open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valkirienn

**Valkirienn** (eus *valkyrja* (liester : *valkyrur*), eus *val* (lazhañ) ha *kyrja* (dibab)), da lavaret eo : ar re a zibab ar re varv) a reer eus gwerc'hezed-brezelourezed e mojennoù Skandinavia. Servijout a reont Odin, hag eñ e penn an doueed. Gwisket e vez ar valkiriezed gant houarnwiskoù, kas a reont brezelioù hag e lazhont brezelourien. Ene ar vrezelourien galonekañ a gasont d'ar Valhall, palez bras Odin. Eno e teu ar vrezelourien da vezañ einherjar. Ar vrezelourien-se a zo sañset stourm a-gevret gant Odin pa vo erru mare Ragnarök. Valkiriezed zo o deus ur perzh bras e mojennoù Skandinavia.

## Displegadurioù

N'eo ket splann an diforc'h etre ar valkiriezed hag an Norned. Skuld, da skouer, a zo ezel eus an daou rummad.
En arz a-vremañ e vez diskouezet alies valkiriezed evel gwerc'hezed brav war varc'h. Padal ez eo ur c'henning bleiz a vez implijet gant ar valkiriezed, ha neket ur marc'h. Ar valkiriezed a varc'hekae kentoc'h bandennadoù bleizi a ruze war an dachennoù emgann e-touez korfoù ar vrezelourien.
Alies e seblant ar valkiriezed bezañ keñveriet gant ar brini, loened a gaver alies e mojennoù Skandinavia (da skouer Hugin ha Munin, an div vran a vez kludet war zivskoaz Odin). 

## Anvioù all

### ''Óskmær''
*Óskmær* a zo savet diwar *mær* : « plac'h yaouank», « gwerc'hez», hag *ósk* : « c'hoant», « het ». Ral eo ar ger-se, ha tost eo eus Ce *óskamær*, « gwerc'hez dibabet » (gant Odin). Ar ger-se a implijer evit a sell ouzh Brynhild en *[[Oddrúnargrátr]]* hag evit a sell ouzh Hljód er *[[Völsunga]]*.

### ''Óðins meyjar''
A-wechoù e kaver *Óðins meyjar* (« gwerc'hezed Odin ») e-lec'h valkiriezed. Ar ger-se a gaver e-barzh *[[þula]]*.

## Ar valkiriezed pennañ

Freya eo ar valkirienn bennañ. En he maner *Sessrumne* (diazezet e Folkvang) e tegemer ar vrezelourien varv, ha sturiañ a raio anezho devezh emgann Ragnarök.

* Brynhildr a gaver e saga *[[Völsunga]]*.
* Hildr a gaver e mojenn Hedin ha Högni, er *[[Ragnarsdrápa]]* hag en *[[Edda]]*.
* Sigrdrífa a gaver er *[[Sigrdrífumál]]*.
* Sigrún a gaver en *[[Helgakviða Hundingsbana II]]*.
* Sváva a gaver en *[[Helgakviða Hjörvarðssonar]]*.
* Ölrún, Svanhvít, hag Alvitr a gaver e-barzh *[[Völundarkvida]]*.
* Thrúd, merc'h Thor.
Gunnr (hag a zo meneget er Rök Runestone) ha Skögul (a zo meneget en ur skrid runoù eus an XIIIvet kantved e Bergen) a zo ivez valkiriezed pouezus.

## E bed ar sevenadur
Meur a oberenn arzel (taolennoù, delwennoù, operaoù) a zo diazezet war dodenn ar valkirienn. Er sevenadur pobl (bannoù-treset, c'hoarioù video, skinwel) e kaver valkiriezed ivez.

* [[Die Walkyrie]] * (1870) eo anvet eil lodenn " Der Ring des Nibelungen ", bet savet gant Richard Wagner.

## Notennoù
Bifrost

**Bifrost** (a-wechoù ivez **Asbru**, da lavaret eo pont an Ased) a zo ur pont-kanevedenn a gaver e mojennoù Skandinavia. Ul liamm eo etre an douar (Midgard) ha bed an doueed (Asgard), an Ased, o deus savet anezhan. Tri liv nemetken a zo er ganevedenn-se. A-hed an amzer e vez entanet Bifrost, evel-se ne c'hell ket ar ramzed bale warni. Solutoc'h evit forzh pe savadur all eo ar pont-se, a-hervez, hag he gward Heimdall a vir ouzh an enebourien a dremen. koulskoude e lavarer e kouezho en e boull pa vo treuzet gant mibien Muspellheim da vare Ragnarök. Mibien Muspellheim a ranko neuze neuiñ a-benn treuziñ ar stêrioù-meur.

Meneget eo en Edda e gwerzennoù, savet en  diwar mammennoù koshoc'h, hag en Edda e komz-plaen, skrivet gant Snorri Sturluson, hag e barzhoniezh ar skalded.
Brozhig berr-berr

**Brozhig berr-berr** a vez graet eus ur seurt dilhad damheñvel ouzh ur vrozh nemet n'eo ket graet evit gwiskañ kalz a dra, ha berroc'h eget ur vrozh verr eo.
Peurvuiañ ne vez ket gwall ledanoc'h eget ur gouriz, ken ne dap ket izeloc'h evit ar vragez, ne c'holo ket ar penn a-dreñv en e bezh a-wechoù, ma vez gwelet traoñ an divfeskenn zoken. 

## Skeudennoù

Miniskirt1.jpg|Brozh verrik
Sheila Mello.jpg|Brozhig berr-berr
CSD 2006 Cologne sexy 6.jpg|Brozhig berroc'h eget berr


## Pennadoù kar
*Brozh verr
*Sae verr
Christoffer Wilhelm Eckersberg

**Christoffer Wilhelm Eckersberg** a oa ul livour danat, ganet d'an 2 a viz Genver 1783, ha marvet d'an 22 a viz Gouhere 1853. Studiañ a reas e vicher gant Jacques-Louis David e Pariz. 

## Livadurioù


Image:Eckersberg, C.W.- Portræt af modellen Maddalena eller Anna Maria Uhden.jpg|*Poltred Anna Maria Magnani*
Image:Baldr dead by Eckersberg.jpg|*Marv Baldr*, 1817
Image:C W Eckersberg 1841 - Kvinde foran et spejl.jpg|* Maouez oc'h en em walc'hiñ *, 1837


## Levrlennadur
* Betsy Rosasco, *Christoffer wilhelm Eckersberg's Ulysses Fleeing Polyphemus : A painting by a danish student of Jacques-Louis David in 1812* p.23 ; Record of the Art Museum, Princeton University, volume 65 2006
Sae verr

Ur **sae verr** zo ur sae a wisk ar c'horf adalek an divskoaz peurvuiañ, ha ne dap ket izeloc'h eget ar pennoù-glin. Gallout a bezañ divilgin, pe gant milginoù, berr pe hir. Gallout a ra bezañ ledan pe strizh. 

Pa vez berr-berr ar sae avat e c'haller en em c'houlenn hag ur sae eo c'hoazh.

Ur fazi bras eo, a-hervez, droukveskañ sae verr ha brozh verr. 

## Skeudennoù

Restr:Mini-skirts at wedding - c1972.JPG|Un eured e kreisteizBro-Saoz war-dro 1972
Skeudenn:IveteSangalo.jpg|Ivete Sangalo, kanerez vrazilian, gant ur sae berr he diaraog ha hir he diadreñv. 
Restr:Beyonce.jpg| Beyoncé Knowles.
Restr:Bebe Feather Dress 2008.jpg|Ur sae verr e pluñv
Restr:Bebe Mini Dress 2008.jpg|Ur sae verr gant poulounez
Restr:Bundesarchiv Bild 183-2000-0110-500, BDM, Gymnastikvorführung.jpg| Korfembregerezh en Alamagn an Trede Reich, e 1941Sae verr dre ret.


## Pennadoù kar
*Brozh verr
*Brozhig berr-berr
Sae

Ur **sae** zo ur pezh dilhad gwisket gant ar merc'hed, hag a dap eus an divskoaz betek an daouufern, pe izeloc'h, pa vez hir, ha betek an daoulin, pe uheloc'h, pa vez berroc'h. 

