Strontiom

Un elfenn gimiek eo ar **strontiom** ; **Sr** eo e arouez kimiek, **38** e niver atomek ha **87,62** e dolz atomek. Ur metal prialkaliek eo ar strontiom, evel holl elfennoù ar strollad 2.

Ur metal blot liv an arc'hant eo ar strontiom, a gaver e kailhoù evel er *strontianit*. Da arvelen e tro pa vez lakaet en aer.
Petra bennak ma kaver strontiom e Stadoù-Unanet Amerika ez eus bet paouezet d'e zastum eno abaoe 1959, ha da fardañ *karbonat strontiom* (SrCO3) e 2006.
Sina eo ar c'henderc'her pennañ er bed (210 000 tonennad e 2011), dirak Spagn (120 000 t) ; Mec'hiko eo an trede (35 000 t), heuliet gant Maroko, Iran, Arc'hantina ha Pakistan. Un 380 000 t bennak a strontiom a voe kenderc'het er bed e 2011.
## Istor
E kêr Strontian, e penn Loch Shuaineart e Bro-Skos (*Sròn an t-Sìthein* e gouezeleg Bro-Skos, "beg run ar boudiged") e voe dizoloet kailh *strontianit* e dibenn an .
E 1790 e verzas ar c'himiour norzhiwerzhonat Adair Crawford e oa un elfenn nevez er c'hailh-se. E 1793 e voe ar c'hailh anvet *strontit* gant ar c'himiour skosat Thomas Charles Hope.
E 1808 e teuas ar c'himiour kerneveurat Sir Humphry Davy a-benn da hiniennekaat an elfenn nevez, a anvas *strontiom* hervez stumm anvioù ar metaloù prialkaliek all. 
## Perzhioù
Ur metal blot eo ar strontiom, ha *govelius* eo (tu zo d'e bladañ a-daolioù mailh).
### Kimiek
Dazgweredus-kenañ eo ar strontiom : pa vez lakaet e darempred gant dour e ro hidrogen (H) ha *hidroksidenn strontiom* (Sr(OH)2) ; deviñ a ra en aer en ur reiñ *oksidenn strontiom* (SrO) ha *nitrid strontiom* (Sr3N2).

### Izotopoù
Stabil eo pevar izotop naturel ar strontiom ; **<sup>88</sup>Sr** eo an hini paotañ (82,58 %), kent **<sup>86</sup>Sr** (9,86 %), **<sup>87</sup>Sr** (7,0 %) ha **<sup>84</sup>Sr** (0,56 %).
*Skinc'hanet* eo **<sup>87</sup>Sr** ivez, da lavaret eo e teu diwar skinoberiegezh 87Rb ; daou zoare **<sup>87</sup>Sr** zo neuze : an hini a zo bet ganet gant stered evel **<sup>84</sup>Sr**, **<sup>86</sup>Sr** ha **<sup>88</sup>Sr**, hag an hini a zo deuet diwar **<sup>87</sup>Rb**.

C'hwezek izotop distabil zo, an hini pouezusañ o vezañ **<sup>90</sup>Sr** (hanter-vuhez : 28,78 bloavezh) ; diwar ar skiriadur derc'hanel e teu, hag e 1986 e kontammas korn-bro Tchornobyl en Ukraina a-c'houde tarzhadenn ur greizenn nukleel.
## Arver
Kentañ arver ar strontiom e voe ar c'henderc'hañ sukr digant beterabez-sukr dre *hidroksidenn strontiom* Sr(OH)2 adalek 1849, ar pezh a voe graet en Alamagn betek dibenn an XIXvet kantved ; tremen 100 000 t a hidroksidenn strontiom a veze arveret bep bloaz kent ar brezel-bed kentañ a-benn kaout sukr.
Skort eo arveroù ar rubidiom hag e genaozadoù hiziv an deiz, hogen implijet e vez da zisrannañ an TDN, da fardañ neudennoù luc'hek, kleuzeurioù (lampoù), binvioù da welet en deñvalijenn. Servij a ra ivez da gevanaozañ kenderc'hadoù kimiek, ha gant ar c'heziom e vez arveret en horolajoù atomek.
Muioc'h ag arveroù zo da kenaozadoù ar strontiom :
* *aluminat strontium* SrAl2O4 : evel fosfor skedus, a bad pelloc'h e lampr ;
* *karbonat strontiom* SrCO3 : fardañ gwarelloù ferrit, tanioù-arvest, ha puraat ar zink ;
* *kloridenn strontiom* SrCl2 : betek 10 % anezhi a vez lakaet e lod toazoù-dent evit an dent kizidik ;
* *nitrat strontiom* Sr(NO3)2 : tanioù-arvest ;
* *sulfat strontiom* SrSO4 : tanioù arvest ;
* *titanat strontiom* SrTi03 : fardañ falsdiamantoù.
Lod kenaozadoù kemplezh a vez arveret er vezegiezh hag e greanterezh an elektronik.

## Notennoù


## Daveennoù
* ''American Chemical Society''  Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / ''Bibliothèque nationale de France''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* ''Pure an Applied Chemistry''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* ''National Institute of Standards and Technology''  Liamm oberiant 18 HER 12
* ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 ''Brookhaven National Laboratory''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''  Liamm oberiant 25 DU 2012
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
* ''National Nuclear Data Center''  Liamm oberiant 09 KZU 12
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
* ''Webelements''  Liamm oberiant 26 HER 2012