open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nuit

**Nuit** zo ur ger gallek, hag a dalv kement ha noz e brezhoneg, hag a zo ivez anv meur a dra, lec'hioù, pe oberennoù dreist-holl.

## Lec'hioù
* Nuits, kumun en Yonne anvet ivez * Nuits-sur-Armançon*;
* Nuits-Saint-Georges, kumun e Côte-d'Or , brudet he gwin.

## Arz

### Delwennoù
* *[[La Nuit (Maillol)|La Nuit]]*, gant Aristide Maillol (1909)

### Livadurioù
* *[[La Nuit (Bouguereau)|La Nuit]]*, gant William Bouguereau (1883)

### Filmoù

### Lennegezh
* *[[La Nuit (Maupassant)‎]]*, danevell gant Guy de Maupassant (1887) 
* *[[La Nuit (Wiesel)|La Nuit]]*, danevell gant Elie Wiesel (1955)
* *[[La Nuit (Ferré)|La Nuit]]*, pezh gant Léo Ferré (1956)

### Sonerezh

## Kanaouennoù
* La nuit je mens
* La nuit (Adamo) e 1964

## Mojennoù
* Night
* Nótt
* Nyx
Un coup d'état

***Un coup d'état*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883 en dastumad ''Clair de lune''.

## Istor
Un danevell diembann e oa, kontrol d'an darn vrasañ eus danevelloù dastumadoù an oberour. 

## An danevell
En famille

**En famille** zo titl gallek meur a oberenn.

* *[[En famille (Maupassant)|En famille]]*, danevell gant Guy de Maupassant embannet en 1881 ;
* *[[En famille (romant)|En famille]]*, romant gant Hector Malot embannet en 1893.

## Filmoù
Meur a film gallek zo bet savet diwar romant Malot.
* *[[En famille (film)|En famille]]*, film gall gant Georges Monca en 1915 ;
* *[[En famille (série télévisée, 1966)|En famille]]*, heuliad skinwel gall gant Jean Vernier en 1966 .
Le Lit

***Le Lit*** zo un danevell gant Guy de Maupassant hag embannet en 1882 en dastumad ''Mademoiselle Fifi''.

## Istor
Da gentañ e oa bet embannet er gelaouenn *[[Gil Blas]]*, d'ar 16 a viz Meurzh 1882, ha sinet Maufrigneuse. Er memes bloaz e oa deuet an dastumad e-maez ar wask.

## An danevell

## Pennad kar
* Danevelloù Guy de Maupassant

## Liamm diavaez
*[Ar skrid e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Mademoiselle_Fifi_(recueil)/Le_Lit).
Madame Baptiste

***Madame Baptiste*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
*Madame Baptiste* a oa bet embannet e *[[Gil Blas]]* an 28 a viz Du 1882, sinet Maufrigneuse, da gentañ. C'hwec'h vloaz goude, e 1898, e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad ''Mademoiselle Fifi''.

## An danevell
Tetraogallus tibetanus

***Tetraogallus tibetanus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e Tibet.

## Liammoù diavaez
* ''Tetraogallus tibetanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Tetraogallus tibetanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
* ''Tetraogallus tibetanus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Gyda Eiriksdottir Hordaland

**Gyda Eiriksdotter** (*Gyða Eiríksdóttir*) a oa pried ar roue Harald Hårfagre.

## Pennad kar
*Rouanezed Norge‎
La Question du latin

***La Question du latin*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant embannet e 1886.

## Istor
*La Question du latin* a oa bet embannet er pemdezieg *[[Le Gaulois]]* d'an 2 a viz Gwengolo 1886. Adembannet e oa bet e 1900, goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif ''Le Colporteur'', e ti an embanner Paul Ollendorff.

## An danevell
Ar paotr Piquedent zo eveshaer er skol Robineau. 

## Embannadurioù
*1885 - *La Question du latin*, e *Le Gaulois*
*1900 - *La Question du latin*, e ''Le Colporteur'', dastumad dalif e ti an embanner Ollendorff.
*1969 - *La Question du latin*, e ''Toine'', embannet gant Le Livre de Poche.
*1979 - *La Question du latin*, e Maupassant, Contes et Nouvelles, tome II, notennoù gant Louis Forestier, embannadurioù Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Liamm diavaez
*[An danevell c'hallek e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Colporteur_(recueil)/La_question_du_latin)
Le Remplaçant (Maupassant)

***Le Remplaçant*** zo un danevell gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet *Le Remplaçant* a voe er pemdezieg *[[Gil Blas]]*, d'an 2 a viz Genver 1883, ha sinet Maufrigneuse. 
*Er bloaz-se en-eeun e voe adembannet en dastumad ''Mademoiselle Fifi''.

## Résumé
An Itron Bonderoi, intañvez an noter, a gar ar wazed yaouank ha koant. Gopraat a ra ur soudard yaouank da zont bep Meurzh d'he zi. Un deiz e klask ar soudard ur soudard all, Paumelle, da gemer e lec'h. Diwar an deiz-se e ro an intañvez e zeiz da bep hini eus an daou soudard.

## An danevell
Douar ar Rouanez Maud

**Douar ar Rouanez Maud** (*Dronning Mauds land* pe *Dronning Maud land* e norvegeg) zo un darn eus Antarktika arc'het gant Norge. Anvet eo diwar anv Maud Kembre (1869–1938), ur briñsez saoz deuet da vout Rouanez Norge.
Er c'hornôg d'an douar-se emañ an Tiriad Antarktikel Breizhveuriat.
Claravis

***Claravis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Claravis geoffroyi]]*,
* *[[Claravis mondetoura]]*,
* *[[Claravis pretiosa]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ardenna tenuirostris

***Ardenna tenuirostris*** (*Puffinus tenuirostris* kent) a zo ur spesad evned-mor eus ar c'herentiad Procellariidae.

Anvet e voe *Procellaria tenuirostris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar grill dreist-holl ha kemer pesked ha stioganed ivez gwech an amzer.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e hanternoz ha kornôg ar Meurvor Habask.

## Liammoù diavaez
*  ''Ardenna tenuirostris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ardenna tenuirostris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Geopelia

***Geopelia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Geopelia cuneata]]*,
* *[[Geopelia humeralis]]*
** *G. h. gregalis*, *G. h. headlandi*, *G. h. humeralis* ha *G. h. inexpectata*,
* *[[Geopelia maugeus]]*,
* *[[Geopelia placida]]*
** *G. p. clelandi*, *G. p. papua* ha *G. p. placida*, 
* *[[Geopelia striata]]*.

O c'havout a reer en Aostralazia hag Azia ar gevred.

## Notennoù ha daveennoù
Turtur

***Turtur*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1783 gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Turtur abyssinicus]]*,
* *[[Turtur afer]]*,
* *[[Turtur brehmeri]]*
** *T. b. *'brehmeri**' hag *infelix*,
* *[[Turtur chalcospilos]]*, 
* *[[Turtur tympanistria]]*.

