open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arondisamant Sint-Niklaas

**Arondisamant Sint-Niklaas** a zo unan eus an c'hwec'h arondisamant eus proviñs Reter Flandrez e Belgia.

## Istor
**Arondisamant Sint-Niklaas** a oa bet krouet e 1818 pa oa bet lodennet Arondisamant Dendermonde. E 1923, un nebeud kumunioù eus Arondisamant Antwerpen a voe staget ouzh **Arondisamant Sint-Niklaas** evit aesaat kresk porzh Antwerpen.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Sint-Niklaas
* **Kumunioù** 
** Beveren
** Kruibeke
** Lokeren
** Sint-Gillis-Waas
** Sint-Niklaas
** Stekene
** Temse
* **Rannoù**
Bill Gates

**William Henry Gates** lesanvet **Bill Gates** zo ur stlennegour hag un embregour amerikan. Ganet eo bet d'an 28 Here 1955 e Seattle. Gwastadour ar mikro-urzhiataerezh eo. Brudet eo evit bezañ diazezaet kevredad meziantoù Microsoft pa oa 20 vloaz, gant e vignon Paul Allen. Deuet eo da vezañ "den pinvidikañ ar bed" abaoe 1996 gant danvez dezhañ a 59 miliard dollar (hervez ar gelaouenn Forbes, Gwengolo 2007).
### Liammoù gant Jeffrey Epstein
E 2019 *[[New York Times]]* a embanne ur pennad o tiskouez al liammoù etre Gates hag an torfedour Jeffrey Epstein. Kroget e oa e 2011, nebeut bloavezhioù a-raok ma vije kondaonet Epstein evit bezañ trafiket reizhel  bugale, ha kendalc'het e oa o kamaladiezh e-kerzh bloavezhioù da heul, gant Epstein o weladenniñ ti Gates pa oa e wreg eno e 2013, en desped dezhi da vezañ chalet gant an den. Gates en doa embannet e 2011 war Epstein: "His lifestyle is very different and kind of intriguing although it would not work for me".

N'eo ket sklaer betek pelec'h e oant kamaladed met a voaz e embann Gates "Kejet em eus gantañ. N'em boa ket liamm a afer ebet pe kamaladiezh gantañ". En desped da-se Gates en doa gweladennet Epstein "alies, en desped da dremened [Epstein]". Dezrevelloù a zo bet e oa Epstein ha Gates "o komz eus aozadur a-vat Gates hag obererezhioù a-vat". Gates en doa embannet "Pep emvod lec'h ma oan gantai a oa emvodoù gant paotred. Biken ne oan e festoù pe traoù a seurt-se. Biken n'en deus roet arc'hant ebet e tra ebet na anavezan." Miz Eost 2021, Gates en doa embannet e oa bet emvodoù gant Epstein dre ma spie Gates e vije roet arc'hant gant Epstein evit obererezhioù a-vat, met ne voe ket netra ouzhpenn. Gates en doa ouzhpennet, "Ur fazi bras e oa bet da dremen amzer gantañ, da reiñ dezhañ kredusted da vezañ aze." Gates a oa bet furchet ouzhpenn c'hoazh goude ma vije bet prouet e oa bet o veajiñ e karr-nij prevez Epstein, betek en e chom amsklaer daoust hag eo gwir pe get.

## Notennoù ha daveennoù
Huey, Dewey ha Louie Duck

**Huey, Dewey, and Louie** (*Riri, Fifi ha Loulou* e galleg) eo nized Donald Duck. Krouet int bet e 1937 gant Ted Osborne hag Al Taliaferro evit ar studioioù Disney.

Gournized Scrooge McDuck int ivez. Sikour a reont anezhañ da c'hoari pa vez en ur blegenn fall.

## O anvioù e yezhoù zo
	
	
* Alamaneg : Tick, Trick und Track
	
* Saozneg : Huey, Dewey and Louie
	
* Arabeg : سوسو, لولو, توتو ("Soso, Lolo, Toto")
	
* Daneg : Rip, Rap og Rup
	
* Kastilhaneg : Hugo, Paco y Luis
	
* Esperanteg : Hui, Dui kaj Lui
	
* Estoneg : Hups, Tups ja Lups
	
* Finneg : Tupu, Hupu ja Lupu
	
* Galleg : Riri, Fifi et Loulou
	
* Henc'hresianeg : Χιούι, Ντιούι και Λιούι ("Xioui, Dioui ke Lioui")
	
* Hungareg : Tiki, Niki és Viki
	
* Indonezeg : Kwak, Kwik dan Kwek
	
* Islandeg : Ripp, Rapp og Rupp
	
* Italianeg : Qui, Quo e Qua
	
* Japaneg : ヒューイ　デューイ　と　ルーイ ("Hūi, Dūi, to Rūi")
	
* Nederlandeg : Kwik, Kwek en Kwak
	
* Norvegeg : Ole, Dole og Doffen
	
* Poloneg : Hyzio, Dyzio i Zyzio
	
* Portugaleg : Huguinho, Zezinho e Luisinho
	
* Ruseg : Билли, Вилли и Дилли ("Billi, Villi i Dilli")
	
* Svedeg : Knatte, Fnatte och Tjatte
	
* Tchekeg : Bulik, Dulik a Kulik
	
* Turkeg : Can, Cin ve Cem
Fifi

**Fifi** a c'hall bezañ :

## Tudennoù faltazi
* Mademoiselle Fifi, un dastumad danevelloù skrivet gant ar gall Guy de Maupassant, en o zouez Mademoiselle Fifi
* *Fifi Brindacier*, anv gallek Pippi Långstrump krouet e 1945 gant ar skrivagnerez svedat Astrid Lindgren
* anv gallek Dewey Duck, unan eus nized Donald Duck, tudennoù e bed Disney
* Fifi ar c'hi pekinat (*Fifi the Peke* e saozneg), ki Minnie Mouse e bed Disney
* Fifi Martingale, ur film gall troet e 2001, Jean Lefebvre e aktour pennañ

## Tud
* Fifi D'Orsay (1904–1983), aktourez stadunanat

## Anvioù-lec'h
* Fifi, ur gêr e Maroko
* Mount Fifi, ur menez e Sawback Range, e Menezioù Roc'hellek Kanada

## A bep seurt
* FIFI, bombezer eus an eil brezel bed, Boeing B-29 kentañ difallet e 1971 gant ar gevredigezh *Commemorative Air Force*
* roet eo bet an anv da veur a gorvent ha kelc'hwidenn

## Notennoù ha daveoù
Loulou

**Loulou** zo ur berranv gallek a gaver ivez e yezhoù all.
* Loulou († 1117), tizhog ar roue Alp Arslan a oa emir Aleppo, e Siria,
* Loulou Gasté (1908-1995), sonaozour gall
*lesanv Enver Hoxha, Kentañ Sekretour Strollad Labour Albania adal 1944 betek e varv e 1985
*lesanv ar skrivagnerez c'hallek Louise Leveque de Vilmorin
**Loulou la Gavotte*, lesanv dizereat a veze graet eus Loeiz Roparz gant yaouankizoù divrezhonek ar c'helc'hioù keltiek, 
*Loulou Dallas von Brochwitz, ur Suisez ganet e 1985 hag a gaver war goloioù magazinoù zo .

## Filmoù
*"Loulou", anv gallek *Louie Duck*, e-barzh Huey, Dewey ha Louie Duck
* Loulou, ur film gant Maurice Pialat (1980)
* Loulou Graffiti, ur film gant Christian Lejalé e 1991
* Loulou, ur vevdresadenn gant Serge Elissalde (2003)
* Loulou eo titl pevarzekvet levrenn an heuliad bannoù-treset Zoulouland

## Pennad kar
*Louis
*Lou
*Loulotte

## Liammoù
*''Comrade Loulou and the Fun Factory'' - Fent diwar-benn ar c'hamarad Enver Hoxha
Timbroù Zoulouland

Statud ur vro gwarezet gant ar Rouantelezh Unanet he deus bet Zoulouland etre 1888 ha 1894. Melestradurezh ar Post a grogas da vezañ oberiant d’ar 1añ a viz Mae 1888, pa emezelas Zoulouland ha Natal da Unvaniezh Postoù ar Bed (U.P.B.).
Lakaet e voe e gwerzh timbroù saoz dreistmoullet gant *Natal Revenue Zululand* pe *Zululand* hepken e 1888. Etre 1888 ha 1894 ez eus bet graet gant timbroù Natal dreistmoullet **ZULULAND**.

