Paul Newman

## Buhezskrid

Paul Newman a oa bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1925 e Cleveland en Ohio. Yuzev alaman e oa e dad ha katolik e oa he mamm, a oa-hi a orin hungarat. Hennezh a rae ur Yuzev anezhañ eñ e-unan. Kemer a reas perzh e brezel ar meurvor Habask etre 1941 ha 1945. Gloazet e oa bet ha difennet e oa bet outañ ober sport. Setu perak en em ouestlas d’ar c’hoariva.
Da gentañ en doa studiet an arz dramatek e skol an arzoù dramatek Yale, da c'houde en Actor's Studio e New York, gant Lee Strasberg. Ha setu eñ nebeut amzer goude da vont war al leurenn e Broadway da c’hoari pezhioù evel “Picnic” (1953) pe “The desperate Hours” (1955). Deuet e oa brud warnañ gant ar pezhioù-se.

Adalek 1954 e krog da c’hoari evit filmoù. “The Silver Chalice”, bet sevenet gant Victor Saville, eo anv e film kentañ.

Plijet e oa bet an dud gantañ er filmoù "The Left Handed Gun”, sevenet gant Arthur Penn (1957), “Cat on a Hot Tin Roof* hag “Exodus” (1960).

E 1961 en doa c'hoariet er film "The Hustler”. Adc’hoari en doa graet roll e dudenn er film “The Color of Money”, sevenet gant [[Martin Sorsese]] (1986). Gant “The Color of Money” e voe enoret Paul Newman gant Oscar an aktor gwellañ en ur roll kentañ.

Filmoù pouezus all zo e filmografiezh : “Cool Hand Luke” (1967), “Butch Cassidy and the Sundance Kid” (1969), *The Sting* (1973), *The Towering Inferno* (1974), “*Fort Apache the Bronx” (1981), “The Verdict'” (1982).

Adalek 1959 e voe dedennet Paul Newman gant ar seveniñ filmoù. Kregiñ a reas seveniñ ur film berr : *On the harmfulness of tobacco”. Da c’houde e kendalc’has war an hent-se gant “[[Rachel, Rachel]] (1968). “The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds (1972), “The Glass Menagerie” (film 1986).

E miz Kerzu 1949 en doa dimezet gant Jackie White. Chomet e oant dimezet betek 1958 ha 3 bugel o deus bet : Scott (1950-1978), Suzan (1953) ha Stéphanie (1954).

E 1958 e timezas gant an aktourez [[Joanne Woodward]], bet anavezet gantañ pa oa oant o c'hoari ar film *The Long, Hot Summer*. Pilet o deus ur rekord o-daou : ar c'houblad dimezet o doa bevet ar pellañ amzer asambles e [[Las Vegas]]. Teir merc'h o deus : Elina-Teresa (1959), Melissa-Stewart (1961) ha Cela-Olivia (1965).

Ur [[Golden Globe Award]] en doa bet evit "Rachel, Rachel" e [[1969]] hag [[Oscar an aktour gwellañ]] e [[1986]] evit ar roll c'hoariet gantañ e “The Color of Money, sevenet gant [[Martin Scorsese]].

Ouzhpenn c'hoari er filmoù en doa pledet Paul Newman gant obererezhioù a garitez a bep seurt. Krouet en doa, da skouer, ur merk boued (Newman’ Own) a veze roet ar gounidoù da aozadurioù a garidez evit ar vugale. Aozañ a rae kampoù evit degemer ar vugale klañv gant ar c’hrign-bev ha reiñ a rae arc’hant d'ar c'hreizennoù a zegemer an dud klañv gant an dramm hag an alkool.

E 1968 e oa deuet da vezañ dileuriad Kendivizad Demokratel Chicago evit Connecticut. Kemeret en doa perzh ivez e koulzadoù kabaliñ Eugene McCarthy hag ivez er prezegennoù war an dizarmerezh nukleel a veze aozet gant McGovern.

A-bouez e oa bet ivez ar roll c’hoariet gantañ evit stourm a-enep an dramm. Evit gwir, krouet en doa, asambles gant e wreg, an “diazezadur [[Scott Newman]] evit derc'hel koun eus e vab aet da Anaon abalamour d'ur rezoenad. Skoazellañ a rae al luskadoù difenn ar gwirioù keodedel ivez.

Anavezet e oa Paul Newman peogwir e ouestle amzer hag arc'hant er sportoù kirri. Perc’henn e oa evit darn war ar marchosi sport [[Newman/Haas/Lannigan Racing]].

E miz Mae 2007 en doa lakaet da c'houzout e paoueze da c'hoari er filmoù dre ma oa klañv gant ar c'hign-bev.

Marvet eo d'ar 26 a viz Gwengolo 2008. 83 bloaz e oa. ans en e di e [[Westport (Connecticut)|Westport]] e [[Connecticut]].