O c'havout a reer holl en Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Fou ?

***Fou ?*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882 en ur gazetenn, hag en dastumad ''Mademoiselle Fifi'' e 1883.

## Istor
*Fou ?* a oa bet embannet e Gil Blas an 23 a viz Eost 1882, sinet Maufrigneuse, da gentañ. Bloaz goude, e 1883, e oa bet adembannet en dastumad ''Mademoiselle Fifi''.

## An danevell
Un den hag a gar e wreg zo krog da gaout disfiz outi pa'z a-hi da bourmen.
Gil Blas

***Gil Blas*** a oa ur pemdezieg gallek, savet gant Auguste Dumont en 1879 hag aet da get e 1940. Ennañ e oa bet embannet kalzik eus danevelloù ar skrivagner gall Guy de Maupassant.

## Istor
Padout a reas eus an 19 a viz Du 1879 betek ar 4 a viz Eost 1914, ha goude, bep an amzer, adal an 20 a viz Genver 1921 betek ar 7 a viz Meurzh 1940. Ur stagadenn sizhuniek a oa, * Gil Blas illustré*, krouet adal an 30 a viz Mae 1891.

## Kenlabourerien
Guy de Maupassant en devoa kontrad gant ar gazetenn hag embannet e oa bet kalzik eus e zanevelloù enni, met gant an anv "Maufrigneuse" e sine anezho.
Turacoena

***Turacoena*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Turacoena manadensis]]*, 
* *[[Turacoena modesta]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Distrig Machikoul

**Distrig Machikoul** a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Machikoul en e benn.

Setu amañ roll ar c'hwec'h kanton a yae d'ober Distrig Machikoul: 
* Kanton Bourc'hnevez.
* Kanton Kerlouevig,
* Kanton Levieg,
* Kanton Machikoul,
* Kanton Sant-Filberzh-Deaz,
* Kanton Santez-Pezhenn.
## Lez-varn an distrig
* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze *dilennourien an eil derez* anezhe.
## Dilamet an distrigoù
* Gant Bonreizh ar Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e voe kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
## Dave ha notennoù
Geopelia placida

***Geopelia placida*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kornôg Okeania :
* *Geopelia placida clelandi*, e hanternoz-kreiz Aostralia ar c'hornôg (takad Pilbara),
* *Geopelia placida papua*, e savanennoù kreisteiz Ginea Nevez (eus Merauke da bPort Moresby),
* *Geopelia placida placida*, e hanternoz ha reter Aostralia.

## Liammoù diavaez
* ''Geopelia placida'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Geopelia placida'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
La Parure

***La Parure*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en ur gazetenn e 1884, hag adembannet en dastumad *[[Contes du jour et de la nuit]]* en 1885. 

## Istor
**[[Le Gaulois]]* e C'hwevrer 1884, 
**[[Contes du jour et de la nuit]]* en 1885.
Geophaps

***Geophaps*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Geophaps plumifera]]*
** *G. p. ferruginea*, *G. p. leucogaster* ha *G. p. plumifera*,
* *[[Geophaps scripta]]*
** *G. s. peninsulae* ha *G. s. scripta*,
* *[[Geophaps smithii]]*
** *G. s. blaauwi* ha *G. s. smithii*.

Emañ brosezat ar genad en Aostralia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Les 25 Francs de la supérieure

***Les 25 Francs de la supérieure*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1888.

## Istor
Embannet e voe e *[[Gil Blas]]* e 1888, hag en dastumad *[[L'Inutile Beauté]]* en 1890.

## An danevell
Goude torret e c'har o lammat e lein ur garg plouz, setu un istrogell kaset d'an ospital. Ha dont a ray a-benn da derriñ e c'har all.

## Liammoù diavaez
* http://www.litteratureaudio.org/mp3/Guy_de_Maupassant_-_Les_Vingt-cinq_francs_de_la_Superieure.mp3
Askell-dro

Un **askell-dro** a zo un aerlestr pounneroc'h-eget-an-aer hag a ya en-dro gant un askell pe veur a hini hag a dro war un ahel: malvennoù ur rotor. Ar skouer anavezetañ eo ar viñsaskell met reoù all a zo, evel an "autogyro", ar "cyclogyro", ar "gyrodyne"...

## Daveoù ha notennoù
L'Inutile Beauté (danevell)

***L'Inutile Beauté*** zo un danevell c'hallek hir, gant Guy de Maupassant, en 1890.

## Istor
Embannet e oa bet e meur a damm er gazetenn L'Écho de Paris, eus an 2 d'ar 7 a viz Ebrel 1890, ha goude en dastumad heñvelanvet, *[[L'Inutile Beauté]]*, gant Victor Havard e 1890.
 
## An danevell
Dimezet eo ar gontez de Mascaret abaoe unnek vloaz, ha seizh bugel dezhi, ha koant bepred. Un deiz e lavar d'he fried n'eo ket tad unan eus ar vugale.
Gymnophaps

***Gymnophaps*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1874 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Gymnophaps albertisii]]*
** *G. a. albertisii* ha *G. a. exsul*,
* *[[Gymnophaps mada]]*,
* *[[Gymnophaps solomonensis]]*, 
* *[[Gymnophaps stalkeri]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Goura

***Goura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1819 gant an naturour saoz James Francis Stephens (1792-1852).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Goura cristata]]*
** *G. c. cristata*, *G. c. minor* ha *G. c. pygmaea*,
* *[[Goura scheepmakeri]]*
** *G. s. sclaterii* ha *G. s. scheepmakeri*,
* *[[Goura victoria]]*
** *G. v. beccarii* ha *G. v. victoria*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Metriopelia

***Metriopelia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Metriopelia aymara]]*,
* *[[Metriopelia ceciliae]]*
** *M. c. ceciliae*, *M. c. obsoleta* ha *M. c. zimmeri*,
* *[[Metriopelia melanoptera]]*
** *M. m. melanoptera* ha *M. m. saturatior*, 
* *[[Metriopelia morenoi]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Amami-Ōshima

**Amami-Ōshima** (奄美大島, *<span class="t_nihongo_romaji">*'Amami-Ōshima*'</span>*?) eo enez pennañ inizi Amami en enezeg Nansei. Gorread an enezenn a zo 712,35&nbsp;km2. E hanternoz ar strollad inizi emañ hag e prefeti Kagoshima e rannvro Kyūshū. Komzet e vez eno amamieg an Norzh hag amamieg ar Su, a zo e-touez ar yezhoù ryoukyouek. Ul lodenn eus rouantelezh Ryūkyū e oa betek 1624.
Petrophassa

***Petrophassa*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Petrophassa albipennis]]*
** *P. a. albipennis* ha *P. a. boothi*, 
* *[[Petrophassa rufipennis]]*.