E-pad daou vloaz (1894-1896) ez eo deuet Zoulouland da vezañ un drevadenn saoz. Moulet ez bet eta timbroù ispisial gant poltred ar Rouanez Viktoria, dindan an anv « Zululand ».

Lonket e voe ar vro gant trevadenn saoz Natal e 1896 hag implijet timbroù ar vro-se diwar neuze. Un tiriad eus Suafrika eo hiriv. 

## Pennad kar
*Timbroù Natal
Galizeg

Ar **galizeg**, pe **galisianeg**, eo yezh istorel hag ofisiel Galiza. 4 milion a dud er bed a gomz ar yezh, ha 2.836.527 en Spagn e 2007.

## Yezhadur
Ur yezh latin eo, kar-tost d'ar portugaleg dreist-holl, ha d'ar kastilhaneg.

Evel yezh latin e kaver 
*an tri rumm verboù 
*ar memes verboù direizh dre vras: *ser, haber, ir, dicir ...*

## Frazennoù skouer :

## Gerioù keltiek
*bico [m] 'pok', a deufe eus ur ger hengeltiek *bekko-, kar d'ar ger brezhonek, beg, d'ar ger italianek becco, d'ar ger gallek bec. Diwarnañ ar verb bicar pokat', bicaño 'torgenn'.

## Pennadoù kar

*Cantigas de Santa Maria‎ 
*Correlingua‎ 
*A Mesa para a Normalización Lingüística‎

## Gwelet ivez
*Yezh minorelaet
*Politikerezh yezh
*Yezhoù Unaniezh Europa

## Liammoù diavaez

*Roll ar gerioù galizeK a orin keltiek 
*Ethnologue

## Notennoù
Timbroù Bechuanaland

Un drevadenn e dalc'h ar Rouantelezh Unanet e kreisteiz Afrika e oa Bechuanaland.

Rannet e voe ar vro etre div lodenn : an hini lec'hiet er Su a voe staget ouzh Tiriad Kab ar Spi Mat d'ar 16 a viz Du 1895, proviñs Suafrika diwezhatoc'h, tra ma teuas ar peurrest eus ar vro da vezañ ur vro emren, gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Anvet e voe *Bechuanaland Protectorate* betek ma voe embannet an dizalc'hiezh dindan anv Botswana e 1966.

E 1888 e voe embannet an timbroù bet implijet en drevadenn hogen dreistmoullet gant ar ger **Protectorate** evit merkañ an diforc'h gant ar peurrest eus ar vro bet staget ouzh Afrika ar Su. Timbroù Breizh-Veur dreistmoullet memes mod a voe implijet etre 1898 ha 1926. Kavet e voe dalc'hmat an alc'hwez BECHUANALAND PROTECTORATE war an timbroù embannet etre 1932 ha 1966.

Tro 152 zimbr-posta zo bet embannet gant Gwarezva Bechuanaland.

## Pennad kar
* Timbroù Botswana
Ahmed Adly

**Ahmed Adly**, bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1987 e Kaero, zo ur c'hoarier echedoù egiptat.

Mestr Meur Etrebroadel e teuas  da vout e 2005 ; Mestr-Meur e oa abaoe 2001.

2589 edo e renk Elo e miz Even 2025, an hini kreñvañ o vout 2 640 e miz Genver 2011.

Kampion echedoù Afrika e voe e Lusaka (Zambia) e miz Du 2005, gant 7 poent diwar 9.

Kampion (er rummad "mibion") bedel echedoù (hiniennel) 2007 e voe.

## Liammoù diavaez
*  E fichenn FIDE
*  E fichenn e Chessgames
*  E fichenn Bid Monfà
Republik Sina

**Republik Sina** (e sinaeg 中華民國/中华民国 *Zhōnghuá Mínguó*) eo anv ofisiel ar Stad a zo en he dalc'h Enez Taiwan hag 167 enezenn all. **Taiwan** (e sinaeg hengounel 臺灣 ; e sinaeg eeunaet 台湾 ; e pinyin *Táiwān*) a vez graet anezhi alies ivez. Gant ar memes ment ha Breizh (36,197 km²) met ur boblañs tost 5 gwech brasoc'h (23,5 milion a dud e 2022) he deus Taiwan unan eus ekonomiezhioù kreñvañ ar bed. Ur renad demokratel daoustrolladek eo, ha seizh yezh zo anavezet en ur mod ofisiel. Ur Stad dizalc'h hag emveliek eo, met n'eo ket anavezet gant Republik Pobl Sina, he amezeg bras, ha n'eo ket dileuriet ken en Aozadur ar Broadoù Unanet abaoe 1971.

Er bloaz 1947 e oa en em dennet renerien Republik Sina (1912-1949) da Daiwan o tec’hel kuit rak an armeadoù komunour a yeas an trec’h ganto war ar c'hevandir betek ma voe disklêriet Republik pobl Sina e 1949. Hiziv hon deiz n'eo ket anavezet Republik Sina gant Sina poblek hag a wel anezhi evel he frede proviñs war-ugent.

## Poblañs
23 245 018 a dud a oa o chom er vro e 2012, hag istimet eo da vezañ tizhet 23,894,394 a dud d'ar 1añ a viz Gouere 2022.

Hervez ar gouarnamant eo 95% eus ar boblañs eus ar genel Han, ha 2,4% a zo aostronesian.

## Sport
Ar baseball hag ar basket-ball zo an daou sport pennañ er vro. E baseball e oa renket skipailh broadel ar baotred ha skipailh broadel ar merc'hed niverenn 2 e renkadur etrebroadel an WBSC miz Kerzu 2021.

## Notennoù ha daveoù
Somme (departamant)

Ar **Somme** (distaget: ) a zo un departamant e rannvro velestradurel Hauts-de-France e hanternoz Frañs. Dont a ra an anv eus ar stêr Somme. Amiens eo ar pennlec'h anezhañ. An niverenn 80 a zo lakaet dezhañ.

## Istor
Savet eo bet an departamant d'ar 4 a viz Meurzh 1790, da heul ar Reveulzi. Savet eo bet diwar lodenn greiz ar Pikardi istorel.

## Arondisamantoù ar Somme
* Abbeville
* Amiens
* Montdidier
* Péronne

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*Touristañ er Somme  

## Daveoù ha notennoù
Somme (stêr)

Ar stêr **Somme** zo ur stêr e Pikardi, e hanternoz Bro-C'hall, 245 km hed dezhi, hag en em daol e Mor Breizh. Dont a ra hec'h anv eus ur ger keltiek *Samma* a dalveze kement ha *sioul* hag a vez adkavet e meur a anv-lec'h er broioù gallek. 

