Georges de La Tour

**Georges de La Tour** (bet badezet d'ar 14 a viz Meurzh 1593 e Vic-sur-Seille, marvet d'an 30 a viz Genver 1652 e Lunéville) a oa ul livour eus Dugelezh Loren er .Ankouaet e voe buan-tre. Da arzourien norzheuropat all e veze dezverket e oberennoù, ha da livourien spagnat evel José de Ribera (1591-1652), Francisco de Zurbarán (1598-1664) pe Diego Velázquez (1599-1660), betek ma voe "dizoloet" e 1915 gant an Alaman Hermann Voss, a oa un istorour war an arzoù – war kein an daolenn *Saint Jérôme lisant une lettre*, da skouer, ez eus un enskrivadur hen, &nbsp;Zurbarán&nbsp;, a voe an abeg m'en em gavas an oberenn e Mirdi ar Prado e Madrid.
En ur ober ur c'hantved e tremenas Georges de La Tour eus ul livour dianav-krenn da unan eus ar re vrudetañ en istor al livouriezh e Bro-C'hall, par d'al livourien Paul Cézanne, Claude Monet pe Auguste Renoir. Un daou-ugent oberenn bennak gant Georges de La Tour zo bet anavezet ha dasparzhet etre mirdioù meur e Madrid, Pariz, New York, Los Angeles, e mirdioù gall (Nancy, Épinal) hag e Breizh (Naoned, Roazhon).
Den ne oar na pelec'h na gant piv e voe stummet, hag tremen a reas amzer en Italia, evel ma ranke ober forzh pe arzour en amzer-se. Koulskoude e verzer aes e voe levezonet gant Caravaggio, koulz e deouezad gwirheñvel e dudennoù hag en doare ma implije ar gouloù.
Evel al livour gall Trophime Bigot (1579-1650) e c'hoarie Georges de La Tour gant an deñvalijenn hag ar sklêrijenn, oc'h implijout gouloù ur gantol en e daolennoù. E-lec'h lakaat sklêrijenn an deiz da zont eus an diavaez, evel ma veze graet a-raok, e felle dezhañ implijout ur "sklêrijenn diabarzh", hag a-wechoù ez eas betek kuzhat pe zamguzhat ar gantol.

## E vuhez
Ganet e oa e Vic-sur-Seille, e Dugelezh Loren a oa dizalc'h neuze, hag a vo staget ouzh Bro-C'hall e 1641. 
Hervez skrid e vadeziant e oa al livour mab da Jean de la Tour, pober, ha da Sibylle de Crospaux, merc'h d'ur pober all. An eil bugel e voe Georges, eus seizh krouadur an tiegezh.
Ne ouzer netra diwar-benn e gammedoù kentañ el livouriezh. Marteze en devoa kejet e 1616 ouzh arzourien eus skol Caravaggio Utrecht, hini Hendrick ter Brugghen (1588-1629), Gerard van Honthorst (1590-1656) ha Dirck van Baburen (~1595-1624). Hep mar ivez en devoa gwelet labourioù 
Jean Le Clerc (1586-1633), a oa levezonet gant Caravaggio, ha Jacques Bellange (~1575-1616), eus Nancy o-daou.

Dimezet e voe d'an 2 a viz Gouere 1617 gant Diane Le Nerf, un uheliadez eus Lunéville m'en em stalias ar c'houblad. Dindan ren an dug Henri II de Lorraine (1563-1624), a estlamme dirak oberennoù Caravaggio, e krogas al livour gant e resped dibar. E 1619 e voe staliet al livour e kastell an dug e Lunéville. Bloaz war-lerc'h e c'hrataas an dug dezhañ frankizoù ur brientin, ha buan e teuas da vezañ unan eus pinvidien kêr. Livañ a reas evit bourc'hizien hag uhelidi Loren, hogen biskoazh ne voe livour ofisiel an dug rak gant Claude Deruet (1588-1660) e chomas ar garg.

War-lerc'h marv an dug e 1624 e renas e vab Charles IV, hag e 1633 e c'houzañvas an dugelezh distrujoù ar Brezel Tregont Vloaz (1618-1648). E deroù ar bloavezh 1638 e voe tangwallet Lunéville, ha La Tour da dec'hel betek Nancy. Alese ez eas da Baris e 1639, ma voe lojet el Louvre ha gopret gant ar roue gall Loeiz XIII, a berc'henne an daolenn *Saint Sébastien soigné par Irène*, diwar zorn Georges de La Tour end-eeun.
Peogwir e oa chomet e vadoù hag e frankizoù e Lunéville e tistroas di goude ma voe bet adsavet e annez, e 1641. Berzh a reas a-nevez gant e livadurioù.

D'ar 15 a viz Genver 1652 e varvas gwreg Georges de La Tour diwar grezennfo, ha diwar an hevelep kleñved ez eas an arzour d'an Anaon pemzektez diwezhatoc'h.

