open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Martray

**Joseph Martray**, bet ganet e Lambal e miz Mae 1914, ha marvet e Roazhon d'ar 1añ a viz Mezheven 2009, a oa ur c'helaouenner hag ur stourmer evit Breizh.

## Buhez

Ganet e oa bet Joseph Martray e Lambal, e miz Mae 1914 en ur familh kenwerzherien. 

Goude e studioù skol-veur e Roazhon hag e Pariz e teuas da vezañ kargad e Ministrerezh an diabarzh. E 1940 e oa o labourat e prefeti Sant-Brieg. 
Kemer a reas perzh er Rezistañs (rouedad Défense de la France). E 1942 e teuas da vezañ pennskridaozer *[[La Dépêche de Brest et de l'Ouest]]*, renet gant Yann Fouéré d'an ampoent. Bet e oa bet eil dileuriad rannvroel evit ar yaouankiz hag ezel eus Komite aliañ Breizh bet krouet e 1942. D'ar 7 a viz Mezheven 1944 e voe roet urzh dezhañ gant e rouedad da guitaat e gargoù ha kemer perzh er stourm kuzh e bro Lambal. 

Ur wech echu ar brezel e labouras evit *[[Vent d'Ouest]]* hag e krouas ar gelaouenn *[[Le Peuple Breton]]* a-du gant ar gevredelezh ha rannvroelaat ar Frañs. Ne badas ar gelaouenn nemet un toullad mizvezhioù. Krouiñ a reas an UFCEE (Union fédéraliste des communautés ethniques en Europe). Kentañ sekretour meur an aozadur e voe. 

Klask a rae bodañ holl nerzhioù Breizh evit diorren ar vro bepred. E 1950 e krogas avantur Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh (CELIB e galleg). Krouet e voe an aozadur d'an 22 a viz Gouhere 1950 gant René Pleven da brezidant ha Joseph Martray da sekretour. 

Ezel e voe eus Kuzul armerzhel ha sokial Frañs e 1969 hag adanvet e 1974.
Besprezidant Komite ekonomikel rannvro Breizh a voe eus 1974 da 1979 ha prezidant ar bodad-labour a-zivout ar mor eus 1979 da 1983.

Ur wech aet war e leve e tistroas da Vreizh. Bevañ a reas e Naoned betek ar bloavezh 2000 hag e Roazhon da c'houde. 

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1990. 

Meur a levr en deus skrivet.

## Medalennoù
Estreget ezel eus Urzh an Erminig e oa Joseph Martray Ofisour al *Légion d'Honneur*, Komandour an *Ordre National du Mérite*, Ofisour ar *Mérite Agricole*, marc'heg urzh ar *Mérite maritime et de l'économie nationale*

## Oberennoù
**Le problème breton et la réforme de la France* (1947)
**Euskadi* (1948)
**La Région pour un Etat moderne* (1970)
**A qui appartient l'Océan ?* (1977)
**Vingt ans qui transformèrent la Bretagne* (1983)
**La Bretagne dans la révoltion française* (1985)
**La destruction de la marine française par la Révolution* (1988)
**Nous sommes d'Atlantique* (1991)
**L'espoir breton du 21e siècle* gant re all (1999)
**La Bretagne au coeur du nouveau monde* (2001)
**La Bretagne réunifiée, une véritable région européenne ouverte sur le monde* gant Jean Ollivro (2002)
**Le tournant*(2003)

## Mammennoù
**Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran Embanner, 2013
**Who's who*
Ny-Ålesund

Unan eus an nebeud lec'hioù annezet a-hed ar bloaz eus Enez Spitsbergen eo **Ny-Ålesund.** War ribl ar c'hKongsfjorden (78,56°N, 11°56 R) emañ. Bez' eo unan eus al lec'hioù annezet tostañ eus pennahel an Norzh. Ma n'eo ket an hini tostañ… Gellout a reer mont di gant listri bras a-walc'h. 

## Istor
Krouet eo bet ar gêriadenn e 1916 gant Kings Bay Kull Company. Betek 1963 ez eus bet ur vengleuz glaou eno. Serret eo bet ar bloaz-se da-heul un toullad tarzhadennoù a lazhas mengleuzerien (unan warn-ugent a voe lazhet gant an hini ziwezhañ). 

Ur greizenn skiantel etrebroadel eo bremañ. 130 skiantour a bemzek bro a labour e Ny-Ålesund e-kerzh an hañv. Tregont den a chom a-hed ar bloaz.

Kalz ergerzherien a loc'has eus Ny-Ålesund evit klask tizhout ar pennahel. E 1926 e kuitaas aerlestr Roald Amundsen hag Umberto Nobile, an *[[Norge (aerlestr)|Norge]]*, alese evit mont da Alaska. Gwelet a reer du-hont bepred ar wern a servijas da eren al lestr. Daou vloaz war-lerc'h e klaskas Nobile ober ar memes beaj gant an *[[Italia (aerlestr)|Italia]]*. Kollet e voe. Mervel a reas Amundsen hag e skipailh o vont d'e glask. Adkavet ha saveteet e voe Nobile goude...

## Levrlennadur
* *Norvège* , Lonely Planet. Embannadur 2011 Levr-hentañ

## Liammoù diavaez
Copa Ministro de Relaciones Exteriores

**Copa Ministro de Relaciones Exteriores** a oa un trofe hag a c'hopre trec'h ar c'hrogad a voe dalc'het e Buenos Aires etre skipailhoù broadel mell-droad Arc'hantina hag Uruguay e 1923 ha 1924.

## Disoc'hoù
Un eil krogad a veze c'hoariet diwezhatoc'hik, sañset, ma veze rampo disoc'h an hini kentañ.
Pablo Dorado

**Pablo Dorado**, bet ganet d'an 22 a viz Mezheven 1908 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Du 1978 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (argader e bost dezhañ war an dachenn).

Yaouankañ c'hoarier an dibab uruguayat e oa da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930 dre na oa nemet ugent vloaz d'an ampoent.

## E vicher
### Er c'hleuboù
N'en devoa c'hoariet nemet en daou gleub amañ dindan :
* 1927-1931 : Bella Vista Montevideo,
* 1931-1935 : River Plate Buenos Aires (Arc'hantina), aet da gampion Primera División de Argentina e 1932,
* 1936-1940 : Bella Vista.

### E skipailh broadel Uruguay
Seizh gwech en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1929 ha 1932, ha merket tri fal.

#### Krogadoù a vignoniezh

#### [[Copa Newton]]

#### [[Copa Rio Branco]]

#### [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Hini 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa daou grogad : Uruguay 4-0 Romania (21 a viz Gouere) hag Uruguay 6-1 Yougoslavia (27 a viz Gouere). Perzh e voe eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, Ernesto Mascheroni‎, José Nasazzi, José Leandro Andrade, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, **Pablo Dorado**, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930. Gantañ e voe plantet ar c'hentañ pal kenkent hag an daouzekvet munutenn.

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebroadel Pablo Dorado war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Club Sportivo Miramar Misiones

**Club Sportivo Miramar Misiones** zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 25 a viz Mezheven 1980 e Montevideo (Uruguay), diwar Club Sportivo Miramar ha Misiones Football Club.

Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Cebras*, *Monos*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Luis Méndez Piana.
Club Sportivo Miramar

**Club Sportivo Miramar** (lesanvet *Cebras* pe *Monos* ivez) a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'ar 17 a viz Here 1915 e Villa Dolores (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).

