open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viruz

Ur **viruz** (liester : **viruzoù** pe **viruzioù**) zo ur parazit ha ne c'hell ket e lieskementiñ nemet e kelligoù ar boudoù-bev. Gouest eo da gontammiñ an holl vevien, loened, plant, bakteri hag *[[Archaea]]*.

Tremen 11 000 seurt {{spesad]] viruzoù zo anavezet , petra bennak ma vije milionoù anezhe moarvat. Viruzouriezh — ul lodenn eus ar c'harvevoniezh — a reer eus studi ar viruzoù.

Teir lodenn zo en ur viruz : genoù graet diwar TDN pe TRN, ur grogenn proteinek o wareziñ ar genoù hag ur c'holoenn lipidek. Kalz bihanoc'h eget ar bakteri eo ar viruz daoust ma'z eus lod anezho brasoc'h eget ar bakteri bihanañ.

A-benn lieskementiñ e rank ebarzhiañ e c'henoù e diabarzh genom an ostiz. Eztaolet e vez e broteinoù asambles ha proteinoù ar gellig ha dieubet viruzoù nevez pa darzh houmañ. 

## Notennoù ha daveennoù
Keith Haring

Ganet eo bet **Keith Allen Haring** d'ar 4 Mae 1958 e Reading e Pennsylvania ha marvet d'ar 16 C'hwevrer 1990 (d'e 31 bloaz) e New York. Arzour, tresour, livour ha kizellour eo er bloavezhioù 1980.

D'e 18 vloaz e heuilh kentelioù tresañ bruderezh en Ivy School of Professional Art e Pittsburgh met kavout a ra ne blij ket a-walc’h dezhañ, ha mont a ra neuze d'ober pezh a blij dezhañ ar muiañ : tresañ. Mougañ a ra buan er gêr-se ha divizout a ra mont kuit da New-York evit emgavout gant tud all. Pa erru eo en em enskriv er School of Visual Art (Skol an Arzoù Delvel). Klask a ra pleustriñ diskiblezhioù evel ar pegañ, al livañ, ar staliadurioù, ar video, hag all, met ar mod eztaol a gar ar gwellañ a zo tresañ c'hoazh. Ne ra morse berrdres ebet ha livañ a ra buan. En emgavout a ra gant arzourien ar vuhez “dindanzouar” e New-York evel Madonna ha Grace Jones. Ganto e ra kalz a ziskouezadegoù hag a arvestoù.

E 1988 e klev ez eo kontammet gant viruz an HAZA. En em deurel a ra er stourmoù a-enep d'ar c'hleñved-se. En ur lakaat e arz hag e vrud vat e servij ar stourm-se da lakaat ar gudenn war-wel.

Dont a ra a-benn da sikour ar vugale ha da harpañ ar strolladoù tud a stourm ouzh an HAZA. E c'hwevrer 1990, d'e 31 bloaz, e varv diwar rouestladoù diwar e gleñved.
Illadopsis cleaveri

***Illadopsis cleaveri*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.

Anvet e voe *Drymocataphus cleaveri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1874) gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e kornôg ha kornôg-kreiz Afrika :
* *Illadopsis cleaveri batesi*, eus gevred Nigeria da Republik Kreizafrikan ha Kongo,
* *I. c. cleaveri*, (Shelley, 1874), e Ghana,
* *I. c. johnsoni*, e Sierra Leone ha Liberia,
* *I. c. marchanti*, e Benin ha Nigeria,
* *I. c. poensis*, Bannerman, 1934, e Bioko.

## Liammoù diavaez
*  ''Illadopsis cleaveri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Illadopsis cleaveri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alcione

**Alcione** zo un anv-bihan portugalek.

## Orin
Diwar Alkione.

## Yezhoù all
**Alcíone*, e spagnoleg

## Tud
* Alcione Dias Nazareth, pe *Alcione* hepmui, ganet e 1947, kanerez vrazilian
* Alcione Mazzeo, aktourez vrazilian
* Alcione Sortica, skrivagner brazilian


Alcione durante espetáculo no Clube Português de Recife 2011-05-28.jpg|Ar ganerez *Alcione* e 2011.
Caco cachoeira do sul.jpg|Ar skrivagner *Alcione Sortica* e 2016.


## Oberennoù

* *Alcione*, gant Marin Marais e 1706.
* *Alcione*, pezh sonerezh gant João de Sousa Carvalho e 1787 .
Chesty Puller

**Lewis Burwell "Chesty" Puller** ganet d'ar 26 a viz Even 1898 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Here 1971 a oa ul letenant jeneral en United States Marine Corps a stourmas e-pad brezelioù guerilla Haiti ha Nicaragua, a gemeras perzh en Eil Brezel-bed hag e Brezel Korea.

Chesty Puller eo ar soudard Marine enoretañ en istor ar Stadoù Unanet. Puller a oa aet war e leve eus ar c'horfad Marines goude 37 vloaz servij oberiant e 1955. E Virginia e oa o vevañ.
## Yaouankiz
Puller a voe ganet e West Point, Virginia d'ar 26 a viz Even 1898, ar gerent a oa Matthew ha Martha Puller.
Cyanocorax dickeyi

***Cyanocorax dickeyi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Corvidae.

Anvet e voe *Cyanocorax dickeyi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1935) gant an evnoniour stadunanat Robert Thomas Moore (1882-1958) da zougen bri d'ar skiantour stadunanat Donald Ryder Dickey (1887-1932).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Brosezat eo ar spesad e kornôg Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Cyanocorax dickeyi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cyanocorax dickeyi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Feurioù-emglev Geneva

**Feurioù-emglev Geneva** (*Les Accords de Genève*) zo un heuliad emglevioù evit tizhout un arsav-brezel e brezel Indez-Sina, etre an Unvaniezh C'hall ha broadelourien Viet Nam gant Ho Chi Minh e-penn an emsaverien. Abaoe ar bloavezh 1946, e oa enebet ar Frañs ouzh ar Việt Minh met goude koll Kamp Dien Bien Phu e voe rediet an Unvaniezh C'hall da glask buan un doare da baouez gant ar brezel. Ar feur-emglev a voe sinet ez-ofisiel d'an 20 a viz Gouhere 1954 da hanternoz ha lakaet da dalvezout d'an 21 viz Gouhere 1954, e Geneva. E tu Bro-C'hall e oa ar jeneral Henri Delteil a oa kannad gouarnamant Mendès-France hag en tu all e oa kannaded eus Republik demokratel Viet Nam.
Notopholia corrusca

***Notopholia corrusca*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Notopholia* an hini eo.

Anvet e voe *L*[amprotornis] *corrusca* (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant ar skiantour finlandat Alexander von Nordmann (1803-1866).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha diwar sun-bleuñv, amprevaned ha loenedigoù all ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e reter ha gevred Afrika :
* *Notopholia corrusca corrusca*, (Nordmann, 1835), eus kreisteiz Somalia da reter Suafrika,
* *N. c. vaughani*, (Bannerman, 1926), e Pemba (un enezenn er-maez da dTanzania).

## Notennoù ha daveennoù
Paul-Yves Pezron

**Paul-Yves Pezron** (Henbont, 1639 pe 1640 - 1706) a oa ur manac'h ha yezhour breizhat.

## Oberennoù
*L'antiquité des temps rétablie contre les Juifs et les nouveaux chronologistes, Paris, Jean Boudot, 1687.
*Défense de l'antiquité des temps, où l'on soutient la tradition des Pères et des Églises, contre celle du Talmud, et où l'on fait voir la corruption de l'hébreu des Juifs, Paris, Jean Boudot, 1691.
*Essai d'un commentaire littéral et historique sur les Prophètes, Paris, Jean Boudot, 1693.
*Histoire évangélique confirmée par la judaïque et la romaine, Paris, Jean Boudot, 1696.
*Antiquité de la Nation et de la langue celtes autrement appelez Gaulois, Paris, Jean Boudot, 1703.
**The Antiquities of Nations; more particularly of the Celtae or Gauls, By Monsieur Pezron, troet gant David Jones. Londrez, Ballard ; Burrough, 1706.
*L'antiquité des temps rétablie contre les Juifs et les nouveaux chronologistes (eil embannadur), Paris, Gabriel Martin, 1704.

