Alfredo Keil (1850-1907) a aozas ar son. E 1911 e voe degemeret *A Portuguesa* da gan broadel ofisiel Portugal. 

## Istor
### Orin

Liesdoare e voe an emsavadeg. Kerkent ha 1890 e voe aozet *A Portuguesa* ha kanet evel arouez brogarour ha republikan ; d'an  e voe kanet da-geñver an taol-Stad c'hwitet a glaskas staliañ Republik Portugal. D'ar 4 a viz Here 1910 e voe diskaret ar roue Manuel II, d'ar 5 e voe staliet ar Republik, ha d'an  e voe lakaet *A Portuguesa* d'he c'han broadel ofisiel e-lec'h an *Hymno da Carta*, bet aozet e 1826 ha degemeret da gan broadel Portugal adalek miz Mae 1834.
### Dael
Disheñvelik eo kentel *A Portuguesa* hiziv diouzh an hini orin a-fed sonerezh. Lavaret e vez ez eo disheñvel ivez a-fed pozioù : hiziv e vez kanet *contra os canhões* ("enep ar c'hanolioù") en diskan, padal e vije bet *contra os bretões* gwezhall ("enep ar Vretoned", eleze Breizhveuriz). Hervez an istorour Rui Ramos (*1962) ez eo enep ar c'hanolioù e veze kanet pa oa bet skrivet an ton e 1890 ; goude *ultimatum* 1910 e oa bet kanet *contra os bretões* e lod manifestadegoù.

Ar bomm *contra os canhões* a lenner war ur skrid *A Portugueza* (*sic*) bet moullet e 1890 koulz hag e niverenn 405 ar gelaouenn *O Occidente* bet embannet e miz Meurzh 1890, da lavaret eo krak goude aozadur ar c'han

E 1956 avat e kaved hag e kleved meur a gentel eus kan broadel Portugal, gant an daou zoare. Ur poellgor a voe anvet gant ar gouarnamant evit termeniñ ar gentel ofisiel ; d'ar  e voe dalc'het d'ar gentel orin, *contra os canhões* neuze

## Framm hag arver
Teir rann zo er c'han, pep hini anezho savet diwar daou boz peder gwerzenn enno, heuliet gant an diskan c'hwec'h gwerzenn ennañ.

Ar rann gentañ hepken zo bet lakaet da gan broadel ofisiel Portugal, a vez kanet da-geñver al lidoù ofisiel keodedel ha milourel ma vez enoret ar vro, ar banniel pe prezidant ar Republik. Sonet e vez ivez war diriad Portugal da-geñver gweladenn ofisiel ur penn-Stad estren, goude kan broadel ar Stad estren-se. Hogos dianav eo an div rann all e-mesk ar bobl.

Meneget eo *A Portuguesa* evel kan broadel ofisiel e Bonreizh Portugal 1976

## Son

## Notennoù
Llanelli

**Llanelli** eo ar gêr vrasañ e Sir Gaerfyrddin hag e mervent Kembre, war lez aber ar stêr Lliedi, war-hed 15 km er c'hornôg da Abertawe hag 20 km er c'hreisteiz da Gaerfyrddin. Bihan e oa chomet ar gêr-se betel an  ha kresket kalz e oa d'ar mare-se, abalamour ma oa mengleuzioù glaou ha labouradegoù houarn-gwenn tro-dro. E dibenn an  e veze komzet kembraeg gant an hanter eus an annezidi.

Brudet eo Llanelli abalamour d'he c'hoarierien rugbi.

## Tud vrudet
*Phil Bennett, c'hoarier rugbi
*Gareth Jenkins, c'hoarier rugbi
*Trefor hag Eileen Beasley, stourmerien evit ar c'hembraeg a nac'has paeañ o zailhoù er bloavezhioù 1950
*Sophie Dee, aktourez filmoù orgedus

## Gevelliñ
Gevellet eo Llanelli gant :
*
Antonina

**Antonina** zo un anv-bihan italianek polonek ha rusek, a orin latin, marteze diwar anv Antoninus, impalaer roman.

## Doareoù all
* *Tonina*, berranv deveret
* Antonino, anv-paotr roet en Italia

## Yezhoù all
* Antonia, e portugaleg ha spagnoleg
* Antonine, hag Antoinette, e galleg.

## Tud
* Antonina, kourtizanez eus ar VIvet kantved e Bizantion, pried ar jeneral meur Belisarius
* Antonina Armato, sonaozourez stadunanat
* Antonina Campi, pe Antonina Mikaleszewicz hervez hec'h anv plac'h yaouank, c'hoariganerez polonat (1773 - 1822).
* Antonina Krzysztoń, sonaozourez polonat
* Antonina Miliukova, pried ar sonaozour Tchaikovski
* *Antonina Pirožkova* ( 1909 – 2010), ijinourez rus, pried d'ar skrivagner Isaak Babel.