Roet he deus hec'h anv d'an departamant gall Somme e 1790.
Arondisamant Dendermonde

**Arondisamant Dendermonde** a zo unan eus an c'hwec'h arondisamant eus proviñs Reter Flandrez e Belgia.
## Istor
**Arondisamant Dendermonde** a oa bet savet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall (tri arondisamant ennañ) an Escaut (*departement van de Schelde* e nederlandeg) eus Belgia, bet savet e 1795.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Dendermonde
* **Kumunioù** 


* **Rannoù**
Arondisamant Hasselt

**Arondisamant Hasselt** a zo unan eus an tri arondisamant a zo e proviñs Limbourg e Belgia. E reter Flandrez emañ. 

## Istor
**Arondisamant Hasselt** a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall ar Meuse-Inférieure (*Beneden-Maasa* en nederlandeg) a oa bet savet e Belgia e 1795, ha tri arondisamant ennañ.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Hasselt
* **Kumunioù** 



* **Rannoù**
Jane

** Jane** zo un anv-bihan saoznek, a glot gant Janed e brezhoneg. 

## Tud

Restr:Hans Holbein d. J. 032b.jpg|Jane Seymour
Restr:Streathamladyjayne.jpg|Jane Grey 
File:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|Jane Austen
File:Proserpine-(utdrag).jpg|Jane Morris

*Jane Seymour, rouanez Bro-Saoz
*Jane Grey (1537-1554), rouanez Bro-Saoz 
### kantved
*Jane Austen (1775-1817), romantourez saoz
*Jane Taylor (1783–1824), barzhez saoz
*Jane Wilde (1821 -1896), barzhez iwerzhonat, mamm Oscar Wilde
*Jane Morris (1839-1914), Saozez kenedus
* Martha Jane Cannary (1852–1903), lesanvet *[[Calamity Jane]]*, harozez stadunanat

### kantved
*Jane Birkin (1946-2023), aktourez ha kanerez saoz
*Jane Goodall (1934-2025), primatologourez ha antropologourez saoz
*Jayne Mansfield (1933-1967), aktourez stadunanat
*Jane Russell (1921-2011), aktourez stadunanat
*Jane Campion (g. e 1954), sevenerez filmoù zelandneveziat

## Lennegezh
**Jane Eyre*, romant saoznek gant Charlotte Brontë
*Jane eo anv-bihan *Miss Marple* e romantoù Agatha Christie

## Kanaouennoù
**Lady Jane*, kanet gant The Rolling Stones

## Gwelet ivez
* Lady Jane
* Jean (anv-bihan merc'hed)
Kib rugbi ar bed 2007

**Kib rugbi ar bed 2007** (*IRB Rugby World Cup France 2007™ e [[saozneg]]*) voe aozet e Bro-C'hall evit al lod brasañ, hag ivez Naoned, Kerdiz ha Dinedin. VIvet kevezadeg e voe, hag aet e voe ar maout gant Suafrika. Aozet e voe gant an International Rugby Board (IRB).

## Lec'h
Kib rugbi ar bed-mañ voe aozet e Frañs. C'hoariet e voe pevar c'hrogad e Kembre, er Millennium Stadium e Kerdiz ha daou grogad e Skos, e stad Murrayfield e Dinedin. Divizout a reas Iwerzhon tremen hep kemer perzh er gib abalamour da adsavadur stad Lansdowne Road.




Millennium Stadium North.jpg|Kerdiz
Murrayfield Stadium 2005-05-13.jpg|Dinedin
Stade Velodrome.JPG |Marselha
France rugby.jpg|Pariz
Stade Felix-Bollaert.jpg|Lens
Stade-Gerland-RWC2007.JPG|Lyon
Stade de la Beaujoire.jpg|Naoned
StadiumToulouse3.JPG|Tolosa
KOP NORD.JPG|Saint-Étienne
Stade Chaban-Delmas.jpg|Bourdel
Coupe du monde. USA-Tonga.2.JPG|Montpellier



## Disoc'hoù
### Prantad c'hentañ

*Pevar foent evit pep krogad gounezet. Daou boent pa eur rampo. Ur poent ouzhpenn evit bezañ merket pevar zaol-esae da nebeutañ. Ur poent ouzhpenn evit bezañ koll gant seizh poent pe nemetoc'h.*

#### Strollad A



#### Strollad B



#### Strollad C



#### Strollad D



### Eil prantad


----
#### Kardgourfennoù

----

#### Hanterc'hourfennoù

----

#### Gourfenn bihan

----

#### Gourfenn



Pos = posicion. Pres = presentaciones.Actualizado al 19 de octubre de 2007.

## Gwelit ivez

* Rugbi
* Kib rugbi ar bed

## Daveoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Kib ar bed 2007
* Lec'hienn ofisiel ar C'homite aozer 
* Lec'hienn ofisiel an International Rugby Board (IRB)
* Lec'hienn Heineken evit Kib rugbi ar bed
Capitaine Conan

***Capitaine Conan*** zo ur romant gallek diwar-benn ar Brezel-bed kentañ, skrivet gant Roger Vercel a c'hounezas ar Priz Goncourt gantañ en 1934.

## Ur film
Diwar ar romant ez eus bet savet ur film gant Bertrand Tavernier, gant Philippe Torreton evel aktour pennañ. Tapet e oa bet ar Priz Méliès gant ar film e 1996.

## Liamm diabarzh
*Konan
São Carlos

**São Carlos** zo 
*un anv portugalek, stag ouzh ar sant italian Carlo Borromeo (1538-1584), a zo *Carlos Borromeu* e portugaleg, 
*un anv-lec'h er bed portugalek. 
 
## Anv-lec'h
* São Carlos - kumun e stad São Paulo, Brazil. 
* São Carlos - kumun e stad Santa Catarina, Brazil.
* São Carlos do Ivaí - kumun e stad Paraná, Brazil 
* São Carlos do Pinhal - anv kozh São Carlos, São Paulo, Brazil. 
* Vila de São Carlos - anv kozh Campinas, São Paulo, Brasil. 
* São Carlos - karter e kumun Barra Mansa, Rio de Janeiro, Brazil. 
* Morro de São Carlos - favela e Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brasil.

## Ouzhpenn da se
* São Carlos - unan eus daou anv portugalek an eskob italian Carlo Borromeo 
* Catedral de São Carlos Borromeu - iliz-veur
* Teatro Nacional de São Carlos - c'hoariva e Lisbona, Portugal 
 
## Kleuboù
* São Carlos Futebol Clube -kleub mell-droad São Carlos (SP) 
* São Carlos Clube - kleub kevredigezhel São Carlos (SP)
Carlo Borromeo

**Carlo Borromeo** (*Charlez Borrome*, hervez Buhez ar Sent), ganet en Arona e 1538, marvet e 1584, a oa arc'heskob Milano en Italia, anvet da sant.

Mab e oa da Giberto II Borromeo ha Margherita Medici di Marignano, noblañsed uhel ha pinvidik-mor. E vamm a oa c'hoar da *Giovanni Angelo de Medici*, a voe anvet pab, Pi IV. 

Skarzhañ a reas ar Yuzevien eus Lombardia.
 
Brudet eo abalamour d'e emzalc'h pa gouezhas ar vosenn war gêr Milano, hag anvet e voe da sant. Eñ an hini eo ar Saint-Charles pe San Carlos a gaver en anvioù-lec'hioù. 

Lidet e vez d'ar 4 a viz Du.
San Carlos

**San Carlos** zo un anv spagnolek a c'hall bezañ, evel an anv portugalek São Carlos, 
*anv un den, hini an eskob italian Carlo Borromeo, (1538-1584), 
*hini lec'hioù anvet diwarnañ.

## Anvioù-lec'h
## 
* kêriadenn **[[San Carlos de Bolívar]]**, e partido Bolívar, e proviñs Buenos Aires;
* kêriadenn San Carlos, er partido General Pueyrredón, e proviñs Buenos Aires;
* kêriadenn **[[San Carlos (Buenos Aires)|San Carlos]]**, e partido La Plata, e proviñs Buenos Aires;
*
* kêriadenn **[[San Carlos Minas]]**, e departamant Minas, e proviñs Córdoba (Arc'hantina);
* kêriadenn ha kumun **[[San Carlos (Corrientes)|San Carlos]]**, e departamant Ituzaingó, e proviñs Corrientes;
***[[departamant San Carlos (Mendoza)|departamant San Carlos]]**, e proviñs Mendoza;
* kêriadenn **[[San Carlos (Mendoza)|San Carlos]]**, e departamant San Carlos, e proviñs Mendoza;
* San Carlos de Bariloche e Proviñs Río Negro;
* departamant San Carlos, e Proviñs Salta;
* kêriadenn San Carlos;
* kêriadenn San Carlos Centro e Proviñs Santa Fe;
** kêriadenn San Carlos Norte;
** kêriadenn San Carlos Sud;
* kêriadenn Empalme San Carlos, e departamant Las Colonias e proviñs Santa Fe;
* kêriadenn San Carlos, e Proviñs Santiago del Estero;
* Paraje San Carlos, e Proviñs Chaco;
* *Estrecho de San Carlos*, anv spagnolek Falkland Sound en Inizi Maloù.