File:L'Antiquité des Tems Yves Pezron.jpg|Paul-Yves Pezron : *L'Antiquité des Tems rétablie et défenduë contre les juifs & les nouveaux chronologistes*, 1687, golo.
File:Antiquité de la Nation et de la langue des Celtes.jpg|Paul-Yves Pezron : *Antiquité de la Nation et de la langue des Celtes autrement appelez Gaulois*, 1703, golo.
The Elder Scrolls V: Skyrim

**The Elder Scrolls V: Skyrim** berraet e **Skyrim** zo ur c'hoari video roll doare bed digor sevenet gant ar studio Bethesda Game Studios hag embannet gant Bethesda Softworks. Ar pemvet rann ez eo d'an heuliad c'hoarioù video The Elder Scrolls, goude The Elder Scrolls IV: Oblivion. Skyrim a oa bet embannet dre ar bed holl d'an 11 a viz Du 2011 war Microsoft Windows, PlayStation 3, hag Xbox 360. Teir ouzhpennadur doare DLC a oa bet embannet: Dawnguard, Hearthfire, ha Dragonborn. Kendeuzet eo bet ar c'hoari diazez gant an holl DLC en embannadur The Elder Scrolls V: Skyrim – Legendary Edition, a oa bet embannet d'ar 7 a viz Even 2013 evit Europa. Un doare adsevel anvet The Elder Scrolls V: Skyrim – Special Edition a oa bet embannet war Windows, Xbox One, ha PlayStation 4 d'an 28 a viz Here 2016. An embannadur-se a oa deuet maez gant an holl DLC kement hag un adsevel eus ar grafikoù war letrinoù pe urzhiataer hag un aotre da sevel modoù (gant ostilhoù profet).

Istor pennañ Skyrim a vez savet tro-dro an dudenn krouet gant ar c'hoarier e-penn kentañ ar c'hoari ar pal a zo da drec'hiñ an aerouant Alduin the World-Eater, un aerouant a c'hellfe distrujañ ar bed hervez ur vojenn. Istor ar c'hoari a dremen 200 vloaz goude hini Oblivion en ur proviñs ijinet hini Skyrim.

E-pad ar c'hoari, ar c'hoari a rank echuiñ kefridioù ha gwellaat e dudenn. Ur bed dieub a ya d'ober ar c'hoari. ar c'hoarier a c'hell fiñval e lec'h ma dezhañ ha pa fell dezhañ. Ar bed-se a zo damm wirion gant anevaled, luskadoù an devezh... Evel en holl c'hoarioù an heuliad ar c'hoarier a c'hell seveniñ kefridioù an istor diazez pe gortoz a-raok mont gant an hent-se.

Skyrim a zo bet sevent dre implij al lusker c'hoari video Creation Engine, kemmet evit ar c'hoari. Ar skipailh sevenerien o doa choazet ur bed nemetken met liesoc'h evit na oa er c'hoarioù all Oblivion gant ar proviñs impalaeriel Cyrodiil. Ar produer Todd Howard en devoa embannet ne oa ket ken dedennus da gaout ar proviñs impalaeriel nemetken gwelloc'h e oa da gaout ul lec'h gant tiriadoù lies. 

Ar c'hoari a zo bet embannet gant un degemer c'hwek, ar vurutelladennoù a oa reoù bammet gant ar sevel an dudenn a c'heller sevel hervez c'hoantoù ar c'hoarier. Buruteladennoù fall a voe war ar c'hudennoù teknikel pa voe embannet. Kentañ sizhun an embann e voe kaset 7 milion kopienn d'ar werzherien, gwerzhet ez eus bet muioc'h evit 30 million kopienn war an holl savennoù.
Illadopsis puveli

***Illadopsis puveli*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.

Anvet e voe *Turdinus puveli* (kentanv) da gentañ-penn (e 1901) gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923) da zougen bri da bPierre Puvel, un trevadenner gall e Ginea bortugalek.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kornôg ha kreiz Afrika :
* *Illadopsis puveli puveli*, (Salvadori, 1901), eus Senegal ha Gambia da c'hGhana ha Togo,
* *I. p. strenuipes*, (Bannerman, 1920), eus kreiz Nigeria da viz Republik Demokratel Kongo, kreisteiz Soudan ha kornôg Ouganda.

## Liammoù diavaez
*  ''Illadopsis puveli'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Illadopsis puveli'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kumuniezh kumunioù Kouenon Marzoù Breizh

**Kumuniezh-kumunioù Kouenon Marzoù Breizh** (**' e galleg) a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] savet d'ar 1 a viz Genver 2017 etre [[kumun c'hall|kumunioù]] eus [[Frañs]], e [[departamant]] [[Il-ha-Gwilen]], e [[Breizh]].

== Istor ==
Krouet e voe ar gumuniezh diwar vod [[Ar Gougleiz Kumuniezh]], [[Kumuniezh kumunioù kanton Entraven]] hag ur gumun a oa e [[Kumuniezh kumunioù bro Elvinieg]].

==Kumunioù==
D'ar [[1añ a viz Genver]] 2017 ez ae 19 kumun d'ober Kumuniezh-kumunioù Kouenon Marzoù Breizh.

Abaoe 2019, 15 kumun a zo er gumuniezh kumunioù:
<div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2">
#[[Bazeleg-ar-Veineg]]
#[[Kasteller]]
#[[Kelvinieg]]
#**Maen Roc'h'''
#Marc'helleg-Raoul
#Noal-Bazeleg
#Dorioù-ar-Gougleiz
#Rivoù
#Rovazil
#Sant-Eler-al-Lann
#Sant-Jermen-Gougleiz
#Sant-Mezar-Elvinieg
#Sant-Revig-ar-Plaen
#An Tergant
# Traoñ-Kouenon


## Liammoù diavaez
*

## Notennoù ha daveennoù
Poliolais lopezi

***Poliolais lopezi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cisticolidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Poliolais* an hini eo.

Anvet e voe *Apalis lopezi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1903) gant an evnoniour saoz Boyd Alexander (1873-1910) da zougen bri d'an dastumer (en Afrika drovanel) portugalat José Lopes.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kreisteiz-kreiz Afrika :
* *Poliolais lopezi alexanderi*, (Bannerman, 1915), e Menez Kameroun (mervent Kameroun),
* *P. l. lopezi*, (Alexander, 1903), e Bioko,
* *P. l. manengubae*, e gevred Nigeria ha mervent Kameroun.

## Liammoù diavaez
*  ''Poliolais lopezi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Poliolais lopezi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ptyonoprogne fuligula

***Ptyonoprogne fuligula*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Hirundinidae.

Anvet e voe *Hirundo fuligula* (kentanv) da gentañ-penn (e 1842) gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra, dreist-holl, diwar amprevaned hag a bak diwar nij pe diwar an douar gwech an amzer.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika :
* *Ptyonoprogne fuligula anderssoni*, e mervent Angola, hanternoz ha kreiz Namibia,
* *P. f. bansoensis*, (Bannerman, 1923), eus Sierra Leone da Nigeria ha Kameroun,
* *P. f. *'fuligula**', (Lichtenstein, 1842), e kreisteiz Namibia ha kornôg Suafrika,
* *P. f. pretoriae*, eus mervent Zimbabwe ha kreisteiz Mozambik da reter Suafrika,
* *P. f. pusilla*, eus kreisteiz Mali da Etiopia hag Eritrea,
* *P. f. rufigula*, eus hanternoz Nigeria ha Tchad da Etiopia ha da Zimbabwe ha hanternoz Mozambik.