## Lennegezh
* Antonina (romant), romant saoznek gant ar skrivagner saoz Wilkie Collins (1824-1889) e 1850 .

## Lec'hioù
### 
* Antonina (Brazil) , kumun e stad Paraná e kreisteiz Brazil.
* Antonina do Norte
* Barão de Antonina

### 
* Antonina, Bełchatów e voivodiezh Łódź 
* Antonina, Pajęczno e voivodiezh Łódź 
* Antonina, Poddębice e voivodiezh Łódź 
* Antonina, Masovian

## Plant
* *[[Antonina (genad)]]* ur genad plant er c'herentiad Lamiaceae
Antonietta

**Antonietta** zo un anv-bihan italianek. Dont a ra eus troidigezh italianek an anv gallek Antoinette, a zo deuet eus an anv-bihan italianek Antonia.

## Gerdarzh
Ur stumm-bihanaat d'an anv-bihan Antonia eo, a zo deuet diwar Antonio hag a zeu eus an anv latin *[[Antonius]]*, a orin etruskek.

## Eilstummoù
*Merc'hed : Antonetta, Tonia, Tonina, Tona, Ninetta, Nietta, Etta, Tittella
*Kevrennek : Maria Antonietta
*Paotred : Antonietto, Antonetto

## Gouel
Lidet e vez an anv d'an 28 a viz C'hwevrer abalamour d'ar santez Antonietta.

## Tud

### Sentezed
*Santez Antonietta, leanez klaris italian, marvet e 1472
**Antonietta d'Orleans*, anv italianekaet ar wenvidigez Antoinette d'Orléans-Longueville (1572-1618), diazezet ganti Urzh Merc'hed ar C'halvar
* Antonietta Meo (1930-1937), santez italian, marvet da 7 vloaz
### Tud all
*Antonietta Bagarella, adanvet *Ninetta*, skolaerez italian, pried da Salvatore Riina, penn-bras ar mafia
*Antonietta Brandeis (1849-1910), livourez aostrian
*Antonietta Di Martino, atletourez
*Antonietta Fricci, kanerez soprano ha mezzosoprano aostrian
*Antonietta Giacomelli (1857-1949), skrivagnerez
*Antonietta Gonsalvus (1580-?)
*Antonietta Marini-Rainieri, c'hoariganerez soprano italian, en 
*Antonietta Potente, leanez ha doueoniourez italian
*Antonietta Raphaël, livourez ha kizellerez italian
*Antonietta Stella, kanerez soprano italian
*Antonietta Zocchi, aktourez italian

## Loened
* *[[Antonietta janthina]]*, ur velc'hwedenn-vor
* *[[Antonietta luteorufa]]*, ur velc'hwedenn-vor ivez

## Pennadoù kar
*Maria Antonietta
*Antonia
*Antoinette
*Marie-Antoinette
Antoinette

**Antoinette** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv Antoine, roet d'ar baotred.

## Gouel
Lidet e vez pe d'an 19 a viz Genver, pe d'an 28 a viz C'hwevrer pe d'ar 27 a viz Here.

## Yezhoù all
*Antoneta, e brezhoneg. 

## Tud

### Sentezed
**Gwelout [[Antonia]].*

### Tud all
*Antoinette de Maignelais (war-dro 1420 - 1474), serc'h d'ar roue gall Charlez VII ha goude da Frañsez II, dug Breizh, ha spierez c'hall e lez Breizh.
**he c'hoar-gaer *Antoinette de Vauvert*, serc'h ivez d'ar roue gall
**he merc'h *Antoinette*, bastardez an dug Frañsez II, hanterc'hoar d'an dugez Anna Vreizh

*Antoinette de Bourbon-Vendôme ( 1494 - 1583) dugez Guise.
*Antoinette d'Orléans-Longueville
**Jeanne Antoinette Poisson*, anv gwirion markizez Pompadour, serc'h d'ar roue gall Loeiz XV.
*Antoinette Murat, priñsez c'hall, merc'h d'ar jeneral Joachim Murat, deuet da vout priñsez alaman dre zimeziñ;
*Antoinette Spaak, politikourez velgiat
*Antoinette Fouque, bredelfennerez c'hall, stourmerez evit gwirioù ar merc'hed
*Antoinette Perry, aktourez c'hoariva stadunanat: hec'h anv zo bet roet d'an Tony Awards. 

