open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pont treuzvourzher Naoned

**Pont treuzvourzher Naoned** a oa bet savet e 1903 ha diskaret e 1958. Ur savadur dreist al Liger e Naoned e oa, bet treset gant an tisavour Ferdinand Arnodin. Ar pont treuzvourzher-se a aotree tremen a-dreuz ar vrec'h Madeleine, e-kichen ar pont Anna Vreizh a vremañ, etre Kae ar Foz hag Enez Prad an Dug, el lec'h m'edo ar chanterioù sevel bigi, en o zouez Atalieroù ha Chanterioù Breizh, bet krouet gant Eugène Guillet de La Brosse.

## Istor
### Emdroadur ha raktresoù
Gant diorren ar chanterioù bigi hag ar fed ma oa troc'het al Liger e veze diaes a-wechoù d'ar vicherourien ha d'ar marc'hadourezhioù treuziñ etre an daou ribl. Ne oa ket bet posupl sevel ur pont a drofe abalamour da natur dic'hortoz ar stêr. Soñjet e oa bet sevel un tunel, met ne oa ket posubl ivez abalamour ma oa an danzouar savet diwar traezh ha mein. Ret e oa bet ivez dilezel raktres ur pont difiñv abalamour ma ranke kalz bigi-dre-lien tremen c'hoazh : ret e vije bet sevel ur pont hir-kenañ gant krapennoù mont e-barzh, ha neuze distrujañ savadurioù.

Kavet e voe un diskoulm gant ijinadenn ar pont treuzvourzher e porzh Bilbao, en Euskadi, etre 1888 ha 1893.

Galvet e voe neuze Ferdinand Arnodin, en doa nevez savet ar pont treuzvourzher-se gant Alberto de Palacio.

### Fin ar pont treuzvourzher
Nebeutoc'h a dud a zo bet oc'h implijout ar pont treuzvourzher goude an Eil Brezel-bed, ha dreist-holl goude ma oa bet echuet stankañ ul lodenn eus skourroù al Liger. E penn-kentañ ar bloavezhioù 1950 e voe klasket lakaat ar pont treuzvourzher war roll ar savadurioù istorel evit e wareziñ met c'hwitañ a reas an taol.

Echuet e voe treuziñ gant ar pont d'ar 1 a viz Genver 1955, goude bezañ bet implijet e-pad 52 vloaz. Kroget e voe da zistrujañ ar pont treuzvourzher adalek an 21 a viz Mae 1958.

Pont_transbordeur_Nantes.JPG|Gwel a-us ar pont treuzvourzher.
Nantes,_La_Loire_et_Le_Pont_Transbordeur_en_1912.jpg|Gwel al Liger e 1912, gant ar pont treuzvourzher en dremmwel.
INCONNU_17_-_NANTES_-_Nacelle_du_Transbordeur_en_marche.JPG| Kavell ar pont treuzvourzher o tremen dreist ar stêr.


## Keleier ha dazont
### Ar pezh a chom hiziv-an-deiz
Un nebeud elfennoù eus ar pont kozh a c'heller gwelet hiziv-an-deiz c'hoazh, a bep tu eus al Liger : elfennoù eus diazez mañsonerezh ar peulioù ha barrennoù metal.

Ur blakenn a zo bet staliet ouzh kornôg-reter Pont Anna Vreizh.

W0525-Nantes_PilesNordTransbordeur_2596.JPG|Daou beul eus tu Kae ar Foz, war tu-dehou ar ribl.
Pile_pont_tranbo_Nantes1.JPG|Aspadennoù eus ar pont, ribl dehou.
Pile_pont_tranbo_Nantes2.JPG|Ur peul dindan pont Anna Vreizh a-vremañ, war tu-kleiz ar ribl.
Piles_de_l'ancien_pont_Transbordeur.jpg|Unan eus peulioù ar pont kozh, war ribl kleiz al Liger, kelc'hiet gant un dreuzell evit ar weladennerien, e-kichen pont Anna Vreizh a-vremañ.
W0526-Nantes_PileSudTransbordeur_2597.JPG|Ur peul hag un dreuzell all war ribl kleiz ar stêr, gant tammoù houarnaj kozh.
Bec'h korean

:&nbsp;*Arabat droukveskañ gant [[Brezel Korea]]
Graet e vez *'bec'h korean''' eus ur bec'h a vez hiziv-an-deiz c'hoazh ha gwriziennet e rannadur ledenez Korea etre Norzhkorea (Republik Poblel ha Demokratel Korea) ha Sukorea (Republik Korea), ha pep hini oc'h embann eo gouarnamant reizh Korea a-bezh. E-kerzh ar Brezel yen, Norzhkorea a oa harpet gant an Unvaniezh soviedel, Sina, ha kevredidi komunour all, padal Sukorea a oa harpet gant ar Stadoù-Unanet, ar Rouantelezh-Unanet, ha kevredidi all eus ar C'hornôg.

