open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oberiadur-brezel Hailstone

**Oberiadur-brezel Hailstone** (Saozneg: Operation Hailstone ; Japaneg: トラック島空襲 **Torakku-tō Kūshū**, "bombezadeg an inizi Truk ") a oa bet un dagadenn vras gant listri ha nijerezioù d'ar 16 ha 17 a viz C'hwevrer 1944e-pad an Eil Brezel-bed. An United States Navy en devoa taget bazenn nij ar morlu japanat e Truk Inizi Caroline, un dachenn aloubet gant Japan a-raok ar brezel. An Oberiadur-brezel Hailstone a vez keñveriet alies gant an dagadenn war Pearl Harbor.
 
## Listenn bigi Japan e Truk e-pad ar vombezadeg
#### Morrederien ponner
* ''Agano'' (阿賀野) 6652 tonenn, kaset d'ar strad d'ar 16 a viz C'hwevrer 1944. 726 lazhet.
* ''Naka'' (那珂) 5195 tonenn, kaset evit sikour ar morreder ponner *Agano* kaset d'ar strad 35 mil vor e kornôg Truk d'ar 17. 240 lazhet.
* ''Katori'' (香取) 5890 tonenn, kaset d'ar strad 40 mil vor e gwalarn Truk d'ar 17 asambles gant ar *Shonan Maru 15* hag ar *Maikaze*. N'eus nemet an *Nowaki* a derc'has. 315 lazhet.
#### Listri-distruj
''Akikaze'' (秋風) 峯風型 1215 tonenn, terc'het didamall
Jad

Ar **jad**, pe **maen-jad**, zo ur maen kalet ha glas-gwer, implijet d'ober bravigoù.
Tri seurt maen damheñvel zo e gwirionez:
*ar jadeit
*an nefrit
*ar c'hosmoklor.
Jakob Jakobsen

**Jakob Jakobsen** (22 a C'hwevrer 1864 - 15 Eost 1918) a oa ur yezhoniour faeroat. Eñ eo an den kentañ eus an inizi Faero a dapas un doktorelezh, gant ur studiadenn war an norseg komzet gwechall en inizi Shetland.

## E vuhez
Ganet e voe Jakobsen e Tórshavn, en inizi Faero, mab da Hans Nicolai Jacobsen eus Tórshavn ha Johanne Marie Hansdatter eus Sandoy. Ar bugel yaouankañ e oa er familh, goude div verc'h koshoc'h. Marc'hadour levrioù e oa e dad e Tórshavn, ha keiner levrioù. 

Goude ar skol gentañ e Tórshavn ez eas Jakobsen da Zanmark da 13 vloaz. Eno e talc'has gant e studioù ha mont d'ar skol-veur da c'houde, da studiañ daneg, galleg ha latin. E 1897 e tapas un doktorelezh gant ur studiadenn diwar-benn “det norrøne sprog på Shetland” (an norseg e Shetland).

## E labour
Labourat a reas Jakobsen ivez war al lennegezh faeroek dre gomz, hag embann un dastumad kontadennoù ha mojennoù, *Færøske Folkesagn og Æventyr*. Sellet a rae ouzh ar mojennoù evel ur vammenn evit studiañ istor e enezeg. Studiañ a reas ivez anvioù-lec'h an inizi ha sevel a reas gerioù faeroek nevez. An hini kentañ e voe o tiskouez e oa lec'hanvioù keltiek en inizi Faero.

E 1891 e kenlabouras da sevel al levr *Færøsk Anthologi*, ennañ ur yezhadur ha pennadoù-lenn. E 1898 e kinnigas un doare-skrivañ nevez evit ar faeroeg, awenet gant e studiadennoù yezhoniezh. Klask a rae kinnig evel-se un doare-skrivañ aesoc'h evit ar vugale, met ne reas ket berzh ha dilezet e voe.

Evit sevenadur Shetland ez eo Jakob Jakobsen un den a bouez. Labourat a reas e levraouegoù Bro-Skos ha war an dachenn, en inizi, e 1893-1895. Dastum a reas danvez er skridoù hag o kaozeal gant an enezourien a gomze ur rannyezh levezonet gant an norseg. Embannet e voe frouezh e labour en ur geriadur bras, e peder levrenn, etre 1908 ha 1921, e daneg. Goude e voe troet e saozneg hag embannet e stumm div levrenn e 1928 ha 1932. Hiziv c'hoazh e seller ouzh an oberenn-se evel unan a bouez bras evit ar studioù skandinavek.
Trefil

**Trefil** zo ur gêriadenn vihan e distrig Blaenau Gwent, e kreisteiz Kembre. Emañ el lodenn uhelañ eus Dyffryn Sirhywi, er gwalarn da Dredegar. Tremen a ra bevenn greisteiz Park Broadel Bannau Brycheiniog en hanternoz d'ar gêriadenn.

A-hervez ez eo Trefil ar gêriadenn uhelañ e Kembre.

## Notennoù
Y Stagbwll

**Y Stagbwll** (*Stackpole* e saozneg) zo ur gêriadenn e Kembre, en arvor kreisteiz Sir Benfro. Abaoe 2011 emañ e kumuniezh Castellmartin a Stackpole.

Tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro hebiou ar gêriadenn, a-hed an aod.

## Notennoù
L'Attente (Maupassant)

***L'Attente*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
* *L'Attente* a oa bet embannet da gentañ e *[[Le Gaulois]]* an 11 a viz Du 1883.
* Adembannet e voe en dastumad dalif ''Le Colporteur'' en 1900 ha lakaet da bevare war-lerc'h an danevell ''La Serre''.

## An danevell
Mestr Lebrument, noter, a zispleg un afer en deus bet d'ober war he zro. Un deiz eo bet galvet da-gichen ur vaouez zo o vervel hag a bromet un tamm brav a arc'hant ma adkav he mab. Goude marv he fried he deus darempredet an den he devoa karet en he yaouankiz met n'he devoa ket gallet dimeziñ dezhañ. He mab en devoa dizoloet o daremprede, hag aet kuit. Neuze he devoa kaset he c'hamarad kuit, evit lakaat he mab da zont en-dro, hag e-pad ugent vloaz he deus bevet hec'h-unan. 

## Notennoù
Lingua franca

Al **lingua franca** (*langue franque* ivez e galleg) zo ur yezh voutin komzet etre ar Grennamzer hag an , gant martoloded ha marc'hadourien dreist-holl, met ivez gant prizonidi, tec'hidi pe sklaved, e perzhier ar Mor Kreizdouar, anezhi ur meskaj yezhoù latin dreist-holl (italianeg, katalaneg, okitaneg, spagnoleg) ennañ gerioù o tont eus yezhoù all (gresianeg, arabeg, turkeg). Meneget eo an anv e *[[Dictionnaire universel]]* Antoine Furetière e 1690.

Implijet e vez an anv *lingua franca* ivez evit komz eus ur yezh voutin etre yezherien disheñvel. An henc'hresianeg hag al latin zo bet yezhoù boutin en-dro d'ar Mor Kreizdouar. Gerioù all evel sabir ha pidgin zo bet implijet e rannvedoù all. Ar galleg zo ivez ur seurt *lingua franca* en Afrika, hag ar saozneg dre ar bed.

## Sabir
E *[[Le Bourgeois gentilhomme]]* gant Molière e kaver gwerzennoù kanet e sabir gant ar Mufti :

A c'haller keñveriañ gant yezhoù all :




## Notennoù
Première Neige (Maupassant)

**Première Neige** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.

## Istor

Embannet e oa bet an danevell *Première Neige* er sizhuniek *[[Le Gaulois]]* d'an 11 a viz Kerzu 1883. Adembannet e voe goude en dastumad dalif *[[Le Colporteur (dastumad)|Le Colporteur]]* en 1900.

Adkemeret e voe steuenn an danevell gant Maupassant en e romant *[[Une vie (romant)|Une vie]]*.

## An danevell
Ur vaouez yaouank tapet gant an droug-skevent, war ur bank e kêr Cannes, war aod ar Mor Kreizdouar, a oar emañ o vont da vervel.