Bezañ e voe kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay e 1917 ha 1937, kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay e 1935 ha kampion Segunda División Profesional de Uruguay e 1942 ha 1953.

Abaoe ar 25 a viz Mezheven 1980 n'eus ket mui anezhañ dre ma'z eas d'ober Club Sportivo Miramar Misiones a-gevret gant Misiones Football Club.

C'hoari a rae e grogadoù en Estadio de los Pocitos.
Misiones Football Club

**Misiones Football Club** (lesanvet *Misioneros* ivez) a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'ar 26 a viz Meurzh 1906 en Estación Pocitos (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).

Bezañ e voe kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay e 1917 ha 1971, kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay e 1953 ha kampion Segunda División Amateur de Uruguay e 1974.

Abaoe ar 25 a viz Mezheven 1980 n'eus ket mui anezhañ dre ma'z eas d'ober Club Sportivo Miramar Misiones a-gevret gant e amezeg, Club Sportivo Miramar.
Chapel Skolaj Sant-Jozef Lannuon

**Chapel [[Skolaj Sant-Jozef Lannuon]]** a vez gwelet eo evel unan eus oberennoù heverkañ luskad ar Seiz Breur.

## Istor ha deskrivadur
Bihan e oa deuet da vezañ chapel ar skolaj er bloavezhioù 1930. Divizet e oa bet sevel unan all ha fiziet al labour e James Bouillé, ti-savour staliet e Perroz-Gireg, ezel eus Unvaniez ar Seiz Breur ha krouer ar Stal-labour Breizhat a Arz Kristen gant Langleiz (Atelier Breton d'Art Chrétien) e 1929. Gellout a reas labourat kalz dieupoc'h eget en un iliz parrez hep bec'h soñjoù an dud...

Ur c'hempennadur hollek e oa ar raktres. Enframmet dreist eo ar Chapel en hec'h endro ha graet en deus James Bouillé war-dro pep lodenn eus ar c'hinkladurioù diabarzh. Gouzout a reas Xavier de Langlais lakaat e livadurioù da glotañ gant uhelvennad James Bouillé. 

Adal an diavaez hag ar porched e verzer pegen kempouez eo ar savadur. En diabarzh e vezer bamet dirak skañvded hag uhelded ar volz, stumm un hirgelc'h ganti. Heverk eo al livioù laouen ivez. 

Gouezet en deus James Bouillé ober gant teknikoù modernañ ar mare (betoñs houarnet, mailhoù simant evit ar gwer-livet...). Savet eo bet ar c'hloc'hti war gostez ar c'horf-iliz. Bez' ez eus ur c'hev-iliz, un orator hag ur sal emvod dindan ar chapel. Kavout a reer er chapel un ograou gant treuzkasadur tredan bet ijinet gant un oberour a Naoned, Gloton.

Lakaet en doa James Bouillé artizaned eus ar vro da labourat : Tregeriz evel-just (Kerambrun evit ar mañsonerezh, Le Merer evit an ebenouriezh, Le Bozec evit ar c'hizellerezh, Garnuzel ha Lemercier evit an houarnerezh), met Roazhoniz ivez (ar vreudeur Rault evit ar gwer-livet) hag un Naonedad evit an ograou...

Livadurioù Xavier de Langlais a zo un abeg ouzhpenn evit gweladenniñ ar chapel. Ur murlivadur gant livioù pastel a glink ar penn-chantele : bugale ha skouted oc'h enoriñ an Tiegezh Santel. Dibar eo Hent ar Groaz, un eoullivadur war lien peget ekspresionour-kenañ.

Enskrivet eo ar chapel war Renabl ar savadurioù istorel hep bezañ rummet. Prevez e chom ha diaes eo arc'hantaouiñ al labourioù kempenn a vefe ret ober.

## Liammoù diavaez
*Ur filmig 17’30’’ diwar-benn ar chapel kinniget gant Jean-Jacques Monnier hag Olivier Caillebot

## Pennad kar
*Skolaj Sant-Jozef Lannuon

## Mammennoù
**Ur chapel, un oberenn vreizhat vodern* gant Jean-Jacques Monnier hag Olivier Caillebot in Al Liamm niv 399 (Gouere-Eost 2013), pp.40-48.
Copa Rio Branco

**Copa Rio Branco**, pe **Taça Rio Branco** c'hoazh, a oa un trofe hag a c'hopre trec'h ar c'hrogad (pe grogadoù) a veze dalc'het etre skipailhoù broadel mell-droad Brazil hag Uruguay etre 1931 ha 1976. Krouet ha profet e voe gant ar politikour brazilian Lauro Severiano Müller e 1916 (hag eñ Ministr an Darempredoù Diavaez d'an ampoent) ha ne grogas ket ar genstrivadeg nemet e 1931.

Dek gwech e voe c'hoariet ar gevezadeg, aet ar maout c'hwec'h gwech gant Brazil ha teir gwech gant Uruguay. E 1967, war-lerc'h tri c'hrogad rampo, ne voe skipailh trec'h ebet.

## Disoc'hoù
Pierre Le Treut

**Pierre Le Treut**, ganet d'an 21 a viz Ebrel 1929 e Dol ha marvet d'ar 4 a viz C'hwevrer 2004, a oa ul loenvezeg hag ur politiker hag en deus pledet kalz gant sevenadur Breizh.

## Buhez
E familh a oa a-orin eus Lokorn.

E 1951 e stagas gant studioù loenvezegiezh e Maisons-Alfort hag e Pariz. Labourat a reas da gentañ en *[[Institut Pasteur]]* a-raok mont d'ober e amzer soudard e Bro-Aljeria. En em staliañ a reas goude e Kastell-Geron e-kichen Roazhon.

Dilennet e 1965 er c'huzul-kêr e teuas da vezañ eilmaer (eus kostezenn ar c'hreiz). Eus 1971 da 1977 e voe en tu-enep. Dilennet e voe da vaer e 1977. Chom a reas betek 2001.

Dilennet eo bet kuzulier departamant e 1965 ha kuzulier rannvro e 1974. Dont a reas da vezañ besprezidant ar C'huzul Rannvro karget eus ar sevenadur e 1986. Dedennet gant sevenadur Breizh e voe e-touez diazezourien Skol-Uhel ar Vro. Prezidant an aozadur e voe eus 1986 betek 1998. Prezidant Dastumadeg rannvroel an arz kempred (FRAC - *Fonds régional d'Art Contemporain*) eo bet ivez.

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1996.

## Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran Embanner, 2013.
Jean Meveleg

**Jean Mévellec**, bet ganet e 1903 e Kore hag aet da Anaon e 1985, a oa labourer-douar ha sindikalour.

Goude bezañ bet micherour war al labour-douar etre 1920 ha 1929 e talc'has ur menaj e Skaer.

Dilennet e oa bet da brezidant Kambr rannvroel al labour-douar e 1958. 

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1973.
Chanig ar Gall

**Chanig ar Gall**, bet ganet **Jeanne-Marie Guillamet** d'ar 5 a viz Mae 1922 e Sant-Kadoù, war dachenn parrez Sizun hag aet da Anaon e Brest d'an 9 a viz Ebrel 2012, a voe kentañ buhezourez e brezhoneg er skingomz hag er skinwel.

Pried Charlez ar Gall e oa hag e labouras gantañ e-pad bloavezhioù.
 
Desket brezhoneg ganti e kemeras perzh en abadennoù brezhonek Radio-Brest (1964) hag er magazin Breiz o veva war *Télé-Bretagne* er skinwel.