## Liammoù diavaez
*  ''Ptyonoprogne fuligula'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ptyonoprogne fuligula'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Louise Mountbatten

**Louise Alexandra Marie Irene Mountbatten**, pe **Louise of Battenberg** (13 a viz Gouhere 1889 – 7 a viz Meurzh 1965) a zeuas da vout rouanez kenseurtez Sveden en 1950 hag e chomas betek he marv en 1965. A-raok ma'z eas he fried da roue, evel Gustaf VI Adolf, e oa Priñsez Sveden ha Dugez Skania.

Ganet e oa ar briñsez Louise e Schloss Heiligenberg, Seeheim-Jugenheim, e Dugelezh-veur Hessen. He zad e oa Louis of Battenberg, admiral ar morlu er Rouantelezh-Unanet, hag en devoa dilezet e ditloù alaman e-pad ar brezel-bed kentañ ha saoznekaet e anv e "Mountbatten" war c'houlenn ar roue saoz George V. En eskemm e voe krouet kentañ Markiz Milford Haven (e Kembre). Adal 1917 e veze graet "Lady Louise Mountbatten" eus e verc'h. Louise a oa c'hoar da Louis Mountbatten, 1añ Kont Mountbatten Birmania, moereb e oa da Priñs Fulup, Dug Dinedin, ha nizez da Alexandra Feodorovna Rusia, impalaerez Rusia.
Marcus Luttrell

**Marcus Luttrell**, ganet e 1975 e Huntsville, e Texas, zo eilmestr en United States Navy hag ezel eus an United States Navy SEALs. Garedonet eo bet gant medalenn an Navy Cross abalamour d'ar galonegezh en doa diskouezet war an talbenn en Afghanistan, e-pad an oberiadur-brezel Red Wings.
Riparia

***Riparia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1817 gant an naturour saoz Thomas Ignatius Maria Forster (1789-1860).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Riparia chinensis]]*
** *R. c. *'chinensis*** ha ''tantilla'',
* ''[[Riparia cincta]]''
** ''R. c. '''cincta***, *erlangeri*, *parvula*, *suahelica* ha *xerica*,
* *[[Riparia congica]]*,
* *[[Riparia diluta]]*
** *R. d. *'diluta***, ''fohkienensis'', ''indica'' ha ''tibetana'',
* ''[[Riparia paludicola]]''
** ''R. p. cowani'', ''ducis'', ''mauritanica'', ''minor'', ''newtoni'', ***paludicola*** ha ''schoensis'',
* ''Riparia riparia'' ([[gwennili-vriell]])
** ''R. r. ijimae'', ***riparia**', *shelleyi* ha *taczanowskii*.

Daou isspesad warn-ugent (22) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Sweyn Danmark

**Sweyn Danmark** zo anv meur a roue pe briñs danat : 

*Sweyn Forkbeard (960–1014), Roue Danmark, Bro-Saoz, ha Norge, anavezet ivez evel Sweyn Iañ.
*Sweyn Knutsson (1016–1035), mab da Knut Veur .
*Sweyn II Danmark (1019–1074/76), Roue Danmark,
*Sweyn ar C'hroazour (1050–1097), mab da Sweyn II
*Svend Tronkræver (marvet e 1104), mab da Sweyn II,
*Sweyn III Danmark (1125–1157), Roue Danmark. 

## Pennad kar
* Sweyn
Sweyn

**Sweyn** zo un anv norsek roet da veur a roue pe briñs e broioù Lec'hlenn :

## Tud
### Rouaned
* Sweyn Forkbeard (960–1014), Roue Danmark, Bro-Saoz ha Norge, evel Sweyn Iañ
* Sweyn pe Svein Knutsson (war-dro 1016–1035), Roue Norge evel Sweyn II
* Sweyn II Danmark (1019–1074/76), Roue Danmark,
* Blot-Sweyn pe Sweyn an Aberzhour (marvet e 1087), Roue Sveden ha pagan,
* Sweyn III Danmark (1125–1157), Roue Danmark,

### Tud all
* Sweyn Haakonsson (marvet e 1016), kont ha kenroue Norge etre 1000 ha 1015
* Sweyn Godwinson (war-dro 1020–1052), kont Herefordshire, breur da Harold Godwinson, diwezhañ roue sakson e bro-Saoz;
* Sweyn ar C'hroazour (war-dro 1050-1097), mab da Sweyn II Danmark;
* Sweyn Asleifsson (war-dro 1115–1171), Viking meneget en *Orkneyinga Saga*.

## Lec'hioù
* Sweyn Holm, enezenn

## Pennadoù kar
* Sven
* Svein
* Sveinn
* Svend
Sweyn Holm

* *Ur  "Sweyn Holm" all zo tostik da [[St Ninian's Isle]], en Inizi [[Shetland]].*

**Sweyn Holm** zo un enezennig eus an Inizi Orc'h, e Bro-Skos, tostik da Gairsay.

Krediñ a reer eo bet anvet diwar anv Sweyn Asleifsson (Sveinn), a zaremprede Gairsay, pe marteze ivez diwar ar gerioù norsek a dalvez "enez ar mevel".

## Douarouriezh
Ruz eo maen krag Sweyn Holm.

## Notennoù
Galv an 18 a viz Mezheven

**Galv an 18 a viz Mezheven** pe **Galv an 18 a viz Mezheven 1940** a oa bet kentañ prezegenn ar jeneral de Gaulle war radio BBC Londrez d'an 18 a viz Even 1940. Ar galv-se a oa unan evit broudañ poblañs Bro-C'hall da genderc'hel ar stourm a-enep an Trede Reich. D'ar 24 a viz Mezheven e voe lakaet ar galv da vezañ klevet e brezhoneg war ar BBC, lennet gant Jarl-Vari Guillois en doa echuet e lennadenn gant ar frazenn "Me zo Koko eus Porzh-Gwenn".

Ne oa ket bet klevet gant kalz a dud an abadenn wir, met brud a voe roet dezhi dre ma voe adkemeret er c'hazetennoù gall ha gant radioioù estren. Talvoudegezh zo gant ar pennad-kaoz hiziv dre ma verkas penn kentañ ar Rezistañs gall.

Ar stumm da glevet eus ar pennad-kaoz hag a c'haller klevet c'hoazh hiziv-an-deiz eo hini galv an 22 a viz Mezheven 1940, dre ma voe kollet enrolladenn an abadenn gentañ.
Yann-Vari Ugen

**Yann-Vari Ugen**, pe **Jean-Marie Uguen**, (14 a viz Kerzu 1868 - 11 a viz Genver 1938) a voe beleg ha saver levrioù relijiel. 

Eus Gwiseni e oa genidik. Goude studioù e Lesneven hag e kloerdi bras Kemper e voe beleget hag anvet da gelenner e skolaj Lesneven. Goude-se e voe kelenner e Kemper, el Likez, hag e kloerdi bihan Pontekroaz, a-raok bezañ anvet da berson Plougastell ma chomas betek 1937. Mervel a reas e ti ar veleien gozh e Keraodren, e Lambezelleg. Sevel a reas e-leizh a levrioù, e-unan pe e kenlabour gant beleien all. Ha kenlabourat a reas ivez gant meur a gelaouenn gristen, evel da skouer *[[Feiz ha Breiz]]*.