A-wechoù koulskoude e vez saeoù ha ne dapont ket adalek an divgazel. Evit diskouez ar bruched int graet.

Ar milginoù a c'hall bout hir pe verr, met gallout a ra ur sae bout divilgin ivez. Lod saeoù a zo digor a-walc'h war ar c'hrubuilh evit damziskouez an divvronn ; lod all c'hoazh zo digor war ar c'hostez evit diskouez an divhar. 

Bravoc'h e kaver ar saeoù eget ar brozhioù peurvuiañ. Liesliv e vezont aliesoc'h, ha stummoù a bep seurt a vez dezho. C'heuc'hoc'h int ivez : pa'z eer d'un eured pe d'ur fest a bouez pe divoas e vo gwisket saeoù kentoc'h eget brozhioù.

## Istor
Saeoù kaer a blij d'ar binvidien gwiskañ, ha diskouez o finvidigezh ganto. Gwechall e veze gwriet perlez ha bravigoù war ar saeoù kaerañ, broderezh ha dantelezh outo, hag a-wechoù neud arc'hant pe aour. 

## Saeoù kaer

Skeudenn:Bronzino - Eleonora di Toledo col figlio Giovanni - Google Art Project.jpg|Eleonora di Toledo, XVIvet kantved
Skeudenn:Koningin marie-antoinette.jpg|Ar rouanez c'hall Marie-Antoinette, saeet hir, dispak he c'hrubuilh, XVIIIvet kantved.
Skeudenn:Irene Castle Ball Gown before 1917.jpg|Sae korollerez, 1917
Image:Alicejoyce1926full.jpg|Alice Joyce en ur sae flapper e 1926.
Image:Bride1929.jpg|Ur sae-eured e 1929
Image:Dirndl.jpg|Plac'h gant un dirndl, sae siwar ar maez en Aostria.
Image:Monica Bellucci (cannesPhotoCall)-.jpg|Monica Bellucci o tougen ur sae a dap betek he divgazel.
Image:Gisele Bundchen2.jpg|Gisèle Bündchen en ur sae divilgin, digor-frank war ar c'hostez.
Skeudenn:Preprom.jpg|Saeoù hir a bep liv
Skeudenn:Kimono2.jpg|Kimono
Skeudenn:Bride-groom-kiss.jpg|Sae-eured, 2007


## Pennadoù kar
* Brozh
* Sae verr
* Sae-reun
Brozh

Ur **vrozh** zo ur pezh dilhad-plac'h a dap eus an dargreiz betek an daouufern pa vez hir, betek an daoulin pa vez berr. Pa vez berroc'h c'hoazh e komzer eus brozhig berr-berr. 

Dont a rafe ar brozhioù, pe brezhier, eus ar saeoù gwisket en Henamzer hag a vije bet berraet. 

## Paotred
Ral e vez gwelout paotred gant brozhioù. E Bro-Skos avat e c'hoarvez aliesoc'h: kilt a vez graet eus ar vrozh-se deuet da vout un arouez broadel.

## Amzer
Hiroc'h pe verroc'h e vez douget ar vrozh hervez ar c'houlz-bloaz, pe hervez pelec'h ha pegoulz e vodouget, hervez oad an dougerez ivez alies.

## Pennadoù kar
*brozh verr
*brozhig berr-berr
*goueledenn
*pareo
*sarong

## Brozhioù

A-line_skirt.jpg|Brozh skañv, douget en hañv.
Dirndl-2011.JPG|An Dirndl zo ur sae eus Bavaria gant un davañjer
Natasha Bedingfield.jpg|Brozh verr
Black_watch_kilt.JPG|Kilt Blackwatch.
Microskirt2.jpg|Brozhig berr-berr
PencilSkirt_LaceupBoots_WideBelt.jpg|Brozh hir, ha gouriz ledan. 
PoodleSkirtTwirl.jpg|*[[Poodle skirt]]*
Khmer_Traditional_Dancing.jpg|*[[Sampot]]*
Leia Belly Dancing.jpg|Seblant a vrozh
Nymph in the woods.jpg|Nimfenn er goadeg
Arigell

Un **arigell**, pe **ere-loer**, zo ur pezh dilhad-dindan, ur seizenn a-wechoù, a veze staget gwechall, gant ar merc'hed evel gant ar baotred, en-dro d'o gar, a-us d'o glin, pe dindanañ, da zerc'hel o loer. 

### Gerdarzh
*Meneget eo ar ger *arigell* e Geriadur Gregor, evel un adstumm eus *garigell*, diwar *gar*, *garig*. *Ere-loer* zo meneget gantañ ivez.
*E Geriadur Favereau e kaver ivez *liamm-loer, poell-loer, stag-loer*.

## Istor
*Urzh ar C'harigell.

Er XVIIvet ha XVIIIvet kantved e veze staget seizennoù a bep liv ha brizilhonoù ouzh ar garigelloù.

## Garigell ar plac'h nevez
En un eured e vez kaoz a-wechoù eus *garigell ar plac'h nevez* (pe *kabestr eured*, hervez Geriadur Favereau), ur seurt seizenn a glaske ar baotred laerezh diwar morzhed ar plac'h nevez e-kerzh ar pred-eured. 
 

## Kuzhiadell

Ur guzhiadell e c'hall ar c'harigell bezañ gant merc'hed zo evit lakaat flaskadig (kontamm pe hini kreñv), pe kontellig.

## Pennadoù kar
*Gouriz-garigelloù

### Gerioù damheñvel

*Karrigell
*Jaritell
*Skoazigell
Càrradal

**Càrradal** (e gouezeleg; *Carradale* e saozneg) zo ur gêriadenn en aod reter ledenez Cinn Tìre (“Kintyre” e saozneg), e Bro-Skos, dirak An Caolas Branndanach (“Kilbrannan Sound”) hag aod kornôk Enez Arainn, ur 17 km eus Ceann Loch Chille Chiarain.

Er  ha  e oa kouerien ha pesketaerien war-dro Càrradal. Pa deuas al listri dre vurezh e choment a-sav e Càrradal war o hent eus Ceann Loch Chille Chiarain da-vetek Glasgow, adalek ar bloavezhioù 1830 ken fin an Eil brezel-bed. 

## Liammoù
*The Carradale Goat
*Carradale Camera Club
*Carradale Golf Club
Omnis comparatio claudicat

**Omnis comparatio claudicat** a zo ul lavar latin, implijet er gwir, hag a dalvez : «* An holl skouerioù zo kamm *». Diskouez a ra n'haller ket diazezañ ur poellata pe ur brouenn war un heñvelder pe ur geñveriadenn. 

E brezhoneg e lavarer ivez: *Heñveladur n'eo ket abeg asur*.
Loer

Ul **loer** zo ur pezh dilhad da wiskañ an troad hag ul lodenn eus ar c'har : a-wechoù betek dindan ar penn-glin, a-wechoù betek krec'h ar vorzhed. 

Gwechall e veze gwisket **loeroù** gant paotred koulz ha gant merc'hed. Hiriv avat int graet evit merc'hed. Gwechall ivez e vezent graet e gloan, seiz pe satin, ha hiriv e niloñs peurvuiañ.

An diaezamant gant al loeroù eo penaos o derc'hel. Implijet e vez *ereoù* pe *boelloù*, a vez graet meur a anv anezho : *doug-loeroù, [[ere-loer]]où, poell-loeroù, [[garigell]].* 

## Istor

Adalek ar Grennamzer e veze gwisket ar c'horf penn-da-benn : loeroù evit an daoudroad, ha bragoù evit an divhar. 

E 1939 e voe graet al loeroù niloñs kentañ. Ur mell araokadenn, pa ne vezent ket drailhet ken aes hag ar re seiz a gouste ker-ruz. Pa zilestras ar soudarded stadunanat e 1944 en Europa e oa gante loeroù niloñs, en o seier, a vil-vern.