### Anv-tiegezh
*Jean-Étienne Antoinette, politikour eus Gwiana c'hall. 

## Lennegezh
**Antoinette de Langeais*, e romant Balzac

## Pennad kar
*Marie-Antoinette
*Maria Antonia

## Notennoù
Yann-Vari ar Skourr

**Yann-Vari ar Skourr** (*Jean-Pierre-Marie Le Scour* en ti-kêr) , ganet d'an 2 a viz Meurzh 1811 e Hañveg, ha marvet d'an 19 a viz Eost 1870 e Montroulez, a oa marc'hadour gwin ha barzh brezhonek. Evitañ da vezañ pinvidik e oa brokus da geñver an Iliz katolik hag ar ganerien war an hentoù. Anavezout a reer dreist-holl ar varzhoneg Metig kanet hep skuizhañ gant ar ganerien festoù-noz abaoe an . Sinañ a rae *I. P. M. ar Skourr*, pe *Barz Itron Varia Remengol*, pe c'hoazh* Kloarek Remengol*
## E vuhez
E kêriadenn Bodoureg, nepell eus chapel Itron Varia Rumengol, e voe ganet hag ur c'halvez e oa e dad. Gant person ar barrez e voe taolet evezh ouzh e spered lemm, ha kaset e voe da  [gloerdi Pontekroaz], ha goude da Gloerdi Bras Kemper ma voe kerniet e 1836 hag anvet da ziagon e 1837 (abostoler, hervez Lukian Raoul). Kuitaat a reas ar vuhez relijiel da vont da urcher da lez-varn Brest e 1841 ha goude da c'hrefier en hini Vontroulez. 
Eno e timezas gant Añjelina Taboulineau, merc'h d'ur marc'hadour diedoù pe evajoù e Sant-Martin-war-ar-Maez, e 1844. Kemer a reas penn an embregerezh pa varvas e dad-kaer. Ur pennadurezh bras ha pinvidik e teuas da vezañ, ken e ez eas da brezidant al lez-varn kenwerzh

## E oberennoù
* *Karantez ha glac'har* (Amour et chagrin). Montroulez. Moulet gant Lajat, e-tro 1863. 8 p.
* *Gwerziou Remengol* (Complaintes de Rumengol). Brest : Lefournier, 1867. 
* *Telenn Remengol* (1867) (La Harpe de Rumengol). Brest : Lefournier, 1868. 179 p. 
* *Telenn Gwengamp* (La Harpe de Guingamp). Brest : Piriou, 1869.
* *Eun oferenn nevez e Breiz-Izel*, Lannuon, 1869.
* *Kantik da Intron Varia Remengol*. Kantik
* *Metik ha Gwenole*. War follennoù distag.
Maria Antonia

**Maria Antonia** zo un anv latin, roet d'ar merc'hed e meur a vro, savet er XVIIvet kantved diwar gevrediñ an anvioù-bihan Maria hag Antonia.

## Tud
*Maria Antonia Aostria, pe Maria Antonia von Österreich, anv div briñsez

### XVIIvet kantved
* Maria Antonia Scalera Stellini d'Acquaviva (1634-1704) - barzhez italianek
* Maria Antonia Aostria (1669-1692), merc'h henañ an impalaer Leopold Iañ an Impalaeriezh santel ha Marc'harid Tereza Aostria (1651–1673), arc'hdugez Aostria.

### XVIIIvet kantved

* Maria Antonia Bavaria (1724-1780), merc'h d'an impalaer Karl VII, sonaozourez ha c'hoariganerez.
* Maria Antonia Spagn (1729-1785), infantez Spagn, rouanez Sardinia-Piemonte pa zimezas da Vittorio Amedeo III, 
* Josepha Maria Anna Antonia Nepomucena von Salm-Reifferscheidt-Bedburg(1731-1796), abadez aostrian
* Maria Antonia Branconi, ganet *von Elsener* (1746-1793), serc'h d'an dug Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig
* *Maria Antonia Anna Josépha Johanna Habsbourg-Lorraine*, anavezetoc'h evel Marie-Antoinette (1755-1793), priñsez aostrian, deuet da vout rouanez Bro-C'hall, dibennet e-pad an Dispac'h gall; 
* Maria Antonia Anna von Hohenzollern-Hechingen (1760-1797), Fürstin zu Fürstenberg-Stühlingen
*Maria Antonia Gioseffa di Borbone-Parma (1774-1804) - priñsez eus dugelezh Parma
* Maria Antonia an Div Sikilia (1784–1806), priñsez Bourbon-Sikilia, pried da Fernando, priñs Asturiez, a voe roue Spagn.