## 
* kumun **[[San Carlos (Chile)|San Carlos]]** rannvro Ñuble; 
* **[[San Carlos de Chiloé]]**, anv kozh kumuniezh **Ancud**;
*departamant San Carlos;
*San Carlos de Apoquindo.

#### 
* kumun **[[San Carlos (Colombia)|San Carlos]]**, e departamant Antioquia;

#### 
*kanton **[[San Carlos (kanton)|San Carlos]]**, e proviñs Alajuela;

#### 
**San Carlos y San Severino de Matanzas*, anv kozh Matanzas;

#### 
*San Carlos del Valle

#### 
**= kêr San Carlos e kontelezh San Mateo;

#### 
* kêriadenn **[[San Carlos (México)|San Carlos]]**, e kumun Guaymas, e stad Sonora;

#### 
* kêr **[[San Carlos (Nicaragua)|San Carlos]]**, kêrbenn departamant Río San Juan;

## 
*Bosque de Protección San Matías-San Carlos;
* distrig San Carlos;

## 
** kêr San Carlos;

#### 
** kêr '''San Carlos;

## Pennadoù kar
*São Carlos
Glossolepis multisquamata

Ur spesad pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo **glossolepis multisquamata**. Kavet a oa bet gant ergerzherien izelvroat er ster Taritatu e proviñs Mamberamo e Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez

Glossolepis Multisquamata
Glossolepis pseudoincisus

Ur spesad pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo **glossolepis pseudoincisus**. Heñvel eo ouzh glosslepis incisus met bihanoc'h eo. Kavet e oa bet en ur brec'h eus ar ster Tami e Papoua ar C'hornaoueg met da get eo bet aet ar boblañs-se war a seblant. Pennoù heñvel tre ouzh glossolepis pseudoincisus a oa bet dizoloet gant Heiko Bleher e 1982 e lenn Itafen met n'eo ket sur e perc'hennont d'an hevelep spesad.

## Liammoù diavaez

Glossolepis pseudoincisus
San Carlo

**San Carlo** zo un anv italianek savet diwar an anv Carlo, hag a c'hall bezañ 
*unan eus ar sent anvet Carlo pe Charlez e brezhonek, en o zouez
**Karl Veur
**Carlo da Sezze
**Carlo Borromeo
*un anv-lec'h italianek

## Anv-lec'h
Kumunioù zo en Italia a zo anvet *San Carlo*:
***[[San Carlo Canavese]]**
***[[Vanzone con San Carlo]]**

Stag outo, an anv-lec'h Montecarlo.

## Hag ivez
*C'hoariva Naplez anvet **[[Teatro San Carlo]]**

## Pennadoù kar
*San Carlos
*São Carlos
Glossolepis ramuensis

Ur spesad pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo **glossolepis ramuensis**. O vevañ emañ e diaz ar ster Ramu e Papoua Ginea-Nevez.

## Liammoù diavaez

Glossolepis ramuensis
George

Un anv-bihan saoznek zo **George**, kar d'an anvioù brezhonek Jorj ha Jord, ha d'an hini gallek Georges. Ret eo teurel evezh ne vez ket skrivet heñvel an anv saoznek hag an hini gallek. Geordie ha Georgie zo berranvioù saoznek. 

Dont a ra eus ar ger henc'hresianek Γεώργιος / Georgios.

## Yezhoù all
*Georg, en alamaneg
*Georges e galleg.
*Jordi e katalaneg 
*Jorge e portugaleg ha spagnoleg
*Jorj ha Jord e brezhoneg

## Rouaned
Adalek an  kantved ez eus bet c'hwec'h roue e Breizh-Veur hag er Rouantelezh-Unanet hag ur roue e Rouantelezh Hannover, hag holl eus ar memes familh. 
### Roueed saoz
*Gwelout ar pennad [[Jorj]].*

*George Iañ, roue Breizh-Veur eus 1714 da 1727 
*George II, roue Breizh-Veur eus 1727 da 1760 
*George III, roue Breizh-Veur eus 1760 da 1801. Goude roue ar Rouantelezh-Unanet eus 1801 da 1820 ha roue Hannover eus 1815 da 1820 
*George IV, roue ar Rouantelezh-Unanet ha Hannover eus 1820 da 1830 
*George V, roue ar Rouantelezh-Unanet hag impalaer an Indez eus 1910 da 1936 
*George VI, roue ar Rouantelezh-Unanet eus 1936 da 1952 hag impalaer an Indez eus 1936 da 1947
### Roue Hannover
*George V a Hannover, roue Hannover eus 1851 da 1866

## Tud all
### Evel anv-bihan
#### Politikerien

* George Villiers ( /ˈvɪlərz/ ; 1592–1628),  Dug Buckingham, serc'heg d'ar roue James I, muntret.
* Tri frezidant eus ar Stadoù-Unanet zo anvet *George*:
** George Washington, kentañ prezidant SUA,
** George Herbert Walker Bush (1924-2018),
*** George Walker Bush, e vab, prezidant SUA ivez
* George Weah (g. e 1966), melldroader ha politikour eus Liberia.

#### Skrivagnerien
* George Byron (1788-1824), pe Lord Byron, barzh romantel saoz
* George Eliot (1819-1880), anv-pluenn *Mary Ann Evans*, skrivagnerez saoz
* George R. R. Martin (g. e 1948), skrivagner stadunanat romantoù moliac'h, spont ha skiant-faltazi
* Herbert George Wells, skrivagner saoz
* George Bernard Shaw, dramaour iwerzhonat
* George Orwell (1903-1950), skrivagner saoz
* George Sand, anv-pluenn *Aurore Dupin*, skrivagnerez c'hallek.

#### Tud all
* George Best (1946-2005), melldroader etrebroadel norzhiwerzhonat
* George Campbell Scott, aktour, filmaozer ha produktour sinema
* George Clooney, aktour amerikan
* George Gershwin (1898-1937), sonaozour ha pianoour stadunanat
* George Harrison (1943-2001), gitarour saoz ha kaner gant The Beatles
* George Lucas, filmaozer stadunanat
* George Michael (1963-2016), kaner-sonaozer saoz
* George Montagu (1753-1815), naturour saoz
* George Patton(1885-1945), jeneral eus SUA. 

### Evel anv-tiegezh

* Lloyd George (1863-1945), politikour kembreat, aet da Gentañ Ministr Breizh-Veur e-pad ar Brezel-bed kentañ
* Elisabeth George, skrivagnerez stadunanat romantoù polis
* Rocky George, gitarour
* Henry George (1839-1897) armerzhour stadunanat
* Boy George kaner breizhveuriat
*Ken George, moroniour, barzh ha yezhoniour kerneveurek

### Evel anv-lec'h
* George, ur gêr e Suafrika
* Georgetown
* Saint George
* Lake George, kêrioù er Stadoù-Unanet

*Gwelout ivez ar pennad disheñvelout [[George Herbert]].*
Jafrez

**Jafrez** (skrivet ivez **Jaffre**), zo un anv-bihan brezhonek, deuet eus ar galleg Geoffroi. Un anv-tiegezh eo deuet da vezañ ivez.

## Gerdarzh
Kar e vije an anv da *Godefroy*, deuet eus an anv alamanek *Godfried*. Neuze, (met dizemglev zo war ar poent-se) e vije savet gant **Fried**, *peoc'h*, ha **God**, *doue*. 
 
## Istor
Degouezhet eo an anv e Breizh en  kantved. *Geoffroy* e oa anv Jafrez I (kont Anjev), a zimezas e verc'h Ermengarde d'e amezeg Konan I, dug Breizh.
Ur mab a voe ganet, ha roet dezhañ anv e dad-kozh. Ha kont Roazhon e voe Jafrez vihan, evel e dad pa oa yaouank, ha dug war-lerc'h e dad, hag anavezet evel Jafrez I a Vreizh.

