open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antiquitates Judaicae

*** Antiquitates Judaicae *** zo un oberenn eus dibenn ar Iañ kantved (93-94) savet gant an istorour yuzev Flavius Josephus. 

## An oberenn
Ugent levr zo, skrivet e henc'hresianeg. Savet e oa evit lennerien desket an impalaeriezh roman, ar re a ouie lenn henc'hresianeg, da reiñ dezho da anaout istor ar bobl yuzev, ar bobl koshañ war an douar hervez an oberour. 

Savet eo ivez war batrom oberenn Dionysios Halikarnassos, *Ῥωμαικὴ ἀρχαιολογία (Rhōmaikē archaiologia*), a gonte istor Roma e henc'hresianeg.

### An danvez anezhi
Kregiñ a ra gant krouidigezh Adam hag Eva, heuliañ a ra red an darvoudoù hervez ma'z int kontet er Bibl hebreek, betek emsavadeg yuzev ar bloaz 66. Nemet meneg ebet ne ra eus traoù zo a-wechoù, pe lakaat a ra traoù ouzhpenn. 

### An ugent levrenn
En dek levrenn gentañ e kaver danvez Bibl an Dek-ha-Tri-ugent, betek aloubadeg ar Bersed. 

En eil lodenn, a grog gant mare Alesant Veur, e ra an oberour gant mammskridoù hellazat (Polibios) pe yuzev (Levr ar Vakabeed). El levrioù XV, XVI ha XVII e kont istor Herodez Veur.

Talvoudusañ tra el levr eo e ra anv eus darvoudoù c'hoarvezet nebeudik a-raok ma voe skrivet an oberenn. 

Brudetañ lodenn al levr eo an Testimonium Flavianum, kaoz enni eus Jezuz Nazaret. 
An dornskridoù a chom eus an oberenn, deuet deomp goude tremen etre daouarn kristenien an holl anezho (betek an doare arabek) a lenner enno daou rannbennad diwar-benn Jezuz. 
* An hini hirañ a zo anavezet evel Testimonium Flavianum. Mar deo gwir eo deuet diwar zorn Josephus, pezh n'eo ket asur hervez istorourien zo, ez eo ar meneg istorel kentañ eus Jezuz e skridoù yuzevien, hag implijet e vez evel ur brouenn eus tremen Jezuz war an douar. Met kalz istorourien a vag disfiz ouzh an Testimonium Flavianum:
** aesoc'h eo ar skrid da lenn hep ar rannbennad
** gwelout a reer Josephus, ur yuzev hed an neudenn anezhañ, o lavarout 
*** en un tu ez eo Krist ez eo Jezuz, kemennet e zonedigezh gant ar brofeded, ha paotr ar burzhudoù
*** en tu all oc'h ober ar Mesiaz eus an impalaer roman Vespasian.

Un hir a bennad diwar-benn al linennoù-se a zo bet skrivet gant Voltaire en e "Dictionnaire Philosophique" (pennad "Christianisme").

## Ar skrid
* E galleg: Antiquités judaïques, troet gant René Harmand
* E saozneg: Troidigezh William Whiston (1737)

## Pennadoù kar
* Flavius Josephus
* Testimonium Flavianum
* Istor ar bobl yuzev
Gwern-ar-Sec'h

**Gwern-ar-Sec'h** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gentieg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
* Ar Sec'h a dreuz ar gumun.
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### 
* Brezel 1870-1871: daou soudard eus ar gumun a varvas.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 71 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,30% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Virton e Belgia, soudard e oa er 124vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel; unan anezhe a varvas d’an 11 a viz Even 1940 e Boran-sur-Oise en Oise (Bro-C’hall),soudard e oa er 41vet Rujumant Troadegiezh, egile a oa ezel eus an FTP, fuzuilhet e voe d’an Alamaned d’an 30 a Viz Kerzu 1942 e San-Jakez-al-Lann,; pevar ezel eus ar Rezistañs a voe lazhet er gumun en un emgann ouzh an Alamaned d’ar 14 a viz Gouhere 1944.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour e 1958, unan d’ar 16 a viz C'hwevrer e Loverdo (departamant Medea), marichal-lojeiz e oa er 7vet Rujumant Kanolierezh, egile d’ar 24 a viz Here, kanolier e oa en 12vet Rujumant Kanolierezh.
## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa 24 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (3,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
*D'an 21 a viz Gwengolo 2020 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

Vern-sur-Seiche gare.JPG|An ti gar.
Place du Marché.jpg|Plasenn ar marc'had hag an iliz katolik *Sant-Varzhin*
Eglise Saint-Martin en Vern.jpg|An iliz katolik *Sant-Varzhin*

* Ar porzh-houarn.
* Iliz katolik *Sant-Varzhin*.
* Monumant foran ar re varv ; savet e voe e 1920, dioueliet e voe d’ar 26 a viz Gwengolo 1920 ha dilec’hiet e 1995.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
* Maen-koun ar Rezistañs.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh

## Tud

* Jean-Charles Viart de Mouillemuse, jeneral war an Arc'hant ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1752 

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Gwern-ar-Sec'h war Geobreizh

## Dave ha notennoù
Gevrezeg

**Gevrezeg** zo ur gumun e Breizh e Kanton Roazhon-Gwalarn betek 2015, Kanton Meled bremañ e departamant Il-ha-Gwilen.
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Gevriseio*, 1136 ; *Gerveize*, 1180.

## Ardamezioù
*En glazur e c'hwec'h kanochenn en argant, 3, 2, 1 ; e gab ivez en glazur, karget gant teir zirenn ivez en argant.*
* Ardamezioù kanus an tiegezh De Lescu (*De l'Écu), konted [[Beauvais]] e Gevrezeg.