## Luc'hskeudennoù
### Gwazed

Kilt311.jpg|Den eus Bro-Skos gant e loeroù gloan gwenn, 2006


### Maouezed

Nylon stockings.jpg|Loeroù niloñs
Silk stockings.jpg|Loeroù seiz


## Livadurioù

François Clouet 004.jpg|Charlez IXFrançois Clouet, 1566
Prince Charles the Future Charles I by Robert Peake, 1613. (University of Cambridge).jpg|Charlez Iañ Bro-SaozRobert Peake, 1613


## Pennadoù-kar
* Berrloer
* Loeroù-gaol
* Garigell
La Perla

**La Perla**, ar berlezenn, zo un anv a gaver e lec'hanvadurezh ar broioù spagnek.

#### 
**La Perla*, un toull-bac'h kuzh e-pad ar Brezel Lous (Guerra Sucia).
**La Perla del Once*, un ostaleri *rock* e kêr Buenos Aires 
**La Perla* un draezhenn e Mar del Plata.
* *Barrio La Perla*, ur c'harter e kêr Témperley, a zo er Partido de Lomas de Zamora, unan eus ar 134 partido a zo e Proviñs Buenos Aires.

#### 
* La Perla, Chihuahua, 
* La Perla, Veracruz,
* Guadalajara (Mec'hiko), kêrbenn stad Jalisco, lesanvet *La Perla del Occidente*.

## E broioù all
* La Perla (distrig), e Perou
* La Perla, San Juan, Puerto Rico, e San Juan e Puerto Rico
*Puntarenas, e Costa Rica, lesanvet *La Perla del Pacifico* (perlezenn ar Meurvor Habask)
*Guayaquil, en Ecuador, lesanvet *La Perla del Pacifico* ivez, Ur meurvor perlez eo ar Meurvor Habask.

## Tud
*La Perla de Cádiz, kanerez spagnol

## Traoù all
* *[[La perla]],* ur film mec'hikan diwar romant John Steinbeck *[[The Pearl]]*.
* La Perla (dilhad), zo ur gompagnunezh italian a ra dilhad-dindan e Bologna.
*Ar *Fiat Perla*, ur c'harr graet gant Fiat.

## Gwelout ivez
*Pearl
Berrloer

Ur **verrloer** zo ur seurt dilhad graet da wiskañ an troad, an ufern, ha lodenn izelañ ar c'har. Pep a verrloer a vez lakaet war an daoudroad. En ur re loeroù eo heñvel an troad kleiz hag an troad dehoù. . Douget e vez al loeroù e-barzh botoù.

Ganto ouzhpenn-se e klasker:
* aesaat d'an troad e-barzh ur votez 
* tommañ an troad
* derc'hel an troad naet
* dastum an dour-c'hwezh
Tud zo a gav ivez a bouez bezañ diouzh ar c'hiz.

## Dour-c'hwezh

Kontañ a reer 250,000 gwagrenn c'hwezhañ en treid hag e ver ur 1/4 litrad c'hwezh anezho bemdez Gant al loeroù e vez dastumet ar c'hwezh ha ne chom ket er botoù. 
Pa vez yen e c'haller tennañ al loeroù hag ar mouested war un dro hag evel-se digreskiñ an dañjer da skornañ an treid. 

## Istor

## Oberiañ
Gant meur a zanvez e vez graet ar berrloeroù: kotoñs, niloñs, gloan, poliester, akrilik, .

## Loereier a bep seurt

Graet e vez berrloereier a bep seurt ment. Darn a sav betek an ufern, re all betek ar c'hof-gar. Darn a vez da zougen bemdez, re all evit sportoù.

## Mezh ar berrloeroù
Tud zo, krennarded peurvuiañ, a fell dezho kuzhat o berrloeroù, evel pa vijent dilhad dizenorus pe vezhus. Neuze seul verroc'h seul welloc'h: klask a reont reiñ da grediñ d'ar re a daolfe pled ouzh seurt traoù ne wiskont ket a verrloeroù.

Kement-se a deufe eus ar soñj eo pe *cheuc'h* (fallat tra) pe *giz kozh* ar berrloeroù. Hervez tud zo int dilhad stag ouzh al lifreoù-skol (met n'eus ket anezho e Breizh), pe ouzh doareoù merc'hed, ur merk a wander er bed kriz-mañ. Koulskoude ne seblantket ur merk a wander loereier ar c'hoarierien rugbi, met e-lec'h ma vez kaoz a c'hiz ne vez ket a lec'h d'ar poell.

## Dantelezh

Tud all er c'hontrol a blij dezho lakaat berrloeroù dantelezh, ha diskouez anezho.

## Ment ar berrloeroù
* *Gwelout: [[ment ar botoù]]*.

Berrloeroù zo ne dapont ket uheloc'h eget an daouufern, re all petek ar penn-glin. Ar re a dap uheloc'h a zo loeroù.

## Gwelout ivez
* loer
* loeroù-gaol

## Notennoù
Æðelred Iañ Wessex

**Æðelred I**(c. 840 – 23 Ebrel 871) a oa pevare mab Ethelwulf Wessex ha breur kozh Alfred Meur. Roue Bro-Saoz e oa Æðelred marteze, met n'eo ket sklaer hag-eñ e tellez an titl rak en amzer-se e oa disrannet Bro-Saoz e meur a rouantelezh, ha ne oa ket anavezet gant un darn anezho.

Da roue Wessex ha Kent ez eas goude marv e vreur Ethelbert III e 865. Dimezet e oa bet gant Wulfrdida ha daou vab en-doe. E-pad darn vras e ren e stourmas ouzh an Daniz o doa aloubet bro-Saoz. D'ar 4 a viz Genver 871 e voe faezhet ganto en Emgann Reading. Gouestl e voe da adstrollañ ul lu, avat, hag un trec'h bras a c'hounezas en Emgann Ashdown. Ne voe ket a-walc'h da aretiñ ar Vikinged, avat ha faezhet e voe en Emgann Basing ha lazhet d'an 23 a viz ebrel 871 en Emgann Merton
Emgann Merton

Emgann Merton a enebas d'an 23 a viz ebrel 871 rouantelezh Wessex ouzh ul lu viking. Faezhet e voe tud Wessex ha lazhet e voe ar roue Æðelred I Wessex. Dianav eo lec'hiadur an emgann met meur a lec'h a oa bet kinniget evel Merton e Londrez, Merton en Oxfordshire, Marden e Wiltshire pe Martin e Dorset.

## Liammoù diavaez

*
*
*
*
Tanichthys micagemmae

**Tanichthys micagemmae** a zo ur spesad pesked dour dous eus kerentiad ar cyprinidae. Dizoloet e oa bet e 2001 e Ster Be Hai e Viêt-nam.

Gant Tanichthys albonubes eo an ezel nemetañ eus genad Tanichthys.

## Daveoù
*
Mil

**Mil** zo ur ger brezhonek, meur a ster dezhañ.

## [[Jedoniezh]]
;Niveriñ
Mil zo un niver aroueziet dre 1 000 ; diwarnañ ez eo deveret ar gerioù "milion", "milimilion" ha "miliard".
**Mil* (μιλς) e oa anv 1/1000 eus 1 Lur Kiprenez gwechall.
;Yezh
Talvezout a ra da sevel gerioù brezhonek all evel "milaon" (aon bras), "mildelienn" ha "milfer" (ar blantenn *Achillea millefolium* he anv skiantel) ha "milendall".

## [[Hed]]où
*1 mil-tir = 1 609 metr (e Kanada, er Rouantelezh-Unanet hae Stadoù-Unanet Amerika).
*1 mil-mor = 1/60 eus un derez ledred =1 852 metr.

## [[Loenoniezh]]
Kement ha "loen" e talvez *mil* ivez, alese an anvioù "blotvil", "euzhvil", "milgi", "morvil", "stlejvil".

Ur milvezeg a ra war-dro yec'hed al loened.

## [[Lu]]
.mil (evit *military* e saozneg, "milourel") zo un domani evit lec'hiennoù internet Armeoù ar Stadoù-Unanet.

## Pennadoù kar
*kilo
Clouet

**Clouet** zo un anv-tiegezh gallek.

* **[[Jean Clouet]]** (1480-1541), livour gall, ha tad François Clouet.
* **[[François Clouet]]** (war-dro 1515-1572), mab da Jean Clouet, livour e lez ar rouaned c'hall.
* **[[Jean Clouet (senedour)|Jean Clouet]]** (1921-2008), politikour ha senedour gall .

