open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre-Marie Fallières

**Pierre-Marie Fallières** a voe seizhvet eskob Sant-Brieg ha Landreger, goude emglev 1801, hag an hini diwezhañ an XIXvet kantved, eus an 28 a viz Eost 1889 d'an 11 a viz Mae 1906.

Ganet e oa bet e Mézin (Lot-et-Garonne) d'an 9 Ebrel 1834.

Kenderv e oa da Armand Fallières, prezidant ar Republik C'hall (1906-1913).

Anvet e voe da eskob Sant-Brieg ha Landreger d'an 28 Eost 1889, ha sakret d'an 23 C'hwevrer 1890.

Adsevel e reas kloerdi bihan Landreger.

D'an 9 Gwengolo 1890 en doa benniget maen-bez nevez Sant-Erwan savet en iliz-veur Landreger gant Eugène Bouché. Meur a eskob ha beleg e oa gantañ, ha tost da 30000 a dud.

Aet en fulor abalamour e oa bet savet delwenn Ernest Renan war blasenn-kêr Landreger dirak an iliz-veur, e reas sevel ur c'halvar bras da enebiñ ouzh an delwenn-se en tu all d'ar blasenn, benniget e 1904. Ar c'halvar en em gav bremañ e-kichen ar porzh-mor.

Sikouret en doa sevel kehelerezh an Itron Varia en e eskopti, ha gellout a reas sevel Itron-Varia-Gwir-Sikour Gwengamp hag Itron-Varia an Esperañs Sant-Brieg da ilizoù-rouanez bihan, ha kuruniñ Itron-Varia-an-Drezenn Rostrenenn.

Aet e oa Pierre-Marie Fallières da Anaon d'an 11 Mae 1906, ha sebeliet e chapel bihan Itron-Varia ar Feunteun e Sant-Brieg.

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
Andrés Jiménez

**Andrés Jiménez** zo anv meur a zen brudet.

* Andrés Jiménez Fernández (ganet e 1962), c'hoarier mell-baner spagnol;
* Andrés Jiménez (BMX) (ganet e 1986), marc'hhouarner kolombian;
* Andrés Jiménez (el Jíbaro) (ganet e 1947), sonaozour borinquen.

## Pennadoù kar
* Andrés
* Jiménez
Jules-Laurent-Benjamin Morelle

**Jules-Laurent-Benjamin Morelle** a zo bet eizhvet eskob Sant-Brieg ha Landreger goude Emglev 1801, an hini kentañ en , hag an hini kentañ goude an diforc'h etre ar Stad c'hall hag an Iliz katolik.

Anvet e voe d'an 13 a viz Gouere 1906 ha sakret en iliz-veur Sant-Brieg d'ar 26 a viz Gouere 1906. 

Aet e oa da Anaon d'an 9 a viz Genver 1923.

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
Tudi Crequer

**Tudi Crequer** (eus Penn ar C'hrann, e-kichen Landerne) zo ur c'hazetenner brezhonek ha gallek a labour gant France Bleu Breizh Izel abaoe 2013 e Kemper. Kinniget en deus ar C'heleier e brezhoneg douzh mintin ha diouzh noz hag an abadenn Diviz ar Yaou.

Lañset en doa ivez ar podkast Klozet gant ar mediom enlinenn Dispak e miz Meurzh 2020 gant Metig Jakez-Vargas.

## Abadennoù skingomz savet gantañ (roll diglok)

* CREQUER Tudi, *Ul lid e bered soudarded alaman Lesneven*, France Bleu Breizh Izel, 10 a viz Du 2016.

## Pennadoù skrivet gantañ (roll diglok)

* CREQUER Tudi, *Ur Breizhad war hent ar brezel en Ukraina*, Dispak, 4 a viz Meurzh 2022.

## Notennoù
Augustin David

**Augustin David** zo bet pemvet eskob Eskopti Sant-Brieg ha Landreger goude Emglev 1801, eus ar 14 Genver 1862 d'ar 27 Gouere 1882.

Ganet e oa bet e Lyon. 

Vikel vras Valence e voe. Anvet e voe da eskob Sant-Brieg ha Landreger d'ar 14 Genver 1862 ha sakret e oa bet en iliz-veur Valence d'an 2 Gouere 1862.

Dre ma oa eskob en amzer ar pab Pi IX, ha d'ar mare lma voe adkempennet pe savet ilizoù nevez e departamant Aodoù-an-Hanternoz, e kaver alies o ardamezioù a-gevret war dorioù pe war gwerennoù-livet meur a iliz.

Kavet int ivez, da skouer, war relegouer Charlez Bleaz, en iliz Gras-Gwengamp.

Aet e oa da Anaon d'ar 27 Gouere 1882.

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
Michel Robert (skrivagner gall)

**Michel Robert**, ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1964, zo ur c'hoarier handball a-vicher hag ur skrivagner gall Dark fantasy.
## Oberennoù
### Heuliad ''Malerune''
* *Pennad spisoc'h: [[La Malerune]]*
# *Les Armes des Garamont*, Mnémos, 1998 
# *Le Dire des sylfes*, kenskrivet gant Pierre Grimbert, Mnémos, 2003 
# *La Belle Arcane*, kenskrivet gant Pierre Grimbert, Mnémos, 2004 
### Heuliad ''L'Agent des ombres''
* *Pennad spisoc'h: [[L'Agent des ombres]]*
# *L'Ange du chaos*, Mnémos, 2004  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 5945, 2008 
# *Cœur de Loki*, Mnémos, 2005  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 5944, 2008 
# *Sang-pitié*, Mnémos, 2006  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7009, 2009 
# *Hors-destin*, Mnémos, 2007  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7014, 2009 
# *Belle de mort*, Mnémos, 2007  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7015, 2010 
# *Guerrier des lunes*, Fleuve noir, 2011  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7095, 2013 
# *Chiens de guerre*, Fleuve noir, 2012  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7146, 2014 
# *Ange et Loki*, Fleuve noir, 2013  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7157, 2016 
# *Ruisseaux de sang*, Fleuve, 2016  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 17061, 2017 
# *Destin brisé*, Fleuve, 2023 (ISBN 978-2-265-14432-3)
;Romantoù spin-off
* *Gheritarish - Les Terres de Sang*, Mnémos, 2009  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7041, 2011 
### Heuliad ''La Fille des clans''
# *Balafrée*, Fleuve noir, 2010  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7120, 2012 
# *Revanche de sang*, Fleuve, 2014  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7285, 2019 

## Heuliad Largo Callahan
# *Six petites gouttes de sang* - 1, Fleuve, 2019  Adembannadur, Pocket, Dastumadenn « Science-fiction » no 7278, 2019 
# *Six petites gouttes de sang* - 2, Fleuve, 2019 

## Romantoù o-unan
**Les Quatre Mousquetaires... et plus si affinités*, Mnémos, 2008
Joseph McCarthy

**Joseph Raymond McCarthy**, ganet d'ar 4 a viz Du 1908 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Mae 1957, a oa ur politikour stadunanat a voe senedour evit ar Republikaned e Stad Wisconsin etre 1947 betek e varv e 1957. 

E penn kentañ ar bloavezhioù 1950, McCarthy a oa deuet da vezañ dreistbrudet evel dremm an enep-komunouriezh e Stadoù-Unanet Amerika. Aon a oa dre ar vro ma vefe treitourien o labourat evit an URSS). Tan en doa plantet McCarthy oc'h embann e oa breinet ar vro gant treitourien, spierien ha harperien gomunour ha soviedat er gouarnamant kevredadel, er skolioù-meur, en industriezh ar filmoù ha dre vras e pep korn eus ar vro. Dre forzh falstamalloù drouk e oa bet tamallet gant ar Sened stadunanat. An droienn "McCarthyism", krouet e 1950 evit ober dave da zoareoù McCarthy, a vez implijet hiziv an deiz c'hoazh evit ober anv eus tud oc'h implij ar memes doareoù evit louzañ an dud, dreist-holl a-fed tamall d'an dud bezañ brogarourien fall.
Pontrhydyfen

**Pontrhydyfen** zo ur gêriadenn e Cwm Afan, e kreisteiz Kembre, e distrig Castell-nedd Port Talbot. Emañ e tor ar menezioù ma eien an Afon Pelenna o kemberiñ gant ar stêr Afan. Eno ez eus ur pont bras e-kreiz ar gêriadenn, savet e 1825. Hennezh eo *Y Bont Fawr* ("ar pont bras"), hag a oa gwechall ur doursan a gase dour eus ar stêr Afan d'ul labouradeg houarn. Bremañ ne dremen mui nemet tud war varc'h-houarn pe tud war droad warnañ. 