Parizianez laouen e oa, ha dimezet d'ur gwaz ha ne gar ket, ha kaset gantañ d'ur c'hastell da Normandi. Spontus e voe ar goañvezh kentañ, yen ken-ken. Ha gwaz, bepred o fiñval, n'eo ket rividik, ha nac'h a ra prenaén dezhi un dommerez. Heñvel dra a c'hoarvez en eil goañvezh.
Arem

An **arem** zo ur c'hendeuzad graet gant an dud diwar kailh kouevr e gwazhennoù naturel hag e teuzent anezhe evit ober arem. Peurvuiañ e vez graet gant kouevr ha staen.

Oadvezh an arem zo unan oadvezhioù ar c'hentistor.
Fukuko Ando

**Fukuko Ando**, bet ganet e 1964 e Japan, a zo un ermegourez hag ur stilourez japanat, erru e Pariz e 1991. 

Emembregerez eo abaoe 1995.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Anne-Marie Beretta

**Anne-Marie Beretta**, bet ganet e 1937 e Béziers, a zo ur stilourez c'hall.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
*  Les Arts Décoratifs diwar-benn Anne-Marie Beretta
Marie-Louise Bruyère

**Marie-Louise Bruyère** a oa ur stilourez ha penn-embregerezh c'hall o labourat e Pariz etre 1930 ha 1950. 

Deskiñ a reas he micher gant Callot Soeurs ha Lanvin a-raok sevel an ti *Bruyère* e 1928.

Prizet e oa he fatromoù gant an Amerikaned.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
Sonia Delaunay

**Sonia Delaunay** pe **Sophie Stern** pe **Sara Illinichtna Stern**, bet ganet d’ar 14 a viz Du 1885 e Hradysk (Ukraina) hag aet d’an Anaon d’ar 5 a viz Kerzu 1979 e Pariz, a oa un arzourez hag ur stilourez c'hall a orin ukrainat.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
Maria Monaci Gallenga

**Maria Monaci Gallenga**, bet ganet e 1880 e Roma hag aet d’an Anaon e 1944 en Italia, a oa un ermegourez hag ur stilourez italian. 

En em staliañ a reas e Pariz e 1927.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
Madame Grès

**Germaine Émilie Krebs** pe **Mademoiselle Alix** pe **Madame Grès**, bet ganet e 1903 e Pariz hag aet d’an Anaon e 1993, a oa ur stilourez hag ur penn-embregerezh c'hall.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Gwalldaol an 22 a viz Meurzh 2017 e Londrez

D'an 22 a viz Meurzh 2017 e voe ur gwalldaol islamour e kreiz kêr Londrez, e Westminster Bridge, e Parliament Square ha tro-dro da balez Westminster. An arsailher a gasas ur c'harr da flastrañ baleerien war pont Westminster Bridge ha goude-se ez eas a-benn e strolladoù tud dirak dor ar palez, kent goustilhañ un ofiser polis, a voe lazhet.
Antronoz ez embannas ar Stad Islamek e oa kiriek d'ar gwalldaol e Londrez.

Gant daou ofiser polis all e voe lazhet ar sponter Khalid Masood (Adrian Russell Elms e anv orin) hag en devoa flastret ha lazhet daou valeer war Westminster Bridge. Kannaded ar Rouantelezh-Unanet e Westminster o devoa paouezet gant o labour, ha chomet e oant er savadur e-pad ar gwalldaol.

## Bilañs

C'hwec'h den a voe lazhet – ar sponter en o zouez – hag un 50 bennak gloazet, seizh anezho don-tre.
War Parliament Square e oa ivez 56 lisead breton eus Konk-Kerne ; Tri anezho a voe gloazet ha kaset d'an ospital.

## Gwelet ivez
* Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz 
* Gwalldaolioù an 22 a viz Meurzh 2016 e Brusel
## Notennoù ha daveennoù
Josef Salvat

**Josef Salvat**, bet ganet d'ar 27 a viz Here 1988 e Sydney, a zo ur c'haner aostralian.

Berzh a reas evit ar wech kentañ pa voe o kanañ sonenn Rihanna *Diamonds* en ur bomm bruderezh skignet gant Sony.

Kanañ a ra e saozneg hag e galleg en e ganaouennoù *Open Season (Une autre saison)* ha *Paradise (Le paradis nous trouvera)*.

E gentañ albom, *Night Swim*, a zo deuet er-maez d'an 23 a viz Here 2015 e Bro-C'hall ha d'an 19 a viz C'hwevrer 2016 er bed a-bezh, evel pladenn vinil ha CD *deluxe* ivez. 16 kanaouenn zo e-lec'h 12 war an albom *deluxe*.

## Un nebeud pladennoù
### EP
* In Your Prime (2015)
#"Open Season" (4:03)
#"This Life" (3:42)
#"Shoot and Run" (4:23)
#"Diamonds" (4:07)
### Singles
**Diamonds* (2014)
**Hustler* (2015)
**Open season* (2015)
**Till I Found You* (2015)
**Paradise* (2015)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Josef Salvat o kanañ ''Open Seasons'' war YouTubeFR
Jeanne Adèle Bernard

**Jeanne Adèle Bernard** anavezet evel **Jenny**, bet ganet e 1872 hag aet d’an Anaon e 1962, a oa ur stilourez hag ur penn-embregerezh c'hall. 

Sevel a reas an ti *Jenny* war-dro 1908. Serret e vo an embregerezh e 1940.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
* Jenny e Mirdi an Arzoù-Kaer Nisa
Rei Kawakubo

**Rei Kawakubo**, bet ganet d’an 11 a viz Here 1942 e Tokyo, a zo ur stilourez japanat. 

Lañset he deus he merk *Comme des garçons* e 1969 e Tokyo ha savet an embregerezh e 1973 e Japan.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
Emmanuelle Khanh

**Emmanuelle Khanh**, bet ganet d’an 12 a viz Gwengolo 1937 e Pariz hag aet d’an Anaon d’ar 17 a viz C'hwevrer 2017 er memes kêr, a oa ur stilourez hag ur penn-embregerezh c'hall.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
Médée (Cherubini)

**Médée** zo ur c'hoarigan fentus gant Luigi Cherubini war ur skrid gallek gant François-Benoît Hoffman, krouet e 1797 gant Luigi Cherubini er c'hoariva Feydeau e Pariz.

E 1909 e voe krouet ar c'hoarigan en italianeg, troet diwar ar galleg gant Carlo Zangarini, e Scala Milano, hag anvet *[[Medea]]*.

A-raok Cherubini e oa bet pep a oberenn anvet "Médée" gant Charpentier, Salomon, Benda ha Naumann.
Médée furieuse

***Médée*** pe ***Médée furieuse*** zo un eoullivadur bras (260 cm x 165 cm) graet adalek 1836 betek 1838 gant Eugène Delacroix. War ziskouez emañ er *Palais des beaux-arts* e Lille abaoe 1839.
Boreaded

**Kalais** (Κάλαϊς e henc'hresianeg) ha **Zetes** (Ζήτης) zo daou haroz eus mojennoù Hellaz kozh, lesanvet ar **Voreaded** (Βορεάδαι e henc'hresianeg), dre ma oant mibien da vBoreas, Avel an hanternoz, ha da Oreithyia, ur vaouez varvel, merc'h da Erec'htheüs, roue Aten. Evel o zad e oant askellek, ouzh o c'hein pe ouzh o zreid diouzh kentel ar vojenn, ha buan evel an avel. 

Gant an Argonaoted e kemerjont perzh e kest ar Maoutken aour. O breur-kaer Fineüs a veze heskinet gant an harpied drouk. Saveteiñ a rejont Fineüs, ha spontañ al loened fall. Iris, doueez ar ganevedenn, a c'houlennas ma ne vijent ket lazhet, met prometiñ a reas ne deujent ket war chouk Fineüs ken.

Pa reas ar Voreaded un diskenn e Salmydessos (Kıyıköy hiziv an deiz), ez ejont da zieubiñ o c'hoar Kleopatra, a oa bet bac'het gant ar roue Fineüs evit dimeziñ da Idaia, merc'h da zDardanos. Diskar ar roue Fineüs a rejont da reiñ ar galloud da vugale Kleopatra. 

En ur vojenn ivez e lârer e oa karet Kalais gant Orfeüs. Se zo kaoz e vije bet lazhet Orfeüs gant merc'hed eus Trakia, fuloret war e lerc'h, un deiz p'edo o kantren war ar maez o hunvreal e Kalais.