## Pennadoù kar
*Cloué
Jean Clouet

**Jean** (pe **Janet**) **Clouet** (Brusel 1480-Pariz 1541) a oa ul livour eus Izelvroioù Bourgogn, hag a labouras e lez ar roue gall er  kantved. Tad e oa da François Clouet.

## Tresadennoù

Image:Cardinal de Lorraine.jpg|*[[Charles de Lorraine (1524-1574)|Charles de Lorraine]]*, kardinal
Image:Guillaume Gouffier, Seigneur de Bonnivet.jpg|*[[Guillaume Gouffier de Bonnivet]]*
Skeudenn:Odet de Coligny.jpg|*Odet de Coligny*, kardinal
Skeudenn:Jean de Brosse.jpg|Poltred Jean de Brosse, dug Étampes
Skeudenn:Anne de Pisseleu, femme de Jean de Brosse, duc d'Etampes.jpg|Anne de Pisseleu, dugez Étampes, pried Jean de Brosse, ha serc'h ar roue gall Frañsez Iañ
Image:Clouet_Renee_Duchess_of_Ferrara.jpg|*[[Renée Bro-C'hall]]*, merc'h da Anna Vreizh, c'hoar-gaer Frañsez Iañ, dugez Ferrara. 
Image:Anne de Montmorency (1530).jpg|*[[Anne de Montmorency]]*, konestabl.


## Taolennoù

Image:Guillaume Budé by Jean Clouet.jpg|*[[Guillaume Budé]]*
Image:Marguerite d'Angoulême by Jean Clouet.jpg|*[[Marguerite de France (1492-1549)|Marguerite d'Angoulême]]*
Image:Claude of Lorraine.JPG|*[[Claude de Lorraine|Claude de Lorraine, dug Guise]]*


## Levrlennadur
*Cécile Scailliérez, *François Ier par Clouet*, Musées Nationaux, 1996

## Liammoù diavaez
* Les Clouet, gant  A. Zvereva, arzistorourez
*  Jean Clouet en Artcyclopedia
Anne de Pisseleu

**Anne de Pisseleu**, **dugez Étampes**, ganet e 1508, ha marvet war-lerc'h 1575, a oa pried Jean de Brosse ha serc'h ar roue gall Frañsez Iañ.


Image:AnnedePisseleuCorneilledeLyon.jpg|Poltred Anne de Pisseleu gant Corneille de Lyon.
Skeudenn:Anne de Pisseleu.jpg|Poltred Anne de Pisseleu gant François Clouet.
Republik islamek

**Republik islamek** a reer eus meur a stad er bed muzulman, en o zouez, Pakistan, Iran, Afganistan ha Maouritania. Kemerout a reas Pakistan an titl en e vonreizh e 1956, Maouritania d'an 28 a viz Du 1958 hag Iran goude Dispac'h Iran 1979. D'ur republik islamek eo aet Afganistan goude diskar gouarnamant an Dalebaned. Daoust m'o deus an holl riezoù-se an hevelep titl ez eo disheñvel-bras o doare gouarnamant avat.
Stard-kof

Ur **stard-kof** zo ur pezh dilhad a servij da stardañ ar c'hof, da lavarout eo hini ar merc'hed, hag o revr kement hag ober, evit kuzhat lodennoù re dev o c'horf. Kemeret en deus lec'h ar c'horfkenn. 

Ne blij ket ar seurt dilhad d'ar baotred dre ma kuzhont sioù korfoù ar merc'hed ouzh o daoulagad. 

Stardoù-kof evit paotred zo ivez, met implijet e vezont abalamour d'o yec'hed, ha n'eo ket evit koantaat.

Gourizoù-kof zo a-hend-all evit ar gwragez brazezet pa vez re dev o c'hof ha diaes da zougen.

## Liammoù diavaez
*Ul lec'had gouestlet d'ar stardoù-kof koantik:
Bedotiidae

Ar **Bedotiidae** a zo ur c'herentiad a besked kavet e Madagaskar hepken. Ennañ ez eus daou c'henad : Bedotia ha Rheocles
Ergativel-akuzativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **ergativel-akuzativel** (e saozneg: *ergative-accusative* pe *tripartite*) evit komz eus ur steudadur morfologel-kevreadurezhel pa vez merket gant ar vorfologiezh ha/pe ar gevreadurezh pep doare arguzenn en un doare disheñvel diouzh ar re all, da lâret eo:

Renadenn (O) pe gouzañver (P) ur verb tranzitivel merket en un doare disheñvel diouzh arguzenn nemeti ur verb amdranzitivel (S: ar rener) merket en un doare disheñvel diouzh graer (A) ur verb tranzitivel.

Da skouer evit ar yezhoù implijet gante troadoù:

* An troad akuzativel: merk renadenn ar verboù tranzitivel
* An troad ergativel: merk graer ar verboù tranzitivel
* An troad amdranzitivel: merk rener ar verboù amdranzitivel

Ral-tre eo yezhoù a-seurt-se, en o zouez yezh ar Nez Percé, merket an troad ergativel gant al lostger *-nim,* an troad akuzativel gant *-ne,* hag ar merk mann evit an traod amdranzitivel. 

## Gwelit ivez:
Damergativelezh

## Daveennoù
* Nez Perce Verb Morphology
Geriadur ar brezhoneg a-vremañ

**Geriadur ar brezhoneg a-vremañ** zo ur geriadur divyezhek, brezhonek-gallek ha gallek-brezhonek, savet gant Francis Favereau, hag embannet gant Skol Vreizh e 1992. Meur a advoulladur zo bet goude, ar 5vet er bloavezh 2000. 

## Roll an embannadurioù
*Embannadur 1añ : 1992.
*2l embannadur : 1993.
*3de embannadur : 1995.
*4re embannadur : 1997.
*5vet embannadur : 2000.

## Geriadurioù bihan
Doareoù bihanoc'h a zo savet diwar ar *Geriadur ar brezhoneg a-vremañ*:
**Geriadur krenn ar brezhoneg a-vremañ*
**Geriadurig ar brezhoneg a-vremañ*

## Liamm diavaez
*  http://geriadurbrasfavereau.monsite-orange.fr
Gouriz-garigelloù

Ur **gouriz-garigelloù**, pe **doug-garigelloù**, zo ur pezh dilhad-dindan evit ar merc'hed, anezhañ ur seurt gouriz lakaet a-us d'an divlez, ha garigelloù staget outañ, da zerc'hel loeroù. Ne vez douget nemet gant ar merc'hed a wisk loeroù eta.

## Istor ha mojenn
N'eo ket gwir ar vojenn e vije bet ijinet gant Gustave Eiffel.

E gwirionez eo bet ijinet en 1876 gant Féréol Dedieu, un oberour korfkennoù, abalamour ma veze kavet diaes ha diyac'h gant maouezed zo dougen ar garigelloù kozh a zalc'he o loeroù hag a vire ouzh ar tremen gwad en o gwazhied. Met ar garigelloù giz nevez, stag ouzh ar gorfkenn ne vezent ket kavet brav a-walc'h, hag e Bro-Saoz hepken eo e rejont berzh adalek 1893.

Paul Poiret, kemener-meur er bloavezhioù 1930, a vrudas ar gouriz, met skeudenn ar film *[[Der Blaue Engel]]* (An ael glas) ma weler Marlene Dietrich o tiskouez he divhar hag he gouriz-garigelloù a vrudas anezhañ muioc'h c'hoazh. 
E-kerzh an eil brezel-bed ne voa ket kaoz anezhañ nemeur, ne oa ket troet an dud gant ar c'hiz kement-se. Goude ar brezel e veze skignet o loeroù niloñs gant Stadunaniz, ha brud fall a deuas war ar garigelloù hag o gouriz: arouez ar gisti e oant deuet da vezañ.

Pa zeuas giz ar vrozhig berr-berr er bloavezhioù 1960 ne soñjed ken nemet el loeroù-gaol. E-maez ar c'hiz e oa aet gouriz ha garigelloù, met gant Chantal Thomass e voe klasket reiñ ton adarre d'an dilhad-dindan hoalus evit ar maouezed a-zoare. Adalek ar bloavezhioù 1980 ne reas o brud nemet kreskiñ.