Er c'hreisteiz emañ kêriadenn Cwmafan ; er gornaoueg emañ kêr Castell-nedd.

## Tud vrudet
*Richard Burton, aktor
*Ivor Emmanuel, aktor ha kaner
*Rebecca Evans, kanerez opera
*Geraint Griffiths, kaner, soner hag aktor
Armand Coupel

**Armand Coupel** (30 Ebrel 1883 - 7 Mezheven 1966) zo bet dekvet eskob Sant-Brieg ha Landreger goude Emglev 1801, hag an drivet goude an Diforc'h etre ar Stad hag an Iliz. Eil eskob an Aotrou Serrand e oa bet adalek an 29 Kerzu 1945, hag eskob etre an 20 a viz Meurzh 1949 hag an 19 a viz Genver 1961.

Sikouret en devoa Dom Alexis Presse da adsevel abati Itron-Varia Boken. Kemer a reas perzh en distro d'an abati d'ar 27 Eost 1953 eus relegoù sent Breizh miret e sakristi *Saint-Jacques du Haut-Pas* e Pariz.

E 1960, pa voe embannet Eil sened-meur ar Vatikan, e c'houlennas an Aotrou Coupel gant ar pab Yann XXIII e vefe laket un eskob yaouankoc'h en e blas. 

Mont e reas war e leve e 1961 e Lanseeg, e ti kenkiz ar Galon Sakr, e lec'h e yeas da Anaon d'ar 7 Mezheven 1966. Sebeliet eo bet e bered Kumuniezh Krehen.
Quand les Bretons chantaient l'Histoire

**Quand les Bretons chantaient l'Histoire** zo ul levr embannet gant Coop Breizh e 2013, ennañ gwerzioù diwar-benn darvoudoù istorel e Breizh hag e Bro-C'hall : ar c'holera, an darvoudoù e 1848, an alumetez chimik, an hentoù-houarn, ar Gomun e Pariz, an dislonk-tan ha distruj Sant Per ar Martinik, ar brezelioù, Gambetta, Spoutnik hag evid echuiñ, Fañch Miterrand. 

Ur rakskrid zo gant Yann-Fañch Kemener
Pesac'h

**Pesac'h** (hebraeg **פֶּסַח**, *Pessa'h*, latin : **Pascha** « *Pask* ») zo unan eus gouelioù pennañ ar yuzevegezh, unan eus an tri firc'hirinaj erbedet gant an Tanac'h, ma kouner an Ermaeziadeg eus Ejipt ha ma lider ivez penn-kentañ mare eostiñ an heiz a gomañs bloavezh al labour-douar.
Pescennius Niger

**Caius Pescennius Niger** (war-dro 135/140-194) a zo bet impalaer roman alouber (nemet war ar Reter) eus deroù miz Ebrel 193 betek diskar-amzer 194 e-pad Bloavezh ar Pemp Impalaer, goude muntr Pertinax.
Lazhet e voe gant Septimius Severus p'edo o klask tec'hel diouzh Antioc'heia.
Ajañs European an Egor

**Ajañs European an Egor** ( *European Space Agency*, **ESA**;  *Agence spatiale européenne*, **ASE**;  *Europäische Weltraumorganisation*) zo un aozadur etre-gouarnamantoù gant 22 Stad ezel a ra war-dro ergerzhadur an egor gant broioù Unvaniezh Europa. Savet e 1975, emañ he sez e Pariz hag implijet a ra war-dro 2 200 a dud e 2018 evit ur budged a 6,68 milion a euroioù e 2020.
Chabat

Ar **Chabat** pe **Shabbat** (hebraeg :  - chom a-sav, yideg  pe, ral,  (*shabbes*)) eo an devezh diskuizh a vez d'ar seizhvet devezh eus ar sizhun gant ar yuzevien (da lavaret eo d'ar Sadorn) ha ma ranker paouez da labourat etre ar Gwener noz hag ar Sadorn noz.

Un dra a bouez eo er yuzevegezh ha, doare pe zoare, e vez doujet gant ur bern yuzevien. Gwelet eo evel ur prantad er-maez eus ar vuhez pemdeziek, graet evit kreizennañ war e familh. Ur bern aotreoù hag arabadoù zo stag ouzh an devezh-se. Un devezh-vak eo en Israel.
Seder Pesac'h

Ar **Seder** (hebraeg   'urzh, renkamant'; yideg  *seyder*) zo ur banvez lidel a verk deroù gouel Pesac'h evit ar yuzevien. Aozet e vez er bed a-bezh d'ar 14 a viz Nisan en deiziadur hebraek (en deiziadur-se e komañs an deizioù pa'z a an heol da guzh), da lavaret eo alies e fin miz Meurzh pe e miz Ebrel en deiziadur gregorian. Lakaat a ra e-barzh ar jeu ul lodenn eus ar gumuniezh tost, pe da nebeutañ ar familh war meur a remziad, hag e-kreizig-kreiz emañ istor an Ermaeziadeg (*Shemot*), kontet d'an noz-se evit kaout koun eus penaos e oa bet dieubet an Hebreed eus Ejipt.

Diazezet eo al lid war ar *mitzvah* embannet e levr an Ermaeziadeg (13:8) : "Hag e tisklêri se da'z mab en deiz-se en ur lavarout : en abeg da bezh en devoa graet an Aotrou evidomp pa oamp aet kuit eus an Ejipt". Familhoù ha tud tost en em vod da lenn istor an Haggadah a zo ennañ istor an Ermaeziadeg, lidoù ha bennozhioù, kanaouennoù ha soñjoù ar re fur war an istor.

Kustum e vezer er Seder da gontañ an istor ha da gaozeal diwar e benn, evañ peder gwerennad gwin, debriñ matza, rannañ bouedoù aroueziel bet lakaet war Pladenn ar Seder ha stouiñ evit lidañ ar frankiz. Bez' eo unan eus ar gouelioù gwellañ heuliet gant ar yuzevien dre ar bed.
François Kerveadou

**François Kervéadou** a zo bet eskob Sant-Brieg ha Landreger eus an 19 Genver 1961 d'an 02 Here 1976.

## Buhez
**François-Louis-Marie Kervéadou** a oa bet ganet d'an 3 Mae 1910 e Gwiskri. 

### Beleg
Beleget e oa bet d'ar 25 Gouere 1934 en eskopti Gwened.

### Eskob
Anvet e voe da eskob Sant-Brieg ha Landreger d'an 19 Genver 1961, sakret e oa bet d'ar 6 Meurzh 1961 gant Eugène Le Bellec, eskob Gwened.

An Aotrou Kerveadou en doa kemeret perzh en eil Sened-Meur Vatikan, hag ezel e oa bet eus ar c'huzul evit ma vefe lakaet bonreizh al liderezh da dalvezout.

Sevel e reas ur sened-iliz e 1969, hag a yeas etrezek 1970, hep kaout fin ebet.

Reiñ a reas e zilez d'ar Pab d'an 2 Here 1970, hag en em dennañ da Valastred, da di ar seurezed Aogustined. 

Mont a reas da Anaon eno d'an 8 a viz C'hwevrer 1983. Lidet e voe e obidoù en iliz-veur Sant-Brieg d'an 11 Genver. Sebeliet e voe en abati Itron-Varia Boken.

## Notennoù ha daveoù
Pierre Kervennic

**Pierre Kervennic** (10 Mezheven 1922, Brest - 21 Kerzu 1991, Sant-Brieg) zo bet eskob Sant-Brieg ha Landreger, war-lerc'h François Kervéadou, eus 1976 da 1991.

