open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xandarovula patula

*Xandarovula patula* zo ur spesad kregin ral  eus Meurvor Atlantel ar Biz, Mor Breizh ha Mor an Norzh, kavet etre inizi Kanariez er Su betek Norvegia en Norzh. War aodoù Breizh betek Norzh Frañs e c'hell bezañ kavet ivez. Unan eus ar spesadoù a gaver er genad *[[Xandarovula ]]*e kerentiad an Ovulidae eo, hervez ar *Word Register of Marine species WORMS*.

## Taksonomiezh
Deskrivet eo bet ar spesad gant Thomas Pennant e 1777 ha renket er genad Bulla d'ar mare-se. Diblaset eo bet goude er genad Simnia betek erruout e genad Xandarovula diouzh labourioù an taksonomiourien. Dont a ra e anv eus e zigoradur (patula (latin) = digor ledan) 

Heñvelsterioù a zo hervez an deskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv kozh *Simnia patula* bezañ implijet an aliesañ.
**Bulla patula*, anv an deskrivadur.
**Bulla haliotidea*, *Bulla virginea*, *Ovula pennatiana*, *Ovula blainvillei*, *Ovula adriatica* anvioù aet da get.

## Bevoniezh
Kavet e vez *Xandarovula patula* er mor etre pe don etre 15 ha 75 m donder, war e breizhoù, ar c'hnidaried *[[Alcyonium]]* spp. spesadoù Bronnoù ruz hag *[[Eunicella]]* spp., spesadoù spern-mor pe Hydraria *[[Tubularia indivisa]]*.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin a zo etre 9 ha 25&nbsp;mm hirder.

## Skeudennoù


File:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.MOLL.89586 - Xandarovula patula (Pennant, 1777) - Ovulidae - Mollusc shell.jpeg| *Xandarovula patula e dastumadeg Mirdi ZMA Amsterdam, [[Izelvroioù]]
File:Gorgone verruqueuse (Eunicella verrucosa) (Ifremer 00567-67941).jpg| Spern-mor liv oranjez pe gwenn a gaver e Mor Breizh a vez debret gant *Xandarovula patula*
File:Alcyonium palmatum.jpg|Bronn ruz *Alcyonium*, preizh all *Xandarovula patula*
</gallery>


== Gwelout ivez ==
**Xandarovula hiscocki'' (Lorenz & Melaun, 2011), spesad tost e lec'h bevañ.

## Notennoù ha daveennoù

Liamm diavez evit skeudennoù ar c'hregin bev : https://doris.ffessm.fr/Especes/Simnia-patula-Simnie-a-grande-ouverture-2063
Sappho (genad)

***Sappho*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1849 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : *[[Sappho sparganurus]]*, daou isspesad — *S. s. *'sappho**' ha *sparganura* — dezhañ, brosezat e Suamerika, en un takad hag a ya eus norzh Bolivia da greiz Chile.

## Notennoù ha daveennoù
Hendrik Seyffardt

**Hendrik Alexander Seyffardt**, ganet d'ar 1añ a viz Du 1872 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz C'hwevrer 1943, a oa ur jeneral izelvroat. E-kerzh an Eil Brezel-bed e oa bet o kenlabourat gant Alamagn nazi e-kerzh dalc'herezh an Izelvroioù. Bez e oa bet brudet evit bezañ penn ar Vrijwilligerslegioen Nederland, un unvez eus ar Waffen-SS a oa bet o stourm war Talbenn Reter ar brezel-bed. Drouklazhet e oa bet gant ar Rezistañs izelvroat e 1943.

## Marv
Evel digoll d'e varv ha da hini kenlabourerien all gant an nazied e voe sevenet an Oberiadur Silbertanne, ma voe lazhadeget degadoù a ostajidi izelvroat gant an SS.
## Notennoù ha daveennoù
Theodoros Pangalos

Al Letanant jeneral **Theodoros Pangalos** (Θεόδωρος Πάγκαλος,romanekaet: *Theódoros Pángalos*), ganet d'an 11 a viz Genver 1878 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz C'hwevrer 1952, a oa ur jeneral, politikour ha diktatour gresian. Ofiser uhel enoret, stourmer Venizelour hag enep ar rouantelezh, Pangalos en doa bet ur roll a bouez en emsavadeg Gwengolo 1922 a oa bet o tigadoriañ ar roue Konstantínos I hag e savidigezh an Eil Republik Hellenek. E miz Even 1925, Pangalos a oa bet o sevel un taol-stad bliv hag hep gwad, hag aotreet e oa bet da vont d'ar galloud gant ar Vodadeg vroadel a roas dezhañ ar garg a gentañ ministr. Evel "diktatour bonreizhel" e voe e penn ar vro betek ma voe skarzhet e miz Eost 1926. Etre miz Ebrel 1926 hag e zigadoriañ, e oa bet ivez prezidant ar Republik.

Pangalos en doa kuitaet ar vuhez foran e-pad ur pennad, met chomet e oa oberiant er c'helc'hioù milourel venizelour. E-kerzh Dalc'hidigezh Gres gant an Ahel (1941–1945), Pangalos hag ofiserien vilourel tost dezhañ a oa bet o harpañ savidigezh ar Batailhonoù surentez (Tagmata Asfaleias) kenlabourer. Tamallet e voe dezhañ bezañ kenlabouret gant an Alamanted. Disammet e voe gant ul lez-varn goude ar brezel, ha klasket en doa distreiñ d'ar politikerezh e 1950 met en aner. Marvet e oa e 1952.
Léon Degrelle

**Léon Joseph Marie Ignace Degrelle**, ganet d'ar 15 a viz Even 1906 e Bouillon hag aet da Anaon d'an 31 a viz Meurzh 1994 e Málaga, a oa ur politikour gallek ha kenlabourer gant an nazied eus Belgia. Galloudus e oa deuet da vezañ e-kerzh ar bloavezhioù 1930 e Belgia evel penn ar strollad politikel Rex. E-kerzh dalc'herezh alaman Belgia e-pad an Eil Brezel-bed, e oa bet oc'h emezelañ a youl-vat el lu alaman ha stourmet en doa el Lejion Wallon war Talbenn ar Reter. Goude kouezhadenn an Trede Reich, Degrelle a oa aet d'an harlu da Vro-Spagn frankoour, hag eno e oa deuet da vezañ un hinienn dreistbrudet el luskadoù neveznazi hag a nac'h al Loskaberzh.
Aloubadeg Belgia gant Alamagn (1940)

**Aloubadeg Belgia** pe **Kampagn Belgia** (alamaneg : *Schlacht um Belgien*) (10-28 a viz Mae 1940), brudet e Belgia evel **Campagne des 18 jours** (nederlandeg : *Achttiendaagse Veldtocht*) a voe ul lodenn eus Emgann Bro-C'hall, un argadenn gant Alamagn nazi e-kerzh an Eil Brezel-bed. Padet e oa 18 devezh e miz Mae 1940 ha paouezet e oa gant dalc'herezh alaman Belgia goude kodianidigezh Tirlu Belgia.