## Filmoù
Filmoù zo o deus graet brud d'ar gouriz-garigelloù: *[[Der Blaue Engel]]* evel-just, pe *[[Tacones lejanos]]* (gant Pedro Almodóvar) ma weler gwazed o wikañ seurt dilhad. En ur film kalz disteroc'h, *[[Lunes de fiel]]*, e weler Emmanuelle Seigner o wiskañ an dilhad-dindan-se graet, evit-doare da vagañ sorc'hennoù gwazed, o wiskañ loeroù ha gouriz-garigelloù dindan he mantell-c'hlav.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Claire Mabrut, Vincent Le Bee, *Les dessous chics*, Hugo & Compagnie, 2005 
* oberour dianav, *Lingerie*, Parkstone, 2005 
* Liliane Sztajn, *Histoires du porte-jarretelles*, La Sirène Sources, « Sirène Beaux Livres », 1996 
* *Les dessous du porte-jarretelles*, Briand/Laffont 
* Heike M Behrens, Gisela Böth, Uwe Meiners: Korsetts und Nylonstrümpfe
Pallava

Ar **Pallava** (Tamileg பல்லவர்) a oa ur rouantelezh kozh su India. N'eo ket sklaer o orin met lakaat a reas an dierniezh he c'hêrbenn e Kanchipuram er  kent aloubiñ ar vro delougouat hag un darn eus ar vro damilat. Faezhet e voent gant ar Chola er  hag aet da get e oant un tammig goude-se. Ar roue diwezhañ, Aparajitavarma a voe faezhet gant ar roue Chola e 890.

## Liammoù diavaez

Ar Pallava
Damergativelezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **damergativelezh** (saozneg : *split ergativity*) evit komz eus ur steudadur morfologel-kevreadurezhel kemmesk kavet e yezhoù 'zo implijet gante ur frammadur ergativel-absolutivel e degouezhioù 'zo hag ur framamdur morfologel-kevreadurezhel all, peurliesañ nominativel-akuzativel e degouezhioù yezhadurel resis all. 

E gwirionez eo damergativel an darn vrasañ eus ar yezhoù renket dre voas e-touez ar yezhoù ergativel-absolutivel kentoc'h evit yezhoù ergativel-rik.

Setu roll an abegoù pennañ evit ober gant an eil steudadur pe egile en degouezh-mañ'n-degouezh er yezhoù damergativel.
# Kemmañ a c'hell implij an steudadur pe egile abalamour da vezañs ur "perzhiad-diviz" (saoz. *discourse participant*), da lâret eo ar c'hentañ pe an eil gour ("me"/"ni"; "te"/"c'hwi"a first or second person). Da skouer, an dyirbaleg komzet en Aostralia a ra gant ar steudadur ergativel en holl kenarroudoù yezhadurel nemet pa implijet ar c'hentañ pe an eil gour en diviz, ha neuze e ra gant ar steudadr akuzativel. Tennañ a ra an abeg-mañ d'ar fed ma reer dave d'un dra vev pe get, un elfenn a-bouez dre vras e yezhadurel an dyirbaleg.
# Kemmañ a c'hell ivez implij an eil steudadur pe egile hervez amzer pe arvez ar verb. Ar yezhoù indez-iraniek, da skouer, a laka un diforc'h etre implij ar steudadur ergativel pe akuzativel hervez ma implijer an arvez ledan, implijet gant ar steudadur akuzativel, diouzh un tu pe strizh, implijet gant ar steudadur ergativel, diouzh an tu all. 
# E yezhoù aostrenezek 'zo, en o zouez ar sinaogoroeg, e vez implijet ar steudadur ergativel evit a sell ouzh an troadoù keit ha ma reont gant ar steudadur akuzativel evit frammadurioù kevreadurezhel.
# E yezhoù evel an dakatoeg e vez merket arguzenn verboù aktivel, da skouer "redek", en hevelep doare hag evit ar verboù tranzitivel dres evel er yezhoù akuzativel, keit ha ma vez merket arguzenn verboù stadel (nann-aktivel), da skouer "bezañ en e sav" en hevelep doare ha renadenn ur verb tranzitivel dres evel er yezhoù ergativel. Un isrummad eus ar yezhoù aktivel-stadel eo yezhoù a seurt-se, anvet yezhoù damaktivel (saoz. *split-S language).

==Skouer: an hindeg==
An [[hindeg]]-[[ourdoueg]] a implij ar steudadur ergativel evit merkañ [[rener (yezhadur)|rener]] ar [[verb tranzitivel|verboù tranzitivel]] en arvez strizh en [[tu-gra]] hag ar steudadur akuzativel en degouezhioù all, pa vez merket ar rener gant an [[troad nominativel]], da skouer :
:लड़का किताब ख़रीदता है
:*laṛka kitāb xarīdtā hai*
:paotr.Msg.NOMINATIVEL levr.NOMINATIVEL.Fsg prenañ.BOAZ.Msg eo.BREMAÑ
:"Ar paotr a bren ul levr"

:लड़के-ने किताब ख़रीदी
:*laṛke-ne kitāb xarīdī''
:paotr.Msg-ERGATIVEL levr.NOMINATIVEL.Fsg prenañ.STRIZH.Fsg
:"Ar paotr a brenas ul levr"

## Gwelit ivez
*Yezh ergativel-akuzativel

## Notennoù
Roll ar Pennoù Stad e 457

## Afrika

***Rouantelezh ar [[Vandaled]]** - Geiseric, Roue ar Vandaled (428-477)

## Amerika

***[[Palenque]]** - "Casper", Ajaw Palenque (435-487)

## Azia
* Sina Tierniezhioù Su & Norzh
** **[[Liu Song]]** - Impalaer Xiaowu, Impalaer Liu Song (454-464) 
** **[[Wei an Norzh]]** - Impalar Wencheng, Impalaer Wei an Norzh (452-465)
* **[[Impalaeriezh Gupta]]** - Skanda Gupta, Impalaer Gupta (455-467)
* **[[Japan]]** - Marevezh Kofun Impalaer Yūryaku Impalaer Japan - (c.456-c.479)
***[[Pallava]]** Simha Varman II, Roue Pallava(438-460)
***[[Korea]]** (Prantad an teir rouantelezh)
****[[Baekje]]** - Gaero, Roue Baekje (454-475)
****[[Goguryeo]]** - Jangsu, Roue Goguryeo (413-490)
****[[Silla]]** - Nulji, Roue Silla (417-458)

## Europa

***[[Rouantelezh Kent]]** 
**Hengest, Roue Kent (c. 455-488)
**Horsa, Roue Kent (c. 455-488)

***[[Burgonded]]**
** Gundioc, Roue ar Vurgonded (436-473)
** o stourm ouzh Chilperic I (443-c.480)

***[[Impalaeriezh Bizañs]]** -
**St. Marcian, Impalaer Bizañs (450-457)
**Leo I, Impalaer Bizañs (457-474)
***[[Iwerzhon]]** - Lóegaire mac Néill, Roue Uhel Iwerzhon (479-503)
***[[Italia]]** - Odoaker, Roue Italia (476-493)
***[[Franked Salian]]** - Childeric I, Roue ar Franked (457-481)
***[[Vizigoted]]** - Theodoric III, Roue ar Vizigoted (466-484)
***[[Impalaeriezh Roman]]** - Majorian, Impalaer Roman (457-461)

## Reter Nesañ

***[[Impalaeriezh Sasanid]]** - Peroz I, Impalaer Sasanid (457-484)
**Yazdegerd II, Impalaer Sasanid (438-457)
**Hormizd III, Impalaer Sasanid (457-459)
**Peroz I, Impalaer Sasanid (457-484)

]
Majorian

**Flavius Iulius Valerius Maiorianus**, pe **Majorian** (420 - 7 a viz Eost 461) a oa impalaer roman ar C'hornôg eus 457 da 461. Eñ eo an impalaer diwezhañ a vrezelas c'hoazh er pezh a chome eus an impalaeriezh da neuze (Italia, kreisteiz Gallia, aod kreizdouarel Hispania).

Brudet e voe evel jeneral ha trec'her war ar Franked hag an Alemanni. C'hwec'h miz goude ma oa bet kaset Avitus kuit eus ar galloud e voe embannet da impalaer gant Ricimer, ar pezh a voe abeg a dabut gant impalaer ar reter Leon Iañ a wele anezhañ evel ur skraper.