== Istor ==
===  ===
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Gevrezeg, ur sarjant anvet Pierre Tréou, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]].
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 84 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,97% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; unan anezhe a varvas en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]] d’an 22 a viz Eost 1914, er [[1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel]] e oa.
==== [[Eil brezel-bed]] ==== 
* Mervel a reas unnek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe *'Gevrezeg*' d'an [[3 Eost|3 a viz Eost]] [[1944]] gant lu [[SUA]].
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Ur soudard a varvas e miz Here 1956.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Gévezé château Beauvais.jpg|Ar c'hastell.
Gévezé église.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Kastell Beauvais,  kantved.
* Iliz katolik *Sainte Justine*,  kantved, kempennet en  kantved, kloc'hdi eus an  kantved.
* Monumant ar re varv.
== Emdroadur ar boblañs ==

== Melestradurezh ==





== Tud ==
;Ardamezeg familhoù 

== Liammoù diavaez ==

* [https://web.archive.org/web/20120112025610/http://www.ville-geveze.fr/ Lec'hien ofisiel ar gumun]
*  [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35120 Gevrezeg e Geobreizh]
== Levrlennadur ==
*Abalain, Hervé : *Les noms de lieux bretons*, Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000
*Éditions Flohic (a-stroll) : *Le patrimoine des communes du Morbihan*, 2 levrenn, 1996 
*Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5394191n/f15.item.r=A.zoom *Nouveau dictionnaire istorique et gégraphique de Bretagne*, 1843.
*Ogée, Jean (1728-1789) : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne*, 1778 (peder levrenn).
*Potier de Courcy, Pol : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne *Nobiliaire et armorial de Bretagne*]
*Tanguy, Bernard : *Les noms de lieux bretons*, Emgleo Breiz, 2015  • *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor*, Chasse-marée - ArMen, 2003 
*Vallerie, Erwan : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne*,  An Here, 1995 * • *Communes bretonnes et paroisses d’Armorique*, Brasparzh, emb. Beltan, 1986, 
## Notennoù ha daveoù
Pazieg

**Pazieg** (*Pacé* e galleg) zo ur gumun e Breizh e kanton Roazhon-6 e departamant Il-ha-Gwilen hag e Bro-Roazhon.

## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv
* J.Y. Le Moing (1990), Erwan Vallerie (1995) ː *Paceio*, 1138 ; *Pache*, 1158.

## Ardamezioù

## Istor
### 

#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 113 milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,60% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den en holl d'ar brezel, Marcel Gerbohay en o mesk, lakaet da varv e Berlin (Alamagn) e 1943.

## Monumantoù ha traoù heverk

Pacé-église.jpg|An iliz katolik.
Pacé-pont.jpg|Pont Pazieg.
Croix de cimetière trilobée (Pacé, Ille-et-Vilaine, France).jpg|La croix de cimetière trilobée.
Faces ouest des croix de cimetière en chasuble et en batière (Pacé, Ille-et-Vilaine, France).jpg|Les croix de cimetière en chasuble et en bâtière.
Façade ouest du château de la Glestière (Pacé, Ille-et-Vilaine, France).jpg|Kastel ar Glestière.
Pacé-Allée de chêne.JPG|Alez gwez-derv.

* Iliz katolik *Sant Melani*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù; e 1920 e voe savet.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
;Tud bet ganet eno
* Charles Malenfant, koronal e karg an urzh e Santo-Domingo, marvet e Pazieg d'an 23 Eost 1827.
;Tud marvet eno
* Geoffroy de Mellon, skoedour, marvet en Emgann an Tregont e 1351.
* Marcel Gerbohay, bet dibennet e Berlin (Alamagn) e 1943, evit bout bet kemeret perzh en un itrikadenn evit lazhañ Adolf Hitler e 1938.
;Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
* : Baiersdorf
* : Pacé
* : Steinsel
* : Konna
* : Slimnic

## Levrlennadur
* Jean-Yves Le Moing : *Noms de lieux de Bretagne*. Christine Bonneton Éditeur. 2007
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Liammoù diavaez

*  ville-pace.bzh, lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Parzheneg

**Parzheneg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen, e Kanton Roazhon-Gwalarn betek 2015, diwar-vremañ e kanton Meled.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 19 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,34% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe un is-letanant a-vicher d’ar 5 a viz Ebrel 1958 e Mamora (Douar Ridane).
## Monumantoù ha traoù heverk

Parthenay-de-Bretagne église Notre-Dame.jpg|An iliz katolik.
Parthenay-de-Bretagne église Notre-Dame façade sud.jpg|Talbenn Su.
Parthenay-de-Bretagne église Notre-Dame nef.jpg|An diabarzh.
Parthenay-de-Bretagne église Notre-Dame memorial.jpg|Ar porched.

* Iliz katolik *Itron-Varia* --, enskrivet Monumant istorel e 1939.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik,  luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar Familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Parzheneg war Geobreizh
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Kampal

** Kampal ** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Gwitreg-Kornôg]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **de Campellis**, 1100

**Gerdarzh*'

== Ardamezioù ==

* *En aour e ziv eilenn en glazur, leinet gant un drailhenn en gul a deir pastell*

Froger ha Pressensé a ro ː *En aour e eilenn kommek en glazur, leinet gant un drailhenn en gul a deir pastell*

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* Mervel a reas 23 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,46% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* D'ar [[16 Gwengolo|16 a viz Gwenholon]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F (anvet "Hell's Belles II", marilhet 42-5849 ha kodet SO-N) eus [[aerlu]] [[SUA]] (*United States Army Air Forces*) e "Les Mériais" e Kampal; daou nijour eus e laz a zeuas a-benn da achap, tri all a voe lazhet (douaret e voe unan anezhe er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]), ar pemp milour all a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]].
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery mode="packed" heights="200px" style="float:left;">
Le menhir de « La Haute-Pierre » à Champeaux - Ille-et-Vilaine.jpg|Ar peulvan *La Haute Pierre*
Champeaux (35) Château de l'Espinay.jpg|Ar c'hastell
</gallery>
<gallery mode="packed" heights="200px">
Eglise illuminée de Champeaux (Ille-et-Vilaine) .JPG|An iliz-chabistr.
Cloitre de Champeaux (Ille-et-Vilaine).JPG|Ar c'hloastr.
Puits de Champeaux.JPG|Ar c'hloastr hag e buñs.
</gallery>
* Peulvan *La Haute-Pierre*
*Iliz-chabistr [[Mari Madalen (santez)|ar Vadalen]].
* Ar c'hloastr hag e buñs.
* Kastell an Espinay, adsavet tro 1570.
<gallery>
Champeaux Monument aux morts.jpg|Plakenn monumant ar re varv.
</gallery>
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn an nijourion [[United States Army Air Forces|SUAat]] marvet e [[1943]], er vered, luc’hskeudennoù.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==


== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===

== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==

== Levrlennadur ==

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Strollad Broadel Sokialour al Labourerien Alaman

Ar **Strollad Broadel ha Sokialour al Labourerien Alaman** (*Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei*, anvet ivez NSDAP pe ar *Strollad Nazi* ) a oa renet gant e Führer (pe rener), Adolf Hitler. Ur strollad faskour ha gouennelour e oa.

