open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saelred Essex

**Saelred Essex** a voe roue Essex eus 709 da 746. An tron en-defe gounezet abalamour d'é vezañ diskennet eus Sigeberht II Essex. E-pad un darn eus e ren e renas asambles gant Swaefbert Essex, war a seblant. Isrouantelezh Middlesex en-defe renet hemañ.

Anavezout a reer amzeriad e varv dre ar C'hronik Angl-ha-Saozon
Kensonenn drekkevig dre fic'hal divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekkevig dre fic'hal divouezh treuzskrivet [t͡ʃ] (kent: [ʧ]) hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 103.

Treuzskrivet e vez ivez a-wezhoù: [tʃ], [t̠ʃ], [c], [č], [ch], [tc], [tš], [cs] ha [cz].

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar gensonenn kevig dre serriñ divouezh ([t]) hag ar gensonenn drekkevig dre daravat divouezh ([ʃ]).

Peurliesañ e vez implijet ivez an hevelep arouezenn [t͡ʃ] evit treuzskrivañ ar gensonenn kevig-staon dre fichañ divouezh a ranke bezañ treuzskrivet  en un doare resis kavet er sinaeg mandarinek, er ruseg, er japaneg hag en taieg.

E brezhoneg e vez kavet e rannyezhoù 'zo komzet e Bro-Wened, d.s. *ket* [t͡ʃɛt] e lec'h [kɛt].

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn drekkevig
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn dre fic'hal
* Kensonenn divouezh
C'hoantegezh

Ar **c'hoantegezh** , pe **gwallc'hoantegezh** a vez kemmesket talies gant ar warizi.

## C'hoantegezh, gwallc'hoantegezh
Peurvuiañ e kaver gwelloc'h ober gant **gwallc'hoantegezh** pa gomzer eus ar pec'hed pe ar gwalldech, abalamour ma'z eo resisoc'h.

## Gwallc'hoantegezh ha gwarizi
Ar warizi zo aon da goll un dra bennak a yafe gant unan all (alies an den a garer). 
Ar wallc'hoantegezh eo ar boan gouzañvet gant an hini n'en deus ket un dra hag a wel gant ar re all.
David Levy (c'hoarier echedoù)

**David Neil Lawrence Levy** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1945 e Londrez (Bro-Saoz).

C'hoarier echedoù skosat.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* The History of Computer Chess: An AI Perspective. Watch Full Lecture - WMV 183MB | Google Video featuring Murray Campbell (IBM Deep Blue Project), Edward Feigenbaum, David Levy, John McCarthy, and Monty Newborn. at Computer History Museum
*Statistics at ChessWorld.net
* Levy and the hacker at crypt magazine
Kensonenn drekkevig dre fic'hal mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekkevig dre fic'hal mouezhiet treuzskrivet [d͡ʒ] (kent: [ʤ]) hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 104.

Treuzskrivet e vez ivez a-wezhoù: [dʒ], [ǰ], [ǧ], [ǯ], [dž] ha [cz].

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar gensonenn kevig dre serriñ mouezhiet ([d]) hag ar gensonenn drekkevig dre daravat mouezhiet ([ʒ]).

E brezhoneg e vez kavet e rannyezhoù 'zo komzet e Bro-Wened, d.s. *Gwened* [d͡ʒw:ened] e lec'h [gw:ened].

## Skouerioù
* Albaneg: ***xh'''am'' , "gwer"
* [[Amhareg]]: እንጀራ ''ən'''ǧ'''ära'' , "injera"
* [[Arabeg]]: جدا , "-tre"
* [[Armenieg|Armenieg ar C'hornôg]]: '''ճ'''ան'''ճ''' , "kelienn"
* [[Katalaneg]]: ''via'''tj'''e'' [], "beaj" 
* [[Kroateg]]: ***dž**em'' , "koatigell"
* [[Tchetcheneg]]: **дж**ерво , "maouez bet dimezet dija"
* [[Kopteg]]: **ϫ**ⲉ , "an dra-se" 
* [[Tchekeg]]: ''lé**č**ba'' , "pleustradur"
* [[Faeroeg]]: ***g*'estir* , "kouvidi"
* [[Galleg]]: ***j**ean* , "bragoù *jeans*"
* [[Jorjieg]]: *'ჯ**იბე , "godell"
* [[Alamaneg]]: ***Dsch*'ungel* [], "jañglenn"
* [[Goemaieg]]: ***ǯ**aan* [], "kevelled"
* [[Italianeg]]: ***g**emma* [], "maen-prizius"
* [[Kabileg]]: *l**j̗**Iran* [], "an amezeien"
* [[Kirgizeg]]: *'ж**аман [], "fall"
* [[Okitaneg|Languedokeg]]: ***j*'ove* [], "yaouank" 
* [[Lojbaneg]] ***dj**ica* [], "c'hoant"
* [[Makedonieg]]: *'џ**емпер [], "stammenn" 
* [[Mantchoueg]]: ***ju*'we*‎ [], daou"
* [[Pachtoueg]]: جګ‎ [], "uhel"
* [[Perseg]]: ﺎ‎ﺠ‎ﮐ‎ [], "pelec'h"
* [[Portugaleg|Portugaleg Brazil]]: *gran**d**e* [], "bras"
* [[Provañseg]]: ***g**enolh* [], "glin" 
* [[Roumaneg]]: ***g**er* [], "riell" 
* [[Gouezeleg Skos]]: ***D**ia* [], "Doue"
* [[Slovakeg]]: ***dž**ús* [], "chug"
* [[Somalieg]]: ***j**oog* [], "paouez" 
* [[Turkeg]]: *yatırım**c**ı* [], "gronnour"
* [[Turkmeneg]]: ***j**ar'' [], "kanienn"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn drekkevig
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn dre fic'hal
* Kensonenn mouezhiet
Paul Motwani

**Paul Motwani** a zo bet ganet d'an 13 a viz Even 1962.

Mestrc'hoarier echedoù skosat eo.

Er skol e voe e Dùn Dèagh a-gevred gant Colin McNab

Skrivagnour ha kazetennour echedoù eo ivez.

Pennadoù a vez skrivet gantañ er gazetenn echedoù skosat Scottish Chess, er gazetenn The Scotsman (ur wezh bep sizhun) hag e kazetennoù echedoù arall.

Ar C'hentañ Skosad e oa da vout anvet Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) e 1988.
 
Kampion ar bed e 1978, er rummad "Mibion" (dindan 17 vloaz).

Seizh gwezh e voe kampion Skos.

E-pad meur a vloaz e kelennas ar jedoniezh en ur skol eil derez e Dùn Dèagh. E skol-veur Dùn Dèagh en doa graet e studi war ar jedoniezh hag ar skiantoù fizik.
Kelenn a ra ar jedoniezh e St. John's International School e Waterloo: e Belgia emañ o chom abaoe un nebeud bloavezhioù.
## Oberennoù skrivet
* Paul Motwani, *H.O.T. Chess* ;
* Paul Motwani, *C.O.O.L. Chess* ; 
* Paul Motwani, *S.T.A.R. Chess*, Embannadurioù Gambit, 1998 ;
* Paul Motwani, *Chess Under the Microscope*, Embannadurioù Batsford ;
* Paul Motwani, *The Most Instructive Games of the Young Grandmasters*, Embannadurioù Everyman Chess, 1999.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chesgames
* Lec'hiadennoù da ziskoulmañ
Jonathan Rowson

**Jonathan Rowson** a zo bet ganet d'an 18 a viz Ebrel 1977 en Obair Dheathain (Skos).

Mestrc'hoarier echedoù skosat eo.

Skrivagnour ha kazetennour echedoù eo ivez.

An Trede Skosad e oa da vout anvet Mestr Meur Etrebroadel e 1999.
 
Kregiñ a reas e skipailh broadel skolioù kentañ derez Skos a-enep da Vro-Saoz e 1988. Tapout a reas ar vendalenn argant e Kampionad Europa dindan 18 vloaz e 1995, goude ar c'hampion poloniat Robert Kempinski. Eilvet e voe e Kampionad Europa dindan 20 vloaz e 1997. Kampion Skos e 1999, 2001 ha 2004. Kampion Breizh-Veur e 2004, 2005 ha 2006. E renk Elo a oa 2 599 e miz Gouere 2007.

