open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skoul Buffon

Ar **skoul Buffon** a zo un evn-preizh deiz, *Circus buffoni* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika (Arc'hantina, Bolivia, Brazil, Chile, Guyana, Gwiana c'hall, Inizi Maloù, Kolombia, Paraguay, Perou, Surinam, Uruguay ha Venezuela) hag e Trinidad ha Tobago.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skouled en urzhiad *[[Accipitriformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.

## Liammoù diavaez
* ''Circus buffoni'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Skoul ar Reünion

**Skoul ar Reünion** a zo ur spesad evned-preizh, *Circus maillardi* an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv ar louzawour gall Louis Maillard a oa o labourat evel ijinour en Enez ar Reünion.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha mellkeineged bihan.

## Annez
Brosezat eo ar spesad er Reünion ma vez graet *papang* pe *papangue* anezhañ e kreoleg.

## Liammoù diavaez
*  ''Circus maillardi'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Circus maillardi'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Skoul ar geunioù

**Skoul ar geunioù** (*Circus approximans*) a zo un evn-preizh.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Okeania.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skouled en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.

## Liammoù diavaez
Skoul du

Ar **skoul du** (liester : **skouled du**) a zo ur spesad evned-preizh, *Circus maurus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Falco maurus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1828) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar grignerien ha laboused, ha tapout stlejviled bep ar mare ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e geotegi krin kreisteiz Namibia, mervent Botswana ha Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Circus maurus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Circus maurus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Les Éclaireurs

**Les Éclaireurs** zo un enezeg vihan e reter Douar an Tan hag e penn reter bae Ushuaia en Arc'hantina. Anvet eo bet evel-se gant ar Luis Fernando Martial, kabiten ar fourgadenn *La Romanche* e Gwengolo 1882.

*Kashuna* a vez lavaret eus an enezeg ivez. Meur a enezennig zo, unan anezho zo anvet *Los Lobos*, ha warni morvaouted . 

## Tour-tan
Un tour-tan zo war e penn reter unan eus an inizi, savet e 1920. Emgefre eo ha mont a ra en-dro gant tredan an heol. 

Gweladennet e vez an tour-tan gant bagoù o tont eus Ushuaia. Anavezet eo evel *Faro del fin del mundo* (Tour-tan Penn ar Bed) en Arc'hantina. Droukvesk a vez alies etre hennezh hag un tour-tan arall, hini *San Juan de Salvamento* en Isla de los Estados, pelloc'h er reter, e Patagonia, hag a zo meneget en ur romant gant Jules Verne
Kanol Beagle

**Kanol Beagle** zo ur strizh-mor etre inizi Douar an Tan, an enezeg a zo e penn suañ Suamerika. Dispartiañ a ra Isla Grande de Tierra del Fuego diouzh an inizi Nueva, Picton, Lennox, Navarino, Hoste, Londonderry, Enez Stewart ha re all bihanoc'h c'hoazh er su.
Al lodenn reter a ya d'ober ar vevenn etre Chile hag Arc'hantina, met al lodenn gornôk zo e Chile.

## An anv
Anvet e voe ar ganol diwar anv al lestr Beagle a deuas d'ober un droiad studi e beg Suamerika etre 1826 ha 1830. E penn an droiad e oa Phillip Parker King, hag e penn ar Beagle e oa ar c'habiten Pringle Stokes a en em lazhas. En e lec'h e voe anvet Robert FitzRoy da gabiten. En eil beaj al lestr e oa ar c'habiten FitzRoy e penn ar Beagle, ha Charles Darwin a veajas war e vourzh. D'an 29 a viz Genver 1833 e tegouezhjont er Ganol Beagle.

## Skeudennoù

Beagle Channel - La Isla de Los Lobos.jpg| La Isla de Los Lobos
090111-6 Above ビーグル水道.jpg| Kanol Beagle, Genver 2006
BeagleChannelGlacier.jpg| Skorneg Romanche 
Farofindelmundo2.JPG| Les Éclaireurs nepell diouzh Ushuaia
Polyboroides

***Polyboroides*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-preizh a ya d'ober ar genad :
* *[[Polyboroides radiatus]]*,
* *[[Polyboroides typus]]*
** *P. t. pectoralis* ha ***typus***.

O c'havout a reer en Afrika issahara (*typus*) ha Madagaskar (*radiatus*), daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Harpagus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840)

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Daou spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
* *[[Harpagus bidentatus]]*
** *H. b. *'bidentatus**' ha *fasciatus*,
* *[[Harpagus diodon]]*.

## Annezva
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daou (2) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ictinia

***Ictinia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù
Daou spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
* *[[Ictinia mississippiensis]]*,
* *[[Ictinia plumbea]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Stadoù-Unanet Amerika (*I. mississippiensis*) hag eus Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika (*I. plumbea*).

## Notennoù ha daveennoù
Vanuatu

**Vanuatu**, ent-ofisiel **Republik Vanuatu**, a zo eus stad eus Oseania e Melanezia, er mervent d'ar Meurvor Habask, er Mor Koural. Gwechall e veze graet *[[Hebridez Nevez|Hebridez-Nevez]]* eus an enezeg a ya 83 enezenn d’hec'h ober. A-orin volkanek eo an darn vrasañ anezho. Lec'hiet eo an enezeg 1 750 km er reter da Aostralia, er biz da Galedonia-Nevez, er c'hornaoueg da inizi Fidji hag er su da Inizi Salomon.

## Istor
*Hebridez-Nevez
E miz Meurzh 2015 e voe drastet ar vro gant ar gelc'hwidenn "Pam" ha meur a zen a gollas o buhez.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn gouarnamant Vanuatu
Llanrhaeadr

**Llanrhaeadr** zo un anv-lec'h kembraek. Ar stumm saoznekaet **Llanrhaiadr** zo bet dilezet. 

*Llanrhaeadr-ym-Mochnant, e Sir Ddinbych betek 1974, e Powys bremañ, 
*Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch, e Dyffryn Clwyd, e Sir Ddinbych.
Haliastur

***Haliastur*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant ar skiantour saoz Prideaux John Selby (1788-1867).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
* *[[Haliastur indus]]*
** *H. i. flavirostris*, *girrenera*, ***indus*** hag *intermedius*,
* *[[Haliastur sphenurus]]*.

## Annezva
O c'havout a reer en Azia hag en Okeania, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Llangwm

**Llangwm** zo un anv-lec'h kembraek, ha hini teir c'hêriadenn.

## Orin
Savet eo diwar ar gerioù llan ha cwm. 

*Llangwm, e Sir Conwy
*Llangwm, e Sir Benfro
*Llan-gwm, e Sir Fynwy.
Llugwy

**Llugwy** (pe **Lligwy**) zo anv meur a lec'h e Kembre.

## E [[Gwynedd]]
* ar **[[Stêr Llugwy]]** (pe *Afon Llugwy*), en Eryri,
* **[[Ffynnon Llugwy]]**, ul lenn
* **[[Llugwy Hall]]**, ti an Tiegezh Anwyl e-kichen Pennal, 
* **[[Capel_Curig#Roman_Fort|Caer Llugwy]]** (anvet ivez Bryn-y-Gefeiliau), kreñvlec'h roman e-kichen Capel Curig.

