Anvioù Jeruzalem

Dindan meur a anv eo bet anavezet Jeruzalem a-hed an amzer ha kemmañ a ra an doare ma vez graet eus ar gêr-mañ hervez a lec'h da lec'h, a yezh da yezh hag a sevenedur da sevenadur, pe c'hoazh a relijion da relijion hag anavezet e vez dindan 70 anv disheñvel zoken gant ar yuzevion/ezed nemetken.

## Anvioù er [[Bibl]]
Gant ar yuzevien hag ar gristenien ez eus bet implijet anvioù a gaver er Bibl.
### Salem
* Hebraeg ar Bibl **שלם** *š-l-m* "leun", "peurachu" hag ivez, ledanoc'h; "e peoc'h"
* Akadieg *Urušalim* 
* Asirieg *Uršalimmu*
(Kevatal eo *Ur(u)* da *Ir* ("kêr unan bennak") en hebraeg ha n'eus netra da welet gant ar silabennoù *Jeru-* en anv *Jeruzalem*.)
* Gresianeg ar Bibl **Σαλήμ** *Salēm*, **Σόλυμα** *Solyma*
* Latin ar Bibl: *Salem*
* Arabeg **ساليم** *Sālīm*
* Hebraeg tiberiek **שָׁלֵם** *Šālēm*
* Hebraeg unvan **שָׁלֵם** *Šalem*

*S(h)alem* e oa anv ar gêr meneget e Levr kentañ an Testamant Kozh, Geneliezh da vare Abraham ma oa bet renet warni gant ar Melchizedek. Ur stumm diverret diwar Jeruzalem e c'hellfe bezañ.
### Jeruzalem
* Hebraeg ar Bibl **ירושלם** *Yerushalaim*, da lavaret eo "Hêrezh Salem" pe "Hêrezh ar peoc'h" sur a-walc'h
* Aramaeg **eיְרוּשְׁלֶם** *Yərûšəlem*
* Gresianeg ar Bibl **Ιερουσαλήμ** *Hierousalēm*, *Ierousalēm*, **Ιεροσόλυμα** *Hierosolyma*, *Ierosolyma*
* Sirieg **ܐܘܪܫܠܡ** *Ūrišlem*
* Latin ar Bibl *Hierusalem*
* Arabeg **اورشليم** *Ūršalīm*, *Ūršalaym* (*Ūrušalīm*, *Ūrušalaym* )
* Armenieg **Երուսաղեմ** / *Erousałem*
* Hebraeg tiberiek **יְרוּשָׁלַםִ** / *יְרוּשָׁלָםִ*' *Yərûšāláim* / *Yərûšālāim*
* Hebraeg unvan **יְרוּשָׁלַיִם** *Yerushalaim*
* Hen norseg *Jorsala*
* Ruseg **Иерусалим** / *Iyerusalim*
* Azeri *Urşəlim*

*[[Jeruzalem]]* eo an anv implijet an aliesañ er Bibl ha dindan ar stumm-mañ e vez anvet peurlisañ gant ar yuvezion. Anv brudetañ kêr an hini eo er C'hornôg a-bezh ivez dre vras. Implijet e vez ar stumm arabek heñvelstumm *Ūršalīm* gant Gouarnamant Stad Israel hag implijet e vez ivez ar stumm arabek-mañ e kenarroudoù biblek pe istorel resis. Meneget eo bet evit ar wezh kentañ an anv-mañ e lizhiri Amarna hag implijet evit ar wezh kentañ en hebraeg e Khirbet Beit Lei.