## E yezhoù all
* latin : Galfridus, Gaufridus, Goffridus, Gaudfridus
*galleg : Geoffroy, Geoffroi, Geoffrey, Godefroy, Jeoffrey, Jeoffroy, Joffrey ha Joffroy
*normaneg : Gaufrey, Goffrey
*saozneg : Geoffrey, Jeffrey, Jeffery, Jeffry, Geoff, Jeff, deuet eus an normaneg
**diwar an anv-se e teu an anv-tiegezh Jefferson, deuet da vezan un anv-bihan e SUA
*okitaneg : Jaufré
* spagnoleg : Godofredo
* katalaneg : Guifré
* alamaneg : Gottfried

## Anv-familh
Implijet eo *Jaffrez* (stumm leonek), ha *Jaffre* evel anv-tiegezh. Anaout a reer ivez eilstummoù evel *Jaffrennou, Jaffrezou*.

## Tud
###### 
* Jafrez Bouillon (e-tro 1058-1100), dug Bouillon, brezelour, kentañ Roue Jeruzalem.

###### 
* Job Jaffre, kelaouenner ha skrivagner brezhonek
* Frañsez Jaffrennou, saver Bro gozh ma zadoù
* Gérard Jaffrès, soner
* Julien Jaffrès, e vab, gitarour rock keltiek

#### Duged Breizh
*Daou zug zo bet e Breizh en anv-se :
**Jafrez I (? - 1008), anvet diwar-lerc'h e dad-kozh, Jafrez I (kont Anjev),
**Jafrez II (1158 - 1186), mab d'ar roue saoz Herri II, ha breur d'ar roueed saoz Richarzh I ha Yann Dizouar.

### 
#### Konted Anjev
C'hwec'h kont Anjev zo bet anvet **Jafrez** (pe Geoffroy, e galleg) :
*Jafrez I (kont Anjev), marvet e 987
*Jafrez II (kont Anjev), marvet e 1060
*Jafrez III (kont Anjev), marvet e 1096
*Jafrez IV (kont Anjev), marvet e 1106
*Jafrez V (1113 - 1151), tad Herri II, roue Bro-Saoz
*Jafrez VI (1134, Rouen - 1158, Naoned), kont Naoned ivez

#### Konted Gâtinais
Tri Jafrez zo bet konted Gâtinais:
*Jafrez I Gâtinais, kont Gâtinais, 
*Jafrez II Ferreol, kont Gâtinais, tad Foulk IV, kont Anjev
*Jafrez III a oa war un dro kont Anjev ha kont Gâtinais.

#### Tud all
* Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772–1844), loenoniour
* Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805–1861), loenoniour, mab da Étienne Geoffroy Saint-Hilaire.

### 
* Jafrez (arc'heskob York)
* Jeff Beck, gitarour
* Geoffroy de Charney (marvet e 1314)
* Geoffrey Chaucer, skrivagner saoz

### 
* Jeffrey Shaw, skrivagner brezhonek

### 
* Jafrez Menoe, eskob kembreat ha skrivagner latin, anavezet ivez e saozneg evel *Geoffrey of Monmouth*,

## Pennadoù kar
* Jafrez Iañ
* Jafrez II
264

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Roma : Gallian (Publius Licinus Egnatus Gallinus), adalek an 22 Here 253. E-unan adalek 260 (>22.03.268).
* Impalaeriezh C'hall : Postumus (Marcus Cassinius Latinius Postumus).

* Breizh (-V) : lodenn eus impalaeriezh c'hall
* Koñsuled : Gallienus Aug. VI & Saturninus.  

### Azia
* C'hwevrer/Meurzh : emsavadeg Zhong Hui, e penn Rouantelezh Shu, a-enep Rouantelezh Cao Wei e Chengdu. C'hwitout a ra ha drouklazhet eo Zhong Hui gant e vagadoù dezhañ.
* 26 a viz Gouere : dont a ra Sun Hao da vezañ roue Wu.

### Afrika

## Relijionoù

* Pab ː Sant Denez (260-268)
* Sened-Iliz Antiokia, a-enep Paol Samosata, tamallet d'ober un den ordinal gant Jezuz-Krist.Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù
* Sun Xiu, roue Wu.

## Notennoù ha daveoù

__NOTOC__
268

## Darvoudoù

### Europa
*Claudius II impalaer Roma.

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
Kumuniezh kêr

Krouet e voe ar statud kumuniezh kêr (ent-ofisiel : *communauté urbaine*) dre lezenn an 31 a viz Kerzu 1966. Fiziet e voe dezho kazimant an holl galloudoù e-keñver aozadur ha diorroadur an tiriad. Ur galloud dizalc'h o deus e keñver tailhoù lec'hel ha donezonoù ar stad. Ar c'humunioù ezel eus ar gumuniezh kêr a fiz o galloudoù d'ar gumuniezh kêr. 
Peder a voe krouet e 1966: 

-Lille (85 kumun enni)

-Strasbourg (28 kumun)

-Lyon (55 kumun)

-Bourdel (27 kumun)

Ur wech ezelet d'ur gumuniezh kêr eo kazimant dibosupl mont maez deusouti. Strishoc'h al liamm eget er gumuniezh kumunioù (*communauté de communes*) hag ar gumuniezh tolpad kêrioù zoken (*communauté d'agglomération*).

## Kumuniezhioù kêr krouet diwezhatoc'h:
14 kumuniezh kêr a zo hiriv an deiz e Bro-C'hall. 10 a voe krouet neuze goude ar 4 gentañ:

-1968: Kumuniezh Kêr Dunkerque eo an hini gentañ krouet dindan youl an dilennidi (18 kumun)

-1970: Kumuniezh kêr ar C'hreusot-Monceaut les mines (16 kumun)

-1971: Kumuniezh kêr Cherbourg. (5 kumun)

-1972: Kumuniezh kêr Ar Mans (9 gumun)

-1973: Kumuniezh kêr Brest (8 kumun)

-1995: Kumuniezh kêr Alençon (19 kumun)

-1996: Kumuniezh kêr Nancy Vras (20 kumun)

-1998: Kumuniezh kêr Arras (24 gumun)

-2001: Kumuniezh kêr Naoned (24 gumun)

-2001: Kumuniezh kêr Marsilla (18 kumun)
Wikimammenn

**Wikimammenn** (** e saozneg) a zo ur seurt diellaoueg enlinenn, evit bodañ skridoù frank a wirioù : skridoù politikel, skridoù ofisiel (skrid klok ul lezenn bouezus da skouer), barzhonegoù, kanaouennoù, hag all.

Ar skridoù a zeu da vezañ frank a wirioù goude ur serten niver a vloavezhioù. E Bro-C'hall e ranker gortoz 70 goude marv an oberour.

E 2023, kavout a reer Wikimammenn e 73 yezh dija, en o zouesk galleg, saozneg ha kembraeg.

## Istor

Krouet oa bet ar lec’hienn gentañ gant tout ar yezhoù asambles e 2003. E miz Eost 2005 oa bet dispartiet ar yezhoù pep hini en he domani.

D'an 13 a viz Du 2010 e oa bet digoret ar Wikimammenn e brezhoneg.

## Liammoù
* Wikimammenn e brezhoneg
* Wikimammenn en holl yezhoù
Vosges (departamant)

Ar **Vosges** (distaget: ) zo, abaoe 1790, un departamant, e reter Bro-C'hall, er rannvro Grand Est. Épinal eo ar penn-kêr anezhañ, hag an niverenn 88 a zo roet dezhañ. Savet eo evit un darn vras eus Loren hag un toullad parrezioù eus ar Champagn hag ar Gontelezh-Frank, darnoù eus Dugelezh Bar, hag ivez gant Priñselezh Salm-Salm destaget e 1793.

## Istor
Krouet e voe evel ar braz eus an departamantoù gall, e 1790, hag anvet diwar-lerc'h ar menezioù Vosges, met ar re-mañ ne vezont kavet nemet e reter an departamant, hag an torosad a ya kalz pelloc'h eget bevennoù an departamant.