Ul lennegourez e oa ha c'hoariet he devoa e meur a bezh-c'hoari. Kemeret he deus perzh e "Teatr Penn ar Bed", adalek 1974 peurgetket. 

Embannet he deus un antologiezh divyezhek eus oberennoù Pêr-Jakez Helias. 

Resevet he deus Kolier an Erminig e 1990, a-gevret gant he fried.

## Liamm diavaez
*  '''Chanig ar Gall''' o kinnig ''Breiz o Veva'' evit ar wech kentañ (d'ar 7 a viz Genver 1971)

## Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013.
Georges Lombard

Ganet eo bet **Georges Lombard** e Pariz e miz Meurzh 1925. E dad a zalc'he ul leti e Brest.

Studiañ a reas ar Gwir hag e tibabas en em staliañ evel alvokad e Brest e 1949. Buan e voe dedennet gant ar politikerezh. 

Bet kannad Penn-ar-Bed (tu kreiz) eus 1958 da 1962 hag eus 1967 da 1968, dilennet e voe da senedour e 1971. Senedour e voe betek 1989. 

Kuzulier departamant ha kuzulier rannvro eo bet ivez. Anavezet eo dreist-holl evit bezañ bet maer Brest (eus 1959 betek 1974) ha prezidant Kumuniezh Kêrel Brest (1974-1977 ha 1983-1989). 

Unan eus difennerien vrasañ ar raktres evit hentoù Breizh eo bet. Kemeret en deus perzh e buhez ar CELIB ha deuet eo da vezañ prezidant war-lerc'h René Pleven. Evit enoriñ René Pleven e teuas dezhañ ar mennozh da adsevel Urzh an Erminig bet krouet gwechall gant an Dug Yann IV.

Kentañ prezidant Kuzul Sevenadurel Breizh (stumm kentañ) e voe eus 1981 betek 1986. 

Ofisour urzh Lejion a enor Frañs e oa ha marc'heg urzh ar "Palmes académiques".

Resev a reas Kolier an Erminig e 1991.

Aet eo da Anaon d'an 13 a viz Gwengolo 2010 e Brest. Douaret eo bet e Bered Sant-Varzhin.

### Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013.
Alberto Suppici

**Alberto Horacio Suppici Sedes** (lesanvet *El Profesor*), bet ganet d'an 20 a viz Du 1898 e Colonia del Sacramento (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 21 a viz Mezheven 1981 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader uruguayat. Kenderv e oa da Héctor Suppici Sedes, reder a-vicher war garr-tan.

Bezañ e voe e-touez diazezerien Plaza Colonia pa voe savet ar c'hleub en e gêr c'henidik d'an 22 a viz Ebrel 1917. E Colonia del Sacramento e toug ur sportva e anv : Campus Municipal Profesor Alberto Suppici.

Da-heul e amzer c'hoarier e Nacional Montevideo ez eas da c'hourdoner. Chom a raio brudet da viken evel dibaber skipailh broadel Uruguay, aet ar maout gante da-geñver kentañ Kib vell-droad ar bed bet dalc'het e 1930.

## E vicher evel c'hoarier
Chom a reas da c'hoari er memes kleub — Nacional — a-hed e vicher (1915-1923), bet kemeret perzh e kant tri c'hrogad ha daou-ugent ha merket c'hwec'h pal. Dre seizh gwech (1915-1917, 1919-1920 ha 1922-1923) e voe kampion Primera División de Uruguay ha tapout Copa Aldao a reas ouzh Racing Club de Avellaneda (Arc'hantina) e 1916.

## E vicher evel dibaber/gourdoner

Evit erlec'hiañ Primo Giannotti e voe anvet **Suppici** da zibaber *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* e 1928, ur garg hag a voe miret gantañ betek 1932.

Ren a reas skipailh broadel Uruguay da-geñver Copa América bet dalc'het e 1929 e Buenos Aires ha renket e voent da drivet. Peadra da brientiñ Kib vell-droad ar bed a voe aozet e Montevideo eus an 13 d'an 30 a viz Gouere 1930 : ne c'hwitas ket war e daol ha mont a reas kentañ Kib Jules Rimet gante goude bezañ c'hoariet pevar c'hrogad hep koll hini ebet (merket pemzek pal ha tapet tri).

Adalek 1932 e voe renet *La Celeste* gant Raúl Blanco a-raok dezhañ lezel e blas da **Suppici** e 1933. Chom a reas betek 1941, amzer dezhañ da gemer perzh e Copa América adarre :
* 1937, e Buenos Aires, renket da drivet,
* 1939, e Lima (Perou), renket da eil.

E-pad un nebeud mizvezhioù e 1935 ez eas da c'hourdoner Central Español Montevideo. Echuiñ a reas e vicher evel gourdoner Peñarol Montevideo e 1945, amzer a-walc'h da zastum e ditl diwezhañ, kampion Primera División de Uruguay.

## Notennoù ha daveennoù
Maryvonne Quéméré-Jaouen

Ganet e oa bet **Maryvonne Jaouen** e Kemper (Kerfeunteun) e 1910.

## Stourmerez evit ar brezhoneg hag an endro
Stourmet he deus a-hed he buhez evit ar brezhoneg. E penn-kentañ an Eil brezel-bed he doa savet ur c'hamp-hañv evit kelenn brezhoneg d'ar vugale : Skol-hañv Sant Iltud e Beg-Meilh. 

Goude ar brezel e tigoras ul levrdi e-kichen iliz-veur Kemper : Ti Jaouen. 

Stourmet he doa evit difenn an endro e Bro Fouenant e-lec'h m'he doa graet hec'h annez. 

Resevet he deus Kolier an Erminig e 1989. 

Aet e oa da Anaon d'an 10 a viz Kerzu 2001.

## Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013
Henri Maho

**Henri Maho** (Gwennin, 30 a viz Gouere 1921 – Baod, 12 a viz Mezheven 2008) a oa ur stourmer evit ar brezhoneg ha glad relijiel Breizh. E penn un embregerezh sevel-tiez e oa.

Brezhoneger a-vihanik e oa, hag e-unan en devoa desket lenn ha skrivañ ar yezh.

Adalek ar bloavezhioù 1940 e stourmas evit ar yezh. Kelennet en devoa brezhoneg e Begnen (1942) hag e Logunec'h.
Labouret en devoa evit ar gelaouenn *[[Arvor]]*, a oa renet gant Loeiz Andouard d'ar mare-se. Bez' e voe unan eus ar re a grouas ar gelaouenn wenedek *[[An Doere]]*.

Brudet eo, dreist-holl, evit al labour graet er gevredigezh *[[Breiz Santel]]* a zifenn glad relijiel Breizh. Ar prezidant anezhi e oa bet e-kerzh ar bloavezhioù 1980, o stourm hep ehan evit kempenn chapelioù, kroazioù ha feunteunioù.

Resevet en devoa Kolier an Erminig e 1998.

## Notennoù
Gabriele Pescatore

**Gabriele Pescatore**, bet ganet e Serino (Rouantelezh Italia d'an ampoent) d'an 21 a viz Here 1916, ha marvet e Roma d'ar 6 a viz Gouere 2016, a zo ur gwiraour italian, bet e-touez ar re o devoa savet kod Italian ar merdeerezh e 1942. 

Kelenner war gwir ar merdeerezh eo bet e skol-veur *La Sapienza* e Roma betek 1991.

Pell eo bet prezidant *La Cassa per il [[Mezzogiorno]]* (ar c'hef evit diorren Su Bro-Italia). Kentañ prezidant Kuzul Stad Republik Italia eo bet hag ezel eus Lez ar Vonreizh. 