Emañ brosezat ar genad en Aostralia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Nesoenas

***Nesoenas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1893 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Nesoenas mayeri]]*
** *N. m. duboisi* (†) ha *N. m. mayeri*,
* *[[Nesoenas picturatus]]*
** *N. p. aldabranus* (†), *N. p. comorensis*, *N. p. coppingeri*, *N. p. picturatus* ha *N. p. rostratus*,
* †† *[[Nesoenas rodericanus]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Macropygia

***Macropygia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Macropygia amboinensis]]*
** *M. a. admiralitatis*, *M. a. albicapilla*, *M. a. albiceps*, *M. a. amboinensis*, *M. a. atrata*, *M. a. balim*, *M. a. carteretia*, *M. a. cinereiceps*, *M. a. cunctata*, *M. a. doreya*, *M. a. griseinucha*, *M. a. keyensis*, *M. a. maforensis*, *M. a. meeki* ha *M. a. sanghirensis*,
* *[[Macropygia emiliana]]*
** *M. e. borneensis*, *M. e. cinnamomea*, *M. e. elassa*, *M. e. emiliana*, *M. e. hypopercna*, *M. e. megala* ha *M. e. modiglianii*,
* *[[Macropygia mackinlayi]]*
** *M. m. arossi* ha *M. m. mackinlayi*,
* *[[Macropygia magna]]*
** *M. m. longa*, *M. m. macassariensis*, *M. m. magna* ha *M. m. timorlaoensis*,
* *[[Macropygia nigrirostris]]*,
* *[[Macropygia phasianella]]*
** *M. p. phasianella*, *M. p. quinkan* ha *M. p. robinsoni*,
* *[[Macropygia ruficeps]]*
** *M. r. assimilis*, *M. r. engelbachi*, *M. r. malayana*, *M. r. nana*, *M. r. orientalis*, *M. r. ruficeps*, *M. r. simalurensis* ha *M. r. sumatrana*,
* *[[Macropygia rufipennis]]*
** *M. r. andamanica* ha *M. r. rufipennis*,
* *[[Macropygia tenuirostris]]*
** *M. t. phaea* ha *M. t. tenuirostris*,
* *[[Macropygia unchall]]*
** *M. u. minor*, *M. u. tusalia* ha *M. u. unchall*.

C'hwec'h isspesad ha daou-ugent (46) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Thomas Müntzer

**Thomas Müntzer**, Münzer, Muntzer pe Munzer (**Muncerus** e latin), ganet e 1489 pe 1490) e Stolberg (?) hag aet da Anaon d'an 27 a viz Mae 1525 e Mülhausen (Elzas), a oa ur prezegenner ha teologour Alaman eus penn kentañ an Adreizhadur (pe Disivoud Meur). E enebiezh kement ouzh Luther hag ouzh an Iliz Katolik a gasas anezhañ da enebiñ ouzh ar galloud gladdalc'hel a oa c'hoazh o ren e kreiz Bro-Alamagn. Unan eus an adaozerien grenn oa. Bez e voe unan eus levierien Brezel ar Gouerien e 1525. Tapet e voe en emgann Frankenhausen, jahinet ha lazhet.

N'eus ket kalz eus levierien an Aodazur en Alamagn heg o defe savet kement a zael betek an deiz a hiziv.[1] Ur bersonelezh dibar ha luziet, gwelet evel unan eus tud pouezus penn kentañ an adaozadur en Alamagn met evel unan eus dispac'hourien bouezus istor Europa [2]. Kazi holl an istorourien a-vremañ a bouez war ar fed n'heller kompren e obererezh dispac'her nemet dre e deologiezh : krediñ a rae Müntzer e oa tost fin ar bed hag e oa un dever evit ar gredourien wirion sikour Doue evit ma teufe buanoc'h ur prantad nevez eus istor ar bed. [3] En istor ar brotestantiezh en deus degaset traoù a-bouez e-keñver liderezh ha devarnerezh ar Bibl ha ne vezont ket barnet hervez o zalvoudegezh peurliesañ.

## E vuhez

Paour a oa e dud, marv e vije bet e dad pa oa yaouank ha koulskoude en deus graet studioù.

Goude e studioù teologiezh e skol-veur Leipzig e voe anvet kure e kêr Halle e Saks-Anhalt.

Mont a reas da heul Luther e 1519 e Leipzig. Anvet eo gantañ pastor e Zwickau war zouaroù Priñs-dilenner Saks e 1520. Ur wech staliet en e garg e tiorroas ur preder personel a-zivout an ezhomm ret eus un dispac'h sokial. Buan e klaskas tizhout an dud ne ouient na lenn na skrivañ.

Adalek dibenn 1523 e krog da dagañ Luther a gav re dost ouzh ar galloudoù politikel hag ar briñsed en e skridoù. Ober a ra e vad eus Brezel ar Gouerien evit ledañ e vennozhioù. 

## Notennoù
Nesoenas picturatus

***Nesoenas picturatus*** (*Streptopelia picturata* kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba Picturata* da gentañ-penn (e 1813) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Streptopelia picturata aldabrana*, en inizi Amirante,
* *Streptopelia picturata coppingeri*, en Aldabra, Cosmoledo hag inizi Glorius,
* *Streptopelia picturata picturata*, e Madagaskar,
* *Streptopelia picturata rostrata*, e Sechelez.

## Liammoù diavaez
*  ''Nesoenas picturatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nesoenas picturatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Hemiphaga

***Hemiphaga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Hemiphaga chathamensis]]*, 
* *[[Hemiphaga novaeseelandiae]]*
** *H. n. novaeseelandiae* ha *H. n. spadicea* (†).

O c'havout a reeer e Zeland-Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
GF-Flammarion

**GF-Flammarion** zo anv un dastumad levrioù gallek.

C'hoarvezout a ra an anv eus an embannadurioù Garnier Frères (a-wechoù Garnier et Frères, pe Garnier hepmui) a oa un ti-embann gall (1833-1983) hag ul levrdi e Pariz (Bro-C'hall). Chomet eo ar merkoù GF (GF-Flammarion, GF-Dossier, GF-Étonnants Classiques, ha GF-Corpus, deuet da vout GF-Corpus/Philosophie ha GF-Corpus/Lettres, GF-Philosophie, etc.) e ti Flammarion, ha Classiques Garnier e ti Infomedia.
Columbina

***Columbina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Columbina buckleyi]]*
** *C. b. *'buckleyi*** ha ''dorsti'',
* ''[[Columbina cruziana]]'',
* ''[[Columbina cyanopis]]'',
* ''[[Columbina inca]]'',
* ''[[Columbina minuta]]''
** ''C. m. amazilia'', ''elaeodes'', ''interrupta'' ha ***minuta***,
* ''[[Columbina passerina]]''
** ''C. p. albivitta'', ''antillarum'', ''bahamensis'', ''exigua'', ''griseola'', ''insularis'', ''jamaicensis'', ''nana'', ''neglecta'', ''nigrirostris'', ''pallescens'', ''parvula'', ***passerina***, ''portoricensis'', ''quitensis'', ''socorroensis'', ''trochila'' hag ''umbrina'',
* ''[[Columbina picui]]''
** ''C. p. '''picui*** ha *strepitans*,
* *[[Columbina squammata]]*
** *C. s. ridgwayi* ha ***squammata***,
* *[[Columbina talpacoti]]*
** *C. t. caucae*, *eluta*, *rufipennis* ha ***talpacoti***.