D'an 10 a viz Mae 1940, Alamagn he doa aloubet Luksembourg, an Izelvroioù, ha Belgia hervez ar steuñv *[[Steuñv Manstein|Fall Gelb]]* (Degouezh Melen). An nerzhioù lu Kevredet o devoa klasket talañ ouzh an Alamanted e Belgia, en ur grediñ e vije pal pennañ an argadenn enebour. Goude ma vije bet kaset an nerzhioù lu gwellañ di gant Bro-C'hall dreist-holl, etre an 10 hag an 12 a viz Mae, e krogas eil lodenn ar steuñv alaman. Aze e oa ar pal gant an Alamanted terriñ an talbenn dre an Ardenne, ha kerzhout buan war-zu Mor Breizh. An *[[Heer (Wehrmacht)|Heer alaman]]* a oa erruet en aod pemp devezh war-lerc'h, en ur gelc'hiañ al luioù kevredet. An Alamanted a oa bet goustadik o vougañ ar c'hodell e-lec'h ma oa trapet ar Gevredidi, da lakaat anezho da gilañ betek ar mor. Al lu belgiat a godianas d'an 28 a viz Mae 1940, hag echuet e oa an emgann evel-se.
Vlaamsch Nationaal Verbond

Ar **Vlaamsch Nationaal Verbond** ([], "Unvaniezh Vroadel Flamank" pe "Kevre Broadel Flamank"), brudet dre e teskanv **VNV**, a oa ur strollad politikel broadelour flamank hag a oa oberiant e Belgia etre 1933 ha 1945. Troet e oa d'un nerzh kenlabourerezh gant Alamagn nazi e Flandrez e-kerzh mare dalc'herezh alaman Belgia e-pad an Eil Brezel-bed. Aotrouniek, ar strollad a zifenne mennad an "Izelvroioù meur" (*Dietsland*), dre gendeuziñ Flandrez hag an Izelvroioù.
## Goude ar brezel
Ar VNV a oa bet difennet ha lakaet e-maez lezenn ur wech dieubet Belgia. Hendrik Elias, penn ar strollad, a oa tec'het da Alamagn met barnet e voe goude ar brezel ha lakaet en toull-bac'h betek 1959.
## Dilennadegoù

## Notennoù ha daveennoù
Dièja

An **Dièja** (*Diège* e galleg) zo ur stêr en Avairon, 19 km dezhi, a gember gant an Òlt e Capdenac.
## Kumunioù douret
* Vilanòva (andonioù),
* Salas e Corbatièrs (andonioù),
* Naussac,
* Sonnac,
* Capdenac (kember).
Florisuginae

**Florisuginae** a zo un iskerentiad, eus ar c'herentiad Trochilidae, e rummatadur an evned, termenet e 1853 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Daou c'henad evned-kelien a ya d'ober an iskerentiad, brosezat e Suamerika :
## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Topaza]]* - G.R.Gray, 1840 (2 spesad),
* *[[Florisuga]]* - Bonaparte, 1850 (2 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Emsav Flamank

**Emsav Flamank** (izelvroeg: *Vlaamse Beweging*) a vez graet eus hollad ar strolladoù politikel ha sevenadurel eus Belgia er rannvro Flandrez hag un tammig e Flandrez C'hall. A-fed mennadoù politikel e vez lakaet en emsav-se an holl strolladoù a zifenn, a ziorren ar sevenadurezh flamank hag ar yezh izelvroek kement hag an holl aozadurioù pe strolladoù politikel a zifenn mennad un emrenerezh ledanoc'h evit Flandrez e Belgia. Ennañ ez eus ivez broadelourien a glask disrannañ Flandrez diouzh Belgia, pe dre dont da vezañ ur stad dieub pe dre bezañ staget ouzh an Izelvroioù dre mennad an "Izelvroioù meur" (*[[Dietsland]]*).

En , an Emsav flamank a oa dreist-holl unan brogarouriezh sevenadurel hag a lide an hengounioù flamank kement hag an Istor en ur glask kaout un ingalded evito er Stad velgiat. Alies e oant harpet gant an Iliz katolik. Deuet e oa brav an traoù evit an emsav flamank ha tizhet e oa bet darn eus ar palioù, met goude ar C'hentañ Brezel-bed e oa deuet da vezañ kalz radikaloc'h dreist-holl war an dachenn bolitikel. Awenet e oa bet gant an aotrouniegezh hag ar mennozhioù faskour eus Italia. Tizhet don e oa bet goude an Eil Brezel-bed dre ma oa bet o kenlabourat gant an dalc'herien nazi e-kerzh dalc'herezh alaman Belgia. Deuet eo a-benn da zistreiñ kreñv memestra goude ar brezel gant ar Volksunie (1954–2002) hag adkemeret ez eus bet ul lod eus mennozhioù an emsav er strolladoù politikel all eus Flandrez. An emsav flamank a zo renet gant an tu dehoù. An aozadurioù eus an tu dehoù pellañ ha broadelour evel ar Vlaams Belang, Voorpost, Nationalistische Studentenvereniging (Unvaniezh ar Studierien Vroadelour), a zo kreñv-mat er vuhez politikel. En tu kleiz, ar strollad galloudusañ eus an emsav eo ar strollad sokialour ha dizalc'hour Vlaams-Socialistische Beweging. 

Bez ez eus ivez strolladoù siouloc'h ha galloudus evel an N-VA, Nieuw-Vlaamse Alliantie, eus an tu dehoù mirour hag a gemer perzh alies e gouarnamantoù Flandrez. E miz C'hevrer 2025 eo bet anvet Bart De Wever, un ezel eus ar strollad, evel kentañ ministr Belgia. Lies eo ivez an aozadurioù er-maez eus ar jeu parlamantel, darn anezho a zo ezel eus an Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen (OVV, kreizenn kuzuliadenn ar c'hevredigezhioù flamank). E-touez ar re-se eo ar Vlaamse Volksbeweging (VVB, luskad ar bobl flamank) hag a zo an hini galloudusañ.
DeVlag

An **Deutsch-Vlämische Arbeitsgemeinschaft** ("Strollad Labour Alaman-Flamank" ; izelvroeg : *Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap*), brudetoc'h dre an teskanv **DeVlag**, a oa ur strolladig a-du krenn gant an naziegezh ha kenlabourer hag oberiant e Flandrez e-kerzh dalc'herezh alaman Belgia.

Savet e oa bet e 1936 gant ar gelennerien skol-veur Jef Van de Wiele ha Rolf Wilkening evel kevredigezh sevenadurel o klask diazezañ eskemmoù studierien ha kelennerien etre Skol-veur gatolik Leuven ha hini Köln.

Er bloavezhioù 1930 e oa kantadoù a izili. E miz Mae 1940, goude aloubadeg Belgia gant Alamagn, DeVlag a oa kroget da vezañ arc'hantaouet gant an SS, hag adaozet e voe en un aozadur nazi. Da gentañ e oa bet graet dre guzh. An SS-Obergruppenführer alaman Gottlob Berger a oa bet lakaet goude-se da vezañ prezidant DeVlag, ha dre-se e oa bet lakaet ofisiel e oa ar strolladig un is-skourr eus an SS.