Gober a reas e studi war ar brederouriezh, ar skiantoù politikel hag armerzhel e Keble College e skol-veur Oxford (Bro-Saoz). E-pad bloaz e studias e Harvard (SUA). Dedennet eo gant preder ar Reter ha labourat a rae war un dezenn *D.Phil* a-zivout ar furnezh. E 2006 e timezas gant ul lennourez indian war ar Gwir. E Londrez (Bro-Saoz) emaint o vevañ.

## Oberennoù skrivet
* Jonathan Rowson, *Understanding the Grunfeld*, 1998 ; 
* Jonathan Rowson, *The Seven Deadly Chess Sins*, 2000 ; 
* Jonathan Rowson, *Chess for Zebras*, 2005 .

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chesgames
Goulwena an Henaff

Animatourez evit abadennoù brezhonek war France 3 ("Mouchig-dall", "Te ha Me", "Bali Breizh") eo **Goulwena An Henaff**, genidik eus Lokorn e 1978.
Aktourez eo bet ivez er *sitcom* "Ken Tuch'", ha kemeret he deus perzh evit sevel ar senario. Kinnig a ra ouzhpenn abadennoù dreist-ordinal, evel "Prizioù" France 3 ur wech an amzer.

## Buhez
Brezhonegerez a-vihanik eo hag e-touez skolidi gentañ DiwanKempere oa. Bet eo bet en hentenn Diwan adal ar skol vihan betek an 3de klas dre ma ne oa ket eus ul lise Diwan c'hoazh d'ar mare-se ; kenderc'hel a reas ar skol en ul lise e [Kemper.
Goude-se, pa oa dedennet bras gant ar yezhoù, e tapas un aotreegezh war ar brezhoneg hag un DEUG war ar spagnoleg.

Bez' ez eus bet graet un diellfilm war pastezerezh e dud e Lokorn. Respontet he deus da c'houlennoù ar gasourez ha setu penaos he doa kejet gant Fañch Broudig, a oa e penn an abadennoù skinwel brezhonek war Frañs 3. Oadet 20 vloaz e oa pa'z eas dre e gemenn war hent ar c'hleweled. Lentikoa eo met dibab a reas boulc'hañ gant an hent-se evit chom hep kaout keuz..
C'hoari a reas er sitcom Ken tuch' abaoe 2008 ivez.
Kenanimatourez ar "Cyber Fest-Noz" eo ivez.

Sklaer ez embann Goulwena an Henaff hiziv-an-deiz ez eo bet ar brezhoneg hag en deus roet lañs bras d'he hent ha d'he buhez micherel.

## Saverez filmoù brezhonek
Pa voe ul lodenn vras eus he labour c'hoari sketchoù berr en doe roet harp da skrivañ o zestennoù, seul ma oar mat c'hoari gant ar yezh hag an taol-mouezioù.
Klask a ra Goulwena an Henaff mont war du ar sevel-filmoù e brezhoneg war an temoù sokial. E 2021 he doe kaset a-benn da sevel un diellfilm diwar-benn ur vaouez tizhet gant krign-bev ar bronn, *Dañsal dindan ar glav*, produet ha skignet gant Frañs 3.

## Buhez prevez
N'ouzer ket kalz traoù eus buhez prevez Goulwena an Henaff. D'an 8 a viz C'hwevrer 2013 e voe embannet el lec'hienn 7seizh e oa dougerez, ar pezh a lakaas Bernez Rouz da fuloriñ a-enep al lec'hienn..

## Arroudenn
.

## Levrlennadur
* *Un emgav gant Goulwena an Henaff*. E-barzh *Ya!*, nn 959, 24 Here 2023.

## Liammoù diavaez
*Bali Breizh, 01/06/2014

## Notennoù ha daveennoù
Mekka

**Mekka** (مكة المكرمة en arabeg, *Makkah al-Mukarramah*) zo ur gêr e kornôg Arabia Saoudat. Ul lec’h santel eo evit ar vuzulmaned : etrezek Mekka en em droont evit pediñ, ha mont da birc’hirinañ da Vekka zo un dever evito. Eno eo bet ganet Mohammed hag eno ivez eo bet skrivet ar C'horan. Berzet eo kêr d'ar re n'int ket muzulmaned.
231

984 *Ab Urbe Condita* = **231** goude J.-K.
## Darvoudoù
### Europa

#### Impalaeriezh roman

*Impalaer ː Severus Alexander (13.03.222 / 18.03.235)
*Koñsuled ː Claudius Pompeianus & Titus Flavius Sallustius Paelignianus

---

* Da vrezeliñ a-enep Persia e ya Severus Alexander asambles gant e vamm Julia Mamaea. E fin ar bloaz 231 en zm gav e Antakya

### Afrika

### Reter nesañ

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab ː Pontianus (230 / 235).
* Pab-enep ː Hippolit (217 / 235)

## Ganedigezhioù 231

## Marvioù 231

## Liammoù diavez

## Daveoù. Notennoù
__NOTOC__
Colin McNab

**Colin Anderson McNab** a zo bet ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1961 e Dùn Dèagh (Skos).

C'hoarier echedoù skosat.

Skrivagnour ha kazetennour echedoù eo ivez.

E-pad meur a vloaz e skrivas er gazetenn echedoù skosat Scottish Chess .

An eil Skosad e oa da vout anvet Mestr Meur Etrebroadel e 1986, daoust d' e renk Elo bout dindan 2 500 poent pa voe roet an titl dezhañ.

E 1992 e voe tizhet ar renk Elo a 2 500 gantañ. 2 416 e oa d'ar 1añ a viz Gouere 2007.

Kampion Commonwealth e 1992.

Kampion Skos e 1983, 1991, 1993 ha 1995.

Boaz e vez da zigeriñ e bartiennoù gant ur *fianchetto*.

Un arbennigour ag an dibennoù-partiennoù eo.

Doktor war ar jedoniezh eo, bet tapet an diplom " DPhil " e skol-veur Oxford (Bro-Saoz) e 1987.

## Oberennoù skrivet
* Colin McNab, * The Fianchetto King's Indian *, Embannadurioù Intl Chess Enterprises, Kerzu 1996;
* Colin McNab, *English with c5 1* ;
* Colin McNab, *Pirc without Classical 1* ;
* Colin McNab ha John Nunn, * The Ultimate Pirc *.
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
235

988 *Ab Urbe Condita* = 235 goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Severus Alexander (13.03.222 / 18.03.235). Maximinus Iñ an Thrak (Caius Julius Verus Maximinus) (18.03.235 / 24.06-07 ?/238)
* Koñsuled ː Cneus Claudius Severus & Lucius Tiberius Claudius Aurelius Quintianus

---

Muntret eo an impalaer Severus Alexander hag e vamm Julia Mammea, e *Vicus Britannicus* (Bretzenheim, war ar stêr Rhin). 

Faezhet eo an Alamaned gant Maximinus, hag a gemer evit se al lesanv *Germanicus Maximus*.

### Afrika

### Reter krenn

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab ː Pontianus (230 / 28.09.235). Sant Anterus (21.11.235 / 03.01.236)
* Eneppab ː Hippolit (217 / 235)

## Ganedigezhioù 235

## Marvioù 235
## Liammoù diavez
## Daveoù
__NOTOC__
236

989 *Ab Urbe Condita* = **236** goude J.-K
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Maximinus Iañ Thrax (Caius Julius Verus Maximinus) (18.03.235 / 24.06.238))
* Koñsuled ː Imp. Caesar Caius Iuilius Verus Maximinus Augustus & Marcus Pupienus Africanus
* Maximinus a zo trec'h war ar Sarmated hag an Daked, hag a gemer al lesanvioù *Sarmaticus maximus* ha *Dacius maximus*.