O c'havout a reer holl er Bed Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Colombina

**Colombina** (en italianeg, *Koulmig* e brezhoneg, lakaet * Colombine* e galleg) zo un dudenn eus Commedia dell'arte Venezia, en Italia, ha dousig Arlecchino, a vag gwarizi ouzh Pantalone.
Mon oncle Sosthène

***Mon oncle Sosthène*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1882.

## Istor
*Mon oncle Sosthène* zo bet embannet e *[[Gil Blas]]* an 12 a viz Eost 1882. Adembannet eo bet en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

Goap a ra eus ar frañmasoned hag eus an dud devot.

## Notennoù
Spilopelia

***Spilopelia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Spilopelia chinensis]]*
** *S. c. ceylonensis*, *S. c. chinensis*, *S. c. hainana*, *S. c. suratensis* ha *S. c. tigrina*, 
* *[[Spilopelia senegalensis]]*
** *S. s. aegyptiaca*, *S. s. cambayensis*, *S. s. ermanni* *S. s. phoenicophila* ha *S. s. senegalensis*.

## Notennoù ha daveennoù
Mes vingt-cinq jours

***Mes vingt-cinq jours*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1885.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe d'ar 25 a viz Eost 1885 er pemdezieg Gil Blas. Ne voe ket adembannet en un dastumad a-raok marv an oberour.
*E 1900 e voe adembannet en dastumad dalif *[[Le Colporteur (dastumad)|Le Colporteur]]*, e ti Paul Ollendorff.
*E 1969 e voe adembannet en dastumad Toine, gant al Livre de Poche .

## An danevell
E doare un deizlevr eo savet ar skrid-mañ, hini ur c'hibeller e Châtel-Guyon, ur gêr darempredet gant Maupassant, ma engehentas daou vugel.

## Embannadurioù
* 1885 - *Mes vingt-cinq jours*, e *[[Gil Blas]]*.
* 1900 - *Mes vingt-cinq jours*, en dastumad dalif *[[Le Colporteur (dastumad)|Le Colporteur]]*, e ti Paul Ollendorff.
* 1979 - *Mes vingt-cinq jours*, en *Contes et Nouvelles*, tome II, embannadurioù Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Notennoù
Après (Maupassant)

* *Ur pennad [[Après]] zo ivez*.

***Après*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1900.

## Istor
Div wech e voe embannet e 1900 gant Paul Ollendorff:
* en dastumad dalif *[[Le Père Milon (dastumad)|Le Père Milon]]* e 1899, 
* en dastumad dalif *[[Le Colporteur (dastumad)|Le Colporteur]]*.

## An danevell
Bep yaou e vez an abad Mauduit o koaniañ e kastell ar Rocher e ti ar gontez de Saville. Ha hi goulenn digantañ diskuliañ petra zo kaoz dezhañ da vezañ aet da veleg.

## Embannadurioù
*1900 - *Après*, en dastumad dalif Le Colporteur, embannet gant Paul Ollendorff.
*1979 - *Après*, en dastumad * Maupassant, Contes et Nouvelles, tome II*, serret gant Louis Forestier, er Bibliothèque de la Pléiade, e ti Gallimard.
*2003 - *Après*, en dastumad *[[Le Père Milon]] et autres nouvelles*, e *folio classiques e ti Gallimard.

== Notennoù ==


== Liamm diavaez ==
* [http://fr.wikisource.org/wiki/Apr%C3%A8s_(Maupassant) *Après* e *Contes divers''] e Wikisource
Le Colporteur (Maupassant)

**Le Colporteur** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant embannet e 1893, bloavezh e varv. An hini diwezhañ skrivet gantañ e vefe. 

## Istor
*Embannet e Le Figaro an 8 a viz Meurzh 1893.
*Adembannet en dastumad Le Colporteur (dastumad) en 1900

## An danevell
A-raok an danevell e oa skrivet : 
« Nous avons la bonne fortune de donner aujourd'hui à nos lecteurs la primeur d'une nouvelle inédite de Guy de Maupassant, la dernière que le brillant écrivain ait signée avant que le saisisse le terrible mal qui menace de le séparer à jamais de nous. On retrouvera dans ces pages toute la netteté, toute la vigueur et tout le charme qui lui assurèrent un si grand et si légitime succès : et ce n'est pas sans émotion qu'en lisant ces pages, qui sont les dernières, on songera que Maupassant n'écrira plus. »

## Diverrañ

## Embannadurioù
*1893 - Le Colporteur, e Le Figaro. 
*1900 - Le Colporteur, e Le Colporteur (dastumad), dastumad dalif e ti an embanner Ollendorff.
*1979 - Le Colporteur, e *Maupassant, Contes et Nouvelles, tome II,* notennoù gant Louis Forestier, embannadurioù Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Liamm diavaez
*An danevell c'hallek e wikisource : https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Colporteur_(recueil)/Le_colporteur
Castle (stirad skinwel)

***Castle*** a zo ur stirad skinwel stadunanat krouet gant Andrew W. Marlowe (war ar skeudenn), 157 rann a 42 munutenn ennañ. Bet eo bet skignet abaoe an 9 a viz Meurzh 2009 asambles er Stadoù-Unanet gant American Broadcasting Company (ABC) hag e Kanada aux gant CTV Television Network.

Skignet e vez e Frañs abaoe ar 5 a viz Gouere 2010 war France 2.

## An istor
Ur skrivagner evrogneveziat brudet a romantoù polis, Richard Castle, a zo erru skuizh gant e haroz Derrick Storm. Souezhet eo an holl pa ziviz e lazhañ en e levr diwezhañ. 

E-kerzh an abadenn aozet gant e embanner evit lidañ ermaeziadenn al levr e kej Richard gant al letanant polis Kate Beckett. Ul lennerez feal eo ha karget eo d'ober un enklask a-zivout muntroù heñvel ouzh ar re bet ijinet gant Richard en e levrioù. 

Ur wech diskoulmet an afer e c'houlenn Castle digant e vignon ar maer an aotre da gemer perzh evel alier en enklaskoù da zont al letanant Beckett. Dedennet-kenañ eo gant personelezh ar vaouez yaouank ha c'hoant en deus ober ganti harozez ur rummad nevez a romantoù : Nikki Heat. 

Hegaset eo hi gantañ er penn kentañ met dre ma labouront asambles war an enklaskoù e tiwan karantez etre an daou daoust dezho klask kuzhat o santadoù e-pad pell.