## En [[Enez Mon]]
**Lligwy** zo un anv a gaver e biz an enezenn
***[[Din Lligwy]]**, ur gêriadennig eus Oadvezh an Houarn
***[[Lligwy Bay]]**
***[[Lligwy Burial Chamber]]**
Llywelyn Goch

**Llywelyn Goch** zo anv daou varzh kembraek er Grennamzer: 
gyfeirio at un o ddau fardd Cymraeg:

*Llywelyn Goch ap Meurig Hen (bl. 1350-90)
*Llywelyn Goch y Dant (bl. 1470)

## Pennad kar
*Llywelyn
Llys

**Llys** zo ur ger kembraek (lez e brezhoneg) a gaver stankik e lec'hanvadurezh kembraek.

## Anv boutin
**Llys** a vez lavaret:
*eus *[[Lez roueel|lez]]* ur roue
*eus ul lez-varn

## Lec'hanvadurezh
*Llysfaen
*Llys Rhosyr, ma voe lez Rouaned Gwynedd
*Llyswen, e Powys
*Llys Gwenllian, kreñvlec'h er Grennamzer e-kichen Dinbych
Llyn Dulyn

**Llyn Dulyn** zo anv div lenn en hanternoz Kembre:
* Llyn Dulyn er menezioù Y Carneddau, e Sir Conwy
* Llyn Dulyn er Rhinogydd, e Gwynedd
Carneddau

**Carneddau**, pe **Y Carneddau**, a zo menezioù uhel en Eryri, en hanternoz Kembre.

## Menezioù uhelañ
*Pen yr Ole Wen (978 m)
*Carnedd Dafydd (1 044 m)
*Carnedd Llywelyn (1 064 m)
*Yr Elen (962 m)
*Foel Grach (976 m)
*Garnedd Uchaf (926 m)
*Foel-fras (942 m)
Llyn y Dywarchen

**Llyn y Dywarchen** pe **Llyn Dywarchen** (*Lenn an Daouarc'henn*, e brezhoneg) zo anv teir lenn e kontelezh Gwynedd en hanternoz Kembre:

* Llyn y Dywarchen e-kichen Rhyd Ddu, ar vrasañ anezho, en Eryri.
* Llyn y Dywarchen war menez Migneint, ma emañ an Afon Cynfal oc'h eieniñ.
* *Llyn y Dywarchen* war ar Rhinogydd, e-kichen Moel Ysgyfarnogod.
Ichthyophaga

***Ichthyophaga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad kar d'ar morerered hag a vev en Azia.

## Spesadoù
* *[[Ichthyophaga humilis]]*
* *[[Ichthyophaga ichthyaetus]]*

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar genad-mañ en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.
Sarn

**Sarn** (*chaoser* e brezhoneg) zo un anv a gaver stankik e lec'hanvadurezh Kembre, evel Sarnau, an anv el liester.

## Chaoserioù e [[Bae Ceredigion]]
*Sarn Badrig, e-kichen Llanbedr, Ardudwy 
*Sarn y Bwlch, e-kichen Tywyn.
* Sarn Gynfelyn, en hanternoz da Aberystwyth.

## Hent
*Sarn Helen, an hent kozh roman etre hanternoz ha kreisteiz ar vro

## Kêriadennoù
*Sarn, Pen-y-bont ar Ogwr, pe
*Sarn, Powys, e Powys
*Sarn Bach, e Llŷn
*Sarn Mellteyrn, e Llŷn

*Sarnau (pe *Y Sarnau*), anv kêriadennoù all
Melierax

***Melierax*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ sparfelled, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Melierax canorus]]*
** *M. c. argentior* ha ***canorus***,
* *[[Melierax metabates]]*
** *M. m. ignoscens*, *mechowi*, ***metabates*** ha *theresae*,
* *[[Melierax poliopterus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Sarothrura

***Sarothrura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1890 gant an evnoniour alaman Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Sarothrura affinis]]*
** *S. a. *'affinis*** hag ''antonii'',
* ''[[Sarothrura ayresi]]'',
* ''[[Sarothrura boehmi]]'',
* ''[[Sarothrura elegans]]''
** ''S. e. '''elegans*** ha *reichenovi*,
* *[[Sarothrura insularis]]*,
* *[[Sarothrura lugens]]*
** *S. l. *'lugens*** ha ''lynesi'',
* ''[[Sarothrura pulchra]]''
** ''S. p. batesi'', ''centralis'', ***pulchra*** ha ''zenkeri'',
* ''[[Sarothrura rufa]]''
** ''S. r. bonapartii'', ''elizabethae'' ha ***rufa**',
* *[[Sarothrura watersi]]*.

O c'havout a reer holl en Afrika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Sarnau

**Sarnau** zo un anv-lec'h e Kembre hag en Alamagn. Disheñvel eo distagadur an anvioù kembraek hag alamanek avat.

## 
**Sarnau** pe **Y Sarnau** zo anv meur a gêriadenn e Kembre:
*Sarnau (Gwynedd), e-kichen Y Bala
*Sarnau (Maldwyn), en hanternoz Powys
*Sarnau (Brycheiniog), e kreisteiz Powys
*Sarnau (Ceredigion), e kreisteiz Ceredigion
*Sarnau (Sir Gaerfyrddin)

## 
*Sarnau (Lahntal)

## 
**Sarnau* e oa anv alamanek Sarnów (Powiat Gliwicki).

## Tud
*Anneke Kim Sarnau, aktourez alaman

## Pennad kar
*Sarn
Canirallus

***Canirallus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Canirallus oculeus]]*.

E gavout a reer en Afrika.

## Rummatadur
Lakaet e oa bet an daou spesad *beankaensis* ha *kioloides* er genad nevez *[[Mentocrex]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Coturnicops

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* ar rakig Swinhoe (*Coturnicops exquisitus*), 
* *[[Coturnicops notatus]]*, 
* ar rakig melen (*Coturnicops noveboracensis*)
** *C. n. goldmani* (†) ha ***noveboracensis***.

## Notennoù ha daveennoù
Rakig melen

Ar **rakig melen** a zo un evn, *Coturnicops noveboracensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.

## Rummatadur
Gladys

**Gladys** zo un anv-bihan saoznek, deuet diwar un anv kembraek.

## Orin
Saoznekadur an anv kembraek Gwladys pe Gwladus eo.

## Yezhoù all
* Gwladus, e kembraeg.

## Tud
Un anv diouzh ar c'hiz eo bet Gladys er broioù saoznek e dibenn an XIXvet kantved.
### XIXvet kantved
***Gladys Mary Meredith**, anavezet evel Mary Webb (1881 – 1927), romantourez saoznek.
### XXvet kantved
**Gladys Marie Smith*, gwir anv Mary Pickford (1892-1979), aktourez stadunanat, 
*Gladys Buchanan Unger, skrivagnerez stadunanat, a skrivas evit Broadway ha Hollywood,
*Gladys Bustamante (1912-2009), politikourez eus Jamaika
*Gladys Dick, mezegez stadunanat
*Gladys Hulette, aktourez stadunanat
*Gladys Bronwyn Stern, skrivagnerez saoz.
*Gladys Knight, kanerez stadunanat
*Gladys del Pilar, kanerez svedat, a orin eus Ecuador
*Gladys Vanderbilt Széchenyi, mondianez stadunanat, deuet da vout kontez hungarat
*Dorothy Gladys "Dodie" Smith, anavezetoc'h evel Dodie Smith, skrivagnerez saoz, oberourez The Hundred and One Dalmatians e 1956, aet d'ober ur film gant Walt Disney goude.
**Gladys*, kanerez arc'hantinat, lesanvet *La bomba tucumana*.