### XIXvet kantved

* Maria Antonia Naplez-Sikilia (1814–1898), priñsez Bourbon-Sikilia ha dugez-veur Toskana
* Maria Antonia Naplez-Sikilia (1851–1938), priñsez Naplez-Sikilia
* Maria Antonia Portugal, pe Maria Antónia Bragança (1862-1959), infantez Portugal; hec'h anv klok avat a oa: *Maria Antonia Adelaide Camila Carolina Eulalia Leopoldina Sofia Inês Francesca d'Assisi e di Paola Micaela Rafaela Gabriela Gonzaga Gregoria Bernardina Benedetta Andrea di Braganza*; diwezhañ bugel ar roue Miguel Iañ Portugal, dugez Parma.

## XXvet kantved
* *María Antonia Alejandra Vicenta Elpidia Isidora Abad Fernández*, anavezetoc'h evel Sara Montiel, aktourez spagnol.

## Pennad kar
* Marie Antoinette, anv gallek deuet eus an anv latin. 
* Maria Antonietta
Sant-Albin

**Sant-Albin** zo anv meur a gumun e Breizh-Uhel, diwar an anv Saint-Aubin, e galleg.

*e Bro-Roazhon:
**Sant-Albin-an-Hiliber, pennkanton Kanton Sant-Albin-an-Hiliber, 
***eno e c'hoarvezas emgann Sant-Albin-an-Hiliber e 1488;
**Sant-Albin-al-Lann e Kanton Gwitreg-Kornôg 
**Sant-Albin-Elvinieg, pennkanton Kanton Sant-Albin-Elvinieg 
**Sant-Albin-ar-Pavez e Kanton Kastell-Geron 

*e Bro-Naoned :
**Sant-Albin-ar-C'hestell e Kanton Kastell-Briant .

## Pennadoù kar
*Saint-Aubin
*Aubin
*Alban
*Sant-Alvan
Maria Antonietta

**Maria Antonietta** zo un anv-bihan italianek kevrennek, roet d'ar merc'hed, diwar an anvioù Maria hag Antonietta. 
Seblantout a ra bezañ troidigezh diwar an anv gallek Marie-Antoinette, hag a oa troet diwar an anv italianek Maria Antonia .

## Eilstumm
Un eilstumm eo da **[[Maria Antonia]]**
 
## Yezhoù all
**Maria Antonieta* e katalaneg ha portugaleg
**María Antonieta* e spagnoleg.

## Tud
### XVIIIvet kantved
*Maria Antonietta di Borbone-Spagna, anv italianekaet ar briñsez spagnol María Antonia Fernanda de Borbón (1729-1785), rouanez Sardigna goude hec'h eured gant danvez roue Sardigna; 
**Maria Antonietta d'Asburgo-Lorena*, anv italianekaet Marie-Antoinette Bro-C'hall (1755-1793) - arc'hdugez Aostria ha rouanez Bro-C'hall, adalek 1774 betek 1792.

### XIXvet kantved
* Maria Antonietta Torriani (1846-1920) - skrivagnerez italian
* Maria Antonietta an Div Sikilia, pe *Maria Antonietta Giuseppina Leopoldina di Borbone-Due Sicilie* (Napoli, 1851 – Friburgo in Brisgovia, 1918) ganet priñsez an Div Sikilia, dimezet d'he c'henderv Alfonso (1841-1934), kont Caserta. Anezho e teu ar skourr Borbone-Due Sicilie a vremañ.
* Maria Antonietta Zanelli (1887-1957) - leanez italian

### XXvet kantved
*María Antonieta Pons (1922-2004), dañserez vec'hikan
*Maria Antonietta Macciocchi (1922-2007) - skrivagnerez ha politikourez italian
*Maria Antonietta Beluzzi (1930-1997) - aktourez italian
*Maria Antonieta Alessandri - kelennourez vrazilian 
*Maria Antonietta Farina - politikourez italian
*Maria Antonieta de las Nieves - aktourez vec'hikan
*Maria Antonieta Portocarrero Thedim, pe *Tônia Carrero* hervez hec'h anv-micher (1922-) - aktourez vrazilian
*Maria Antonietta Sisini (1950) - skrivagnerez italian

## Lec'hioù
*Rann eus kumun Pinhais, e Paraná, e kreisteiz Brazil.

## Pennadoù kar
*Maria
*Antonietta
*Antonia
*Maria Antonia
Traou-Nez

**Traou-Nez** a zo un dachenn e kumun Plourivoù. Eno ez eus un ti, anvet "Ti an Aber" bremañ, kenveret gant kumun Plourivoù ha  .

## Erlec'hiañ
Tost da aod aber an Trev eo an ti, ensac'het gant koadoù Penc'hoad-Lanserv. Un hent hag a zeu eus Penc'hoad a liamm al lec'h-mañ gant rest kumun Plourivoù.