Etre 1871 ha 1918 e oa un departamant stok ouzh Alamagn.

## Arondisamantoù ar Vosges
* Arondisamant Épinal
* Arondisamant Neufchâteau
* Arondisamant Saint-Dié-des-Vosges

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
* Touristañ er Vosges

## Daveoù ha notennoù
Rhône-et-Loire

**Rhône-et-Loire** zo anv un departamant gall kozh, ha Lyon a oa ar pennlec'h anezhañ. Dont a ra an anv eus an div stêr *[[Rhône]]* (Ron e brezhoneg) ha *[[Loire]]* (Liger e brezhoneg).

Hennezh a oa unan eus an 83 departamant gall krouet da vare an Dispac'h gall, d'ar 4 a viz Meurzh 1790, hervez lezenn an 22 a viz Kerzu 1789, gant tammoù eus ar proviñsoù Lyonnais, Beaujolais ha Forez.

C'hwec'h pastellad a oa ennañ: 
* Lyon (kaer ha maezioù) 
* Montbrison
* Roanne
* Saint-Étienne
* Villefranche

Berr e voe istor an departamant, rak e 1793, war-lerc'h emsavadeg Lyon enep ar Vodadenn Vroadel e voe rannet en daou zepartamant a anavezer hiriv, ar Rhône (Lyonnais ha Beaujolais) hag al Loire (Forez). Ofisielaet e voe ar rannidigezh gant mouezhiadeg er Vodadenn Vroadel d'an 19 a viz Du 1793 (29 brumaire an II).
Pô (departamant)

**Ur pennad [[Po]] zo ivez*.

**Pô** (*[[Po]]* en italianeg) zo anv un departamant gall en Italia krouet  gant armeoù gall Napoleone Buonaparte. Torino a oa ar pennlec'h anezhañ.

## Istor
Krouet e voe  pa voe aloubet Rouantelezh Sardigna gant ar jeneral Buonaparte e 1802. Klotañ a ra dre vras gant proviñs Torino hiriv. 

Da gentañ e oa anvet *[[Éridan]]*, anv ar stêr Po e  mojennoù Hellaz kozh, met d'an 20 a viz Gwengolo e voe advadezet dre un dekred sinet gant pennmelestrour Piemonte, ar jeneral Jean-Baptiste Jourdan, ha roet dezhañ anv italianek ar stêr. 

## Arondisamantoù
Tri arondisamant a oa: Torino, Susa ha Pinerolo. Mont a reas da get pa voe distrujet an Impalaeriezh C'hall e 1814. 

## Prefeded

*26 Eost 1802&ndash;1805&mdash;Victor Hercule Joseph Ferdinand comte de Lavilla de Villasteloni
*1805&ndash;1808&mdash;Pierre Loysel
*1808&ndash;1809&mdash;Étienne Vincent Marnolia
*19 C'hwevrer 1809&ndash;1813&mdash;Alexandre Théodore Victor de Lameth baron de Lameth
Var (departamant)

Ar **Var** zo un departamant gall e kreisteiz Bro-C'hall abaoe 1790. Draguinhan edo ar penn-kêr anezhañ betek ma voe lakaet Tolon da benn-kêr.

## Arondisamantoù ar Var
* Brinholà
* Draguinhan
* Tolon

## Istor
A-raok ma voe staget kontelezh Nisa ouzh Bro-C'hall e 1860 eo ar stêr Var a oa bevenn reter Bro-C'hall, hag a roe hec'h anv d'an departamant.
Pa voe staget Nis e voe krouet un departamant all, hini an Alpes-Maritimes, ha tennet e voe un tamm eus departamant ar Var da greskiñ an departamant nevez. Abaoe n'emañ ket ar stêr e departamant ar Var ken, met e departamant an Alpes-Maritimes, war-bouez un droig en Alpes-de-Haute-Provence en *Entrevaux*.

## Daveoù ha notennoù
Coventry

Un gêr ha distrig deuet da vezañ er pleustr un Velestradurezh unvan abaoe freuz Kuzul-Kontelezh Kornôg Midlands e 1986, eo **Coventry**.
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: al Luftwaffe (aerlu alaman) a vombezas Coventry (Bro-Saoz) d'ar 14 a viz Du 1940: war-dro 600 a dud nann-soudard a voe lazhet ha tro 4 000 annez a voe distrujet.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Kêr Coventry
Yezekael Naoned

**Meur a Yezekael zo bet en Istor Breizh, sellit ouzh ar pennad [[Yezekael]].*

**Yezekael Naoned ** (war-dro 979-1004), pe *Judicael* hervez ar stumm gallek, a oa kont Naoned eus 992 betek 1004.

Mab bastard e oa da Hoel Iañ, savet gant e vamm-gozh, Judit, hag ar beskont Hemon, breur e dad.

## E vuhez
Skoazell a gavas digant Foulk III, kont Anjev, ma c'hallas adkemer kontelezh Naoned war-lerc'h faezhidigezh ha marv Konan Iañ en emgann Konkerel. Abalamour ma oa gwall yaouank e voe roet dezhañ ur c'hulator, Aimery III de Thouars a voe kont Naoned eus 992 betek 994.

Trec'het e voe Yezekael gant kont Roazhon, Jafrez Iañ, dug Breizh, ma rankas ober le a wazoniezh dezhañ en 994. 

Muntret e voe dre dreitouriezh en 1004 war an hent etre Naoned ha Roazhon p'edo o vont da welout e aotrou. 

Dimezet e oa da v- Mélisende ha daou vugel o doa:

* Budig, kont Naoned war e lerc'h 
* Judit Naoned, a zimezas da Alan Kanhiart , kont Kerne, e 1026 

## Mammskrid

*Kronikenn Naoned Gallica =>http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55624v
Timbroù Karelia

Div wech e-kerz an XXvet kantved ez eus embannet timbroù dindan an anv Karelia, ur vro a Skandinavia etre Finland ha Rusia : e 1922 da gentañ pa oa ur republik disrannus eus Rusia, hag etre 1941 ha 1944 pa ‘z eo bet aloubet Karelia ar Reter gant arme Finland.

## 1922

Goude an taol-dispac’h bolchevik hag ar brezel diabarzh ez eus bet embannet e 1922 pempzek timbr gant Karelia, etre 5 pennia ha 25 markka a zalvoudegezh anezho. Diskouez a reont skeudenn un arzh dindan an anv "KARJALA". Ul liv hepken evit ar re izel o friz ha div liv evit ar re 1 markka pe vuioc’h.

O vezañ m’int bet implijet nemet etre ar 31 a viz Genver hag ar 16 a viz C’hwevrer 1922 eo rouez kenañ bremañ kavout seurt timbroù gant siell ar postoù. Pemp pe dek gwech priz ar re disiell int. Met timbroù faos zo bet moullet ivez siwazh.

## 1941-44

Pa voe aloubet Reter Karelia gant Finland e 1941 ez eus bet embannet gant ar velestradurezh soudardel timbroù soulgarget **ITA- / KARJALA / Sot.hallinto**, da lavaret eo "Melestradurezh Soudardel Karelia ar Reter".

An timbr nemetañ bet ijinet zo bet an diwezhañ : un timbr madoberus embannet e 1943, warnañ arouez ar vro (un arz gwenn gant ur c’hleze). Un taos-ouzhpenn a 1.50 markka a veze paeet dre e brenañ evit sikour tud gloazet ar brezel.

Goude ar brezel-bed ez eo distroet Karelia ar Reter en Unvaniezh Soviedel. Implijet zo bet eta timbroù ar Stad-se a-raok ober gant re Rusia.

## Pennadoù kar
* Timbroù Aunus
* Timbroù Finland
* Timbroù Rusia
Arondisamant Maaseik

**Arondisamant Maaseik** a zo unan eus an tri arondisamant a zo e proviñs Limbourg e Belgia. E reter Flandrez emañ. 

## Istor
**Arondisamant Maaseik** a oa bet savet pa voe lodennet proviñs Limbourg an Izelvroioù etre div broviñs anvet Limbourg, Limbourg Belgia ha Limbourg an Izelvroioù e 1839.