## Lennegezh
**Gladys Monmouth*, ur vaouez er romant "The Picture of Dorian Gray" gant Oscar Wilde, embannet e 1891.

## Arz
**Gladys*, pe Gladys the Swiss Dairy Cow, delwenn ur vuoc'h gwisket e Connecticut, SUA.

## Sonerezh
**Gladys' Leap*, ur bladenn gant Fairport Convention

## Lec'hanvadurezh
*Gładysz, e Pologn.

## Liamm diavaez
*Listennad ar pajennadoù Gladys er wikipedia saoznek: http://en.wikipedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Gladys.

## Notennoù ha daveennoù
Rallina

***Rallina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1846 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* *[[Rallina canningi]]*,
* *[[Rallina eurizonoides]]*
** *R. e. alvarezi*, *amauroptera*, ***eurizonoides***, *formosana*, *minahasa*, *sepiaria* ha *telmatophila*,
* *[[Rallina fasciata]]*,
* *[[Rallina tricolor]]*.

O c'havout a reer en Aostralazia hag Azia, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Soudan ar Su

**Soudan ar Su**, pe **Susoudan**, ent-ofisiel *Republik Soudan ar Su* (*Republic of South Sudan* e saozneg), zo ur stad e-kreiz kevandir Afrika, distag diouzh Soudan abaoe an 9 a viz Gouere 2011. En-dro da Soudan ar Su emañ stadoù Soudan en norzh, Etiopia er reter, Kenya, Ouganda ha Republik Demokratel Kongo er su, hag ar Republik Kreizafrikan er c'hornôg.
Juba eo ar gêr-benn.

Gwechall e oa ul lodenn eus Soudan. Goude bloavezhioù brezel en eil hanterenn an  e oa bet un emglev peoc'h etre ar gouarnamant kreiz hag Luskad Pobl evit Dieubiñ Soudan. Hervez an emglev-se ez eus bet dalc'het ur referendom e 2011, etre an 8 hag 15 a viz Genver, evit gouzout ha fellout a rae da annezidi ar Su kaout ur stad dizalc'h pe chom e framm Soudan. 98,83% eus ar voterien o deus votet “ya” d'an dizalc'hiezh, hervez an disoc’hoù ofisiel embannet e miz C'hwevrer. Goude ar referendom-se eo bet embannet ar stad dizalc'h nevez d'an 9 a viz Gouere 2011, gant an anv **Republik Susoudan** (*Republic of South Soudan* e saozneg, ar yezh ofisiel). Statud rannvro Abyei, war an harzoù etre Soudan ha Soudan ar Su, n'eo ket sklaer c'hoazh hag ur referendom a zlefe bezañ dalc'het eno diwezhatoc'h evit gouzout hag-eñ e vo staget ouzh an norzh (Soudan) pe ouzh stad nevez ar su (Soudan ar Su).

## Skeudennoù

Nil-boot.jpg|Ur vag war an Nil.
Yei_Sudan_landscape.jpg|tost Yei
Mt._Lotukei.jpg|Menez Lotokei


## Rannoù melestradurel
Dek stad a ya d'ober ar vro. Hervez an emglev peoc'h e c'hallfe teir zachenn all dibab bezañ staget ouzh Soudan ar Su, pe neuze chom e framm an norzh: Nuba Moutains, Abyei ha Nil Glas. N’eo ket sklaeraet stad an teir zachenn-se c'hoazh.
Azincourt

**Diwallit! Ur pennad [[Agincourt]] zo ivez.*
----

**Azincourt** zo ur gumun e departamant Pas-de-Calais e (Bro-C'hall). 
## Lec'hanvadur
*Aisincourt* e oa e 1165 ; *Asincurtis* a gaver e dibenn an , hag *Aisincort* war-dro ar bloaz 1202 ; *Asincourt* e oa e 1362, eus an anv-den germanek **Adzo(n)* hag al latin *cortem*, "domani maeziat".
## Istor
### 
* Emgann Azincourt, d'an , etre Rouantelezh Bro-C'hall ha Rouantelezh Bro-Saoz, ma voe trec'h ar Saozon.

## Monumantoù ha traoù heverk

Azincourt - Eglise.JPG|Iliz Saint-Nicolas
Azincourt - Monument aux morts.JPG|Monumant ar Re Varv
Azincourt.jpg|Kounlec'h Emgann Azincourt.


## Tud
* Charles Iañ Albret (1368-1415), konestabl Bro-C'hall, bet lazhet en emgann Azincourt.
## Notennoù
Laterallus

****** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* *[[Laterallus albigularis]]*
** *L. a. *'albigularis***, ''cerdaleus'' ha ''cinereiceps'',
* ''[[Laterallus exilis]]'',
* ''[[Laterallus fasciatus]]'',
* ''[[Laterallus flaviventer]]'',
** ''L. f. bangsi'', ***flaviventer***, ''gossii'', ''hendersoni'' ha ''woodi'',
* ''[[Laterallus jamaicensis]]''
** ''L. j. coturniculus'', ***jamaicensis***, ''murivagans'', ''salinasi'' ha ''tuerosi'',
* ''[[Laterallus leucopyrrhus]]'',
* ''[[Laterallus levraudi]]'',
* ''[[Laterallus melanophaius]]''
** ''L. m. '''melanophaius*** hag *oenops*,
* *[[Laterallus rogersi]]*
* *[[Laterallus ruber]]*,
* *[[Laterallus spilonota]]*,
* *[[Laterallus spiloptera]]*,
* *[[Laterallus xenopterus]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pemzek (15) isspesad dezhe en holl

## Notennoù ha daveennoù
Gallirallus

***Gallirallus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad rakiged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar weka (*Gallirallus australis*)
** *G. a. *'australis***, ''greyi'', ''hectori'' ha ''scotti'',
* ''[[Gallirallus calayanensis]]'',
* ar [[rakig Preden-Nevez]] (''Gallirallus insignis''),
* ''[[Gallirallus striatus]]''
** ''G. s. albiventer'', ''gularis'', ''jouyi'', ''obscurior'', ***striatus**' ha *taiwanus*.

Pevar (4) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Rakig Rouget

Ar **rakig Rouget** a zo un evn, *Rougetius rougetii* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Rougetius*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Eritrea hag Etiopia.