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1973.
Tereza Desbordes

**Tereza Desbordes**, ganet *Marie-Thérèse Le Saux* d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1934 e Pont-Aven, a zo ur skrivagnerez hag un embannerez vrezhonek.

## Red buhez

Ganet eo en un tiegezh labourerien douar. Abred he doa kollet he mamm.
 
E 1952 e timezas da Yann Desbordes, skolaer e Pont-Aven d'ar c'houlz-se. Desket o deus brezhoneg o-daou gant Skol Ober.

1980 e fizias Pêr Denez e Tereza Desbordes mererezh Mouladurioù Hor Yezh bet krouet gantañ. 

Prezidantez kevrenn lennegezh Skol-Uhel ar Vro e voe e dibenn ar bloavezhioù 1980. 

Resevet he deus Kolier an Erminig e 2000.

## Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013.
Pierre-Yves Le Rhun

**Pierre-Yves Le Rhun**, bet ganet e Tremeog (Bro-Vigoudenn) d'an 29 a viz Even 1936 ha marvet d'an 12 a viz Here 2025 e Pont-'n-Abad, a oa ur c'helenner hag ur stourmer politikel breizhat. 

Skolaer eo bet ur pennad a-raok kregiñ gant studioù douaroniezh e Lyon. Tremenet a reas kenstrivadeg an agregadur e 1962. Dont a reas da vezañ kelenner istor-douaroniezh e Naoned neuze. Mont a reas da skol-veur Naoned evel skoazeller e 1968. Sevel a reas un dezenn trede kelc'hiad diwar-benn ar sevel-yer askoridik e Breizh e 1972.

Embannet en deus kalzik pennadoù ha skrivet pe graet war-dro meur a levr douaroniezh bet embannet gant Skol Vreizh. Bet eo bet prezidant Ar Falz.

Stourmet en deus kalz evit an endro e Bro-Naoned hag evit Unvanidigezh Breizh. Bet eo bet prezidant ar CUAB (*Comité pour l'Unité Administrative de la Bretagne*) eus miz C'hwevrer 1983 betek miz Here 1986 hag eus 1996 betek miz Du 2000.

Resevet en deus Kolier an Erminig e 2000. 

## Oberennoù
* *Géographie économique de la Bretagne* embannet gant Breizh e 1971
* *Géographie de La Bretagne* renet gantañ hag embannet gant Skol Vreizh e 1976
* *Bretagne et Grand-Ouest* embannet gant Skol Vreizh e 1988
* *La Bretagne face à l'Europe et à l'Ile de France* embannet gant Skol Vreizh e 1991
* *Géographie et aménagement de la Bretagne* renet gantañ hag embannet gant Skol vreizh e 1994

## Levrlennadur
*  Lionel Henry, *Dictionnaire biographique du mouvement breton XXè-XXIè siècles*, Yoran embanner, 2013, 431 p., ISBN 978-2916579597

## Daveennoù
Joseph Le Bihan

**Joseph Le Bihan** ( pe **Jo Le Bihan** pe **Jozeb ar Bihan**), ganet e Lokarn e miz Meurzh 1930, a zo un den barrek war an ekonomiezh. Kensavet eo bet Ensavadur Lokarn gantañ.

## Red buhez
Deskiñ galleg a reas d'e seizh vloaz pa yeas d'ar skol.

Goude e vachelouriezh e studias e Roazhon hag e Pariz (Ensavadur ar Studioù Politikel (ESP) ha Skol Pleustrek ar Studioù Uhel). Labourat a reas en Ensavadur Broadel Klaskerezh Agronomek (EBKA).

E 1965 e krouas al labourva a imbourc'hioù war an dazont e Massy (Essonne). Ren a reas anezhañ betek 1973. En abeg d'e varregezh e voe karget eus meur a gefridi en estrenvro evit aozadurioù etrebroadel.

Dont a reas da vezañ kelenner en HEC (*École des Hautes Etudes Commerciales*) e 1973. Rener a imbourc'hioù e Skol-veur Pariz IX Dauphine eo bet ivez. 

Distreiñ a reas da Lokarn war e leve. A-gevret gant Yann-Bêr ar Roc'h, en devoa krouet Ensavadur Lokarn evit bodañ tud a gemer perzh er vuhez ekonomikel ha reiñ tro dezhe da studiañ ha prederiañ. 

Resevet en deus Kolier an Erminig e 2011.

## Mammennoù
**Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013.

## Liammoù diavaez
*Video kinnig Skol-Uhel ar Vro
Catherine Latour

**Catherine Latour**, ganet e Pariz e 1948, a zo ur stourmerez sevenadurel.

## Buhez
E 1961 e heulias ur staj aozet gant Kendalc'h evit ar wech kentañ. Hec'h eontr, Jean-Louis Latour, a oa sekretour Kendalc'h d'ar mare-se. 

Kemer a reas perzh en aozadurioù sevenadurel Bretoned Pariz war-lerc'h, *[[Korollerien Breiz Izel]]* peurgetket. 

Er bloavezhioù 1970 ec'h emouestlas e Kevredad Bretoned Pariz, Kendalc'h ha Skoazell Vreizh. Degemeret e voe da ovizez gant Kengor Drouized, Barzhed hag Ovizien Breizh e 1979. Dilennet e voe ezel eus kuzul-merañ Kendalc'h ar memes bloavezh.

E 1982 ec'h asantas dont da labourat da Di Kendalc'h evel kontourez. Dic'hopret e voe e 1984 en abeg da ziaesterioù arc'hant ar gevredigezh met kendelc'her a reas da labourat a-youl-vat betek 1998. E 2008 e teuas da vezañ sekretourez Kendalc'h. Prezidantez e voe eus 2009 betek 2011.

Kemer a reas perzh er gengevredigezh *[[Kuzul Sevenadurel Breizh]]* e 2006. Anvet e voe da ezel eus bodad-aliañ *Kuzul Sevenadurel Breizh* bet krouet gant ar C'huzul rannvro e 2009. Dilennet e voe da vesprezidantez. Kemer a reas plas Paul Molac, prezidant, pa roas-eñ e zilez e 2012, betek 2013. 

Ezel eo eus kuzul-merañ Kevre.
 
Resevet he deus Kolier an Erminig e 2010.

Dilennet e voe prezidantez Skol-Uhel Ar Vro e 2025.

## Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran Embanner, 2013.

## Liamm diavaez
*Video kinnig Skol-Uhel ar Vro
Buona Sera

***Buona Sera*** (*Nozvezh vat* e brezhoneg) pe ***Buonasera (signorina)*** zo ur ganaouenn saoznek gant ar c'haner stadunanat Louis Prima. 2:58 he fadelezh ez eo eizhvet kanaouenn e albom *[[The Wildest!]]*, a-raok *[[Night Train]]* ha war-lerc'h *[[Jump, Jive, an' Wail]]*. Deuet e oa er-maez e miz Du 1956.

Krouet e oa bet an ton anezhi gant Peter DeRose hag he gerioù gant Carl Sigman.

Kanet eo bet ***Buona Sera*** gant meur a arzour all : Michael Buble, Fred Buscaglione, Adriano Celentano, Ray Gelato, Dean Martin, Marco Nodari, Line Renaud, Bobby Solo, hag all.

## Ar gerioù

## Liamm diavaez
* '''Louis Prima''' o kanañ ''Buona Sera'' war al leurenn
Héctor Scarone

**Héctor Pedro Scarone Beretta** (lesanvet *Mago* pe *Rasquetita*), bet ganet d'ar 26 a viz Du 1898 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Ebrel 1967 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (argader e bost dezhañ war an dachenn), aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.