Hervez Akousilaos e voe lazhet an daou vreur **Kalais** ha **Zetes** gant Herakles e Tinos.
Médée

Meur a oberenn c'hallek zo anvet **Médée**, diwar anv Medea, sorserez eus mojennoù Hellaz kozh, ha dreist-holl eus hini ar Maoutken aour .

## Oberennoù
### C'hoariva
Meur a bezh c'hoari gallek zo en anv-se: 
* ***[[Médée (La Péruse)|Médée]]***, gant Jean Bastier de La Péruse e 1555) ;
* ***[[Médée (Corneille)|Médée]]***, gant Pierre Corneille e 1635) ;
* ***[[Médée (Longepierre)|Médée]]***, gant Hilaire de Longepierre e 1694 ;
* ***[[Médée (Clément)|Médée]]***, gant Jean-Marie-Bernard Clément e 1779) ;
* ***[[Médée (Legouvé)|Médée]]***, gant Ernest Legouvé (1856) ;
* ***[[Médée (Mendès)|Médée]]***, gant Catulle Mendès (1898) ;
* ***[[Médée (Jahnn)|Médée]]***, gant Hans Henny Jahnn (1926) ;
* ***[[Médée (Anouilh)|Médée]]***, gant Jean Anouilh (1946) ;
* ***Médée***, gant Marcel Dubé (1968).

### C'hoariganoù
* ***[[Médée (Charpentier)|Médée]]***, gant Charpentier (1693-1694) ;
* ***[[Médée (Cherubini)|Médée]]***, gant Cherubini (1797) ;
* ***[[Médée (Milhaud)|Médée]]***, gant Darius Milhaud sur un livret de Madeleine Milhaud (1939).
* ***[[Médée de Thessalonique]]***, gant Christophe Looten sur un livret de Frédéric Lenormand (2001).

## Lennegezh
* ***[[Médée (Daudet)|Médée]]***, romant gant Léon Daudet (1935).

## Liverezh

* ***[[Médée (Anselm Feuerbach)|Médée]]***, Anselm Feuerbach (1870).
* ***[[Médée (Delacroix)|Médée furieuse]]***, Eugène Delacroix (1862).
Salvat

**Salvat** zo un anv okitanek ha katalanek hag anv meur a zen.

## Anv-tiegezh
* Adolphe Salvat (1811-1876), skrivagner gallek
* André Salvat (1920-2017), ofisour gall er *France Libre*
* Josef Salvat (1988-), kaner eus Aostralia
* Josèp Salvat (1899-1972), beleg ha yezhour okitan
* Julienne Salvat (1932-), skrivagnerez c'halle genidik eus Martinik
* Sebastian Salvat (1967-), c'hoarier rugbi eus Arc'hantina
* Editorial Salvat, un ti-embann e Barcelona
* Enciclopedia Salvat, un holloueziadur spagnolek embannet gant an ti-se

## Anv-bihan
* Salvat Iañ Iharse (15?-1601), eskob Tarba
* Salvat II Iharse (1576?-1648), e niz, eskob Tarba ivez
* Salvat Etchart (1924-1985), skrivagner gallek.
Oreithyia

**Oreithyia** (henc'hresianeg Ὠρείθυια / *Ōreithuia* ; latin* Ōrīthyia*) a oa merc'h da Erec'htheüs, roue Aten, ha d'e bried Praksithea, hervez mojennoù Hellaz kozh. Breudeur he doa : Kekrops, Pandoros, Metion, ha c'hoarezed : Prokris, Kreousa, C'hthonia.

## Mojenn
Boreas, avel an hanternoz, a oa sot ganti. Ober a reas al lez dezhi, en aner, ma fellas dezhañ he c'hemer dre nerzh. Un deiz edo-hi o c'hoari hag o tañsal war lez ar stêr Ilisos, pe o kutuilh bleunioù war lez ar stêr Kefisos, pa voe tapet ha kaset dre an aer da lein roc'h Sarpedon, war lez ar stêr Erginos e Trakia. Eno, e-touez a c'houmoul, e voe gwallet. 

Pevar bugel o doe hervez ar vojenn.
He daou vab Zetes ha Kalais a gemeras perzh e beaj an Argonaoted da skrapañ ar maoutken aour ; div verc'h he devoa ivez, C'hione ha Kleopatra a voe bac'het gant he fried Fineüs ha divac'het gant he daou vreur.

## Livouriezh
Setu amañ teir zaolenn a zo bet awenet gant istor gwallidigezh Oreithyia.

## [[Sonerezh]]
*La canzone di Marinella* zo ur ganaouenn italianek savet e 1962 gant Fabrizio De André hag embannet er bladenn *Valzer per un amore/La canzone di Marinella* e 1964.

## Mammennoù
*Apollodoros, *[[Bibliotheke]]*, 3.15-I.2
*Apollonios Rodos, I.212vv
*Ovidius, *[[Metamorfozoù]]*, 6.677vv
*Homeros, *[[Odysseia]]*, 14.533
Die Linke

**Die Linke** (an tu-kleiz), anavezet ivez evel **Linkspartei** (Strollad an tu kleiz), zo ur strollad demokratel sokialour poblus eus Alamagn. Savet e oa bet ar strollad politikel e 2007 en ur gendeuziñ ar Partei des Demokratischen Sozialismus (PDS) hag an Arbeit und soziale Gerechtigkeit – Die Wahlalternative (WASG).

Abaoe an 2 a viz Even 2012 emañ Katja Kipping ha Bernd Riexinger e penn ar strollad. Er Bundestag, ar strollad en deus 64 sez diwar 630, goude bezañ bet tapet 8,6% eus ar mouezhioù e-pad votadegoù kevredadel 2013. Goude ma voe bet savet un emglev etre ar Sozialdemokratische Partei Deutschlands hag ar CDU/CSU evit ren ar vro, Die Linke a oa deuet da vezañ penn an enebadur d'ar gouarnamant.

Strollad kannaded Die Linke eo an trede hini e-keñver niver a izili er Bundestag alaman, dirak ar Re C'hlas. 

Ar strollad Die Linke eo an hini ar muiañ a-gleiz e-touez ar pevar a zo er Bundestag, galvet eo "tu kleiz pellañ" gant *[[The Guardian]]*. Hervez ar Bundesamt für Verfassungsschutz (Burev kevredadel alaman evit difenn ar vonreizh), ar strollad n'eo ket da vezañ gwelet evel ur strollad garv eus an tu kleiz pe ur riskl evit an demokratelezh. En desped da-se ul lodenn eus al luskoù a gaver er strollad Die Linke evel hini ar Sozialistische Linke (Sokialour kleiz) a zo dindan evezh stadoù eus Alamagn hag hini ar Bundesamt für Verfassungsschutz.

Hervez pennoù ar strollad, Die Linke en doa 63 784 ezel e miz Kerzu 2013, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ar pevare strollad brasañ en Alamagn hervez an niver a izili.
Free-to-play

**Free-to-play (F2P)** zo un doare c'hoarioù video digoust da bellgargañ ha c'hoari met gant ul lodenn a vez tu prenañ. Doareoù lies a zo d'ar c'hoarioù free-to-play, met an hini implijetañ a zo an doare meziant freemium. Evit ar c'hoarioù doare freemium, ar c'hoarierian a c'hell implij ur c'hoari a vez tu c'hoari digudenn met a rank paeañ dre treuzvankadennoù ma faot dezhañ tizhout lodennoù ouzhpenn. Free-to-play a c'hell bezañ enebet d'ar stumm pay to play, an doare-se a ranka ar c'hoarierien da baeñ ar c'hoari a-raok gellout e implij. 