## DeVlag ha VNV
Tuadur DeVlag war-zu an SS en doa fuloret ar Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV), aozadur pennañ ar c'henlabourerezh gant an Alamaned e Flandrez dalc'het. Ar VNV a oa bet o harpañ DeVlag da gentañ evit e oberennoù "sevenadurel".
Met ar VNV, hag a oa broadelour flamank, a oa o klask kaout ur Flandrez dieubet, ha marteze an *Dietsland* (Izelvroioù bras), ur wech echuet ar brezel ha trec'h an nazied.

Van de Wiele, eñ, ne wele an izelvroeg nemet evel ur rannyezh eus an alamaneg hag ar bobl flamank evel ul lodenn eus ar « ouenn alaman ». DeVlag a wele ar vroadelourien flamank pe izelvroat evel proviñselourien hepken, hag embann a rae sklaer e oa ret stagañ Flandrez ouzh ar Reich meur alaman.

Ar VNV en doa ivez gwriziennoù kristen, tra ma oa ideologiezh an DeVlag hini an SS a oa enep-kristen. Tra ma oa DeVlag o kendeuziñ gant an SS hag o labourat donoc'h-donañ gant ar Germaansche SS in Vlaanderen, ar VNV a oa harpet gant dalc'herezh milourel ar Wehrmacht (*Militärverwaltung*) ha gant penn ar gouarnamant milourel Alexander von Falkenhausen.

## Notennoù ha daveennoù
Kim Sae-ron

**Kim Sae-ron** (koreaneg: 김새론), ganet d'an 31 a viz Gouhere 2000 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz C'hwevrer 2025, a oa un aktourez sukorean. Kroget e oa da vezañ aktourez pa oa-hi bugel ha dreistbrudet e oa bet gant he roll er filmoù *[[A Brand New Life]]* (2009) ha *[[The Man from Nowhere (film, 2010)|The Man From Nowhere]]* (2010). Deuet da vezañ krennardez, kendalc'het eo gant ar brud en ur gaout rolloù penn, dreist-holl er film *[[A Girl at My Door]]* (2014). An tu a zo bet d'he gwelet e stiradoù skinwel korean, evel *[[Listen to My Heart (stirad skinwel)|Listen to My Heart]]* (2011), *[[The Queen's Classroom (stirad skinwel, 2013)|The Queen's Classroom]]* (2013) hag *[[Hi! School: Love On]]* (2014). Evel den gour, he roll penn kentañ a oa bet en drama skinwel *[[Secret Healer]]* (2016).
## Liammoù diavaez
* Kim Sae-ron war IMDb
Gouffern en Auge

**Gouffern en Auge** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e Kanton Argentan, en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Orne emañ  Gouffern en Auge.
## Istor
### kantved
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Peñse an MV Sewol

D'ar 16 a viz Ebrel 2014, al lestr MV Sewol a oa aet d'ar strad pa oa war e hent eus Incheon betek kêr Jeju e Korea ar Su. Al lestr 6825 tonenn en devoa kaset galvoù argoll pa oa e-tro 2,7 km en norzh da Byeongpungdo da 08:58 KST (23:58 UTC, 15 a viz Ebrel 2014). Diwar un hollad 476 treizhad ha bourzhad, 304 a oa marvet. En o zouez e oa 250 lisead eus Skol eil derez Danwon en Ansan. Tro 82% eus hollad reuzidi ar *Sewol*' a oa bugale ha diwar ar 172 manet bev, ouzhpenn an hanter a oa bet savetaet gant bigi trevour (bigi pesketa pe kenwerzh) deuet da sikour 40 munutenn a-raok ma erruje Gwarded-aod Korea (KCG).
## Notennoù ha daveennoù
Aloïse Sauvage

**Aloïse Sauvage**, ganet d'ar 25 a viz Gwengolo 1992 er Mée-sur-Seine (Seine-et-Marne), a zo un arzourez c'hall. Ober a ra sonerezh hag ivez sinema, sirk a-vremañ ha dañs. 

Merzet da gentañ e-giz aktourez er film *[[120 battements par minute (film, 2017)|120 battements par minute]]* e 2017, kregiñ a reas gant ar sonerezh e 2018. Anvet e voe da-geñver Victoires de la Musique e 2020 er rummad « *Révélation scène* ». E miz C'hwevrer 2020 e teuas hec'h albom studio kentañ er-maez, *Dévorantes* e anv, ha goude-se *Sauvage* e miz Here 2022.

## Sonerezh
Sonerezh Aloïse Sauvage a zeu dreist-holl eus ar rap. Awenet eo gant Diam's pe Stromae ivez. Dre skridoù he c'hanaouennoù e komz Aloïse Sauvage eus ar garantez lesbian (evel war *Jimy*) pe eus an homofobiezh evel war *Omowi* (ur c'hoari gerioù evit Homo, oui !). Bez' ez eus ivez anv eus ezvezañs an tad e-barzh *Papa*, eus ar c'hrign-bev e-barzh *Tumeur* pe eus ar boan-spered gant *Et cette tristesse*.

Degas a ra Aloïse Sauvage da soñj en he c'hanaouennoù ez eus kalz revelourezh ha mennozhioù seksist war an dilhad ha neuz ar c'horf, ha komz a ra ivez eus ar stereotipoù jener rediet d'ar merc'hed. Souten a ra al luskad #MeToo hag e engouestloù. En em dermeniñ a ra evel ur plac'h venelourez.

## Notennoù ha daveennoù
Partidul Naţional Liberal

Ar **Strollad Frankizour Broadel** (roumaneg: Partidul Național Liberal, **PNL**) zo ur strollad politikel demokrat kristen ha mirour sokial eus Roumania (an trede hini galloudusañ e 2024). Adsavet e oa bet e-kreiz miz Genver 1990, nebeut amzer goude Reveulzi 1989 hag a oa echuet gant kouezhadenn ar gomunouriezh e Roumania. Embann a ra bezañ hêr d'ar ar strollad gant ar memes anv, a oa bet oberiant eus 1875 betek 1947 e Rouantelezh Roumania. 

Dre implij al liamm-se en em ginnig alies ar strollad-mañ evel ar c'hentañ strollad politikel savet er vro hag an hini koshañ eus familh ar strolladoù frankizour europat war ar memes tro.
## Notennoù ha daveennoù
Denise Bombardier

**Denise Bombardier** (ganet **Marie Louise Yvette Denise Bombardier**, d'an 18 a viz Genver 1941 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Gouhere 2023) a oa ur gazetennerez, esaourez, skrivagnerez ha maouez ar mediaioù e galleg dreist-holl evit ar rouedad skinwel CBC/Radio-Canada e-doug ouzhpenn 30 vloaz.