Ganet e oa d'an 10 Mezheven 1922 e Kerbêr-Kilbignon (e Brest bremañ), e-barzh ur familh labourerien-douar.

E vuhez er relijion :
* Skol-veur gatolik Añje, 1941‐1946
* beleget d'an 29 Mezheven 1945
* vikel vras Kastell-Paol e 1946
* rener ar C'hloerdi bras e 1948
* aluzener an Eskopti evit ar JACF e 1954
* eil aluzener broadel ar JACF e 1957
* aluzener broadel ar JACF e 1960 
* vikel vras, arc'hdiagon, chaloni a enor e Mezheven 1963; 
* arc'hdiagon Leon ha Treger (Penn ar Bed) e 1964
* arc'hdiagon Brest e 1966 
* person Landivizio e 1975 
* eskob Sant-Brieg ha Landreger e 1976.

Pierre Kervennic a oa aet da Anaon e Sant-Brieg d'an 21 Kerzu 1991.
Walter Bassani

**Walter Bassani**, ganet *Valter Fausto Bassani*, zo ur soner italo disco, ezel eus an daouadoù Meccano ha Klapto.
Meccano (strollad sonerezh)

***Meccano*** zo un daouad italo disco savet e 1983 gant Walter Bassani ha Nadia Bani.

## Pladennoù pennañ
* 1984 : *S.O.S. T.E.E./F.B.I.*
* 1985 : *Endless Refrain/Endless Refrain (instrumental)*
*  1985  : *Down Down Romeo/Endless Refrain*
* 1986 : *Activate My Heart/Ipnotica*
*  1986  : *Alle porte dell'est/Walk in a Stranger Dream*
* 1987 : *Extra/Girls Don't Cry Anymore*
* 1988 : *Fantastic/Down Down Romeo (remix)*
*  1988  : *Attenti a noi/Come il mare*
* 1989 : *Le ragazze come me/Un amore per vincere*
Labour-douar pad

Al ** labour-douar pad** pe ar **permakultur** zo un doare da c'hounit plant, frouezh ha legumaj dreist-holl, o trevezañ doare an natur da vont en-dro. Krouiñ ekoreizhiadoù eo e bal. Un argerzh divezel ha padus eo.

Ijinet e voe ar ger *"permaculture"* e 1978 gant an Aostralianed David Holmgren ha Bill Mollison diouzh an dro-lavar saoznek *"permanent agriculture"* hag ivez *"permanent culture"* dre m'eo a-bouez an tuioù sokial ivez. O fal e oa kaout ur reizhiad padus diwar skouer labour-douar naturel ar Japanad Masanobu Fukuoka.

Ledan eo ar meizad. Talvezout a ra al labour-douar pad d'al labour-douar met ivez d'ar c'hoadeier, d'al loened ha d'an annez.

### Levrioù
* *Introduction à la Permaculture*, La-Chapelle-sous-Uchon, embannet gant Passerelle Éco, gant Bill Mollison, 1991, ISBN 978-2-9533448-4-4, 1991 e saozneg, 2012 e galleg. Levr diwezhañ Bill Mollison.
* *Perma-culture 1, une agriculture pérenne pour l'autosuffisance et les exploitations de toutes tailles*, Pariz, embannet gant Éditions Vebard, gant Bill Mollison ha David Holmgren, 1978, ISBN 2-86733-030-0, 1978 e saozneg, 1986 e galleg, adembanet e 2011.
* *Perma-culture 2, aménagements pratiques à la campagne et à la ville*, Condé-sur-Noireau, embannet gant Éditions Équilibres aujourd'hui, gant Bill Mollison, 1979, ISBN 2-87724-009-6, 1979 e saozneg, 1993 e galleg, adembannet e 2011.
* *L'essence de la permaculture*, embannet gant Imagine un colibri, gant David Holmgrem, 1996, ISBN 978-2-9537-3440-9, http://holmgren.com.au/essence-of-permaculture-free/, 1996 e saozneg, Meurzh 2011 e galleg.
Aulla

**Aulla** zo ur gumun en Italia e proviñs Massa-Carrara er rannvro istorel Lunigiana, e Toskana hiziv. 11 000 a dud zo o chom enni.

## Monumantoù
* *Fortezza della Brunella*, kreñvlec'h savet e 1522 gant ar c'h-condottiero Giovanni dalle Bande Nere.
* *Castello di Bigliolo*.
* *Pont Aulla*, 300 m e hirder dreist ar stêr Magra war an hent da Albiano Magra ; kouezhet eo en e boull d'an 8 a viz Ebrel 2020 (un den gloazet).

Aulla-confluenza fiume Magra con torrente Aulella2.jpg|Ar froud Aulella dindan pont ar *Strada della Cisa* ma kase an hent-houarn *[[ferrovia Pontremolese]]*, dispennet e 2005
Fortezza Brunella-IMG 0493.JPG|*Fortezza della Brunella*
Fun Fun

***Fun Fun*** oa un daouad italo disco hag high-NRG savet e 1983 gant ar broduerien Dario Raimondi hag Alvaro Ugolini, ar c'hanerezed studio Antonella Pepe, Angela Parisi hag Ivana Spagna, hag ar jakezed Francesca Merola ha Roberta Servelli.

E 1984 e voe lakaet Elena Trastulli e-lec'h Roberta Servelli.

## Pladennoù pennañ
* 1983 : *Happy Station*
* 1984 : *Colour My Love*
*  1984  : *Give Me Your Love*
* 1985 : *Living In Japan*
*  1985  : *Sing Another Song*
*  1985  : *Tell Me*
* 1986 : *Baila Bolero*
* 1987 : *Gimme Some Lovin*'
*  1987  : *Could This be Love*
*  1987  : *Mega Hit Mix*
Martinelli

***Martinelli*** oa un daouad italo disco savet e 1983 gant Aldo Martinelli ha Simona Zanini.

## Pladennoù pennañ
* 1983 : *Voice (In the Night)*
* 1985 : *Cenerentola*
* 1986 : *O. Express*
*  1986  : *Revolution*
* 1987 : *Victoria*
*  1987  : *Summer Lovers*
Magra

Ar **Magra** zo ur stêr eus Italia hag a red e Toskana hag e Liguria, dre broviñsoù Proviñs La Spezia ha Massa-Carrara.
Emilio Aguinaldo

**Emilio Aguinaldo y Famy** (22 Meurzh 1869 – 6 C'hwevrer 1964) a oa un dispac'hour ha politikour eus Filipinez. Prezidant kentañ Republik Filipinez e voe (1899–1901) ha prezidant kentañ ur republik en Azia. Ren a reas an emsavadeg a-enep yev Spagn e dibenn Dispac'h Filipinez (1896–1898), ha ren a reas nerzhioù Filipinez ivez er brezel etre Spagn hag ar Stadoù-Unanet (1898), hag er brezel etre Filipinez hag ar Stadoù-Unanet (1899–1902).

E 1935 ez eas war ar renk evit bezañ prezidant Filipinez, met dilennet e voe Manuel Quezon. Sellet a reer outañ evel unan eus harozioù broadel Filipinez.
Hart Island

**Hart Island** zo un enezenn eus distrig ar Bronx, e kêr New York. Er mervent d'al Long Island Sound emañ, ha dezhi 1,6&nbsp;km hed ha 400 m led. 53,10 hektar zo dindani, hag enni emañ brasañ bered kêr New York.
We were promised jetpacks

**We Were Promised Jetpacks** zo ur strollad skosat indie rock eus Dinedin, savet e 2003. E-touez izili ar strollad emañ Adam Thompson (kan, gitar), Sean Smith (gitar boud) ha Darren Lackie (taboulinoù). Stuart McGachan (klavieroù, gitar) a oa ezel eus ar strollad etre 2012 ha 2015. D'an 2 a viz Gouere 2019 en doa disklêriet Michael Palmer (gitar) ez ae kuit eus ar strollad.