## Istor
Traou-nez a zo ivez anavezet dre an anv *Ti an  *.
Muioc'h a titouroù a gavoc'h war lec'hienn ti-kêr Plourivoù (istor/abadennoù).
## Hent-houarn
Un ti-gar a zo a-us da *Ti an Aber*, war al linenn hent-houarn Pempoull-Gwengamp, ul lodenn eus  anezhi. Harpañ a ra *Marc'h-du an Trev* aze.

## Daveennoù
Suez

* **[[Suez (kêr)]]**, ur gêr en Ejipt
** Strizh-douar Suez
** Kanol Suez
** Enkadenn Suez
* **[[Suez (embregerezh)]]**, ur strollad greantel
****[[Suez (film, 1938)]]***, ur film stadunanat gant Allan Dwan
Maria Antonia di Borbone-Spagna

**María Antonia Fernanda de Borbón** (e spagnoleg), a oa ganet e Sevilla d'ar 17 a viz Du 1729 ha marvet e Moncalieri d'an 19 a viz Gwengolo 1785, a oa ur briñsez spagnol. En italianeg e voe anvet **Maria Antonia Fernanda di Borbone** 

Merc'h yaouankañ ar roue spagnol Fulup V hag e eil pried Elisabetta Farnese e oa. Evel merc'h da roue Spagn e oa infantez, betek hec'h eured. 
Eurediñ a reas d'an 31 a viz Mae 1750 en Oulx, nepell diouzh Torino, en Italia, da Vittorio Amadeo III, a voe roue Sardigna war-lerc'h e dad Carlo Emanuele III, pried da Polyxene von Hessen-Rheinfels-Rotenburg.

## Pennadoù kar
* Maria Antonia
* Maria Antonietta
Marie Antoinette

**Marie Antoinette** zo un anv-bihan gallek ral a-walc'h, deuet eus an anv italianek Maria Antonia. Brudet eo abalamour d'ur rouanez c'hall dibennet.

## Tud
**Maria Antonia Anna Josépha Johanna Habsbourg-Lorraine*, anavezetoc'h evel **[[Marie-Antoinette Aostria]]** (1755-1793), priñsez aostrian, deuet da vout rouanez Bro-C'hall, dibennet e-kerzh an Dispac'h gall
*Marie Antoinette Petersén (1771-1855), kanerez svedat
**Marie Antoinette Murat* (1793-1847), priñsez c'hall, nizez da Murat
*Marie-Antoinette Lix (1839-1909), harozez
*Sibylle Aimée Marie Antoinette Gabrielle Riquetti de Mirabeau, bet ganet e kastell Coétsal e Pluvergad (1849-1932), romantourez c'hallek
**Marie Antoinette Czaplicka*, anvet ivez Maria Antonina Czaplicka (1886-1921) - tudoniourez polonat
**Marie Antoinette Margarethe Auguste Mathilde*, dugez Mecklenburg lesanvet *Manette* (1884-1944)

## Pennadoù kar
*Maria Antonietta
Hent-houarn Karaez Gwengamp

Ul linenn hent-houarn zo etre Karaez-Plougêr ha Gwengamp, niverennet 485000 en anvadur *Réseau Ferré de France* (RFF).

## Istor
Strizh (1 metr) e oa al linenn-mañ pa voe digoret d'ar 24 a viz Gwengolo 1893. E 1967 e voe ledanaet d'an treuz boutin (1,435 m).

Porzh-houarn Gwengamp en doa liammoù evit implij trenioù ar *Chemins de fer des_Côtes-du-Nord* etrezek Plouha ha Sant-Nikolaz ar Pelem, ha porzh-houarn Karaez-Plougêr a oa kenstaget ouzh linennoù war-du Montroulez, Loudieg, Kastellin ha Rosporden dre Rouedad Breizh.


KaraezTi-gar.jpg|Ti-gar Karaez
Pont-Melvez - Ti gar.jpg|Ti-gar Pont-Melvez
TigarGwengamp.jpg|Ti-gar Gwengamp
 

## Tres

*Porzh-houarn Gwengamp
*Mousteruz
*Koad-Gegan, kumun Pont-Melvez
*Pont-Melvez
*Plougonveur
*Lesvaez, kumun Kallag
*Kallag
*Ar Peniti, kumun Duaod
*Karnoed-Lokarn
*Porzh-houarn Karaez

## Gwelet ivez
*Linenn Roazhon-Brest
*THR Breizh
THR Breizh

An **Treuzdougen Herrek Rannvroel e Breizh** (THR Breizh) a zo an trenioù, hag un nebeud karr-boutin, a gaver war beajoù e-barzh pe etre rannvro Breizh.
## Kenemglev etre ar rannvro hag an SNCF