## Dasorc'hidigezh un arzour

Petra bennak ma voe brudet-kenañ Georges de La Tour en e vev, buan e voe ankouaet koulz al livour hag e oberennoù a-c'houde e varv.
Stlabezet e voe holl oberennoù an arzour, dezverket ma voent da livourien all eus Italia, Spagn pe an Izelvroioù. Lod eus e daolennoù zo bet dezverket d'al livour gall Quentin de La Tour (1704-1788), daoust dezhañ bezañ bevet ur c'hantved diwezhatoc'h ha livañ en un doare disheñvel-mik diouzh hini ar mestr lorenat.
Ne chom roud ebet eus e vadoù, e di zoken zo aet da get.

E 1915 e voe anavet a-nevez, a-drugarez da Hermann Voss ha da zoare dibar Georges de La Tour da lakaat sklêrijenn o tont eus diabarzh e daolennoù. A-c'houde labourioù H. Voss ez eus bet graet un toullad studiadennoù, a roas tro da desteniekaat ur c'hant taolenn bennak ; war-dro 40 anezho zo deuet betek ennomp, ha diwar ken nebeut ag oberennoù ez eo bet lakaet Georges de La Tour e-touez gwellañ livourien c'hall e amzer – hag eñ lorenat, koulskoude.

## Ur stil dibar
Anat eo levezon Caravaggio war taolennoù koshañ Georges de La Tour ; kent 1640 int bet livet - hep mar, petra bennak ma ne vez ket deiziadet an taolennoù, alese dispisder kronologiezh e resped – pa gaver enno dodennoù a zo bet poblekaet gant arzourien flandrezat ar mare : tud eus ar werin *(La Diseuse de bonne aventure)* ha torfedoù pemdeziek *(Le Tricheur à l'as de trèfle ; La Rixe des musiciens)*.

Brudet eo al livour evit an amsked a lakae en e daolennoù, ha pa vijent relijiel. Daoust da deñvalijenn sklêrijennet an oberennoù, ne gaver gwech ebet 
dramaegezh enno, na c'hoarivaelezh, na meurdez ebet.
Dibar eo e zoare evit gwir, pa chom bepred a-vaez da zoare teñvalour heulierien italian Caravaggio pe al livour spagnat José de Ribera.
Stummoù eeunaet, tresoù spis, nebeut a livioù – gell, gwenn ha ruz peurliesañ, hep o lakaat e-kichen livioù taeroc'h – a ya d'ober stil personel Georges de La Tour.

## Palierad
Setu amañ un toullad skouerioù eus arz ar mestr-livour lorenat, eoullivadurioù anezho.

L'adoration des bergers (La Tour).jpg|*Azeulidigezh ar vesaerien*
Georges de La Tour L'Education de la Vierge The Frick Collection.jpg|*[[Deskadurezh ar Werc'hez]]*
Georges de La Tour 044.jpg|*Job godiset gant e wreg*
Georges de La Tour Saint Andre collection privee.JPG|*Sant Andrev*
(Albi) Saint Jacques le Mineur 1620 - Georges de La Tour Inv.169.jpg|*Saint Jacques le Mineur*
(Albi) Saint Jacques le Majeur (copie) - Georges de La Tour - MTL inv.162.jpg|*Sant Jakez *
Georges de La Tour (atelier) Saint Jerome lisant Musee Lorrain.JPG|*Sant Yerom o lenn*.
Georges de La Tour - The Dream of St Joseph - WGA12344.jpg|*Hunvre Sant Jozeb*.
Mirdi an Arzoù-kaer (Naoned) 
Georges de La Tour 014.jpg|*Sant Yerom penedour*
(Albi) Saint Jude Thaddée 1620 - Georges de La Tour Inv.166.jpg|*[[Jud (abostol)|Sant Jud]]
Georges de La Tour 061.jpg|*Dinac'hadenn Sant Pêr*
Georges de La Tour - Saint Peter Repentant - 1951.454 - Cleveland Museum of Art.jpg|*Morc'hed Sant Pêr*
Georges de La Tour 053.jpg|*Sant Fulup*
'Saint Sebastian Tended by Irene', attributed to Georges de La Tour, early 1630s, oil on canvas, Kimbell Art Museum.jpg|*Sant Sebastian prederiet gant Irene* (war-dro 1630), [[Mirdi al Louvre]] 
Georges de La Tour 003.jpg|*Saint Sébastien soigné par Irène* (war-dro 1649). Gemäldegalerie*, Berlin.
Georges de La Tour - St. Thomas - Google Art Project.jpg|*Sant Tomaz*.
Georges de La Tour - The Magdalen with the Smoking Flame - Google Art Project.jpg|*Mari Madalen dirak ar flammenn o vogediñ*.
Georges de La Tour - The Repentant Magdalen - Google Art Project.jpg|*Mari Madalen dirak ar melezour*.
Georges de La Tour - The Penitent Magdalen - WGA12339.jpg|*Mari Madalen an div flammenn*.
0 La Madeleine à la veilleuse - Georges de La Tour - Louvre RF 1949-11 (1).JPG|*La Madeleine à la veilleuse*.