### Afrika

### Reter krenn

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Pibien ː Sant Anterus (21.11.235 / 03.01.236). Sant Fabianus (10.01.236 / 10.01.250)

## Ganedigezhioù 236

## Marvioù 236
## Daveoù
__NOTOC__
237

990 *Ab Urbe Condita* = **237** goude J.-K.
## Darvoudoù
### Europa

#### Impalaeriezh roman

*Impalaer ː Maximinus Iñ an Thrak (Caius Julius Verus Maximinus) (18.03.235 / 24.06.238)
*Koñsuled ː Lucius Marius Perpetuus & Lucius Mummius Felix Cornelianus

### Afrika

### Reter krenn

* Aloubet eo Mezopotamia gant ar Bersed

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab ː Sant Fabianus (236 / 250)

## Ganedigezhioù 237

## Marvioù 237
## Daveoù

__NOTOC__
238

991 *Ab Urbe Condita* = 238 goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
*Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer :
# Maximinus Iañ (Caius Julius Verus Maximinus) (18.03.235 / 24.06.238). 
# Gordianus Iañ (Marcus Antoninus Gordianus Sempronianus Romanus Africanus) (22.03.238 / Ebrel-Gouere 238) 
# Gordianus II (Marcus Antonius Gordianus) (22.03.238 / 12.04.238). 
# Pupienus (Marcus Clodius Pupienus Maximus) (22.04.238 / 23-29?.07.238)
# Balbinus (Decimus Caelius Calvinus Balbinus) (22.04.238 / 23-29?.07.238) 
# Gordianus III (23-29?.07.238 / 25.02, pe 03 244)

* koñsuled ː C(aius ?) Fulvius Pius & Pontius Proculus Pontianus

### Afrika

### Reter krenn

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Pab ː sant Fabianus (236 / 250)

## Ganedigezhioù 238

## Marvioù 238

## Daveoù
__NOTOC__
240

__NOTOC__
* 993 *[[ab urbe condita]]*.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer  ː Gordian III (23-29?.07.238 / 25.02, pe 03 244)
* Koñsuled ː Sabinus II & Se(lius?) Venustus

### Afrika
* Trec'het eo emsavadeg Sabinianus a-enep Gordianus III en Afrika.

### Reter krenn

### Azia
* Maharaja Sri-Gupta a zeu da vezañ Impalaer Gupta.
* Ardachir Iañ, roue Sasanid Persia, a zistruj Hatra.

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Pab ː sant Fabianus (236 / 250)

## Ganedigezhioù 240

## Marvioù 240
## Daveoù
234

987 *Ab Urbe Condita* = **234** goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Severus Alexander (13.03.222 / 18.03.235)
* Koñsuled ːMarcus Clodius Pupiennus Maximus II & (Su... ?)lla Urbanus

---

Severus Alexander hag e vamm Julia Mammea a zo en dro e Kornog, e *Vicus Britannicus*, war ar Rhin, evit kendiviz gant an Alemanned.

### Afrika

### Reter krenn

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab ː Pontianus (230 / 235).
* Eneppab ː Hippolit (217 / 235)

## Ganedigezhioù 234

## Marvioù 234
## Liammoù diavez
## Daveoù
__NOTOC__
233

986 *Ab Urbe Condita* = **233** goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Severus Alexander (13.03.222 / 18.03.235)
* Koñsuled ː Lucius Valerius Maximus & Cneus Cornelius Paternus

---

Ret eo da Severus souzañ, ha goulenn peoc'h gant ar Bersed.

E-keit ma Severus a zo dalc'het er Reter, a Jermaned a dreuz ar Rhin hag an Danav

### Afrika

### Reter krenn

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab ː Pontianus (230 / 235).
* Pab-enep ː Hippolit (217 / 235)

## Ganedigezhioù 233

## Marvioù 233
## Liammoù diavez
## Daveoù
__NOTOC__
Robert Campin

**Robert Campin** (war-dro 1375 – Tournai 26 Ebrel 1444) a vez graet anv anezhañ evel ar c'hentañ eus livourien veur Flandrez. E familh a seblant bezañ genidik eus korn-bro Valenciennes, a oa e kontelezh Hainaut d'an ampoent.
Kensonenn diweuz dre strakal

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn diweuz dre strakal treuzskrivet [pʼ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 101 + 401 (sin diakritek).

Divouezh eo an holl gensonennoù dre strakal.

## Skouerioù
*Yezhoù etiopek, d.s. amhareg ha tigreeg;
*Oromoeg;
*Ketchwaeg: fonemoù disheñvel eo ,  ha ;
*Oubic'heg: enebiet  ouzh .

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn diweuz
* Kensonenn dre strakal
* Kensonenn divouezh
Kensonenn huged dre strakal

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn huged dre strakal treuzskrivet [qʼ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 111 + 401 (sin diakritek).

Divouezh eo an holl gensonennoù dre strakal.

## Skouerioù
*Ur gensonenn dre strakal*
Kavet e vez ur gensonenn huged dre strakal plaen en darn vrasañ eus ar yezhoù bizkaokazek, ar yezhoù sukaokazek, e yezhoù atabaskek 'zo hag ivez en itelmeneg, e ketchwaeg hag en aymareg, d.s.:
*Itelmeneg: skrivet **[[Қ (lizherenn)|ӄ]]**', d.s. **ӄ**'ил'хч [] *mont kuit*;
*Jorjieg: skrivet **[[Lizherennegoù ar georgeg|ყ]]**, d.s. ტ**ყ**ავი [] *kroc'hen*.
*Tahlteg (*tahltan*): [] *dor*.

*Div gensonenn dre strakal*
En darn vrasañ eus ar yezhoù salichek, an tlingiteg, an adigeg hag ar c'habardeg e vez enebiet ur gensonenn huged dre strakal plaen ouzh ur gensonenn huged dre strakal gweuzet, d.s.:
*Klallameg: wə**q̕**ə́**q̕** [] *touseg* kv. s**q̕ʷ**úŋi(ʔ) [] *penn*;
*Lezgieg: skrivet **кь** ha **кьв**, d.s. **кь**а**кь**ан [] *uhel* kv. **кьв**ех [] *$groin*.
*Salicheg North Straits: skrivet **K** ha **K̴**, d.s. **K**EYOṮEN [] *melc'hwdenn* kv. S**K̴**EḰĆES [] *vaccinium parvifolium* (gwezenn).

En ac'hvac'heg (*akhvakh*) e vez graet un diforc'h etre kensonennoù huged dre strakal stign ha laosk, d.s. [] *soubenn* kv. [] *kribenn ar c'hilhog*.

*Teir c'hensonenn dre strakal*
*Abc'hazeg: enebiet e vez kensonenn huged dre strakal plaen, staonekaet ha gweuzet skrivet **ҟ ҟь ҟə**, d.s. а**ҟ**аҧшь [] *ruz*, -ҵə**ҟь**а [] *moarvat* (ul lostger verbel), А**ҟә**а [] *[[Souc'houmi]]*.

*Pemp kensonenn dre strakal*
*Oubic'heg: unan eus ar c'hensonennoù kavet ar stankañ er yezh-mañ eo ar gensonenn huged dre strakal plaen dre ma vez implijet el lostger // a dalvez evit merkañ an amzer-dremenet. Gant an oubic'heg e vez enebiet ar gensonenn huged dre stakal plaen ouzh ur gensonenn staonekaet, gweuzet hag ivez gourlañchennekaet, d.s. [] *hen lâret a reas*, [] *bihan ha ront*, [] *tapout*, [] *chaokat*, [] *mougev*.

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn huged
* Kensonenn dre strakal
* Kensonenn divouezh
Carola

**Carola**, pe **Karola**, zo un anv-bihan roet d'ar merc'hed hag a gaver e meur a yezh, en italianeg, e svedeg, ha re all, savet diwar an anv-paotr Carl, pe Carol, pe Karol. 

## Adstummoù
*Diwar-benn anvioù plac'hed: 
** Carol, Carole, 
** Caroline ha Karoline, Carolina, ha Karolina;
** Carlotta, Charlotte;
** Carla
*Diwar-benn anvioù paotred:
** Carol, 
** Carlo, Carlos
** Carl,Karl, 
** Charlez, Charles. 