## Kumunioù ha rannoù Arondisamant Maaseik
* **Kumunioù** 



* **Rannoù**
Henvrezhoneg

An **henvrezhoneg** eo anv ar yezh a veze komzet e Breizh etre ar , pe etre eil hanterenn ar , ha deroù an . Ar yezh a droas d'ar c'hrennvrezhoneg goude ar bloaz 1000, hag ar brezhoneg arnevez adalek ar .
Dornskrid Leiden eo ar skrid henvrezhonek koshañ anavezet.

Gant Léon Fleuriot eo bet dastumet ar skridoù henvrezhonek anavezet, en e c'heriadur anvet *[[Dictionnaire des gloses en vieux breton]]*.

## Enskrivadurioù
### Enskrivadur Lomareg

Ar c'hoshañ enskrivadur henvrezhonek zo en ul laouer en ur chapel e-kichen Lomareg e Krac'h, nepell diouzh an Alre : « *irha ema in ri* », hag a ve "amañ emañ ar roue" e brezhoneg a-vremañ (e-lec'h ar ger kozh *ri* − *rix* e galianeg − e vez lavaret *roue* hiriv), da lavarout eo "amañ eo beziet ar roue".

An enskrivadur zo bet deiziet eus kantved Gwereg ha soñjal a reer e oa beziet ar roue eno. Elfennoù an dezenn-mañ zo :
* gerdarzh ar ger "Alre", a c'hallfe dalvezout "lez roueel" (eus al latin *aula regia*), pe dalvezout ivez *erle* pe *arle*, anv un den ;
* deiziad diazez an Alre, rak ur voudenn c'hladdalc'hel a oa bet savet er V kantved.

### Enskrivadur Gouvene
Enskrivadur Gouvene (*[[Engravadur an Aulnays]]*) a weler war ur monumant e greunvaen, ha skrivet eo « *ced parth so* ». Un droidigezh ger-ha-ger a rofe "ken perzh zo", da lavaret eo "kenberc'henniezh zo" ; "kenberc'henniezh" zo *cyd-parth* e kembraeg.

## Levrlennadur
* Arzel Even, *[[Istor ar yezhoù keltiek]]*, Hor Yezh, 1956, levrenn I, p.&nbsp;105 sqq.
* Léon Fleuriot, *Le vieux breton : Éléments d'une grammaire*, Pariz, Klincksieck, 1964. 
* Léon Fleuriot, *A Dictionary of old breton - Dictionnaire du vieux breton*, Toronto, Prepcorp, 1985. Adembannadur al levr embannet e 1964.

## Notennoù
Judit Naoned

**Judit Naoned** (marvet e 1063), a oa merc'h da Yezekael Naoned, ha c'hoar da Vudig , kont Naoned. Dimezet e voe da Alan Kanhiart, kont Kerne, e 1026. Kontez Naoned e voe eus 1051 da 1063 .

## Istor
Pa varvas Mazheaz Iañ Naoned, niz Judit ha mab nemetañ he breur Budig Naoned, e oa da Judit da gaout kontelezh Naoned, ha dont a reas he fried, kont Kerne, a-benn da lakaat e grabanoù war he c'hontelezh en anv o mab Hoel, en desped da Gonan II , kont Roazhon, a oa o klask ober kemend-all. A-benn ar fin e rankas Konan plegañ da gont Kerne en 1054.

He mab Hoel eta a c'houarnas kontelezh Naoned en anv e vamm diwar an deiz-se, hag a lakaas e vreur Gwereg da eskob Naoned e 1059. Evel arouez e emglev gant Konan II e timezas d'e c'hoar Hawiz . 
En 1063 e varvas Judit.

## He bugale
C'hwec'h bugel o doe da vihanañ, pevar mab ha div verc'h: 
#Hoel, kont Naoned, Kerne ha Roazhon, dug Breizh
#Gwereg (pe * Quiriac*) (1030 - 1079), eskob dilennet Naoned en 1059, eskobet d'ar 7 a viz Genver 1061 ;
#*Budic*, marvet en 1091 ;
#*Hodiern*, abadez Lokmaria Kemper ;
#Benedig, abad Abati ar Groaz Santel e Kemperle en 1066, dilennet da eskob Naoned en 1079, eskobet en 1081; en em dennañ a reas en 1114 ha mervel en 1115 ;
#*Agnès*, a zimezas da Eon Iañ Pentevr.

## Notennoù ha daveennoù


## Pennad kar
*Judit
Islonk

An islonk (liester : *islonkoù*) a zo al ledennadoù izel ha toull a c'heller gwelout pe faltaziañ. Eus an uhelennoù, da lavaret eo war naou ar menezioù e vez merzet an islonkoù a zo en traoñ. Meur a zen a ya da vezevelliñ pa wel un islonk tost dezhañ. Kenster dezhañ eo ar ger *isfont(où)*.

## Toull didanzouar
Un toull dindanzouar eus ar re donnañ eo ivez ken ne c'heller ket gwelout e foñs. Ergerzhout an islonkoù naturel a gaver stank er menezioù graet gant mein-raz a zo obererezh ha plijadur ar speleologerien.
E Genver 2007 eo bet tizhet 2170 m dindanzouar e Kaokaz Kornôg.
Desachañ a ra alies soñj an islonk santidigezh un aon da gouezhañ ennañ pe da vezañ kollet. Skeudenn al lec'h ma vije kaset an dud kondaonet goude o marvioù eo ivez e relijionoù zo (Yuzevegezh, sellet ouzh Gehenna, Kristeniezh, sellet ouzh ifern).
Kouezhañ en un islonk a zo unan eus an huñvreoù boutinañ. 

## Islonkoù
Islonkoù ar mor ne vezont ket merzet nemet gant ar splujerien a c'hell mont don, pe en o unan pe gant ul lestr-spluj. Brasoc'h eo an holl islonkoù mor eget re ar menezioù pa 'z eus fozioù-mor donnoc'h eget an islonkoù a zo dindan an amzer (kaniennoù, kanyonoù, dinaou sonn).

## Ster dre [[skeudennadur]]
En un doare difetis e vez kaoz eus un islonk pa 'z eus merzerezhioù disheñvel-tre etre an dud e-keñver traoù damheñvel. Skouer : *Etrezo ez eus un islonk e-keñver ar pezh a santont (pe a fell dezho kaout)*.

## Sellet ivez
*Gehenna
*Ifern
*Kanyon
*Speleologiezh
*Splujerezh
Jafrez Iañ (kont Anjev)

**Jafrez I**, pe *Geoffroy « Grisegonelle »* (*louet e vantell*) e anv gallek, pe *Gaufridus* pe *Gauzfredus* e anv latin, ganet war-dro 938/940, a oa kont Anjev war-lerc'h marv e dad Foulk II, adalek 958 betek e varv, d'an 21 a viz Gouhere 987, lazhet e seziz Marçon, e-tal Château-du-Loir. 

Mab e oa da Foulk II ha d'e wreg Gerberga (priñsez eus Gâtinais ?). 

Emglev a reas gant kont Naoned enep kont Roazhon, ha gant Hugues Capet enep kont Bleaz. E seizh gwellañ a reas evit lakaat Capet da roue.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa, war-dro 965, da *Adélaïde de Vermandois* (m. 974), merc'h da Robert I a Vermandois, kont Meaux ha Troyes, ha da Adélaïde Werra. 

Pevar bugel o doe : 
* Foulk Nerra, pe Foulk III, († 1040), kont Anjev. 
* Jafrez, bev e 974 
* Ermengarde, dimezet da g-Konan I, kont Roazhon ha dug Breizh. 
* Gerberga, dimezet da Gwilherm III Taillefer, kont Angoulême. 

Mervel a reas Jafrez er bloavezh ma voe kurunennet Huon Capet. 