== Filmoù ==

=== Evel aktour ===
* [[1954 er sinema|1954]]: *The Silver Chalice*, bet sevenet gant [[Victor Saville]] ma c’hoari roll « Basil ».
* [[1956 er sinema|1956]]: *Somebody Up There Likes Me*, bet sevenet gant [[Robert Wise]], ma c’hoari roll *Rocky Graziano*.
* 1956: *The Rack*, bet sevenet gant [[Arnold Laven]], ma c’hoari roll *Capt. Edward Worthington Hall Jr.*
* [[1957 er sinema|1957]]: *The Helen Morgan Story*, bet sevenet gant [[Michael Curtiz]], ma c'hoari roll *Larry Maddux*
* 1957: *Until They Sail*, bet sevenet gant [[Robert Wise]], ma c’hoari roll *Capt. Jack Harding*.
* [[1958 er sinema|1958]]: *The Long, Hot Summer*, bet sevenet gant [[Martin Ritt]], ma c’hoari roll *Ben Quick*
* 1958: *The Left Handed Gun*, bet sevenet gant [[Arthur Penn]], ma c’hoari roll *William Bonney (Billy the Kid)*
* 1958: *Cat on a Hot Tin Roof*, bet sevenet gant [[Richard Brooks]], ma c’hoari roll *Brick Pollitt*.
* 1958: *Rally 'Round the Flag, Boys!*, bet sevenet gant [[Leo McCarey]], ma c’hoari roll *Harry Bannerman*
* [[1959 er sinema|1959]]: *The Young Philadelphians*, bet sevenet gant [[Vincent Sherman]], ma c’hoari roll *Anthony Judson Lawrence/Daneveller*.
* [[1960 er sinema|1960]]: *From the Terrace*, bet sevenet gant [[Mark Robson]], ma c’hoari roll *David Alfred Eaton*.
* 1960: *Exodus*, bet sevenet gant [[Otto Preminger]], ma c’hoari roll *Ari Ben Canaan*
* [[1961 er sinema|1961]]: *The Hustler', bet sevenet gant Robert Rossen, ma c’hoari roll *Eddie Felson*
* 1961: *[[Paris Blues]]*, bet sevenet gant Martin Ritt, ma c'hoari roll *Ram Bowen*
* 1962: *Sweet Bird of Youth*, bet sevenet gant Richard Brooks, ma c’hoari roll *Chance Wayne*.
* 1962: *Hemingway's Adventures of a Young Man*, bet sevenet gant Martin Ritt, ma c’hoari roll *Ad Francis* 
* 1963: *Hud*, bet sevenet gant Martin Ritt, ma c’hoari roll *Hud Bannon*.
* 1963: *A New Kind of Love", bet sevenet gant [[Melville Shavelson]], ma c’hoari roll *Steve Sherman*.
* 1963: *The Prize*, bet sevenet gant [[Mark Robson]], ma c’hoari roll *Andrew Craig*
* [[1964 er sinema|1964]]: *What a Way to Go!*, bet sevenet gant [[J. Lee Thompson]], ma c’hoari roll *Larry Flint*.
* 1964: *The Outrage*, bet sevenet gant [[Martin Ritt]], ma c’hoari roll *Juan Carrasco*
* [[1965 er sinema|1965]]: *Lady L*, bet sevenet gant [[Peter Ustinov]], ma c’hoari roll *Armand*.
* [[1966 er sinema|1966]]: *Harper*, bet sevenet gant [[Jack Smight]], ma c’hoari roll *Lew Harper*.
* 1966: *Torn Curtain*, bet sevenet gant [[Alfred Hitchcock]], ma c’hoari roll *Profesor Michael Armstrong*.
* [[1967 er sinema|1967]]: *Hombre*, bet sevenet gant [[Martin Ritt]], ma c’hoari roll *John Russell*.
* 1967: *Cool Hand Luke*, bet sevenet gant [[Stuart Rosenberg]], ma c’hoari roll *Lucas 'Luke' Jackson*
* [[1968 er sinema|1968]]: *The Secret War of Harry Frigg*, bet sevenet gant [[Jack Smight]], ma c’hoari roll *Harry Frigg*
* [[1969 er sinema|1969]]: *Winning*, bet sevenet gant [[James Goldstone]], ma c’hoari roll *Frank Capua*.
* 1969: *Butch Cassidy and the Sundance Kid*, bet sevenet gant [[George Roy Hill]], ma c’hoari roll *Butch Cassidy*
* [[1970 er sinema|1970]]: *W.U.S.A.* (*WUSA*), bet sevenet gant [[Stuart Rosenberg]], ma c’hoari roll *Rheinhardt*.
* [[1971 er sinema|1971]]: *Sometimes a Great Notion*, bet sevenet gant Paul Newman, ma c’hoari roll *Hank Stamper*.
* [[1972 er sinema|1972]]: (*Pocket Money*), bet sevenet gant [[Stuart Rosenberg]], ma c’hoari roll *Jim Kane*.
* 1972: 'The Life and Times of Judge Roy Bean*, bet sevenet gant John Huston, ma c’hoari roll *Judge Roy Bean*.