## Tud anvet Carola pe Karola

* Carola Wasa (1833-1907), anv ur briñsez svedat anavezet ivez evel *Caroline Fredrika Franciska Stephanie Amalia Cecilia av Wasa*, a voe rouanez Saks.
* Carola Prosperi (1883 – 1981), skrivagnerez italian.
* Carola Dunn, ur skrivagnerez ganet e Bro-Saoz e 1946, aet da SUA da chom,
* Carola Liemola, pe *Carola Standertskjöld*, pe *Carola,* ur ganerez finnat marvet e 1997 
* *Carola*, anv-micher ar ganerez svedat Carola Maria Häggkvist (1966-), a c'hounezas priz an Eurovision e 1991
* Karola Sube, sportourez alaman.
Aethelbert Sussex

**Aethelbert Sussex** a voe roue Sussex war-dro 740. N'eo anavevezet nemet dre zielloù. Gouzout a ouzer e renas e-pad buhez Sigeferth Selsey rak test ur c'harta sinet gant Aethelbert e voe hemañ.
Aethelheard Wessex

**Aethelheard Wessex** a voe roue Wessex eus 726 da 740. Breur-kaer Ine e vefe bet met met war-bouez an dra-se eo dianav e orin.

Pa zilezas Ine e dron e 726 na lezas hêr ebet. Goude e zisparti da Roma e oa un tabud er rouantelezh etre **Aethelheard** hag ur priñs arall, Oswald e anv. Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saozon e oa Oswald un diskennad Ceawlin met Aethelheard a c'hounezas, abalamour da skoazell Æthelbald Mercia moarvat. Dezhañ e oa sujet,war a seblant ha gant Mercia e voe skrapet kalz tirioù e 733.
Kevread Hungariz Voivodina

**Kevread Hungariz Voivodina** (Hungareg Vajdasági Magyar Szövetség (VMSZ)) a zo ur strollad politikel o tifenn gwirioù ar vinorelezh hungarat e Voivodina. Pásztor István eo e brezidant.

E dilennadegoù lezennel 2007 en deus gounezet 3 c'hannad.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel


File:Hungarian Regional Autonomy02 map.png
File:Vojvodina politics map.png
File:Vojvodina politics03.png
File:Vojvodina politics2012.png
Uniunea Ucrainenilor din România

**Uniunea Ucrainenilor din România ** (Roumaneg *Unvaniezh Ukrainiz Roumania*, UUR; ukraineg: Союз українців Румунії romanekadur: Soyuz Ukrayintsiv Rumuniyi, SUR) a zo ur strollad politikel o tifenn gwirioù ar vinorelezh ukrainat e Roumania.
## Dilennadegoù
Chilatherina pricei

***Chilatherina pricei*** a zo ur spesad pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae. Dizoloet n'eus ket pell 'zo ha na vev nemet e stêr Reifafeif en Enez Yapen e Papoua ar C'hornaoueg. N'eo ket ur pesk akwariom.

## Liammoù diavaez
*Chilatherina Pricei
Dùn Dèagh

**Dùn Dèagh**, *Dundee* e saozneg eo ar pedervet brasañ kêr eus Bro-Skos. Emañ-hi ur 100&nbsp;km bennak en hanternoz da zDinedin war aod Mor an Hanternoz, en aber ar stêr Tatha.

## Tud
* James Barrie (1860-1937), tad Peter Pan
Yapen

Enez **Yapen** a zo un enezenn e Papoua ar C'hornaoueg, e Bae Cenderawasih. War-du ar reter eus Mios Num. Strizh-mor Yapen en em astenn etrzi hag an Inizi Biak war-du an norzh.
Carlotta

**Carlotta** zo un anv-bihan italianek a vez roet d'ar plac'hed. Stumm gwregel an anv-paotr Carlo eo, e-kichen Carla, ha Carolina (a zo savet diwar ar stumm latin Carolus). Implijet e vez ivez da italianekaat an anv gallek Charlotte. 

## Yezhoù all
**Carlota*, e portugaleg ha spagnoleg.

## Tud

### XVvet - XVIIIvet kantved
***Carlotta di Savoia**, anavezet e Bro-C'hall evel Charlotte de Savoie (1440-1483) , eil pried ar roue gall Loeiz XI, ha mamm d'ar roue gall Charlez VIII. 
*Carlotta Felicita di Brunswick e Lüneburg, pe Charlotte von Braunschweig-Lüneburg (1671 - 1710), priñsez alaman, dugez Modena ha Reggio.
*Carlotta Aglae di Borbone-Orléans (1700 - 1761), priñsez c'hall, dugez Modena ha Reggio.

### XIXvet kantved
*Carlota Joaquina de Borbón, pe Carlota Spagn (1775-1830), infantez spagnol, rouanez Portugal hag impalaerez Brazil,
*Carlotta di Parma (1777-1813), merc'h da Dug Parma, aet da leanez;
*Carlotta Grisi (1819-1899), korollerez.

### XXvet kantved
*Carlota Pereira de Queirós (1892-1982), mezegez ha politikourez vrazilat
*Carlotta Tesconi, aktorez italian
*Carlotta Lo Greco (1978-), aktorez italian

## Pennadoù kar
*Charlotta
*Charlotte
*Carla
Carla

**Carla** zo un anv-bihan italianek roet d'ar plac'hed, hag anavezet e yezhoù all, en alamaneg da skouer, evel Karla.

## Stumm gwregel
Stumm gwregel an anv Carlo eo Carla en Italia, hini an anv Karl eo Karla en Alamagn hag e broioù all. 

Stummoù kar all zo d'an anv : 
***[[Carlotta]]**, *Carlina, Carluccia, Carletta, Carlottina*
* Carola,Carolina
* Charlotte, Charlene, Charlize

## Tud

###### 
*Karla Kowalski (*1941), tisavourez
*Karla Schneider (*1938), skrivagnerez

###### 
*Carla Capponi, partizanez
*Carla Bissi, kanerez italianek, anavezetoc'h evel Alice
*Carla Boni, kanerez italianek
*Carla Bruni, dougerez dilhad italian, kanerez c'hallek ha mondianez
*Carla Gravina, aktourez italian
*Carla Voltolina, stourmerez enepfaskour, pried Sandro Pertini, prezidant republik Italia.

###### 
*Carla Morrison, kanerez ha sonaozourez

###### 
*Carla Suárez, tenniserez

###### 
*Karla Bonoff (*1952), kanerez-sonaozourez
*Carla Thomas, kanerez amerikan *rhythm and blues*, merc'h ar c'haner Rufus Thomas ; kanañ a reas ivez gant Otis Redding
*Karla Jay, ur skrivagnerez amerikan
*Carla Gugino, aktourez amerikan, a orin italian

###### 
*Carla Del Ponte, maouez a lezenn. 

## Lennegezh
**Unha noite con Carla*, romant galizeg gant Aníbal Malvar e 1995. 

## Lec'hanvadurezh
*Carla-de-Roquefort, kumun c'hall, en Ariège.
Kêrioù Belgia

Ur **gêr** e **[[Belgia]]** zo ur gumun a zo bet roet dezhi an titl enorus a "*gêr*" dre un *dekred real* (a-berzh ar roue). 136 "kêr" ofisiel zo e Belgia.

## Istor
Er Grennamzer e oa dreistwirioù d'ar "c'hêrioù" e-skoaz ar c'hêriadennoù tro-dro. Gallout a raent aozañ foarioù bloaziek ha sevel mogerioù-difenn.

Lamet kuit e voe an dreistwirioù-se da vare an Dispac'h gall war-lerc'h aloubidigezh ar vro gant an armeoù gall ha ne vanas nemet an titl enorus (23 a viz Here 1793); kollet e voe an titl avat gant meur a gêr ivez .

E-pad amzer an unvanidigezh e rouantelezh an Izelvroioù, e voe adkavet an titl gant kalz kêrioù. D'an 30 a viz Mae 1825 e voe embannet un dekred real da spisaat peseurt kêrioù a oa anvet "kêrioù" ha ne voe ket kemmet ken e-pad 150 bloaz. War-lerc'h nevezadur statud ar c'humunioù e 1977 e voe bihanaet kalz niver ar c'humunioù e voe roet tro d'un toullad da gaout an titl: pe abalamour d'an istor (dezho an titl enorus a-raok an Dispac'h gall, pe pouez er Grennamzer) pe o fouez a greizenn bremañ. Meur a gêr o deus tapet an titl evel-se e 1982 ha 2000.