Bombardier a oa difennerez ar Francophonie hag alies e oa bet pedet gant Bernard Pivot evit komz a-zivout psyche ar C'hallaoued ha stad ar galleg e Bro-C'hall.
## Marv
Marvet eo gant ur c'hrign-bev d'an oad a 82 vloaz.
## Oberennoù
* *La Voix de la France* (1975)
* *Une enfance à l'eau bénite* (1985)
* *Le mal de l'âme* (with Claude Saint-Laurent, 1989)
* *Tremblement de cœur* (1990)
* *La déroute des sexes* (1993)
* *Nos hommes* (1995)
* *Aimez-moi les uns les autres* (1999)
* *Lettre ouverte aux Français qui se croient le nombril du monde* (2000)
* *Propos d'une moraliste* (2003)
* *Et quoi encore!* (2004)
* *Sans complaisance* (2005)
* *Nos chères amies* (2008)
* *L'énigmatique Céline Dion* (2009)
*  *L'Anglais*  (2012)
*   Une vie sans peur et sans regret. Mémoires (2019)
## Notennoù ha daveennoù
Delacourella

***Delacourella*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1949 gant an evnoniour alaman Hans Edmund Wolters (1915-1991).

## An anv
Dibabet eo bet an anv evit dougen bri d'an evnoniour gall-stadunanat Jean Théodore Delacour (1890-1985) en devoa labouret kalz war daksonomiezh al laboused, reoù ar c'herentiad Estrildidae en o zouez.

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Delacourella capistrata]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Afrika (eus Senegal ha Gambia da c'hGinea ha reter da su Soudan ar Su, kornôg Ouganda ha biz Republik Demokratel Kongo).

## Rummatadur
Dilec'hiet eo bet ar spesad *[[Nesocharis|Nesocharis capistrata]]* d'ober ar genad.

## Notennoù ha daveennoù
Callistocypraea

**Callistocypraea** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touez kalz re all hervez ar **Word Register of Marine Species** (**WORMS**). Bevañ a ra ar gasteropoded-se er Meurvor Indez hag er Meurvor Habask. Spesadoù boutin a-walc'h betek ral-tre int.

## Taksonomiezh
Ar genad *Callistocypraea* a zo bet deskrivet gant F. A. Schilder e 1927.

## Spesadoù
Pevar spesad bev a zo bet renket er genad-mañ (hervez WoRMS e miz C'hwevrer 2025) :

* *[[Callistocypraea aurantium]]* (Gmelin, 1791) spesad boutin ezlec'hel renket a-raok er genad *Lyncina*
* *[[Callistocypraea broderipii]]* (J. E. Gray, 1832) spesad ral renket a-raok er genad *Lyncina*
* *[[Callistocypraea leucodon]]* (Broderip, 1828) spesad ral renket a-raok er genad *Lyncina*
* *[[Callistocypraea nivosa]]* (Broderip, 1827) spesad boutin a-walc'h

Ur spesad a oa renket er genad-mañ a-raok bezañ diblaset en unan all :

* *Callistocypraea testudinaria* (Linnaeus, 1758) = *[[Chelycypraea testudinaria]]* (Linnaeus, 1758)

Spesadoù deskrivet diwar fosiloù er genad *Miolyncina*a zo ivez er genad-se dibaoe an Oligosen diouzh taksonomiourien. 

## Skeudennoù

Naturalis Biodiversity Center - ZMA.MOLL.47182 - Lyncina aurantium (Gmelin, 1791) - Cypraeidae - Mollusc shell.jpeg|*[[Callistocypraea aurantium]]* e mirdi ZMA, Amsterdam, izelvroioù
Shell Cypraea leucodon leucodon var. escotoi.jpg|*[[Callistocypraea leucodon]]*
File:Cypraeidae, Toba Aquarium.jpg|*[[Callistocypraea broderipii]]* er foñs a gleiz, *[[Callistocypraea leucodon]]* dirak ha *[[Leporicypraea valentia]]* e foñs a zehou e mirdi Toba aquarium e Japon.



## Notennoù ha daveennoù
Glaucestrilda

***Glaucestrilda*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1922 gant an evnoniour suafrikan Austin Roberts (1883-1948).

## An anv
Dont a ra eus ar ger henc'hresianek γλαυκός (glaukos = arc'hlas e brezhoneg) stag ouzh anv ar genad *[[Estrilda]]*.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Glaucestrilda caerulescens]]*,
* *[[Glaucestrilda perreini]]*
** *G. p. incana* ha ***perreini***,
* *[[Glaucestrilda thomensis]]*.

O c'havout a reer holl en Afrika issahara, daou (2) isspesad dezhe.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Estrilda]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Avernes-sous-Exmes

**Avernes-sous-Exmes** a oa ur gumun e Bro-C'hall, er rannvro Normandi, e departamant Orne, en arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
## Anv
### Stummoù skrivet
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Exmes, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,84% eus he foblañs e 1911.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Léger*.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavez
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù
Callistocypraea aurantium

***Callistocypraea aurantium *** zo ur spesad kregin boutin a-walc'h ezlec'hel eus Meurvor Habask. Unan eus ar spesadoù a gaver e genad *[[Callistocypraea ]]* e kerentiad an hoc'higed-mor eo, hervez ar *Word Register of Marine species* (*WORMS*).

## Taksonomiezh
Deskrivet eo bet ar spesad gant Gmelin e 1974 ha renket er genad Cypraea d'ar mare-se, ha diblaset eo bet goude er genad *Lyncina* a-raok erruout er genad *[[Callistocypraea]]*. Dont a ra e anv eus al liv orañjez. *Citrus aurantium*= oranjez (Frouezh), aurum = aour.

Heñvelsterioù a zo hervez an deskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Zonaria pyrum* bezañ implijet an aliesañ.
* *Cypraea aurantium * hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ *[[Cypraea]]*.
* *Lyncina aurantium*, anv aet da get. 
## Bevoniezh
Kavet e vez *Callistocypraea aurantium* etre ar mor etre betek ar mor don betek 200 m donder, e frailhoù pe mougevioù, an aliesañ asambles gant spouennoù oranjez. Dastumet alies gant rouedoù don. 

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin a zo etre 85 ha 105&nbsp;mm hirder, nemet e c'heller kavout hiniennoù korr betek 58&nbsp;mm gour, pe ramz betek 121&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Callistocypraea broderipii]]*, *[[Callistocypraea leucodon]]* ha *[[Callistocypraea nivosa]]* spesadoù ar memes genad. 

## Notennoù ha daveennoù
Christian Bougeard

**Christian Bougeard** (ganet e 1952) zo un istorour breton, kelenner war an Istor a-vremañ e skol-veur Brest hag ezel eus Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek (CRBC).

## Levrioù
**Histoire de la Résistance en Bretagne*, Paris, Gisserot, 1992, 118p. .
**Le choc de la guerre dans les Côtes-du-Nord, 1939-1945*, Paris, éditions J.-P. Gisserot, 1995.
* *René Pleven, un Français libre en politique*, Presses universitaires de Rennes, 1994, 473 p., lenn enlinenn
* *La Résistance et les Français : enjeux stratégiques et environnement social*, renet gant Jacqueline Sainclivier ha Christian Bougeard, Presses universitaires de Rennes, 1995.
* *La Bretagne d’une guerre à l’autre (1914-1945)*, Paris, éditions J.-P. Gisserot, 1999.
* *Élites et notables en Bretagne de l’Ancien Régime à nos jours*, renet gant Ph. Jarnoux ha C. Bougeard, Brest, CRBC, Kreiz 10, 340 p., 1999.
* *Tanguy Prigent, paysan ministre*, Presses universitaires de Rennes, 2002, 363 p. lenn enlinenn
* *La Bretagne pendant la Seconde Guerre mondiale et les identités régionales*, Christian Bougeard, Brest, CRBC, 2002
* *Occupation, Résistance, Libération en Bretagne en 30 questions*, La Crèche, Geste éditions, 2005, 62 p.
* *Les socialistes dans le Finistère (1905-2005)* (kenlabour), Roazhon, éd. Apogée, 2006. p.&nbsp;105-212.
* *Gens de Bretagne (1880-1960)*, Paris, Éditions du Chêne, 2009, 296 p
Alis

Un anv-bihan brezhonek, kembraek hag okitanek eo **Alis**.