## Dave
Smolensk

**Smolensk** (e ruseg Смоленск) zo ur gêr e Rusia. Kêr-benn Oblast Smolensk eo.

War ar stêr Dniepr emañ, 369 km er mervent da Voskov, e-kichen harzoù Belarus.  a annezidi a zo o chom enni e 2025.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Chapel santez Barban

**Chapel santez Barban** zo ur chapel eus ar  er Faoued, e Kerne.

## Istor
E fin ar XVvet kantved e oa aet Yann Toullbodou, eil mab Aotroù Lokmalo eus Maner Gwidfoz e Plourae, d'ober un dro chase dre ar vro. En em gavet e oa war douaroù Yann Boutteville, Aotrou ar Faoued. Aze e voe paket dindan ar gurun. Skoet e oa ar reier tro dro dezhañ ha tammoù a bezh eus ar roc'h a-serzh a gouezhe d'an traoñ. Spontet e oa Yann Toullbodou ha krediñ a reas e oa deut an eur evitañ da vezañ kaset gant an Ankou. Pediñ a reas neuze Santez Barban, patromez an tan hag ar gurun, hag eñ prometiñ sevel ur chapel war al lec'h ma oa savetaet e vuhez. A-greiz holl e tavas ar gurun, klevet oa bet pedenn Yann Toullbodou. Feal d'e bromesa e lakaas da vezañ savet ar chapel e traoñ ar roc'h ha kregiñ a reas al labourioù d'ar 6 a viz Gouere 1489. Echu e voe er bloaz 1512. Enskrivet eo gant lizherennoù gotek deiziad penn kentañ al labourioù dindan un delwenn e kroazenn reter ar chapel. Deiziad fin al labourioù zo skrivet ouzh ur vouest-tilsam dalc'het gant un ael ouzh begel-bolz ar chapel.

## Kloc'hti

Pa zegouezher war al lec'h en em gaver gant ar c'hloc'hti diazezet war pevar peul maen. Laret e vez e vez kaset kuit ar gurun pa soner ar c'hloc'h a zo dindan.

## An orator hag ar garnel

## Ar chapel

Meur a nadoez kinklet gant gargoulioù a weler e nec'h ar chapel. En tour ez eus ur skalier c'hwec'hkornek. Div borrastel a weler e talbenn kornog ar chapel, pep hini o tigeriñ gant div zor. En diabarzh eo douget an doenn gant ur volz maen evel en iliz Kernaskledenn. D'ar mare-se e veze savet bolzoù an ilizoù gant koad peurvuiañ, kentoc'h. Ardramezioù Aotrouien Boutteville ha Toullbodou a weler ouzh meur a skoed ouzh ar volz hag ouzh lod eus ar prenestroù gwer livet. Buhez Santez Barban a vez diskouezet ivez ouzh ar prenestroù gwer livet. En dribunell e kemere plas kerent an aotrouien o doa lakaet da vezañ savet ar chapel.

## Ar feunteun

Ur wenojenn a gas d'ur feunteun sakr en traoñ, war zu ribl ar stêr Elle. Savet e oa bet e 1708 en ur c'hloz karrezek. Er gustod e kaver delwenn Santez Barban. Dibennet e oa bet da vare an dispac'h bras. Hervez ar vojenn e teue ar merc'hed yaouank da deurel un nadoz beg ront er feunteun. Ma kouezhe en toull, dindan ar feunteun e vijent dimezet a-raok fin ar bloaz.

## Notennoù
Berimbau

Ar **berimbau** zo ur benveg-seniñ dre gerdin, a orin afrikan, hag a glever e sonerezh Brazil hag en abadennoù capoeira.

## Kanaouenn
*[[Berimbau (kanaouenn)|Berimbau]]* zo anv ur ganaouenn brudet, gant Baden Powell de Aquino, a zo ket lakaet e galleg gant Claude Nougaro, hag anvet *Bidonville*.
Lewinia

****** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1855). Dibabet e oa bet anv ar spesad gantañ evit enoriñ an arzour hag ergerzhour breizhveuriat John William Lewin (1770-1819).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* *[[Lewinia mirifica]]*,
* *[[Lewinia muelleri]]*,
* *[[Lewinia pectoralis]]*
** *L. p. alberti*, *brachipus*, (†) *clelandi*, *exsul*, *mayri* ha ***pectoralis***,
* *[[Lewinia striata]]*
** *L. s. albiventer*, *gularis*, *jouyi*, *obscurior*, ***striata*** ha *taiwana*.

Unnek (11) isspesad (bev c'hoazh) en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesad *striata* er genad *[[Gallirallus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Aramides

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant an evnoniour gall Jacques Pucheran (1817-1895).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* *[[Aramides albiventris]]*
** *A. a. *'albiventris***, ''mexicanus'', ''pacificus'', ''plumbeicollis'' ha ''vanrossemi'',
* ar [[rakig gouzoug rous]] (''Aramides axillaris''),
* ar [[rakig gouzoug gris]] (''Aramides cajaneus'')
** ''A. c. avicenniae'' ha ***cajaneus**',
* ar rakig eskell ruz (*Aramides calopterus*),
* *[[Aramides mangle]]*,
* ar rakig saracura (*Aramides saracura*), 
* ar rakig Wolf (*Aramides wolfi*),
* ar rakig meur (*Aramides ypecaha*).

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Rhuddlan (disheñvelout)

**Rhuddlan** zo un anv-lec'h kembraek:

*Rhuddlan, ur gêr e Sir Ddinbych
** kastell Rhuddlan, e kêr Rhuddlan, Sir Ddinbych
** Morfa Rhuddlan, etre Rhuddlan hag Abergele, ma c'hoarvezas un emgann brudet
* Rhuddlan (kombod), kombod e kantrev Tegeingl, en hanternoz Kembre
* Rhuddlan (Ceredigion) ur gêriadenn e Ceredigion
Loren (rannvro)

:  *Evit Bro-Loren, ar vro istorel, gwelet [[Loren (dugelezh)|amañ]].*

**Lorraine** a oa unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet gant ar gouarnamant gall e 1955, hag enni departamantoù Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle ha Vosges .
Kastell Rhuddlan

**Kastell Rhuddlan** zo ur c'hastell tostik da gêr Rhuddlan e Sir Ddinbych. Ur c'hastell savet gant Kembreiz e oa a orin, met kemeret e voe gant an Nomaned ha nevezet ganto, ha perc'hennet gant ar Saozon goude.
Savet eo tost d'ur roudour war ar stêr Afon Clwyd. 
Nepell alese moarvat eo e c'hoavezas Emgann Morfa Rhuddlan e 795.
Languedoc-Roussillon

**Languedoc-Roussillon** (*Lengadòc-Rosselhon* en okitaneg, *Llenguadoc-Rosselló* e katalaneg) a oa unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet gant ar gouarnamant gall e 1955, diwar proviñsoù kozh Lengadok ha Rousilhon.
Midi-Pyrénées

**Midi-Pyrénées** (galleg; *Miègjorn-Pirenèus* pe *Mieidia-Pirenèus* en okitaneg; "Kreisteiz-Pireneoù"), a oa unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet e 1955. Toloza eo ar pennlec'h. Eizh departamant a yae d'ober ar rannvro:
# Ariège
# Aveyron
# Gers
# Haute-Garonne
# Lot
# Hautes-Pyrénées
# Tarn
# Tarn-et-Garonne
Provence-Alpes-Côte d'Azur

**Provence-Alpes-Côte d'Azur** (galleg), **Provença-Aups-Còsta d'Azur** pe **Provença-Alps-Còsta d'Azur** (okitaneg, hemañ ziwezhañ ofisiel), *Provañs-Alpoù-Aod an Azur* e brezhoneg, zo unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet gant ar gouarnamant gall e 1955. Berraet e vez an anv e **PACA**.