## Roll kêrioù Belgia

Setu amañ roll kêrioù Belgia gant ar statud lezennel a gêr.
Mickey

**Mickey**, evel **Micky**, a zo unan eus ar berranvioù deveret eus an anv-bihan saoznek Michael. Savet eo diwar ar berrstumm all **Mick**, gant an dibenn *-ey* pe *-y*. Deuet eo da vezañ un anv-bihan e-unan.
Graet e vez dreist-holl eus Iwerzhoniz pe Amerikaned a orin iwerzhonat.

## Tud ha tudennoù dibar
* Mickey Mouse eo ar Mickey brudetañ. Ul logodenn eo, bet ijinet gant Walt Disney.
* Mickey Rooney, aktour stadunanat.
* Mickey Rourke, a zo un aktour amerikan a orin iwerzhonat.
* Mickey Spillane, skivagner romantoù polis amerikan, tad an enklasker Mike Hammer.

## Luc'haj
* Mick ha Mickey a vez graet eus Iwerzhoniz gant ar Saozon a-wechoù en un doare disprizus.
**Mickey* e vez graet eus ar c'halc'h e luc'haj saoznek Iwerzhon.

## Notennoù
Victor Angel Bolzoni

**Victor Angel Bolzoni**, ganet d'an 2 a viz Kerzu 1962, zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.

2 190 edo e renk Elo e miz Gouhere 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 95 partienn, Bolzoni en deus :
* gounezet 24 fartienn, 
* kollet 49 fartienn, 
* nulaet 22 bartienn.
36 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE ;
* E c'hoari e Chessgames ;
Mickey Mouse

**Mickey Mouse** (*[[Mickey]] al logodenn*) zo unan eus tudennoù tresadennoù-bev ha bannoù-treset brudetañ zo er bed. Krouet e voe e 1928 gant Walt Disney hag Ub Iwerks. 

Arouez ar gompagnunezh Walt Disney eo hiziv, hag ouzhpenn unan eus arouezioù ar sevenadur amerikan. 

## Istor
Dont a reas war-wel evit ar wech kentañ e Plane Crazy, ur dresadenn-vev produet d'an 15 a viz Mae 1928. Koulskoude ne oa ket skignet da galz dud, ha hep son e oa. Ganedigezh wir Mickey a oa e Steamboat Willie d'an 18 a viz Du 1928, hervez ar Walt Disney Company.

Minnie Mouse eo e zousig, Pluto e gi. E-touez e vignoned e kavomp Goofy (*Dingo* e galleg) ha Donald an houad.

## Arouez ar sevenadur amerikan
Unan eus arouezioù ar sevenadur amerikan eo **Mickey Mouse**, evel an evaj Coca Cola.

Kavet e vez tudennoù Disney war dilhad ar vugale dre ar bed a-bezh, hag ivez war ar pakadoù boued, ar c'haieroù-skol. 

E-pad an hañv e vez gwelet "kleuboù Mickey" war an traezhennoù.

Ouzhpenn-se e vez graet bruderezh er skingomz pe er skinwel, dre Europa a-bezh, evit parkoù-diduiñ Disneyland, e-tal Pariz. 

Ken arouezius all eo klevout ar soudarded amerikan e brezel Viet-Nam, e dibenn ar film Full Metal Jacket, gant Stanley Kubrick, o kanañ kanaouenn kleub Mickey o bugaleaj. 

Hiziv e vez roet dilhad gant penn Mickey da vugale Irak gant o mignoned amerikan.

## Filmadurezh
* *[[Steamboat Willie]]* (1928) 
* *[[Plane Crazy]]* (1928)
* *[[The Gallopin' Gaucho]]* (1928)
* *Haunted House* (1929)
* *[[The Karnival Kid]]* (1929) - gêrioù kentañ Mickey ("Hot dogs!")
* *[[The Chain Gang]]* (1930) - Pluto a zeu war-wel
* *Mickey's Orphans* (1931)
* *[[Mickey's Revue]]* (1932) - Goofy (Dingo) a zeu war-wel
* *The Grocery Boy* (1932)
* *[[The Mad Doctor]]* (1933)
* *[[Mickey's Gala Premiere]]* (1933)
* *[[The Orphan's Benefit]]* (1934)
* *[[Mickey's Service Station]]* (1935)
* *[[The Band Concert]]* (1935) Tresadenn-vev *Mickey* kentañ e liv
* *[[Mickey's Garden]]* (1935)
* *[[On Ice]]* (1935)
* *[[Thru the Mirror]]* (1936)
* *[[Lonesome Ghosts]]* (1937)
* *[[Hawaiian Holiday]]* (1937)
* *[[Mickey's Trailer]]* (1938)
* *[[Brave Little Tailor]]* (1938)
* *[[The Pointer]]* (1939) 
* *The Sorcerer's Apprentice* (1940)
* *[[The Little Whirlwind]]* (1941)
* *[[The Nifty Nineties]]* (1941)
* *[[Mickey's Birthday Party]]* (1942)
* *[[Symphony Hour]]* (1942) 
* *Mickey and the Beanstalk* (1947)
* *[[Mickey's Delayed Date]]* (1947)
* *[[Mickey Down Under]]* (1948)
* *[[Mickey and the Seal]]* (1948)
* *The Simple Things* (1953)
* *[[Mickey's Christmas Carol]]* (1983)
* *[[Who Framed Roger Rabbit]]* (1988, cameo)
* *[[The Prince and the Pauper]]* (1990)
* *[[A Goofy Movie]]* (1995,cameo)
* *[[Runaway Brain]]* (1995)
* *[[Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers]]* (2004)
* *[[Kingdom Hearts]]* (2002), ur c'hoari video gant Squaresoft ha tudennoù Disney
* *[[Kingdom Hearts II]]* (2005), ur c'hoari video
Thibaut Vandenbussche

**Thibaut Vandenbussche** a zo bet ganet d'ar 17 a viz Gouere 1987.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Kampion Belgia (c'hoarierion dindan 20 vloaz) e miz Ebrel 2007.

2235 edo e renk Elo e miz Gouhere 2007.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E fichenn e lec'hienn Kevre Belgiat an Echedoù
Hunvre

An **hunvre** (pe *huñvre*) eo ar pezh a vez santet evel heuliadennoù skeudennoù, mennozhioù, trivliadoù ha kement santidigezh c'hoarvezet d'un den pa vez kousket. Miret e vez an hunvre er soñj e-pad ur frapad amzer goude an dihun. E-pad un amzeriad resis er c'housk, hini al lagad lusk-dilusk, e c'hoarvez an hunvre.

N'eo ket dibunet ar darvoudoù hag an anadennoù hervez patromoù ar vuhez wirion ken eo dibosupl pe luziet-tre ar pezh a c'hoarvez ez-teorikel d'ar c'housker pa ne c'hell ket kaout kontrol warni peurvuiañ. Koulskoude e c'hoarvez da lod tud bezañ gouest da santout hunvreoù m'eo posupl dezho kemm traoù pe darvoudoù santet : an hunvreoù spiswel a reer anezho.

## [[Gerdarzh]]
Gant *hun* ha *bre* eo bet savet ar ger hunvre. 
**Hun* a zo heñvelster gant *kousk*. 
**Bre* a zeu eus an henvrezhoneg hag an henbredeneg **brith* a dalvez kement ha hud pe hudouriezh ha stadoù diroll ar soñjoù.

## Gwelet ivez
*Gwallhunvre
*Hunvreouriezh
Wehha East Anglia

**Wehha East Anglia** a voe roue East-Anglia er . Hervez Nennius e vefe bet unpenn kentañ ar rouantelezh-mañ. Tad Wuffa a roas e anv da familh roueel East-Anglia (Wuffing) e oa.
Geriadur brezhoneg An Here

**Geriadur brezhoneg An Here** eo anv an eil geriadur brezhoneg embannet gant An Here e 2001 hag an hini brasañ. N'eo ket adembannadur hep skeudennoù geriadur 1995 eo hepken, rak daougementet eo niver ar gerioù ennañ : 21 300 pennger zo, gant skouerioù ha troiennoù.