## Gerdarzh
Deveret e vefe Alis, hervez lod, eus ar germaneg Adelheid ha lakaet da gevatal d'an anv-bihan galleg Cécile.

## Yezhoù all
* Alica e slovakeg
* Alice e galleg, saozneg, portugaleg
* Alicia, e latin hag e spagnoleg
* Alícia e katalaneg ha portugaleg
* Alicija e lituaneg
* Alicja e poloneg
* Alico en esperanteg
* Alike, Alize, pe Alitz en euskareg
* Αλίκη (Alíkē) e gresianeg
* Αλήθεια (alétheia), αληθησ (alethés) e gresim
* Aliisa e finneg
* Алиса (Alisa), e rusianeg
* Alix, stumm gallek kozh
* Alíz en hungareg
* אליס (Aliza) en hebraeg
* Alizia en aragoneg
* Arisu e japaneg
* Licia en asturianeg

## Tud

### Priñsezed

* Alis Antioc'heia, pe Alis Jeruzalem (war-dro 1110 † goude 1151)
* Alis Champagn, pe Alice Kiprenez (1195/1196–1246)
* Alis Breizh (1200 - 1221), Dugez Breizh etre 1203 ha 1221, merc'h da Guy de Thouars ha Konstanza, dimezet gant Pêr Mauclerc ha bet tri a vugale: Yann, Yoland hag Arzhur.
* Alis Breizh, (1243-1288) merc'h d'an dug Yann Iañ ha d'e wreg Blanche de Navarre. Dimeziñ a reas da Yann Iañ, kont Bleaz
* Alis Breizh-Veur, priñsez saoz, deuet da vout Alice von Hessen-Darmstadt (1843 – 1878), ur verc'h d'ar Rouanez Victoria ha gwreg Loeiz IV Hesse-Darmstadt.
* Alis Heine (1858-1925), priñsez a Vonako, pried da Alberzh I Monako
* Aleksandra Fiódorovna Románova (1872-1918), impalaerez an Holl Russiaoù, bet ganet Alis de Hesse-Darmstadt, nizez d'ar rouanez Viktoria.
* Alis Albania (1883 -1981), kontez Athlone
* Alis Battenberg (1885-1978), anvet ivez *Priñsez Andrev Gres ha Danmark*, mamm ar priñs Philip of Edimburg, ha dre-se mamm-gaer ar rouanez saoz Elesbed II
* Alis Bourbon-Parma (1917-2017), dikez Kalabria, priñsez Parma e voe priñsez an Div Sikilia, dukez Kalabria hag infantez rouantelez Spagn diwar eurediñ gant Alfoñs Bourbon.
* Alix de Foresta (1926-1997), priñsez Napoleon, priñsez an impalaeriezh c'hall dre eured gant ar priñs Loeiz, priñs Napoleon ("Poleon IV" evit an darn vrasañ eus ar vonapartourion).

### Tud all
Sellit ouzh ar pennad Alice.

## Oberennoù
* Troioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù (*Alice's Adventures in Wonderland*) (1875) a zo ur romant saozneg gant Lewis Carroll a voe lakaet e brezhoneg gant Herve Kerrain evit embannadurioù An Here hag embannet e 1995.

Evit an oberennoù all, sellit ouzh ar pennad Alice.

## Levrlennadurezh, daveennoù
* Chantal Tanet, Tristan Hordé, *Dictionnaire des prénoms*, Paris, Larousse Références, 2009, 675 p. (), p. 21
* Albert Dauzat, *Noms et prénoms de France*, Librairie Larousse 1980, édition revue et commentée par Marie-Thérèse Morlet. p. 6a.
* Mike Campbell. "Meaning, Origin and History of the Name Alice" *Behind the Name* https://www.behindthename.com/name/alice. Sellet 2025-02-20.
* Yáñez Solana, Manuel (1995). *El gran libro de los Nombres*. M. E. Editores, Madrid. .
* Montes Vicente, José María (2001). *El libro de los Santos*. Alianza, Madrid. .
Viktoriia Roshchina

**Viktoriia** **Volodymyrivnaa** **Roshchina** (ukraineg: *Вікторія Володимирівна Рощина*) a oa ur gazetennerez ukrainat bet ganet d'ar 6 a viz Here 1996 e Zaporijjia hag aet da Anaon d'an 19 a viz Gwengolo 2024. Evit meur a vedia he deus labouret evel kazetennerez dizalc'h, en o zouez an *[[Ukrainska Pravda]]*, *[[Radio Free Europe]]* hag ar chadenn enlinenn *Hromadske*. Adalek miz C'hwevrer 2022 he deus skrivet war ar brezel bras en Ukraina, evel da skouer war Seziz Marioupol ha war buhez an dud en tachennoù aloubet. E miz Meurzh 2022 e voe harzet div wech gant soudarded rusian, e Vasylivka da gentañ hag e korn-bro Berdiansk da c'houde. Pa voe tapet evit an eil gwech e voe bac'het ha goulennataet gant paotred an FSB e-pad dek devezh. E fin ar bloaz e oa bet roet *Priz ar Galonegezh* dezhi gant un ensavadur kazetennerezed, an International Women's Media Foundation. Ne oa ket bet resevet he friz ganti, abalamour m'he doa kavet gwelloc'h chom da gazetenniñ en Ukraina e-lec'h mont d'ar Stadoù-Unanet d'al lid.