## E vicher evel c'hoarier
### Er c'hleuboù
C'hoari a reas **Scarone** e forzhig a gleuboù :
* 1916-1926 : Nacional Montevideo, aet da gampion Primera División de Uruguay e 1916, 1917, 1919, 1920, 1922-1924,
* 1926 : FC Barcelona (Katalonia), tapet Copa del Rey,
* 1927-1931 : Nacional Montevideo,
* 1931-1932 : Associazione Sportiva Ambrosiana-Inter (Rouantelezh Italia d'ar mare-se),
* 1932-1934 : Palermo Football Club (Rouantelezh Italia),
* 1934-1939 : Nacional Montevideo, aet da gampion Primera División de Uruguay e 1934,
* 1939 : Montevideo Wanderers.

En holl en devoa merket daou c'hant nav fal ha pevar-ugent o c'hoari evit Nacional Montevideo. Hiziv an deiz e chom c'hoazh eil gwellañ paler ar c'hleub, just war-lerc'h Atilio García (pevar c'hant c'hwec'h pal ha pevar-ugent !).

### E skipailh broadel Uruguay
Ur wech ha hanter-kant en devoa douget krez *[[Estadio Belvedere|La Celeste]]* etre 1917 ha 1930, ha merket ur pal ha tregont.
#### [[Copa Newton]]

#### [[Copa América]]
Seizh gwech e kemeras perzh **Scarone** er genstrivadeg-mañ gant *La Celeste* :
* aet ar maout gante e 1917, 1923, 1924 ha 1926,
* renket da eil e 1919 ha 1927,
* renket da drivet e 1929.
Da-geñver e gentañ Copa América, e 1917 eta, e voe dilennet da wellañ melldroader an dalc'h. Trizek pal a verkas e-kerzh ar c'hevezadegoù-mañ ha bezañ e voe gwellañ paler hini 1927 (rampo gant pemp c'hoarier all).

#### [[C'hoarioù Olimpek]] hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù). Seizh pal en holl a voe lakaet e-barzh gantañ.

#### [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
* Hini 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa daou grogad : Uruguay 4-0 Romania (21 a viz Gouere) hag Uruguay 6-1 Yougoslavia (27 a viz Gouere). Perzh e voe eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, Ernesto Mascheroni‎, José Nasazzi, José Leandro Andrade, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.

## Liamm diavaez
* Krogadoù etrebroadel Héctor Scarone war 11v11

## Notennoù ha daveennoù
Jacques Briard

**Jacques Briard**, bet ganet e 1933 e Sant-Maloù hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Meurzh 2002, a oa un istorour hag hendraour breizhat.

## Buhez
Skoliad e oa bet, ha kenlabourer, gant Pierre-Roland Giot.

Studiet en deus da gentañ skiantoù an natur e Roazhon. Kenstudier eo bet gant Yves Coppens.

Degemeret eo bet e Kreizenn Vroadel an Imbourc'h Skiantel (KBIS) (*Centre National de la Recherche Scientifique* (CNRS) e galleg) e 1955 evel hendraour. 

Kemeret en deus perzh en ur bern furchadegoù e Breizh hag e lec'h all. Renet en deus kalz anezho. Deuet eo da vezañ unan eus ar gwellañ arbennigourien war Oadvezh an Arem en Europa. A-drugarez dezhañ eo bet dizoloet ur bez heverk ha pinvidik e Plouvorn, anvet *tumulus Kernonenn*.

Klasket en deus reiñ e ouiziegeh da dañva d'an holl dre e skridoù hag e labour evit skoazellañ mirdioù Breizh. 

Stag e oa ouzh sevenadur Breizh ha kemeret en deus perzh e levrioù embannet gant Ar Falz/Skol Vreizh. 

Skrivet en deus barzhonegoù ivez.

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1995.

## Oberennoù
*La femme sans bras (Romant, Gunten Eds)
*La préhistoire en Brocéliande (J.p. Gisserot)
*Carnac, lands of megaliths (J.p. Gisserot)
*La Préhistoire de la Bretagne vue du ciel (gantM. Gauthier) (J.p. Gisserot)
*Les cercles de pierres préhistoriques en Europe (Hesperides, Errance)
*L'âge du bronze en Europe 2000-800 av. J.-C. (Hesperides, Errance)
*L'âge du bronze en Europe, économie et société 2000-800 avant J.C. (Hesperides, Errance)
*Préhistoire de l'Europe des origines à l'âge du fer (Poche Histoire J.p. Gisserot)
*Les mégalithes (poche, J.p. Gisserot)
*La préhistoire de l'Europe (Bien Connaitre, J.p. Gisserot)
*Mégalithes de Saint-Just (poche, J.p. Gisserot)
*Carnac, terre des mégalithes (J.p. Gisserot)
*Les Représentations humaines du Néolithique à l'âge du fer, Jacques Briard & Alain Duval (Aktaoù, Comite Des Travaux Historiques Et Scientifiques, 01/1993)
*La Protohistoire de Bretagne et d'Armorique (Universels Gisserot, J.p. Gisserot)
*Néolithique de la France, Poterie et civilisations T1 (Hesperides, Errance)
*Chalcolithique et âge du bronze en France, Poterie et civilisations T2 (Hesperides, Errance)
*Dolmens et menhirs de Bretagne (J.p. Gisserot)
*Les Tumulus d'Armorique, L'Age du bronze en France T3, Jacques Briard & Yvan Onnée (Picard)
*Les mégalithes de l'Europe atlantique, architecture et art funéraire (5000-2000 avant J.-C.) (Hesperides, Errance)
*Les mégalithes du département d'Ille-et-Vilaine, Jacques Briard, Loïc Langouët, Yvan Onnee (Skol-Uhel ar Vro)
*Barnenez (J.p. Gisserot)
* Protohistoire de la Bretagne, Jacques Briard, Pierre-Roland Giot & Louis Pape (Ouest France)
*Mythes et symboles de l'Europe préceltique, les religions de l'âge du bronze (2500-800 av. J.-C.) (Hesperides, Errance)
*Mégalithes de Bretagne, Jacques Briard & Nicolas Fedievsky (Ouest France)
Louis Lichou

**Louis Lichou** a oa bet ganet e Plouzeniel d'an 22 a viz Eost 1920 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Meurzh 2006 e Brest.

## Red e vuhez
Skoliad e oa bet e Skolaj Sant-Frañsez Lesneven a-raok mont da studier e Kevrenn ar Gwir Roazhon. 

Kargoù e-leizh a voe fiziet ennañ a-hed e vuhez, e bed al labour-douar hag ar c'hevelourioù dreist-holl.

Pennrener da gentañ-penn ha, da c'houde, prezidant Kef kengredit Breizh (CMB) e voe etre 1959 ha 1991.

Resevet en devoa Kolier an Erminig e 1989.
Jean L'Helgouach

**Jean L'Helgouach**, bet ganet d'an 22 a viz Ebrel 1933 e Meknes, e Maroko, ha marvet d'an 29 a viz C'hwevrer 2000 e Naoned, a oa un hendraour, ur ragistorour, ur soner hag ur sonaozour breton.

## Red buhez
Jean L'Helgouach (skrivet *L'Helgouac'h* ivez) en deus graet e studioù eil derez e Roazhon (1943-1950) hag e studioù skol-veur eno ivez. Un aotreegezh war skiantoù an natur en deus bet e 1955. Doktor eo bet e 1966 gant un dezenn a-zivout ar bezioù meurveinek en Arvorig.