## Notennoù
Rhône-Alpes

**Rhône-Alpes** (gallek/ofisiel) (arpitaneg: *Rôno-Arpes*; okitaneg: *Ròse-Aups*), pe **Ron-Alpoù** e brezhoneg, a oa unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet e 1955. An departamantoù-mañ a yae d'hec'h ober:
*Ain
*Ardèche
*Drôme
*Isère
*Loire
*Rhône + Metropol Lyon
*Savoie
*Haute-Savoie
Maharishi Mahesh Yogi

**Maharishi Mahesh Yogi**, ganet d'an 12 a viz Genver 1914 e Jabalpur en India ha marvet d'ar 5 a viz C'hwevrer 2008 e Vlodrop en Izelvroioù, a oa ur manac'h indian en deus degaset ar meveriañ trehontel d'ar bed.

Brudet e voe gant ar publik dreist-holl abalamour d'e liamm en doe gant ar strollad The Beatles ha tud vrudet all eus ar C'hornôg. War golo ar gelaouenn stadunanat Time e voe e miz Here 1975. Pedet e voe e meur a abadenn skinwel er Stadoù-Unanet, evel *The Tonight Show*, *Larry King Live* pe c'hoazh hini Merv Griffin.

## Daveoù
Gymnocrex

****** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1875 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* *[[Gymnocrex plumbeiventris]]*
** *G. p. intactus* ha ***plumbeiventris***,
* *[[Gymnocrex rosenbergii]]*,
* *[[Gymnocrex talaudensis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Caxixi

Ar c'h-**caxixi** zo ur benveg-seniñ eus Brazil, degaset di gant ar sklavet a orin afrikan, anezhañ ur baner vihan e plouz plezhet , e stumm ur c'hloc'h, hag a vez leuniet gant greun, riz alies, ha hejet.

Peurvuiañ e vez sonet *caxixi* ha berimbau kichen-ha-kichen. An dorn dehoù a zalc'h ar vazhig etre biz-meud ha biz-yod a zalc'h ivez ar c'haxixi etre ar biz-bras hag ar biz-gwalenn. Da bep taol gantar vazhig war gordenn ar berimbau e klever trouz sec'h ar c'haxixi.
Agogô

Un **agogó**, pe **gongué**, zo ur benveg-seniñ dre skeiñ eus Brazil , degaset di gant ar sklaved a orin afrikan, anezhañ ur c'hloc'h pe zaou pe muioc'h, e koad pe houarn, divazhoulenn avat, stag kenetreze, hag a vez skoet pe skoataet gant ur vazhig koad. Ar skiltrañ eus ar binvioù dre skeiñ eo. 

Da gentañ e veze implijet dreist-holl en abadennoù relijiel ar c'h-Candomble. Hiziv eo unan eus binvioù diazez ar samba .

## An anv
Dont a rafe an anv eus ar ger *akokô* er yezh nagô, a zo eurier, abalamour ma ra un trouz evel tiktak an eurier. 
Hervez tud zo e talvezfe kloc'h er yezh yoruba, komzet e Nigeria. 

## Liammoù diavaez

*Agogo (Brasilando.com)
*Bateria Sounds
Paner

Ur **baner** zo un endalc'her hag a vez douget en dorn. Alies e vez graet e koad, e gwial, haleg pe ozilh, pe e plouz plezhet, hag a-wechoù e danvez met da neuze e lavarer ur sac'h kentoc'h. 

Gwechall e veze implijet paneroù bras skañv da lakaat an dilhad da gannañ da gas d'ar poull-kannañ, hag a veze douget gant an dorn pe gant ur garrigell. 

Ar seurt paneroù a vez lakaer er mor da dapout pesked pe kranked a vez lavaret kevell anezho kentoc'h.


Baskets four styles.jpg|Pevar seurt paneroù
Gerla.JPG|Ur *bouteg* zo ur baner vras stag ouzh an divskoaz ha douget ouzh kein un den
Woman weaving baskets near Lake Ossa.jpg|Ur vaouez oc'h ober ur baner e Kameroun


## Pennadoù kar
*Godell
*Kavell
*Sac'h
Sac'h-kousket

Ur **sac'h-kousket** zo ur seurt sac'h ma'z a un den da gousket ennañ evel en ur gwele. Graet e oa ar seier-kousket da gousket er-maez, a-wechoù dindan an erc'h, pe dindan un deltenn. Bremañ e vez gwerzhet seier a bep seurt, ha lod ken dister ma vez riv d'an dud enne betek en un ti gwaskedet.
Godell

Ur **c'hodell** zo ur sac'h bihan gwriet ouzh an dilhad, bragoù, roched pe borpant, da zerc'hel traoùigoù.

## Troioù-lavar
* *Kavout aes e c'hodelloù*: chom gant an daouarn er godelloù.

## Pennad-kar
* mouchouer-godell
Güiro

Ar **güiro** (distaget "wiro" e spagnoleg alies, gant ur c'hemmadur dre vlotaat) zo ur benveg-seniñ dre raskañ, eus enez Cuba hag a gaver ivez en Ecuador ha broioù all eus Kreizamerika.

## Binvioù damheñvel
*ar reco-reco e Brazil

## Liammoù diavaez
* Penaos seniñ gant ar güiro : https://www.youtube.com/watch?v=hgLzxAmRh8o
Christopher Hitchens

**Christopher Hitchens** (13 a viz Ebrel 1949 e Portsmouth, Rouantelezh Unanet - 15 a viz Kerzu 2011 e Houston, Texas) a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner breizhveuriat a oa o chom e Washington er Stadoù-Unanet. Tapet en deus diplomoù war ar brederouriezh, ar skiantoù politikel hag ar skiantoù ekonomikel e Balliol College Oxford. Un dizouead eo ivez. D'ar 15 a viz Kerzu 2011 e oa marvet Hitchens e Houston er Stadoù-Unanet.

E-pad 20 vloaz e skrivas er sizhunieg amerikan *[[The Nation]]*, ma savas a-enep gouarnamant Reagan ha hini George H. W. Bush, hag ivez a-enep Brezel ar Pleg-mor (1990-1991). E 2003 e roas e zilez peogwir ne oa ket a-du gant dibaboù pennoù ar gelaouenn. 
Goude an 11 a viz Gwengolo 2001 e savas a-du gant ar brezel en Afghanistan hag en Irak. En e levrioù e tag meur a zen evel Henry Kissinger pe Mamm Tereza.

E miz Gouere 2008 ec'h asantas bezañ jahinet gant dour a-benn sevel ur pennad diwar-benn an doare-se da jahinañ er magazin *[[Vanity Fair]]*.

