Dinarzh

**Dinarzh** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen e Bro-Sant-Maloù, war aber ar Renk e-tal Sant-Maloù. Ur c'houronklec'h brudet eo, roet ar brall dezhañ gant ar Saozon e fin an .
## Douaroniezh

War aod Mor Breizh emañ Dinarzh, e lez kleiz aber ar stêr Renk; e lez-dehoù an aber emañ Sant-Servan, stag ouzh Sant-Maloù hiriv.

### Stêrioù
*Ur stêr, ar Renk.
*Ur wazh, ar *Barbine*, e en em daol er Renk, e *Traezheg ar Prioldi*.

### Kumunioù amezek

## Istor
* Savet eo bet Dinarzh etre bourk kozh Sant-Enogad hag an aber, dirak an draezhenn vras, ha "Sant-Enogad" e oa anv ar gumun betek 1879, "Dinarzh-Sant-Enogad" etre 1879 ha 1921 ha Dinarzh hepken abaoe.
### 
Yann IV, bet ganet da vare brezel an Hêrez, a voe desavet e Bro-Saoz betek e driwec'h vloaz. Anavezet e voe da Zug Breizh nemetañ e 1365 hervez Kentañ Feur-emglev Gwenrann da heul e drec'h war Charlez Bleaz en Alre hag a verkas diwezh ar brezel. Met ezhomm en doa eus harp ar Saozon, ha pa darzhas ar brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz e 1369 e sinas dre guzh un emglev gant ar Saozon. Charlez V, roue Frañs, a gasas da Vreizh un arme renet gant Beltram Gwesklin hag a lakaas embann an emglev war ar groaz. Dilezet gant holl aotrouien ar vro e rankas Yann IV mont en-dro d’an harlu da Vro-Saoz d'an 28 a viz Ebrel 1373.

E 1378 e kredas da Charlez V e oa deuet poent lakaat e grabanoù war Breizh. Siwazh dezhañ, n'en doa ket priziet nerzh ar santad broadel breton. Sevel a reas ar boblañs a-enep dezhañ, forzh pe du e vefe bet hini pe hini e-doug brezel an Hêrezh. Aspedet e voe Yann IV da zont en-dro. Dilestriñ a reas hemañ e porzh Dinarzh d'an 3 a viz Eost 1379. Degemeret e voe gant un engroez entanet, gant Janed Pentevr (intañvez Charlez Bleaz), ha gant holl noblañsed ar vro.

Taolennet eo an degouezh-se er sonenn hengounel milanavezet *[[An Alarc'h (kanaouenn)|An Alarc'h]]* he zitl, bet embannet gant Kervarker er Barzhaz Breizh. D'an 3 a viz Eost 1929, da-geñver 650 deiz-ha-bloaz dilestradeg Yann IV, e voe staliet un izelvos en arem (s.o. al luc'hskeudenn a-us) e porzh Dinarzh; e welet a c'haller war *pourmenadenn ar loargann*, eus tu hanternoz ar *Yacht Club*.

### [[Dispac'h Gall]]
Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: graet e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person en ur sevel diferadennoù na c'hellent ket bout degemeret gant ar Vodadenn vonreizhañ vroadel.