## Levrioù
**Kenteliou aoutrou persoun Ars*, gant Ugen, ar Sevelleg ha Prijant, 1906
**Buez Jeann d'Arc*, gant Ugen ha Madeg, 1909
**Heuilhomp hor Zalver, pe levr imitasion Jezuz-Krist*, 1912
**Levr neves an oferen hag ar gousperou e latin hag e brezoneg*, 1922
**Quelques notions de grammaire bretonne*, 1927
**Buhez Mikael an Nobletz, misioner Breiz*, 1929
**Buhez H.S. Jezuz-Krist ha da heul kenteliou gant an tad Eujen*, 1930
**Buhez an tad Julian Maner, jezuist, misioner Breiz*, 1933
**Aviel ar Zul ha kalz traou all ouspenn*, 1937
Riparia paludicola

***Riparia paludicola*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Hirundinidae.

Anvet e voe *Hirundo paludicola* (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Afrika :
* *Riparia paludicola cowani*, e Madagaskar,
* *R. p. ducis*, e reter Republik Demokratel Kongo, Ouganda, Kenya ha hanternoz ha kreiz Tanzania,
* *R. p. mauritanica*, e kornôg Maroko,
* *R. p. minor*, eus Senegal ha Gambia da hanternoz Etiopia,
* *R. p. newtoni*, Bannerman, 1937, e biz Nigeria ha kornôg Kameroun,
* *R. p. paludicola*, (Vieillot, 1817), eus Angola da greisteiz Tanzania ha da Suafrika,
* *R. p. schoensis*, e kreiz Etiopia.

## Liammoù diavaez
*  ''Riparia paludicola'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Riparia paludicola'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Courtenay

**Courtenay** zo un anv-lec'h gallek deuet da vout anv-tiegezh. 

## Istor
Gant aloubadeg Bro-Saoz e 1066 eo erruet an anv eno, eus Bro-C'hall, ma kaver ar stummoù **Courtnay**, ha **Courtney**. Alese en deus beajet betek Amerika ma'z eo deuet da vout anv-bihan e SUA ha Kanada.

## Lec'hioù
### Bro-C'hall
* Courtenay, kumun c'hall en Isère ;
* Courtenay, kumun c'hall en Loiret, pennlec'h kanton Courtenay 

### Broioù all
* Courtenay, e British Columbia, e Kanada ;
* Courtenay, e North Dakota, e SUA .

## Tud
### Anv-tiegezh
* Agnès de Courtenay 
* Eamon Courtenay (1960-), politikour brazilian
* Jan Baudouin de Courtenay (1845-1929), yezhour polonat
* Tiegezh Courtenay, tiegezh eus an noblañs c'hall
* William Courtenay, anv meur a zen

## Gwelet ivez
*Courtney
Ninox affinis

***Ninox affinis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Strigidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Andaman.

## Liammoù diavaez
*  ''Ninox affinis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ninox affinis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Collocalia

***Collocalia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Collocalia affinis]]*,
** *C. a. *'affinis***, ''cyanoptila'', ''elachyptera'', ''oberholseri'' ha ''vanderbilti'',
* ''[[Collocalia dodgei]]'',
* ''[[Collocalia esculenta]]''
** ''C. e. amethystina'', ''becki'', ''desiderata'', ***esculenta***, ''heinrothi'', ''hypogrammica'', ''lagonoleucos'', ''makirensis'', ''manadensis'', ''minuta'', ''misimae'', ''nitens'', ''numforensis'', ''spilogaster'', ''spilura'', ''stresemanni'' ha ''tametamele'',
* ''[[Collocalia isonota]]'',
** ''C. i. bagobo'' hag ***isonota***,
* ''[[Collocalia linchi]]''
** ''C. l. dedii'', ***linchi*** ha ''ripleyi'',
* ''[[Collocalia marginata]]''
** ''C. m. '''marginata*** ha *septentrionalis*,
* *[[Collocalia natalis]]*,
* *[[Collocalia neglecta]]*
** *C. n. *'neglecta*** ha ''perneglecta'',
* ''[[Collocalia sumbawae]]'',
** ''C. s. sumbae'' ha ***sumbawae***,
* ''[[Collocalia troglodytes]]'',
* ''[[Collocalia uropygialis]]''
** ''C. u. albidior'' hag ***uropygialis**'.

Pemp isspesad ha tregont (35) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Obi-Wan Kenobi

**Obi-Wan Kenobi** (57 a-raok Emgann Yavin - 0 goude emgann Yavin BY) zo un dudenn ijinet e bed Star Wars ijinet gant George Lucas. Marc'heg Jedi, mentor e voe da Anakin Skywalker ha goude-se da Luke Skywalker. Kamalad gant ar briñsez Leia. Ezel e voe eus an Emglev Rebell o stourm a-enep an Impalaeriezh Galaktek. Mervel a raio lazhet gant e ez deskard deuet da vezañ Dark Vador e-pad ar film Star Wars Rann 4: Ur Spi Nevez.
Guadalupe Pineda

**Guadalupe Pineda**, ganet e 1955, zo ur ganerez vec'hikan. Brudet e voe e 1984 gant ar ganaouenn "Yolanda" (anavezet ivez evel "Te amo"), savet gant ar C'huban Pablo Milanés.

## Liammoù diavaez
* ''Con los trios del siglo'', kanet gant Guadalupe Pineda - YouTube
GOG.com

**GOG.com**, **Good Old Games** an anv leun zo ur savenn niverennel war Internet savet gant CD Projekt evit embann, brudañ ar c'hoarioù video a vez war GOG hep DRM (digital rights management). Gwerzhet e vez filmoù. An embregerezh GOG Limited a zo perc'henn d'ar savenn met o vezañ ul lodenn diouzh an embregerezh ha studio c'hoarioù video CD Projekt diazezet e Nikozia, Kiprenez, gant ur vurev e Varsovia, Polonia. GOG a ro an tu da brenañ c'hoarioù evit Microsoft Windows, OS X ha Linux. E Meurzh 2012, e voe kroget da werzhañ titloù nevesoc'h evel Alan Wake, Assassin's Creed, Metro Redux.

Gog.com a zo kevezher bras gant ar savenn Steam da geñver gwerzhañ c'hoarioù video niverennelaet.
## Istor
E 1994, Marcin Iwiński ha Michał Kiciński o devoa savet CD Projekt. Da gentañ ne oa nemet un embregerezh evit enporzhiañ c'hoarioù eus Stadoù-Unanet Amerika betek Polonia. E fin ar bloavezh 2008, CD Projekt a roe lañs da GOG.com gant an anv Good Old Games. Ar pal diazez a oa da reiñ an tu d'ar c'hoarierien da adkavout ar c'hoarioù klasel (koshañ) d'ar re a c'hoarias anezho pe d'an dud re yaouank evit bezañ bet o c'hoariet. Ar pal a oa ivez da reiñ lamm d'an Digital rights management pe DRM kasaus evit ar c'hoarierien .
## GOG Galaxy
Ouzhpenn d'al lec'hienn ez eus bet krouet ur savenn anvet GOG Galaxy hag a vez dammheñvel ouzh hini Steam. D'ar 15 a viz Here 2014 e oa bet roet lañs d'ar savenn Gog Galaxy gant un doare beta.
## GOG Connect
E miz Even 2016 GOG Connect a voe lakaet e plas, ur servij niverennel eo evit kendeuziñ al levraoueg c'hoarioù video perc'hennet gant ar c'hoarierien etre GOG.com ha Steam. Dre an doare-se e vez prenet ur wech ur c'hoari a vezo tu implij dre an div savenn. Ouzhpenn-se GOG a ro an tu da c'hoari hep bezañ luget dre internet ha da gaout danvez ouzhpenn bonus. An holl c'hoarioù video ne c'hellont ket bezañ kendeuzet betek-henn, dre ma vez ret da gentañ da GOG.com labourat ha kendrec'hiñ ar re studio c'hoarioù video. N'eo ket dibad mare kendeuziñ ar c'hoarioù met ur wech graet e chomo dibad e div levraoueg ar choarierien.