## Pladennoù
;Studio
**These Four Walls* (15 a viz Mezheven 2009 gant Fat Cat Records)
**In the Pit of the Stomach* (4 a viz Here 2011 gant Fat Cat)
**Unravelling* (6 a viz Here 2014 gant Fat Cat)
**The More I Sleep the Less I Dream* (14 a viz Gwengolo 2018 gant Big Scary Monsters)
;Sonadegoù
**E Rey Live in Philadelphia* (C'hwevrer 2014)
;EP
**The Last Place You'll Look* (Meurzh 2010)
;Singles
**Quiet Little Voices* /*Let's Call This a Map* (Mae 2009)
*'Roll Up Your Sleeves* / *Back to the Bare Bones* (Mezheven 2009)
**It's Thunder and It's Lightning* / *Ships With Holes Will Sink* (Du 2009)
**Medicine* / *Building Buildings* (Gwengolo 2011)
**Human Error* / *Ink Slowly Dries'' (Kerzu 2011)

## Liammoù diavaez
*We Were Promised Jetpacks e ti Fat Cat Records

## Daveoù
Lucien Fruchaud

**Lucien Fruchaud** zo bet eskob Sant-Brieg ha Landreger eus ar 17 Gouere 1992 d'an 20 Eost 2010.

## Buhez
**Lucien Fruchaud** zo ganet d'an 23 Here 1934 e Lavreer-Botorel. Eskob a enor Eskopti Sant-Brieg ha Landreger eo abaoe miz Eost 2010.

Kelennet eo bet evit bezañ beleg e kloerdi bras Naoned. Beleget eo bet d'an 30 Mezheven 1962 evit eskopti Naoned.

Goude bet vikel e Yestinieg e-pad pemp bloaz, eus 1962 da 1967, e voe lakaet en karg ar re yaouank rann bastorel Enorzh eus 1967 da 1969, kent bezañ anvet aluzener an eskopti evit ar *Mouvement rural de la jeunesse chrétienne* (MRJC) eus 1969 da 1972, ha goude se aluzener rannvroel evit ar c'henstrollad-se betek 1975. Deuet e oa da vezañ aluzener an eskopti evit *Chrétiens dans le monde rural* (CMR).

Anvet e voe eskob Sant-Brieg ha Landreger d'ar 7 Gouere 1992 gant ar pab Yann-Baol II, ha sakret d'an 19 Gwengolo ar bloaz-se.

D'an 13 Gouere 1997 en doa lidet Sakramant an Aoter evit 100vet deiz-ha-bloaz iliz abbati Sant-Magloar Lehon, hag hervez ar pezh a vez kontet, en dije benniget an ograoù nevez.

Hervez lezenn an Iliz, roet en doa e zilez d'ar pab d'an 23 Here 2009, deiz e 75 vloaz. Dalc'het en doa gant e garg eskob betek an 20 Eost 2010.

Goude bet dilezet e garg eskob en deus adkemeret e labour stummer e kloerdi bras Sant-Yann Naoned, e eskopti kentañ,

Denis Moutel zo deuet war e lerc'h war gador eskob Sant-Brieg ha Landreger.
Wish Key

***Wish Key*** oa un daouad italo disco savet e 1983 gant Manlio Cangelli ha Lorella Ghilardi.

Adalek 1984 e voe arveret an anv *Wish Key* gant Massimo Berti ha Silvia Merelli, kement-se gant aotre Manlio Cangelli.

## Pladennoù pennañ
* 1983 : *Orient Express*
* 1984 : *Easy Way*
* 1985 : *Life*
* 1986 : *Last Summer*
*  1986  : *The One You Love*
* 1987 : *Acumbacha*
Avrou

**Avrou** en arpitaneg (*Avrieux* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Savoia, e departamant ar Savoie, er rannvro c'hall Auvergne-Rhône-Alpes.

## Douaroniezh
Emañ kêriadenn Avrou e traoñienn Moriena, war ribl an Arc, 5 kilometr er biz da v-Modane. Tostig-tost alese emañ park broadel ar Vanoise.

## Istor
Mervel a reas an impalaer Karl Voal eno d'ar 6 a viz Here 877. O tistreiñ eus Italia en doa kavet repu en Avrou (« Brios » d'ar mare-se).

E 1805 e voe krouet ur post evit linenn pellskriver Chappe Pariz — Milano.

## Politikerezh

## Gevelliñ
* .

## Armerzh
Un aveadur 5 c'hwezerezh a zo evit studiañ emzalc'h aerodinamikel aerlistri a bep seurt (kirri-nij, fuc'helloù...). Ar c'hwezerezh vrasañ a voe savet gant an Nazied en Aostria, kenkizet gant ar C'hallaoued goude ar brezel hag staliet en Avrou.

Emañ kreizenn ski La Norma en tu all d'an Arc.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz-parrez dediet da Sant Thomas Becket 
* Chapel Itron-Varia an Erc'h 
* Chapel Sant Benead 
* Chapel Santez-Anna 
* Chapel Sant-Roch
* Chapel an Dreinded santel
* Lamm-dour ar Saint-Benoit
* Kastel Avrou, aet da get
* Kreñvig Marie-Thérèse
* rummet Natura 2000 eo nec'h ar gumun, evit he flant dreist-holl


Entrée Avrieux (Vanoise).JPG|Enkerzh Su kêriadenn Avrou, e park ar Vanoise.
Avrieux et fort Victor-Emmanuel (2011).JPG|Gwel eus ar gêriadenn ha ar c'hreñlec'h Vittorio Emanuele.
ONERA (Savoie).JPG|Ul lodenn eus c'hwezerezh Ofis vroadel studiadennoù hag imbourc'h an aeregor.
Cascade du Saint-Benoit.jpg|Lamm-dour Saint-Benoit e norzh Avrou.


## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr
Jakob De la Gardie

**Jakob Pontusson De la Gardie**, ganet d'an 20 a viz Even 1583 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Eost 1652, a oa ur jeneral svedat. 

## E vuhez
Mab e oa da Pontus De la Gardie, ganet Ponce d'Escoperier, war-dro 1530 e Caunes-Minervois, e Lenguadok, ha marvet e Narva (hiriv en Estonia) e 1585, hag a deuas da servij roue Sveden.
Petrus Gonsalvus

**Petrus Gonsalvus** (Tenerife, Inizi Kanariez war-dro 1537 – Capodimonte, Italia, 1618) eo an den kentañ anavezet a c'houzañve diwar an *hypertrichosis lanuginosa*, da lavaret eo diwar re a vlev war e gorf a-bezh.

Oadet a 10 vloaz e oa pa voe profet da Henri II Bro-C'hall ; pan erruas el lez e veze gwelet evel ur marmouz doñvaet da gentañ, ha netra ken.
Tamm-ha-tamm e krogas darn da sellout outañ a-dost. Latin a gomze moarvat. Skoliataet e voe gant kelennerien ar roue, ar pezh a lakaas "den gouez ar roue" da vezañ unan eus desketañ tud e amzer.

Ur wreg disvlev he c'horf a voe roet dezhañ, Catherine Raffelin he anv. Bugale o doe, ha darn evel e verc'h Antonia "Tognina" Gonsalvus, a oa blevek evel o zad. Herri II a roas dezho un darn eus park Fontainebleau, en sell da ginnig dezho ur vuhez e-kreiz an natur ha gwarez ivez. An "dud-marmouz"-se a veze pedet da abadennoù a bep seurt, gwisket e dilhad al lez, ha Tognina e veze gwisket evel ur bompinell dalc'hmat. Er bloavezhioù 1580-90 e oa bet an tiegezh o veajiñ en Italia, hag o chom e lez an dugez Marc'harid Parma.

## Notennoù
Petar Kočić

**Petar Kočić**, ganet d'an 19 Even 1877 e Stričići e Bosnia-ha-Herzegovina ha marvet d'ar 27 Eost 1916 e Beograd, a oa ur skrivagner serb eus Bosnia.

