open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Muscat

**Joseph Muscat** (ganet d'an 22 a viz Genver 1974) eo kentañ ministr Malta. Kroget en doa gant ar garg-se d'an 10 a viz Meurzh 2013 hag addilennet e oa bet d'an 3 a viz Mezheven 2017. E penn ar Partit Laburista (Strollad al Labour) emañ abaoe 2008. 

Ganet e voe Muscat e Tal-Pietà, e-kichen ar gêr-benn Valletta, ha graet en deus e studioù e Skol-veur Malta. Labouret en deus evel kazetenner e Super One Radio ha Super One TV er bloavezhioù 1990. Kazetenner e voe ivez evit al lec'hienn gelaouiñ maltastar.com eus 2001 da 2004, ha kenlabouret en deus gant ar gazetenn valtek *[[L-Orizzont]]* hag ar gazetenn saoznek *[[The Times (Malta)|The Times]]*.

Dilennet e voe da gannad e Parlamant Europa e 2004, met reiñ a reas e zilez e 2008 evit mont da Barlamant Malta.

Kemeret en doa penn Strollad al Labour d'ar 6 a viz Mezheven 2008, en amzer ma oa ar gostezenn-se en tu-enep. 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Talat Paşa

**Mehmet Talat**, anavezetoc'h evel **Talat Paşa** (Kırcaali, proviñs Edirne, Turkia, 1872 - Berlin, 15 a viz Meurzh 1921) a oa unan eus pennoù luskad an Durked Yaouank. Unan eus renerien an Impalaeriezh Otoman e voe etre 1913 ha 1918 hag e 1917 e teuas da vezañ Vizir bras, da lavaret eo kentañ ministr. 

Ganet e voe en Edirne, e Trakia, el lodenn europat eus Turkia. Eus ur familh kemmesket, turk ha pomak, e oa. Ur wech deuet bras e emellas el luskadoù a-enep renad ar sultan Abdülhamit II. Abalamour da se e voe harzet e 1893. E 1908 e teuas da vezañ ezel eus ar strollad *İttihat ve Terakki Cemiyeti*, a voe egin emsav an Durked Yaouank. Goude Dispac'h an Durked Yaouank e 1908 e teuas da vezañ kannad Edirne er Parlamant otoman, hag e miz Gouere 1909 e voe anvet da vinistr an Diabarzh. 

Evel Ministr an Diabarzh e voe Mehmet Talat unan eus ar re a voe kiriek da lazhadeg an Armenianed. Reiñ a reas urzh d'ar 24 a viz Ebrel 1915 da herzel Armenianed en Istanbul ha plediñ a reas gant al lezenn evit argas an Armenianed eus o douaroù e reter an Impalaeriezh, e miz Mae 1915.

A-benn ar fin e voe anvet da Vizir bras e 1917. E miz Du 1918, e dibenn ar Brezel-bed Kentañ, pa godianas an Impalaeriezh Otoman dirak ar Gevredidi, e tec'has kuit asambles gant Enver Paşa ha Cemal Paşa, ha mont da repuiñ da Verlin, en Alamagn. Gant servijoù kuzh Breizh-Veur hag an Unvaniezh Soviedel e voe divizet e lazhañ abalamour d'e berzh er Brezel-bed Kentañ. Kaset e voe ar muntr da benn e miz Meurzh 1921 gant Soghomon Tehlirian, un Armenian harluet,

E 1943 e voe kaset e relegoù eus Berlin da Istanbul ha douaret eno, e bered Şişli.

Evit an darn vrasañ eus an istorourien hiziv eo kiriek Talat Paşa, Enver Paşa ha Cemal Paşa da ouennlazh an Armenianed.
Alentejo

**Alentejo** zo ur rannvro hag ur broviñs kozh eus Portugal. Klotañ a ra gant Distrig Portalegre, hini Évora ha hini Beja, ha gant lodennoù eus distrigoù Setúbal ha Santarém. En hanternoz da Alentejo emañ rannvro ar C'hreiz, er reter emañ Andalouzia hag Extremadura, er c'hreisteiz Algarve, er gornaoueg ar Mor Atlantel hag er gwalarn rannvro Lisbon. Rannvro vrasañ Portugal eo, gant 31 152 km² (un drederenn eus gorread douar-bras Portugal), met n'eo poblet nemet gant  a dud (8% eus poblañs Portugal). 

Évora eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
Un tammig bihanoc'h e oa ar broviñs kozh eget ar rannvro a zo bremañ ha rannet e oa e div lodenn, *Alto Alentejo* ha *Baixo Alentejo*. Er broviñs kozh e oa ivez ur gêr hag a zo e Spagn abaoe 1801 : Olivenza (pe Olivença).
Jean-Baptiste Corlobé

**Jean-Baptiste Corlobé** (16 a viz C'hwevrer 1904 - 17 a viz Mae 1988) a oa un arzour breizhat eus Lokmaria-Kaer. 

Da 11 vloaz ez eas d'ar skolaj Sant Frañsez Zavier, e Gwened. Eno e reas anaoudegezh gant an engravour Jean Frélaut. Kentelioù tresañ ha livañ a gemeras e-pad meur a vloaz, met ne voe ket lezet gant e dud da vont da skol an Arzoù-Kaer. Da 18 vloaz en em lakaas da labourat gant e dad, d'ober micher an istr. War e amzer vak, avat, e talc'has da livañ. Kalz a daolennoù hag a dresadennoù en deus savet. Gantañ e voe krouet unan eus gwerennoù-livet iliz Lomaria-Kaer. Gantañ ivez, asambles gant e genvroad Efflam Koed Skaù, e voe krouet ardamezioù ar gumun. Tik e oa gant ar c'hoariva, gant an istor ha gant ar brezhoneg, hini Bro-Gwened. Skrivet en deus ul levrig diwar-benn Lokmaria-Kaer ha kalz a bennadoù e kannadig ar gumun pe hini ar barrez.

## Notennoù

### Liamm diavaez
*Locmariaquer Info
Klaus Iohannis

**Klaus Werner Iohannis** zo ur politiker eus Roumania. Prezidant ar Republik eo abaoe an 21 a viz Kerzu 2014. A-raok e oa bet, e-pad 14 vloaz (2000-2014), maer kêr Sibiu, e Transilvania, en anv ur gostezenn bolitikel vihan, *Demokratisches Forum der Deutschen in Rumänien*, strollad alamanegerien Roumania. Bez' eo Klaus Iohannis unan eus alamanegerien Transilvania, ur gumuniezh vihan a dud diazezet eno abaoe an . Addilennet e voe aes e penn an ti-kêr e 2004. Gant Iohannis eo deuet Sibiu da vezañ unan eus al lec'hioù a sach ar muiañ a douristed e Roumania, ha "Kêr-benn Europat ar Sevenadur" e voe e 2007.

E C'hwevrer 2013 e oa aet Iohannis e-barzh ar Partidul Naţional Liberal (PNL) hag asantiñ a reas mont da vesprezidant ar gostezenn-se.

E 2014 e oa aet war ar renk evit bezañ prezidant Roumania e dilennadeg miz Du er bloavezh-se. En dro gentañ e erruas da eil, gant 30% eus ar mouezhioù, goude Victor Ponta (40% eus ar mouezhioù). En eil tro avat, d'ar 16 a viz Du 2014, e voe dilennet da bempvet Prezidant Roumania. Ha kroget en doa gant e respet d'an 21 a viz Kerzu er bloavezh-se.

Er bloavezh 2023, an Economist Democracy Index en doa lakaet Roumania evel diwezhañ bro eus an Unvaniezh Europat (EU) a-fed demokratelezh, a-dreñv Hungaria aotrouniek Viktor Orbán. Ouzhpennet e oa bet amzer d'e resped dre nuladur dilennadegoù prezidant Roumania 2024, met dilezet en deus e garg a-benn ar fin e miz C'hwevrer 2025. 