## Liammoù diavez
* Lec'hienn ofisiel
* Facebook ofisiel
* Twitter ofisiel
Rhosllannerchrugog

**Rhosllannerchrugog** (skrivet ivez **Rhosllanerchrugog** a-wechoù ; **Y Rhos** pe **Rhos** er yezh komzet) zo ur geriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre.

E parrez kozh Rhiwabon e oa Rhosllannerchrugog gwechall. Anvet e oa *Morton Above the Dyke* e saozneg, pe *Morton Wallichorum* e latin. Savet e voe parrez Rhosllannerchrugog e 1844, hag enni e oa kêriadennoù Rhosllannerchrugog, Ponciau, Pant ha Johnstown. E Sir Ddinbych kozh e oa betek 1974 hag e Clwyd etre 1974 ha 1996. Abaoe 1996 emañ Rhosllannerchrugog e distrig Wrecsam.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 2210 anezho (24%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Yolanda

**Yolanda** zo un anv-bihan spagnolek.

## Orin
Yolanda zo diwar *Iolanthe* e gresianeg.

## Yezhoù all
* Iolanda, en italianeg,
**Jolanta* e poloneg,
**Jolantha* e tchekeg ha slovakeg,
* Violante, en italianeg, ha spagnoleg ivez,
* Yolande, e galleg.

## Tud
### Santez
* Santez Yolanda von Vianden (ca. 1231-1283).

### Priñsezed
* *Yolanda Aragon* pe Violante Aragon, anv meur a briñsez aragonat.
* Yolanda Savoia, pe Iolanda Savoia, anv meur a briñsez savoiat.
** Iolanda Savoia (1901-1986), merc'h da Vittorio Emanuele II.

### Tud all
* Yolanda Castaño, barzhez c'halizat.
* Yolanda Saldívar, muntrerez stadunanat, hag a lazhas ar ganerez Selena Quintanilla-Pérez.
* Yolanda Varela (1930 - 2009), aktourez vec'hikan.
* Yolanda Adams, kanerez gospel stadunanat.
* Yolanda Hadid, plac'h a skinwel stadunanat.
* Yolanda Rivera, kanerez portorikan

## Kanaouennoù
* *Yolanda*, kanaouenn spagnolek gant ar c'haner kuban Pablo Milanes, kanet gant kalzig a dud
* *¿Dónde estas, Yolanda?*, gant ar sonaozer perouat Manuel Jímenez Fernández, kanet gant Orlando Contreras, Lucho Barrios, ha Pink Martini en o albom *[[Sympathique]]*.
*"Yolanda", gant Bobby Blue Bland
*"Yolanda Hayes", gant Fountains of Wayne
*"Yolanda, You Learn", gant Lyle Mays and Pat Metheny.
Yolanda Castaño

**Yolanda Castaño** (Santiago de Compostela, 19 a viz Ebrel 1977) zo ur varzhez ha livourez c'halizat.

Abaoe 1990 emañ o chom en A Coruña ma he deus studiet er skol-veur.

Troet he deus he barzhonegoù e kastilhaneg. Bet eo sekretourez veur an Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG). Skrivañ a ra e meur a gelaouenn : Festa da palabra silenciada, Dorna, A xanela, Clave Orión, La Flama en el Espejo, Quimera, O Correo Galego, A nosa terra, Elipse, Enclave, El Mundo…

Gant Olga Novo emañ e penn ar gelaouenn Valdeleite ha kenlabourat a ra gant an abadenn *Cifras e Letras* e TVG.

## Oberennoù
### Barzhonegoù
**Elevar as pálpebras*. A Coruña : Espiral Maior, 1995. 
**Delicia*. A Coruña : Espiral Maior, 1998. 
**Vivimos no ciclo das erofanías*. A Coruña : Espiral Maior, 1998.
**Edónica*. A Coruña : Espiral Maior, 2000. 
**O libro da egoísta*. Vigo: Galaxia S.A., 2003. 
**Libro de la egoísta*. Madrid : Visor, 2006.
**Profundidade de Campo*. A Coruña : Espiral Maior, 2007
**Erofanía*, Espiral Maior, 2009
**A segunda lingua*, PEN Clube de Galicia, 2014

### Antologiezh
* *Edénica* (Espiral Maior, A Coruña, 2000). Gant ur bladenn CD, sonerezh, ha pezhioù kanet ganti.

### Barzhonegoù evit bugale
* *Punver* (Galaxia, Vigo, 2006). Skeudennet gant Eduardo Hermida.
* *Cando eu saiba ler* (Galaxia, Vigo, 2009). Skeudennet gant Xosé Tomás.

## Prizioù
### Prizioù lennegel
* Antonio García Hermida.
* Atlántida (1993).
* Premio Francisco Fernández del Riego.
* IIIde Premio Fermín Bouza Brey (1994), gant *Elevas as pálpebras*.
* II Premio de Poesía Johan Carballeira (1997), gant *Vivimos no ciclo das Erofanías*.
* Premio de la Crítica de poesía gallega (1998), gant *Vivimos no ciclo das Erofanías*.
* Premio de Poesía Espiral Maior (2007), gant *Profundidade de campo*.
* Premio El Ojo Crítico RNE (2009), gant *Profundidad de campo* (troidigezh spagnolek diwar *Profundidade de campo*).

### Prizioù arall
* Premio a la Mejor Videocreación en el Festival Compostela Curtocircuito (2004), gant *O vídeo da egoísta*.
* Premio Mestre Mateo al Mejor Comunicador/a de TV (2005) de la Academia Galega do Audiovisual, gant *Mercuria*.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Página de Yolanda Castaño
* Yolanda Castaño en la Cátedra Miguel Delibes
* Entrevista por Francisco Rozados "Rochi"

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
* Pennad kaoz ganti
Niveri ha konta e brezoneg

**Niveri ha konta e brezoneg Ar pez a rank an holl gouzout - Diazezou Istor Breiz ** zo ul levrig skol embannet gant Kelennerien Ober e 1943 ha moulet e Roazhon, skrivet en doare-skrivañ KLT.

Tennañ a ra un tamm d'al levrig a oa bet embannet e 1935 gant Breuriez ar Brezoneg er Skoliou, a oa ennañ *"Goulennou ha respontou diwar-benn Istor Breiz"* koulz hag *"Eur gentel jederez"*.

## Danvez al levr
Setu taolenn al levr (niverenn ar bajenn etre krommelloù):

### Kenta rann

-NIVERI HA KONTA

-Pennad kenta

-Niveradur (13)
#Niverou ha niverennou (13)
#Niverou-pegementi
#Niverou-petvedi
#Niverou-kevrenna
#Niverou kevrennek
#A-zivout implij an niverou 
#An niverou roman

-Eil pennad 

-Ar pevar riñvadur (25)
#Kenstrolladur (25)
#Diskontadur
#Lieskementadur
#Rannadur
#Doareou all da riñva
#Aroueziou 

-Trede pennad 

-Ar muzuliou (33)
#An doare muzulia metrek
#Doareou muzulia nannmetrek
#Muzuliou an amzer
#Skoueriou goulennou a c'hell beza graet en arnodennou an Trec'h

### Eil rann

-ISTOR BREIZ

-Lodenn genta

-Breiz en he frankiz
#Krouidigez Vreiz
#Kreskidigez hag unanidigez rouantelez Vreiz
#Ar "C'hantvedou-Houarn"
#Ar Gristeniez lodennet - breiz dirak ar stadou nevez

-Breiz ereet
#An Emrenerez
#Breiz ebet ken !
Assignat

An **Assignat** a oa un doare moneiz (pezhioù ha bilheji) savet e-pad an Dispac'h gall.