E miz Eost 2023 e oa aet Viktoriia Roshchina diwar wel. Lavaret he doa d'he mignoned e oa e soñj da labourat er rannvroioù ukrainat aloubet gant Rusia. Kredapl e felle dezhi mont e-kostez Zaporijjia da gelaouiñ diwar-benn ar pezh a c'hoarveze e trowardroioù ar greizenn-nukleel ha stankell Kakhovka. Gouzout a reer e oa deuet a-benn da vont tre e Rusia, e penn-kentañ-tout miz Eost, o veajiñ dre Bolonia. E miz Ebrel 2024 e oa bet roet da c'houzout gant ar Rusianed e oa bet harzet Viktoriia Roshchina ganto ha kaset d'an toull. Prizoniet e vefe bet e Berdiansk da gentañ hag e Taganrog da c'houde, evel difennerien Azovstal. Evit sevel enep an dra-se he defe divizet ar gazetennerez chom hep debriñ tamm. Abalamour da se e vefe deuet da vezañ gwan-bras ha treut-askorn tamm-ha-tamm.
## Marv
E miz Here 2024 e oa bet embannet gant Ministrerezh Rusia an Difenn e oa marvet Viktoriia Roshchina d'an 19 a viz Gwengolo 2024, tra ma oa kaset eus Taganrog d'ur prizon e Moskov. Lod a lavar e oa diviet gant he harz-debriñ, hervez tud all ez eo abalamour ma oa bet gwallgaset. N'haller ket gouzout hag-eñ e oa bet boureviet evit gwir, rak n'eo ket bet kaset he c'horf-marv da Ukraina evit c'hoazh.
E miz C'hwevrer 2025 n'oe ket bet rentet korf Roshchina c'hoazh.
## Notennoù ha daveennoù
Ukrainska Pravda

***Ukrainska Pravda*** (ukraineg: *Українська правда*, Gwirionez Ukrainat) zo ur gazetenn enlinenn ukrainat savet gant Georgiy Gongadze d'ar 16 a viz Ebrel 2000 (devezh ar referendom war bonreizh Ukraina). Darn eus ar pennadoù a zo en ukraineg (hag a vez troet alies e rusianeg) ha lod choazet a vez troet e saozneg. Ur gazetenn da vezañ lennet gant ar braz eus an dud eo gant ur sell spis war politikerezh Ukraina.

E Mae 2021, ar berc'hennez Olena Prytula he devoa gwerzhet 100% eus he gwirioù war *Ukrainska Pravda* da Dragon Capital. A-raok ma vije sinet an emglev etrezo e oa bet embannet sklaer ne vije ket kemmet doareoù ober ar gazetenn.
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
*  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Seziz Marioupol

**Seziz Marioupol** a oa kroget d'ar 24 a viz C'hwevrer 2022 ha padet betek an 20 a viz Mae. Ul lodenn eo bet eus aloubadeg Ukraina gant Rusia. Stourmet eo bet etre nerzhioù lu Rusia (harpet gant bezenoù Republik pobl Donetsk) ha nerzhioù tirlu Ukraina evit bezañ mestr war kêr Marioupol e gevred Ukraina. Padet eo tost da dri miz, met trec'h e oa bet ar Rusianed ha Republik Pobl Donetsk a-benn ar fin. Kollet e oa bet gant Ukraina mestroni war ar gêr. Holl nerzhioù Ukraina a oa chomet e kêr o devoa kodianet en Uzin houarn ha dir Azovstal d'an 20 a viz Mae 2022, pa oa bet urzhiet dezho paouez gant ar stourm.
## Notennoù ha daveennoù
Eutrichomyias

***Eutrichomyias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1939 gant an evnoniour alaman Wilhelm Meise (1901-2002).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Eutrichomyias rowleyi]]*, brosezat e Sangilhe, un enezeg en norzh da Sulawesi (Indonezia).

## Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Monarchidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
KEXP-FM

**KEXP-FM** zo ur chadenn skingomz hag a zo he studioioù e Seattle (Stad Washington) er Stadoù-Unanet. Ur chadenn bublik eo : renet hag arc'hantaouet e vez gant Skol-veur Washington, gant ar mesen Paul Allen hag e ensavadur, ha gant he selaouerien. Sonerezh rock dizalc'h hag *alternative* a vez skignet ganti peurvuiañ, daoust ma'z eus ivez programmoù gant tonioù hip hop, afrobeat, punk, blues ha folk, peotramant a bep seurt sonerezhioù eus ar bed. E korn-bro Seatlle e c'haller selaou KEXP-FM dre ar bandennoù FM (frekañs 90,3 MHz) hag e pep lec'h er bed dre streaming ha dre loarell. KEXP-FM zo bet degaset brud dezhi gant he chadenn YouTube, lec'h ma vez embannet videoioù sonadegoù hag atersadennoù enrollet ganti en he studioioù.
Rex (strollad politikel)

**Talbenn Poblek Rex** (galleg: Front populaire de Rex), pe **Strollad Reksist**, berraet en **Rex**, a oa ur strollad politikel katolik eus an tu dehoù pellañ, aotrouniek ha korfuniadour oberiant e Belgia, eus 1935 betek 1945. Krouet e voe gant ar c'hazetenner Léon Degrelle. Difenn a rae ur vroadelouriezh velgiat hag ar roueelouriezh. Da gentañ holl, ar strollad a glaske keveziñ e Flandrez ha Wallonia, met biskoazh n'en doaa graet berzh er-maez eus takad gallek Wallonia ha Brusel. An anv a oa deuet diwar ar gazetenn hag embanner katolik roman *Christus Rex* (Latin evit Krist ar Roue).
## Notennoù ha daveennoù
Brunhilda

***Brunhilda*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Brunhilda charmosyna]]*
** *B. c. *'charmosyna*** ha ''kiwanukae'',
* ''[[Brunhilda erythronotos]]''
** ''B. e. delamerei'', ***erythronotos**' ha *soligena*.

O c'havout a reer e reter ha su Afrika, pemp (5) issepsad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e vezent er genad *[[Estrilda]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Eugerygone

***Eugerygone*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1901 gant ar skiantour alaman Otto Finsch (1839-1917).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Eugerygone rubra]]*, brosezat e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Bagad Plougastell

**[[Bagad]] Plougastell** zo ur strollad sonerezh breizhek lec'hiet e Plougastell-Daoulaz e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet e oa bet e 1973. Liammet eo bagad Plougastell ouzh bagad Gwipavaz peogwir e son an daou vagad asambles evit ar gevredigezh "Ribl an Elorn".
Luce Loyant

**Luce Loyant**, pe **seurez Claire Joseph**, ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1924 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Here 2024, a oa ur stourmerez vreton.
## Buhez
Merc'h e oa da Job Loyant, stourmer breton ha kenlabourer bras Camille Le Mercier d'Erm, hag en doa sikouret da grouiñ Strollad Broadelour Breiz e 1911. Tremenet he doa Luce Loyant he yaouankiz e Bro-Naoned. Gant he c'hoar Madeleine e oant bet o werzhañ Ololê. He buhez-pad e oa bet o stourm, en ur vezañ ezel eus strolladoù niverus an Emsav. Bet e oa bet war listenn an UDB e Lannarstêr e 2014, « *Amzer dazont Lannarstêr e Breizh, l'Avenir de Lanester en Bretagne*  .

Ne oa ket-hi brezhonegerez a-vihanik, memes ma komprene ar yezh dre forzh kaout kement a stourmerien o tremen e ti he zud. Erruet war an oad e oa bet o teskiñ brezhoneg.