## Oberenn troet e brezhoneg
* *Yablan*, troet gant Paotr e vragou bras diwar *Jablan*, *[[Feiz ha Breiz]]* niv. 7, 1932, pp. 323-327.
* *Dao d'ezan, Yablan !*, troet gant L. F. A. diwar *Jablan*, *[[Arvor (kazetenn)|Arvor]]* niv. 68, 1942, p. 4.
Bulan

**Bulan** (*[[Elan (bronneg)|elan]]* e hendurkeg) a oa ur roue kazar, brudet evit bezañ lakaet e bobl da zont da vezañ Yuzevien e-tro ar bloavezhioù 740.
Jean-Baptiste de Lubersac

**Jean-Baptiste-Joseph de Lubersac** a oa bet eskob Treger eus 1775 da 1780.
Genidik e oa eus Bro-Lemojez. 

Vikel-vras arc'heskopti Arle e oa pa voe anvet da eskob Landreger er bloaz 1775. E chapel kastell Versailhez e voe sakret d'ar 6 a viz Eost er bloaz-se. E-pad e eskobiezh e anavezas chaloni iliz Landreger, an aotrou Sieyès, hag a voe brudet goude. Ne oa ket deuet gwall alies da Landreger. D'ar 15 a viz Genver 1780 e voe anvet da eskob Chartrez.

Divroañ a eure e-pad an Dispac'h gall, da Vro-Saoz da gentañ, ha da Alamagn goude. E 1801 e roas e zilez d'ar pab Pi VII.Pa voe distro da Vro-C'hall e voe anvet da chaloni Sant-Denez e 1806.

Er bloaz 1822, oadet a 82 vloaz, ez eas Jean-Baptiste-Joseph de Lubersac da Anaon.

Eskob e oa bet war-lerc'h Jean-Augustin de Frétat de Sarra.

Augustin-René-Louis Le Mintier a oa deuet war e lerc'h.
Kermoal

Un anv-tiegezh hag un anv-lec'h brezhonek eo **Kermoal**, a-wechoù **Kervoal**. Dont a ra eus ker ha moal.

## Lec'hioù
* manerioù Kermoal e Pluskelleg hag e Kastell-Nevez-ar-Faou,
* Kervoal, lec'hanv a gaver e Koñforzh-Meilar hag en Uhelgoad.
### El lennegezh
E-barzh troioù-kaer Sans Atout savet gant Boileau-Narcejac, an igounier yaouank a ya da vakañsiñ en Kastell Kermoal, ur c'hastell perc'hennet gant e familh.

## Tud
### E Breizh
* an abad Kermoal, abad Gwinevez, rezistant,
*Pierrette Kermoal (ganet e 1942) ha Joelle Kermoal-Furic, skrivagnerezed.

### E Bro-C'hall
*Blanche Kermoal, maerez Leffrinkhoeke e Flandrez ar Su eus 1947 betek 1962,
*François Kermoal (ganet e Caen e 1957), kazetenner,
*Alexis de Kermoal (1958 e Singapour - 2002 e Le Vésinet), engraver,
*Louis-Marie Gaultier de Kermoal, lesanvet Bô Gaultier de Kermoal (ganet e 1969 e Viet Nam), aktour,
*Bernard Kermoal, maer Saint-Côme-de-Fresné e Normandi.

### E Brazil
*Sonia Ebling de Kermoal (1918 e Taquara - 2006), kizellerez.
Achkenazed

Ar **Yuzevien Achkenaz**, pe **Achkenazed** hag **Ashkenazim** (gant ar merk liester hebraek), (Hebraeg  , Distagadur hebraek ashkennaz : [ˌaʃkəˈnazim], unander : [ˌaʃkəˈnazi], Hebraeg modern : [aʃkenaˈzim, aʃkenaˈzi]; pe c'hoazh  *Y'hudey Ashkenaz*) zo ur boblañs eus an diaspora yuzev diwanet en Impalaeriezh Santel Roman German e fin kentañ milved hon mare. O yezh hengounel eo ar yideg, ur yezh c'hermanek gant elfennoù hebraek, aramaek ha slavek, diwanet dre o fiñvadegoù war-zu norzh Europa, hag eus Frañs betek Europa ar Reter dre Alamagn. Betek ma oa adsavet implij an hebraeg evel ur yezh vodern pemdez e oa evito ur yezh sakr implijet er shul nemetken.
E fin ar Grennamzer e oant staliet er pezh zo anavezet evel *yidishland* (*yidegva*) e Polonia, Bielorusia, Ukraina ha Rusia a-vremañ. An XVIII kantved a voe en o zouez ur mare Sklêrijennoù yuzev, gant ur gwir birvilh a bep tu, ar pezh en doa krouet luskadoù relijiel nevez kenkoulz hag ur vuhez yuzev lik hag ur preder war o flas er bed en doa degaset war-lerc'h soñj ar Zionouriezh ha krouidigezh stad Israel. Hogozik peur-zistrujet e voe Achkenazed Europa da vare ar Shoah e-pad an Eil Brezel Bed de heul politikerezh Adolf Hitler hag an naziegezh. Ar pep brasañ eus an Achkenazed a-vremañ a vev er Stadoù-Unanet hag en Israel bremañ.
## Pennadoù kar
*Yuzevegezh
*Sefaraded
*Mizrac'hed

## Daveoù
Jean-Augustin de Frétat de Sarra

**Jean-Augustin de Frétat de Sarra** a oa bet eskob Treger eus 1774 da 1775. Eskob Naoned e oa bet ivez eus miz Ebrel 1775 da viz Gwengolo 1783.

## Buhez
Genidik e oa eus bro Arvern. Vikel-vras e voe e Le Puy, hag abad abati Ferrières. Sakret e oa bet eskob Treger d'an 22 Genver 1774.

Kaset e oa bet goude da Naoned e 1775, e-lec'h ez eas da Anaon d'an 20 Gwengolo 1783, oadet a 56 vloaz.

Deuet e oa war-lerc'h Jean Marc de Royère. Jean-Baptiste de Lubersac a zeuas war e lec'h

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Sant-Brieg. 1960
Legio I Macriana Liberatrix

**Legio I Macriana Liberatrix** a oa ul lejion roman savet en Africa gant ar gouarnour Lucius Clodius Macer e 68.

Pal al lejion-se e oa harpañ Legio III Augusta e-kerzh emsavadeg Galba a-enep d'an impalaer Neron (68 goude J.K.).

Goude ma oa en em zistrujet Neron, d'an 11 Mezheven 68, e teuas Galba da vezañ an impalaer nevez en e blas.

Disfiz en devoa Galba diouzh Macer hag a gave gouest d'en em sevel eneptañ.

Lazhet e voe Macer e 69, ha dispennet e voe al *Legio I Macriana Liberatrix*. Dianav eo arouez al lejion.

## Notennoù
Jean-Marc de Royère

**Jean-Marc de Royère** (1727 - 1802) a oa bet eskob Treger etre 1767 ha 1772.
## Buhez
Genidik e oa eus bro Perigord.
Vikel-vras Arras e oa pa oa bet anvet da eskob Treger, war-lerc'h Joseph-Dominique de Cheylus, d'ar 1añ Genver 1767. Sakret e oa bet e Pariz d'ar 26 Ebrel 1767.

Bleinet en eus Stadoù Breizh e Montroulez er bloaz 1772. Klemm a reas ouzh ar Roue abalamour da gresk an tailhoù.

Kaset e voe da g-Castres d'an 28 Gouere 1772.

E-kerzh an Dispac'h gall e tivroas da vro Spagn, ha da Bortugal.

Mont a reas da Anaon e manati Alcobaça d'ar 24 Mae 1802.

Jean-Augustin de Frétat de Sarra a oa deuet da eskob Treger war e lerc'h.

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
Champouenn

Ar **champouenn** a zo ur produ gludek evit gwalc'hiñ ar blev pe drederiañ anezhañ. Lakaet e vez war ar blev gleb, meratet e vez tonenn ar penn ha riñset e vez gant dour.

Champouennoù zo evit blev livet, blev sec'h pe druz, blev fin, blev bresk, blev frizet, evit ar babigoù pe ar vugale, pe c'hoazh al loened. Champouennoù zo a-enep ar c'henn pe al laou. Champouennoù sonnel a zo, par d'un dorzh soavon.