Rener a imbourc'hioù er CNRS (Centre National de la Recherche Scientifique) e oa.

E penn pastell-vro an "Hendraoù ragistorel evit Breizh ha Broioù al Liger" eo bet eus 1969 betek 1989. 

Renet en deus ur bern furchadegoù e Breizh hag e kornôg Bro-C'hall. E-touez e labourioù pennañ en deus renet ar skipailh a labouras war lec'hiad Lokmaria-Kaer. 

Kelennet en deus ar ragistor e Skol-veur Naoned ha krouet eno al *Labourva Ragistor Arvorigat*. 

Skrivet en deus kalzik pennadoù evel-just ha kemeret perzh en un niver bras a gollokoù. 

Krouet en deus ar gevredigezh anvet *Association d'études préhistoriques et historiques des Pays de la Loire *.

Marc'heg an *Ordre National du Mérite* e oa (1998).

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1997. 

Aet eo da Anaon d'an 29 a viz C'hwevrer 2000 e Naoned.

## Sonerezh
Dedennet-kenañ oa gant sonerezh Breizh.

Pennsoner Kevrenn Roazhon eo bet. Krouet eo bet gantañ Skol Talabarderien Roazhon e 1966.

Skrivet en deus un ton-bale kañv evit bagadoù, an ton-bale "War zu an heol (o sevel)", un heuliad "megalitikel" evit bombard ha binvioù all, un heuliad evit binioù-bras ha gourrebedoù (1986) hag ur "soneñvoradenn Oadvezh an Arem" evit trombon ha binvioù-tos (1988).

## Skridoù
* 1965, *Les sépultures mégalithiques en Armoriques* (Dolmens à couloir et allées couvertes), tezenn doktorelezh Stad, Roazhon (332 bajenn)
* 1956 : *École de bombarde*
* 1962 : *La Bretagne, préhistoire et protohistoire* gant Pierre-Roland Giot ha Jacques Briard
* 1979 : *Préhistoire de la Bretagne*
Dodik Jegou

**Dodik Jegou**, *Marie-Charlotte Le Berre* en ti-kêr, zo un arzourez vreizhat, livourez, kizellerez, priourez, ganet d'ar 14 a viz Mae 1934 e Kemper.

## Buhez
Merc'h eo da Vark ar Berr. Delc'her a rae he zad ur stal anvet *A la ville d'Ys* e-lec'h ma tremene ur bern arzourien. Studiet he deus Dodik e Skol an Arzoù-kaer e Kemper. Eno e reas anaoudegezh gant Georges Jégou, ur c'hizeller, "Gwen Jegou" e anv arzour, a zeuas da vezañ he fried. Goude o eured e 1955 en em stailhjont e Sant-Maloù hag e kroujont un stal-labour priouriezh eno.

Unan eus kengrouerien *[[La Maison internationale des poètes et des écrivains de Saint-Malo]]* e 1982 eo Dodik. Kendelc'her a ra abaoe da ren an ti. Meur a briz a vez roet bep bloaz da varzhed gant ar gevredigezh. Unan anezho, ar priz Imram, zo gouestlet da oberennoù e brezhoneg.

Marc'heg en Urzh ar Palmes académiques e voe e 1997, ha Kolier an Erminig a voe deroet dezhi er memes bloaz.
Raymond Lebossé

**Raymond Lebossé**, bet ganet d'an 8 a viz Mae 1923 en Ervoreg (Liger-Atlantel), ha marvet e miz Kerzu 2014 e Sant-Juluan-Gouwent, a zo ur penn embregerezh hag ur politikour breizhat.

## Red buhez

Goude e studioù eil derez e studias ar Gwir en ur labourat. Dedennet-kenañ eo gant ar yezhoù (saozneg, kastilhaneg, alamaneg, italianeg, ruseg ha portugaleg...). 

Rener an embregerezh *Les Fours à chaux d'Erbray* e oa betek ma voe lonket gant SA Meac. Dont a reas da vezañ penn servij gwirel an embregerezh-se betek e retred e 1988. 

Kuzulier-kêr eo bet e-pad 48 vloaz abaoe 1947. Eilmaer eo bet ha maer etre 1983 ha 1995. 

Kuzulier departamant eo bet adalek 1976 betek 2001. Besprezidant komision ar sevenadur eo bet. Karget e oa eus sevenadur Breizh e Liger-Atlantel eta. Dileuriad Liger-Atlantel e Skol-Uhel ar Vro, en ATCR, e Kuzul Sevenadurel Breizh hag e kreizenn *[[Amzer Nevez]]* Plañvour eo bet. 

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1997.

## Liammoù diavaez
*Pennad mortuaj (Ouest-France)
François Le Quémener

**François Le Quémener** (e brezhoneg: *Frañsez ar C'hemener*, ha *Franséz er Hemenér* e brezhoneg Gwened), ganet d'ar 15 a viz Here 1924 e Neulieg ha marvet en Henbont d'ar 24 a viz Gouere 2009, a oa ur beleg, bet rener hag alunezer Ti ar Vretoned e Pariz, ma c'hallas difenn sevenadur Breizh.

## Red buhez
Ganet eo bet François Le Quémener war ar maez en ur vro vrezhonek, en ur familh vras, 10 bugel enni. Gourdrouz a ra oadourien evit o emzalc’h digristen kerkent hag an oad a 8 vloaz.

Mont a reas da gloerdi bihan Santez-Anna-Wened e 1935 ha d'ar c'hloerdi bras e 1941. Beleget e voe e 1947.

### Beleg
E bost kentañ a lakaas anezhañ da zaremprediñ metoù an hent-houarn e parrez Charlez Bleiz, parrez ti-gar an Alre. Da c’houde, e ra war-dro ur barrez darempredet gant pesketourien an Oriant, parrez Santez-Anna an Arvor, eus 1957 betek 1966. Gant ar c’hoant a oa gantañ a-viskoazh da vont da veajiñ, evel e vreur henañ hag a oa beleg ivez, e c’houlennas bezañ kaset da Amerika ar Su.

## Ti ar Vretoned
Da Bariz eo e voe kaset a-benn ar fin e 1966 e Ti ar Vretoned (*Mission Bretonne*). Krouet eo bet Ti ar Vretoned e 1947 gant an tad Élie Gautier. Anvet e voe da rener an Ti e 1970. E Ti ar Vretoned e reas war-dro degemer ar Vretoned yaouank, paotred koulz ha merc’hed nevez-degouezhet e Pariz. Harpañ a reas anezho d’ober o hent er bed nevez-se ha da vont hebiou da skoilhoù ar boeson, ar gasterezh hag an dilabour. Strivañ a reas da gentañ-holl da zerc’hel an dud yaouank-se er feiz oc'h en em harpañ war an ezhomm da virout o gwriziennoù. E Pariz eo e gwirionez e teu da vezañ splann dezhañ talvoudegezh an hevelebiezh pe an identelezh ha pa vefe hini Breizh pe n’eus forzh pe hini all. Lakaat a reas da bal kentañ derc’hel pinvidigezh sevenadur Breizh e-touesk kumuniezh ar Vretoned divroet e Bariz, kefridi bet kaset da benn gantañ betek 2003. Chom a reas prezidant a enor ar gevredigezh.

## War e leve
Daoust d'e zistro da Henbont e kendalc’has da vezañ oberiant e framm Strollad Buhezekaat ar Barrez. E 2007 e oa bet roet dezhañ Kolier an Erminig. Mervel a reas e Henbont d'ar 24 a viz Gouere 2009.