Goude sistem Law (1716-1720), an assignat eo an eil taol-arnod e Bro-C'hall en  da glask sevel ur moneiz arc'hant-paper: evel an hini gentañ e voe un taol kleze en dour.

Er penn kentañ e oa un titl amprest lakaet da dalvezout gant Teñzor publik Bro-C'hall e 1789, talvoudegezh ar moneiz a oa bet diazezet war ar madoù broadel dre engalvadenn (*assignation*). An "assignats" a oa deuet da vezañ ar moneiz eskemm adal 1791, hag ar bodadegoù dispac'hel a embanne muioc'h-mui anezho, ar pezh a zegasas ur revoneizadur. Priz reizh an assignats a voe lammet e 1797.
Amédé Ardoin

**Amédé Ardoin** (1898-1942) a oa un akordeoñser louizianat er Stadoù Unanet. Gwelet eo evel krouer an doare zydeco. Gantañ e sone ar violoñser Dennis McGee. En Kerzu 1929 e voe sonenrollet ganto c'hwec'h kanaouenn c'hallek en Orleañs Nevez. Ur morian e oa (*The First Black Zydeco Recording Artist* hervez a lenner war e bladennoù). Mab-kuñv e oa d'ur sklav.

Pa varvas, e 1941 pe 1942, da 44 bloaz, met n'ouzer ket pegoulz resis, na pelec'h, e voe lakaet e toull ar re baour.
Mervel yaouank a reas eta, diwar ur gwallzarvoud hervez lod, diwar an naplez hervez lod all, komzet e voe ivez eus ul lazhadenn abalamour da liv e groc'hen, pe d'ur soner gwarizius.

Hiriv e larer e varvas en ospital Pineville en Alexandrie, d'ar 4 a viz Du 1941, diwar ur c'hleñved ha ne bareed ket en amzer-se.

## E bladennoù
**Amadé Ardoin – Louisiana Cajun Music Vol. 6 : Amadé Ardoin - The First Black Zydeco Recording Artist (1928-1938)* (OT-124 Old Timey Records, 1983)
**Pioneers of Cajun Accordion 1926-1936* (LPOT128 Old Timey / Arhoolie, 1989)
**I'm Never Comin Back: Roots of Zydeco* (ARH7007 Arhoolie, 1995)
**Amede Ardoin - Mama, I'll Be Long Gone: The Complete Recordings of Amede Ardoin 1929-1934* (TSQ2554 Tompkins Square Records, 2011)
Stadoù-Meur (1789)

**Stadoù-Meur 1789** (*Les États généraux de 1789*) a voe un emvod meur gant kannaded teir urzh ar gevredigezh eus rouantelezh Bro-C'hall a voe galvet gant Roue Bro-C'hall ha Navarra, Loeiz XVI, d'ar 24 a viz Genver 1789.

1139 kannad a voe dilennet eus ar broioù dilenn, hervez reolenn hollek ar 24 a viz Genver 1789 gant an taolennoù ouzhpennadur, hag er broioù stad hervez o reolennoù dibar.

Goude ma voe doublet an niver a gadorioù evit kannaded an Trede-urzh, lakaet da dalvezout adal ar 27 a viz Kerzu 1788 dre lezenn, ha goude ma voe nac'het gant kannaded an noblañs eus Breizh da vont di, deputeed an Trede-urzh a voe ar re niverusañ.
## Galv miz Genver
**Lizher galvadenn d'ar Stadoù-Meur e Versailhez** 
:« En anv ar Roue,
:Ker karet ha leal.
:Nous avons besoin du concours de nos fidèles sujets pour Nous aider à surmonter toutes les difficultés où Nous Nous trouvons relativement à l'état de Nos finances, et pour établir, suivant nos vœux, un ordre constant et invariable dans toutes les parties du gouvernement qui intéressent le bonheur de nos sujets et la prospérité de Notre royaume. Ces grands motifs Nous ont déterminé à convoquer l'Assemblée des États de toutes les provinces de notre obéissance, tant pour Nous conseiller et Nous assister dans toutes les choses qui seront mises sous nos yeux, que pour Nous faire connaître les souhaits et doléances de nos peuples, de manière que par une mutuelle confiance et par un amour réciproque entre le souverain et ses sujets, il soit apporté le plus promptement possible un remède efficace aux maux de l'État, que les abus de tous genre soient réformés et prévenus par de bons et solides moyens qui assurent la félicité publique et qui nous rendent à Nous particulièrement, le calme et la tranquillité dont Nous sommes privés depuis si longtemps.
:Roet da Versailhez, d'ar 24 a viz Genver 1789. »

Digoret e voe an emvod d'ar 5 a viz Mae 1789, dre un abadenn tonius aozet gant mestr-meur al lidoù eus Bro-C'hall Henri-Évrard marquis de Dreux-Brézé, en ur sal da c'hortoz a oa bet savet buan-ha-buan gant an tisavour Pierre-Adrien Pâris. Lec'hiet e oa ar sal a-dreñv ar savadur hôtel des Menus-Plaisirs bali de Paris.

An deiz a-raok, ar 4 a viz Mae, an deputeed a oa erruet dija e Versailles o devoa kemeret perzh en ul lidambroug lesanvet hini ar sakramant santel, eus Iliz-veur Notre-Dame betek Iliz Sant-Loeiz.
## Pennadoù kar
* Touadenn ar c'hoari bolod
Yolande

**Yolande** zo un anv-bihan gallek.

## Yezhoù all
*Jolanthe, en alamaneg
*Violante, e spagnoleg
*Yolanda

## Tud

* *Yolande d'Aragon*, pe Violante Aragon, anv meur a briñsez
* Yolande de Courtenay 
* Yolande de Dreux 
* Yolande de Montferrat.

### Priñsezed
* Yolande de Hainaut (1175-1219), impalaerez latin Konstantinopolis evel pried an impalaer Pierre II de Courtenay;
* Yolande Breizh (1218-1272), merc'h d'an dugez Alix Breizh.
* Yolande de Bourgogne (1247-1280)
* Yolande de Montfort (1263-1330), merc'h da Robert IV de Dreux, pried da Alexander III Bro-Skos, ha goude da Arzhur II, dug Breizh ; 
* Yolande de Bar (1365-1431), 
* Yolande Anjev (1428-1483), merc'h d'ar roue René Anjev; 
* Yolande Bro-C'hall, pe *Yolande de Valois* (1434-1478), merc'h da Charlez VII.
*Yolande de Polastron (1749-1793), dugez c'hall, pried Jules de Polignac, mignonez d'ar rouanez c'hall Marie Antoinette ha gouarnourez he bugale.

### Tud all
*Yolande Fox, dougerez-dilhad stadunanat
*Yolande Moreau, aktourez velgiat
Elena del Montenegro

**Jelena Petrović-Njegoš** e serbeg, **Elena del Montenegro** en italianeg (Cetinje, 8 a viz Genver 1873 - Montpellier, 28 a viz Du 1952), pe ** Elena di Savoia** goude hec'h eured, a oa ur briñsez eus Montenegro, merc'h d'ar roue Nikolaz Iañ Montenegro ha Milena Vukotić, a oa rouanez Italia evel pried Vittorio Emanuele III.