## Etimologiezh
Dont a ra eus ar ger hindek *chāmpo* (चाँपो [tʃãːpoː]) hag a zeu eus ar wrizienn sañskritek *chapati* (चपति) hag a dalv kement ha gwaskañ, merat. Deuet eo d'ar brezhoneg dre ar saozneg hag ar galleg moarvat.

## Diferadennoù
Arabat eo ober gant ar champouennoù en natur rak saotret e vefe ganto abalamour d'ar gwezherioù a zo enno. Allergiezhoù a c'hall kaout tud zo.
Ann Griffiths

**Ann Griffiths** (1776–1805) a oa ur varzhez kembraek ha saverez meulganoù kristen. 
## Buhez
Ganet e voe Ann Thomas e miz Ebrel 1776 e kêr Dolwar Fechan e parrez Llanfihangel-yng-Ngwynfa, nepell diouzh Llanfyllin e kontelezh kozh Sir Drefaldwyn (bremañ e Powys). Merc’h e oa da John Evan Thomas, labourer-douar ha fabrik, ha d’e wreg Jane. Div c’hoar ha daou vreur he doa.

Desavet e voe Ann er feiz anglikan. E 1794, pa oa 18 vloaz, e varvas he mamm. Treiñ a reas Ann ouzh ar vetodouriezh, da-heul he breudeur, goude klevet prezegennoù Benjamin Jones eus Pwllheli. 

Dimeziñ a reas da Thomas Griffiths, ul labourer-douar eus Meifod, metodour eñ ivez. Mervel a reas er gwentloù e miz Eost 1805, d’an oad a 29 bloaz, ha douaret e voe e Llanfihangel-yng-Ngwynfa. 

## Skridoù
Lezel a reas Ann Griffiths un toullad skridoù kembraek war he lerc’h, hag a voe embannet goude he marv gant ar pastor metodour John Hughes eus Pontrobert hag e wreg Ruth.

En he barzhonegoù e eztaole he feiz kristen ha diskouez a rae he anaoudegezh eus ar Skriturioù sakr. Hi eo brudetañ saverez meulganoù Kembre. Ha hiziv c’hoazh e seller outi evel ur skrivagnerez a-zoare. Skrivet en deus Saunders Lewis, diwar-benn he barzhoneg hirañ *Rhyfedd, rhyfedd gan angylion...* ("Marvailhus, marvailhus d’an aelez…"), e oa anezhañ "unan eus pezhioù kaerañ barzhoniezh relijiel Europa".

Brudet eo he meulgan *Wele'n sefyll rhwng y myrtwydd* hag alies e vez kanet e Kembre, war don Cwm Rhondda. 

Evel Mari Jones (1784–1864), ur Gembreadez paour hag a gerzhas da gêr Y Bala da brenañ ur Bibl, e teuas Ann Griffiths, e Kembre an , da vezañ un harozez evit ar brotestanted.

## Liamm diavaez
* Lec’hienn diwar-benn Ann Griffiths – Skol-veur Kerdiz
Yuzevegezh virour

Ar **Yuzevegezh virour** (pe **Yuzevegezh Masorti** er-maez eus ar Stadoù-Unanet) zo ul luskad relijiel yuzev a lavar e teu aotrouniezh al lezenn yuzev diwar asant an dud hag ar c'humuniezhioù a-hed ar remziadoù, muioc'h eget diwar an diskuliadenn doueel. An halakha neuze zo un dra ret met a c'hell kemm diwar un diorren a-hed an istor. Diazezañ a ra ar rabined virour o doare da zisklêriañ an destenn dre hentennoù an enklaskoù istorel ha burutellek ouzhpenn an doare hengounel er Yuzevegezh kenkoulz ha ma ro pouez d'ar c'humuniezhioù a-raok kemer un diviz bennak. Hervezo eo an hentenn a bleg ar gwellañ ouzh boazioù ar Yuzevegezh, feal d'al labour bet kaset en o raok met a chom hep bezañ re sonn, ar pezh a zegas ivez lieseurted el luskad.

Hêr labour ar rabin Zecharias Frankel (XIX kanvted) eo al luskad hervezañ e-unan, daoust m'eo bet savet da vat e-kreiz an XX kantved er Stadoù-Unanet, a zo e greñvlec'h er bed c'hoazh. Er bed eo an trede luskad yuzev a-fed tud, gant 1,1 milion a dud reprezañtet (evit 600 000 ezel eus ur genvreuriezh).
Mizrac'hed

Ar **Yuzevien Mizrac'h** ( יהודי המִזְרָח‎;  يهود مزراحي) pe **Mizrahim** ( מִזְרָחִים), a c'hellez ivez ober anezho **Mizrachi** (מִזְרָחִי), **Edot HaMizrach** ( עֲדוֹת-הַמִּזְרָח; "Kumuniezhioù ar Reter"; hebraeg mizrac'h : *ʿEdot(h) Ha(m)Mizraḥ*), pe **Yuzevien ar Sav-Heol** zo diskennidi ar c'humuniezhioù yuzev a oa anezho en Henamzer er Reter-Nesañ hag Afrika an Norzh. Da gentañ e oa an anv "Mizrahim" un droidigezh en hebraeg eus *Ostjuden*, ul lavaren alamanek implijet evit an Achkenazed. A-raok ar bloavezhioù 1950 e oa anavezet ar c'humuniezhioù-se evel *Yuzevien* hepken (*Yehoud* en arabeg), a-raok ma oa bet roet an anv Mizrac'hed dezho gant uhelidi Israel, alies mat *Ostjuden* anezho o-unan, evit dispartiañ anezho diouzh ar sevenadurioù yuzev all.

## Pennadoù kar
*Yuzevegezh
*Sefaraded
*Achkenazed

## Daveoù
Sefaraded

Ar **Yuzevien sefarad**, pe ar **Sefaraded**, **Yuzevien Hispania** pe c'hoazh **Sephardim** (  hebraeg modern : *Sefaraddim*, Tiberian : *Səp̄āraddîm*; pe c'hoazh   *Ye'hude Sepharad*, da lavaret eo "Yuzevien Spagn" ; spagnoleg : *Judíos sefardíes* (pe *sefarditas*) ; portugaleg : *Judeus sefarditas*) zo ur boblañs yuzev a-orin eus gourenez Iberia a-raok ma oant bet skarzhet kuit war-zu Afrika an Norzh, Gres hag Anatolia. Stag outo eo al ladinoeg, pe spagnoleg-yuzev, ur yezh diwanet diwar an henspagnoleg.
## Pennadoù kar
*Yuzevegezh
*Mizrac'hed
*Achkenazed

## Notennoù
Ortodoksiezh yuzev

An **Ortodoksiezh yuzev** (pe c'hoazh **Yuzevegezh reizhkredour**) zo ul lavarenn hollek evit ober anv eus luskadoù hengounel hag a glask chom eus tu an hengoun er Yuzevegezh a-vremañ. Hervezo e oa bet diskuliet an Torah, dre skrid ha dre gomz, da Voizez gant Doue e Menez Sinai ha n'eus ket bet kemm abaoe.

Ret eo hervezo doujañ strizh d'an halakha neuze ha disklêriañ anezhi dre hentennoù hengounel, o tegemer labour ar re fur evel m'emañ. N'eo ket ul luskad kreizennet avat ha meur a zoare a zo da vezañ reizhkredour. Gallout a reer rannañ an ortodoksiezh etre an hini haredi, mirouroc'h ha serr ouzh ar gevredigezh, hag an hini vodern, degemerusoc'h ouzh ar bed tro-dro.
Soavon

Hal un drenkenn druz gant kaliom pe natriom eo ar **soavon**. Implijet eo e-barzh produioù gwalc'hiñ pe lenkraat, sonnel pe liñvel, arveret er vuhez pemdez d'en em walc'hiñ pe da gempenn an ti, pe er greanterezh evel danvez-tevaat, kedaozenn lenkrauzennoù zo pe rakrederien katalizerioù.