Erlec'hiet eo bet gant Ilie Bolojan.
## Notennoù ha daveennoù
Bernardino Ochino

**Bernardino Tommassini**, lesanvet **Ochino** (Siena, 1487 – Slavkov u Brna, 1564), a oa ul lean disivouder italian.
Amado mio

**Amado Mio** zo ur ganaouenn saoznek skrivet gant Doris Fisher war un ton savet gant Allan Roberts ha kentañ kanet en 1946 er film, gwenn ha du, Gilda. Mimet e oa e playback gant Rita Hayworth ha kanet gant Anita Kert Ellis.

En 1989 e voe kanet gant Grace Jones en hec'h albom *Bulletproof Heart*.

Kanet eo ivez gant Storm Large, kanerez al laz Pink Martini.

En 1997 gant Pink Martini en albom Sympathique.
Esperanza

**Esperanza** zo un anv-bihan spagnolek.

## Orin
Dont a ra eus anv spagnolek unan eus an teir vertuz kristen, evel a gaver o far e yezhoù all.
Setu anvioù an div all e spagnolel: Fe, ha Caridad.

## Yezhoù all
*Hope, anv-bihan saoznek.
**Speranza*, en italianeg

## Tud
* Esperanza Aguirre, politikerez spagnol.
* Esperanza Fuentes Roy, aktourez spagnol

## Kanaouennoù
**Esperanza*, chachacha gant Ramón Pavón Cabrera, kanet e galleg gant Charles Aznavour.

## Lec'hioù
###### 
* Esperanza (Santa Fe), e proviñs Santa Fe.

###### 
* Última Esperanza, e Rannvro Magallanes hag Antarktika Chile.

###### 
* Esperanza, e proviñs Valverde.

###### 
* Esperanza (Agusan del Sur), kumun e proviñs Agusan del Sur.
* Esperanza (Masbate), kumun e proviñs Masabate.

###### 
*Esperanza (Caguas, Puerto Rico)
*Esperanza (Naguabo, Puerto Rico)
*Esperanza (Ponce, Puerto Rico)
*Esperanza (Salinas, Puerto Rico)
*Esperanza (Vieques, Puerto Rico)

### }
* Esperanza (Cerro Largo), e departamant Cerro Largo.
* Esperanza (Paysandú), e departamant Paysandú.
Tibor Sekelj

**Tibor Sekelj** (anvet a-wechoù ***Székely Tibor*** hervez an doare hungarek ; ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1912 e Spišská Sobota en Aostria-Hungaria, marvet d'an 20 a viz Gwengolo 1988 e Subotica, Voivodina, Yougoslavia) a oa kazetenner, ergerzher, skrivagner, gwiraour, hag ur c'heodedour eus ar bed e embanne bezañ. Ergerzhet a reas meur a lec'h dre ar bed, e Suamerika, Azia hag Afrika. Met ouzhpenn anavezout an natur er broioù-se, evel ma rae ergerzherien all, e klaske anavezout ha kompren an dud hag o ene.

Ouzhpenn an hungareg, e yezh-vamm, hag ar serbeg-ha-kroateg e oa gouest da gomz alamaneg, spagnoleg, saozneg, galleg, esperanteg ha tammoù eus meur a yezh all. Hervezañ e-unan en doa desket 25 yezh ha disklêriañ a rae e oa gouest c'hoazh da gaozeal 9 anezho. 

Sevel a reas meur a levr (romantoù, levrioù-beaj, arnodskridoù) en esperanteg. E 1986 e voe dilennet da ezel en Akademiezh an Esperanteg ha da ezel a enor en Universala Esperanto-Asocio. E 2011 e embannas ar strollad Eŭropa Esperanto-Unio e oa ar bloavezh 2012 *"La Jaro de Tibor Sekelj"* (bloavezh Tibor Sekelj), kant vloaz goude e c'hanedigezh.
Una, Grande y Libre

**Una, Grande y Libre** (*Unan, Meur, Dishual*) e oa ger-stur kostezenn ar jeneral Francisco Franco e-pad an diktatouriezh, da zisplegañ o meizad eus Spagn:
**Unan*, da lavarout eo a-enep disrannouriezh pobloù Euskadi ha Katalonia,
**Meur* dre hec'h istor hag hec'h impalaeriezh (kollet) en Amerika, Okeania, Afrika
**Dishual* diouzh ar broioù ha levezonoù estren (Yuzevien, marksourien).

¡Una, Grande y Libre! a veze respontet gant ar selaouerien alies goude prezegennoù, evel ma vez lavret Amen en iliz. Ar prezeger a huche ¡España! teir gwech, hag ar selaouerien a responte bep tro ¡Una!, ¡Grande!, hag en trede gwech ¡Libre!. Goude-se e veze klevet ¡Arriba España!, ¡Arriba! José Antonio, ¡Presente!, Caídos por Dios y por España, ¡Presente! ¡Viva Franco!, ¡Viva!, pe ¡Franco, Franco, Franco…!
Rozenn Talec

**Rozenn Taleg** zo ur ganerez, ur vestrez-skol ha mestrez-sonerezh hag ur saverez kanaouennoù vreizhat, ganet d'ar 25 a viz Gouere 1986 e Karaez.

## Buhez
An diskaner Jean-Claude Talec eo he zad. *Taleg tad ha merc'h* zo o strollad. Desavet eo bet e Sant-Hern e lec'h ma chom bev hengoun ar c'han ha diskan. Desket he deus ar brezhoneg e kelenndi|gelenndioù hag he doe graet studioù war ar brezhoneg e Skol-veur Roazhon 2.
E 2010 ez eas da heuliañ ur prantad studi brezhonek war c'hwec'h miz evit mont da vezañ mestrez-skol divyezhek.

Dilennet e voe kuzulierez-gêr Rostrenenn e 2020 hag anvet dileuriad evit ar brezhoneg eno.

## Remzad arzel
Estreget he zad he doe kanet gant meur a arzour, breizhat pe get, an akordeonour, Yannig Noguet, d'an aliesañ, hag un toullad reoù all. Troiadoù he doe graet en Indez, e Alamagn, e Turkia, e Hungaria...
Aozañ a ra atalieroù sevel kanaouennoù ingal.Nes ?, un arvest c'hoariva ha sonerezh awenet gant oberennoù Filomena Kadored he doe krouet da geñver kantved bloaz goude marv ar varzhez-se. Savet e voe an arvest e-pad an annez arzourien e mediaoueg Mouezh ar galon, e Tourc'h.

War leurennoù ar festoù-noz e ya da c'hoari ingal hag e salioù arvest liesseurt ivez. 
E Gouere 2023 e e voe karget aozañ un fest-noz bras da geñver kantved Gouelioù-Meur Kerne ha deuet e voe 4 800 dañser e kreiz ar gêr..

## Pladennoù
* 2011 : *Marvailhoù* asamblez gant Jean-Claude Talec
* 2011 : *Elektridal* asamblez gant Kreiz Breizh Akademi n°3 hag Erik Marchand (Innacor/Coop Breizh)
* 2013 : *Mouezh an Diaoul* asamblez gant Yannig Noguet (Coop Breizh)
* 2014 : *Leiz an Dorn* asamblez gant Lina Bellard (Kolam Dic’hortoz/Coop Breizh)
* 2015 : *Gali Galant* asamblez gant Yannig Noguet (Coop Breizh)
* 2016 : *Daou Don Dañs* asamblez gant Bodénès Hamon Quintet (Paker Prod/Coop Breizh)
* 2016 : *Chadenn* asamblez gant Le Bour Bodros Quintet (Paker Prod/Coop Breizh)
* 2019 : *Dindan Dilhad Dindan* asamblez gant Talec-Noguet Quartet (Coop Breizh)

## Levrlennadur

## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Nouveau dictionnaire pratique français-breton

An **Nouveau dictionnaire pratique français-breton**, *du dialecte de Léon avec les acceptations diverses dans les dialectes de Vannes, Tréguier et Cornouailles et la prononciation quand elle peut paraître douteuse*, zo ur geriadur galleg-brezhoneg savet gant Amable-Emmanuel Troude hag embannet e 1849 e Brest, e ti Lefournier, ha 940 pajenn dezhañ.