## He bugale
* Iolanda
* Mafalda, a varvas e 1944 e Büchenwald;
* Umberto
* Giovanna
* Francesca
Zydeco

Ar **zideko**, pe **zydeco** e galleg ha saoznek, pe *zarico*, zo un doare sonerezh difluket en Louisiana er bloavezhioù 1930, kar tost d'ar sonerezh "kadian", ma soner blues ha rhythm and blues.

## Istor
Clifton Chenier, lesanvet "The King of Zydeco," a sone akordeoñs er skingomz. Er bloavezhioù 1950 ec'h enrollas pladennoù gant Specialty Records, ar gompagnunezh a skigne pladennoù Little Richard ha Sam Cooke. Chenier a gane "Les Haricots Sont Pas Salés" (" N'eo ket sall ar fav ruz"), arouez ar baourentez da unan ha n'halle ket lakaat kig sall en e fav.

## Un toullad sonerien

*Fernest Arceneaux
*Alphonse Ardoin
*Amédé Ardoin
*Chris Ardoin
*Sean Ardoin
*Lynn August hag an Hot August Knights
*Clifton Chenier
*C.J. Chenier
*Boozoo Chavis
*Beau Jocque (Andrus Espree) hag ar Zydeco Hi-Rollers
*Dudley Broussard
*John Delafose
*Geno Delafose hag ar French Rockin' Boogie
*Rockin' Dopsie (Alton Rubin) hag ar Zydeco Twisters
*Keith Frank
*Canray Fontenot
*Ida Guillory hag ar Bon Temps Zydeco band
*J Paul Junior hag ar Zydeco Nu Breed
*Rockin' Sidney (Sidney Simien)
*Terrance Simien 
*Cedric Watson
*Buckwheat Zydeco (Stanley Dural) hag ar "Ils Sont Partis Band"
*Zydeco Dots
*Zydeco Joe
Maryvonne Berthou

**Maryvonne Berthou** zo embannerez e ti TES, goude bezañ bet skolaerez e Diwan Lesneven e-pad pell. C'hoari a ra e Strollad ar Vro Bagan ivez. 

## Levrioù embannet ganti
**[[Kanit 'ta tudoù]]*, Ti ar Vro Bro-Leon
**1,2,3... Rimadelloù a ri !*, dastumad rimadelloù, TES, 2012
**Dizoleiñ ar bed*, fichennoù labour ha c'hoarioù, TES, 2011
**Dizoleiñ ar bed*, TES, 2013
**Istorioù Rozenn ha Fañch al Laer*, TES, 2007-2013
**Ruz-tan ha melen-aour*, TES, 2013

## Liammoù diavaez
* Maryvonne Berthou sublime les comptines - Le Télégramme, 14/12/2012 
* Bali Breizh - Maryvonne Berthou - Sadorn 14 a viz Genver 2017
Tomáš Masaryk

**Tomáš Garrigue Masaryk** (7 a viz Meurzh 1850 - 14 a viz Gwengolo 1937) a voe unan eus diazezerien Republik Tchekoslovakia. 

En em lakaat a reas Tomáš Masaryk, ez-yaouank, da labourat evel kelenner-ti evit bugale familhoù pinvidik. Etre ar bloavezhioù 1872 ha 1876 e voe o studiañ prederouriezh e Skol-veur Vienna. Ur wech tapet un doktorelezh gantañ e tremenas daou vloaz e Skol-veur Leipzig. Eno e reas anaoudegezh gant ur plac'h yaouank eus ar Stadoù Unanet, Charlotte Garrigue, ha dimeziñ a reas ganti e 1878 e New York. Diwar neuze e stagas an anv *Garrigue* ouzh e hini.

Bevañ a reas ar c’houblad e Vienna hag e Praha, a-raok ma voe anvet Tomáš Garrigue Masaryk da gelenner, e 1882, e Skol-veur Vienna a oa nevez-rannet etre div lodenn, an eil e veze graet skol en alamaneg hag en eben e veze graet e tchekeg. E 1879 en doa tremenet un dezenn diwar-benn an emlazh. En dezenn-se (*Der Selbstmord als sociale Massenerscheinung der modernen Civilisation*) e tisplege Masaryk e oa liammet an emlazh ouzh diskar ar feiz er gevredigezh.
 
Diazezet e oa kredennoù Masaryk war an doueouriezh protestant, evit darn, ha pouezañ a rae war enkadenn vodern mab-den ha hini ar gevredigezh. Pa oa kelenner prederouriezh e skol-veur Praha e savas *Athenaeum*, ar gelaouenn gentañ e tchekeg diwar-benn ar sevenadur hag ar skiant e Bohemia. Embann a rae soñjoù enep an Iliz katolik hag enep broadelourien zo, ha kavout a reas abeg e meurganoù *Rukopisy královedvorský a zelenohorský*, a oa sañset bezañ eus ar Grennamzer uhelañ hag a oa lakaet da ziazez d’ar sevenadur tchek gant brogarourien zo. Difenn a reas ur Yuzev a oa bet tamallet ur muntr dezhañ e 1899 (prosez Hilsner). Kannad e voe er Reichsrat, parlamant Impalaeriezh Aostria, eus 1891 da 1983 hag eus 1907 da 1914, met da neuze ne c’houlenne nemet un emrenerezh ledan evit Tcheked ha Slovakiz. Diwezhatoc’h, e 1914, e teuas da soñjal e oa ret sevel ur stad evito distag diouzh Aostria, 

Dilennet e voe Tomáš Masaryk da brezidant stad nevez Tchekoslovakia, gant ar Vodadenn Vroadel nevez-savet, d’ar 14 a viz Du 1918. En harlu e oa bet e-pad ar Brezel-bed Kentañ, e Bro-C'hall, e Rusia hag er Stadoù Unanet. Distreiñ a reas da Braha d’an 21 a viz Kerzu 1918. Addilennet e voe teir gwech, e 1920, 1927 ha 1934. E miz Kerzu 1935 e roas e zilez eus e garg, abalamour ma oa e yec’hed o fallaat, ha mervel a reas d’ar 14 a viz Here 1937. 

## Liammoù diavaez

*Who's Who: Tomáš Masaryk firstworldwar.com
Agnuted

An **Agnuted**, pe **Anagnuted**, *Anagnutes* e latin, a oa ur bobl c'halian a veve war harzoù al Liger-Atlantel ha Vendée. Amezeien e oant d'an Ambiliati. 

## Notennoù
Berrepoz-ar-Blavezh

**Berrepoz-ar-Blavezh** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Lanniskad, Perred ha Sant-Jelven.
## Monumantoù ha traoù heverk

Forges des Salles 7711.JPG|Govelioù ar Saloù.
Laniscat (22) Église 02.JPG|Iliz Sant-Gweltaz e Lanniskad.
Manoir de Correc à Saint-Gelven.JPG|Maner Korrec.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Lanniskad, 
* Perred,
* Sant-Jelven.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Katie Price

**Katrina Amy Alexandria Alexis Infield Price** lesanvet **Jordan**, ganet d'an 22 a viz Mae 1978 a zo ur ganerez, aktourez, skrivagnerez hag un diskouezerez-c'hiz saoz.

Kroget eo da vezañ brudet goude bezañ bet poltredet topless evit pajenn 3 ar gelaouenn tabloid The Sun. Adal embann ar gazetenn e voe roet an tu dezhi da vont gant hent ar skinwel, skrivañ levrioù, diskouezerez-c'hiz hag ar sonerezh.