### Afer ar chekenn e brezhoneg
Un tammig brud a oa bet tapet ganti e 2014 pa oa bet nac'het ur chekenn e brezhoneg gant GDF-Suez, padal e oa ar boaz ganti d'en ober hep kudenn ebet betek-neuze. 
## Liammoù diavaez
* Luce Loyant o kanañ e-pad interamant he c'hamaladez Deneza Bricaud
* ''Nac'het 'zo bet chekennoù e brezhoneg get GDF Suez'' war RGB
## Oberennoù
* Enklask Finote Péresse ha Luce Loyant (1995) war muntr an abad Emmanuel Rallier, evit ar gelaouenn « Gwenn ha Du » , niverenn 112 (1996).
## Daveennoù
James Lawton Wingate

**Sir James Lawton Wingate**, ganet e Kelvinhaugh (ur c'harter eus Glasc'ho) d'an 9 a viz Here 1846 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Ebrel 1924 e Dinedin, a oa ul livour skosat.
Oliver Anthony

**Christopher Anthony Lunsford** (ganet d'an 30 a viz Even 1992), brudet dre e anv micher **Oliver Anthony Music** (simplaet en **Oliver Anthony**), zo ur c'haner ha soner stadunanat hag a ra sonerezh Country folk. E miz Eost 2023 en doa embannet e-unan ar ganaouenn single ''Rich Men North of Richmond'', a oa bet degemeret er ''Billboard'' Hot 100 hag a reas anezhañ ar c'hentañ arzour o tizhout ur plas ken uhel a-daol-trumm.

Renket eo bet ivez er *Billboard* Hot 100  *Ain't Gotta Dollar*  ha *Rich Men North of Richmond* .

## Buhez
### Penn-kentañ
Lunsford en doa adkemeret anv e dad-kozh "Oliver Anthony" evit enoriñ anezhañ war al leurenn hag ober dave da varevezh an diwaskenn hag en doa bet bevet.

## Notennoù ha daveennoù
Sonerezh folk a-vremañ

**Sonerezh folk a-vremañ** a vez graet eus un hollad ledan a zoareoù sonerezh deraouet en  ha kendalc'het abaoe hag a zo liammet ouzh ar sonerezh folk hengounel. Kroget e-kreiz an XXvet kantved, un doare nevez da seniñ ha kanañ ar sonerezh folk hengounel a oa kroget da zont war-wel. Graet e vez anezhañ "(eil) adsav ar folk" ha bet e oa en e varr er bloavezhioù 1960. An anv brudetañ evit ar sonerezh-se a zo "folk music", met graet e vez ivez "sonerezh folk a-vremañ" pe "folk revival music" anezhañ. Ar c'hemm er sonerezh folk a oa kroget dreist-holl er Stadoù-Unanet, setu perak e vez graet anezhañ ivez Adsav ar sonerezh folk stadunanat. Stummoù kemmesk evel ar folk rock ha doareoù all a zo ganet diwar ar folk a-vremañ. Ma vez disheñvelaet ar sonerezh folk a-vremañ diouzh ar sonerezh folk hengounel, mesket e vezont alies pa vez graet gant memes anv saoznek evito, ha pa vez sonerien hag abadennoù o kemmeskañ an daou seurt, sonerezh hengounel ha sonerezh a-vremañ.

## Notennoù ha daveennoù
Chloebia

***Chloebia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Chloebia gouldiae]]*, brosezat e norzh Aostralia (eus Aostralia ar C'hornôg da viz Queensland).

## Notennoù ha daveennoù
Ortygospiza

***Ortygospiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Ortygospiza atricollis]]*, unnek isspesad — *O. a. ansorgei*, ***atricollis***, *digressa*, *dorsostriata*, *fuscata*, *fuscocrissa*, *gabonensis*, *muelleri*, *pallida*, *smithersi* hag *ugandae* — dezhañ, brosezat en Afrika issahara.

## Rummatadur
Dilec'hiet eo bet ar spesad *locustella* er genad *[[Paludipasser]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Courménil

** Courménil** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
* E Courménil emañ andonioù an Dives.
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gacé, e Distrig L'Aigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Exmes e 1801.
### 
* E 1822 e voe staget kumun Malnoyer ouzh kumun Courménil.
### 
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia*, luc’hskeudennoù.
* Ar c'hastell. .
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Paludipasser

***Paludipasser*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1909 gant ar skiantour breizhveuriat Sheffield Airey Neave (1879-1961).

## An anv
Dont a ra eus an daou c'her latin palūs (geun e brezhoneg) ha passer (golvan e brezhoneg).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Paludipasser locustella]]*, daou isspesad — *P. l. *'locustella**' hag *uelensis* — dezhañ, brosezat en Afrika issahara.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Ortygospiza]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Kommando Landerne

E miz Ebrel 1943, ar *[[Gestapo]]* en doa savet unvezioù oberiant fiñv, renet gant ar c'horonal Pulmer. Pal pennañ an unvezioù nevez-krouet e oa stourm a-enep ar Rezistañs. Meur a *G/Kommando* a oa bet savet e Breizh e Gwened, Pondi, Logunec'h, Brest, Kemper, Sant-Brieg, met an hini brudetañ a chom **Kommando Landerne** (Kommando IC 343) savet e fin miz Ebrel 1944 e Landerne. Brudet eo chomet gant an anv **Kommando Schaad**, diwar anv unan eus e izili alaman Herbert Schaad, memes ma oa al letanant alaman Willy Krüger, a oa penn ar Gestapo e Roazhon, gwir penn an unvez. A-wechoù e vez graet SD Landerne eus an unvez.

## Izili ar C'hommando
Kommando Landerne a oa savet gant 18 soudard alaman hag un dek bennak a ajanted titouriñ gall, en o zouez un nebeud broadelourien vreton, evel André Geffroy (lesanvet « Le Grand Gef »), Paul Le Rest (a orin eus Brest) hag Hervé Botros, a orin eus Lanneur (gwallvrudet e oa evit bezañ taer ha garv e-kerzh goulennatadennoù ar rezistanted), ha rezistanted troet goude bezañ bet harzet, evel Jean Corre (eus Hañveg), harzet e fin miz Eost 1944 ha Gabriel Poquet hag a voe « kondaonet da seizh vloaz labour-ret ».

Nav broadelour breton, ezel eus unan eus ar bezenoù breton (*[[Bezen Perrot]]*, Kommando Landerne, strollad ar *[[Selbstschutzpolizei]]* renet gant Guy Vissault de Coëtlogon, milisianed Joseph Darnand…) a oa bet kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet : Pierre Bernier (eus Pennestin), Hervé Botros (eus Lanneur, lazhet e Kemper), Guy Vissault de Coëtlogon (eus Roazhon), André Geffroy (lesanvet « Ferrand », eus Peurid-ar-Roc'h), Claude Geslin (eus Roazhon), Corentin Kergoat (eus Kastellin), Joseph Le Ruyet (eus Bubri) hag ar c'homandant Thomas (eus Roazhon). André Geffroy (lesanvet « Le Grand Gef »), eus Lannuon, a voe kondaonet d'ar marv ivez, met kemmet e voe an tamall goude-se. Daouzek den a voe kondaonet d'ar marv dre zesfailh : Michel Chevillotte (eus Brelez), Louis Feutren (eus Roazhon), Gilbert Foix (eus an Alre), Yann Goulet (eus Sant-Nazer), Hervé Le Helloco (eus Pondi), Guy Hernot (eus Sant-Tegoneg), Edmond Joly (eus Roazhon), Célestin Lainé (eus Naoned), Jean L'Haridon (eus Kastellin), Auguste Ménard (eus Gwitreg), Olier Mordrel, kondaonet dija d'ar marv e 1939 asambles gant Frañsez Debauvais, hag Ange Péresse (eus Bubri) ; kemmet e voe ar c'hastizoù ha goude-se distaolet.