## Rizhoù ar soavonoù
An delun hollek (RCO2−)nMn+ o deus ar soavonoù (an alkil eo R, ur metal eo M, karg ar c'hation eo n). Diouzh petra eo Mn+ e vez rummet ar soavonoù. 

### Soavonoù evit ar mekanikoù
Ar soavonoù zo kedaozennoù diazez evit al lard-karr hag an danvezioù-tevaat da lakaat an eoulioù da vezañ gludekoc'h. 

### Soavonoù evit ar vuhez bemdez
Dileizhadusaat a ra kramenn an dud hag an traoù, riñset gant dour goude.

Fardet e vez soavon dre soavonaat druzonioù (trigliseridoù). Sonnel eo ar soavonoù sodiom, graet gant hidroksidenn sodiom, ha blot pe liñvel ar soavonoù potasiom, graet gant hidroksidenn botasiom.

Tennet e vez trigliseridoù eus kraoñ koko, palmez, olivez pe soav, an hini boasañ. An eoulioù had a ra soavonoù dous ha skañv, dreist pep tra an eoul olivez glan.

## Istor

### Un ijinadenn geltiek
Sevel a ra roudoù koshañ un danvez par d'ar soavon da 2800 kent JK, e rouantelezh Babilon. Skrivet e voe un delun soavon gant dour, alkali ha eoul *cinnamomum cassia* war un dablezenn gleiz tro-dro 2200 kent JK. E 1977, Ernest de Sarzec, e penn furchadegoù arkeologel e Telloh, a laka e gouloù kranennoù pri, lod anezho leuniet gant un danvezenn soavonek. Ul lidadur bloaz hag a ra gant ur seurt soavon graet gant druzoni ha ludu bervet a zo displeget gant enskrivadurioù gennheñvel war unan anezho. 

Meskañ a rae an henegiptiz eoulioù plant pe loened gant haloù alkalin da gaout ur seurt soavon.

Ar Gelted kozh hag ar C'hermaned a rae gant soavon graet gant eoul loen, hag a voe dizoloet gant ar Romaned tro-dro 58 kent JK. Un ijinadenn geltiek eo hervez Plinius an Henañ. Ar gerioù soavon er yezhoù romanek a zeu eus ar ger keltiek *sapo*. Ar Romaned, eus o zu, en em walc'he o verata eoul war o c'hroc'hen hag o tennañ anezhañ gant ur strigil.

### Krennamzer
Fardet e veze soavon en Aleppo e Siria gant eoul olivez, alkali ha raz. Ezporzhet e veze d'ar bed muzulman ha da Europa. Graet e veze soavon e Naplouz, Fes ha Damask ivez. En Europa, Italia ha Spagn a oa produourien a-bouez soavon dre eoul loen.

### -
Provañs a brodue kalz soavon, Marselha dreist-holl. Soavon Marselha ha soavon Kastilha, graet gant eoul olivez, a zo brudet c'hoazh hiziv.

### 
Greantelaet eo ar produadur. Ijinet eo ar soavon liñvel.
Yuzevegezh adreizhet

Ar **Yuzevegezh adreizhet** (pe *reformet*) anavezet ivez dindan an anvioù **Yuzevegezh frankizour** pe **Yuzevegezh araogour** zo ul luskad relijiel yuzev. Lakaat a ra pouez war natur kemmus ar feiz, penaos emañ an tu etik dreist an tu lidek ha penaos eo krediñ un diskuliadenn a-hed buhez an nen, e-liamm kreñv ouzh e spered hag e boell ha n'eo ket kreizennet ouzh diskuliadenn Menez Sinai. N'eus ket pouez kement-se war al lid ha n'eo ret heuliañ an halakha hervezo dre m'eo emren an hinienn en o luskad. Digor bras eo ouzh ar bed ha degemer a ra soñjoù ha levezonoù nevez.

Emañ orin al luskad adreizhañ en Alamagn en , gant pennaennoù savet gant ar rabin Abraham Geiger hag e geneiled. Abaoe ar bloavezhioù 1970 e oa bet divizet gant al luskad bezañ an degemerusañ posupl e-lec'h mont war-zu ur c'hlask bezañ splann-naet war an doueelezh. Ul liamm kreñv zo ouzh ar politikerezhioù araogour a-fet kevredigezh (benelouriezh, heñvelrevidi, eneb-gouennelouriezh...) dindan ar ger-stur *Tukkun Olam* (*Dresañ ar bed*). Emañ al luskad en e greñvañ en Amerika an Norzh.
Carlos Casares Mouriño

**Carlos Casares Mouriño** (Xinzo de Limia, 24 a viz Eost 1941 - Vigo, 9 a viz Meurzh 2002) a oa ur skrivagner galizek.
Studioù prederouriezh ha lennegezh a reas e skol-veur Santiago de Compostela. Kelenn a reas e Galiza ha goude-se e meur a skol-veur en Europa a-raok distreiñ d’e vro da vat hag ober e annez e Vigo, ma voe kelenner ha skrivagner.
Levezonet e voe gant mennozhioù Ramón Piñeiro ha re tud an Editorial Galaxia. E 1971 e timezas gant ur Svedadez, Kristina Berg. Mont a reas e-barzh ar Real Academia Galega e 1977, ha dilennet e voe, en anv ar PSdeG-PSOE e parlamant Galiza e 1981.
E 1996 e teuas da vezañ prezidant Kuzul ar Sevenadur Galizat *(Consello da Cultura Galega)*. Kenlabouret en doa ivez gant ar gelaouenn c’halizek *[[Grial]]*, renet gantañ eus 1989 da 2002, ha gant ar pemdezieg spagnolek *[[La Voz de Galicia]]*. Skrivet en deus levrioù diwar-benn Vicente Risco, Otero Pedrayo, Ramón Piñeiro ha Manuel Curros Enríquez ha troet en deus e galizeg levrioù evel *Le petit prince* ("Ar Priñs Bihan", 1983) gant ar Gall Antoine de Saint-Exupéry, *Tordyveln flyger i skymningen* ("Ar c’hwiled a nij da serr-noz", 1989) gant ar Svedadez Maria Gripe pe *The old man and the sea* ("An den kozh hag ar mor", 1998) gant Ernest Hemingway. 

Dezhañ e voe gouestlet Devezh al Lizhiri Galizek *(Dia das Letras Galegas)* e 2017.
Joseph-Dominique de Cheylus

**Joseph-Dominique de Cheylus** a oa bet eskob Treger eus 1762 da 1766.

Genidik e oa eus Avignon; dean iliz Lisieux hag abad Cormeille e voe.

Deut e oa war-lerc'h Le Borgne de Kermoran war gador eskob Treger; sakret e oa bet e Pariz d'ar 25 Ebrel 1762.

Kaset e oa bet da Caors d'an 22 Kerzu 1766, ha goude se da Bayeux e 1776.

Jean VIII Marc de Royère e zeuas war e lerc'h war gador eskopti Treger.

Divroañ e reas e-kerzh an Dispac'h gall da Jerzenez, e-lec'h ma'z eas da Anaon d'an 22 C'hwevrer 1797.

### Levrlennadur
*Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
*Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
Charles-Guy Le Borgne de Kermorvan

**Charles-Guy Le Borgne de Kermorvan** (Pleiben, 12 Genver 1695 – Landreger, 30 Gwengolo 1761) a zo bet eskob Treger eus 1746 da 1761.
Trede mab e oa da Jakez ar Borgn, aotrou Kermorvan ha da Catherine ar Borgn, merc'h Gui ar Borgn, aotrou Treuscoët, ha Soazig Legendre.

Mont e reas da vezañ vikel-vras eskopti Leon evit ar vrezhonegerien, o vezañ brezhoneger e-unan. Degouezhout e reas goude da vezañ vikel-vras evit eskopti Treger.
E deroù 1746 e voe anvet da eskob Treger goude François-Hyacinthe de la Fruglaie de Kerver. Sakret e voe gant arc'heskob Pariz, Jacques Bonne-Gigault de Bellefonds, d'an 11 Gouere 1746.Derc'hel e reas gant e garg eskob, daoust ma oa bet tapet gant seizi. An hini diwezhañ eus eskibien Treger eo bet da vervel en iliz-veur Landreger ha da vezañ sebeliet eno.