Alies e vez kaoz eus ar strollad nazi hag eus an naziegezh pa reer meneg eus gouarnamant Alamagn etre 1933 ha 1945 (komz a reer ivez neuze eus an Trede Reich). Dont a ra an anv "nazi" eus silabennoù tennet eus an daou c'her alamaneg *National sozialismus*, NS e berr a-wechoù ). 

An dud a save a-du gant an ideologiezh nazi a grede er gouennoù hag a soñje dezho e oa ar ouenn arian dreist an holl ouennoù all. 

## Pennadoù kar
* naziegezh

## Levrlennadur
* Evans, R.J. (2005) *The Third Reich in power, 1933-1939*, London : Allen Lane, ISBN 0-7139-9649-8
* Heiden, K. (1933) "Les débuts du national-socialisme", *Revue d'Allemagne*, **VII**, No. 71, September 15 1933
* Hitler's ''Mein Kampf'' (testenn glok)
* Kershaw, I. (2001) * Hitler*, 2nd ed., New York : Longman, ISBN 0-582-47280-6

## Liammoù diavaez
* Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) 1920-1933 and 1933-1945 er *Lebendiges Museum Online*. en alamaneg.
Roue

**Roue** a reer peurliesañ eus ar gwaz  a zo ar galloud gantañ en ur rouantelezh.
Rouanez a reer eus ar garg kevatal evit ur vaouez a zo ar galloud roueel en he dalc'h, pe a zo gwreg reizh ar roue.

Ar ger *roue* (*roe* gwechall) a zeu diwar distagadur ar ger gallek *roi*, a zeu eus ar ger latin *rex*, evel ar ger henvrezhonek *[[ri]]*.
Bourc'hizelezh

Ar **vourc'hizelezh** zo ur rummad sokial stag en deroù ouzh ar c'hêrioù ha da c'houde d'ar goñversanted ha d'an artizaned. Er  ez eo bet termenet evel ur renkad sokial o ren buhez darnvuiañ an dud gant Karl Marx hag e heulidi.

Dont a ra ar ger-mañ eus ar ger « bourc'hiz » (annezad ar vourc’h) anavet kent 1240 dindan ar stumm *bourgesie* e galleg, dezhañ ar ster « hollad annezidi ar vourc’h » , ar pezh a glot gant al latin *burgensia* a gaver en dielloù, er ster "perzh annezidi ar bourc'hioù", ur ster hag a zo chomet bev e Suis da skouer. An italianeg *borghesia*, evel *borghese*, zo bet amprestet digant ar galleg « bourgeoisie ». Pelloc’h e 1538 e kaver ar ger gallek '’bourgeoisie* gant ur ster ledanoc’h o taveiñ d'ar varc’hadourien vras ha d’an artizaned o chom hag o labourat e pep lec’h.

Renkad ar *vourc'hizelezh'' zo diwanet en Italia hag e broioù an Hansa er , goude ar vosenn vras.

## Notennoù
Bosenn

Pa reer anv eus ar ger **bosenn** war ar pemdez e c'hall bezañ meur a dra:
* N'eus forzh peseurt **[[kleñved-red]]**, evel an tifuz pe ar c'holera.
* Peurliesañ avat e reer anv eus ar **[[Bosenn (kleñved)|vosenn]]**, ur c'hleñved kontammus hag en deus c'hwennet poblañs Europa er grennamzer ma veze graet ar "Vosenn Zu" anezhañ. Ar vosenn werblus zo ur stumm eus ar c'hleñved-se.
* A-wechoùigoù e vez graet ur *vosenn* eus ar vloñsadenn a vez ouzh an tal war-lerc'h ur stroñs bennak, met ur bos a vez lavaret kentoc'h, hag a ranker disheñvelout ouzh an tort a weler war gein an dud *tort*.
* **[[Bosenn (kumun)|Bosenn]]** a zo ivez anv ur gumun e departamant an Il-ha-Gwilen.
Kornilieg

Cornillé-FR-35-centre du village-04.jpg 

* Kreiz ar vourc'h.
**Kornilieg** (**' e galleg) zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Gwitreg-Kornôg]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].

== Douaroniezh ==
* Eieniñ a ra ar stêr [[Yegn]] e Kornilieg.

== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **Corneliacum*', 1158

== Ardamezioù ==
*En argant e deir kavan en sabel,  pigoset ha krabanet en gul*

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,51% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas tri den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Cornillé - église.jpg|An iliz katolik.
Cornillé (35) Église Saint-Melaine Autel et retable du Rosaire 01.JPG|Aoter ha stern-aoter ar Rozera.
Cornillé (35) Église Saint-Melaine Intérieur 03.JPG|Plakenn en iliz.
</gallery>  
* Iliz katolik *Sant Melan*.
<gallery>
Cornillé-FR-35-monument aux morts-05.jpg|Ar monumant.
</gallery>
* Monumant ar re varv dirak ar vered.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
== Melestradurezh ==
== Emdroadur ar boblañs 1962-2012 ==


== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==

* [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35087 Kornilieg war lec'hienn Geobreizh]

== Levrlennadur ==

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Mezieg

**Mezieg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 41 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,04% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard d'ar 7 a viz Gouhere 1957 e Saida e departamant Tiaret.
## Monumantoù ha traoù heverk

Mecé (35) Église 01.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr hag an Dinammgrouidigezh*.