### Un dimeziñ all
En ur garta embannet gant Foulk Nerra e 1003 ez eus meneg eus ur breur dezhañ anvet Maurice, ha n'eus meneg ebet anezhañ e kartaoù Adélaïde de Vermandois. Lazhet e voe ar Maurice-se a-raok 1038 e-kerzh ur brezel ouzh Gautier de Langeais. Krediñ a reer e vije bet mab d'ur bried all da Jafrez, a c'hallfe bout Adèle, intañvez Lambert, kont Châlon.

(diechu)
Jafrez II (kont Anjev)

* *Ur bajenn disheñvelout [[Jafrez II]] zo.* 

**Jafrez II**, pe *Geoffroy « Martel »* e anv gallek, *Gaufridus* pe *Goffredus* e latin, ganet d'ar 14 a viz Here 1006, marvet d'ar 14 a viz Du 1060, a voe kont Vendôme eus 1032 betek 1056, kont Anjev adalek 1040 betek e varv, ha kont Teurgn adalek 1044. Mab e oa da Foulk III, lesanvet Foulk Nerra, kont Anjev, ha d'e wreg * [[Hildegard Sundgau]] *.

E dad ne felle ket dezhañ rannañ ar galloud gant e vab. Mont a reas da glask fred da lec'h all. 
E 1032 e timezas da Agnes Bourgogn, intañvez Gwilherm V (kont Poitiers). 

Broudet e voe gant e wreg da ober brezel en Akitania ouzh mibien he fried kentañ, Gwilherm VI hag Eudes. E 1033 e faezhas Gwilherm e Moncontour hag e aloubas Bro-Saintonge. Pa voe lazhet Eudes, en 1039, e-kerzh seziz Mauzé, oc'h arsailhat Jafrez II Thouars, eus koztezenn Jafrez II, eo e vab-kaer Guillaume VII Aigret a zeuas da vout kont Poitiers ha dug Akitania, ha Jafrez neuze a gavas e dro da lakaat e graban war douaroù ar paotr yaouank. 

## Dimezioù
E 1032 e oa dimezet da Agnes Bourgogn, a oa merc'h da Otte-Guillaume, kont Bourgogn hag Ermentrude de Roucy, hag intañvez Gwilherm V, dug Akitania ha kont Poitiers. Bugel ebet n'o doe, ha Jafrez a gemeras digarez eus o c'herentiezh a drede renk da zispenn an dimeziñ. en 1049 ha 1052. Krediñ a reer eo abalamour ma oa divugel ar priedoù. Addimeziñ a eure nebeud goude gant Grécia, eus tiegezh Langeais, intañvez Berlay Iañ, aotrou Montreuil. He c'has kuit a eure goude da zimeziñ d'ur vaouez a renk uheloc'h, Adèle, merc'h d'ur c'hont Eudes, eus tiegezh Bleaz, a greder. Goude-se, dre abegoù politikel adarre, ha war zigarez e oant kerent a bell, e kasas honnezh kuit ivez, ec'h adkemeras Grécia, hag e roas he lec'h da Adélaïde "Theutonice" ken ar fin. 

## Bugel ebet
Bugel ebet n'en doe digant e wragez (serc'hed, a skrivas ar venec'h en o c'hronikoù) hag e niz Jafrez III, mab d'e c'hoar Ermengard, a voe kont war e lerc'h.
Kontelezh Nisa

**Kontelezh Nisa** (okitaneg: *Comtat de Niça*; italianeg: *Contea di Nizza*; galleg: *Comté de Nice*), anvet **Bro-Nisa** (okitaneg: *País Niçard*; italianeg: *Paese Nizzardo*; galleg: *Pays Niçard*) ivez a-wechoù, zo ur vroig istorel en Okitania en-dro da gêr Nisa, etre ar Mor Kreizdouar, ar stêr Var ha kribennoù an Alpoù.
Un amzer zo bet e oa ul lodenn eus kontelezh Provañs. 

## Istor
Goude 1388 e voe ur rann eus Dugelezh Savoia. Evel ar peurrest eus stadoù Tierniezh Savoia e voe ul lodenn eus Rouantelezh Sardigna-Piemont adalek 1720. 

En 1793 e voe staget ar gontelezh ouzh ar republik c'hall nevez, hag anvet Alpes-Maritimes. 

E 1814 e voe distaget diouzh bro-C'hall da lakaat e rouantelezh Sardigna. 

D'ar 24 Meurzh 1860 e voe staget ouzh Bro-C'hall dre Feur-emglev Torino ; a-c'houde Feur-emglev Pariz (10 C'hwevrer 1947) e voe staget an tiriadoù italian Briga Marittima ha Tenda da Alpoù-an-Arvor.

## Tud
* Giuseppe Garibaldi

## Liammoù diavaez
*    Sonerezh ha korolloù hengounel eus Kontelezh Nisa
Anv-tiegezh

An **anv-tiegezh**, pe **anv-familh**, eo anv an tiegezh, a vez roet peurvuiañ gant un tad, disklêriet ez-ofisiel, d'e *vugale*, pe a-wechoù gant ar vamm. Eil lodenn an *anv personel*.

Ouzhpenn an anv-tiegezh e vez roet d'ar *vugale* un anv-bihan.

## Gwechall
E anv-tiegezh-eñ a veze roet gant an tad d'e holl vugale, pe da vihanañ d'ar re ne oant ket besterd. 
Pa ne veze tad ebet evit anavezout ar vugale e veze roet dezho anv-tiegezh ar vamm, deuet dezhi a-berzh he zad.
Evit ar vugale dilezet, hep tad na mamm, e veze roet dezho un anv dibabet gant an ensavadurioù: evel-se e voe anvet Nemo tad-kozh Roparz Hemon. 

### Dimeziñ
Alies e kemer ar merc'hed anv o gwaz ur wech m'int bet dimezet, met ur c'hiz nevez eo bremañ, deuet diwar levezon ar c'hêrioù, rak ne oa ket ur reolenn e-touez an dud vunut e Breizh betek ar bloavezioù '70 (evel e meur a vro gant un niver bras a gouerien).
E pastelloù-bro 'zo e Bro-C'hall (en Norzh, dre vras) hag e broioù e-lec'h ma vez komzet saozneg eo ar c'hustum stagañ anvioù-familh ar priejoù, met ar vugale o deus anv o zad.

## Hiziv e Breizh
Hiziv e c'hall tud ar vugale reiñ **anv-tiegezh** ar vamm, ouzhpenn hini an tad, d'ar vugale. *Yann Penndu* hag e bried *Anna an Eskob* a c'hall bremañ envel o merc'h *Nolwenn Penndu-an Eskob*.

## Broioù all
E meur a vro en Azia hag en Afrika ne vez ket roet anv an tad na d'ar vugale, na d'ar wreg. 

En un nebeud broioù n'eus anv-familh ebet (Enez Java, Island ha Tibet).

E familhoù ar roueed ne vez ket graet gant anvioù-familh d'an aliesañ.

## A belec'h e teu an anvioù-tiegezh
Kalz anvioù-tiegezh, en Europa da vihanañ, a deu
*eus anvioù loened: * loiseau, loisel, Labous, Byrd, Vogel*
*eus ul lec'h: ur gêr, un ti : *Casanova, Maisonneuve, Tynevez* 
*eus ur vicher: *Toer, Lecouvreur, Thatcher*
*eus lesanvioù a bep seurt, evel ar re a denn d'ar c'horf, pe da zoare ar c'horf : * Bihan, Klein, Lepetit, ...* 
*eus anv-bihan an tad

## Pennad kar
*Anv-tiegezh brezhonek
Arondisamant Nivelles

**Arondisamant Nivelles** a zo an arondisamant nemetañ a zo e proviñs Brabant Wallonia e Belgia. Er c'hreisteiz da Vrusel emañ. 

## Istor
**Arondisamant Nivelles** a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall an Dyle (*departement van de Dijle*
e nederlandeg) a oa bet savet e Belgia e 1795, ha tri arondisamant ennañ.

Bodet e voe en **Arondisamant Nivelles** kantonioù Genappe, Jodoigne, Herne, Nivelles, Perwez ha Wavre.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Nivelles
* **Kumunioù** 



* **Rannoù**