## Aozerien
Skrivet eo bet gant ur skipailh renet gant Martial Ménard hag Iwan Kadored, 47 den ennañ ; o anvioù a gaver er pajennoù kentañ. Ur bajenn zo ivez evit kinnig Kuzul skiantel ar geriadur, a oa kaset  gant Per Denez ha 15 den all.

## Danvez
Ar pennadoù zo bet skrivet gant tud a bep seurt, darn anezho gopret gant an embanner. Ur bern skouerioù zo tennet eus levrioù pe skridoù lennegel eus an  hag an  kantvedoù, pe koshoc'h zoken.

## Evezhiadennoù
*N'eus skouer ebet gant *a-us*, a gas da *a-uc'h*.
*Skrivet e vez hunvre, pa gaver *huñvre* () e ''Dictionnaire breton français'' Roparz Hemon (1943).
*Skrivet e vez *[[Stad]]*, evel e meur a c'heriadur all, gant ur bennlizherenn evel e galleg, pezh ne vez ket degemeret gant ar re a skriv *stad]* diwar skouer ar yezhoù all.
*Meneg ebet eus ar rakger *nann*.

## Pennad kar
*Geriadur brezhonek
*Geriadur brezhoneg gant skouerioù ha troiennoù
*Afer ar geriadur hollvrezhonek

## Notennoù
Chilatherina sentaniensis

**Chilatherina sentaniensis** a zo ur spesad pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae. Ne vev nemet e Lenn Sentani, e-kichen Jayapura e Papoua ar C'hornaoueg. Ral tre eo ha posupl eo ez eo aet da get en e annez naturel.

## Liammoù diavaez

Chilatherina Sentaniensis
Atheriniformes

***Atheriniformes*** a zo un urzhiad a besked roudennek o angelloù, ennañ an *[[Atherinidae]]* ha kerentiadoù all nebeutoc'h anavezet.

## Rummatadur
* Isurzhiad *[[Atherinopsoidei]]*
*** Kerentiad *[[Atherinopsidae]]* 
**** Iskerentiad *[[Atherinopsinae]]*
***** Meuriad *[[Atherinopsini]]*
***** Meuriad *[[Sorgentinini]]*
**** Iskerentiad *[[Menidiinae]]*
***** Meuriad *[[Menidiini]]*
***** Meuriad *[[Membradini]]*
* Isurzhiad *[[Atherinoidei]]*
** Infraurzhiad *[[Notocheiroida]]*
*** Kerentiad *[[Notocheiridae]]*
** Infraurzhiad *[[Atherinoida]]*
*** Kerentiad *[[Melanotaeniidae]]*
**** Iskerentiad *[[Melanotaeniinae]]*
*** Kerentiad *[[Bedotiidae]]*
*** Kerentiad *[[Pseudomugilidae]]* 
*** Kerentiad *[[Telmatherinidae]]* 
*** Kerentiad *[[Atherionidae]]*
*** Kerentiad *[[Phallostethidae]]*
**** Iskerentiad *[[Dentatherininae]]*
**** Iskerentiad *[[Phallostethinae]]*
***** Meuriad *[[Phallostethini]]*
***** Meuriad *[[Gulaphallini]]*
*** Kerentiad *[[Atherinidae]]* 
**** Iskerentiad *[[Atherinomorinae]]*
**** Iskerentiad *[[Craterocephalinae]]*
**** Iskerentiad *[[Atherininae]]*
Nicole

**Nicole** zo un anv-bihan gallek, hag a vez roet d'ar merc'hed er broioù gallek hag ivez en Alamagn .

Abaoe an  e vez kavet ivez e Stadoù-Unanet Amerika, deuet marteze dre levezon skinwel Kanada ha merc'hed Kebek.

Bez eo stumm gwregel an anv gallek Nicolas, par d'an anv brezhonek Nikolaz. 

## Adstummoù
*Nicolette, e galleg

## E yezhoù all
*En italianeg e kaver **[[Nicola]]** evel anv-paotr, e kichen an anv **Niccolò **. 
*Nicoletta eo an anv-plac'h.

## Tud
 
*Nicole de Blois, pe *de Châtillon*, pe *d'Avaugour* (1434-1479), kontez Pentevr, a voe prenet he gwirioù war dugelezh Breizh gant ar roue gall Loeiz XI
*Nicole de La Chesnaye, skrivagnerez c'hallek er XV kantved
*Nicole Loren (1608-1657), dugez Loren

### XX ha XXI kantved

* Nicole Chollet (1914-2003), aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall
* Nicole, anv-micher *Denisse Lilian Laval Soza*, kanerez chileat
* Nicole Garcia, aktourez c'hall
* Nicole Hohloch, kanerez alamanek anavezet ivez evel *Nicole*, gounezet ganti priz an Eurovision en 1982.
* Nicole Kidman, aktourez aostralian
* Nicole Scherzinger, kanerez stadunanat
* Nicole Vaidišová, c'hoarierez tennis tchek.

## Evel anv-tiegezh
Anavezet eo Nicole evel anv-tiegezh e Suis dreist-holl, ha kar eo d'an anv-tiegezh all Nicol, anavezet mat e Breizh.
*Gaston Nicole (XXvet kantved), kazetenner suis 
*Léon Nicole (1887-1965), politikour suis 
*Pierre Nicole (1625-1695), doueoniour gall

## Lec'hioù
**Nicole* zo ur gumun e departamant gall al Lot-et-Garonne, Nicòla en okitanek.
* Lenn Nicole, en inizi Kergelenn.

## Sonerezh
*Nicole*, pladenn embannet e 1973 gant Hugues Aufray
## Pennadoù kar
*Nicolette
*Aucassin et Nicolette
*Nicoletta
Nicola

**Nicola** zo un anv-bihan a gaver e meur a yezh, kar d'an anv brezhonek Nikolaz,
*evel anv-paotr, e-kichen an anv Niccolò, en Italia ;
*evel anv-plac'h e meur a vro, da dostaat neuze ouzh an anv gallek Nicole.

## Tud

**Nicola*, kanerez eus Roumania, Nicoleta Alexandru he gwir anv.
*Nicola Abbagnano (1901–1990), prederour italian. 
*Nicola Arigliano kaner italian.
*Nicola Piovani, sonaozer italian. 
*Nicola Pisano, kizeller italian en . 
*Nicola Roberts, kanerez saoz.
*Nicola Sacco, anveliour italian, lazhet gant justis SUA war un dro gant e genseurt Bartolomeo Vanzetti, meneget o-daou en ur ganaouenn gant Joan Baez, kanet er film italian *[[Sacco e Vanzetti]]* savet dezho gant Giuliano Montaldo.
* Nicola Sturgeon (g. e 1970), kentañ ministrez Bro-Skos (2014-2023)
*Nicola T, pe Nicola Tappenden, gobari saoz.

## Lec'hanvadurezh
*Ar stêr Nicola e British Columbia, Kanada.

## Gwelout ivez
* Niccolò pe Nicolò, stumm italianek all
Charles

**Charles** zo un anv-bihan gallek ha saoznek hag a vez roet d'ar baotred, e Bro-C'hall hag e Bro-Saoz. 
## Er yezhoù all

*Carl
*Karl
*Karel
*Carol
*Karol
*Carlo
*Carlos
**[[Charlez]]*, *Charl*, *Jarl*, e brezhoneg.

## Stummoù gwregel
*Charlotte, Carlotta, Carla
*Carole, Carola, Carolina, Karolina

## Tud
### Impalaerien ha rouaned
*7 impalaer roman german zo bet en anv-se *(gwelout [[Karl]])*,
*3 roue saoz : Charles, Charlez II ha Charles III,
*10 roue gall, en o zouez Charlez VIII (1470-1498), pried Anna Vreizh,
*4 roue spagnol *(gwelout [[Carlos]])*.

### Tud all
*Charles Lynch, anv meur a zen
*Charles d'Orléans, anv meur a zen

### 
*Charles Cornic du Chesne, kourser hag amiral
* Charles Monselet (1825-1888), kazetenner ha barnour war ar c'heginañ
**Gwelout ar pennad [[Charlez]]*.