Goude bezañ diarbennet un argad gant ar Vandaled e Campania e prestas ul lu vras a c'hoprsoudarded c'herman da aloubiñ Afrika. Faezhañ a reas Teodorig II, roue ar Vizigoted ha gantañ e kevreas da argasiñ ar Vandaled. Tra m'edo o treuziñ Spagn avat, e voe distrujet e vorlu dre dreitouriezh. Tost asur eo e oa Ricimer e-unan a gelaouas ar vandaled evit ma vefe riset an oberiadur-brezel.

Hervez an istorour saoz Edward Gibbon, "*[Majorian] presents the welcome discovery of a great and heroic character, such as sometimes arise, in a degenerate age, to vindicate the honour of the human species*".

## Kouezhadenn ha marv
Distroadet e voe gant emsavadeg e soudarded d'ar 7 a viz Eost 461 e Lombardia. Un irienn a oa bet kaset da benn gant Ricimer. Hennezh, barbar patricius ha magister militum, o profitañ e oa pell an impalaer diouzh Italia, en doa strollet tro-dro dezhañ enebourien an aristokratelezh roman. Lezennoù Maiorianus o devoa diskouezet dezho e oa un impalaer gwirion prest da adsevel un impalaeriezh kreñv met a save neuze a-enep o interestoù. 

Goude bezañ chomet en Arelate, e lec'h pennañ e-fin an oberiadur-brezel a-enep ar Vandaled en Hispania, Majorian a zivodas e lu goprsoudarded barbared hag ambrouget gant nebeut gwarded a zistroas da Roma. Erruet eno, e soñje dezhañ kenderc'hel gant ar reizhadurioù ret. Ricimer a yeas da gejañ gantañ ambrouget gant ur bagad soudarded; ar magister militum a gejas gant an impalaer e-kichen Tortona (tal-kichen Piacenza, lec'h ma oa bet muntret Avitus). Harzet e voe ha distroadet d'an 3 a viz Eost. 

An impalaer a voe tennet dezhañ e dilhad hag e gurunenn, skoet ha jahinet. Goude pemp devezh, Majorian a voe dibennet e-kichen ar stêr Iria (d'ar 7 a viz Eost 461). Oadet e oa a 40 vloaz ha bet impalaer e-pad pevar bloaz.

## Un impalaer re kempenn
E-fin e ren Majorian a oa rivinet, e holl arc'hant a oa bet implijet evit adsevel an impalaeriezh ha reiñ nerzh d'al lu roman. Dre forzh klask adreizhañ al lezennoù hag an impalaeriezh e oa savet interestoù lies a-enep dezhañ. Ouzhpenn da-se Ricimer a oa dipitet o welet e teue e gañfard a-benn war goust e brud dezhañ.
Reiñ bronn

**Reiñ [[bronn]]** eo an doare naturel istorel ha yac'h da vagañ ar vugale nevez c'hanet hag ar vugale vihanañ. Peurvuiañ e vez graet gant ar vamm a ro bronn d'he bugel e-pad c'hwec'h miz pe muioc'h. A-wechoù e veze roet bronn gant ur vagerez. 

## Doare yac'h

## Magerezed
Pa n'halle ket ar vamm, pe pa ne fell ket dezhi, e kemere ur vagerez gwechall.
Gwechall e veze kemeret merc'hed diwar ar maez da vagañ bugale an tiegezhioù pinvidik er c'hêrioù ha tier noblañsed. Pa n'o deveze ket laezh ken e vezent skarzhet. 

## Pod-sunig
Hiziv e vez maget ar vugale gant laezh ouzh ur pod-sunig. Gallout a ra an tadoù magañ o bugale evel-se.

## Tennañ laezh

Maouezed zo o devez re a laezh hag a ro anezhañ. Neuze e vez tennet laezh gant ur mekanik.

## Levrlennadur
* Elisabeth Badinter. Le conflit, la femme et la mère, 2010. Hervez an oberourez ez a ar magañ bugale kontrol da zieubiñ ar merc'hed.

## Taolennoù

Skeudenn:Leonardo da Vinci attributed - Madonna Litta.jpg|Gwerc'hez Vari o vagañ ar Mabig Jezuz, gant Giovanni Antonio Boltraffio
Restr:Albrecht Dürer 059.jpg|*Gwerc'hez gant ar Mabig Jezuz*, livet gant Albrecht Dürer, etre 1500-1503, 24 × 18 cm, Kunsthistorisches Museum, Vienna.]]
Milgin

Ar **vilgin** eo al lodenn eus an dilhad a wisk ar vrec'h. Milginoù hir ha berr a zo. Dilhad zo a vez milginoù hir outo: mantelloù, dilhad-glav, dilhad-erc'h. Dilhad zo a vez milginoù berr outo: rochedoù, hivizoù. Dilhad *divilgin* zo ivez.

Pa vez komzet eus ur bragoù e vez graet anv eus garennoù, ha n'eo ket milginoù.

## Porpant kalet
Pa vez lakaet ur porpant-kalet da ur c'hlañvour e vez skoulmet ar milginoù, pe war ar c'hof, pe ouzh ar c'hein, evit mirout outañ a en em c'hloazañ.

## Skeudennoù

Image:Hortus Deliciarum Grammatica.jpg| Grammatica, en *Hortus Deliciarum*, XIIvet kantved.
Trumpetärm. Modern för båda könen under olika perioder av medeltiden.
Image:William Hogarth 052.jpg|*Poltred an eskob Benjamin Hoadly*, gant William Hogarth. Milginoù brav gantañ. 
Image:Leg of mutton sleeve.jpg|Patrom ur vilgin, 1900.
Skeudenn:Zwangsjacke Leinen01 2002-01-09.jpg|Milginoù ur porpant-kalet.
Manga

**Manga** a zo ur ger a gaver e meur a yezh, hag e lec'hanvadurezh meur a vro.

## Traoù
* *[[Manga (bannoù-treset)|manga]]* zo ur ger japanek a vez graet eus bannoù-treset

* *manga* zo ur ger tamilek, hag anezhañ e teu ar ger brezhonek mangez;

## Lec'hanvadurezh
* Manga, Burkina Faso
* Manga, Republik Kreizafrika
* Manga, Minas Gerais, e Brazil
hag ivez 
* La Manga, e Spagn

## Tud
* Mangas Coloradas (1793?-1863), penn Apache.

## Gwelout ivez
* Mango
Porpant-kalet

Ur porpant-kalet zo ur seurt porpant a vez lakaet da glañvourien zo pa vezont dañjerus ouzh ar re all pe outo o-unan. Skoulmet e vez ar milginoù, pe war ar c'hof, pe ouzh ar c'hein, evit mirout outo a c'hloazañ den.
Fundoshi

Ar ***fundoshi*** ( 褌) zo ur pezh dilhad-dindan istorel evit ar baotred e Japan, anezhañ un tamm lien hir pevarc'hornek.
Steudadur aostronezek

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **steudadur aostronezek** pe **steudadur filipinezek** evit komz eus ur steudadur morfologel-kevreadurezhel kemmesk, implijet gantañ war-un dro elfennoù o tennañ d'an daou doare steudadur pennañ: ar steudadur ergativel-absolutivel hag ar steudadur nominativel-akuzativel.

Kavet e vez ar steudadur-mañ er yezhoù aostonezek komzet er Filipinez, Borneo, Taiwan ha Madagaskar.

Alies e vez komzet en degouezh-mañ eus tuioù: an tu-gra hag an tu-gouzañv, met e gwirionez n'eo ket tuioù rak div arguzenn bennañ ez eus e pep degouezh a gwell e komz eus frammadurioù "distegnet gant ar graer" (AT: saoz. "*agent trigger*" pe "*actor focus*") evit ar frammadurioù a denn d'ar steudadur akuzativel diouzh un tu ha "distegnet gant ar gouzañver" (PT: saoz. "*patient trigger*" pe "*undergoer focus*" evit ar frammadurioù a denn d'ar steudadur ergativel diouzh an tu all. Ar PT eo an doare steudadur diazez er yezhoù-mañ peurliesañ. 

Koulz er steudadur PT hag er steudadur AT ez eus div arguzenn bennañ, implijet an hevelep merkadur morfologel evit nominativel ar steudadur AT hag evit absolutivel ar steudadur PT.