## Adembannadurioù
* 1876, *Nouveau dictionnaire pratique breton-français, du dialecte de Léon avec les acceptations diverses dans les dialectes de Vannes, Tréguier et Cornouailles et la prononciation quand elle peut paraître douteuse, Suivi d'un Recueil de proverbes bretons et d'un Dictionnaire de rimes bretonnes, dans lequel sont indiqués esice quelques règles de la prosodie bretonne, ainsi que les particularités des consonnances finales de cette langue*... Brest, Lefournier, XXIV et 823 p. Adembannet gant Joseph Floch, Mayenne, 1979.
* 1886, un embannadur all, hep ar Geriadur klotennoù a oa en embannadur 1876.
Bozcaada

**Bozcaada** (hervez an turkeg), pe **Tenedos** (hervez ar gresianeg, Τένεδος), zo un enezenn e Mor Egea. Emañ e-barzh proviñs Çanakkale e gwalarn Turkia. War-dro 2600 den zo o chom enni. E-touez ur bern turkegerien e chom un nebeudig gresianegerien, diskennidi d'ar re na oant ket aet kuit goude feur-emglev Lausanne e 1923, pa voe termenet bevennoù Republik Turkia.

Diwar ar pesketaerezh hag an touristerezh e vev an enezidi dreist-holl. Brudet eo gwini ha gwin an enezenn ivez.
Salsa Celtica

**Salsa Celtica** zo ul laz sonerien skosat savet en 1995. En 1997 int bet e Kuba.

## Izili
* Toby Shippey - trompilh
* Lino Rocha - kan
* Dougie 'El Pulpo' Hudson - Congas
* Adam Sutherland - Fiddle 
* Phil Alexander - Piano
* David 'Demus' Donnelly - gitar bout
* Steve Kettley - Saksofon, fleût, telenn-veg.
* Éamonn Coyne - Banjo, gitar tenor
* Fraser Fifield - binioù-bras, tin whistle, Saksofon,
* Ryan Quigley - trompilh
* David 'El Chimpo' Robertson - Bongo, taboulinoù
* Chris Stout - Fiddle
* Eric Alfonso - Timbales
* Letchimy Axel - Dañser Salsa

## Albomoù
**Monstruos y Demonios, Angels and Lovers* (Eclectic Records) ECLCD9717 (1997)
**The Great Scottish Latin Adventure* (Greentrax Recordings) G2CD7005 (2000)
**El Agua De La Vida* (Greentrax Recordings) G2CD7010 (2003)
**El Camino* (Discos León) DSLCD001 (2006)
**En Vivo En El Norte* (Discos León) B003BEDT9Q (2010)
**The Tall Islands* (2014)

## Liammoù diavaez
*Salsa Celtica o seniñ ''Esperanza'' (YouTube)
Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers

An ***Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers*** zo un holloueziadur gallek embannet en , etre 1751 ha 1772, dindan renerezh Denis Diderot (1713-1784) ha Jean Le Rond d'Alembert (1717-1784).

## Meneg
Urho Kekkonen

**Urho Kaleva Kekkonen** (Pielavesi, 3 Gwengolo 1900 - Helsinki, 31 Eost 1986) a oa ur politiker eus Finland hag a voe Kentañ Ministr (1950–1953, 1954–1956) ha goude-se prezidant e vro (1956–1982). Meur a vicher en doa bet graet a-raok : alvokad, poliser ha kazetenner. Ministr e voe meur a wech adalek 1936. Kenderc'hel a reas gant ar politikerezh a oa bet hini e ziagentad Juho Kusti Paasikivi, da chom neptu ha kaout darempred ken gant stadoù Aozadur Feur-Emglev Mor Atlantel an Norzh ken gant ree Emglev Varsovia.

E 1979 e voe garedonet gant ar Priz Lenin evit ar Peoc'h etre ar pobloù.
Matti Vanhanen

**Matti Taneli Vanhanen** (ganet d'ar 4 a viz Du 1955, e Jyväskylä) zo ur politikour eus Finland. Kannad e voe etre 1991 ha 2010, en anv ar gostezenn Suomen Keskusta. Ha Kentañ Ministr e vro e voe eus ar 24 a viz Mezheven 2003 betek an 22 a viz Mezheven 2010. Abaoe en deus dilezet ar politikerezh.

A-raok bezañ dilennet da gannad e 1991 e oa kazetenner evit ar gazetenn *Kehäsanomat* e Vantaa (1985-1991).
Ramón Cabrera y Griñó

**Ramón Cabrera y Griñó** (Tortosa, 1806 – Wentworth, Virginia Water, Surrey, Bro-Saoz 1877) a oa ur c'hont spagnol hag ur jeneral er brezel carlista en . E penn armeoù ar garlourien e tolead ar Maestrat e oa e-pad brezel kentañ ar garlourien hag e penn an armeoù e Katalonia e-pad an eil brezel. E fin ar brezelioù ez eas a-du gant Alfonso XII.

## Karlouriezh
Ar garlouriezh a oa un emsav ganet goude marv ar roue Fernando VII, hag a glaske lakaat e vreur Carlos da roue, e-lec'h e verc'h Isabel II. Gwelet eo ivez etre ar stourm etre dalc'hidi ar renad kozh, ar garlourien harpet gant an Iliz katolik, ha difennerien ar Gapitalouriezh o kreskiñ.

## Bugaleaj
Mab e oa da José Cabrera, marc'hadour ha perc'henn ur vag a 25 tonell e Tortosa, en aber ar stêr Ebro, a varvas pa oa 5 bloaz. E vugaleaj a dremenas o c'hoari war lez ar stêr hag e straedoù Tortosa gant ar vugale all. Pa voe bras e fellas d'he mamm ez aje da veleg. Evit-se e voe lakaet da gloareg, pe *farnulo*, e ti ur chaloni eus an iliz-veur anvet don Vincente Presivia : Ramon a laboure evel mevel en ti, hag en eskemm en deveze kentelioù latin.

Ne blijas ket ar vuhez-se dezhañ : lezirek, disent, tabuter, divergont, dichek e veze, un *tronero* (lampon), ha pa c'houlennas bout anvet da veleg e voe nac'het e c'houlenn gant eskob Tortosa, Víctor Damián Sáez, bet ministr d'ar roue Fernando VII. En 1825 en devoe da hêrezh ul leve-iliz.
 
Setu eñ hep ti nag aoz da bevar-bloaz warn-ugent, pa glevas keloù eus marv ar roue Fernando VII. Eizhtez goude, da hanter Here 1833, e voe diskuliet un irienn a-enep ar rouanez nevez Isabel II, ha Cabrera e-touez an iriennerien. Ar jeneral Berton, gouarnour kêr, a c'houlennas proseziñ ; ar vikel-vras don Mateo Sanpons a savas ar skrid-tamall. Dont a reas Ramon a-benn da dec'hel d'ar menezioù. Eno e klevas edo kreñvlec'h Morella o paouez bezañ kemeret gant an emsavidi eus kostezenn ar garlouriezh, hag eñ di da soudardiñ.

## Morella

## Kentañ brezel ar garlouriezh

E-pad Kentañ brezel ar garlouriezh (1833–1839) e tiskouezas bezañ un den kriz. Lakaat a reas fuzuilhañ prizonidi en devoa prometet lezel en buhez, tangwallañ a reas tier tud ha ne oant ket o vrezeliñ.

Kemeret e voe e vamm gant jeneraled ar rouanez, ha Cabrera a fuzuilhas maered hag ofiserien. Ar jeneral Agustín Nogueras a lakeas fuzuilhañ mamm Cabrera. Ha Cabrera neuze da brometiñ lakaat ar gwad da ruilhal e Katalonia, ken e voe lesanvet *[[Tigr ar Maestrazgo]]*. Fuzuilhañ a reas 1110 prizoniad brezel, 100 offiser, ha tud disoudard e-leizh, en o zouez gwragez pevar den a-du gant ar rouanez Isabel II, da zialiñ e vamm.
Herve Burel

**Herve Burel** (Plouider, 1858-1943) a oa ur c'houer protestant ha micherour leonat hag a skrivas eñvorennoù e brezhoneg.