### E oberenn
* 2010 *Hitch-22 Some Confessions and Contradictions: A Memoir *. Hachette Book Group. ISBN 978-0-446-54033-9 
* 2007 *God Is Not Great: How Religion Poisons Everything*. Twelve/Hachette Book Group USA/Warner Books, ISBN 0-446-57980-7 
* 2006 *Thomas Paine's "Rights of Man": A Biography*. Books That Shook the World/Atlantic Books, ISBN 1-84354-513-6
* 2005 *Thomas Jefferson: Author of America*. Eminent Lives/Atlas Books/HarperCollins Publishers, ISBN 0-06-059896-4
* 2004 *Love, Poverty, and War: Journeys and Essays*. Thunder's Mouth, Nation Books, ISBN 1-56025-580-3
* 2003 *A Long Short War: The Postponed Liberation of Iraq*. Plume Books
* 2002 *Why Orwell Matters*, Basic Books
* 2001 *The Trial of Henry Kissinger*. Verso.
* 2001 *Letters to a Young Contrarian*. Basic Books.
* 2000 *Unacknowledged Legislation: Writers in the Public Sphere*. Verso.
* 1999 *No One Left to Lie To: The Triangulations of William Jefferson Clinton*. Verso. Adembannet gant an titl *No One Left to Lie To: The Values of the Worst Family* e 2000.
* 1995 *The Missionary Position: Mother Teresa in Theory and Practice*. Verso.
* 1993 *[http://books.google.co.uk/books?id=1glfCn6cbTIC&pg=PA99&lpg=PA99&dq=Bernt+Carlsson+and+Christopher+Hitchens&source=web&ots=LxRgyhXtRx&sig=jIjevLUM8XFHvIHAzKg6kqrZAeM&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result For the Sake of Argument: Essays and Minority Reports]*. Verso, ISBN 0-86091-435-6
* 1990 *Blood, Class, and Nostalgia: Anglo-American Ironies*. Farrar, Straus & Giroux. adembannet e 2004, gant un digoradru nevez ha gan an titl *Blood, Class and Empire: The Enduring Anglo-American Relationship*, Nation Books, ISBN 1-56025-592-7
* 1990 *The Monarchy: A Critique of Britain's Favorite Fetish*. Chatto & Windus, 1990.
* 1988 *Prepared for the Worst: Selected Essays and Minority Reports*. Hill and Wang (SUA)/Chatto and Windus (RU).
* 1987 *Imperial Spoils: The Curious Case of the Elgin Marbles*. Chatto and Windus (RU)/Hill and Wang (SUA, 1988)

## Notennoù
Mouchouer-godell

Ur **mouchouer-godell**, pe **mouchouer** (met mouchouerioù all zo), pe **frilien**, pe **lien-fri**, zo ur pezh danvez a vez gant an dud en ur c'hodell evit gallout c'hwezhañ pe torchañ o fri peurvuiañ.

Implijoù all zo d'ar mouchouerioù-godell: torchañ an tal pa vezer dour-c'hwez, ar gwad pa vezer o wadañ, an daeloù pa vezer o ouelañ, lakaat war ar penn pa vezer diskabell dindan an heol, ha da vare ar c'himiad.

## Kimiad
Implijet e veze ar mouchouerioù da goulz ar c'himiadoù bras pa vezent hejet en dorn.

## Daeloù

implijet e vez ar mouchouer-godell da dorchañ daeloù diwar ar jodoù. 

Hervez ar skrivagner Ambrose Bierce (*[[Devil's Dictionary]]*):
:*Mouchouer-godell : karrezadig seiz pe lien a selvij da seveniñ kargoù mezhus liesseurt, a denn d'an dremm, ha talvoudus en obidoù evit kuzhat an diouer a zaeloù.*

## E godell ar bruched

Gant porpantoù zo e vez lakaet ur mouchouer e godell ar bruched ha diskouezet ur c'horn anezho.

## Ober ar mouchouerioù
Ar mouchouerioù zo e lin pe kotoñs.

## Mouchouerioù paper
Mouchouerioù-fri paper a zo abaoe un toullad bloavezhioù.
Serr-prim

Ur **serr-prim** zo un dra aozet gant danvez ha metal (pe plastik a-wechoù) da brennañ ur pezh dilhad pe ur sac'h, ur c'hodell, pe c'hoazh botoù. Gallout a ra ivez serriñ div wiadenn evel dor un deltenn, pe div lodenn un dra evel ur valizenn.

## Istor
Ijinet e voe ar serroù gant ruzerez kentañ er Stadoù-Unanet e 1851 e Chicago gant an ijinour Elias Howe, ha goude e voe krouet ur serr danzeetoc'h gant Whitcomb Judson e 1893.

Lakaet e voe marilhañ ar breved kentañ e 1913 gant an ijinour svedat ha stadunanat Gideon Sundbäck. Prenet e voe ar breved e 1923 gant ar suis Martin Othmar Winterhalter hag a grogas da broduiñ serroù-prim a steud. Sevel a reas an embregerezh Riri SA e 1936 e Mendrisio e Suis. 

## Notennoù
Meveriañ trehontel

Ar **meveriañ trehontel**, pe **MT**, zo un teknik meveriañ degaset en India e 1955 gant Maharishi Mahesh Yogi. Implijet e vez ur mantra ha pleustret e vez azezet gant an daoulagad serret e-pad 15 pe 20 munutenn div wech bemdez.
Deon Meyer

**Deon** Godfrey **Meyer**, bet ganet d'ar 4 a viz Gouere 1958, e Paarl (Kab ar C'hornaoueg, Suafrika), a zo ur skrivagner afrikanek eus Suafrika. 

Graet en deus e studioù e Skol-veur Potchefstroom (Gwalarn, Suafrika) ha bet kazetenner evit *Die Volksblad* e Bloemfontein (kêr-benn Stad-Dieub, Suafrika).

Skrivañ a ra romantoù polis.

## Oberennoù
* *Wie met vuur speel*, 1994 
* *Feniks*, 1996
* *Bottervisse in die jêm: 13 kortverhale*, 1997
* *Orion*, 2000
* *Proteus*, 2002
* *Infanta*, 2004
* *Onsigbaar*, 2007
* *13 Uur*, 2009
* *7 Dae*, 2011
* *Koors*, 2016
Ganga (disheñvelout)

**Ganga** a c'hell bezañ :
* Ur stêr en India : Ganga, tennet he anv eus hini he doueez anezhi, Ganga,
* un dinastiezh indian eus an  ha ,
* Evned : ar gangaed,
* ur gwerz hengounel kanet er maezioù e Kroatia ha Bosnia-Herzegovina,
* ganga pe ganja, ur ger all evit komz eus kanabis.
Ganga divroudenn

Ar **ganga divroudenn** a zo un evn, *Pterocles bicinctus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ e takadoù kraz Afrika ar Su :
* *Pterocles bicinctus ansorgei* : mervent Angola,
* *Pterocles bicinctus bicinctus* : Botswana, Namibia ha gwalarn proviñs kozh ar C'hab,
* *Pterocles bicinctus multicolor* pe *Pterocles bicinctus usheri* : biz Suafrika, Malawi, Mozambik, Zambia ha Zimbabwe.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gangaed en urzhiad *[[Columbiformes]]* pe *[[Pteroclidiformes]]*.

## Liamm diavaez
*  ''Pterocles bicinctus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Ganga kabellek

Ar **ganga kabellek** a zo un evn, *Pterocles coronatus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Pemp isspesad zo dezhañ :
* *Pterocles coronatus atratus* : kreisteiz Arabia, Irak ha kreisteiz Iran da gornôg Pakistan hag Afghanistan,
* *Pterocles coronatus coronatus* :
* *Pterocles coronatus ladas* : hanternoz Pakistan (Kachmir) ha tost India,
* *Pterocles coronatus saturatus* : menezioù diabarzh Oman,
* *Pterocles coronatus vastitas* : ledenez Sinai ha gouelec'hioù kreisteiz Israel ha Jordania.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gangaed en urzhiad *[[Columbiformes]]* pe *[[Pteroclidiformes]]*.