## Notennoù ha daveennoù

## Levrlennadur
* Louis Blaudy, *Le Kommando de Landerneau (17 avril - 6 août 1944)*, memor master 2, Skol-veur Breizh-Izel, 2021-2023
Pattern 1914 Enfield

Ar **Pattern 1914 Enfield** zo ur fuzuilh-vorailh breizhveurat implijet a-nebeudoù gant ar British Army, ha gant arme ar Stadoù-Unanet dindan an anv **M1917 Enfield**, e-pad ar Brezel-bed Kentañ dreistholl.

## Istor
Un nebeud bloavezhioù a-raok ar Brezel-bed Kentañ e soñje da bennoù zo e arme ar Rouantelezh-Unanet ne oa ket efedus ar fuzuilhoù Lee-Enfield SMLE. Ur fuzuilh-vorailh, diazezet he gwikefre war reoù Mauser, a voe savet hag anvet **P13** (evit ***Pattern 1913***). Kambret e oa evit ur munision nevez ha galloudusoc'h, an .276 Enfield, a oa sañset kemer plas an .303 British. E deroù ar brezel e vankas buan armoù-skoaz d'ar vro : divizet e voe adkambriñ ar P13 e .303 British, ha lakaat ober anezhi er Stadoù-Unanet dindan an anv **Pattern 1914**, pe **P14**. Adalek 1915 ha betek 1917 e voe produet eno gant Winchester, Remington hag arsanailh Eddystone, ur rann eus Remington. Ar stumm-mañ a voe implijet war an talbenn, lod anezhe en ur stumm fuzuilh-resisted gant ul lunedenn. Herbert W. McBride, ur soudard kanadian hag a rae gant ur Pattern 1914 Enfield, a voe e-touez ar re gentañ o skrivañ ul levr diwar-benn an taktikoù ijinet pe gwellaet gant ar sniperien da vare ar Brezel-bed Kentañ.

### Stumm M1917 Enfield
Pa erruas ar Stadoù-Unanet er brezel e 1917 en em gavjont gant ar memes kudenn, pa oa re izel an niver a fuzuilhoù Springfield M1903 gante. Divizet e voe neuze lakaat an tri embregerezh da broduiñ ur stumm eus ar Pattern 1914 anvet **M1917 Enfield**, dezhañ ar c'halibr .30-06 Springfield hag un nebeud kemmoù. 

### Goude ar Brezel-bed Kentañ
Padout a reas implij ar fuzuilh betek kreiz an XX kantved, evel da vare Brezel Spagn, hag en Eil Brezel-bed, etre daouarn an Home Guard pe ar Forces Françaises Libres da skouer. Ur stumm e 7,92 × 57 mm Mauser a voe produet gant Remington e 1934.


Restr:Sakala pat ajateenijad.jpg|Soudarded Batailhon Partizaned Sakala (hiziv-an-deiz Eil Brigadenn Troadegiezh Estonia) gant fuzuilhoù Pattern 1914, war-dro 1939-1940
Restr:The Home Guard 1939-1945 H1917.jpg|Izili an Home Guard o vezañ stummet war implij an arm
Restr:The British Army in the Normandy Campaign 1944 B8178.jpg|Ur soudard saoz o pleustriñ gant ur stumm sniper eus ar P14 (27 a viz Gouere 1944, Normandi)


## Levrlennadur
*  Bruce N. CANFIELD, *The U.S. Model 1917 Rifle*, Andrew Mowbray Publishing Inc., 2024, 300 p., ISBN 9781931464925

## Daveennoù
Cariama

***Cariama*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Cariama cristata]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika (Arc'hantina, Bolivia, Brazil hag Uruguay).

## Notennoù ha daveennoù
Chunga

***Chunga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Chunga burmeisteri]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika (eus su Bolivia ha kornôg Paraguay da greiz Arc'hantina).

## Notennoù ha daveennoù
La Sala

**La Sala** zo anv meur a lec'h en Okitania :

* La Sala (Avairon)
* La Sala (Gard)
* La Sala (Hautes-Alpes)
* La Sala (Lozère)
Game of Thrones: Kingsroad (c'hoari video)

**Game of Thrones: Kingsroad** zo ur c'hoari video doare ARPG ha free-to-playy rakembannet d'ar 26 a viz Meurzh  2025  war ar savennoù urzhiataer hag Android . Sevenet eo gant Netmarble Neo ur studio c'hoarioù video sukorean hag embannet gant Netmarble. Tremen a ra an istor e bed Game of Thrones. Anv ar c'hoari a zo bet awenet gant eil lodenn ar c'hentañ koulzad  eus ar stirad skinwel, anvet The Kingsroad. 
## Istor
An istor a dremen etre ar c'houlzadoù pevar ha pemp eus ar stirad skinwel gant HBO 
## Doare c'hoari
Tri rummad tudennoù posubl a vo tu da c'hoari : pe marc'heg pe goprsoudard pe lazher c'hoazh. Pep rummad a ro an tu da gaout donezonoù liammet ouzh an arketep.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Skol Uhel Emil Ernod

**Skol Uhel Emil Ernod** a voe un taol-esae evit krouiñ ur seurt deskadurezh vrezhonek a live skolveuriek diwar atiz Framm keltiek Breizh e 1941. Estreget ur skol uhel vrezhonek, ar skol uhel-se, anvet en enor d'ar c'helenner skol-veur Emil Ernod, marvet e 1938, a voe staliet e Roazhon. Kentelioù a voe roet er sal vras prestet gant Kelc’h keltiek Roazhon adalek miz Du 1941.

## Krouidigezh
Pa voe savet kevrennoù ha bodadegoù Framm keltiek Breizh e-doug Sizhun keltiek Roazhon, e miz Here 1941, e tegemeras Bodadeg ar Studioù brezhonek ur mennad evit ma vije unan eus kefridioù ar Framm digeriñ skolioù uhel brezhonek a rofe kentelioù a live skolveuriek. Rener ar skol e voe Roparz Hemon, p’edo rener ar Framm, hag ar chomlec’h-post e voe e hini.
Kroget e voe gant tri rummad a gentelioù d’ar sadorn 15 a viz Du 1941, d’an abardaez.

## Endalc’h hag eurioù ar c’hentelioù
Er rummad anvet Lennegezh e voe kentelioù diwar-benn ar Barzhaz Breizh displeget gant Abeozen.
Er rummad anvet Iwerzhoneg e voe kentelioù roet gant Fant Rozeg, pried Loeiz Andouard.
Er rummad anvet Yezhoniezh e voe kentelioù war ar c’herneveg roet gant Roparz Hemon.

En eil lizher-kemenn ar Framm e weler e oa bet kaset kentelioù Abeozen da bep gwener d’an abardaez, pa voe graet re an daou rummad all a-bep-eil d’ar sadorn d’an abardaez.
 
## Notennoù ha daveennoù