### 
*Charles Aznavour, kaner
*Charles Baudelaire, barzh
* Charles Cros, barzh hag ijinour
*Charles de Foucauld (1858-1916), misioner.
*Charles De Gaulle, politikour
*Charles Dorat (1906-1997), aktour sinema ha saver senario.
*Charles Jules De Gaulle, barzh brezhonek
*Charles Nodier, skrivagner
*Charles Pasqua, politikour
*Charles Perrault, skrivagner gallek er 

### 
*Charles Darwin, naturour ha paleontologour
*Charles Dickens, skrivagner
*Charles Lapworth, douarour

### 
*Charles Bronson, aktour
*Charles Lindbergh, nijer
*Ray Charles, kaner

## En anvioù-lec'hioù
*Meur a Charlton, Charleston, Charlestown, zo er bed saoznek
**Charleville*, e Bro-C'hall, bremañ Charleville-Mézières
Carl

**Carl**, pe **Karl**, un anv-bihan germanek, alamanek, svedek ... a vez roet d'ar baotred, hag a glot gant Charlez e brezhoneg. 

## Adstummoù
Carla pe Karla eo ar stumm gwregel.

## Anvioù kevrennek

*Karl Alexander
*Karl August
*Karl-Christian
*Karl Friedrich
*Karl-Heinz
*Karl Ludwig
*Karl Wilhelm
* Friedrich Karl

## E yezhoù all

*Carlo en italianeg
*Carlos e spagnoleg
*Carol
*Carolus e latin
*Charles e galleg ha saozneg
*Charlez e brezhoneg
*Cathal, pe Cormac en iwerzhoneg a vez implijet a-wechoù da glask hevelebekaat
*Karel ha Karol e yezhoù slavek
*Siarl e kembraeg

## Tud vrudet
### Carl
* Carl Friedrich Gauss (1777-1855), matematikour, steredoniour ha fizikour alaman
* Carl Michael Bellman‎, barzh ha sonaozour svedek
* Carl Heinrich Bloch, livour danat
* Carl Gotthard Langhans, tisavour prusian
* Carl von Linné, skiantour svedat
* Carl Jung (1875-1961), bredvezeg suis

### Karl
* Karl August Sveden‎
* Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig
* Karl Liebknecht, politikour alaman
* Karl Marx, prederour alaman
* Karl May, skrivagner alaman
* Karl von Frisch (1886-1982), etologour aostrian hag alaman
* Karl Popper (1902–1994), prederour saoz genidik eus Aostria
* Karl Adolph Gjellerup, skrivagner danek
* *Karl Ernst Ludwig Marx Planck*, anavezet evel Max Planck, fizikour alaman.

### Impalaered ha rouaned

*Karl Iañ
*Karl II
*Karl III 
*Karl IV 
*Karl V 
*Karl VI

#### Impalaered

* *Karl Iañ*, pe Karl Veur, roue ar Franked hag impalaer
* *Karl II*, pe Karl Voal, roue ar Franked hag impalaer
* Karl III (Impalaer ar C'hornôg) pe *Karl Dev*
* Karl IV an Impalaeriezh Santel 
* Karl V an Impalaeriezh Santel ha roue Spagn, anavezet evel *[[Carlos Iañ Spagn|Carlos Quinto]]* e Spagn
* Karl VI an Impalaeriezh Santel

#### Rouaned
* Karl Martel, roue ar Franked
* e Sveden, 16 roue zo bet anvet Karl.

## Anvioù-tiegezh
Un toullad anvioù tiegezh zo savet diwar **Carl** pe **Karl**:

* Carlsen
* Carlson
* Carlsson
* Carlton
* Karlsen
* Karlson
* Karlsson

## Lec'hanvadurezh
*Karlburg/Karlsburg,
*Karlsbad,
*Carlsfeld/Karlsfeld,
*Karlshausen,
*Karlingen,
*Karlsruhe,
*Karlstadt/Carlstadt/Karlsstadt

## Liammoù
*.
*.
Kensonenn kevig taravat dre strakal

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig taravat dre strakal treuzskrivet [sʼ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 132 + 401 (sin diakritek).

Divouezh eo an holl gensonennoù dre strakal.

## Skouerioù
*Yezhoù etiopek, d.s. amhareg ha tigreeg;

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kevig
* Kensonenn dre daravat
* Kensonenn dre strakal
* Kensonenn divouezh
Gourin

**Gourin** a c'hell bezañ:
* Gourin, ur gumun e Kerne, e Breizh
* Gourin (Alberta), ur gêriadenn en Alberta, Kanada
* gourin (maen), ur maen-benerezh
Luc Winants

**Luc Winants** a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1963 ha marvet d'ar 7 a viz C'hwevrer 2023.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo. Mab d'ar mestrc'hoarier echedoù belgiat Henri Winants eo. Mestr Meur Etrebroadel eo.

Kleuboù: el Luksembourg e c'hoari er **C.E. Le Cavalier Differdange**, e Belgia er **Cercle Royal de [[Liège]]** abaoe 2001, goude bout bet c'hoariet er C'hleub **Schach Klub Rochade [[Eupen]]-[[Kelmis]]**, en Izelvroioù er **Schrijvers [[Rotterdam]]** hag e Bro-C'hall e **L'Echiquier Cappellois** (e Kapelle, departamant an Norzh, e Flandrez).

E 1985 e kemeras perzh en Tournamant Swift e Brusel, gant Michel Jadoul, Anatoliy Karpov, Viktor Kortchnoy, Ljubomir Ljubojević, Miles, Romanichin, Yasser Seirawan, Jan Timman, Torre, Van der Viel ha Zapata.

Kampion Belgia e voe en Anderlecht e miz Gouere 1986 gant 10 poent diwar 12.

Tapout a reas e "reizhenn" gentañ en Olimpiadoù Thessaloniki (Gres) e 1984, an eil hini e Tournamant Oostende hag e dibenn 1986 e voe anvet "Mestr" gant ar FIDE.

E 1987 e teuas ar maout gantañ en Tournamant partiennoù kempred aozet gant KOSK (Koninklijke Oostendse Schaakclub - Kelc'h Echedoù Roueel Oostende)
Oostende.

E 2004 e c'hoarias en Olimpiadoù Calvia (Spagn) a-gevred gant Arthur Abolianin, Bruno Laurent ha Geert Van der Stricht.

En 6vet Kampionad Europa (hiniennel) e Varsovia (Mezheven-Gouere 2005) e voe 168vet gant 5,5 poent diwar 12. 10 poent a voe merket gant an hini kentañ, Dieter Nisipeanu.

2525 edo e renk Elo e miz Genver 2008.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* Lec'hienn Luc Winants
Kim Le Quang

**Kim Le Quang** a zo bet ganet d'an 12 a viz Even 1971.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

C'hoari a ra e Kelc'h Roueel Echedoù Charleroi.

2299 edo e renk Elo e miz Mae 2008.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE
* Partiennoù e Chessgames
* Partiennoù e Lec'hienn Kelc'h Roueel Echedoù Charleroi
Antwerpen (proviñs)

**Proviñs Antwerpen** a zo unan eus proviñsoù Belgia, e norzh Flandrez. 
## Rannoù melestradurel

Lodennet eo proviñs Antwerpen dre 3 arondisamant (*arrondissementen* e nederlandeg), 70 kumun enne:
Yezh ar Sinoù Italianek

**Yezh ar sinoù italianek** (Italianeg: **Lingua dei Segni Italiana**, *LIS*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar en Italia (3.525.000), Suis (426.800), San Marino (1.460) hag e meur a stad all.

## Notennoù
Charlez

**Charlez** zo un anv-bihan brezhonek, pe gentoc'h brezhonekadur an anv-bihan gallek Charles, rak n'eo ket brudet da vezañ roet evel anv da vugale Breizh. 

Implijet e vez ar stummoù *Charl* ha *Jarl* (stumm tregeriek), diazezet war distagadur an anv. Anaout a reer ar skrivagner Jarl Priel.