## Tremenerezh ha sifroù
E 2009 e oa e-touez THR Breizh :
*13 linenn hent-houarn ;
*10 porzh-houarn a live broadel, 32 porzh-houarn rannvro ha 77 arsav ;
*9 linenn dre an hent.
Tost da 330 tren a oa bemdeiz e 2009.
Taolenn an niver a beajerien e diabarzh Breizh:

## Linennoù

## Trenioù implijet
Stad an traoù e 2010.
### Trenioù ''bibi'' (B82500)

Adalek 2009 e vez implijet 9 tren *bibi* war ar rouedad THR Breizh. An trenioù a c'hell implij n'eus forzh peseurt linenn ar rouedad dra ma c'hell implij daou mod tredan disheñvel pe mont gant e c'heflusker *diesel* war lodennoù n'int ket tredanaet.
### Micheline
*23 micheline  ;
*15 micheline .
### Micheline maget gant tredan
*4 micheline-tredan  ;
*17 micheline-tredan  ;
*14 micheline-tredan .
### Stlejerez
*11 stlejerez .
### Strollad-bagon
*12 strollad-bagon.

## Trenioù a voe implijet
*Ar micheline , galvet ivez A2E a voe implijet war al linennoù Karaez-Gwengamp ha Pempoull-Gwengamp. Ne oa nemet 3 aneze, aozet gant an embregerezh *Soule*. An elfenn heverk eo e oa un ahel a-dreñv hag un ahel a-raok, ne oa ket ahelioù gevellet dre ur  ;
*Michelineoù  ha  a zo bet implijet war rouedad an THR Breizh.

## Programmoù ar rannvro
Budjed ar rannvro evit 2011:
*11,2 M€ evit an dafar ;
*60,4 M€ evit an tioù-gar ;
*84,6 M€ evit korvoiñ.

Evit korvoiñ e vez implijet 82 M€ roet gant ar rannvro ha 40M€ liammet da gwerzh an titouroù beajiñ.

Skridaozañ adalek ar PDF-mañ, e brezhoneg! :

## Daveennoù
*Pajenn wikipedia THR Breizh e galleg : TER Bretagne
*Daveennoù liammet d'an destenn :
Stlejerez

Ur stlejerez e domani an Hent-houarn a zo ur c'harbed en deus ur c'heflusker hag a lak da dreiñ rodoù war an div roudenn houarn un hent-houarn. Servij a ra da stlejañ un tren, da lâret eo bagonioù gant beajerien pe marc'hadourezh enne.

Un diforc'h a vez graet, hogen, gant an energiezh implijet evit stlejañ : aezhenn-dour, diesel, tredan, magnetek, hag all…
## Stlejerez dre aezhenn
### Mont en-dro

### Termenadur ar stlejerezioù
Kemeromp skouer ar stlejerez *231 Pacific*. An 2 a zo da dalvezout an 2 ahel en a-raok, neuze e vez 3 ahel evit stlejañ hag un all ("1") a-dreñv d'an ahelioù stlejañ. Ar vrastres ar *Walschaerts* kinniget war ar bajenn a ziskouez an "23" eus an termenadur *231 Pacific*.

## Stlejerez diesel

## Stlejerez tredan

## Stlejerez magnetek

## Stlejerez arall
Bagon

bagon : anv benel/gwregel 
Ur vagon a zo ur c'harbed e domani an hent-houarn hag a c'hell dougen a bep tra. Un diforc'h a vez graet alies etre bagonioù evit ar marc'hadourezh hag ar gweturioù evit ar veajerien. Koulskoude e vez implijet ivez *bagon* evit termeniñ pep karbed hag a c'hell mont war un hent-houarn met ne c'hell ket mont e-unan : n'en deus ket a c'heflusker hag en deus ezhomm eus ur stlejerez evit mont war-raok.
## Termenadur ar bagonioù
*bagon dougerezh kirri-tan
*bagon-sistern : evit treuzdougen liñvennoù (dour-tan, gas…)

## Lenn an daolenn-termeniñ ur vagon

Lenn ur pennad spizoc'h diwar . 

## Daveennoù
Carraig Mhachaire Rois

**Carraig Mhachaire Rois** (*Carrickmacross* e saozneg) zo ur gêr e kontelezh Muineachán en Republik Iwerzhon, nepell diouzh harzoù Hanternoz Iwerzhon. Poblet eo gant 5 066 a dud (niveradeg 2006). Kresket e oa ar gêr en-dro d'ur c'hastell savet gant un noblañs saoz e 1630. Ur gouent seurezed zo bremañ e-lec'h ar c'hastell.

Gevellet eo gant Karaez, e Breizh.
Octavia

**Octavia** zo anv meur a vaouez eus ar gens Octavius e Roma an Henamzer . 

*Octavia Thurina Major, (), hanterc'hoar da Octavia Thurina Minor. 