Mecé (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varve-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1935-2007

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Landavran

** Landavran ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas seitek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 6,67% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Virton e Belgia, soudard e oa er 130vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ur soudard ag ar gumun abalamour d'ar brezel d'an 9 a viz Meurzh 1940.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour d’an 28 a viz Eost 1956 e Bejaia (departamant Setif), kanolier e oa er 31vet Rujumant Kanolierezh.
## Monumantoù ha traoù heverk

Landavran clairet 02.jpg|Ar peulvan.

* Peulvan *Clairet*.

Landavran_eglise.JPG
Landavran (35) Église Notre-Dame - Extérieur - 02.jpg

* Iliz katolik *Intron-Varia*.

Landavran (35) Monument aux morts - 01.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Marbereg

**Marbereg** (** e galleg) zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 22 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,78% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
## Monumantoù ha traoù heverk

Marpiré (35) Rocher de La Salette 02.jpg|Ar Roc'h.

* Roc'h "La Salette".

Etang de la Corbiere.JPG|Ar stank.

* Stank "La Corbière". 

Marpiré (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn

Marpiré (35) Ancienne église Saint-Pierre 01.JPG

* An iliz katolik kozh.

Marpiré (35) Église Saint-Pierre - Extérieur - 01.jpg|An iliz katolik nevez.
Marpiré (35) Église Saint-Pierre - Extérieur - 02.jpg|Timpan ar porched meur, Sant Pêr diereet gant un ael.
Marpiré (35) Église Saint-Pierre - Intérieur - Chaire - 01.jpg|Ar gadoer-prezeg en iliz katolik.
Marpiré (35) Église Saint-Pierre Vitrail 01.jpg|Ur werenn-livet en nev, Jezuz skourjezet hag e basion er Menez-Olived.

* An iliz katolik nevez.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Mousterel-ar-Veineg

**Mousterel-ar-Veineg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Basilgis**, XIt; **Basocha**, 1292

## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 27 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,05% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Montreuil-sous-Pérouse - église.jpg|An iliz katolik.
La Chapelle de Pérouse.JPG|Chapel Pérouse.
La cantache.jpeg|Chaoser Cantache.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*, -.
* Chapel Pérouse, 1690.
* Chaoser Cantache.

Montreuil-sous-Pérouse (35) Monuments aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal  iliz katolik, luc’hskeudennoù .
* Plakennoù  ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Daveoù ha notennoù
Matelin

**Matelin** pe **Matilin** zo un anv-bihan brezhonek, pe brezhonekadur an anv-bihan gallek *[[Mathurin]]*, diwar anv ar sant.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus an anv latin Maturus (*azv, darev*) deuet da vout Maturinus, aet da Maturino en italianeg ha Mathurin e galleg.

## Yezhoù all
*Mathurin, e galleg
**Maturino*, en italianeg

## Ar sant
Hennezh a oa un denjentil galian-roman, abostol Galia, enoret e Kistinid ha Monkontour (IIIde kantved) a vez goueliet d'ar 1añ a viz Du.

## Krennlavar
:*Sant Matilin Monkontour*
:*Mestr war an douar hag an dour*

## Tud vrudet en anv-se
### 
* Mathurin Crucy (1749-1826), tisavour
*Matilin an Dall (1789-1859), talabarder
*Matelin Prielleg (1869-1945), beleg ha skrivagner 
*Mathurin Méheut (1882-1958), livour
*Jean-Mathurin Cadic, beleg
* François-Mathurin Gourvès (1929–2020), eskob Gwened 
### 
*Mathurin Régnier (1573-1613), barzh
* Mathurin Jacques Brisson (1723-1806), evnoniour ha fizikour
### 
*Maturino da Firenze (Firenze, 1490 - Roma, 1528), livour

## Lec'hioù
### Bro-C'hall
* Camps-Saint-Mathurin-Léobazel, e Corrèze,
* Saint-Mathurin, e Vendée, 
* Saint-Mathurin-sur-Loire, en Anjev.

### Enez Moris
*Port Mathurin, kêr-benn Enez Rodrigues.

## Liammoù diavaez
*Buhez ar Zent pp. 930-931
*Gwerz en enor da zant Matilin-Monkontour
Mousterel-al-Lann

**Mousterel-al-Lann** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg en departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 6,84% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Montreuil-des-Landes (35) Église Notre-Dame - Extérieur - 01.jpg|An iliz katolik.
Montreuil-des-Landes (35) Croix de cimetière - 01.jpg|Ar groaz.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Kroaz ar vered.

Montreuil-des-Landes (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik,  luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Sant-Albin-al-Lann

**Meur a [[Sant-Albin]] zo e Breizh. *

**Sant-Albin-al-Lann** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) : **Capella sancti Albini**, 1049;

## Ardamezioù

* n'ez eus ket evit ar poent

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,76% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Aubin-des-Landes (35) Église Saint-Aubin - Extérieur - 02.jpg|
Saint-Aubin-des-Landes (35) Église Saint-Aubin - Extérieur - 03.jpg|
Saint-Aubin-des-Landes (35) Église Saint-Aubin - Extérieur - Tympan du portail occidental - 01.jpg|
Saint-Aubin-des-Landes (35) Église Saint-Aubin - Intérieur - 03.jpg|
Saint-Aubin-des-Landes (35) Église Saint-Aubin - Intérieur - 07.jpg| 
Saint-Aubin-des-Landes (35) Église Saint-Aubin - Intérieur - 05.jpg|
Saint-Aubin-des-Landes (35) Église Saint-Aubin - Intérieur - 11.jpg|

* Iliz katolik *Sant-Albin*, ul lodenn eus an nev a voe savet en , ar c'heur e 1623, an div chapel e 1838, ar c'hloc'hdi adalek 1872 betek 1876.
* Chapel *Intron-Varia La Salette*, nev-gotek, 1878, er vered.
* Pevar maner, e *Les Fresnais*, *La Massonnière*, *La Charronnière* ha *La Gavouyère*.