## Er yezhoù all

## Tud

### Sent
*Karl Veur, impalaer, zo bet lakaet da sant gant an Iliz katolik
*Charlez Borrome, Carlo Borromeo en italianeg

### Rouaned

*Charlez Iañ
*Charlez II
*Charlez III
*Charlez IV
*Charlez V
*Charlez VI
*Charlez VII
*Charlez VIII
*Charlez IX
*Charlez X
*Charlez XI
*Charlez XII
*Charlez XIII
*Charlez XIV
*Charlez XV
*Charlez XVI

#### 
** Gwelout [[Karl]].*

========
*Charlez Bleaz (1319-1364), pe Charlez Bleiz, enebour Yann Moñforzh, marvet en emgann an Alre

#### 
Dek roue Charlez (pe Charles) zo bet er vro:
*Charlez Iañ (Bro-C'hall) 
*Charlez II (Bro-C'hall)
*Charlez III (Bro-C'hall) 
*Charlez IV (Bro-C'hall)
*Charlez V (Bro-C'hall) 
*Charlez VI (Bro-C'hall)
*Charlez VII (Bro-C'hall) 
*Charlez VIII (Bro-C'hall)
*Charlez IX (Bro-C'hall) 
*Charlez X (Bro-C'hall)
Gwelout ivez : Charlez Bro-C'hall

#### 
*Charlez Iañ (Bro-Saoz)
*Charlez II (Bro-Saoz)

#### 
**Gwelout [[Carlo]].*

#### 
**Gwelout [[Carlos]].*

#### 
**Gwelout [[Carlos]].*

#### 
**C'hwezek roue zo bet anvet *'Charlez*', pe [[Karl]].*

### Tud all
*Charlez ar Brizh, beleg ha skrivagner er 
*Charlez ar Govig, barzh ha skrivagner gallek
*Charlez a Vro-C'hall, anv-pluenn Charles Jules De Gaulle (1837-1880), keltiegour, kelaouenner ha barzh brezhonek gall
*Charlez Gwennou (1851-1915), troer 
*Charlez Kotonneg (1876-1935), medisin hag adsaver ar gouren
*Jarl Priel, skrivagner brezhonek
*Jarl-Vari Guillois (1910-1994), rezistant
*Charlez ar Gall, lusker skingomz ha skinwel
*Charlez Rolland, barzh brezhonek

## Lennegezh
**Charlez*, ar mab yaouankañ en danevell *Ki ar penn-marv*, e-barzh Pipi Gonto, gant Erwan ar Moal.

## Anv-tiegezh
*Anaout a reer an anvioù-tiegezh brezhonek *Charlez, Charlou, Charlig*
* Yann-Eozen Jarl (1902-1985), barzh ha skrivagner brezhonek
*Gwelout istor Marc'harid Charlez, ar *Charlezenn*, a gaver ur werz dezhi e Gwerzioù Breizh Izel Fañch an Uhel.

## A bep seurt
* pont Charlez, pont brudetañ Praha,
* Charlęż, ur gêriadenn e Pologn.
Carolus

**Carolus** zo un anv-bihan latin , savet diwar an anv germanek Karl, pe Carl.

***Carolus Magnus**, pe Karl Veur
* Carolus Linnaeus (Carl von Linné), louzwour ha surjian eus Sveden
Yezh ar Sinoù Iwerzhonek

**Yezh ar Sinoù Iwerzhonek** (Iwerzhoneg: **Teanga Chomharthaíochta na hÉireann**, *TCE*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant Kumuniezh ar re vouzar en Iwerzhon (215 000) hag e meur a stad all.

## Notennoù
Inizi Biak

An **Inizi Biak** (Indonezeg *Kepulauan Biak*) a zo un enezeg vihan e reter Indonezia lec'hiet e Bae Cenderawasih, en norzh da enez Ginea-Nevez. En o zouez emañ Biak, Supiori, Numfor hag inizi bihanoc'h. Un darn eus proviñs indonezian Papua eo.
Johannes Gutenberg

**Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg** (war-dro 1400 - 3 a viz C'hwevrer 1468) a oa un orfebour hag un ijinour alaman. Brudet eo evit bezañ ijinet ar moullañ dre arouezennoù lem-laka en Europa.

## Liammoù diavaez
*Mirdi Gutenberg

## Notennoù
Merdeer

Ur **merdeer** zo ur meziant a ro tro da ziskouez pe da implij testennoù, muzik pe video lec'hiet war ur bajenn wiad en ul lec'hienn war ar Gwiad Bed pe war ur rouedad lec'hel. Enderc'hel a ra an testennoù hag ar skeudennoù gourliammoù da bajennoù arall lec'hiet er memes lec'hienn pe en unan arall. Ur merdeer a ro tro d'an implijerien d'ober gant al liammoù-se da gavout stlennoù e kalz a lec'hiennoù.

Ar verdeerien voutinañ en urzhiataerioù personel a zo Mozilla Firefox, Brave, Safari, Opera, ha Chrome.

Merdeer disoñjet :
* Internet Explorer
* Netscape
Kampionad belgiat an echedoù

**Kampionad [[belgia]]t an [[echedoù]]** a vez aozet bep bloaz abaoe 1921. A-raok 1921 e veze aozet Kampionadoù diofisiel gant Kelc'h Echedoù Brusel.

Daou ditl a c'helled tapout pa vezed trec'h, adalek 1921 betek1970 : hini « Kampion Belgia » evit Belgiz hepken, ha hini « Kampion Kevredigezh Echedoù Belgia » (KEB) hag a c'hall bout roet d'un estren pe d'ur Belgiad.

Kevredigezh Echedoù Belgia a zeuas da vout Kevredigezh Roueel Echedoù Belgia e 1971 ha kemmet e voe ar reolenn : abaoe Kampionad 1971 e reer gant un titl hepken, hini « Kampion Belgia » ; hemañ a c'hell bout roet d'an estrenion.

Adalek 1938 e vez aozet ur C'hampionad evit ar maouezi.

## Kampioned Belgia

;*1901 – 1913
:Kampionadoù nann-ofisiel

;*Bloavezhioù 1920

;*Bloavezhioù 1930

;*Bloavezhioù 1940

;*Bloavezhioù 1950

;*Bloavezhioù 1960

;*Bloavezhioù 1970

;*Bloavezhioù 1980

;*Bloavezhioù 1990

;*Bloavezhioù 2000

;*Bloavezhioù 2010

;*Bloavezhioù 2020

## Kampioned echedoù dre lizher Belgia
E 1934 e savas Louis Demey an AJEC (Association Belge des Joueurs d'Echecs par Correspondance) hag a aozas kampionadoù broadel.  Abalamour da zizemglevioù gantañ e krovas **Fernand de Vleeschovder, Emile Gooris ha Paul van de Walle** ar gevredigezh **"L'Echiquier Belge-Hat Belgisch Schaakboard" (EB/BS)** e 1942, o kenderc'hel gant obererezhioù an AJEC.

## Kampioned

* 60. André Everaert (2004-2007)  
* 61. Yen Peern (2005-2008)  
* 62. Alexis van Osmael (2007-2008)  
* 63. Dirk Ghysens (2008-2009)  
* 64. Frédéric Mignon (2008-2010)  
* 65. Dirk Ghysens  (2009-2010)  
* 66. Dirk Ghysens  (2010-2011)  
* 67. Dirk Ghysens  (2011-2013)  
* 68. Jean-Marc Depasse  (2012-2013)  
* 69. Frédéric Mignon (2013-2014)  
* 70. Frédéric Mignon (2014-2015)  
* 71. Ayme Truyens (2015-2017)  
* 72. Francis Cottegnie  (2016-2018)  
* 73. Jean-Marc Depasse (2017-2018)  
* 74. Willem Casier (2018-2020)  
* 75. Bert Schreurs (2019-2020)  
* 76. Aime Truyens - Peter Groot  (2020-2021)  
* 77. Aime Truyens - Didier Clöes  (2021-2022)  
* 78. Peter Groot  (2022-2024)   

  

## Pennadoù kar
* Kampionad belgiat an echedoù (maouezi).

## Liammoù diavaez
* Kevredigezh Roueel Belgiat an Echedoù FRBE ASBL/ KBSB VZW
* Kelc'h Roueel Echedoù Brusel ;
* Kleub Caïssa Woluwé (Brusel) .
## Daveennoù