E gresianeg e oa bet kredet e teue rann gentañ an anv *Hierousalēm* eus ar memes orin hag ar ger gresianek *hieros* ("sakr") hag e hennorseg eo bet lakaet ar silabenn diwezhañ da glotaat gant ar ger *-sala* ("sal" pe "sal un azeuldi")
### Moriah
* Hebraeg ar Bibl **מוריה** *m-w-r-y-h* "dibabet eo/gant an Aotroù"
* Gresianeg ar Bibl **Μώριας** *Mōrias*
* Latin ar Bibl *Moria*
* Arabeg **مريّا** *Muriyyā* or *Murayyā* (?)
* Hebraeg tiberiek **מוֹרִיָּה** *Môriyyāh*
* Hebraeg unvan **מוֹרִיָּה** *Moriyya*

E Levr ar C'heneliezh e kaver an anv *[[Moriah]]* oc'h envel Menez an Templ d'ar mare na veve den ebet eno.
### Jebus
* Hebraeg **יְבוּס** *Yevus* "breset"
* Gresianeg ar Bibl **Ιεβούς** *Iebous*
* Latin ar Bibl *Iebus*
* Arabeg **يبوس** *Yabūs*

*[[Jebus]]* a oa anv Menez an Templ hag an trowardroioù da vare ar Roue David meneget en Testamant Kozh ha goude bezañ trec'h war Jebus e savas David kêr Jeruzalem eno da gêrbenn Israeliz.
### Sion
* Hebraeg ar Bibl **ציון** *ṣ-y-w-n* "uhelder"
* Gresianeg ar Bibl **Σιών** *Siōn*
* Latin ar Bibl *Sion*
* Sirieg **ܨܗܝܘܢ** Ṣehyôn*
* [[Arabeg]] *'صهيون** ''Ṣuhyūn''
* [[Hebraeg|Hebraeg tiberiek]] **צִיּוֹן** ''Ṣiyyôn''
* [[Hebraeg|Hebraeg unvan]] **צִיּוֹן** ''Ẓiyyon''

''[[Sion]]'' eo anv hengounel [[menez an Templ]] hag ar gêr tro-war-dro.
=== Ariel ===
* [[Hebraeg|Hebraeg ar Bibl]] **אריאל** ''ʼ-r-y-ʼ-l'' "Leon [[Elohim]]"
* [[Gresianeg|Gresianeg ar Bibl]] **Αριήλ** ''Ariēl''
* [[Arabeg]] **اريئيل** ''Arīʼīl''
* [[Tiberian Hebrew]] **אֲרִיאֵל** ''ʼĂrîʼēl''
* [[Hebraeg|Hebraeg unvan]] **אֲרִיאֵל** ''Ariʼel''

Ariel zo un anv barzhoniel evit Jeruzalem, s.o. Izaia 29:1-2, 7. Implijet e vez kentoc'h bremañ an anv-se pa vez anv eus kêr Ariel nepell eus Jeruzalem.
=== Kêr David ===
*[[Hebraeg]] **עיר דוד** ''Ir David''

Diwar anv ar Roue David bet diazezet kêr gantañ.
=== Adonai-jireh ===
"An Aotroù a wel", hervez ar [[Vulgate]] e [[latin]] ''Dominus videt''. En hebraeg a orin e kaver ar stumm "a welo" en amzer dazont mui an [[tetragrammaton]] e lec'h ''Adonai'' ("aotrou"). Abalamour d'ar reolenn hag a denn d'ar fed ma'z eo arabat distagañ anv [[Doue]] e vez distaget ez-hengounel an anv-mañ "Adonai-yir'eh" gant ar [[Yuzevegezh|Yuvezion]].
=== Neveh Tzedek === 
**נווה צדק** "Glasvezeg ar Reizhder", d.s. e [[Testamant Kozh|Levr Jeremiaz]] 31:22.
=== Ir Ha-Kodesh ===
Hebraeg **עיר של המקום הקדוש** "Kêr al Lec'h Santel/ar Santelezh".
===Ir Ha-Kedoshah ===
Hebraeg **העיר הקדושה** "Ar Gêr Santel".
=== Kêr ar Roue Meur ===
*Hebraeg **קרית מלך רב** ''kiryat melekh rav'', d.s. e Salmoù 48:2.
*[[Gresianeg|Gresianek koine]] **πολις μεγαλου βασιλεως** ''polis megalo basileus'', d.s. e Mazhev 5:35}}.