### 
Ur gêr diouzh ar c'hiz e oa deuet da vezañ, e penn kentañ an , gant Saozon binvidik o sevel tier eno. Mari Manac'h, a orin eus Benac'h, anavezet evel *Lady Mond*, gwreg sir Mond, roue an nikel, he doa un ti eno anvet *Castle Mond*. Niverusoc'h eo hañvourien Pariz en hon amzer. Brudet eo an traezhennoù, ar c'hazino, fest filmoù Breizh-Veur.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 344 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Repuidi Brezel Spagn e Breizh]]
* E miz Meurzh 1940 e teuas ur repuad gant e diegezh eus Aodoù-an-Hanternoz da gelenn el Lycée Pierre-Corneille deut a Bariz. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 60 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 11 a viz Eost 1940 e kouezhas un nijerez *[[Bristol Blenheim|Blenheim]] IV*, marilhet T1850 ha kodet OM-?, eus ar *107 th Squadron* eus aerlu ar [Rouantelezh-Unanet (''[Royal Air Force*) bet kaset e gefridi war-zu Dinarzh; he zri nijour a varvas, o c'horfoù ne voent ket adkavet.
* D'an [[11 a viz Meurzh]] [[1943]] e kouezhas daou garr-nij *Mosquito* NF.Mk.II marilhet DD661 ha DD721 eus ar *264st Squadron* eus ar *Royal Air Force Volunteer Reserve* (aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet) e donvor Dinarzh; lazhet e voe ar pevar nijour, unan anezhe a voe beziet en *Dinard English Cemetery*, ul lodenn eus bered nevez kumun Dinarzh, ne voe ket adkavet ar c'horfoù all.
* D'ar [[7 a viz Even]] [[1944]] e voe taolet ur c'harr-nij *Typhoon Ib* marilhet MN515 eus ar *263rd Squadron* eus ar *Royal Canadian Air Force* (aerlu Kanada) d'an diaz gant ar *Flak* nepell diouzh enez [[Sezambr]]; implijet e voe e harz-lamm gant ar sturier ha gwelet e voe o neuial tro 500 m diouzh kêr-gozh [[Sant-Maloù]] a-raok ma'z eas diwar wel; ne voe ket adkavet e gorf.
* D'an [[29 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij *P-38J* (marilhet 42-67304) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*United States Army Air Forces*) er *Rue des Vergers* e kêr Dinarzh; e sturier a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]], gallout a reas achap d'an [[3 a viz Eost]] [[1944]].
* E-doug un nebeud deizioù ([[9 a viz Eost]] [[1944]] - [[12 a viz Eost]] [[1944]]) e voe kollet pemp karr-nij anavezedenniñ *Piper L4* gant tirlu [[SUA]] e Dinarzh:
** daou d'an 9 (pevar milour lazhet, daou anezhe a zo douaret er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]);
** unan d'an 10 (daou vilour lazhet, douaret int er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin);
** daou all d'an 12.
* Dieubet e voe Dinarzh d'ar [[15 a viz Eost]] [[1944]] gant ar *83rd Infantry Division* hag ar *121st Infantry Regiment* eus ar *8th Infantry Division* eus [[US Army|tirlu ar Stadoù-Unanet]].

==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Mervel a reas c’hwec’h milour eus ar gumun.
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mervel a reas seizh milour eus ar gumun.

== Brezhoneg ==
* 3,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 53 skoliad (8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

== Monumantoù ha traoù heverk ==
Dinarzh en deus kenkizoù e-leizh, manerioù ha 6 monumant istorel.
* Prioldi Dinarzh savet e [[1324]]
* Ti ar [[Edward of Woodstock|Priñs Du]] savet er 
* kreñv [[enez Harbour]]
* ar savlec'h bevoniezh-vor
* Monumant ar re varv, bet dioueliet d’an [[11 a viz Du]] [[1927]], luc’hskeudennoù.
=== Bered ar C'hommonwealth:  *Dinard English Cemetery* e bered nevez kumun Dinarzh ===

Ul lodenn eus bered Dinarzh a oa bet gouestlet d'ar [[Breizh-Veur|Vreizhveuriz]] gant ar gumun a-raok an [[Eil brezel-bed]]. Implijet e voe e-pad ar brezel da zouarañ milourion eus ar C'hommonwealth. Re ar [[Morlu]] a varvas pa'z eas an *H.M.S. Charybdis* d'ar strad d'an [[23 a viz Here]] [[1943]].
=== Traezhennoù ===
Peder zraezhenn bennañ zo er gumun gant ur post evezhiañ hag aveadurioù evit an hañv :
* traezhenn Port-Gwenn (*Port-Blanc*), e kumun [[Sant-Luner]] war un dro, an dachenn-gampiñ kêr en he hed ;
* traezhenn Sant-Enogad, e-kichen karter kozh [[Sant-Enogad]] ;
* traezhenn ar Skluz, traezhenn bennañ ar gêr e-kichen ar c'hreiz-kêr. A-hed anezhi emañ ar c'hazino, ar poull-neuial ha palez ar C'hendalc'hioù ;
* traezhenn ar Prioldi, e penn reter pormenadenn ar Sklaer Loar.