## Mammennoù
*Lec'hienn Ti ar Vretoned
*ABP, mortuaj

## Liammoù diavaez
*video kinnig Skol-Uhel ar Vro

## Daveoù ha notennoù
Bernard de Parades

**Bernard de Parades**, ganet e Naoned e miz Eost 1921 ha marvet e Kemper d'ar 15 a viz Meurzh 2000, a zo un den hag en deus pledet kalz gant arz hag hengounioù pobl Breizh.

## Red buhez
Tremenet en deus un darn eus e vugaleaj e Bro Redon ha graet e studioù e Naoned.

E 1941 e krouas e Naoned ar strollad *[[Tréteaux et Terroir]]* evit dastum tonioù, dañsoù ha kontadennoù a Vro-C'halloù.

E 1949 e kemeras perzh er Bleun Brug evit aozañ abadennoù.

Dileuriad evit an douristelezh e Penn-ar-Bed e voe e 1955. Dont a reas da vezañ Kuzulier Yaouankiz ha Kelennadurezh Pobl (rann Arz hag hengounioù pobl) e Ministrerezh ar Yaouankiz hag ar Sportoù. Heuliañ a reas Gouelioù Kerne eta. Dont a reas da vezañ un ezel eus ar pouezusañ er skipailh adalek 1959 betek 1987. Mignon eo bet da bPêr-Jakez Helias.

Produet ha sevenet en deus meur a bezh-c'hoari, a abadenn radio pe gleweled, a ziskouezadeg diwar-benn istor hag hengounioù Breizh. Sikouret en deus sevel Mirdi Bro-Vigouden e Pont-'n-Abad gant skoazell an ti *[[Le Minor]]*. 

Pennadoù e-leizh en deus skrivet evit an *[[Télégramme]]* ha *Breiz*, kelaouenn Kendalc'h.

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1989.

Aet eo da Anaon d'ar 15 a viz Meurzh 2000 e Kemper. 

E 2009 e voe kaset e zielloù d'ar CRBC e Skol-veur Breizh-Izel e Brest.
Roger Abjean

**Roger Abjean**, ganet e Plouider d'an 22 a viz Here 1925 ha marvet e Lokenole d'an 12 a viz Mezheven 2009, a oa ur beleg, ur rener laz-kanañ, hag ur sonaozour.

## Red buhez
Deskiñ a reas galleg d'e seizh vloaz pa yeas d'ar skol bublik e Plouider. 

Pañsionad e voe e Skolaj Sant-Frañsez Lesneven adalek 1936 betek e vachelouriezh e 1944. Ezel e oa eus al laz-kanañ. 

Mont a reas da gloerdi bras Kemper. Ouzhpenn e studioù beleg e studias ar sonerezh. Beleget e voe d'an 29 a viz Mezheven 1949 e Kemper. 

Anvet e voe kure skolaer war Enez-Sun. E 1950 e voe anvet "mestr chapel" e Landivizio. Chom a reas dek vloaz eno. C'hoant en doa da lakaat sonerezh Breizh e servij an Iliz. Sevel a reas al laz-kanañ *[[Kanerien Bro Leon]]*. Gounezet e voe ganto kentañ priz Kenstrivadeg Vroadel al Lazioù-kanañ e Pariz d'ar 6 a viz Mae 1956. Kemer a rejont perzh e Gouelioù ar Bleun Brug. Displijout a reas d'an eskob e voe kanet ganto kanaouennoù disakr. Kaset e voe an aotrou Abjean da Vontroulez.

Chom a reas pemp bloaz warn-ugent e Montroulez. Krouiñ a reas *[[Kanerien sant Vaze]]* eno. Kanañ a raent kanoù brezhonek mat ha reoù glasel ivez (Händel da skouer). E 1964 e savas kentañ laz-kanañ "Paotred Breizh" gant Georges Le Coz. Skrivañ a reas *Oferenn war gan* d'ar c'houlz-se. E 1968 e krouas an *[[Ensemble Choral du Léon]]* gant Georges Le Coz bepred hag e kemeras perzh e Gouelioù Abati ar Releg e 1971. 

E fin ar bloavezhioù 1960 e reas anaoudegezh gant Éliane Pronost hag e lakaas paotred da ganañ ganti. E 1973 e voe krouet *[[Le Quatuor du Léon]]* : sonadegoù, enrolladennoù (ouzhpenn tri-ugent pladenn)...

Ur wech anvet e Karanteg e savas ur gevredigezh evit kaout un ograou nevez. Tizhet e voe ar pal e 1990. Labourat a reas evit reneveziñ chapel Kalod ivez. 

Kuitaat a reas e garg e 2005 da bevar-ugent vloaz. Mont a reas da Lokenole da chom, el lec'h ma chomas betek e varv e 2009.

Anvet e voe da Varc'heg al Lejion a enor e 2006. 

Resevet en deus Kolier an Erminig e 2008.

## Liammoù diavaez
*Video kinnig Skol-Uhel ar Vro
*Ur pennad diwar e benn war lec'hienn "Mémoire de Plouider"
*War lec'hienn "Ensemble choral du Léon"
Skol Jacquard

**Skol Jacquard** zo ur skol bublik e Brest hag enni un hentad divyezhek brezhonek, hag ur skourr eus ar gevredigezh kerent Div Yezh.

## Liammoù diavaez
*http://queteurs.cg29.fr/Galerie-Photo-Fotoiou/Photos-2010-2011/Bugale-Skol-Jacquard-Brest-a-gan-asambles-gant-tud-kozh-ti-retred-Delcourt-Ponchelet
Martine Craveia-Schütz

**Martine Craveia-Schütz**, ganet d'an 10 a viz Genver 1951, zo bet maerez Dinarzh etre 2014 ha 2020. Lakaet he doe tennañ holl vannieloù kêr dre ma kave ne oa nemet ur banniel, banniel Bro-C'hall.

## Liamm diavaez
* ''Le Pays Malouin'', 24/07/2014
## Notennoù ha daveennoù
Breizh-info.com

:*Arabat droukveskañ gant [[Breizh Info]]*

**Breizh-info.com** a zo ul lec'hienn gelaouiñ c'hallek hag a bled gant danvez Breizh met a zo kaset war-raok gant an tu dehoù pellañ gall tost d'an "Identitaires".

Falskeloù a vez skignet gant Breizh Info hervez Le Monde, Newsguard ha Conspiracy Watch. Gant an abeg-se, e miz Du 2022, eo bet forbannet al lec’hienn eus Google Ads, servij bruderezh Google ; klemmet en deus Breizh Info e vo kollet 12 000€ gounidoù bep bloaz.

## Istor Breizh-info

Dre freuz-stal ar strolladig identelourien breton ha gall Jeune Bretagne e fin ar bloavezh 2013 ez eo bet gwerzhet an Ti-Breizh pe domani an identelourien en Breizh (Gwerliskin) perc'hennet gant Phillipe Milliau. Gant an arc'hant rastellet gant gwerzh an domani ez eo bet arc'hantaet ur skinwel enlinenn Tv Libertés hag al lec'hienn Breizh-info.com.
.

Setu perak e adkaver kemmesk Yann Vallerie ha Phillipe Milliau aterset gant ar radio broadelour gall Méridien Zéro.

## Doare Breizh-info
Breizh-info a zo ur gendalc'hadenn dammguzh d'eus ar strolladig Jeune Bretagne oc'h adkavout ul lod pennoù-bras politikel o klask mont etrezek ar bobl breton dre ar c'helaouiñ tuet.