### Aktourien

* Nathan Fillion a zo Richard Castle
* Stana Katic a zo al letanant (kabiten goude) Kate Beckett
* Jon Huertas a zo al letanant lieutenant Javier Esposito
* Seamus Dever a zo al letanant Kevin Ryan
* Tamala Jones a zo an Doktor Lanie Parish
* Ruben Santiago-Hudson a zo kabiten Roy Montgomery er c'houlzadoù 1,2 ha 3.
* Molly Quinn a zo Alexis Castle, merc'h Castle
* Susan Sullivan a zo Martha Rodgers, mamm Castle
* Penny Johnson Jerald a zo kabiten Victoria Gates eer c'houlzadoù 4 hag 8. 
* Toks Olagundoye a zo an enseller Hayley Shipton adalek ar c'houlzad 8.
Le Colporteur

***Le Colporteur*** (*ar [[marc'hadour-red]]*, e brezhoneg) zo anv meur a oberenn c'hallek.

## Lennegezh
* *[[Le Colporteur (Chevrier)|Le Colporteur]]*, romant flemmus gant François-Antoine Chevrier en 1762;
* *[[Le Colporteur (Mirbeau)|Le Colporteur]]*, danevell gant Octave Mirbeau en 1886;
* *[[Le Colporteur (Maupassant)|Le Colporteur]]*, danevell gant Guy de Maupassant en 1893;
* *[[Le Colporteur (dastumad)|Le Colporteur]]*, dastumad danevelloù gant Guy de Maupassant en 1900.
Marc'hadour-red

Ur **marc'hadour-red** zo ur marc'hadour hag a ya a gêr da gêr, hag a di da di, da werzhañ e varc'hadourezh.

Pa veze an darn vrasañ eus an dud o chom war ar maez, e tegase marc'hadourezh ar c'hêrioù da di an dud : levrioù, kazetennoù, danvez, dilhad, seizennoù, louzoù, c'hoarielloù, kontilli, ... Alies e tougent o marc'hadourezh war o c'hein.
Gwipri-Mezeg

**Gwipri-Mezeg** zo ur gumun eus Breizh e kanton Redon e departamant Il-ha-Gwilen. Krouet e oa bet d'ar 1 a viz Genver 2016, pa oa bet bodet kumunioù Gwipri ha Mezeg.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Gwilen emañ ar gumun.
## Istor
## Brezhoneg
* 17,2 % eus anvioù-lecʼh Gwipri ha 10,0 % eus re Mezeg a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Guipry église.jpg|Iliz katolik Gwipri.
Messac35 pont.jpg|Ar pont war ar stêr Gwilen.
Messac35 église.jpg|Iliz katolik Mezeg.


## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Gwipri,
* Mezeg.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù

## Roll luc'hskeudennoù
### Mezeg

File: Le-grand-menhir-des-Grees-Messac-Ille-et-Vilaine-Fevrier-2015.jpg

File:Messac35 pont.jpg
File:Messac35 caféduport.jpg
File:Messac35 église.jpg
File:Le port de Guipry-Messac vu d'hélicoptère.JPG

### Milin Gwipri-Mezeg

File:Minoterie Messac Guipry, Messac-Guipry, France.jpg  
File:Guipry l'ancien moulin sur la vilaine - panoramio.jpg  
File:Ille-Et-Vilaine Messac Guipry Moulin - panoramio.jpg  
File:Minoterie Messac Guipry, Messac-Guipry, France-2.jpg  

### Iliz Sant Per Gwipri
	
File:Guipry église.jpg  
File:L'eglise de guipry - panoramio.jpg
Jadis

***Jadis*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1880.

## Istor
**Jadis* a oa bet embannet da gentañ e *[[Le Gaulois]]* an 13 a viz Gwengolo 1880, sinet *Maufrigneuse*.
*Adembannet e voe e *[[Gil Blas]]* an 30 a viz Here 1883, gant ar memes anv-pluenn.
*Adembannet en dastumad dalif ''Le Colporteur'' en 1900.
Simon

**Simon** zo un anv-bihan brezhonek hag a gaver e meur a yezh.

## Yezhoù all
**Simon* e saozneg, galleg, alamaneg, nederlandeg.
* Simone en italianeg, anv roet d'ar merc'hed e galleg. 
* Simão e portugaleg
* Simón e spagnoleg

## Tud
Meur a sant a zo, gwelet Sant Simon.
### Anv-bihan

###### 
*Simon Wiesenthal, chaseour nazied
###### 
*Simon Vouet, livour
###### 
*Simon Sebag Montefiore, istorour
* Simon Pegg (g. e 1970), aktour
###### 
* Simon Fraser, anv meur a lord
###### 
* Simon Harris (g. e 1986), kentañ ministr Republik Iwerzhon
###### 
Simón Bolívar, den a stad
### Anv-tiegezh

###### 
*Jules Simon (1814-1896), prederour ha den a stad
*an tad Marc Simon, manac'h
*Alan Simon, sonaozour
* Marie-Josée Simon (g. e 1948), marc'houarnerez
###### 
* Claude Simon (1913-2005), skrivagner
###### 
* Herbert A. Simon, armerzhour
*Paul Simon, soner
###### 
*Michel Simon, aktour

## Lennegezh
* *[[Simon de Nantua]]*, ul levr gallek embannet e 1818
* *[[Simon a Vontroulez]]*, ul levr brezhonek embannet e 1834
* *[[Le Papa de Simon]]*, danevell c'hallek gant Guy de Maupassant

## Lec'hioù
*Kersimon, anv meur a lec'h,
*San Simón, anv-lec'h spagnolek
Baptiste

**Baptiste** zo un anv-bihan gallek. 

## Anvioù-bihan deveret
**Baptistin*
*Jean-Baptiste

## Yezhoù all
**Baptist*, en alamaneg
**Bautista*, e spagnoleg
**Battista*, en italianeg 

## Tud
* Baptiste Giabiconi, kaner ha diskouezer-giz korsat

## Lennegezh
* *[[Madame Baptiste]]*, danevell gant Guy de Maupassant

.
Yveline Samoris

***Yveline Samoris*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
Kentañ ma voe embannet *Yveline Samoris* a oa e *[[Le Gaulois]]* an 20 a viz Kerzu 1882. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif ''Le Père Milon'' en 1899. Met adkemeret e oa bet an darn vrasañ anezhi en danevell *[[Yvette (Maupassant)|Yvette]]*, embannet en 1884.

## An danevell
Denis

**Denis** zo un anv-bihan roet d'ar baotred, deuet da vout anv-tiegezh. Dont a ra eus ar gresianeg Διονύσιος (Dionisos) dre al latin Dionisius, anv doue ar gwin e gwengelouriezh Hellaz.

Kavet e vez e saozneg, galleg, alamaneg, sloveneg, roumaneg, tchekeg, kroateg, bosnieg, galizeg, ruseg ha poateveg.