<gallery>
Dinard plage Saint-Énogat.jpg|Traezhenn [[Sant-Enogad]].
Les plages de Port Riou et de Saint-Enogat.JPG|Traezhenn Porzh-Riou en dalenn gentañ ha traezhenn Sant-Enogad en eil talenn.
Dinard Plage de l'Ecluse-2007-08-08.jpg|Gwell a-vras eus traezhenn ar Skluz.
La plage de l'Ecluse à marée basse.JPG|Traezhenn ar Skluz e Dinarzh da vare izel.
Tentes-dinard.jpg|Teltennoù traezhenn ar Skluz.
</gallery>

== Sevenadur ==
=== Obererezhioù, abadennoù ha darvoudoù ===
* marc'had teir gwech bep sizhun war reper ar C'hoc'hu
* marc'had ar plant
* foar ar c'hozighelloù
* [[Festival ar Film breizhveuriat Dinarzh]] bep miz Here
* [[Dinard Comedy Festival]], festival fent etre fin miz Ebrel ha penn-ketañ miz Mae,
* sizhun ar sinema alaman etre fin miz Mae ha penn-kentañ miz Even
* ar regata [[Cowes]]-Dinarzh aozet gant sikour Yacht Club Dinarzh

=== Sport ===

==== Marc'hegerezh ====
Jumping etrebroadel 5 sterenn, bep miz Gouere.

==== Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn ====
* [[1añ Gouere|1 a viz Gouere]] [[1948]] : 2 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948|Tro Bro-C'hall]] etre [[Trouville-sur-Mer]] ([[Calvados]]) ha Dinarzh ; trec'h eo [[Vincenzo Rossello]] ([[Italia]]).
* [[2 a viz Gouere]] [[1948]] : 3<sup>e</sup> tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Guy Lapébie]].
* [[17 a viz Gouere]] [[1950]] : 5 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1950|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rouan]] ([[Seine-Indérieure]]) ha Dinarzh ; trec'h eo [[Giovanni Corrieri]] ([[Italia]]).
* [[19 a viz Gouere]] [[1950]] : 6 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1950|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Sant-Brieg]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Ferdi Kübler]] ([[Suis]]).
* [[29 a viz Mezheven]] [[1962]] : 6 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Brest]] ; trec'h eo [[Robert Cazala]].
* [[2 a viz Gouere]] [[1968]] : 5 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bagnoles-de-l'Orne]] ([[Orne (departamant)|Orne]]) ha Dinarzh ; trec'h eo [[Jean Dumont]].
* [[3 a viz Gouere]] [[1968]] : 6 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh hag [[an Oriant]] ; trec'h eo [[Aurelio González Puente]] ([[Spagn]]).
* [[6 a viz Gouere]] [[1989]] : 5 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1989|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Roazhon]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Greg LeMond]] ([[Stadoù Unanet]]).
* [[6 a viz Gouere]] [[1993]] : 3<sup>e</sup> tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1993|Tro Bro-C'hall]] etre [[Gwened]] ha Dinarzh ; trec'h eo [[Djamolidine Abdoujaparov]] ([[Ouzbekistan]]).
* [[7 a viz Gouere]] [[1993]] : loc'hañ a ra 4<sup>e</sup> tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1993|Tro Bro-C'hall]] eus Dinarzh war-du [[Avranches]] ([[Manche]]) (a-benn d'an eur dre skipailh).

== Poblañs ==

=== Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 ===
<div class="center">
<timeline>
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:11000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 
  bar:2012 
  bar:2013 text:2013
  bar:2017
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 820
  bar:1800 from:0 till: 1791
  bar:1806 from:0 till: 1988
  bar:1821 from:0 till: 1650
  bar:1831 from:0 till: 1818
  bar:1836 from:0 till: 2193
  bar:1841 from:0 till: 2054
  bar:1846 from:0 till: 2086
  bar:1851 from:0 till: 2266
  bar:1856 from:0 till: 2415
  bar:1861 from:0 till: 2770
  bar:1866 from:0 till: 2784
  bar:1872 from:0 till: 2513
  bar:1876 from:0 till: 2972
  bar:1881 from:0 till: 3849
  bar:1886 from:0 till: 4253
  bar:1891 from:0 till: 4435
  bar:1896 from:0 till: 5095
  bar:1901 from:0 till: 4787
  bar:1906 from:0 till: 6114
  bar:1911 from:0 till: 7003
  bar:1921 from:0 till: 6961
  bar:1926 from:0 till: 8835
  bar:1931 from:0 till: 9090
  bar:1936 from:0 till: 7721
  bar:1946 from:0 till: 8428
  bar:1954 from:0 till: 8540
  bar:1962 from:0 till: 9270
  bar:1968 from:0 till: 9052
  bar:1975 from:0 till: 9234
  bar:1982 from:0 till: 9170
  bar:1990 from:0 till: 9590
  bar:1999 from:0 till: 9918
  bar:2006 from:0 till: 10644
  bar:2012 from:0 till: 10241
  bar:2013 from:0 till: 9839
  bar:2017 from:0 till: 10027
</timeline>
</div>