Mont a reas da vicherour d'ar Releg-Kerhuon. 
Laosket en deus ur pemp kant pajennad vrezhonek skrivet e 1905 ha 1907, a zo bet troet e galleg gant Nelly Blanchard.

## Notennoù
Troadikell

Un **droadikell** zo ur benveg, pe ul lodenn anezhañ, hag a ya en-dro gant troad pe treid un den.

Troadikelloù a gaver :
*ouzh binvioù micher, evel ar stern-gwiader ;
*ouzh binvioù-seniñ, evel ar piano, an ograoù, an telenn ;
*er c'hirri-tan ha karbedoù all, evit buanaat, gorrekaat pe cheñch tizh ;
*ouzh ur marc'h-houarn evit e gas war-raok.

## Notennoù
Giulio Andreotti

**Giuglio Andreotti** (Roma, 14 a viz Genver 1919 - Roma, 6 a viz Mae 2013) a oa ur politiker italian eus ar gostezenn Democrazia Cristiana, hag a voe Kentañ Ministr Italia eus 1972 da 1973, eus 1976 da 1979 hag eus 1989 da 1992. Bez' e voe ivez ministr an Diabarzh (1954 ha 1978), ministr an Difenn (1959-1966 ha 1974) ha ministr an Aferioù Diavaez (1983-1989), hag ivez senedour e Sened Italia eus 1991 betek e varv. Kazetenner ha skrivagner e oa bet ivez, ha ren a reas ar gelaouenn gatolik *30 Giorni*.

Graet e veze anezhañ *Divo Giulio* ("Jul an doue", diwar an droienn latin *Divus Iulius* a oa unan eus lesanvioù Julius Caesar), abalamour d’e lec’h bras e buhez politikel Italia en eil hanterenn an . Er politikerezh diabarzh e oa deuet-mat d’an dud a afer ha d’an Iliz katolik. War dachenn ar politikerezh estren e oa troet gant Unaniezh Europa, ha gantañ e voe gwellaet an darempred etre Italia hag ar broioù arab. Evit ar re a blije e bolitikerezh dezhañ ez eo un den a reas eus Italia ur vro diorroet hec’h ekonomiezh. Ar re a oa a-enep dezhañ avat a lavar ne reas netra a-enep breinadurezh ar gevredigezh. Ha tamallet e voe dezhañ zoken bezañ graet emglev gant torfedourien Cosa Nostra. Didamallet e voe gant ar varnerien avat.
Aldo Moro

**Aldo Romeo Luigi Moro**, pe **Aldo Moro** ent berr, (23 Gwengolo 1916 – 9 Mae 1978) a oa ur politiker italian eus ar gostezenn Democrazia Cristiana (DC). Kentañ Ministr Italia e voe eus 1963 da 1968, hag adarre eus 1974 da 1976. En holl e tremenas ouzhpenn c'hwec'h vloaz er garg-se. Emglev a reas gant penn ar gomunourien, Enrico Berlinguer, hag abalamour da se e seller outañ evel unan eus tud pouezusañ ar vuhez politikel italian en .

E penn ar Strollad Demokrat Kristen (*Democrazia Cristiana*, DC) e oa Aldo Moro hag un den barrek e oa d'ober emglevioù gant politikerien all, ken e diabarzh e gostezenn ken en diavaez. Skrapet e voe d'ar 16 a viz Meurzh 1978 gant ar Brigadennoù Ruz ha lazhet e voe goude bezañ dalc'het ganto 55 devezh.
Whitby (Yorkshire)

**Whitby ** zo ur gêr hag ur porzh en arvor Norzh Yorkshire, e biz Bro-Saoz. Emañ war ribl mor an Hanternoz, en aber ar stêr Esk. Dont a ra an anv *Whitby* eus an norseg ha talvezout a ra kement ha "kêr wenn". Hervez niveradeg 2011 e oa  a dud o chom e Whitby.

Dreist kêr emañ aspadennoù Abati Whitby, un abati eus ar , ma oa Cædmon, unan eus ar varzhed saoznek kentañ, o vevañ. Abaoe ar Grennamzer ez eo Whitby ur porzh pesketa oberiant, anavezet gwechall evit an harinketa hag ar balumeta dreist-holl. War-dro ar porzh-se e teskas ar c'habiten James Cook merdeiñ. 

Abaoe  e vez dedennet touristed da Whitby, dreist-holl abaoe donedigezh an tren eno e 1839. Dont a reont da welet kêr, brudet dre ma tremen enni ul lodenn eus istor Dracula e levr Bram Stoker, ha da welet park natur an North York Moors.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Whitby gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
*
*
* 
*
*

## Notennoù
Francysk Skaryna

**Francišak Skaryna** (*Францішак Скарына* e belaruseg), ganet war-dro 1490 e Polatsk ha marvet war-dro 1551, a oa ur skrivagner hag a veve e Dugelezh Veur Lituania. Sellet a reer outañ evel diazezer ar belaruseg hag ar moullañ e Belarus, abalamour d'al levrioù embannet gantañ en ur yezh slavek e 1517. 

Ganet e voe e Polatsk e Dugelezh Veur Lituania da neuze, e Belarus bremañ. Studioù a reas e skol-veur Krakovia betek 1504. Un doktorerelezh mezegiezh a dapas e skol-veur Padova, en Italia, e 1512. Sevel a reas un ti-moullañ e Praha hag e 1517 e embannas ennañ ul levr salmoù, al levr kentañ biskoazh e belaruseg kozh. Goude-se e embannas ouzhpenn 20 levr all. Kenderc'hel a reas gant e labour moullañ e Vilnius. Etre 1517 ha 1519 e embannas ar Bibl, a oa bet troet gantañ en e yezh, e 22 levrenn. E labour pouezusañ e voe. Echuiñ a reas e vuhez e lez Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel.

Diaes eo lavaret dre just e peseurt yezh e oa skrivet levrioù Skaryna. Ur yezh slavek eus ar reter e oa, a-dra-sur, met ne oa ket ar belaruseg a anavezomp hiziv. Daoust da se e seller outañ evel diazezer ar yezh a zo aet diwezhatoc'h da vezañ ar belaruseg.

Goude diskar an Unvaniezh Soviedel e voe anvet straedoù e Belarus en anv Francysk Skaryna. Ur "vedalenn Francysk Skaryna" (Медаль «Францыска Скарыны») hag un "urzh Francysk Skaryna" (О́рдэн Францы́ска Скары́ны) zo bet savet evit garedoniñ an dud e Belarus. Meur a zelwenn zo bet savet en e enor e Polatsk, Minsk, Kaliningrad ha Praha.

## Gwelet ivez
* Johannes Gutenberg

## Liamm diavaez
* ''Francysk Skaryna, the Martin Luther of Belarus'', The Economist, 31/01/2017
Heðin Brú

**Hans Jacob Jacobsen**, anavezetoc'h gant an anv-pluenn **Heðin Brú** (17 Eost 1901 e Skálavík - 18 Mae 1987 e Tórshavn) a oa ur skrivagner faeroek.

Unan eus ar skrivagnerien faeroek brudetañ eo, ha skrivañ a rae e rannyezh e enezenn, Sandoy. En e oberenn anavezetañ, *Feðgar á ferð* ("Tad ha mab o veajiñ"), e kont an troc'h etre ar sevenadur hengounel hag hini ar gevredigezh vodern en inizi Faero. Troet eo bet al levr-se e meur a yezh, ha dibabet eo bet da vezañ *levr an XXvet kantved* gant e genvroidi. 