## Yaouankiz
Ganet e oa 1978 e Brighton, East Sussex (su Bro-Saoz). Katie Price a oa bugel nemeti Amy (ganet Charlier) ha Ray Infield. An tad en devoa kuitaet ar familh pa oa Katie oadet a 4 vloaz, hag e 1988 e timezas he mamm gant ar saver tiez Paul Price. Dre an dimeziñ-se a voe roet dezhi al lesanv Price. Dre daou dimeziñ all he mamm he deus ur breur koshoc'h hag ur c'hoar yaouankoc'h anvet Sophie. He mamm-gozh a-berzh mamm a zo a orin yuzev, met hi n'eo ket relijiel tamm ebet.
## Skeudennoù

Restr:Katie Price at Clothes Show Live.jpg|
Restr:Katie Price Jordan.jpg|
Restr:Peter Andre and Katie Price.jpg|

## Oberennoù
### Skridoù-buhez
**Being Jordan* (2004)
**A Whole New World* (2006)
**Pushed to the Limit* (2008)
**You Only Live Once* (2010)
**Love, Lipstick and Lies* (2013)
**Reborn* (2016)

### Romantoù
**Angel* (2006)
**Crystal* (2007)
**Angel Uncovered* (2008)
**Sapphire* (2009)
**Paradise* (2010)
**The Comeback Girl* (2011)
**Santa Baby* (2011)
**In the Name of Love* (2012)
* *He's the One* (2013)
* *Make My Wish Come True* (2014)
George R. R. Martin

**Ur pennad [[George Martin]] zo ivez*.

**George Raymond Richard Martin** ganet **George Raymond Martin** d'an 20 a viz Gwengolo 1948, lesanvet **GRRM**, zo ur skrivagner stadunanat romantoù moliac'h, spont ha skiant-faltazi. Bez eo ivez ur skrivagner senario hag ur produour skinwel. Brudet e voe evit oberennoù moliac'h eus an heuliad, A Song of Ice and Fire, a zo bet savet gant stumm ur stirad skinwel gant ar chadenn HBO titlet Game of Thrones.
## Oberennoù

## Notennoù ha daveennoù
Diot

**Diot** zo 
* ur ger brezhonek, diot, par d'ar ger sot
* un anv-tiegezh gallek
* ur meuz a Savoia

## Tud
*Maurice Diot, marc'hhouarner gall

## Meuz
* An diots zo silzig a Savoia.
Diots

An **diots** zo silzig eus Savoia, ha meur a seurt zo anezho. Poazhet e vezont ha debret gant pollenta alies.
Periparus rubidiventris

***Periparus rubidiventris*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Paridae.

Anvet e voe *Parus rubidiventris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia :
* *Periparus rubidiventris beavani*, e reter menezioù Himalaya,
* *P. r. rubidiventris*, (Blyth, 1847), e kornôg ha kreiz menezioù Himalaya,
* *P. r. saramatii*, e biz India ha gwalarn Myanmar,
* *P. r. whistleri*, e Yunnan, Sichuan (kreisteiz, kreiz Sina) ha biz Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Periparus rubidiventris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Periparus rubidiventris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Maurice Diot

**Maurice Diot** a oa ur marc'hhouarner gall. E 1950 e oa bet an eil e Paris-Roubaix war-lerc'h Fausto Coppi.
Paulito FG

**Paulito FG** (pe *Pablo Alfonso Fernández Gallo*) zo ur c'haner timba kuban. 

## Pladennoù
* *Dance & Romance* (Opus 13) (1991).
* *Tú no me calculas* (1993).
* *Sofocándote* (1995).
* *Paulito" ("El bueno soy yo")* (1996).
* *Con la conciencia tranquila* (1997).
* *Una vez más...por amor* (2001).
* *Ilusion* (2005).
* *Un poquito de to*' (2005).
* *Sin etiqueta* (2010).
* *Abre que voy* (2013).

## Liammoù diavaez
* O primwerzaouiñ gant Cándido Fabré : https://www.youtube.com/watch?v=RWIb6MqvIyA
Maen Roc'h

**Maen Roc'h** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Sant-Brizh-Gougleiz ha Sant-Stefan-Gougleiz.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Brice-en-Coglès (35) Hospice 02.JPG|Ospis *Sant Brizh*.
Saint-Étienne-en-Coglès (35) Église 18.JPG|Iliz katolik *Sant Stefan*.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Sant-Brizh-Gougleiz,
* Sant-Stefan-Gougleiz.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Carminho

**Carminho** eo anv-micher ar ganerez portugalat **Maria do Carmo Carvalho Rebelo de Andrade**, ganet e 1984 e Lisboa (Portugal). Kanañ a ra fado koulz ha jazz.

## Pladennoù
* *[[Fado (albom Carminho)|Fado]]* (CD, EMI, 2009)
* *[[Alma (albom Carminho)|Alma]]*(CD, EMI, 2012)
* *[[Canto (álbum)|Canto]]* (CD, Warner, 2014)
* *[[Carminho canta Tom Jobim]]* (CD, Biscoito Fino/Warner, 2016)

## Notennoù
Mafalda Veiga

**Mafalda Veiga** (Ana Mafalda da Veiga Marques dos Santos), ganet d'ar 24 a viz Kerzu 1965 e Lisboa, zo ur ganerez portugalat. 

## Pladennoù
* *Pássaros do sul* (1987)
* *Planície* (single, 1987)
* *Cantar* (1988)
* *Nada se repete* (1992)
* *A cor da fogueira* (1996)
* *Tatuagem* (1999)
* *Cada lugar teu* (single, 1999)
* *Um pouco mais* (1999), wrote to Susana Félix
* *Mafalda Veiga ao Vivo* (live, 2000)
* *Na alma e na pele* (2003)
* *Lado a Lado* (2006), duet with João Pedro Pais
* *Chão* (2008)
* *Zoom* (2011)
* *Grandes êxitos* (2013)
* *Praia* (2016)

## Levrioù
**O Carocho Pirilampo Que Tinha Medo de Voar*, levr bugale.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
* O kanañ ''Cada lugar teu''
Auguste Boncors

**Auguste Boncors**, ganet e Rostrenenn d'ar 25 a viz Mae 1905 ha marvet e Sant-Wenn d'ar 27 a viz Eost 1971, a oa ur skrivagner breizhat gallek hag un drouiz anavezet evel *Eost* pe * Eostig Bongorz*, ha skrivañ a rae ivez evel * Potr Rostren* hag *Aogust Bongorz*.

Skoliet e voe e skolaj Kampostal e Rostrenen, ha goude e skolaj Saint-François e Kintin, ma voe skarzhet dre ma vije bet kavet noazh en un arc'h. Eus ur skol gatolik e Sant-Brieg (Sant-Charlez?) e voe skarzhet ivez evel skoliad *disentus*.

E miz Eost 1943 e voe diskuliet ha harzet gant ar Gestapo, kaset d'an STO, ha goude da Auschwitz, Buchenwald, Dora ha Niederhausen (Tirol). Pa zistroas ac'hano e kavas labour e ti Renault e Pariz ma taremprede Kêr Vreizh.

Beziet eo e bered Rostrenen, e-kichen bez Armand Robin.

## Oberennoù
* *Requiem Aeternam* ha *Résurrection de Sapho* ;
* *Odes triomphales*, div lodenn, entre 1937 ha 1939 ;
* *Chant national à Guynemer*, 1938 ;
* *Trois Orphées aux enfers*, gant Ronan Pichery-Abroc'hell ha François Jaffrennou-Taldir, 1952.
**Klotennou Klod-Heol, Poèmes Solaires*, Rakskrid gant Ronan Pichery-Abrochell, embannadurioù Le Cercle de Brocéliande, trede trimiziad 1953.