*Octavia Thurina Minor, (69 - 11 kent JK), pe *Octavia ar Yaouankañ*, c'hoar d'an impalaer roman kentañ Augustus.

* Claudia Octavia, ( 40 - 62 ), merc'h d'an impalaer Claudius ha pried kentañ Neron.

## Lec'hioù
*Octavia, Nebraska, kêriadenn e Nebraska, SUA. 

## Pennad kar
*Octavius
Gens Octavia

Ar ***gens Octavia*** a oa un tiegezh plebeian e Roma an Henamzer, a oa savet da diegezh patrisian gant Julius Caesar er . 

## Istor
Kentañ den brudet er *[[gens]]* e oa Gnaeus Octavius Rufus, quaestor war-dro 230 kent JK. A-hed an daou gantved goude e voe meur a garg uhel etre daouarn an Octavii ; an hini uhelañ avat a voe gant Gaius Octavius, niz da Julius Caesar, advabet gantañ, anvet da *Augustus* gant ar Sened roman e 27 kent JK.

## Orin ar ''gens''
Dont a rae an Octavii eus Velitrae, ur gêr Volsk, e menezioù Alba, hervez an istorour roman Suetonius (*[[De Vita Caesarum]]*, "Augustus," 1).

## ''Praenomina'' implijetañ gant ar ''gens''
**[[Gnaeus (praenomen)|Gnaeus]]*
**[[Gaius (praenomen)|Gaius]]*
**[[Marcus (praenomen)|Marcus]]*
**[[Lucius (praenomen)|Lucius]]*
**[[Publius (praenomen)|Publius]]* ha *[[Servius (praenomen)|Servius]]* a voe implijet en amzer an impalaeriezh.

## Tud eus ar ''gens''
### Octavii Rufi
* Gnaeus Octavius Rufus, quaestor war-dro 230 kent JK.
* Gnaeus Octavius Cn. f., praetor e 205 kent JK.
Gens

***Gens*** zo ur ger latin ha gallek.

* Ur gens roman (*gentes* el liester) , a oa ur stroll tiegezhioù dezho an hevelep anv, evel ar *gentes* Antonia, Julia, Octavia, Valeria.

## Tud
* **[[Gens du Beaucet]]**, pe **Sant Gens**, a oa ur sant katolik en  ;
*Véronique Gens, c'hoariganerez c'hall
Antonia Minor

**Antonia Minor** pe  **Antonia ar Yaouankañ** (31 a viz Genver 36 kent JK - Gwengolo/Here 37), a oa ur vaouez a renk uhel en Henroma.

## Tiegezh
Merc'h yaouankañ Marcus Antonius hag Octavia Thurina Minor e oa. He mamm a oa c'hoar da Octavius, anv kentañ an hini a voe an impalaer Augustus). He c'hoar henañ a veze lavaret  Antonia Major anezhi.

Er bloaz 16 kent JK e timezas Antonia Minor da  Nero Claudius Drusus, eil mab Livia, a oa eil pried an impalaer  Augustus. Mamm e voe d'ar jeneral Germanicus, d'an impalaer Claudius Iañ ha da  Livilla, mamm Caius Caesar, an impalaer Caligula.

E-kerzh ren Tiberius ne rfeas galloud ar prefed pretorian Sejanus nemet kreskiñ. Hennezh a oa mennet da gemer lec'h an impalaer. 

## Notennoù


## Liammoù diavaez
Impalaeriezh c'hall

« **Impalaeriezh c'hall** » a vez lavaret eus meur a dra:
* an **[[Impalaeriezh c'hall kentañ]]** (1804–1814 hag e 1815) ;
* an **[[Eil impalaeriezh c'hall]]** (1852-1870) ;
* an **[[Impalaeriezh trevadennel c'hall]]**.
* en amzer Karl Veur, **[[Impalaeriezh ar C'hornôg]]** (800–924), anvet ivez **Impalaeriezh frank**.
Koua reder

Ar **c'houa reder** (*Coua cursor*) a zo un evn eus kerentiad ar c'hCuculidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi izel hanterkrin eus mervent Madagaskar.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Frieda Brepoels

**Frederika Marie Joseph Brepoels**, pe **Frieda Brepoels** ent krenn (ganet d'ar 7 a viz Mae 1955 e Mopertingen) zo ur bolitikourez eus Flandrez Belgia hag un ezel eus Parlamant Europa, en anv ar strollad N-VA. 

Ezel eo eus bodad an Endro hag ar Yec'hed er Parlamant, kenkoulz hag eus hini ar Gwirioù hag ar Justis.