## Adstummoù
*Denise, evit ar merc'hed, a veze roet ivez d'ar baotred er Grennamzer.

## Yezhoù all
*Denez, e brezhoneg
*Dennis, e saozneg
* Denys

## Tud
### 
* Jean-Denis Lanjuinais (1753-1827), gwiraour
* Maurice Denis (1870-1943), engraver
* Pierre Denis, brudet evel Pêr Denez (1921-2011), skrivagner, geriadurour hag emsaver
* Denis Dubois de La Patellière, brudet evel Denys de La Patellière (1921-2013), filmaozer ha senarioour
* Jakez Denis stourmer an FLB (1948-2019)

### 
* Denis Diderot (1713-1784), prederour ha holloueziadurour 
* Denis Vrain-Lucas (1816-1881), falser 
### 
* Denis Mukwege, mezeg 
### 
* Denis Sassou Nguesso (g. e 1943), prezidant ar vro 
### 
* Denis Menchov (g. e 1978), marc'hhouarner rusian
### 
* Denys Shmyhal (g. e 1975), kentañ ministr

## Lennegezh
* Denis, un danevell gant Guy de Maupassant.
Elementary (stirad skinwel)

***Elementary*** a zo ur stirad stadunanat o tiskouez Sherlock Holmes, tudenn Sir Arthur Conan Doyle, azasaet evit ar bed a-vremañ. Krouet eo bet gant Robert Doherty. An aktourien bennañ eo Jonny Lee Miller a c'hoari Sherlock Holmes ha Lucy Liu a c'hoari Dr. Joan Watson.

Ar c'houlzad kentañ a voe skignet war CBS d'ar 27 a viz Gwengolo 2012 ; an eil e miz Gwengolo 2013 ; an trede e miz Here 2014 ; ar pevare e miz Du 2015. Tremen a ra an traoù peurliesañ e kêr New York.

## An istor
Heuliañ a reer Holmes a zo o klask pareañ eus bezañ bet e dalc'h an dramm. A-raok e oa alier evit Scotland Yard ha bremañ e skoazell polis New York, an *[[New York Police Department]]*, en o enklaskoù.
Alies e sav jeu etrezañ hag ar c'habiten Thomas Gregson (Aidan Quinn) abalamour d'an nebeud a bled taolet gantañ ouzh reolennoù an enklaskoù polis. Doujañs o deus an eil evit egile koulskoude.

Gantañ e vez an Dr. Joan Watson a oa, da gentañ, e skoazellerez evit en em zizober diouzh an dramm. Evit se en doa gopred ar surjianez bet. Deuet eo bremañ da vezañ e zeskardez war ar vicher enklasker.

Kavout a reer evel-just tudenn e enebour padus ar c'helenner Moriarty, amañ ur vaouez (Jamie Moriarty) c'hoariet gant Natalie Dormer. Tudennoù all a gaver alies evel an enseller Marcus Bell (Jon Michael Hill) ha breur Holmes, Mycroft, c'hoariet gant Rhys Ifans, a glask lakaat anezhañ da zistreiñ da Vreizh-Veur.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* (en) Elementary war Internet Movie Database
* Elementary war Allociné
Columba

***Columba*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad ha tregont a ya d'ober ar genad :
* *[[Columba albinucha]]*,
* *[[Columba albitorques]]*,
* *[[Columba argentina]]*,
* *[[Columba arquatrix]]*,
* *Columba bollii* (kudon Bolle),
* *[[Columba delegorguei]]*
** *C. d. *'delegorguei*** ha ''sharpei'',
* ''[[Columba elphinstonii]]'',
* ''Columba eversmanni'' ([[dube lagad melen]]),
* ''[[Columba guinea]]''
** ''C. g. '''guinea*** ha *phaeonota*,
* *[[Columba hodgsonii]]*,
* *[[Columba iriditorques]]*,
* *[[Columba janthina]]*
** *C. j. *'janthina***, ''nitens'' ha ''stejnegeri'',
* † ''[[Columba jouyi]]'' (aet da get),
* ''Columba junoniae'' ([[kudon lore]]),
* ''[[Columba larvata]]''
** ''C. l. bronzina'', ''inornata'', ''jacksoni'', ***larvata***, ''principalis'', ''samaliyae'' ha ''simplex'',
* ''[[Columba leucomela]]'',
* ''[[Columba leuconota]]''
** ''C. l. gradaria'' ha ***leuconota***,
* ''Columba livia'' ([[dube]])
** ''C. l. dakhlae'', ''gaddi'', ''gymnocycla'', ''intermedia'', ***livia***, ''neglecta'', ''palaestinae'', ''schimperi'' ha ''targia'',
* ''[[Columba malherbii]]'',
* ''Columba oenas'' ([[koulm c'hlas]])
** ''C. o. '''oenas*** ha *yarkandensis*,
* *[[Columba oliviae]]*,
* *[[Columba pallidiceps]]*,
* *[[Columba palumboides]]*,
* *Columba palumbus* (kudon)
** *C. p. azorica*, *casiotis*, *iranica*, *maderensis* (†) ha ***palumbus***,
* *[[Columba pollenii]]*,
* *[[Columba pulchricollis]]*,
* *[[Columba punicea]]*,
* *Columba rupestris* (dube tarroz)
** *C. r. *'rupestris*** ha ''turkestanica'',
* ''[[Columba sjostedti]]'',
* ''[[Columba thomensis]]'',
* ''[[Columba torringtoniae]]'',
* ''Columba trocaz'' ([[kudon Madeira]]),
* ''[[Columba unicincta]]'',
* † ''[[Columba versicolor]]'' (aet da get),
* ''[[Columba vitiensis]]''
** ''C. v. anthracina'', ''castaneiceps'', ''godmanae'' (†), ''griseogularis'', ''halmaheira'', ''hypoenochroa'', ''leopoldi'', ''metallica'' ha ***vitiensis**'.

Un isspesad ha daou-ugent (41), bev hiziv an deiz c'hoazh, en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Nuit de Noël (Maupassant)

***Nuit de Noël*** (*Noz Nedeleg*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
* ***Nuit de Noël*** a oa bet embannet e *[[Le Gaulois]]* ar 25 a viz Kerzu 1882.
* Adembannet e oa bet e 1883 en eil embannadur an dastumad ''Mademoiselle Fifi'', da greskiñ al levr.

## An danevell
Henri Templier a gont petra a oa c'hoarvezet gantañ ur wech da noz Nedeleg.
Phapitreron

***Phapitreron*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Phapitreron amethystinus]]*
** *P. a. amethystinus*, *P. a. frontalis*, *P. a. imeldae* ha *P. a. maculipectus*,
* *[[Phapitreron brunneiceps]]*,
* *[[Phapitreron cinereiceps]]*, 
* *[[Phapitreron leucotis]]*
** *P. l. brevirostris*, *P. l. leucotis*, *P. l. nigrorum* ha *P. l. occipitalis*.