=== Tud liammet ouzh kêr ===
* [[Yann IV Moñforzh|an Dug Yann IV]] a zouar eus Bro-Saoz e dibenn ar . Kontet eo bet an douarañ-se gant unan eus kanaouennoù brudetañ ar [[Barzaz Breiz]] anvet *An Alarc'h*. Diskouez a ra deroù gounid Yann IV e Breizh. Ur blakenn e hent-bale an heol-loar a zalc'h soñj eus an darvoud-se.
* al livour [[Jean Carzou]] ([[1907]]-[[2000]]). E Dinarzh emañ ar mirdi Jean Carzou.
*al livour [[Ernest Guérin]] (1887-1952) en deus bevet e Dinarzh hag ur palier arz en doa eno.

==== Tud ganet e Dinarzh: ====
* [[Malo Colas de La Baronnais]] (1770-1795), ofiser chouan
* [[Pierre Guillaume Gicquel des Touches]] (1770-1824), ofiser a vor er morlu gall ha goude holandat

==== Tud bet e Dinarzh: ====
* Judith Gautier, merc'h [[Théophile Gautier|Théophile]] ha mignonez [[Victor Hugo]]
* [[Victor Hugo]], hag a oa o chom e ti Judith Gautier
* [[Thomas Edward Lawrence|Laorañs Arabia]]. E Dinarzh e voe o chom e-pad e vugaleaj kentañ etre 1891 ha 1894
* [[Auguste Lumière|Auguste]] ha [[Louis Lumière]], e 1877.
* Albert Lacroix, embanner
* [[Kamil Ar Merser Erm]] (Camille Le Mercier d'Erm), barzh, istorour ha broadelour breton ha krouet en doe [[Strollad Broadelour Breiz]] e [[1911]]. Mervel a reas e Dinarzh e [[1978]].
* [[Roger Vercel]], [[Priz Goncourt]] 1934
* [[Agatha Christie]], skrivagnerez eus [[Breizh-Veur]]
* [[Edouarzh VII]], priñs Bro-Gembre ha war-lec'h Roue [[bro-Saoz]]
* [[Alberzh Iañ a Velgia]] 
* [[Pablo Picasso]], livour spagnol
* [[Winston Churchill]], kentañ ministr ar [[Rouantelezh-Unanet]]
* [[Pierre Blayau]], prezidant pennrener, bet prezidant ar PSG
* Sir [[Robert Mond]], kimiour ha greantour hag e wreg [[Lady Mond]]
* [[Denys de La Patellière]] (1921-2013), filmaozer ha senarioour breizhat, marvet eno
* ar familh [[Hennessy]], perc'henn ar [[Cognac]] brudet
* [[François Pinault]], den a afer breton
* [[Dominique de Villepin]], kentañ ministr gall (2005-2007)
* [[Hugh Grant]], aktour eus Breizh-Veur

== Aveadurioù ==
* An Arzhez (*« L'Ourse »''), mediaoueg ar gêr.
## Touristerezh
Ur c'houronklec'h brudet eo Dinarzh. Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
## Gevelliñ

## Melestradurezh
*Pennlec'h kanton e oa Dinarzh betek 2015. Perzh kanton Sant-Maloù-2 a zo bremañ.

### Maered

 

## Pennadoù kar
*Sant-Enogad

## Liammoù diavaez

*   Lec'hienn Kêr Dinarzh
* Al Lec'hienn hag a lâr istor Dinarzh
*  Geobreizh, Dinarzh
* Lec'hienn an Ensavadur Douaroniel Broadel
* Lec'hienn Ensavadur Broadel ar Stadegoù hag ar Studioù Armerzhel (EBSSA)
*  Kartenn Dinarzh war Mapquest
*  Dinard…ce je ne sais quoi qui nous charme (blog)

## Notennoù ha daveoù