Gwelet e vez ez eo bihanaet an niver a dud hag al liamm gant Breizh gwirion o tremen deus ar strollad d'an hini all dre ma z'eo aet ar Brezhoneg holl da get er skrivañ.

## Perzhidi
* Philippe Le Grand
* Yann Vallerie
* Louis-Benoît Greffe
* Thierry Monvoisin.

## Daveennoù
We'll Meet Again (kanaouenn)

***We'll Meet Again*** (*Kejañ a raimp an eil ouzh egile en-dro* e brezhoneg) zo ur ganaouenn saoznek savet an ton hag ar gerioù anezhi gant Hughie Charles ha Ross Parker.

Enrollet e voe gant ar ganerez saoz Vera Lynn e miz Gwengolo 1939. Unan eus brudetañ kanaouennoù mare an Eil brezel-bed e voe dre ma kase he fozioù ("*We'll meet again, Don't know where*/N'ouzon dare pelec'h, *don't know when*/n'ouzon dare pegoulz, *But I know we'll meet again, some sunny day.*/Met goût a ouzon ec'h en em gavfomp adarre, d'un deiz heoliek bennak.") an tamm goanag o devoa ezhomm da gaout ar soudarded vreizhveuriat a oa o stourm hag o familhoù chomet er gêr.

Deuet e oa da vezañ titl ur gomedienn war gan — *[[We'll Meet Again (film)|We'll Meet Again]]* (1943) —, ma oa bet roet ar roll pennañ anezhi da Vera Lynn.

Ar sonenn-mañ eo a glever e dibenn ar film *[[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]]*, sevenet gant Stanley Kubrick e 1964, ha dic'hortoz a-walc'h eo dre ma echu an istor gant tarzhadenn ur vombezenn nukleel.

## Kanerien
Gant meur a arzour all ec'h eo bet kanet *We'll Meet Again* : Peggy Lee, Julie Andrews, Johnny Cash, Sandy Coast, John Lee Hooker, The Byrds, The Chordettes, The Ink Spots, The Turtles, Frank Sinatra, ha re all.

## Yezhoù
Lakaet eo bet ar ganaouenn e brezhoneg ivez, hag anvet *Ken e vi gwelet*, el levrig *[[Parkadoù Sivi Da Viken]]*.

## Liammoù diavaez
*Komzoù orin ar ganaouenn, bet enrollet war an albom ''Forces Sweetheart 49''
*Sonet gant laz André Rieu, ha dañset. 

### Kanerien
*Gant Vera Lynn : 
** '''We'll Meet Again''', 
** Dibenn ''Dr. Strangelove''
*Gant Peggy Lee, harpet gant laz Benny Goodman
*Gant Hailey Westenra
*Gant The Ink Spots
*gant Johnny Cash.
Luitpold Bavaria

**Luitpold Rupprecht Heinrich**, ganet e 1951 e kastell Leutstetten, Starnberg, zo un diskennad da Ludwig III, diwezhañ roue Bavaria.

Mab eo da Ludwig Karl Maria von Bayern (1913–2008) ha da Irmingard von Bayern (1923- 2010).
Ludwig III Bavaria

**Meur a briñs zo bet anvet [[Ludwig III]]*.

**Ludwig III von Bayern** (1845-1921), pe **Ludwig III Bavaria**, a oa diwezhañ roue Bavaria. 

## E vuhez
Mab e oa da Liutpold von Wittelsbach ha da Auguste Ferdinande Aostria. E dad a oa mab d'ar roue Ludwig Iañ Bavaria ha d'e bried Therese von Sachsen-Hildburghausen (1792-1854). Kenderv kompez e oa da Otto Iañ Bavaria.

Rejant e voe adalek 1912 betek 1913, ha roue adalek 1913 betek 1918, pa zilezas ar gurunenn, goude faezhet Alamagn er Brezel-bed kentañ.
Tiegezh Wittelsbach

**Tiegezh Wittelsbach** zo un tiegezh roueel eus Alamagn, unan eus ar re goshañ ha galloudusañ en Impalaeriezh santel roman german. Anezhañ e teuas meur a impalaer santel, ha meur a roue eus Pfalz ha Bavaria. 

## [[Rouantelezh Bavaria]]
Dindan ar roue Masimilian hag e vugale e teuas Bavaria da vezañ an trede galloudusañ stad alaman, war-lerc'h Prusia hag Aostria. E 1871, pa voe savet impalaeriezh Alamagn e oa an eil bouezusañ rouantelezh war-lerc'h Prusia. 

## [[Trede Reich]]
Enepnazi e oa an tiegezh ha bec'h o doe gant galloud Hitler.
Ludwig III

**Ludwig III** zo bet anv meur a roue pe a briñs er broioù alamanek.

## IXvet kantved
* Ludwig III (Frankia ar Reter), *der Jüngere*, Roue (875–882)
* Ludwig III (Frankia ar C'hornôg), roue (879–882)
* *Ludwig III* der Blinde*, pe [[Loeiz III an Dall]], impalaer frank (901–905) ha roue Bourgogn-Izel (887–924)

==Xvet-XIVvet kantved==
* [[Ludwig III (Thüringen)]], *der Fromme*, kont (*landgraf'') (1172–1190)
* Ludwig III (Württemberg), kont (1194–1226)
* Ludwig III (Niederbayern), dug Niederbayern-Landshut (1269–1296)
* Ludwig III Bourgogn, kont Bourgogn (1382–1384) anvet ivez Ludwig II Flandrez

## XVvet kantved
* Ludwig III (Anjou), kont ha roue Naplez (1403–1434)
* Ludwig III (Liegnitz-Lüben) (a-raok 1405-1441), dug Ohlau ha Nimptsch etre 1420 ha 1423 ; dug Lüben ha Haynau etre 1431 ha 1441
* Ludwig III (Pfalz), kont Pfalz (1410–1436)

## XIXvet- XXvet kantved
* Ludwig III (Hessen-Darmstadt), dug-meur Hessen-Darmstadt (1848–1877)
* Ludwig III Bavaria, diwezhañ roue Bavaria (1913–1918)

## Pennadoù kar
*Ludwig
*Ludwig II
*Ludwig IV
*Loeiz III
New

**New** zo un anv-gwan saoznek (*nevez* e brezhoneg), stank el lec'hanvadurezh saoznek, hag un anv-tiegezh.

## Lec'hanvadurezh
Kavet e vez en anvioù evel ar re-mañ
*Newborough, anv meur a lec'h
*Newburgh, anv meur a lec'h
*Newcastle, anv meur a lec'h
*Newchurch, anv meur a lec'h
*New Inn, anv meur a lec'h
*Newquay, anv meur a lec'h
*Newtown, anv meur a lec'h

*New Brunswick, e Kanada
*New Hampshire, stad er Stadoù Unanet
*New Jersey, stad e SUA
*New Mexico, stad e SUA
*New Orleans, pe Orleañs-Nevez, kêr vras e Louiziana
*New York (kêr)
*New South Wales, en Aostralia

## Anv-tiegezh
*Hannah New, aktorez saoz
*Harry Stewart New, politiker stadunanat

## Kanaouennoù
**News*, gant Dire Straits en o albom *Communiqué*
**New*, gant Paul McCartney en e albom *New*, en 2013

## Traoù all
**[[Daily News]]*, anv meur a gazetenn saoznek
***new** zo ur berradur evit an newareg, ur yezh komzet e Nepal (ISO 639)