Saint-Aubin-des-Landes (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e Straed an Dervenn, a-drek d'ar maerdi, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakennoù  ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Pozieg

**Pozieg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,62% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; d'an nebeutañ e oa tri den nann-soudard en o mesk.
## Monumantoù ha traoù heverk

Pocé-les-bois villaumur 04.jpg|Peulvan Villaumur.
Menhir la Pierre Blanche Vitré.JPG|Peulvan La Pierre Blanche.
Pocé-les-Bois - Bois Bide.jpg|Kastell Bois-Bide.
Chateau Gazon.JPG|Kastell Gazon.

* Peulvanoù Villaumur ha La Pierre Blanche.
* Kastell Bois-Bide. Savet e-mod Loeiz XIII, adsavet en . 
* Kastell Gazon.
* Iliz katolik *Intron-Varia*, giz nevez-gotek, savet etre 190 ha 1903 gant ant tisavour Arthur Regnault.
* Iliz katolik kozh *Ginivelezh an Intron-Varia*, gant ul lodenn romanek eus ar c'heur, -, bet adkempennet er -. Livadegoù-moger eus 1735 en nev.

Pocé-les-Bois (35) Ancienne église 2.jpg|Iliz katolik kozh *Ginivelezh an Intron-Varia* (lodenn).
Pocé-les-Bois (35) Ancienne église 1.jpg|Penn an iliz kozh.
Pocé-les-Bois (35) Ancienne église 6.JPG|Iliz katolik kozh *Ginivelezh an Intron-Varia* (delwenn).
Pocé-les-Bois (35) Église 08.JPG|An iliz kozh hag an iliz nevez.
Pocé-les-Bois (35) Église 1.jpg|Iliz katolik *Intron-Varia*.
Pocé-les-Bois (35) Calvaire et chapelle des Saint-Anges-Gardiens 05.JPG|Chapel an Aeled-Vat.
Pocé-les-Bois (35) Calvaire et chapelle des Saint-Anges-Gardiens 02.JPG|Kalvar an Aeled-Vat.

* Kalvar ha chapel an Aeled-Vat, 1843.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Pozieg war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Talieg

**Talieg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 37 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,71% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; una anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e La Cornette e Virton, soudard e oa er 124vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Taillis (35) Église 01.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

Taillis (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Belezeg

** Belezeg ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.

La rue principale de Balazé vers 1900.jpg|Ar straed vras tro 1900.

## Douaroniezh
## Anv

### Stummoù skrivet

* Jean-Yves Le Moing : **Balezei**, *1116*
* Daniel Delattre (2004) : *"***Ecclesia de Balazé***, au XIIè;* **Balazeum** *en 1500"*

### Gerdarzh

* Dauzat et Rostaing : o kemer skouer war Balizac (*Ballasiaci*, 839) : diouzh anv den latin **Ballatius* (de *Ballius*), ha lostger *-acum*.
* Embannadurioù Flohic : marteze eus anv den galian ha roman *Ballatius*.

## Ardamezioù
Skoed Belezeg a zo da lenn evel-henn ː

*en aour, e leon en sabel eilet gant teir kanochenn ivez en sabel, div ouzh kab, unan ouzh beg*

## Istor
* Belezeg a oa ur barrez eus Eskopti Roazhon.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 93 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,49% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pevar anezhe a varvas e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914: unan en Emgann Charleroi ha tri all e Virton.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel 
.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: ur soudard a varvas e Vinh Long e Vietnam e miz Gwenholon 1947. 
* Brezel Aljeria: pevar milour a varvas.

## Monumantoù ha traoù heverk

Balazé Le Châtelet.jpg|Ar c'hastell e 1910.
Balazé (35) Église Saint-Martin - Extérieur - 01.jpg|An iliz katolik.

* Le Châtelet (kastell) -.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, ----.
* Ar presbital kozh, 1769-.
*  Monumant ar re varv, 2006.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud

* Jean de la Bouexière, hanafer ar roue Herri II.

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Levrlennadur

* Daniel Delattre ː *L'Ille et Vilaine. Les 352 communes*. 2004
* Michel Froger & Michel Pressensé ː Armorial des communes des Côtes d'Armor & d'Ille-et-Vilaine. 2008
* Jean-Yves Le Moing ː *Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne*. Coop Breizh. 1990
* J.B. Ogée ː *Dictionnaire historique et historique de Bretagne*. 1843

## Notennoù ha daveoù
Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)

:*Gwelout ivez: [[Sant Yann-Vadezour (Caravaggio)‎]]*.

Sant Yann-Vadezour, anv 8 taolenn en holl gant Caravaggio, eo anv an div daolenn anvet ivez **Paotr yaouank gant ur Maout**, a c'haller gwelout er Musei Capitolini, e Roma evit an eil, hag en Doria Pamphili Gallery e Roma evit eben. Tost peurheñvel eo an daou livadur, o-daou gant Caravaggio, hervez a greder.

Un tamm mesk a voe e bedig anaoudeien binvidik Roma, e 1602, gant livadur *Cupido* (anavezet evel Amor Vincit Omnia en deiz a hiriv), graet evit an arc'hanter meur Vincenzo Giustiniani, skoazeller meur a arzour. Er memes bloavezh e oa bet urzhiet ul livadur gant Ciriaco Mattei, un arc'hanter meur all, en doa ur breur anvet Asdrubale a oa kamarad da Garavaggio, ha goulennet en doa un daolenn en enor da anv-bihan e vab henañ Yann-Vadezour. pe e vije war c'houlenn Mattei (kement-se a c'hallfe bezañ, met prouenn ebet n'eus ganeomp) pe ne vije ket eo ar memes paotr a gemeras da batrom evel evit *Amor* Giustiniani. 

Ar patrom evit *Amor Vincit* a oa ur paotr Cecco, mevel Caravaggio, ha marteze e ziskibl ivez.

E 1601-1602 edo Caravaggio o vevañ hag o livañ e palez an tiegezh Mattei, ha gantañ labour e-leizh war ar stern evit pinvidien war-lerc'h ar berzh en doa graet gant e liverezh e chapel Contarelli ma en devoa lakaet war wel, e 1600 , *[[Merzherinti Sant Vazhev (Caravaggio)|Merzherinti Sant Vazhev]]* ha *[[Galvidigezh Sant Vazhev (Caravaggio)|Galvidigezh Sant Vazhev]]*. Ur prantad labourus e voe e buhez al livour.
Evn

An **evned** (pe **laboused**) zo loened mellkeinek pluek hag askellek. Pevar ezel zo dezho, ha daou anezho, anvet an divaskell, a dalv d'an darn vrasañ anezho da nijal. War-dro 25 urzhiad evned zo.
 