Ar patrom-se a oa bet brudet da gentañ er c'hoarioùm kentañ liesc'hoarier massively multiplayer online. An dud pal a oa ar re c'hoarierien disoursi, a c'hoarie nebeut. Goude-se e voe adkemeret ar patrom-se er c'hoarioù savet gant embregerezhioù bras ar c'hoarioù video dre ur c'hoant stourm a-enep kopiadennoù amreizh o c'hoarioù. Dre ma ne vez ket eus ur brenadenn diazez d'ar c'hoari, an embannerien a glask rastellañ arc'hant dre prenadennoù er c'hoari pe dre ouzhpennañ bruderezhioù.
Morgan Llwyd

**Morgan Llwyd** (1619 &ndash; 3 Mezheven 1659) a oa ur prezeger puritan kembreat hag ur skrivagner.

## E vuhez
Ganet e voe Morgan Llwyd e maner Cynfal-fawr, e parrez Maentwrog, e Sir Feirionnydd kozh (kreisteiz Gwynedd bremañ). E dad-kozh Huw Llwyd a oa soudard eus e vicher, hag ur barzh kembraek anavezet.

Dindan ren Oliver Cromwell e teuas da vezañ anavezet, evel prezeger ha skrivagner. E levr anavezetañ eo *Llyfr y Tri Aderyn* ("Levr an Tri Labous"), embannet e 1653. Ur diviz eo etre un erer (arouez ar galloud politikel, da lavaret eo Cromwell), ur goulm (arouez ar buritaned) hag ur varc'hvran (arouez an |iliz anglikan.

Ar prezeger disivouder kentañ e voe Morgan Llwyd e Wrecsam. Eno e varvas hag interet e voe e bered an Disivouderien e Rhosddu.

## Oberennoù
### e kembraeg
**Llyfr y Tri Aderyn* (1653)
**Llythur ir Cymru cariadus* (1653)
**Gwaedd ynghymru yn wyneb pob cydwybod* (1653)
**Gair o'r Gair* (1656)
**Yr Ymroddiad* (1657), troet diwar ul levr saoznek gant Jakob Böhme
**Y Disgybl ai Athraw o newydd* (1657), troet diwar ul levr all gant Böhme 
**Cyfarwyddid ir Cymru* (1657)
**Gwyddor vchod* (1657)

### e saozneg
**An Honest Discourse between Three Neighbours* (1655)
**Lazarus and his Sisters Discoursing of Paradise* (1655)
**Where is Christ?* (1655)

## Liammoù diavaez
* ''Ymddiddan rhwng henwr a phlentyn'' – Levraoueg Vroadel Kembre
* Y Bywgraffiadur Cymreig
Fineüs

**Fineüs** zo un anv henc'hresianek ha hini meur a zen e mojennoù Hellaz.
* Fineüs, mab Agenor
* Fineüs, mab Belos
Drin

An **Drin** (*Drin* pe *Drini* en albaneg ; Дрим/Drim e makedoneg) zo ur stêr eus Albania hag en em daol e Mor Adria.

Ganet eo an Drin diwar div stêr vihanoc'h : an "Drin Du" (*Drini i Zi* en albaneg ; *Crn Drim* e makedoneg) a zeu er-maez eus Lenn Ohrid hag a red dre republik Makedonia hag Albania ; hag an "Drin Gwenn" (*Drini i Bardhë* en albaneg ; *Beli Drim/Бели Дрим* e serbeg) a zeu eus menezioù Kosovo.
 
Hirañ stêr ar vro eo, gant 335 km a hed, ha 285 anezho a red en Albania hec'h-unan. E gwalarn ar vro eo rannet e div vrec'h : an eil a red war-eeun da Vor Adria e-kichen Lezhë, hag eben en em daol er stêr Bojana (*Buna* en albaneg).
Josèp Salvat

**Josèp Salvat** (Rivèlh, 8 a viz Du 1899 – Surba, 29 a viz Kerzu 1972) a oa ur beleg, ur skrivagner hag ur yezhour okitan.

## Buhez
Josèp Salvat a voe ganet en ur familh labourerien-douar e Rivèlh (Aude). En okitaneg e voe desavet ha ne zeskas galleg nemet er skol. Beleget e voe e 1912, ha goude e studioù ez eas da gelenn spagnoleg e kloerdi bihan Castèlnòu d’Arri, ha goude-se okitaneg e skol-veur gatolik Toloza. EVel-se e teuas da vezañ unan eus pennoù bras an okitaneg. Adalek 1925 e voe troet gant Katalonia hag ar c'hatalaneg : kenskrivañ a rae gant beleien gatalan ha klask a rae brudañ an okitaneg e Katalonia, dre brezegennoù ha pennadoù e kelaouennoù katalanek. E 1927 e teuas da vezañ unan eus renerien ar Felibritge, sevel a reas, asambles gant Prospèr Estieu, an *[[Escòla Occitana]]* ha, diwezhatoc'h, ar c'h-*[[Collègi d'Occitània]]* (ur skol dre lizher). Klask a rae kas an okitaneg war-raok gant doareoù a bep seurt; dre e gentelioù er skol-veur, e enklaskoù hag e studiadennoù, ha dre e sarmonioù distaget en okitaneg.

E-pad Brezel diabarzh Spagn e tegemeras repuidi eus Katalonia. E-pad an Eil Brezel-bed e reas war-dro abadennoù radio okitaneg e Haute-Garonne. D'an 9 a viz Mezheven 1944 avat e voe harzet Salvat gant an Alamaned, asambles gant un toullad tud all e Toloza. Gant tri beleg all eus skol-veur gatolik Toloza e voe kaset da gamp-bac'h Neuengamme, e-kichen Hamburg. Eno e skrivas un deizlevr. Distreiñ a reas da Doloza e miz Mae 1945 hag adstagañ gant e labour kelenner en Ensavadur Katolik Toloza. E 1958 e savas ar c'hentañ pirc'hirinded okitanek da Lourd, ha graet e vez bep bloaz abaoe.

## Oberennoù
* *Gramatica occitana* (1943)
* *Ordo missae. Traduccion occitana* (Ordinal an oferenn), Toloza (1970)
* *Mon Diurnal de la Deportacion 1944-1945*, embannet gant Ernest Nègre, Lo Gai Saber niv. 369-370, Gouere-Eost 1973
* ha meur a studiadenn, e galleg peurliesañ, diwar-benn skrivagnerien okitanek, evel Filadèlfa de Gèrda, August Forès pe Pèire Godolin.

## Liamm diavaez
* ''Diurnal de la deportacion'' (Journal de la déportation)  

## Notennoù
Palez Westminster

**Palez Westminster** (*Palas San Steffan* e kembraeg) eo al lec'h ma vez bodet izili Ti ar C'humunioù ha re Ti al Lorded, an div gambr a zo e Parlamant ar Rouantelezh-Unanet hag a vez graet *Houses of Parliament* anezho e saozneg. Emañ ar palez war ribl norzh ar Tavoez e karter Westminster, e-kreiz Londrez.

Dont a ra an anv eus hini Abati Westminster a zo e-kichen. Daou savadur zo e gwirionez : an *Old Palace* (ar "palez kozh"), ur savadur krennamzerel distrujet gant an tan e 1834, hag ar savadur nevesoc'h en doa kemeret e lec'h, an *New Palace* (ar "palez nevez"). Perc'hennet eo Palez Westminster gant penn ar vro, ar roue pe ar rouanez, hag evit implijoù ofisiel evel al lidoù, e seller outañ c'hoazh evit ul lojeiz roueel. 

Parliament at Sunset.JPG|Westminster Bridge ha Palez Westminster


## Stad ar savadur
Fall emañ stad palez Westminster : lod mogerioù a c'hourdrouz dont d'an traoñ ; en abeg da gemm an hin e c'hall ar stêr Thames dic'hlannañ ha breskaat diazezoù ar savadur ; tan a c'hall pegañ forzh pegoulz abalamour da weadur an tredan, n'eo ket bet nevesaet e-pad dekvloaziadoù. Mar pegfe an tan er palez e-kerzh abadennoù foran ne c'hellfe ket kirri ar sikourioù kavout tremen.

Tri raktres zo war ar stern abaoe 2013 evit dilojañ ar C'hambroù, kempenn ha nevesaat ar palez, pep unan anezho o koustañ milmilionoù a lurioù sterling.
#Dilojañ an div Gambr e-pad tremen 10 vloaz e-pad al labourioù pouezusañ.
#Lezel Ti ar C'humunioù (*House of Commons*) er palez ha dilojañ Ti al Lorded (*House of Lord*).
#Ober al labourioù a vare da vare, ar pezh a badfe dekvloaziadoù.
Etre 7 milmilion evit ar raktres berrañ (tremen 10 vloaz) ha 13 milmilion a lurioù sterling evit an hini hirañ (76 vloaz) e vefe ar c'houst hollek.