Emañ brosezat ar genad e Filipinez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Réveil

**Réveil** (*Dihun* e brezhoneg) pe **Le Réveil** (*An Dihun*) zo anv meur a dra.

## Lennegezh
* *[[Réveil (danevell)]]*', danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.
* *[[Le Réveil (Hervieu)|Le Réveil]]*, pezh c'hoari gant Paul Hervieu.

## Kazetennoù

### 
* *[[Le Nouveau Réveil]]* : pemdezieg.

### 
* *[[Réveil wallon]]* : savet e kêr Riège en 1907
* *[[Le Réveil, revue mensuelle de littérature et d'art]]*, kelaouenn e Gent etre 1892 ha 1896.

### 
* *[[Le Réveil (France)|Le Réveil]]* : savet gant Charles Delescluze en 1868 .
* *[[Le Réveil du peuple (kelaouenn)|Le Réveil du peuple]]* : kelaouenn eus an tu dehou pellañ
* *[[Le Réveil normand]]* : sizhunieg 
* *[[Le Réveil du Vivarais]]* : sizhunieg en Annonay

### 
* *[[Le Réveil (Québec)|Le Réveil]]*, e Saguenay-Lac-Saint-Jean

### 
* *[[Le Réveil anarchiste]]* : kelaouenn etre 1900 ha 1946 e Genève.
Une ruse

***Une ruse*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
*Une ruse* a oa bet embannet e *[[Gil Blas]]* ar 25 a viz Gwengolo 1882, sinet Maufrigneuse, da gentañ. Bloaz goude, e 1883, e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad ''Mademoiselle Fifi''.

## An danevell
Ur medisin zo o komz gant ur glañvourez, enebet ouzh an avoultriezh.
Le Docteur Héraclius Gloss

***Le Docteur Héraclius Gloss*** zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet e *[[La Revue de Paris]]* e 1921, pell war-lerc'h e varv e 1893.

## Istor
E div lodenn e voe embannet *Le Docteur Héraclius Gloss* e *La Revue de Paris* e 1921 : 
*al lodenn gentañ d'ar 15 a viz du,
*an eil lodenn d'ar 1añ a viz Kerzu 1921.
Krediñ a reer e oa un oberenn yaouankiz, savet pa oa pemp bloaz warn-ugent an oberour, war-dro 1875.
Timișoara

**Timișoara** (roumaneg; *Temesvár* en hungareg, *Temeswar* en alamaneg; *Темишвар/Temišvar* e serbeg) a zo ur gêr vras e kornaoueg Roumania. 319 279 a dud a oa o vevañ enni e 2011, da lavaret eo an trede brasañ kêr eus ar vro. E-pad pell e oa ur gêr meur a bobl o vevañ enni, hag en  da skouer eo an Alamaned a oa an niverusañ (54,57% e 1880), ha bremañ eo kalz disteroc'h o niver (1,37% hepken). Disteraet a-galz eo ivez an niver a Yuzevien (7% e 1930, 0,11% bremañ). An niver a Hungared a save da 5,12% e 2011. Er bloaz 1880 ne save an niver a Roumaned nemet da 13% eus an hollad, pa dapont 87% bremañ.

## Liammoù diavaez

*   Lec'hienn ofisiel
Forever (stirad skinwel)

**Forever** a zo ur stirad skinwel amerikan a 22 rann a 42 munutenn pep hini krouet gant Matt Miller. Skignet eo bet etre an 22 a viz Gwengolo 2014 hag ar 5 a viz Mae 2015 war ABC er Stadoù-Unanet. Bet eo bet skignet e Frañs etre ar 25 a viz Ebrel 2015 hag ar 16 a viz Mezheven 2015 war TF1.

### An Istor
An Dr. Henry Morgan (Ioan Gruffudd) a zo ur mezeg-lezenn e Kêr New York hag a studi ar c'helanoù evit diskoulmañ aferioù muntroù met ivez evit kavout un diskoulm d'e saviad : divarvel eo. Ur mallozh hervezañ. Abaoe e varv kentañ 200 vloaz zo pa oa mezeg war war ul lestr a genwerzh tric'horn o klask dieubiñ sklaved, e steuz diouzhtu bep tro ma varv. Distreiñ a ra Henry d'ar vuhez, noazh rann, en tostañ takad dour, pezh a zegas trubuilh dezhañ ur wech an amzer. Ne gosha ket ken ha paket en deus a-hed e vuhez hir ur skiant prenet dispar hag ur varregezh dreist da arsellet. Kemm a ra e vuhez pa gej gant al letanant Jo Martinez (Alana de la Garza) eus polis New York (New York Police Department). Souezhet eo al letanant gant e varregezhioù ha goulenn a ra sikour digantañ evit hec'h enklaskoù.

N'eus nemet un den hag oar ez eo Henry divarvel : an hendraour Abe (Judd Hirsch). Advabed oa bet gant Henry hag e wreg, Abigail, aet da Anaon bremañ, goude m'o doe kavet anezhañ en ur C'hamp distruj e-kerzh an eil Brezel Bed.

Harellet e vez Henry gant "Adam",un den divarvel all a lavar bezañ un 2,000 bloaz bennak.

### Aktourien

*Ioan Gruffudd : Dr Henry Morgan
*Judd Hirsch : Abraham « Abe » Morgan
*Alana de la Garza : letenant Jo Martinez
*Lorraine Toussaint : letenant Joanna Reece
*Donnie Keshawarz : letenant Mike Hanson
*Joel David Moore : Lucas Wahl (skoazeller Henry)
*MacKenzie Mauzy : Abigail Morgan (yaouank)
*Janet Zarish : Abigail Morgan (koshoc'h)
*Dominic Wergeland : Abe (yaouank)
*Burn Gorman : Adam / Lewis Farber

### A-zivout ar stirad
Urzhiet eo bet ur film-stur d'an 23 a viz Genver 2014, gant ABC ez ofisiel. Savet eo bet gant Matthew Miller.

D'an 8 a viz Mae 2014 e c'hourc'hemenn ABC ar stirad goude bezañ gwelet ar film-stur hag ur c'houlzad klok a 22 rann d'ar 7 a viz Du 2014.