Kanañ pe richanañ a ra an evned peurvuiañ. Darn a ragach pe a c'hragailh (piged). 

Evnoniezh a vez graet eus studi an **evned**. **Evneta** zo kement ha chaseal evned, hag an **evnetaerezh** a zo gwelet evel un arz gant tud zo.

## Urzhadoù evned

N'emañ ket a-du an holl evnoniourien gant an doare da rummata an evned. Amañ-dindan ez eus lakaet **un doare** da rummata anezho. E-kichen pep urzhiad, etre krommelloù, ez eus lakaet ur skouer pe ziv.
* Usurzhad Paleognathae (49 spesad) :
** Struthioniformes (struskañval)
** Apterygiformes (kiwi)
** Casuariiformes (kazoar)
** Rheiformes (nandou)
** Tinamiformes (tinamou)

* Usurzhad Neognathae (10 000 spesad) :
** Anseriformes (alarc'h)
** Galliformes (fazan)
** Charadriiformes (gouelan)
** Turniciformes (turniz)
** Gaviiformes (splujer)
** Podicipediformes (plomer)
** Procellariiformes (albatroz)
** Sphenisciformes (mank)
** Pelecaniformes (pilikant)
** Phaethontiformes
** Ciconiiformes (c'hwibon)
** Cathartiformes
** Phoenicopteriformes (flammeg)
** Falconiformes (falc'hun)
** Accipitriformes (skoul)
** Gruiformes (garan)
** Mesitornithiformes
** Pteroclidiformes (ganga)
** Columbiformes (dube)
** Psittaciformes (kaketou)
** Cuculiformes (koukoug)
** Musophagiformes (tourako)
** Opisthocomiformes
** Strigiformes (kaouenn)
** Caprimulgiformes (adren)
** Apodiformes (glaouer)
** Trochiliformes (evn-kelien)
** Coraciiformes (diredig)
** Upupiformes (houperig)
** Piciformes (speg)
** Trogoniformes (trogon)
** Coliiformes
** Passeriformes (golvan)

## Lennegezh
* Div gontadenn dastumet gant Fañch an Uhel.
** *Evnig ar Wirionez, an dour a dañs, hag an aval a gan*
** *Evnig e û aour*.

* Teir son dastumet gant Fañch an Uhel.
** *Evnig Krec'h-Simon*
** *An Evnig rous*
** *[[Evnig Sant Nikolaz]]*

* Ur varzhoneg gant Maodez Glanndour, *Marv an Evned*

## Anv divoutin

### Anv-tud
* *Le Nezn*, anv-tiegezh, eus kornad Plouganoù.
* En anvioù-pluenn barzhed ar C'horsez e veze implijet stank ar ger evn (evel ar gerioù skrilh hag eostig), un amzer zo bet; anaout a reer:
** Evnig Penn-ar-C'hoad, saver Son ar C'hafe.

### Anv-lec'h
* *Roc'h an Evned*, e Logivi-Plaeraneg: http://armorance.free.fr/valarmor/valouest/loguivy2.htm
* *Karreg an Evned*, e mervent Enez Rennod e Tregastell 
* *Kêr-an-Evned*, anv meur a di, e kostez an aod.

## Gwelout ivez
* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel
* Timbroù a-zivout al laboused

* evnoniezh
* bara-an-evn

## Dave
* *Le Trésor du Breton Parlé*, Jules Gros, trede levrenn, pajenn 153.
Derez Celsius

**Derez Celsius** (arouez **°C** pe **℃**) eo an unanenn skeuliad gwrezverk Celsius, zo un unanenn deveret diouzh ar reizhiad etrebroadel unanennoù, lakaet da dalvezout e 1948. E anv zo un dave d'ar steredoniour ha fizikour svedat Anders Celsius en doa ijinet unan eus ar c'hentañ skeuliad gwrezverk santigrad e 1742.

## Termenadur : ar gwrezverk Celsius hag e unanenn, an derez Celsius

Ar gwrezverk Celsius *t* zo termenet dre an diforc'h *t* = *T*-*T₀* etre daou wrezverk termodinamek (e K) *T* ha *T₀* gant *T₀* = 273,15 K.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Eus an derezioù Celsius etrezek unanennoù gwrezverk all
Derez santigrad

An **derez santigrad** zo un elfenn eus ar skeuliad gwrezverk santigrad relativel, ijinet e 1742 gant ar steredoniour ha fizikour svedat Anders Celsius. 
Ar skeuliad santigrad a laka e zerez mann da glotañ gant gwrezverk ar skorn teuz ha 100 gant gwrezverk an dour o virviñ dindan gwask an aergelc'h muzuliet 0 e live ar mor.

N'eo ket heñvel ar skeuliad-se ouzh hini ar skeuliad gwrezverk Celsius.
Kurma

**Kurma**, ar vaot (Sañskriteg: कुर्म), eo eil enkorfadur Vichnou e mojennoù an Hindoued.
Kaoz zo anezhañ er *[[Satya Yuga]]*.

## Liammoù diavaez
* Doueed hindou, Kurma
* Mithologiezh indian, Kurma
* Doueez indian, Kurma
Varâha

**Varâha**, ar pemoc'h-gouez (Sañskriteg: वाराह), zo unan eus enkorfadurioù Vichnou e mojennoù an Hindoued.
Anadiñ a ra er Satya Yuga.
Vamana

**Vamana**, ar c'horr (Devanagari: वामन), zo unan eus enkorfadurioù Vichnou e mojennoù an Hindoued.
Anadiñ a ra en Treta Yuga. 