Dizemglevioù krenn zo etre an dilennidi kent kemer disentez pe zisentez, setu n'emeur ket tost da welet ur palez nevesaet

## Liammoù diavaez
* 
* 

## Notennoù
Fineüs (mab Agenor)

**Fineüs** a oa mab da Agenor, roue Tyr, e Fenikia, hervez mojennoù Hellaz kozh.

## Ar vojenn
Aet e oa da glask war-lerc'h e c'hoar Europa, evel e vreudeur Foiniks (meneget en *[[Ilias]]*), Kadmos, Thasos ha Kiliks, kuitaet gantañ e Fenikia c'henidik, evit degas en-dro d'ar gêr d'o zad e verc'h a oa bet skrapet gant an doue Zeus.

Paouez a reas gant e glask e Trakia, ha diazezañ war aod kornôk ar Mor Du. Dont a reas da vout roue Trakia.

Gallout a ra ar gêr gozh Finea (pe Fineopolis), war lez ar Bosfor e Trakia, bezañ liammet ouzh e anv.

Hervez skrivagnerien zo e oa bet daou roue Fineas e Trakia.

## Fineüs an Argonaot
Ar Fineüs-se, hag en dije bevet kalz diwezhatoc'h, a oa unan eus an Argonaoted a yeas gant Iason da gerc'hat ar Maoutken aour. Hennezh a zimezas da Gleopatra, merc'h d'an doue Boreas, a oa doue avel an hanternoz.
Kement-se a zalc'has ken na zegouezhas Iason hag e Argonaoted. Kas a rejont an harozed askellek, ar Voreaded, war-lerc'h an Harpied. Kas an euzhevned kuit a rejont, o distruj avat ne rejont ket, war c'houlenn Iris, doueez ar Ganevedenn, a brometas ne deujent ket da hegaziñ Fineas ken.

## Levrlennadur
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* III, xiv, 8; 
* Ovidius, *[[Metamorfozoù]]* VI, 424-674.
* Palaifatos
Callot Soeurs

**Callot Soeurs** a oa un ti dilhad gall savet e 1895 e Pariz gant peder c'hoar: Marie Callot-Gerber, Marthe Callot-Bertrand, Regina Callot-Tennyson-Chantrell ha Joséphine Callot-Crimont.
Thinking Out Loud

***Thinking Out Loud*** a zo ur bladennig un titl warni (*single*) enrollet gant ar c'haner-sonaozer saoz Ed Sheeran embannet er bloavezh 2014.

## Testeniekadurioù

## Notennoù ha daveennoù
Kleopatra (merc'h Boreas)

**Kleopatra** a oa merc'h Boreas, avel an Hanternoz, e mojennoù Hellaz kozh.
Dimeziñ a eure da Fineüs, roue Trakia. Mamm e oa da Pleksippos ha Pandion, a voe dallet gant e dad. 
Taolet e voe er vac'h gant he fried, a gemeras un eil gwreg Idaia, merc'h da Dardanos. 

Hervez ar vojenn e teuas an Argonaoted d'he dieubiñ gant he breudeur.
Kuni-yuzuri

**Kuni-yuzuri** pe **Kuniyuzuri** (Japaneg: **国譲り**; Kuni: broad; Yuzuri: mestroniañ, kemer galloud war) zo un darvoud mojennel e-pad ragistor Japan. Kavout a reer displegadennoù eus an darvoud-se e testennoù evel ar C'hojiki pe an Nihon Shoki. Displeget e vez d'al lennerien penaos eo tremenet perc'henniezh douaroù Japan eus an doueed kami a oa war an douar (kunitsukami) d'an doueed kami eus an Neñv (amatsukami) ha goude-se d'o diskennidi, tiegezh impalaerien Japan

## Kenarroud

Ar C'hojiki hag an Nihon Shoki a zisklêr e voe krouet enezeier Japan gant ar c'houblad diazez Izanagi hag Izanami. Ouzhpenn se o devoa roet buhez d'un toullad doueed, tri anezho – Amaterasu, Tsukuyomi ha Susanoo – a voe fiziet enno ren war an oabl (Takamagahara, "Plaenenn uhel an oabl") evit Amaterasu, an noz evit Tsukuyomi, hag ar morioù evit Susanoo].

## Notennoù ha daveennoù
George Washington Custis Lee

**George Washington Custis Lee**, ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1832 ha marvet d'an 18 a viz C'hwevrer 1913, anvet ivez **Custis Lee**, a oa mab henañ ar Jeneral Robert E. Lee ha Mary Anna Custis Lee. 

E dad-kozh George Washington Custis a oa mab advabet George Washington. Bez e voe ur jeneral kengevreet e-pad ar Brezel diabarzh. Da gentañ e voe aide-de-camp ar prezidant Jefferson Davis, goude-se e kemeras plas e dad evel prezidant ar Washington and Lee University e Lexington (Virginia).

Goude ar brezel diabarzh e voe un harp anat d'al Lost Cause of the Confederacy.
Christopher Clark

**Christopher Clark**, anavezet ivez evel **Chris Clark**, ganet en 1960 e Sydney, en Aostralia, zo un istorour aostralian, kelenner e skol-veur Cambridge e Bro-Saoz . E studioù en deus graet e skolioù-meur Sydney ha Berlin.

## Oberennoù
**Iron Kingdom*, 2006. Troet e galleg evel *Histoire de la Prusse*.
**Kaiser Wilhelm II*
**The Sleepwalkers: How Europe Went to War in 1914*
Isaac Oviedo

**Isaac Oviedo** (1902 – 1992) a oa ur gitarour (*tresero*) ha kaner kuban. Bet eo e penn ar Septeto Matancero e-pad 50 vloaz. Enrollet en deus evit kompagnunezhioù stadunanat dreist-holl, se zo kaoz n'eo ket gwall anavezet en Europa. 

## Pladennoù
;Albomoù studio
**Isaac Oviedo y los Timberos del Caribe* (Areito, 1984)
**Routes of Rhythm Vol. 3* (Rounder, 1992)
Lost Cause of the Confederacy

***Lost Cause of the Confederacy*** pe ***Lost Cause*** a vez graet eus un hollad kredennoù pe obererezhioù a oa gant an dud wenn eus Su ar Stadoù Unanet e fin an XIX ha penn-kentañ an XX kantved evit meuliñ stourm ar Su e-pad ar brezel diabarzh er vro. Ar c'hredennoù-se a zeskrive stourm ar C'hengevread evel unan kalonek hag harozel en desped d'ar mank a spi en trec'h ha da vezañ kollet ar brezel.

Al *Lost Cause* a zo un doare meulgan d'ar su a-raok ar brezel, ma kinniger ar brezel diabarzh evel ur stourm enorus da zifenn doareoù-bevañ ar su. Lakaet e vez a-gostez pe bihanaet roll diazez ar sklaverezh er gevredigezh a-raok ar brezel. Dre ma ne veze ket kontet an doare-se da welet an traoù en norzh, ul lodenn eus ar selloù-se a erruas memestra etrezek istor ofisiel ar brezel hag a roas harp d'an adunvaniñ etre an Amerikaned wenn goude ar brezel diabarzh drastus.