Echuiñ a ra ez ofisiel ar stirad d'ar 7 a viz Mae 2015 peogwir ne rae ket berzh a-walc'h daoust d'an toullad tud bezañ savet enep ar freuzidigezh-se.
Dasyprocta fuliginosa

***Dasyprocta fuliginosa*** a zo ur spesad krignerien eus kerentiad an Dasyproctidae hag a vev e kornôg Amazonia.

## Liammoù diavaez
* ''Dasyprocta fuliginosa'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.
Leptotila

***Leptotila*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Leptotila battyi]]*
** *L. b. battyi* ha *L. b. malae*,
* *[[Leptotila cassinii]]*
** *L. c. cassinii*, *L. c. cerviniventris* ha *L. c. rufinucha*,
* *[[Leptotila conoveri]]*,
* *[[Leptotila jamaicensis]]*
** *L. j. collaris*, *L. j. gaumeri*, *L. j. jamaicensis* ha *L. j. neoxena*,
* *[[Leptotila megalura]]*,
* *[[Leptotila ochraceiventris]]*,
* *[[Leptotila pallida]]*,
* *[[Leptotila plumbeiceps]]*
** *L. p. notia* ha *L. p. plumbeiceps*,
* *[[Leptotila rufaxilla]]*
** *L. r. bahiae*, *L. r. dubusi*, *L. r. hellmayri*, *L. r. pallidipectus*, *L. r. reichenbachii* ha *L. r. rufaxilla*,
* *[[Leptotila verreauxi]]*
** *L. v. angelica*, *L. v. approximans*, *L. v. bangsi*, *L. v. brasiliensis*, *L. v. capitalis*, *L. v. chalcauchenia*, *L. v. decipiens*, *L. v. decolor*, *L. v. fulviventris*, *L. v. hernandezi*, *L. v. nuttingi*, *L. v. tobagensis* ha *L. v. verreauxi*,
* *[[Leptotila wellsi]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Aplopelia larvata

***Aplopelia larvata*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba Larvata* da gentañ-penn (e 1809) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled, frouezh bihan ha greun.

## Rummatadur
Renket eo bet gant *IOC World Bird List* er genad *[[Columba]]* evel *[[Columba larvata]]*.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Aplopelia larvata bronzina*, en Etiopia ha gevred Soudan,
* *Aplopelia larvata inornata*, eus Sierra Leone da Liberia, gevred Nigeria, Kameroun, Gabon,
* *Aplopelia larvata larvata*, eus kreisteiz Soudan da Ouganda, kornôg Tanzania, Malawi ha Suafrika,
* *Aplopelia larvata principalis*, e Príncipe (Pleg-mor Ginea).

## Liammoù diavaez
*  ''Aplopelia larvata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aplopelia larvata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ally McBeal (stirad skinwel)

**Ally McBeal** a zo ur stirad skinwel stadunanat a 5 koulzad, 112 rann a 44 munutenn pep hini, bet krouet gant David E. Kelley. Skignet eo bet da gentañ etre an 8 a viz Gwengolo 1997 hag an 20 a viz Mae 2002 gant ar rouedad FOX.

Skignet eo bet e Frañs adalek ar 24 a viz C'hwevrer 1998 war Téva, adalek ar 25 a viz Du 1998 war M6 hag adalek ar 25 a viz Eost 2014 war RTL9. 

### An danvez
Tremen a ra an traoù en un embregerezh breutaerien eus Boston. En ur metoù pinvidik. Trelatet eo an holl dudennoù o kregiñ gant an dudenn bennañ, un alvokadez a tregont vloaz leun a faltazi betek kaout gweledigezhioù, Ally McBeal. 

Meur a senenn a-bouez en diavaez eus al lez-varn a dremen pe e privezioù paotred ha merc'hed an embregerezh pe er bar darempredet gant an alvokidi goude o devezhioù labour. 

Kalz eus a rannoù a zo savet war un darempred etre an aferioù a dremen el lez-varn ha karantezioù un tamm diroll izili an embregezeh. Brudet eo ar stirad evit komzoù dibrenn an tudennoù, ur fent un tamm luziet tost eus an diskiantegezh a-wechoù ha dibrenn alies. 

### Aktourien ha tudennoù

*Calista Flockhart a zo Ally McBeal (amañ e Deauville e 2009) 
*Greg Germann a zo Richard Fish
*Peter MacNicol a zo John Cage
*Jane Krakowski a zo Elaine Vassal
*Gil Bellows a zo Billy Thomas (1997-2000)
*Courtney Thorne-Smith a zo Georgia Thomas (1997-2000)
*Lisa Nicole Carson a zo Renée Raddick (1997-2001)
*Portia de Rossi a zo Nelle Porter (1998-2002)
*Lucy Liu a zo Ling Woo (1998-2002)
*Hayden Panettiere a zo Maddie Harrington (2002)
*Robert Downey Jr. a zo Larry Paul (2000-2001)
*James LeGros a zo Mark Albert (2000-2001)
*Tracey Ullman a zo Dr Tracy Clark (1998-1999)
*Vonda Shepard a c'hoari he roll
*Regina Hall a zo Greta Lipp (2001-2002)
*Josh Hopkins a zo Raymond Milbury (2002)
*Julianne Nicholson a zo Jenny Shaw (2001-2002)
*James Marsden a zoGlenn Foy (2001-2002)
*Albert Hall a zo ar barner Seymore Walsh
*John Michael Higgins a zoSteven Milter (2001-2002)
*Taye Diggs a zo Jackson Duper (2001)
Zosterops maderaspatanus

***Zosterops maderaspatanus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Zosteropidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Zosterops maderaspatanus *'maderaspatanus**', e Madagaskar hag Inizi Glorieuses (er-maez da walarn Madagaskar),	
* *Z. m. menaiensis*, en atoll Cosmoledo hag Astove (mervent Sechelez),
* *Z. m. voeltzkowi*, en Enez Europa, (er-maez da vervent Madagaskar).

## Notennoù ha daveennoù
À cheval

***À cheval*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
*À cheval* a oa bet embannet e *[[Le Gaulois]]* ar 14 a viz Genver 1883. Er memes bloaz e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad ''Mademoiselle Fifi''.

## An danevell
Gribelin zo un den eus an noblañs hogen diarc'hant, prest da stourm evit e enor. Un deiz e tiskar ur vaouez gant e varc'h.
Le Voleur (Maupassant)

***Le Voleur*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
*Le Voleur* a oa bet embannet e *[[Gil Blas]]* an 21 a viz Mezheven 1882, ha sinet Maufrigneuse. Er memes bloaz e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad ''Mademoiselle Fifi''.

## An danevell
Tri den yaouank mezv a gav ul laer en ti unan anezhe.
La Fenêtre (Maupassant)

***La Fenêtre*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
Embannet e oa bet La Fenêtre e *[[Gil Blas]]* an 10 a viz Gouhere 1883, sinet gant an anv-pluenn Maufrigneuse.

En 1888 e oa bet embannet en dastumad ''Le Rosier de Madame Husson'', ha danevell diwezhañ al levr e oa.

## An danevell
Emañ an aotrou de Brives o kontañ penaos en deus goulennet he dorn digant un intañvez koant, an itron de Jadelle.

## Pennadoù kar
* Dastumadoù danevelloù Guy de Maupassant

## Notennoù
* [La Fenêtre](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Rosier_de_Madame_Husson_(recueil,_Ollendorff_1902)/La_Fenêtre)