## Liammoù diavaez
* Istor klok Bali
* Srimad Bhagavatam 8.18: Lord Vamanadeva
* Vamana
* Istor Vamana Avataram
Parashurama

**Parashurama Bhargava** (Sanskrit: परशुराम भार्गव) pe **Parachurama**, Rama gant e vouc'hal, zo ar c'hwec'hvet eus enkorfadurioù Vichnou e mojennoù an Hindoued.
Anadiñ a ra er Treta Yuga.
Krishna

**Krishna** (कृष्ण *Kṛṣṇa* e devanagari ar sañskriteg), a dalvez "glas teñval", "teñval" pe "du", eo 8 enkorfadur ha 57 anv Vichnou en hengoun an Hindoued. Anadiñ a ra en Dwapara Yuga.
Holland Nevez

**Holland Nevez**, diwar an anv izelvroek *Nieuw-Holland*, zo anv meur a dra:
* anv kozh Aostralia
* anv un drevadenn izelvroat e Brazil, gwelout Brazil izelvroat.
* anv un drevadenn izelvroat e Norzhamerika, gwelout Holland Nevez (Akadia)
Kab Glas

:: *Evit ar beg-douar war an douar bras, gwelet [[Gourenez ar C'hab Glas]]*
----

**Kab Glas**, pe **Republik Kab Glas** (portugaleg : **Cabo Verde** ha *República de Cabo Verde*) zo un enezeg hag ur Stad er Meurvor Atlantel en inizi a-vaez da aod Gourenez ar C'hab Glas, e Senegal, en Afrika.

Didud e oa an inizi betek 1456, pa zeujont da vezañ un drevadenn eus Portugal. Ur Stad dizalc'h a voe savet e 1975. 

Dont a ra anv ar vro eus Gourenez ar C'hab Glas, a-dal dezhi, war douar-bras Afrika, nemet honnezh a zo e Republik Senegal.

## Istor
Erruet e oa an drevadennerien bortugalat kentañ e Santiago e 1462. Diazezañ a rejont Ribeira Grande (Cidade Velha hiziv), ar gêr europat kentañ en ur vro drovanel. Int eo a anvas an inizi *Cabo Verde*, anv ar c'hab nesañ war aod Senegal. Pinvidik-mor e oa an enezeg e-pad ar  abalamour da genwerzh ar sklaved. Argaset e veze, gwechoù 'zo, gant morlaeron ha preizhet e oa bet gant Sir Francis Drake e 1585. Goude un argad gall ez eas ar gêr war digresk hag erlerc'hiet e voe gant Praia a yeas da gêr-benn e 1770.

## An inizi

Cv-map.png|Inizi Kab Glas
PraiaTarrafal.JPG|*Praia do Tarrafal* en Enez Santiago

## Rannoù melestradurel
Rannet eo ar C'hab Glas etre 22 gumun (*concelhos*).

## Daveoù
Santez-Lusia (stad)

**Santez-Lusia** zo un enezenn er Mor Karib, etre Martinik ha Sant-Visant hag ar Grenadinez, hag ur stad dizalc'h abaoe 1979. Unan eus Inizi an Avel (Antilhez) eo.

Castries eo ar gêr-benn. 

## Karterioù
Rannet eo an enez etre 11 karter :

# Anse-la-Raye
# Canaries
# Castries
# Choiseul
# Dennery
# Foresty
# Gros-Islet
# Laborie
# Micoud
# Soufrière
# Vieux-Fort

## Sevenadur
Saozneg eo ar yezh ofisiel, met kreoleg a vez komzet gant tost an holl, rak dalc'het eo bet an enez gant ar C'hallaoued pell amzer. 

Brudet eo Derek Walcott, en deus bet priz Nobel al Lennegezh

## Hag ivez

### Liammoù diavaez
*  https://web.archive.org/web/20070930222751/http://www.dmoz.org/World/Fran%c3%a7ais/R%c3%a9gional/Am%c3%a9rique/Sainte-Lucie/
*  Lec'hienn ofisiel ar gouarnamant
*  Lec'hienn ofisiel Ti an Douristed
Kefisodotos ar Yaouankañ

**Kefisodotos ar Yaouankañ** a oa ur c'hizeller eus Aten er . Mab e oa da b-Praksiteles ha mab-bihan da Kefisodotos an Henañ.

Ne chom hini eus e oberennoù. Graet en doa delwennoù eus un toullad tud, Menandros, ar prezeger Lykourgos, ha re all.
Vincent Riou

**Vincent Riou** a zo ur merdeer breizhat ganet an 9 a viz genver 1972 e Pont-'n-Abad.

Ur redadeger eo, hogen, prientet en deus bet bagoù (prientet en deus bag Michel Desjoyeaux evit ar Vendée Globe 2000). Kampion Bro C'hall Match Racing (1994) ez eo bet ha div wech kampion Bro C'hall First Class 8 (1997 ha 1998). Meur a wech en deus kemeret perzh e redadeg digenvez ar Figaro, ' lec'h ma echu 4 e 2002.

Kemer a ra perzh er Vendée Globe 2004/2005, ha gounid a ra war *PRB*, ar vag a voe trec'h ar Vendée Globe a-raok, sturiet gant Michel Desjoyeaux. Echuiñ a ra e dro bedel e 87 devezh, 10 eur, 47 munutenn , 6 devezh gwelloc'h eget Michel Desjoyeaux, dirak Jean Le Cam, erruet 7 eur war e-lec'h goude 41 000 km redadeg.

## Loreadeg
*2007
**Rediet eo chom a sav gant ar redadeg Barcelona World Race goude ma dorfe penn uhelañ e wern. O redadegiñ e oa a-gevred gant Sebastien Josse.
**1 er Rolex Fastnet race.
**1 ar c'h/Calais Round Britain Race e 9 devezh ha 7 eurvezh 
**1 d'ar redadeg diavaez *Petit Navire*
**4 er Spi Ouest france war Open 7.50
* 2005
**11 war tro Breizh war vag dre lien e Figaro gant Jeremie Beyou e bourzh Deltadore.
**Henter Banque Populaire (trec'h)ha Roxy war an Transat Jacques Vabre.
**Moraer ar bloavezh gant an FFV.
 