## ''Lost Cause'' er monumantoù

Spirit of the Confederacy, Sam Houston Park.JPG| Un delwenn arem o taolenniñ un ahel gant ur c'hleze hag ur skourr palmez e Sam Houston Park. Savet e oa bet e 1908 gant an United Daughters of the Confederacy. Ur blakenn a zo skrivet warni *"D'an holl harozed eus ar Su a stourmas evit pennaennoù gwirioù o Stadoù."* 
Confederate Monument, Union, WV.jpg|Delwenn enoriñ soudarded Monroe County
Grave Jeb Stuart Flora Stuart.jpg|Bez J.E.B. Stuart gant bannieloù ar Su 
Virginia, Bull Run. Dedication of monuments on the Battlefield. - NARA - 533372.tif|1865, diskouezadeg monumant Bull Run
UDC-marker-fort-sanders-tn1.jpg|Ar Southern Cross of Honor eus an United Daughters of the Confederacy war ur monumant
Halikarnassos

**Halikarnassos** (e henc'hresianeg Ἁλικαρνᾱσσός / Halikarnāssós pe Ἀλικαρνασσός / Alikarnāssós; e turkeg : Halikarnas) a oa ur geoded en Hellaz kozh, el lec'h m'emañ Bodrum hiziv e Turki. E mervent Karia edo war lez ur pleg-mor (Κεραμεικός κόλπος e henc'hresianeg, Ceramicus Sinus e latin, pleg-mor Gökova hiziv) e Mor Egea. Brudet e oa abalamour da vez Mausolos, savet etre 353 ha 350 kent J.K., hag unan eus Seizh Marzh ar Bed e oa. En Impalaeriezh Pers edo (Impalaeriezh an Ac'haemenided) ken na voe kemeret gant Alesant Veur goude seziz Halikarnassos e 334 kent J.K..

Halikarnassos a oa bet savet war un enezennig anvet Zefyria, tostik d'an aod, el lec'h m'emañ bremañ kastell Sant Pêr, savet gant marc'heion Rodos en 1404 ; a-hed an amzerioù e teuas an enez da vout staget ouzh an douar-bras, hag e kreskas ar geoded betek enteuziñ Salmakis, ur gêr goshoc'h, savet gant al Leleges ha Karianed ma voe savet ur c'hreñvlec'h.

Herodotos a oa bet ganet en Halikarnassos (war-dro ar bloavezh 480).

## Pennad kar
*Dionysios Halikarnassos
Suzanne Malherbe

**Suzanne Malherbe**, lesanvet **Marcel Moore**, bet ganet d'an 19 a viz Gouere 1892 e Naoned hag aet d'an Anaon d'an 19 a viz C'hwevrer 1972 e Jerzenez, a oa un arzourez naonedat. 

Mignonez e voe da Lucy Schwob (Claude Cahun).
Ivan Bella

An egoraer klasker slovak kentañ eo **Ivan Bella**, bet ganet e Brezno d'ar 25 a viz Mae 1964.
## Buhez
Dimezet ha daou vugel gantañ. Choazet eo bet e-giz egoraer d'an 23 a viz Meurzh 1998.

## Nij
Nijet en deus war Soyouz TM-29 evel egoraer klasker etre an 20 hag an 28 a viz C'hwevrer 1999.

## Liammoù diavaez
*  hollad e veajoù
Inger Støjberg

**Inger Støjberg**, ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1973 e Hjerk, (Sallingsund, goude 2006 e kumun Skive), e Danmark, zo ministrez danat an enbroañ, ar c'hendeuziñ hag al lojañ abaoe miz Even 2015. Bez e oa bet kannadez er parlamant abaoe dilennadeg 2001 evit ar strollad Venstre, Danmarks Liberale Parti. Bez e oa bet ivez ministrez al labour.

Brudet eo evit bezañ mennet, evel ministrez an enbroañ, da ziskenn ar muiañ ar gwellañ an niver a enbroidi o tont er vro, peogwir e fell dezhi « derc'hel ar c'henstag ekonomikel, sokial ha sevenadurel e Danmark ».

## Buhez
Kroget eo da labourat evel pennskridaozerez ar gazetenn Viborg Bladet, goude-se e voe kazetennerez dizalc'h e 2001 ha goude-se e voe e-penn an embregerezh Støjberg Kommunikation.
## Personelezh
Plijet eo Inger Støjberg gant bezañ atahinus dreist-holl da geñver politikerezh Danmark war an enbroidi. N'eo ket chalet tamm ebet gant al ludresadennoù pe tagadennoù a vez graet outi.
Emglev Gwener-ar-Groaz

**Emglev Gwener-ar-Groaz**, pe **Good Friday Agreement** e saozneg pe **Comhaontú Aoine an Chéasta** en iwerzhoneg, a oa bet un emglev hollbouezus da geñver argerzhioù ar peoc'h e Norzhiwerzhon er bloavezhioù 1990. Sinet e oa bet an emglev d'an 10 a viz Ebrel 1998 gant nerzhioù galloudusañ Norzhiwerzhon da zisklêriañ e oant holl a-du da reiñ lamm d'an tregont bloavezh brezel (eus 1969 betek 1998) gwadus a oa bet gant 3 480 den lazhet.

## Ar boblvouezhiadeg
Sinadur an emglav a zo bet harpet gant an darn vrasa♫ eus Iwerzhoniz e-pad ur boblvouezhiadeg :
* 74 % evit ar Ya en Norzhiwerzhon
* 94 % evit ar Ya e Republik Iwerzhon

## Liammoù diavaez
*Testenn a-bezh ar Good Friday Agreement  
*Testenn a-bezh an Emglev en iwerzhoneg
May 18 (film)

**May 18** (Hangul: 화려한 휴가; RR: **Hwaryeohan hyuga**; Brezhoneg. "Vakañsoù drant") zo ur film Su korean embannet e 2007.
## Istor
Istor ar film a zo bet diazezet war fedoù gwirion, Lazhadeg Gwangju d'an 18 a viz Mae 1980. Ar jeneral Chun Doo-hwan en devoa klasket reiñ lamm d'an nerzhioù demokratel er vro dre ur flastradenn milourel. War-dro 600 a dud a voe lazhet.

E kêr Gwangju, 110 000 annezad enni, Min-woo a zo o vevañ ur vuhez seder gant e vreur yaouankoc'h Jin-woo betek an deiz ma erru 20 000 a soudarded evit flastrañ ar boblañs. An trevourien a glask sevel ur vezen evit difenn an dud dizarmet diouzh tennoù al lu.
Catherine Ceylac

**Catherine Ceylac**, pe **Catherine Cognet** hec'h anv en ti-kêr, bet ganet d'an 20 a viz Even 1954 e Roazhon, a zo ur gazetennerez skingomz ha skinwel. 

Pa eo krennardez e ra c'hoariva e Skol sonerezh hag arz c'hoariva ar Rannvro Roazhon. Kregiñ a ra da labourat evel kazetennerez e FR3 Breizh ha France Bleu Armorique a-raok mont da Bariz ha da labourat war Antenne 2. Kinnig a ra an abadenn *Thé ou Café* war France 2 etre 1996 ha 2018. A-wechoù he deus kinniget abadennoù evel an Eurovision, Télématin hag an Téléthon.

Keneilez d'ar c'hazetenner Claude Sérillon eo abaoe 1984.
Claude Sérillon

**Claude Sérillon**, bet ganet d'an 20 a viz Here 1950 e Naoned, a zo ur c'hazetenner. Kregiñ a ra evel kazetenner dizalc'h evit Presse-Océan. E 1973 e ya da labourat en ORTF e Enez-Frañs hag e 1975 e Antenne 2. Kinnig a ra keleier 8 eur noz war France 2 etre 1998 ha 2001.

Keneil d'ar gazetennerez Catherine Ceylac eo abaoe 1984.
Paulina

**Paulina** zo un anv a orin latin roet d'ar merc'hed e meur a vro.

## Orin
Diwar an anv Paulinus, deuet eus Paulus. 

## Tud
### Henroma

### Tud all
* **[[Paulina Rubio]]** (1971-), kanerez vec'hikan.
* **Paulina Rojas**, kanerez chileat.
* **[[:en:Paullina Simons|Paullina Simons]]** (1962-), skrivagnerez rus ha stadunanat.
Castle On The Hill

***Castle On The Hill*** a zo ur *single* gant ar c'haner-sonaozer saoz Ed Sheeran deuet er bloavezh 2017.

## Testeniekadurioù

## Notennoù ha daveennoù
Reflexionou profitabl var ar finvezou diveza

**«&nbsp;Reflexionou profitabl var ar finvezou diveza eus an den evit instruction ar bopl&nbsp;»** — «&nbsp;Preparationou dar maro, composet e gallec gant an tad Crasset,... ha troet e brezonec... gant dom Charlez ar Brizh&nbsp;» (1660?-1737) zo ul levr brezhonek a relijion, embannet e 1722 e Kastell-Paol e ti Lesieur. Meur a wech e voe adembennat : e 1746, 1754, 1771 (e ti Perier, e Kemper), 1830, 1848 ha 1860.