==[[Islam]]==
=== Al-Quds ===
* [[Arabeg]] **القدس** ''al-Quds'' "An Hini Santel", **القدس الشريف** ''al-Quds aš-Šarīf'' "Al Lec'h Santel".
* [[Turkeg]] ''Kudüs''
* [[Azeri]] ''Qüds''
* [[Hebraeg|Hebraeg tiberiek]] **הַקֹּדֶשׁ** ''HaKodesh'' "An Hini Santel"
* [[Hebraeg|Hebraeg unvan]] **הַקֹּדֶשׁ** ''HaKodesh''
* [[Perseg]] **قدس** ''Qods''
* [[Ourdoueg]] **قدس** ''Kuds'' pe ''Kuds e Šarīf''
* [[Hindeg]] **कुद्स ** ''Kuds''

Hiziv ec'h eo ''[[Al-Quds]]'' anv implijetañ ar gêr en arabeg hag ivez, dindan stummoù kemmet pe get, an hini implijetañ dre ar bed bet levezonet gant an [[islam]] dre vras. Ne oa ket bet implijet a-raok marevezh Buyid-Fatimid avat, ouzhpenn 300 vloaz goude ma oa bet trec'h an Arabed war Jeruzalem evit ar wezh kentañ. Kavout a reer ivez ar stumm hiroc'h ''al-Quds aš-Šarīf'', bet implijet gant an Otomaned dreist-holl.
=== Bayt al-Maqdis ===
* [[Arabeg]] **بيت المقدس** ''Bayt al-Maqdis'', ''Bayt al-Muqaddas'' "Ti ar Santelezh"

Implijet e vez nebeutoc'h-nebeutañ en arabeg hiziv ar stummoù ''Bayt al-Maqdis'' pe ''Bayt al-Muqaddas'', meneget e [[Hadith]] [[Sahih Muslim]] 234, 251.
* [[Perseg]] **بيت مقدس** ''Beit-e Moghaddas''
* [[Ourdoueg]] **بيت مقدس** ''Bait-e Mukaddis''
* [[Turkeg]] ''Beit-i Mukaddas''
* [[Hindeg]] **बैत ए मुकद्दस ** ''Bait-e Mukaddas''
=== Masjid al-Aqsa ===
* [[Arabeg]] **المسجد الاقصى** ''al-Masjid al-Aqsa'', "Ar [[Moskeenn|Voskeenn]] Bellañ"
* [[Persian language|Persian]] **اﻣﺴﺠﺪ ﺍﻗﺼﻰ** ''Masjid-e Aqsa''
* [[Ourdoueg]] **اﻣﺴﺠﺪ ﺍﻗﺼﻰ** ''Masjid-e Aksa''
* [[Turkeg]] ''Aksa Mescidi''
* [[Hindeg]] **मस्जिद ए अक्सा** ''Masjid-e Aksa''

Meneget er [[Koran|C'horan]] Rannbennad 17 (Al-Isra), surat 1.
=== Al-Balat ===
* [[Arabeg]] **البلاط** ''al-Balāṭ'', anv barzhoniel ral. [[Amprest (yezhoniezh)|Amprest]] digant al [[latin]] ''palatium'' ("[[palez]]").

== [[Henroma]] ==
=== Aelia Capitolina ===
* [[Latin]] ''Aelia Capitolina'' "[[Mons Capitolinus]] ([[Tiegezh]]) [[Aelius]]"
* [[Arabeg]] **إيلياء**, ''ʼĪlyāʼ''
* [[Hebraeg|Hebraeg tiberiek]] **אֵילִיָּה קַפִּיטוֹלִינָה** ''ʼÊliyyāh Qappîṭôlînāh''
* [[Hebraeg|Hebraeg unvan]] **אֵילִיָּה קַפִּיטוֹלִינָה*' *Eliyya Qappitolina*

*Aelia Capitolina* eo an anv bet roet da Jeruzalem gant ar Romaned goude ma oa bet skarzhet ar yuzevion. Dave a ra an anv eus [[Aelius]] hag an azeuldi e enor an doue [[Yaou (doue)|Yaou]] bet savet war dismantroù [[Templ Jeruzalem]]. Implijet e oa bet ur stumm arabekaet *ʼĪlyāʼ'' a-wezhioùigoù er Grennamzer ha meneget e vez ivez ar stumm-se en ur re Hadith.

## Daveennoù