Troidigezhioù en deus graet Heðin Brú ivez a-hed e vuhez, diwar meur a yezh : alamaneg (Kontadennoù Grimm, Troioù-kaer ar Baron Münchausen), saozneg (pezhioù-c'hoari gant William Shakespeare), daneg (William Heinesen), norvegeg (Knut Hamsun, Henrik Ibsen), svedeg (Astrid Lindgren), rusianeg (Anton Tchec'hov, Fiodor Dostoievski).

## Oberennoù pennañ
**Lognbrá*, 1930
**Fastatøkur*, 1935
**Feðgar á ferð*, 1940
**Leikum fagurt*, 1983
* ha meur a levr danevelloù ha kontadennoù
Dafydd Wigley

**Dafydd Wynne Wigley**, anavezetoc'h evel **Dafydd Wigley** (ganet d'ar 1 a viz Ebrel 1943), zo ur politiker kembreat. Kannad en anv Plaid Cymru e voe e Ti ar C'humunioù, evit pastell-vro Caernarfon, eus 1974 betek 2001 hag e Bodadenn Vroadel Kembre, evit Caernarfon ivez, eus 1999 betek 2003. E penn Plaid Cymru e voe eus 1981 da 1984 hag eus 1991 da 2000. D'an 19 a viz Du 2010 e voe embannet e oa bet anvet da "bar" gant ar Rouanez Elizabeth II ha bremañ en deus ur sez e Ti al Lorded ma reer "Baron Wigley of Caernarfon" anezhañ abaoe ar 24 a viz Genver 2011.

## Notennoù
Dafydd Elis-Thomas

**Dafydd Elis-Thomas** (ganet d'an 18 a viz Here 1946 - 7 a viz C'hwevrer 2025), zo ur politiker kembreat. Kannad en anv Plaid Cymru e voe e Ti ar C'humunioù, evit pastell-vro Meirionydd, eus 1974 betek 1992, hag e Bodadenn Vroadel Kembre, ma voe prezidant ar Vodadenn, eus 1999 betek 2011. E penn Plaid Cymru e voe eus 1984 da 1991. E 1992 e oa bet anvet da "bar" gant ar Rouanez Elizabeth II hag abaoe en deus ur sez e Ti al Lorded ma reer "Baron Elis-Thomas of Nant Conwy" anezhañ.

Kadoriad Bwrdd yr Iaith Gymraeg e voe etre 1994 ha 1999, hag ezel eus meur a guzul-merañ (Kuzul Arzoù Kembre, British Film Institute). Goude bezañ bet o kelenn e Coleg Harlech hag e skol-veur Bangor e voe anvet da brezidant Skol-veur Bangor e 2000.

E miz Here 2016 en doa kuitaet Plaid Cymru, met chomet eo e Bodadenn Vroadel Kembre evel kannad dizalc'h, a-du gant gouarnamant Carwyn Jones.
Guy Verhofstadt

**Guy Maurice Marie Louise Verhofstadt** (distaget [] e nederlandeg ; ganet d'an 11 a viz Ebrel 1953 e Dendermonde) zo ur politiker belgiat eus Flandrez. Kentañ Ministr Belgia e oa bet eus 1999 da 2008, bes-kentañ ministr eus 1985 da 1992 ha ministr an Arc’hant eus 1985 da 1992. Kannad e oa bet e Kambr an Dileuridi, evit pastell-vro Gent-Eeklo eus 1985 da 2009.

Abaoe 2009 ez eo unan eus kannaded Belgia e Parlamant Europa hag eno emañ e penn ar strollad ALDE (Emglev al Liberaled hag an Demokrated evit Europa). War ar renk e voe en anv ar strollad-se evit bezañ prezidant Komision Europa e 2014.
Istor Monako

**[[Monako]]** zo ur briñselezh dizalc'h, liammet hec'h anv ouzh tiegezh ar briñsed Grimaldi abaoe 1297, hogen savet en-ofisiel e 1314, pa voe krouet an aotrouniezh, war harzoù Gall hag Italia. Da gentañ e voe dindan gwarez Spagn, goude hini Bro-C'hall, ha goude hini Sardigna hag Italia.
Anticucho

**Anticuchos** zo anv ur meuz eus Andoù Suamerika, anezho beriadoùigoù kig bevin, ar galon peurliesañ.
Josep Pla

**Josep Pla i Casadevall** (distaget [] e katalaneg), ganet d'an 8 a viz Meurzh 1897 e Palafrugell ha marvet d'an 23 a viz Ebrel 1981 e Llofriu, a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner eus Katalonia. 

Evel kazetenner en doa labouret e Bro-C'hall, Italia, Bro-Saoz, Alamagn ha Rusia, ma skrive pennadoù katalanek a gase da gazetennoù eus e vro. Sellet a reer outañ evel ur skrivagner a bouez evit al lennegezh katalanek vodern : gant e oberennoù, ha re tud all evel Salvador Espriu pe Josep Maria de Sagarra e voe nevesaet al lennegezh-se en . E-pad ouzhpenn 60 vloaz en doa skrivet ouzhpenn  pajenn. Bremañ c'hoazh ez ez eo unan eus ar skrivagnerien gatalanek a vez lennet ar muiañ.

Marvet e oa d'un 23 a viz Ebrel, Devezh Etrebroadel al Levrioù.

## Liammoù diavaez

* (, , , ) Fundació Josep Pla
Santu Casanova

**Santu Casanova** (*Pierre-Toussaint Casanova* ent-ofisiel ; Arbori, 1850 - Livorno 1936) a oa ur skrivagner eus Korsika, unan eus tadoù al lennegezh korsek vodern.

En deroù e skrivas en italianeg. Met buan e tiforc'has ar c'horseg diouzh an italianeg hag unan eus ar re gentañ e voe o kas yezh an enezenn war-raok evel ur yezh anezhi hec'h-unan, ha n'eo ket ur rannyezh italianek.

E 1896 e savas ar sizhunieg *[[A Tramuntana]]*, ennañ pennadoù a bep seurt, e korseg. Ren a reas ar gelaouenn-se betek he dibenn, e 1914, hag enni e pledas gant doare-skrivañ ar c'horseg. E-barzh *A Tramuntana* e voe meur a skrivagner korsek oc'h embann o skridoù, evel da skouer Petru Rocca.

E dibenn e vuhez e voe tamallet da Santu Casanova gant ar gouarnamant gall bezañ un "irredentour", a-du gant stagañ Korsika ouzh Italia. Er bloavezhioù 1930, evit gwir, e voe skrivet gantañ pennadoù en enor da vrezel an Italianed en Etiopia. Mont a reas d'an harlu, da Livorno, en Italia, hag eno e varvas. E 1962 e voe degaset e relegoù da Arburi, ar geriadenn ma voe ganet.

## Liammoù diavaez

*Thiers, Ghjacumu, ''Santu Casanova è a lingua corsa'' - ADECEC
Fuzuilhadeg Las Vegas 2017

**Fuzuilhadeg Las Vegas** (saozneg : *2017 Las Vegas Strip shooting*) zo ur fuzuilhadeg erruet d'ar 1añ a viz Here 2017 e-kichen Las Vegas e Nevada e-kerzh ur sonadeg en Harvest country music festival. Stephen Craig Paddock, 64 bloaz, en devoa tennet eus 32 leur ar* Mandalay Bay Resort and Casino* war arvesterien ur sonadeg gant Jason Aldean.

D'an 3 a viz Here e oa bet embannet e oa 60 den lazhet, en o zouez ar muntrer, ha 527 den gloazet.

## Breudoù
Arguzerezh zo savet raktal. Lod o deus lakaet ar gaoz war ar gwir da berc'hennañ armoù brezel er Stadoù-Unanet. Rendaeloù zo bet ivez goude ma vefe bet embannet gant ar Stad Islamek e oa ezel Stephen Craig Paddock, an tenner, eus an aozadur. Breutadegoù all zo bet gant tud, Stadunaniz pe get, hag a oa laouen e vefe bet tennet war tud a oa hervezo harperien Donald Trump, tud wenn o selaou sonerezh *[[Country (sonerezh)|country]]*.