## Skrid
* E google books: * Reflexionou profitabl var ar finvezou diveza ma c'haller lenn :* ... toudememes ar vadelez divin n'e deveus quet tennet an den eus an neant ... *.

## Notennoù
Taol-Stad ar 16 a viz Mae

**Taol-Stad ar 16 a viz Mae** (Hangul: **5.16 군사정변**; Hanja: 五一六軍事政變; RR: **O-illyuk gunsa-jeongbyeon**) a oa bet un taol-stad milourel e Su Korea e 1961, aozet ha raksoñjet gant Park Chung-hee hag e harperien. Savet e voe ganto ar Poellgor Reveulzier Milourel, e-penn anezhañ penn uhel al lu Chang Do-yong. 

Dre an taol-stad e voe roet lamm da gouarnamant dilennet Yun Bo-seon ha roet lamm d'an Eil republik Korean. Lakaet e voe e-plas goude an taol-stad ur C'huzul Uhel evit an Adsevel Broadel, unan milourel gant Park o vezañ ar pen gwirion d'an aozadur. Dont a reas da vezañ ar penn ofisiel goude ma voe harzet Chang Do-yong e miz Gouhere.

A-dreñv an taol-stad e oa bet ur vegen tud eus an aferioù a vounte kreñv evit ma vefe modernaet ar vro dreist-holl da geñver greanterezh. Setu penaos e oa bet krouet ur greanterezh lies e-pad ren Park, en eskemm e oa bet lemet ar gwirioù demokratel, gwirioù diazez ar geodedourien hag ouzhpenn-se e oa spurjoù bep an amzer. Lesanvet "Reveulzi ar 16 a viz Mae" gant Park hag e harperien, ar sell reveulzier evit komz eus an taol-stad-se a zo burutellet kreñv hiziv-an-deiz c'hoazh.
## Stadoù-Unanet Amerika hag an taol-stad
Stadoù-Unanet Amerika ne oant ket bet a-enep an taol-stad, d'an 20 a viz Mae e oa dija ar vro o reiñ harp da Park Chung-hee, ar prezidant John F. Kennedy a embanne mignoniezh etre an div vro.
Hent ar Barados

**Hent ar Barados** pe "Ar gwir voyen da savetei e ene" zo ul levr katoligiezh e brezhoneg. Skrivet e vefe bet gant ar beleg Alan Dumoulin (1748-1811), genidik eus Lañveog. Embannet e voe teir gwech : e 1805 e ti Derrien, e Kemper, e 1821, hag e 1834 e ti Blot, mouller an eskopti, e Kemper ivez. 

Teir a rann zo el levr:
#*Ar gwir voyen da savetei e ene*.
#*Canticou spirituel*.
#*Buaez emeus kalz saent eus a Vreiz*. Al lodenn diwezhañ-mañ a denn d'ar pezh a gaver e Buhez ar Sent abaoe 1752.

## Liammoù diavaez
*Skrid an eil embannadur (1821)
*Skrid an trede embannadur (1834)

## Notennoù
Oberiadur London Bridge

**Operation London Bridge** eo anv kod ar steuñv a zo bet savet er Rouantelezh-Unanet evit an deiz ma'z aio ar rouanez Elizabeth II da Anaon.
Er bloavezhioù 1960 e voe savet ar steuñv orin, a zo bet gwellaet meur a wech bep bloaz abaoe. Meur a skourr eus ar gouarnamant pe ar Stad zo engouestlet : ministrerezh an Aferioù estren, ar Metropolitan Police Service, Armeoù Breizh-Veur, Iliz Bro-Saoz, ar media ha Douaroù roueel Londrez. Ul lodenn eus an divizoù pouezusañ zo bet graet gant ar rouanez hec'h-unan ; en desped da gement-se, ul lodenn anezho ne c'hellint bezañ kemeret nemet gant he erlec'hiad goude he marv. 

Ar frazenn *London Bridge is down* a gemenno marv ar rouanez da Gentañ Ministr(ez) ar Rouantelezh ha d'an dud pouezusañ er steuñv. Kroget e vezo raktal da aozañ al lidoù-koun.
Éric Le Lann

**Éric Le Lann**, bet ganet d'ar 4 a viz Du 1957 e Ploheg, a zo ur saver tonioù ha trompilhour jazz breizhat.

## Un nebeud pladennoù
### Evel penn-soner pe eil penn-soner
* 1978 : *Jazz Côte Ouest*, Jazz Goup de Bretagne (La Potinière Morgat)
* 1983 : *Night Bird* (JMS)
* 1985 : *I Mist You* (Blue Silver)
* 1989 : *New York* (Blue Line, adwerzhet e 2007 gant Universal)
* 1990 : *Éric Le Lann joue Piaf Trenet* (Musidisc)
* 1992 : *Cap Fréhel*, gant Jean-Marie Ecay (Musidisc, adwerzhet e 2007 gant Universal)
* 1995 : *Trois Heures du Matin*, gant Michel Graillier (Twins)
* 1996 : *Live in Paris*, gant Archie Shepp (Twins)
* 1998 : *Today I Fell in Love* (Twins)
* 2005 : *Origines* (Universal)
* 2005 : *Jobim*, gant Jean-Marie Ecay (Nocturne)
* 2006 : *Portrait in Black & White*, gant Martial Solal (Nocturne)
* 2007 : *Le Lann Top* (Nocturne)
* 2008 : *Le Lann, Kikoski, Foster, Weiss*, gant Al Foster, David Kikoski ha Douglas Weiss (Plus Loin Music)
* 2013 : *I Remember Chet*, gant Nelson Veras ha Gildas Boclé (Bee Jazz)
* 2015 : *Life on Mars*, gant Paul Lay, Sylvain Romano ha Donald Kontomanou (Moods Production)

### Sonerezh filmoù
* *[[Elsa, Elsa]]*, Didier Haudepin (1985)
* *[[Corps et biens]]*, Benoît Jacquot (1986)
* *[[Poker (film)|Poker]]*, Catherine Corsini (1988)
* *[[Les Amies de ma femme]]*, Didier van Cauwelaert (1993)
* *[[Des feux mal éteints]]*, Serge Moati (1994)
* *[[Un Homme et Deux Femmes]]*, Valérie Stroh (film skinwel evit France 3, 1997)
* *[[Disparus]]*, Gilles Bourdos (1999)
* *[[Les Acteurs]]*, Bertrand Blier (2000)

## Filmoù diwar e benn
* 1990 : *Eric Le Lann portrait* gant Alain Gallet (52 mn)
* 1992 : *Eric Le Lann à la trompette* gant Valérie Stroh (52 mn)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Lalou Roucayrol

**Lalou Roucayrol**, pe **Jean-Louis Roucayrol** e anv en ti-kêr, bet ganet d'an 9 a viz Gouere 1964 e Naoned, a zo ur bageer dre lien.

Desavet eo bet er Médoc e-lec'h m'en deus desket bageal gant e dad.
Golias

**Golias** zo un ti-embann gall.

Gwerzhan a ra levrioù hag kelaouennoù, *Golias Hebdo* ha *Golias Magazine*, diwar-benn an Iliz katolik dreist-holl.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Église La mécanique du silence

***Église La mécanique du silence*** a zo ul levr gallek bet skrivet gant Daphné Gastaldi, Mathieu Martinière ha Mathieu Perisse, embannet gant JC Lattès ha deuet er-maez d'an 22 a viz Meurzh 2017.

Kontañ a ra enklaskoù tri c'hazetenner e-pad bloaz diwar-benn ar veleien vaboriat kuzhet gant an Iliz katolik e Bro Lyon hag e lec'hioù all.

## Gwelet ivez
* Spotlight
Spotlight (film)

**Spotlight**, pe **Édition spéciale** e Kebek, a zo ur film stadunanat skrivet gant Josh Singer ha Tom McCarthy, sevenet gant Tom McCarthy ha deuet er maez e 2015.

Kontañ a ra istor gwir ur pennad bet skrivet gant kazetennerien eus *[[The Boston Globe]]* diwar-benn ar veleien vaboriat kuzhet gant an Iliz katolik e Bro Boston.

Oskar ar gwellañ film hag Oskar ar gwellañ senario a zo aet gantañ e 2016.