Joseph Dominique de Cheylus a zo deut war e lerc'h.

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
François-Hyacinthe de la Fruglaie de Kerver

**François-Hyacinthe de la Fruglaie de Kerver** (Sant-Varzhin-Korle, 2 a viz Meurzh 1687 – Landreger, 23 a viz Kerzu 1745) a voe eskob Treger eus 1731 da 1745.

Vikel-vras eskopti Kernev e oa pa voe anvet da eskob Treger d'ar 27 a viz Kerzu 1731, war-lerc'h Olivier Jegou de Kervilio. Eskobet e voe d'ar 4 a viz Mae 1732.
Enebour kreñv e oa d'ar jansenouriezh.

Charles-Guy Le Borgne de Kermorvan e zeuas war e lerc'h war gador eskopti Landreger.

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental*, Les Presses bretonnes, Sant-Brieg, 1960.
Kotel

Ar **C'hotel** pe **Moger Gornôg** pe c'hoazh **Moger an Daeloù** (( הַכּוֹתֶל הַמַּעֲרָבִי, *HaKotel HaMa'aravi*), anavezet en Islam evel **Moger Buraq** ( **Ḥā’iṭ al-Burāq** حَائِط ٱلْبُرَاق Distagadur arabek : ['ħaːʔɪtˤ albʊ'raːq]) zo ur voger e Jeruzalem anezhañ restachoù ur voger vrasoc'h a zouge kostez-kornôg Eil Templ Jeruzalem savet goude labourioù Herodez Veur evit kelc'hiañ gant mein Menez an Templ. Lec'h santelañ ar Yuzevegezh eo abalamour m'eo ar rivin nemetañ eus o Zempl kozh bet distrujet gant ar Romaned, ouzhpenn bezañ nes Menez an Templ. Aotreet eo pediñ er C'hotel, ar pezh n'eo ket gwir evit Menez an Templ abalamour da abegoù politikel (klask a reer delc'her ur *status quo* e nec'h ar Menez e-lec'h e oa bet savet ur voskeenn gant ar vuzulmaned) kement ha relijiel (n'eo ket aotreet forzh piv en Hael an Haeled ha ne ouezer ket resis ken e pelec'h emañ, dre aon faziañ e oa bet berzet pediñ war krec'h ar Menez gant rabined zo).

En hengoun muzulman eo eno e oa pignet Muhammad war e varc'h askellek da vont d'ar baradoz. Nepell ac'hann, war ar Menez, ez eus bet savet ar voskeenn Al-Aqsa.
C'hallah

**C'hallah** (/ˈxɑːlə/,  חַלָּה‎ *Halla* [χa'la]; liester : **challot** pe **challos** distagadur achkenaz) zo un doare bara yuzev pobet ha debret da bep Chabat pe da vare ar gouelioù yuzev. Fardet e vez da gustum gant bleud, laezh, mel ha vioù. Bara heñvel a gaver en Europa ar Reter met ne ouezer ket hag-eñ int deuet diwar ar C'halah pe eo deuet ar C'halleh diwarno.
Tricoire

**Tricoire** zo un anv-tiegezh gallek.

;Tud vrudet
* Jean Tricoire (1921 - 1994), ur mezeg savet gantañ kelc'h keltiek Kastellbriant,
* Jean-Luc Tricoire (1953 - 2010), un tenner gall,
* Jean-Pascal Tricoire (1963—), ur penn embregerezh gall,
* *Renée Tricoire*, kelennerez war al lizhiri, gwreg Louis Guilloux.
Douron

An **Douron** zo ur stêr e Breizh, e kornaoueg Bro-Dreger, hag a zisparti Aodoù-an-Arvor diouzh Penn-ar-Bed, 28,24 km hed dezhañ
E Skrigneg emañ hec'h andon, hag e Mor Breizh etre Plistin ha Lokireg en em daol er mor.

Meur a wazh-dour a gember gant an Douron, ar Skirioù (er Pontoù), an Dour Uzel (war harzoù Plegad-Moezan ha Tremael) hag an Dourmeur (e-kichen Toull ar C'hirri, e Plistin) en o zouez.

## Liammoù diavaez
*  ''Sandre''
*  ''Natura 2000''
Pourim

**Pourim** (hebraeg : **פּוּרִים** *Pûrîm* "eurioù", diwar **פור** *pur*, troet evel "sort" e Levr Esther, liammet marteze ouzh an Akkadeg *pūru* "maen, jarl" ; anvet ivez **Gouel an Eurioù**) zo ur gouel yuzev e koun an doare ma oa bet savetaet ar pobl yuzev diouzh Haman, ur penn bras eus Impalaeriezh an Ac'haemenided en doa klasket lazhañ holl Yuzevien ar vro, evel m'eo kontet e-barzh Levr Esther (**מגילת אסתר** *Megillat Ester* ; eus ar V kantved a-raok J.K..

Haman a oa kuzulier ar roue pers Asouerus (marteze Kserses Iañ pe Artakserses Iañ, *Khshayarsha* hag *Artakhsher* e henberseg) ha divizout a reas lazhañ holl Yuzevien an Impalaeriezh. Kaset e voe e raktres da netra gant Mordec'hai hag e gouzinez Esther, ha merc'h advabet, aet da rouanez Persia en ur zimeziñ da Asouerus. An deiz ma oa kaset raktres Haman da netra a voe un deiz da gas anezhi ha da lidañ.

Un devezh evit kaout plijadur hag eskemm profoù eo neuze, ha reiñ profoù d'ar re baour ivez. Debriñ hag evañ a reer kalzig d'an noz, betek koll e skiant d'ober an diferañs etre Haman ha Mordec'hai sañset. Selaou a reer *Megillat Ester* en ur ober trouz pa glever anv Haman ha gallout a ra ar vugale en em dreuzwiskañ. Debriñ a reer hamantaschen (*godell Haman*), gwispidoù fardet gant kaotigell prunev.

Hervez an deiziadur hebraek e lider Pourim d'ar 14 a viz Adar, pe d'ar 14 a viz Adar II pa vez lakaet ur miz ouzhpenn.
Mishnah

Ar **Mishnah** ( מִשְׁנָה, "studiañ dre adober", diwar ar verb *shanah* שנה, pe "studiañ hag adwelet", pe c'hoazh "eil") eo an dastumadeg pennañ kentañ a skridoù diwar-benn hengoun dre gomz ar Yuzevien, anvet ivez an Torah dre gomz. Al labour pennañ kentañ a-fet lennegezh rabinek eo ivez. Lakaet e oa dre skrid gant Yehudah HaNasi e penn-kentañ an , d'ur mare, hervez an Talmud, ma oa kreñv heskinerezh ar Yuzevien hag e oa dañjer da goll hengoun dre gomz ar Farizianed. Skrivet eo dre vras en hebraeg michnaek, gant lodennoù en aramaeg.
Falisolle

**Falisolle** (walloneg:* Farjole  *) a oa ur gumun eus Proviñs Namur e Belgia. Gant Lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Sambreville. 
## Ar vourc’h

Rue JJ Merlot.JPG|Ar straed *[[Joseph-Jean Merlot]]*.
Rue JJ Merlot2.JPG| Ar straed *Joseph-Jean Merlot* (tri bloaz goude).
Monument Albert1.JPG|Al leurgêr *[[Alberzh Iañ (Belgia)|Alberzh Iañ]]*. 

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Adalek an 21 betek an 23 a viz Eost 1914 e voe un emgann eno etre ar soudarded c'hall, gant an 2vet Rujumant Troadegiezh, ar 25vet Rujumant Troadegiezh,ar 41vet Rujumant Troadegiezh (Roazhon), ar 47vet Rujumant Troadegiezh (Sant-Maloù), ar 136vet Rujumant Troadegiezh en o mesk hag an tirlu alaman.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Saint Rémy.JPG|An iliz katolik. 

* Iliz katolik *Saint Rémy*.
## Notennoù