## Goude al lazhadeg
Rebechoù zo savet a-enep Donald Trump evit bezañ chomet hep reiñ titouroù resis e-pad e c'homzadennoù foran a-zivout an tenner, embannadenn ar Stad Islamek. Rebechet e vez dezhañ ivez bezañ tost ouzh an *National Rifle Association* (NRA) ur gevredigezh evit brudañ an armoù er Stadoù-Unanet.

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan

## Daveennoù
Eurier-traezh

Un **eurier-traezh** zo ur seurt eurier hag a ya en-dro gant traezh.

## Arouez

Arouez an amzer o tremen eo, ha hini ar marv o tostaat.
Emgann ar Roure

**Emgann ar Roure**, pe **emgann ar Muntanya Negra** pe **emgann Sant Llorenç de la Muga**, pe **emgann Figueres**, zo un emgann e Katalonia e 1794, etre soudarded ar C'hentañ Republik c'hall renet gant ar jeneral Dugommier (1738-1794) hag an arme spagnol.

Padout a reas eus ar 17 d'an 20 a viz Du 1794 etre Sant Llorenç de la Muga ha Pont de Molins, en Spagn, entre soudarded c'hall ar jeneraled Pérignon ha Dugommier, ha soudarded ar jeneral spagnol Luis Firmin de Carvajal. Trec'h e voe ar C'hallaoued. D'an 18 e voe lazhet Dugommier. D'an 20 e voe lazhet Luis Firmin de Carvajal en emgann. Goude an emgann e voe adkemeret Figueres d'ar 27 gant Pérignon.
Josef Jungmann

**Josef Jungmann** (16 Gouere 1773 e Hudlice &ndash; 14 Du 1847 e Praha) a oa ur yezhoniour, skrivagner ha troer tchekek, hag a seller outañ evel unan eus tadoù an tchekeg modern. 

Goude studioù e skol-veur Praha e labouras evel kelenner, e lise alamanek Litoměřice (Leitmeritz), ha kelenn a rae tchekeg, a-youl-vat. Goude e teuas da vezañ rener skol e Praha hag echuiñ a reas e vuhez o kelenn e skol-veur ar gêr-se. 

Unan eus difennerien an tchekeg e oa Jungmann. Hag er c’hontrol d’e gelenner Josef Dobrovský e reas gant ar yezh-se en e skridoù. E 1805 e embannas un droidigezh diwar “Atala” gant François-René de Chateaubriand. Evel-se e klaske diskouez e oa posupl displegañ soñjoù uhel e tchekeg. E-leizh a droidigezhioù all en deus graet, diwar an alamaneg, ar galleg hag ar saozneg. Gantañ e voe troet *Paradise Lost*, gant John Milton, pe oberennoù gant Friedrich Schiller ha Johann Wolfgang von Goethe. 

Gant e c'heriadur tchekeg-alamaneg 5000 pajennad e tiazezas geriaoueg vodern an tchekeg. Kavout a rae dezhañ e oa aet yezh e vro war baouraat dindan yev Impalaeriezh Aostria. Hag evit kreskiñ he geriaoueg e savas gerioù nevez, diwar gerioù aet da get, kavet gantañ e testennoù kozh, pe oc'h amprestañ gerioù digant ar yezhoù slavek all. Kalz eus ar gerioù-se, degaset gantañ, zo chomet en tchekeg betek bremañ. Ouzhpenn e labour kelenner, e plede, diouzh an noz, gant e studiadennoù war yezh e vro. Labourat a rae e-unan met adskrivañ a rae pep pajennad eus e c'heriadur, dek gwech, da gas da adlenn da dud all. Dont a reas e c'heriadur er-maez er bloavezhioù 1834-1839, gant 120 000 pennger ennañ !
Covilhã

**Covilhã** (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr eus Portugal, e distrig Castelo Branco.

Unan eus kêrioù bras diabarzh ar vro eo Covilhã, tost da venezioù uhelañ Portugal, ar Serra da Estrela. E 2011 e oa  a dud o chom enni.

## Gevelliñ
Liammoù he deus Covilhã gant ar c'hêrioù-mañ:
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Venceslaus Ulricus Hammershaimb

**Venceslaus Ulricus Hammershaimb** (25 a viz Meurzh 1819 - 8 a viz Ebrel 1909), anavezet ivez evel **V. U. Hammershaimb** pe **Venzel Hammershaimb**, a oa ur pastor hag ur yezhoniour faeroat. Sellet a reer outañ evel tad ar faeroeg skrivet.

## E vuhez
Eus Alamagn e oa e familh eus tu e dad, met desavet e voe ar paotrig en inizi Faero ha sellet a rae outañ e-unan evel ur Faeroad. Studiañ a reas doueoniezh e Kopenhagen, hag eno e reas anaoudegezh gant Nikolai Grundtvig, pastor ha prederour. Distreiñ a reas d'an enezeg e 1855 hag en em staliañ en enez Streymoy. Troet e oa gant ar rannyezhoù faeroek ha studiañ a reas anezho a-zevri. E 1862 e voe anvet da bastor en enez Eysturoy. Adalek 1866 e voe kannad e parlamant an enezeg, al Løgting, e-pad tri respet. Kuitaat a reas an enezeg e 1878, ha mont d'ober e annez, gant e wreg, en enez Sjælland, e Danmark, ma oa pastor ivez. E 1897 en em stalias e Kopenhagen, hag eno e varvas e 1909.

## E labour evit ar yezh
E 1846 e voe embannet gant Hammershaimb ul levrig kentañ diwar-benn an doare-skrivañ faeroek. Tost-kenañ e oa doare-skrivañ Hammershaimb ouzh hini an norseg kozh. Diwezhatoc'h e voe klasket modernaat an doare-skrivañ-se gant Jakob Jakobsen evit bezañ tostoc'h d'an distagadurioù modern, met labour hemañ ne reas ket berzh. Hiziv c'hoazh, en , eo disheñvel a-walc'h ar faeroeg skrivet diouzh ar yezh komzet. Diwar labour Hammershaimb avat e voe kroget da embann skridoù e faeroeg. E 1890 e voe embannet ar gazetenn faeroek kentañ, *Føringatíðindi*.

## Oberennoù
* *Færöiske Kvæder* ("Barzhonegoù faeroek"), 2 levrenn, 1851-1855, Kopenhagen; eil embannadur 1969
* *Føroyingasøga* ("Saga Faeroiz"), 1884, Tórshavn ; aembannadur e 1919 ha 1951
* *Færøsk Anthologi I* ("Antologiezh faeroek"), 2 levrenn, 1891 Kopenhagen; eil embannadur, Tórshavn 1969

## Notennoù
Símun av Skarði

**Símun av Skarði** (3 Mae 1872 &ndash; 9 Here 1942) a oa ur skrivagner, kelenner ha politiker faeroat. Goude tapout e ziplom kelenner e savas, e Tórshavn, Føroya Fólkaháskúli (skol uhel ar bobl inizi Faero), diwar skouer ar re savet e Danmark gant Nikolai Grundtvig. Labourat a reas enni evel rener eus 1899 da 1942. Kentañ Ministr Danmark Lars Løkke Rasmussen zo dimezet gant ur verc'h-kuñv dezhañ.

E 1906 e savas ar varzhoneg *[[Tú alfagra land mítt]]*, a zo aet d'ober kan broadel inizi Faero. Savet en doa ivez ur gelaouenn faeroek evit ar vugale *Ungu Føroyar* (1907-10 ha 1914-15). Politiker e voe ivez hag unan eus izili gentañ ar Sjálvstýrisflokkurin (strollad evit emrenerezh inizi Faero). Eus 1906 da 1914 e voe ezel eus al Løgting, parlamant an enezeg.
Chaves (Portugal)

**Chaves** (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun e hanternoz Portugal, tost da harzoù Spagn. E 2011 e oa  a dud o chom enni. An eil kumun bobletañ eo e distrig Vila Real. Unan eus kêrioù brasañ proviñs kozh Trás-os-Montes eo, war lez ar stêr Tâmega.