## Aktourien bennañ

* Michael Keaton: Walter Robinson
* Mark Ruffalo: Michael Rezendes
* Rachel McAdams: Sacha Pfeiffer
* Liev Schreiber: Marty Baron
Mnemosyne (Rossetti)

**Mnemosyne**, anvet ivez *Lamp of Memory and Ricordanza*, zo un eoullivadur gant al livour saoz Dante Gabriel Rossetti, boulc'het e 1875 hag echuet e 1881, ma poltred Mnemosyne, doueez an eñvor, dindan tresoù Jane Morris. War-dro ar memes koulz edo Rossetti o poltrediñ Astarte Syriaca, un daolenn vrasoc'h echuet e 1877, gant Jane Morris ivez.
Sergey Yesenin

**Sergey Aleksandrovitch Yesenin** (ruseg : Серге́й Алекса́ндрович Есе́нин ; 1895-925) a oa ur barzh rus.

## Oberennoù
(An titloù zo roet e saozneg hag e galleg. Skrivo neb a c'hallo an anvioù rusek).

## Sonerezh
Lod eus e oberennoù zo bet savet sonerezh dezho.
;Gant Georgij Vasilevich Sviridov (1915-1998)
**Poema per soli, coro e orchestra* "*In memoria di Sergej Esenin*" (1956)
**Romanze per voce e pianoforte* "*Mio padre contadino*"(1956)
**Piccola cantata per coro e orchestra* "Rus dereviannaja"(*Russia di legno*) (1964).
;Gant Angelo Branduardi 
*Diwar *Confessioni di un teppista*, ar ganaouenn *Confessioni di un malandrino* (1975)
*Diwar *Confessioni di un teppista*, ar ganaouenn *La cagna* en albom *Branduardi*, diwar ar varzhoneg *La canzone della cagna* (1981)
*Gant al laz Bring Me the Horizon ar ganaouenn *It was written in blood*, diwar ur pezh gant Esenin.

## Notennoù
The Trees They Grow High

**The Trees They Grow High** zo ur ganaouenn saoznek a Vro-Saoz eus ar Grennamzer hag a zo bet kanet ivez gant Alan Stivell.
Anvioù all a vez roet a-wechoù : *The Trees They Do Grow High*, *Daily Growing*, *Young But Daily Growing* ha *Bonny Boy is Young (But Growing)*. Lakaet eo bet en italianeg gant Angelo Branduardi.

Div werzenn zo bet kavet en un dastumad skosat savet gant David Herd er bloavezhioù 1770, ha diwarne e savas Robert Burns e varzhoneg *Lady Mary Ann* embannet e 1792.

Kaoz zo er ganaouenn eus ur plac'h 24 hag a zo bet dimezet d'ur paotr 14 vloaz hag a vo tad da 15 vloaz kent mervel da 16 vloaz war un dachenn-emgann — en ur gentel all eus ar ganaouenn e timez da 16 vloaz, ez eo tad da 17 vloaz hag e varv da 18 vloaz.

Kanet eo bet ar ganaouenn-mañ gant Alan Stivell, Joan Baez ha tud e-leizh c'hoazh

## Komzoù

## Troidigezhioù
Troet eo bet en italianeg ha galleg.
*Kanet e galleg gant Angelo Branduardi.

## Notennoù
Route du Rhum

Ar **Route du Rhum** a zo ur redadeg treuzatlantel en e unan, hag a vez pep pevar bloaz etre Sant-Maloù/Kankaven ha Pointe-à-Pitre (Gwadeloup), e dibenn miz Here pe deroù miz Du. 

Ar rekord a zo aet da Loïck Peyron e 2014 war bourzh Maxi Solo Banque Populaire VII, e 7 devezh 15 eurvezh 8 munutenn ha 32 eilenn.

Aozet eo ar Route du Rhum gant OC Sport Pen Duick abaoe 2006. 40 vloaz ar redadeg e vo e 2018. 

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Solidaire du Chocolat

Ar ***Solidaire du Chocolat*** a zo ur redadeg treuzatlantel etre Sant-Nazer ha Progreso (Yucatan, Mec'hiko) evit ar bigi-dre-lien unkouc'h Class40. 

Lañset eo bet gant ar bageer Damien Grimont e 2009.

## Liammoù diavaez
* Video diwar-benn ar redadeg
Tour-tan Pariz

**Tour-tan Pariz**, anvet ivez **an tour-tan breton** pe c'hoazh **Tour-tan ar Vretoned**, a oa un tour-tan lec'hiet 69,straed Castagnary e-kreiz karter Montparnasse, e XVvet arondisamant Pariz.
## Istor
E 1994, perc'henn ar beskerezh *Samouraï des mers* en devoa bet c'hoant da gaout un arouez evit 25vet deiz-ha-bloaz e stal – tro mil a dud a zeue ingal d'e beskerezh da brenañ pesked a veze tapet e Breizh hepken. Diwar patrom hini Ar Groazig e voe savet "tour-tan Pariz" neuze,a voe echuet er bloavezh 2001.
## An tour-tan
Un dek metr uhelder a oa d'an tour-tan, outañ ur boulomig gant ur banniel Gwenn-ha-du en e zorn. E laez an tour, 23 m a-us ar straed, e oa ivez ur Gwenn-ha-du all. Ruz ha gwenn e oa livioù an tour, skrivet warnañ ar c'hoari-gerioù gallek *Les Bretons sont tous frères car ils n'ont Quimper*".

P1280460 Paris XV rue Castagnary N69 phare rwk.jpg|
P1280456 Paris XV rue Castagnary N69 phare rwk.jpg|
P1280455 Paris XV rue Castagnary N69 bateau rwk.jpg|
Lighthouse & fishing boat, Rue Castagnary, 24 January 2016.jpg|

## Goude an tour-tan
Pell zo e oa serr ar stal *Samouraï des mers*, setu e tivizas kuzul-kêr Pariz lakaat distrujañ an tour-tan ha sevel en e lec'h 251 lojeiz sokial evit studierien, labourerien yaouank ha labourerien divroet, en desped da c'houlennoù annezidi ar c'harter da gaout ul lec'h glas gant liorzhoù foran. 
## Notennoù
David Herd

**David Herd** (1732-1810) zo un dastumer kanaouennoù skosat. 
Gouestlañ a reas e vuhez da zastum kanaouennoù kozh e vro. En 1769 ec'h embannas 60 *heroic ballads* ha 300 kanaouenn, anvet *Ancient Scottish Songs, Heroic Ballads, etc*.

Kresket e voe an embannadur en 1776 ha 1791.
Gulliver, la luna e altri disegni

**Gulliver, la luna e altri disegni** zo ur bladenn italianek gant Angelo Branduardi, graet e 1980. Savet eo diwar an albom all *[[La luna (album)|La luna]]* graet e 1975.

## Kanaouennoù
*La luna – 2:37
*Confessioni di un malandrino – 4:50. Diwar ar barzh rusek Sergei Essenin. 
*Tanti anni fa – 2:38
*Gli alberi sono alti – 3:55. Troidigezh ar ganaouenn saoznek The Trees They Grow High.
*Notturno – 4:35
*Gulliver – 3:57 - Skrid gant Luisa Zappa, diwar-benn avanturioù Gulliver, tudenn Jonathan Swift. Awenet kreñv eo an ton gant *[[Son ar chistr]]*.
*Rifluisce il fiume – 4:10
*Donna mia – 3:16
*Primavera – 3:12
*La danza – 3:55

An holl skridoù zo savet gant Branduardi war-bouez *Gulliver*, savet Luisa Zappa, *Notturno*, tennet eus ar varzhoneg gant Alcmane, ha *Confessioni di un malandrino* diwar unan gant Sergej Esenin.

## E galleg
Ur bladenn c'hallek a voe graet ivez, bloaz war-lerc'h, komzoù gant Étienne Roda-Gil, ma kaved : 
* *Confession d'un malandrin*
* *La lune*
* *Si longtemps déjà*
* *Les arbres ont grandi*. 
* *Les eaux qui dorment*
* *Sans aucun doute*
* *Ce qui de la terre s'en va*
* *Donna mia*
* *Le printemps*
* ''La danse'

## Notennoù