Georges de La Tour L'Argent verse Musée des beaux-arts de Lviv.jpg|*An Arc'hant* (Lwowska Galeria Sztuki, Pologn)
Georges de La Tour (French, Vic-sur-Seille 1593–1653 Lunéville) - The Fortune Teller - Google Art Project.jpg|*Al lennerez planedennoù*.
Femme à la puce, Georges de la Tour.jpg|*Maouez ar c'hwenenn*.
Georges de La Tour La Fillette au brasero Collection particuliere.JPG|*Plac'hig ar brasero*.
Georges de La Tour Le Jeune chanteur New Walk Museum and Art Gallery.jpg|*Kaner yaouank* .
Georges de La Tour 035.jpg|*Ar c'hoarier diñsoù*.
Georges de La Tour - Peasant Couple Eating - WGA12327.jpg|*An debrerien-piz*.
Georges de La Tour Le Nouveau-ne Musée des beaux-arts de l'Ontario.jpg|*Bugel nevez c'hanet*.
Georges de La Tour - Newlyborn infant - Musée des Beaux-Arts de Rennes.jpg|*Bugel nevez c'hanet*.
Georges de La Tour - Rixe de musiciens - Google Art Project.jpg|*Kann etre sonerien*.
Georges de la Tour-Le souffleur a la lampe mg 1783.jpg|*Bugel o c'hwezhañ war ul lamp*.
Georges de La Tour - Smoker.jpg|*Le Souffleur à la pipe*.
Georges de La Tour Tete de femme (fragment) Musée départemental Georges-de-La-Tour Vic-sur-Seille.jpg|*Penn maouez* (darn).
Georges de La Tour - The Cheat with the Ace of Clubs - Google Art Project.jpg|* Trucher ar born treflez*.
Georges de La Tour. The Old Man.JPG|*Den kozh*.
Georges de La Tour 055.jpg|*Maouez kozh*.
Georges de La Tour-Le Vielleur (2).jpg|*Ar Bieller gant e sac'h*.
Georges de La Tour 040.jpg|*[[Ar Bieller]] ([[Mirdi an Arzoù-kaer (Naoned)]])
Georges de La Tour 042.jpg|*Ar Bieller hag e gi*.
Ciego tocando la zanfonía (Georges de La Tour).jpg|*Ar Bieller dall*
</gallery>

== Levrlennadur ==
*  Jacques Thuillier, *Georges de La Tour*, Flammarion, 2013 
*  Pol Bury, *Georges de La Tour – Le tricheur*, Ides et Calendes, 2000 
*  Olivier Bonfait, Anne Reinbold & Béatrice Sarrazin, *L'ABCdaire de Georges de La Tour*, Flammarion, 1999 
*  Jean-Pierre Cuzin & Pierre Rosenberg, *Georges de La Tour*, Réunion des Musées Nationaux, 1997 
*  Jean-Pierre Cuzin & Dimitri Salmon, *Georges de La Tour – Histoire d'une redécouverte*, Gallimard, 1997 
*  Robert Fohr, *Georges de La Tour – Le maître des nuits*, Adam Biro, 1997 
*  Anne Reinbold, *Georges de La Tour*, Fayard, 1991 

== Liammoù diavaez ==
;
* [[Naoned]] :[http://www.museedesbeauxarts.nantes *Musée des Beaux-Arts*]
* [[Roazhon]] : [https://web.archive.org/web/20080725015925/http://www.mbar.org/actualites/archives/pellerin/pages/intro.htm *Musée des Beaux-Arts*]
;
* [[Berlin]] : [http://www.smb.museum/en/museums-and-institutions/gemaeldegalerie/home.html *Gemäldegalerie*]
;
* [[Épinal]] : [https://web.archive.org/web/20170704192822/http://www.vosges.fr/La-vie-en-Vosges/Mus%C3%A9e-d%C3%A9partemental.htm *Musée départemental des Vosges*]
* [[Grenoble]][http://www.museedegrenoble.fr/ *Musée de Grenoble*]
* [[Pariz]] : [http://www.louvre.fr *Musée du Louvre*]
;
* [[Toronto]] : [https://web.archive.org/web/20160413152307/http://www.ago.net/european *Art Gallery of Ontario – Musée des beaux-arts de l'Ontario]*
;
* [[London]] : [http://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace *Hampton Court Palace*]
;
* [[Madrid]] : [http://www.museodelprado.es *Museo Nacional del Prado*]
;
* [[Fort Worth (Texas)|Fort Worth]] : [https://www.kimbellart.org *Kimbell Art Museum*]
* [[Los Angeles]] : [http://www.lacma.org *Los Angeles County Museum of Art*]
* [[New York]] :[http://www.metmuseum.org *Metropolitan Museum of Art*]
*[[Washington D.C.]] : [http://www.nga.gov/content/ngaweb.html *National Gallery of Art*]
;
* [[Stockholm]][http://www.nationalmuseum.se *Nationalmuseum*]
;
* [[Lviv]] : [https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm://lwow.home.pl/galeria/galeri.html#f *музей образотворчого мистецтва''] (Mirdi an Arzoù-Kaer) 

## Notennoù