En amzer ar Romaned e oa anavet evel Aquæ Flaviæ, ha brudet e oa dija an eien dour tomm a zo enni.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Foroneüs

**Foroneüs** (henc'hresianeg : Φορωνεύς / *Phorôneús*) e oa anv an den kentañ war an doua,r hervez mojennoù Hellaz kozh, ha roue Argos.

Kontet e oa da vezañ mab d'an doue-stêr Inac'hos ha d'an nimfenn Melia.

Pried e oa d'an nimfenn Kerdo, ha bugale o doe : *Kar, Pelasgos, Iasos, [[Agenor (Argos)|Agenor]]*.
Veronica Guerin

**Veronica Guerin** (5 a viz Gouhere 1958 e Dulenn – 26 a viz Mezheven 1996 e Dulenn) a oa ur gazetennerez iwerzhonat, drouklazhet e Dulenn gant trafikerien dramm.
Guarda

**Guarda** a c'hall bezañ anv meur a lec'h :

* Guarda (Portugal), ur gêr e Kreiz Portugal
* Distrig Guarda, un distrig e Portugal en-dro d'ar gêr-se
* Guarda (Scuol), ur gumun gozh e kanton Graubünden, e Suis, bremañ e kumun Scuol
* A Guarda, ur gumun e Galiza
* Guarda Veneta, ur gumun en Italia, e proviñs Veneto
Jordi Savall

**Jordi Savall i Bernadet** (ganet en Igualada d'ar 1añ a viz Eost 1941) zo ur soner ha sonaozour katalan.

## Liamm diavaez
* Pennad en Nouvel Observateur, 04/10/2017
Sibel Kekilli

**Sibel Kekilli**, ganet d'ar 16 a viz Even 1980 e Heilbronn er Baden-Württemberg, zo un aktourez alaman a orin turk. Kroget he devoa da labourat er sinema evel aktourez pornografek. Brudet eo bet adalek 2011 evit he roll evel Shae, serc'h Tyrion Lannister er stirad skinwel Game of Thrones. Alamanez eo deuet da vezañ e 1999.

Harpañ a ra ar gevredigezh Terre des Femmes a-enep ar feulster graet d'ar maouezed. E miz Kerzu 2006, e-pad un emvod a-enep ar feulster graet d'ar maouezed savet gant ar gazetenn durkek Hürriyet e Berlin, e voe graet tabut outi. Diskleriet he devoa: "Komprenet em eus va-unan, ar feulster korf ha spered zo gwelet evel reizh er familhoù muzulman. Trist eo, ar feulster zo liammet ouzh sevenadur an Islam". Kannad meur Turkia a oa aet e-maez ar sal raktal p'he doa embannet he soñjoù. Kunujennet e vez Sibel Kekilli alies er rouedadoù sokial war an tem-se.

## Filmlennadur

### Filmoù

### Skinwel

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Sibel Kekilli war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Chaves

**Chaves** zo ur ger portugalek ha spagnolek hag anv meur a lec'h ha meur a zen. 

## Lec'hioù
*Chaves (Portugal)
*Chaves (Brazil)
*Chaves County, e New Mexico, e SUA.

*Bustillo de Chaves, e Spagn.

## Tud
*Aureliano Chaves, politiker brazilat
*Esteban Chaves, marc'hhouarner kolombian.
*Frederico Chaves Guedes, melldroader brazilat
*João Carlos Pinto Chaves, melldroader brazilat
*Manuel Chaves, politiker spagnol
*Ñuflo de Chaves, konkistador spagnol
*Pedro Chaves, bleiner kirri redadegoù eus Portugal

## Traoù all
*Chaves (gwin), gwin eus tolead Chaves e Portugal

## Gwelet ivez
*Chávez
Vizela

**Vizela** (distaget [viˈzɛlɐ] e portugaleg) zo ur gêr, hag ur gumun eus Portugal e distrig Braga, er rannvro Norte hag en isrannvro an Ave. Tost da 12 700 a dud zo o chom e kêr, ha 23 736 er gumun e 2011. Ezel eo eus rouedad ar c'hêrioù Cittaslow.

## Kumun
Vizela zo ur gumun a 24,70&nbsp;km² ha 5 parrez (freguesias) enni.

## Istor
Krouet e oa bet ar gumun, anvet *Riba Vizela*, e 1361, ha diskaret e 1408. Adsavet e voe e 1998 diwar 5 parrez eus Guimarães, 1 eus Lousada hag 1 eus Felgueiras, ha roet dezhi statud a geoded.

## Kumunioù amezek
*En hanternoz ha kornôg : Guimarães
*Er reter : Felgueiras 
*Er c'hreisteiz : Lousada

## Parrezioù
Pemp parrez zo enni.
Guarda (Portugal)

**Guarda** (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun e Portugal, e distrig Guarda, e kreiz ar vro.

Uhel a-walc'h eo lec'hiet, ouzh tor ar Serra da Estrela. Gant 1060 metr uhelder ez eo uhelañ kêr Portugal. E 2011 e oa  a dud o chom er gumun, ha  er gêr hec'h-unan.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Whitby

**Whitby** zo un anv-lec'h saoznek hag anv meur a gêr.

* Whitby (Ontario)
* Whitby (Yorkshire)
Er gêr-se emañ : 
* Abati Whitby
Hag anezhi e teuas div santez saoz, abadezed en abati Whitby o-div :
*Ælfflæd Whitby
*Hilda Whitby
Abrantes

**Abrantes** (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun eus Portugal, e distrig Santarém, e-kreiz ar vro. Emañ ivez e proviñs kozh Ribatejo. E 2011 e oa  a dud o chom er gumun ha war-dro  anezho a oa e kêr.

Rannet eo ar gumun e 13 parrez (*freguesia*). Tremen a ra ar stêr Tajo en he c'hreiz. En-dro dezhi emañ kumunioù Vila de Rei, Sardoal, Mação, Gavião, Ponte de Sor, Chamusca, Constância, Vila Nova da Barquinha ha Tomar.
Gouveia (Portugal)

**Gouveia** (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun eus Portugal e distrig Guarda, e diabarzh ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom er gumun.

Ur gêr gozh eo Gouveia, lec'hiet war lez ar stêr Mondego, e-harz menezioù ar Serra da Estrela.
Habemus papam

**Habemus papam** a zo ur frazenn hag a sinifi "Ur pab hon eus". Implijet e vez e dibenn un dilennadeg-pab evit embann anv an hini a zo bet dilennet hag e anv e-giz pab.

Anv ur film eo ivez : *[[Habemus Papam]]*, sevenet e 2011 gant ar filmaozer italian Nanni Moretti.

## Pennad kar
*Listennad lavaredoù latin
Gondomar

**Gondomar** a c'hall bezañ :
*Gondomar (Pontevedra), ur gumun e proviñs Pontevedra, e Galiza.
*Gondomar (Portugal), ur gumun e distrig Porto, e Portugal.
Yann-Loeiz Herri

**Yann-Loeiz Herri**, pe *Jean-Louis Henry* (Lokeored, 3 a viz Du 1861 &ndash; Lennon, 27 a viz C'hwevrer 1941), a oa ul labourer-douar, politiker ha skrivagner brezhonek.

Tremen a reas e vuhez e Lennon oc'h ober war-dro e diegezh hag e wenan. Gouiziek e oa war an dachenn-se ha skrivet en deus pennadoù diwar-benn ar gwenan e kazetennoù evel *[[Le Courrier du Finistère]]*, *[[Ar Bobl]]*, *[[Feiz ha Breiz]]* pe *[[Kroaz ar Vretoned]]*, hag ul levr ivez, embannet gant Ar Bobl. Dilennet e voe da vaer Lennon e 1919 ha da gannad evit Penn-ar-Bed e 1924. Ouzhpenn e bennadoù diwar-benn ar gwenan en deus savet ivez ur bern kanaouennoù ha barzhonegoù. Hervez Andreo ar Merser e oa ur bern gerioù galleg brezhonekaet en e skridoù dre ma ouie galleg gwelloc'h eget brezhoneg. 