## He buhez
* 1978-1993: tisavourez
* 1988-2001: ezel eus kuzul-ren ar strollad Volksunie
* abaoe 2001: ezel eus kuzul-ren ar strollad N-VA
* 1982-1991: dilennet e kuzul-kêr Bilzen
* 1987-1991 ha 1999-2003: dilennet e Parlamant Belgia
* 2004-2009 ha 2009-2014 : dilennet e Parlamant Europa evit Flandrez

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn bersonel
Maria Antonia Scalera Stellini

**Se 'l mio Canto havrà propizia sorte<br />Io saprò soggiogar Marte ed Astrea,<br />Vincer il Tempo e incatenar la Morte.*
::* (Li divertimenti poetici, Proemio)*

**Maria Antonia Scalera-Stellini**, ganet en 1634 en Acquaviva delle Fonti, e proviñs Bari, e Puglia, ha marvet en Ariccia e 1704, a oa ur varzhez italianek eus ar .

Merc'h e oa d'ur gov. Abred e voe troet gant al lennegezh. Da 14 vloaz ez eas da leanez da gouent Santa Chiara.

Ezel e voe d'an Accademia dell'Arcadia, savet e Roma, en 1690.

## Oberennoù
**Li divertimenti poetici*, dediet d'ar c'hardinal Sigismondo Chigi, skrivet e 1667 e Roma. 

## Notennoù
Kelc'h bras

E geometriezh e vez graet **kelc'h bras** eus ar c'helc'hioù treset war-c'horre ur sferenn, hag a zo dezho ar memes diametr hag hi. Gallout a reer termenañ ar c'helc'hioù bras en un doare kendalvoudek evel kelc'hioù treset war-c'horre ar sferenn hag a zo dezho ar memes kreizenn hag hi ; pe c'hoazh, evel an etreskejadur etre ur sferenn hag ur plaen a dremen dre greizenn ar sferenn-se ; pe evel kelc'hioù treset war ar sferenn dezho an hirder brasañ.

Mar patromer ar voul-douar gant ur sferenn e vo ur c'helc'h bras eus ar c'heheder. En un doare hollek ez eo rannet ar sferennoù e div hanter-sferenn gevatal gant kement kelc'h bras a ve treset warno.
Göttingen

**Göttingen** zo ur gêr eus hanternoz Alamagn, e stad Niedersachsen, war ribl ar stêr Leine. E 2006 e oa poblet gant 129 686 a dud.

Kavout a reer meneg anezhi e skridoù eus ar bloavezh 953, gant an anv *Gutingi*. Unan eus kêrioù Kevre an Hansa e voe etre 1351 ha 1572. Ur skol-veur a voe savet e 1737.


File:Goettingen_Papendiek_17.jpg| 
File:Goettingen_Papendiek_18.jpg| 
File:Goettingen_Johannisstr_33.jpg| 
File:Goettingen_Jüdenstr_30.jpg| 
File:Goettingen_Sonnenuhr_Wittig.jpg| 
File:Goettingen_Spiellokomotive.jpg| 


## Tud vrudet
### <small>Tud bet marvet eno</small>
* Johann Friedrich Gmelin, kimiour ha naturour alaman, d'ar 1añ a viz Du 1804

## Göttingen er c'hanaouennoù
* *Göttingen* zo ur ganaouenn gant Barbara, gallek ha alamanek he doareoù. E 2002, pemp bloaz goude marv ar ganerez e oa bet anvet ur straed diwarni gaznt ti-kêr Göttingen, e karter Geismar.
* anv zo eus roz ar gêr er ganaouenn *D'Allemagne* gant al Lorenadez Patricia Kaas.

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
*  (un *emglev kengred* eo)

## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Göttingen
* stadtplan.goettingen.de – skeudennoù
* Wiki-Göttingen
Here 2010 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2009 e Breizh - **2010 e Breizh** - 2011 e Breizh

2010 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*Gwener 15 a viz Here : bodadeg kentañ kuzul-merañ Ofis Publik ar Brezhoneg e Karaez.
*Gwener 12 a viz Here : kregiñ a ra Brezhoweb da skignañ abadennoù brezhonek bemnoz etre 18 eur ha 22 eur 30, gant aotre Conseil Supérieur de l'Audiovisuel, aozadur ren ar skignañ er Stad C'hall. 

## Notennoù ha daveennoù

__NOTOC__
Pevarc'hostezeg

E geometriezh plaen e vez graet **pevarzueg**, **pevarc'horn**, **pevarc'horneg**, pe, e bed an deskadurezh, **pevarc'hostezeg** eus ar poligonoù dezho pevar c'hostez. An trapezoù, ar parallelogramoù, ar romboù, ar skouergornegoù, ar c'harrezioù hag ar sarpantoù-nij zo pevarc'hostezegoù dibar.

## Notennoù ha daveoù