* 1973: *The MacKintosh Man*, bet sevenet gant John Huston, ma c’hoari roll *Joseph Rearden*.
* 1973: *The Sting*, bet sevenet gant George Roy Hill, ma c’hoari roll *Henry Gondorff aka Shaw*.
* 1974: *The Towering Inferno*, bet sevenet gant John Guillermin hag Irwin Allen, ma c’hoari roll an tisavour “Doug Roberts*.
* [[1975 er sinema|1975]]: *The Drowning Pool*, bet sevenet gant [[Stuart Rosenberg]], ma c’hoari roll *Lew Harper*.
* [[1976 er sinema|1976]]: *Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson*, bet sevenet gant [[Robert Altman]], ma c’hoari roll *William F. 'Buffalo Bill' Cody*.
* [[1976 au cinéma|1976]]: *La Dernière Folie de Mel Brooks* (*Silent Movie*) de [[Mel Brooks]], dans son propre rôle
* [[1977 er sinema|1977]]: *Slap Shot*, bet sevenet gant [[George Roy Hill]], ma c’hoari roll *Reggie Dunlop*.
* [[1979 er sinema|1979]]: *Quintet*, bet sevenet gant [[Robert Altman]], ma c’hoari roll *Essex*.
* [[1980 er sinema|1980]]: *When Time Ran Out...*, bet sevenet gant [[James Goldstone]], ma c’hoari roll *Hank Anderson*
* [[1981 er sinema|1981]]: *Fort Apache the Bronx*, bet sevenet gant [[Daniel Petrie]], ma c’hoari roll *Murphy*.
* 1981: *Absence of Malice*, bet sevenet gant [[Sydney Pollack]], ma c’hoari roll *Michael Colin Gallagher*.
* 1982: *The Verdict*, bet sevenet gant [[Sidney Lumet]], ma c’hoari roll *Frank Galvin*.
* [[1984 er sinema|1984]]: *Harry & Son*, bet sevenet gant Paul Newman, ma c’hoari roll *Harry Keach*.
* [[1986 er sinema|1986]]: *The Color of Money*, bet sevenet gant [[Martin Scorsese]], ma c’hoari roll *Fast Eddie Felson*.
* [[1989 er sinema|1989]]: *Fat Man and Little Boy*, bet sevenet gant [[Roland Joffé]], ma c’hoari roll *Gen. Leslie R. Groves*.
* 1989: *Blaze*, bet sevenet gant [[Ron Shelton]], ma c’hoari roll *Gov. Earl K. Long*
* [[1990 er sinema|1990]]: *Mr. & Mrs. Bridge*, bet sevenet gant [[James Ivory]], ma c’hoari roll *Walter Bridge*.
* [[1993 er sinema|1993]]: *La Classe Américaine*, bet sevenet gant [[Michel Hazanavicius]], ma c’hoari roll *Dave, mab an Ao. Callaghan*
* [[1994 er sinema|1994]]: *The Hudsucker Proxy*, bet sevenet gant [[Joel Coen]], ma c’hoari roll *Sidney J. Mussburger*.
* 1994: *Nobody's Fool*, bet sevenet gant [[Robert Benton]], ma c’hoari roll *Sully Sullivan*.
* [[1998 er sinema|1998]]: *Twilight*, bet sevenet gant [[Robert Benton]], ma c’hoari roll *Harry Ross*.
* [[1999 er sinema|1999]]: *'Message in a Bottle *, bet sevenet gant [[Luis Mandoki]], ma c’hoari roll *Dodge Blake*.
* [[2000 er sinema|2000]]: *Where the money is*, bet sevnet gant [[Marek Kanievska]], ma c’hoari roll *Henry Manning*.
* [[2002 er sinema|2002]]: *Road to Perdition*, bet sevenet gant [[Sam Mendes]], ma c’hoari roll *John Rooney*.
* [[2006 er sinema|2006]]: *Cars*, bet sevenet gant [[John Lasseter]], ma c’hoari roll *Doc Hudson*.

=== Evel sevener ===
* [[1968 er sinema|1968]]: *Rachel, Rachel*.
* [[1972 er sinema|1972]]: *The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds*.
* [[1980 er skinwel|1980]]: *The Shadow Box* (skinwel).
* [[1984 er sinema|1984]]: *Harry and Son*.
* [[1987 er sinema|1987]]: *The Glass Menagerie*.

=== Evel senarioer ===
* 1984: *Harry and Son*.

=== Evel produer ===
* 1968: *Rachel, Rachel*
* 1970: *Puzzle of a Downfall Child*
* 1971: *Sometimes a Great Notion*
* 1972: *The effect of gamma rays on Man-in-the-Moon Marigolds*

=== Evel eilproduer ===
* 1969: *Butch Cassidy and the Sundance Kid*
* 1972: *The Life and Times of Judge Roy Bean'', sevecnet gant John Huston

## Daveoù


### Liammoù diavaez