Tri degouezh diazez ez eus neuze:

Notenn:
E gwirionez ne glota ket penn-da-benn troadoù ar yezhoù filipinezek gant an troadoù er yezhoù all. Da skouer, daoust ha ma reer "nominativel" eus an troad anvet amañ "eeun" e klota kenkoulz all gant an troad "absolutivel". 

### Skouer: an tagalogeg

Setu ur skouer e tagalogeg, ur yezh implijet ganti ar steudadur aostronezek:

:
:"Al levr a voe lennet gant un den"
:
:"An den a lenn ul levr"
Split (pladenn)

**Split** (ger saoznek HAG a dalvez rannañ) a reer eus ur bladenn vras, pe ur bladenn EP pe c'hoazh ur bladenn vihan (*single*), enno tonioù savet gant daou, tri strollad pe ouzhpenn. Ar strolladoù-se a c'hall bezañ a orin eus ar memes bro, pe eus broioù disheñvel. Evel-se e vez rannet ar frejoù produiñ ha skignañ. Peurliesañ e vez aozet pladennoù split gant strolladoù sonerezh rock pe re sonerezh punk hag a zo o paouez kregiñ gant ar vicher.
Magerez

Ur **vagerez** zo ur vaouez a vag bugel ur vaouez all gant he laezh.
Hiriv e vez graet an anv-se eus ur vaouez a ziwall bugale vihan a-raok dezho bezañ en oad da vont d'ar skol. 

## Istor
Pa ne c'halle ket ur vamm magañ he bugel e roe anezhañ da vagañ d'ur vagerez. Kement-se a c'hoarveze pa veze ganet ouzhpenn ur bugel. Met e-touez an dud a renk uhel e oa ur c'hiz, a gozh, da reiñ ar vugale da vagañ. Evel-se e c'halle ar wreg bezañ prest buanoc'h da c'henel ur bugel all, un dra bouez pa ne oaket deuet a-benn da gaout ur mab. Ouzhpenn e veze fall evit ar yec'hed, hervez mojennoù zo, d'ar maouezed magañ. 

Ur c'hiz kozh eo eta reiñ bugale d'ur vagerez. Ar profed Mac'homed a zo bet maget evel-se ivez, hervez giz tud uhel e vro. 

A-wechoù e veze ar vagerez o chom e ti ar re he goprae, ma oant pinvidik, a-wechoù e tiwalle anezho en he zi. 

En XIXvet kantved e oa klask er c'hêrioù bras, evel Londrez pe Pariz, war-lerc'h magerezed yac'h diwar ar maez. 

## Anv-tiegezh
Kavout a reer an anvioù divyezhek *Le Magueresse* ha *Le Vagueresse*. 

## Liammoù
*: Diwar-benn magerezed e Breizh-Veur

## Skeudennoù

Skeudenn:Heinrich Zille Die Amme.jpg|*Die Amme* (ar vagerez), gant Heinrich Zille, 1904.
Skeudenn:Heinrich Zille Spreewald-Ammen.jpg|*Magerezed Spreewald*, gant Heinrich Zille.
Jav-sae

Ar **jav-sae** a oa un doare stern, graet e koad, a veze lakaet ouzh dargreiz ar maouezed a renk uhel, dindan o sae, er XVIvet kantved. Kement-se a roe d'ar sae, a veze gwisket war ar stern koad, stumm ur c'hloc'h peurliesañ. 

## Istor
Ijinet e oa bet ar jav-sae e Spagn, ha marteze e servije da guzhat e oa dougerez ar vaouez. 
Degaset e voe ar c'hiz eus Spagn da Saoz gant Catalina de Aragón pa zimezas d'ar priñs saoz Arzhur, mab henañ Herri VII e 1501. Berzh bras a reas eno. A-benn ar XVIIvet kantved, tra ma veze dilezet er broioù all, e oa deuet da vezañ ar guardainfante e Spagn, hag e oa ledanoc'h c'hoazh ha diaesoc'h da zougen. 

Un tamm heñvel e vo krinolinenn an , hep bezañ ken ledan avat.

## Fent
Krediñ a ra lod eo eus an amzer-se e teu an dro-lavar: *bro zo ganti*.
Guardainfante

**Guardainfante** eo an anv a vez graet eus ur sae a veze douget gant maouezed a renk uhel e Bro-Spagn er XVIvet ha XVIIvet kantved, hag a weler mat e taolennoù Diego Velázquez evel Las Meninas.

## Liamm diavaez
*El guardainfante
Areopagos

An **Areopagos**, pe **Areospagos** (eus Ἄρειος πάγος / *Áreios págos* e henc'hresianeg ), a oa *torgenn Ares* en Aten an Henamzer, er c'hornôg d'an Akropolis. Anv ar c'huzul a en em vode eno e oa ivez.


Ariospagos.jpg|Skalier da vont d'an Areopagos
Atene9654.jpg|An agora, gwelet eus an Areopagos
Prezegerien Attika

**Prezegerien Attika'', pe **an Dek Prezeger*', a reer eus 10 den eus ar  ha  kantved kent JK. Skrivet e voe o buhez gant un den a reer "[[pseudo-Ploutarc'hos]]" anezhañ. 

Kemm a c'hall o anvioù hervez an oberourien, met peurliesañ e tegemerer an dek anv roet gant [[Aristophanes Bizantion]] hag [[Aristarc'hos Samotraki]]:

* [[Antiphon]], an hini kentañ a voe embannet e brezegoù
* [[Andokides]], a gomz diwar e benn en e brezegoù,
* [[Demosthenes]], a voe politikour 
* [[Deinarc'hos]], a-du gant [[Makedonia]] 
* [[Aisc'hines]], enebour da Demosthenes
* [[Hypereides]], enebour da roue Makedonia, evel Demosthenes 
* [[Isaios]], a rae war-dro aferioù susit pe hêrezh 
* [[Isokrates]], al lezennour filozof
* [[Lykourgos]], enebour da roue Makedonia
* [[Lysias]], ispisialour ar pledeoù sivil

== Levrlennadur ==
* *Orationes Attici* [Prezegerien attek], e henc'hresianeg, troet e latin, gant Johann Georg Baiter, Ernst Anton Julius Ahrens ha [[Karl Müller (filologour)|Karl Müller]], [[Pariz]], 1846-1854, 2 levrenn (*Scriptorum Graecorum bibliotheca*, 27 ha 43) ([http://gallica.bnf.fr/Catalogue/noticesInd/FRBNF37272459.htm en linenn]).
*Smith, R.M. “A New Look at the Canon of the Ten Attic Orators.” *Mnemosyne* 48.1 (1995): 66-79.
*Todd, S.C. *The Oratory of Classical Greece: Volume 2''. Austin: University of Texas Press, 2000.

## Liamm diavaez
*  Buhez an dek prezeger
Yezh aktivel damsemantikel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **yezh aktivel damsemantikel** pe **yezh aktivel amgemm** (saoz.: *split-S language*) evit komz eus an doare yezh aktivel-stadel kavet an aliesañ ma vez isrannet an holl verboù tranzitivel hervez ma vez merket an arguzenn bennañ evel graer an ober (da lâret eo pa vez kaset da benn a-ratozh gantañ) pe evel ar gouzañver (pa vez kaset da benn en desped dezhañ).

Un abeg semantikel don ez eus neuze evit renkañ ur verb en rummad-mañ'r-rummad met rummadoù amgemm int kentoc'h evit tennañ war-eeun d'ar fed ma c'hell an hevelep ober bezañ kaset da benn a-ratozh-kaer pe get en degouezh-mañ'n-degouezh.

En ur yezh evel-hen, da skouer, ar verb "lonkañ" a vefe merket evel ur verb kaset da-benn a-drugarez da volontez ar graer, merket gant an troad agentivel (renet warnañ gant ar graer) daoust ha ma c'hell ar rener en degouezh-mañ'n-degouezh lonkañ a-ratozh-kaer pe get.