* 2004
**Trec'h er Vendée Globe e 87 devezh 10 eur 47 munutenn ha 55 eilenn

* 2003 (Skipper PRB)
** Trec'h er Calais Round Britain Race (a skipailh)
** 2 eus ar Rolex Fastnet Race (a skipailh)
** 4 an Transat Jacques Vabre gant Jeremie Beyou
** 2 eus Defi Atlantique, treuzatlantel digenvez Salvador de Bahia - La Rochelle.
** Merdead war an tric'hourch Géant
** 2 e Grand Prix An Oriant,
** 4 eus Challenge Mondial Assistance
** 3 e Grand Prix de Fekamp

 
* 2002
** 4 en Transat AG2R gant Eric Drouglazet
** 4 er Générali Méditerranée
** 4 e redadeg digenvez ar Figaro
** 6 e Hent ar Ponant
** 4 Kampionad Bro C'hall redadeg er maez digenvez
** Henter Michel Desjoyeaux, trec'h hent ar Rhum
 
* 2001
** Ur maread war al lieskouc'h Bonduelle sturiet gant Jean Le Cam (1 e Grand Prix Cagliari)
** 3 e Grand Prix Monokouc'h Kiberenn war PRB
** 7 tro Breizh e doubl gant Michel Desjoyeaux
** 11 e redadeg digenvez ar Figaro
** 8 an Transat Jacques Vabre gant Bernard Stamm
 
* 2000
** Prienter 60' PRB Michel Desjoyeaux, trec'h ar Vendée Globe
 
* 1999
** 1 d'an Obelix Trophy war Figaro
** 10 ha 1 Bizuth er Solo Porquerolles
** 6 da Tri Ar Mor
** Kampion Bro C'hall Figaro a skipailh
 
* 1998
** 15 e redadeg digenvez ar Figaro
** 2 war ar rouedad european Bénéteau 25
** 4 kampionad Bro C'hall Figaro a skipailh
** kampion Bro C'hall First Class 8
 
* 1997
** 12 Kampionad Bro C'hall Figaro Solo
** Kampion Bro C'hall First Class 8
 
* 1996
** 3 Spi Ouest France
** 1 tro Penn ar Bed
** 1 Solo an Télégramme
** 1 er mini Fastnet
** Kampion Bro C'hall First Class 8
 
* 1995
** 3 er redadeg vroadel Figaro
 
* 1994
** 2 tro Bro C'hall war vag er rummad amatour
** 1 e kampionad Bro C'hall Match Racing
 
* 1993
** 2 Challenge Crédit Agricole
** 6 Transat Jacques Vabre (solo)

## Liammoù diavaez
*site officiel de Vincent Riou
Breal-Gwitreg

**Breal-Gwitreg** (*Bréal-sous-Vitré* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 32 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 6,93% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 3 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez Messerschmitt Bf 109 G-8 eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e "La Basse Touche" e Breal; gloazet e voe he sturier.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bréal-sous-Vitré (35) Église 15.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.

Bréal-sous-Vitré_(35)_Monument_aux_morts.jpg|Ar monumant. 

* Monumant ar re varv e porzh ar vered, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Ar Chapel-Ervoreg

** Ar Chapel-Ervoreg ** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv
Stumm kozh skrivet kinniget ebet.

## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,85% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: ur milour a varvas e miz Du 1957.
## Monumantoù ha traoù heverk

La Chapelle-Erbrée (35) Église.jpg|Iliz katolik *Sant Owen*.
La Chapelle-Erbrée Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv.

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù
* Plakennoù  ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavez
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Kalki

**Kalki**, "peurbadelezh" pe "amzer" (Sañskriteg: कल्कि; distaget gant lod **Kalkin** and **Kalaki**) , zo unan eus enkorfadurioù Vichnou e mojennoù an Hindoued. Sañset eo zo anadiñ e diwezh Kali Yuga, an amzervezh ma vevomp hiziv, a echuo, hervez ar c'hredennoù-se, er bloavezh 428899.
Nicaragua

**Nicaragua** pe **Nikaragwa**, *República de Nicaragua* hec'h anv ofisiel, zo unan eus Stadoù Kreizamerika, etre Honduras en norzh ha Costa Rica er su, hag etre ar Meurvor Habask hag ar Meurvor Atlantel. Managua eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.

A-orin engenidik, europat hag afrikan eo ar boblañs. Ar c'hastilhaneg eo ar yezh kehentiñ, met miskitoeg, ramaeg, sumoeg hag ar c'hreoleg *limonese* (ur c'hreoleg saoznek e ziazez geriadel) eo ar yezhoù a vez komzet gant an henvroidi. 

## Istor
Daniel Ortega eo ar prezidant abaoe 2006.

## Armerzh
Unan eus paourañ broioù Amerika eo Nicaragua. Hervez Programm Diorren ar Broadoù Unanet emañ 48% eus ar boblañs dindan treuzoù ar baourentez. 15% eus an PDK ha 60% eus an ezporzhioù a ya gant al labour-douar. Ezporzhiet e vez kafe ha kig-bevin dreist-holl. Emañ an touristerezh o kreskiñ.

## Aozadur melestradurel
* Departamantoù Nicaragua

## Daveoù
Honduras

**Honduras**, en-ofisiel  **Republik Honduras** (*República de Honduras* e spagnoleg), a zo unan eus stadoù Amerika, etre Guatemala en norzh hag El Salvador er c'hornôg, ha Nicaragua er su, hag etre ar Meurvor Habask , e pleg-mor Fonseca, hag ar Meurvor Atlantel e pleg-mor Honduras, .
Tegucigalpa eo ar gêr-benn.

## Istor Honduras

Ar bobl Maya e oa ar bobl niverusañ er vro a-raok donedigezh ar Spagnoled er XVIvet kantved, a zegasas o yezh hag o relijion gatolik. 

Dizalc'h eo ar vro abaoe 1821, ur republik zo enni, goude ma'z eo bet gwall zistabil, hag unan eus broioù paourañ ar bed. 

E 1960 eo bet roet ar  Mosquito Coast, a oa e  Nicaragua  a-raok, da  Honduras gant al Lez-varn Etrebroadel.  

## Melestradur
* *[[Departamantoù Honduras]]* zo 18 anezho.

## Douaroniezh
*Stêrioù Honduras