## Liamm diavaez
*  ''Pterocles coronatus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Ganga dremm zu

Ar **ganga dremm zu** a zo ur spesad evned hag a vev en Afrika ar Reter, *Pterocles decoratus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a vev an tri isspesad anezhañ — *Pterocles decoratus decoratus*, *Pterocles decoratus ellenbecki* ha *Pterocles decoratus loveridgei* — en Etiopia, Kenya, Somalia ha Tanzania.

## Liamm diavaez
*  ''Pterocles decoratus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Ganga jave melen

Ar **ganga jave melen** a zo un evn, *Pterocles gutturalis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e reter hag e su Afrika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gangaed en urzhiad *[[Pteroclidiformes]]* pe *[[Columbiformes]]*.
Ganga India

Ar **ganga India** a zo ur spesad evned, *Pterocles indicus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Tetrao indicus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en India ma plij an takadoù kras ha roc'hellek dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Pterocles indicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pterocles indicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ganga Lichtenstein

Ar **ganga Lichtenstein** a zo un evn, *Pterocles lichtensteinii* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra ar skiantour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Pevar isspesad zo dezhañ :
* *Pterocles lichtensteinii ingramsi* : kreisteiz Yemen,
* *Pterocles lichtensteinii lichtensteinii* : kreisteiz Israel, Sinai, eus gevred Egipt da hanternoz Etiopia, hanternoz Somalia hag inizi Soqotra,
* *Pterocles lichtensteinii sukensis* : eus gevred Soudan ha kreisteiz Etiopia da greiz Kenya,
* *Pterocles lichtensteinii targius* : Sahara ha Sahel eus Maroko ha Maouritania da dTchad.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gangaed en urzhiad *[[Columbiformes]]* pe *[[Pteroclidiformes]]*.

## Liamm diavaez
*  ''Pterocles lichtensteinii'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notenneoù ha daveennoù
Ganga Burchell

Ar **ganga Burchell** a zo un evn, *Pterocles burchelli* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an naturour saoz William John Burchell (1781-1863).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e takadoù kras Afrika ar Su, eus gevred Angola da Namibia ha Botswana.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gangaed en urzhiad *[[Columbiformes]]* pe *[[Pteroclidiformes]]*.

## Liamm diavaez
*  ''Pterocles burchelli'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Banniel Norvegia

**[[Banniel]] [[Norvegia]]** zo ruz gant ur groaz c’hlas bevennet gant liv gwenn. Div vrec'h ar groaz n'emaint ket e-kreiz met tostoc'h d'an tu diabarzh, d’ar wern ma vez staget ar banniel.

Betek 1814 e veze implijet banniel Danmark e Norvegia, peogwir e oa unanet Norvegia ha Danmark. Kinniget e voe tres ar banniel zo bremañ e 1821, gant Fredrik Meltzer, kannad er Storting (parlamant). Banniel Danmark e oa diazez ar banniel nevez, gant liv glas ouzhpenn, amprestet digant banniel Sveden moarvat. Soñjal a c’haller ivez e voe levezonet gant al livioù implijet war bannieloù Bro-C'hall, ar Rouantelezh Unanet hag ar Stadoù Unanet, pa oant arouezioù an demokratelezh en amzer-se. En deroù ne voe implijet ar banniel nevez nemet war vor, gant ar bigi. Etre 1844 ha 1899 e voe implijet ur banniel all er vro, warnañ livioù Sveden ha Norvegia mesket er c’horn uhelañ kleiz, dre ma oa unanet Sveden ha Norvegia dindan ur roue hepken. Adkroget e voe da implijout banniel Fredrik Meltzer e 1899. Hag e 1905, pa zeuas Norvegia da vezañ distag diouzh Sveden, e voe adlakaet banniel broadel Norvegia en implij da vat hag e pep lec’h.

## Bannieloù all

Flag of Norway, state.svg| Banniel stad hag arme. Kenfeur: 16:27
Kongeflagg.svg|Banniel ar roue (*Kongeflagget*), abaoe 1905.
Norge-Unionsflagg-1844.svg| Ar banniel implijet etre 1844 a 1899, gant arouez unaniezh Sveden ha Norvegia.
Ganga Tibet

Ar **ganga Tibet** a zo ur spesad evned bras, *Syrrhaptes tibetanus* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vroñs, geot, greun ha had.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Tadjikistan da gornôg-kreiz Sina, dre dTibet.

## Liamm diavaez
*  ''Syrrhaptes tibetanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Syrrhaptes tibetanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Almadina

**Almadina** (arabeg : **المدينة**) a zo ur gazetenn sizhuniek lec'hel digoust israelat hag arab. He ment a zo hini un tabloid. Er gazetenn e kaver keleier, keleier lec'hel, sportoù, yec'hed, dudi, arzoù ha sevenadur.
Daou embannadur a zo :

***Embannadur an norzh**, embannet e Haifa, ha skignet e norzh Israel (15 000 skouerenn) abaoe 2004. Firas Khatib eo ar penngazetenner Betek 2006 e oa Ala Hlehel a oa penngazetenner. Ur skrivagner israelat hag arab eo, tapet div wech gantañ Priz lennegezh diazezadur Al Qattan.. Al Qattan. 
***Embannadur ar c'hreiz**, embannet e Tel Aviv, 12 000 skouerenn skignet e kreiz Israel abaoe 2006. Ghaleb Kiwan eo ar penngazetenner, hag reporter ar chadenn skinwel Hot eo ivez

## Notennoù


## Liamm diavaez
*Lec'hienn Almadina
B'Sheva

**B'Sheva** (בשבע en hebraeg, da lavaret eo "Da seizh eur") a zo ur gazetenn sizhuniek hebraek digoust embannet en Israel. An niverenn gentañ a voe embannet gant Arutz Sheva d'an 19 a viz Gouere 2002.
Roet e vez B'sheva d'an dud da Yaou e lec'hioù ma'z eo stank an dud relijius. Lennet e vez gant 130 000 familh ha renket eo evel ar gazetenn lennet ar muiañ e takadoù relijius Israel.

E disoc'hoù un enklask ma keñverier dibenn 2009 ha hini 2008 e voe merzet e oa B'Sheva er pevare renk war marc'had ar c'hazetennoù sizhuniek.

## Notennoù

## Liamm diavaez
* Lec'hienn B'Sheva
TheMarker

**TheMarker** (דה-מרקר en hebraeg) a zo titl teir c'helaouenn hebraek embannet gant Haaretz :
* Ur gazetenn armerzh a gaver gant Haaretz pe distag
* Ul lec'hienn internet : TheMarker.com 
* Ur magazin miziek anvet TheMarker

## Istor
Lec'hienn internet TheMarker a voe digoret d'ar 1añ a viz Mae 2000, hag enni e oa keleier diwar-benn ar brudañ, marc'had an traoù *hitech*, ar media, marc'had al labour, ar madoù diloc'h, ar justis, ar c'hirri hag an transportoù. E 2001 e krogas ar c'henlabour etre skipailh TheMarker ha hini ar gazetenn "Haaretz" ha war gresk ez eas tamm-ha-tamm. E 2005 e voe embannet asambles gant Haaretz. Pa voe embannet Calcalist e 2008 e voe kresket an niver a bajennoù a gaver e TheMarker hag embannet e voe distag diouzh Haaretz. En un enklask diwar-benn gwerzh ar c'hazetennoù etre dibenn 2008 ha dibenn 2009 e voe merzet e oa digresket perzh TheMarker eus 7,8% da 7,6 %.