## Barzhonegoù
**Moueziou Breiz-Izel*

## Oberennoù all
* *[https://br.wikisource.org/wiki/Ar_Gwenan Ar gwenan]*, Jean-Louis Henry, Moullerez Ar Bobl, 1906
* ''An Alvokad Patelenn

## Notennoù
Digoadenn

Un **digoadenn**, pe **frankizenn** (*llannerch* e kembraeg) zo ur lec'h zo bet digoadet, ha dre-se hep gwez, e-kreiz ur c'hoad.

En digoadennoù e c'haller kavout poulloù, hag en-dro dezho amprevaned hag a sacho evned ha ne vevont ket e-keiz ar c'hoadoù.

## Lennegezh
Er c'hontadennoù-pobl e vev penedourien, gwrac'hed, ramzed, koadourien, glaouerien e lochennoù en digoadennoù.

Er gontadenn Macha hag an Arzh eo bet skrapet ar plac'hig gant an arzh a vev en ul lochenn e-kreiz ar c'hoad.
Menezioù Olimpek

Ar **Menezioù Olimpek** (saozneg: *Olympic Mountains*) zo menezioù e stad Washington e gwalarn SUA, el Ledenez Olimpek .

## Liammoù diavaez
Ledenez Olimpek

Al **Ledenez Olimpek** (saozneg: *Olympic Peninsula*) zo ul ledenez e kornôg stad Washington er Stadoù-Unanet Amerika.

## Liammoù diavaez
Gondomar (Portugal)

**Gondomar** (distaget [] e portugaleg) zo ur gumun eus Portugal, e tolpad kêrioù Porto. E 2011 e oa  a dud o chom enni, e seizh parrez.

Anavezet eo Gondomar abalamour d'ar bravigoù a vez graet enni. Dont a ra hec'h anv eus hini ur roue wizigot, ar roue Gundemar.

## Seizh parrez
Setu anvioù ar seizh parrez (*freguesias*) a ya d'ober kumun Gondomar:
* são Baguim do Monte, 
* unvaniezh div barrez Fânzeres ha S. Pedro da Cova, 
* unvaniezh div barrez Foz do Sousa ha Covelo, 
* a Lomba, 
* unvaniezh div barrez Melres ha Medas, 
* Rio Tinto 
* unvaniezh teir farrez Gondomar (S.Cosme), Valbom ha Jovim.
Faro

**Faro** (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun eus kreisteiz Portugal, kêr-benn distrig Faro ha hini Algarve. E 2011 e oa  a dud o vevañ enni.

Un aerborzh etrebroadel zo e Faro, ma teu kalz touristed da weladenniñ Algarve, rannvro greisteisañ ha tommañ Portugal. An eil aerborzh brasañ eo e Portugal, goude hini Lisbon. En-dro da gumun Faro emañ kumunioù São Brás de Alportel, Olhão ha Loulé, hag ar Meurvor Atlantel e tu ar c'hreisteiz.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Faro gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Adhan

An **adhan** (Arabeg: **أَذَان‎‎** [ʔaˈðaːn]) (turkeg: **Ezan**) a vez graet eus ar galv islamek d'ar bedenn dibunet gant ar muezzin hervez eurvezhioù resis an devezh. Gwriziennoù ar ger zo da glask en ʾadhina أَذِنَ, a dalvez kement ha "da selaou, klevet, bezañ kelaouet gant un dra bennak". 

Pemp gwech bemdez e vez klevet an adhan kanet gant ar vuezzined adal minared ar voskeenn. Pal ar galv eo kelaouiñ ar vuzulmaned eo deuet mare ar bedenn. Ouzhpenn-se ez eo un doare da lakaat war-raok deverioù pep muzulman: ar Fard (al lezenn islamek) kement hag ar salah, kentañ piler an Islam.
Muezzin

**Muezzin** (arabeg: **muʾadhdhin**; turkeg: **müezzin**) eo an anv a vez graet eus an den karget d'ober ar galv d'ar bedenn islamek. Post ar muezzin a zo pouezus, unan eus diazezoù ar gumuniezh islamek eo rak reiñ a ra ritm an devezh. Pouezus eo e vefe rik galvoù ar muezzin.

## Roll
Choazet e vez ar vuezzined a-vicher hervez o zro-spered, o mouezh kement hag o gred muzulman e servij ar voskeenn. Ar muezzin n'eo ket gwelet evel ur c'hloareg muzulman. Pa c'halv ar muezzin ar vuzulmaned d'ar bedenn en gra e-tal d'ar c'h-Qiblah, a ziskouez pelec'h emañ tu ar c'hKa'bah, e Mekka. Ar galv a vez kanet gant ar muezzin a vez graet adhan anezhañ.
Giovanni Francesco Bezzi

**Giovanni Francesco Bezzi** (oberiant war-dro 1549–1571), lesanvet **Nosadella**, a oa ul livour italian a labouras e Bologna hag a veajas da Roma. Gant Pellegrino Tibaldi e teskas ar vicher. 


Nosadella.jpg|*An Tiegezh Santel*
Nosadella, sacra famiglia con santa caterina, 01.JPG| *An Tiegezh Santel*
Distrig Braga

**Distrig Braga** zo un distrig eus Portugal, en hanternoz ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom ennañ.

14 kumun zo ennañ :
*Amares
*Barcelos
*Braga
*Cabeceiras de Basto
*Celorico de Basto
*Esposende
*Fafe
*Guimarães
*Póvoa de Lanhoso
*Terras de Bouro
*Vieira do Minho
*Vila Nova de Famalicão
*Vila Verde
*Vizela
Distrig Bragança

**Distrig Bragança** zo un distrig eus Portugal, en biz ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom ennañ.

12 kumun zo ennañ :
*Alfândega da Fé
*Bragança
*Carrazeda de Ansiães
*Freixo de Espada à Cinta
*Macedo de Cavaleiros
*Miranda do Douro
*Mirandela
*Mogadouro
*Torre de Moncorvo
*Vila Flor
*Vimioso
*Vinhais
Distrig Beja

**Distrig Beja** zo un distrig eus Portugal, en kreisteiz ar vro. E 2021 ez eus  a dud o chom ennañ.

Pevarzek kumun zo ennañ :
*Aljustrei
*Almodôvar
*Alvito
*Barrancos
*Beja
*Castro Verde
*Cuba
*Ferreira do Alentejo
*Mértola
*Moura
*Odemira
*Ourique
*Serpa
*Vidigueira
Distrig Vila Real

**Distrig Vila Real** zo un distrig eus Portugal, e hanternoz ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom ennañ.

14 kumun zo ennañ :
* Alijó
* Boticas
* Chaves
* Mesão Frio
* Mondim de Basto
* Montalegre
* Murça
* Peso da Régua
* Ribeira de Pena
* Sabrosa
* Santa Marta de Penaguião
* Valpaços
* Vila Pouca de Aguiar
* Vila Real
Distrig Évora

**Distrig Évora** zo un distrig eus Portugal, e-kreiz ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom ennañ.

14 kumun zo ennañ :
*Alandroal
*Arraiolos
*Borba
*Estremoz
*Évora
*Montemor-o-Movo
*Mora
*Mourão
*Portel
*Redondo
*Reguengos de Monsaraz
*Vendas Novas
*Viana do Alentejo
*Vila Viçosa
Distrig Viana do Castelo

**Distrig Viana do Castelo** zo un distrig eus Portugal, e hanternoz ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom ennañ.

10 kumun zo ennañ :
* Arcos de Valdevez
* Caminha
* Melgaço
* Monção
* Paredes de Coura
* Ponte da Barca
* Ponte de Lima
* Valença
*Viana do Castelo
* Vila Nova de Cerveira