## Gwelit ivez:
* Yezh aktivel peursemantikel
Yezh aktivel peursemantikel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **yezh aktivel peursemantikel** pe **yezh aktivel kemm-digemm** (saoz.: *fluid-S language*) evit komz eus un doare yezh aktivel-stadel ma c'hell kemmañ a degouezh da degouezh merkadur resis arguzenn bennañ pep verboù tranzitivel, pe evel graer an ober (da lâret eo pa vez kaset da benn a-ratozh gantañ) pe evel ar gouzañver (pa vez kaset da benn en desped dezhañ abalamour da abgeoù semantikel-rik. 

An hini a gomz an hini eo a zo kiriek da dibab pe verkadur a glota ar gwellañ gant ar ver-mañ'r-verb e pep degouezh. 

En ur yezh evel-hen, da skouer, ar verb "lonkañ" a vefe merket gant an troad agentivel (renet warnañ gant ar graer)) en degouezhioù ma vez kaset da-benn an ober a-ratozh-kaer ha gant an troad patientivel (renet warnañ gant ar gouzañver) en degouezhioù all.

## Gwelit ivez:
* Yezh aktivel damsemantikel
Aristarc'hos

**Aristarc'hos** (Ἀρίσταρχος / *Arístarkhos* e henc'hresianeg, latinekaet en *Aristarchus*), zo un anv gresianek, ha dreist-holl hini pevar den: 

* Aristarc'hos Tegea a oa ur skrivagner hellazat eus ar ; 
* Aristarc'hos Samos (war-dro 310-230 kent JK) a oa ur steredoniour ha jedoniour hellazat eus an  ;
* Aristarc'hos Samothrake (war-dro 220-143 kent JK), a oa ur yezhadurour eus an .
* Aristarc'hos Thessaloniki a oa ur sant eus ar . 

## Steredoniezh
* (3999) Aristarchus, un asteroidenn
* Aristarchus, ur c'hrater war al Loar
Samothraki

**Samothraki** (Σαμοθράκη e henc'hresianeg), **Samothrake** e henc'hresianeg, zo un enezenn hellazat, e-maez da Drakia, e nomos Evros en hanternoz Mor Egea.  a dud a oa o chom enni e 2011.

## Istor
Trevadennet e voe gant tud Trakia moarvat da gentañ, gant re Eolia ha Ionia goude. Skoazell a roas tud Samothraki da Kserkses pa glaskas aloubiñ Hellaz.

Dalc'het e oa gant Venezia betek 1657 pa voe kemeret gant an Durked. E 1912 e voe roet da C'hres, kadarnaet gant Feur-emglev Bukarest e 1913.

## Gwelout ivez
*Nike Samothrake

## Luc'hskeudennoù

Image:Hora_Samothraki_2006.jpg|Hora Samothraki, dismantroù ar c'hastell
Image:Samothrace_Côte_Nord.jpg|Gwel eus an hanternoz war-zu an argoad
Image:Samothrace Sanctuaire1.jpg|Neved an Doueed
Aristarc'hos Samothrake

**Aristarc'hos Samothrake** (henc'hresianeg : Ἀρίσταρχος / *Arístarkhos*), ganet war-dro 220 kt JK ha marvet war-dro 143 kt JK, a oa ur yezhadurour en Aleksandria hag a studias pizh skridoù Homeros.

## Levrlennadur
*  Geoffrey S. Kirk, "Aristarchus and the scholia", in *The Iliad: a Commentary*, levrenn I (kanoù I-IV), Cambridge University Press, Cambridge, 1985, 2005 ; , p.&nbsp;38-43.
Lostenn

Ul **lostenn**, pe **sae-dindan**, pe **brozh-dindan**, zo ur pezh dilhad-dindan a vez lakaet gant ar merc'hed dindan ur sae ( *sae-dindan*) pa vez hir, pe dindan ur vrozh (*brozh-dindan*), pa vez berr.

Divilgin e vezont atav, skoazigelloù moan outo pa vezont hir. E niloñs, satin, seiz e vezont graet, dantelezh outo peurvuiañ.

War-dro 1890 e voe gwelet ar re gentañ. Tennañ a ra a-walc'h ar sae-dindan d'un hiviz-noz.

## Perak gwiskañ ur sae-dindan
Gwisket e vez al lostennoù pe dre ma'z int tommoc'h, pe dre ma'z eo re rust danvez ar saeoù d'ar c'hroc'hen, dreist-holl ar saeoù gloan, pe evit ma tivilho bravoc'h ar saeoù warno. Hag ivez evit mirout ouzh an dour-c'hwezh da labezañ ar saeoù koustus lakaet warno, pe evit mirout a ziskouez dilhad-dindan dindan ur sae re dreuzwelus.

## Sorc'hennoù gwazed
War a seblant ez eus un toullad gwazed sorc'hennet gant ar seurt dilhad-merc'hed pa vezont dantelezhet.

## Levrlennadur

* Barbier, Muriel & Boucher, Shazia (2003). *The Story of Lingerie*. Parkstone. ISBN 1-85995-804-4 
* Saint-Laurent, Cecil (1986). *The Great Book of Lingerie*. Academy editions. ISBN 0-85670-901-8

## Notenn
Pseudo-Ploutarc'hos

**Pseudo-Ploutarc'hos** zo un anv a reer hiziv eus an oberourien dizanv o dije skrivet oberennoù (pseudepigrapha) a veze lakaet war gont Ploutarc'hos a-raok. 

Darn eus an oberennoù-se zo bet lakaet en embannadurioù zo eus *[[Moralia]]* Ploutarc'hos. En o zouez:
* *Vitae decem oratorum*, buhezioù Dek Prezeger Aten an Henamzer, savet diwar Caecilius Calacte.
* *The Doctrines of the Philosophers*
* * Diwar-benn ar sonerezh *
* *[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/Parallela_Minora*.html Parallela Minora]*
* *Pro nobilitate*
* *Diwar-benn ar stêrioù*
* *De Homero*
* *De unius in re publica dominatione*

Holl int oberennoù savet un tamm goude amzer Ploutarc'hos, holl ivez int bet skrivet etre an  pe  kantved. 

Oberennoù zo lakaet war gont Ploutarc'hos a zo a orin krennamzerel en un doare anat, evel al lizher da Trajan.

## Levrlennadur
* Aalders G. J. D. "Plutarch or Pseudo-Plutarch ? The authorship of De unius in re publica dominatione" Mnemosyne XXXV (1982) :72-83 
* Boscherini, S. 1985 "A proposito della tradizione del Pro nobilitate pseudo-plutarcheo" in R. Cardini, E. Garin, L. C. Martinelli, G. Pascucci, eds., Tradizione classica e letteratura umanistica. Per Alessandro Perosa. Vol.I. II. (Humanistica.3.4.). (Roma): 651-660.
* Conti Bizzarro, Ferruccio "Note a Ps.-Plutarch. de musica" MCr 29 (1994): 259-261
* Hillgruber, Michael 1994 Die pseudoplutarchische Schrift De Homero. (Stuttgart).
* Jurado, E.A. Ramos 1990 "Quaestiones ps.-Plutarcheae" in Pérez Jimenez 1990: 123-126.
* Seeliger, Friedrich Konrad 1874 De Dionysio Halicarnassensi Plutarchi qui vulgo fertur in vitis decem oratorum auctore. Dissertation--Leipzig. (Budissae).
* Smith, Rebekah M. 1992 "Photius on the ten orators" GRBS 33: 159-189.
* Tieleman, Teun 1991 "Diogenes of Babylon and Stoic embryology: Ps. Plutarch, Plac. V 15.4 reconsidered." Mnemosyne 44: 106-125.

## Liammoù diavaez
* Levrlennadur diwar-benn Ploutarc'hos
Quedlinburg

**Quedlinbourg** zo ur gêr eus Alamagn e Saks-Anhalt.
22.185 den a oa o chom enni e 2006.

## Istor
Brudet e oa Abati Quedlinburg adalek ar Grennamzer. Kentañ meneg a gaver anezhi a oa en 922 en un donezon gant Herri an Evnetaer. Pa varvas Herri e teuas e intañvez Matilda Ringelheim da ziazezañ abati Quedlinburg, ur gumuniezh chaloniezed (*Frauenstift*) war duchenn ar c'hastell, ma veze kelennet merc'hed an dud uhel. 

## Gevelliñ
*  Aulnoye-Aymeries, departamant an Norzh, Bro-C'hall, abaoe 1961.

## Pennad kar
* Abati Quedlinburg