## Notenn


## Liamm diavaez
* Lec'hienn TheMarker
Kol Ha'ir

**Kol Ha'ir** (כל העיר en hebraeg, da lavaret eo *Ar gêr penn-da-benn*) a zo ur gazetenn sizhuniek lec'hel hebraek a vez embannet e Jeruzalem en Israel. Perc'hennet eo gant Schocken.
Israel Post

**Israel Post** (ישראל פוסט en hebraeg), bet krouet gant an anv *Metro Israel*, a zo ur gazetenn hebraek pemdeziek a vez embannet en Israel. Diazezet eo war ar c'hazetennoù digoust all anvet *Metro* a gaver e kêrioù all er bed. Embannet e voe evit ar wech kentañ d'ar 5 a viz Eost 2007. Perc'hennet eo gant Eli Azur (hag a zo perc'henn ivez war *[[The Jerusalem Post]]*) ha David Weisman. Ar gazetenn nemeti embannet goude kreisteiz en israel eo. Kavet e vez er stalioù perc'hennet gant Weisman, evel ar gourmarc'hadoù Blue Square, AM-PM ha stalioù dour-tan Dor-Alon. Ul lodenn eus ar pennadoù a gaver enni a zo troidigezhioù pennadoù saoznek *Jerusalem Post* ha *The Business Post*. Embannet eo gant Metro Israel Ltd., diazezet e Tel Aviv. Golan Bar Yosef eo ar pennskrivagner.
Aki Yerushalayim

**Aki Yerushalayim** (ladinoeg a dalvez *Amañ Jeruzalem*) a zo ur magazin ladinoek a vez embannet 2-3 gwech ar bloaz en Israel. Moshe Shaul eo rener ar magazin. Embannet e vez war internet ivez.

Hiziv an deiz ez eo ar magazin pennañ e ladinoeg, gant ar gazetenn *[[Şalom]]* embannet e Turkia. Pal *Aki Yerushalayim* eo skignañ ha gwareziñ al ladinoeg hag ar sevenadur sefarat. Embannet e vez gant ar Gevredigezh Sefarat hag Autoridad Nasionala del Ladino.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ar gazetenn
Ha'ir

**Ha'ir** (העיר en hebraeg, a dalvez *Ar gêr*) a zo ur gazetenn sizhuniek lec'hel a vez embannet e Tel Aviv en Israel. Ment un tabloid a zo dezhi. Embannet e voe evit ar wech kentañ e miz Here 1980. Roet e vez evit netra abaoe miz Ebrel 2005.

Ha'ir a vez embannet da Yaou noz. Ouzhpenn Ha'ir e kaver *Akhbar Ha'ir* (עכבר העיר en hebraeg, a dalvez *Logodenn ar gêr*), da heñchañ an dud a-fet dudi e Tel Aviv.

E miz Kerzu 2009 e voe paouezet skignañ Ha'ir da annezidi Holon ha da re Petah Tikva goude disoc'hoù un enklask ma voe merzet ne oant ket dedennet gant ur gazetenn enni keleier a zedenn annezidi Tel Aviv nemetken.

## Notenn
Zman Tel Aviv

**Zman Tel Aviv** (זמן תל אביב en hebraeg, da lavaret eo *Amzer Tel Aviv*) a zo ur gazetenn sizhuniek hebraek a vez embannet e Tel Aviv en Israel. Enni e kaver keleier diwar-benn Tel Aviv hag an tro-wardroioù.
Israel HaYom

**Israel HaYom** (ישראל היום en hebraeg, a dalvez "Israel hiziv") a zo ur gazetenn bemdeziek hebraek digoust a vez embannet en Israel. Embannet e voe evit ar wech kentañ d'an 30 a viz Gouere 2007. Stumm un tabloid a zo dezhi. Daoust ma tenn hec'h anv da *[[USA Today]]* n'eus liamm ebet etre an div gazetenn. Amos Regev eo a zo e penn ar gazetenn. A-fet skignañ ez eo eil kazetenn Israel (e dibenn 2009 e voe jedet e oa kresket ar skignañ eus 23,2% da 26,6%.

Pa voe krouet e voe kevezerezh etrezi ha *[[Israeli]]*, ur gazetenn digoust all, aet da get abaoe. E miz Here 2009 e voe krouet embannadur an dibenn-sizhun.

Hervez kazetennerien' zo ez eo neptu savboent Israel HaYom (daoust ma'z eo kentoc'h ur gazetenn eus an tu-dehou), padal e kav da re all n'eo ket gwir. Hervez Ben-Dror Yemini ez eo ur gazetenn "a laka an demokratelezh en arvar".

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Israel HaYom (hebraeg)
*Lec'hienn Israel HaYom  (saozneg)
Kul al-Arab

***Kul al-Arab*** (كل العرب en arabeg, a dalvez "An holl Arabed") a zo ur gazetenn arabek sizhuniek a vez embannet en Israel. Krouet e oa bet e 1987. Diazezet eo e Nazaret, hag ar gazetenn arabek eo an hini eo he deus ar muiañ a levezon hag a zo lennet ar muiañ en Israel. 70 implijiad a labour evit *Kul al-Arab* ha 38 000 skouerenn a vez gwerzhet bep sizhun. Hervez ar BBC ez eo gwelet evel ur gazetenn evit ar gristenien hag a glask tizhout lennerien vuzulman Mont en-dro ar gazetenn a-fet arc'hantaouiñ a zo diazezet war ar bruderezh, hag a-wechoù e vez roet evit netra. Renet eo bet gant ar barzh Samih al-Qasim, hag a zo bepred rener a enor.

Hervez ar BBC e c'haller kavout pennadoù a ya a-enep politikerezh Israel hag ar Stadoù-Unanet, hag ivez re all a-enep an Aotrouniezh palestinat ." Fayez al-Shtiwi hag a zo kenberc'henn ar gazetenn a lavar : "Sevel a reomp a-enep tagadennoù ar sponterien hag ivez a-enep an aloubiñ, an diforc'hidigezh hag a-enep nac'h gwirioù Mab-den. Fellout a ra deomp kaout justis sokial hag Arabed lorc'h enno, gant gwirioù kevatal, ha n'eo ket Arabed trec'het."

Krouet e voe gant an ajañs bruderezh al-Bustenai, a veze renet d'ar mare-se gant Mussa Hassadiya. E 2008 e oa perc'hennet 40% eus ar gazetenn gant Mussa Hassadiya, hag ar peurrest eus al lodennoù a oa perc'hennet gant Fayez al-Shtiwi hag "ur strollad tud a afer israelat hag arab."

An embregerezh perc'henn war ar gazetenn a zo ivez perc'henn war ur magazin evit ar maouezed anvet *Lady Kul al-Arab*, hag ul lec'hienn internet anvet *al-Arab*, ma teu 45 000 gweladenner an devezh Gant *Kul al-Arab* e vez sponsoret ivez ur genstrivadeg braventez bep bloaz, ma c'haller gounit 10 000$..

## Notennoù