Rannadur Korea gant ar Stadoù-Unanet hag an Unvaniezh soviedel a oa bet e 1945 ur wech trec'het Impalaeriezh Japan hag echuet dalc'hidigezh Korea gant Japan, ha pep dreistgalloud en dao savet pep a c'houarnamant e 1948. Bec'hioù a oa bet betek lakaat da darzhañ Brezel Korea, a oa padet eus 1950 betek 1953. Pa oa echuet ar brezel, pep tu eus al ledenez a oa bet drastet, met ar rannadur a oa chomet. Norzh ha Su Korea a oa kendalc'het gant ur stad a vezel met gant nebeut stourmoù. Ar bec'h a zo kendalc'het ur wech echuet gant ar Brezel yen ha kenderc'hel a ra hiziv-an-deiz c'hoazh. E-touez an dek bec'h skornet eo dre ar bed hag an hini koshañ, gant ar bec'h treuz strizh-mor.
Rannadur Korea

**Rannadur Korea** a oa kroget e 1945 goude an Eil Brezel-bedI, pa oa bet savet an takad dalc'het soviedel en norzh hag an takad dalc'het stadunanat er su. E 1948, an takadoù-se a oa troet da stadoù emveliek, anvet Republik Poblel ha Demokratel Korea (Norzhkorea) ha Republik Korea (Sukorea), hag a oa bet o stourm e-kerzh ur brezel drastus etre 1950 ha 1953. Abaoe, eo kendalc'het ar rannadur betek an deiz-ha-hiziv.

E penn kentañ an XXvet kantved, Ledenez Korea a oa ur vro unvan: an Impalaeriezh Korean e oa, met aloubet e oa bet gant Impalaeriezh Japan e 1910. E-kerzh an Eil brezel-bed, pennoù ar Gevredidi a oa bet oc'h eskemm a-zivout dazont Korea ur wech ma vije kodianet Japan. Ar pennoù a oa deuet a-benn un diskoulm hag a vije tennañ Korea diouzh sujidigezh Japan ha lakaat al Ledenez evel tiriad dindan beli ar Broadoù Unanet betek ma c'hellje ar goreaned d'en em verañ o-unan. E-pad devezhioù diwezhañ ar brezel-bed, ar  Stadoù-Unanet o devoa kinniget rannañ al ledenez e daou damm (un takad e dalc'h SUA hag unan all e dalc'h an URSS) ha choazet e oa bet an 38vet ledredenn norzh evel harz etre an takadoù. Ar soviediz a oa savet a-du gant ar c'hinnig ha rannet e oa bet neuze ar vro, ar pezh a oa bet en doa roet an tu da embann ar General Order No. 1.

Hervez an emglevioù sinet e oa anat ne oa ket ar rannadur da badout pell amzer hag e oa sujidigezh al ledenez da vezañ fiziet e stumm un tiriad dindan beli etrebroadel a-raok ma vije trzukaset ar galloud en ur vro unvan meret gant koreaniz. E miz Kerzu 1945, e oa bet dalc'het Kuzuliadeg Moskov hag asantet e oa bet gant an holl e badfe pemp bloaz nemetken an dalc'hidigezh gant ar pevar bro pennañ Kevredet o verañ.
## Notennoù ha daveennoù
Borislava Borisova

**Borislava Borisova** (bulgareg :** Борислава Борисова**), bet ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1951 e Popovo), a zo ur c'hoarierez echedoù bulgar ha svedat.E 1974 e teuas da vout Mestrez Etrebroadel (WIM).Miz Meurzh 2026:  edo he renk Elo *Standard* ha  he renk Elo *Fonnapl*.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ''Standard'' ar Maouezi]]
* Trec'h e voe e 1976.
* Tapout a reas an eil plas e 1972 hag e 1977. 
* Tapout a reas an deirvet plas e 1975.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh Sveden.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Lazhadenn Samuel Paty

**Lazhadenn Samuel Paty**, anvet ivez **gwalldaol Conflans-Sainte-Honorine**, a oa bet un dagadenn sponterezh islamour a oa bet sevenet d'ar 16 a viz Here 2020 e kumun c'hall Éragny, lec'hiet er Val-d'Oise.

Samuel Paty, kelenner Istor-douaroniezh, a oa bet lazhet gant un arm gwenn ha dibennet nebeut amzer goude bezañ kuitaet e skolaj e Conflans-Sainte-Honorine. Ar muntrer, Abdoullakh Anzorov, a zo ur repuad rusian a orin eus Tchetchenia a zo bet lazhet gant ar polis broadel un nebeud munutennoù goude ar gwalldaol.

Dek devezh a-raok, Samuel Paty en doa diskouezet ludresadennoù eus Mahomed tennet eus ar gazetenn luadur *[[Charlie Hebdo]]*, e-kerzh ur gentel Kelenn Moral ha Keodedel war ar frankiz da embann e soñjoù gant skolajidi pevare klas (goude bezañ kinniget d'ar re a c'hellje bezañ feuket da guitaat ar c'hlas). Kounnaret e oa bet Brahim Chnina, tad unan eus ar skolajiadezed ha ne oa ket bet e-kerzh ar gentel. Eñ, harpet gant ar stourmer islamour Abdelhakim Sefrioui, en devoa embannet war meur a rouedad sokial filmigoù lec'h ma oant o kunujenniñ Samuel Paty. E anv kement ha chomlec'h ar skolaj a oa bet roet da c'houzout. Ar filmigoù embannet a oa bet o vezañ rannet kalz, ha kalz kemennadennoù feuls a oa bet graet a-enep ar c'helenner, betek ma vije soñjet lazhañ anezhañ diwar rebechoù blasfem.
## Notennoù ha daveennoù
Willie Colón

**Willie Colón** (Bronx, New York, Stadoù-Unanet, 28 a viz Ebrel 1950 - Bronx, 21 a viz C'hwevrer 2026) a zo bet kaner ha soner trombon. Stadunanat e oa, gant orinoù eus Puerto Rico.

Brudet eo evit bezañ bet o seniñ e daouadoù gant lod eus ar re vrudetañ eus bed ar sonerezh salsa, Héctor Lavoe ha Rubén Blades.

## Buhez
Ganet e oa bet e karter New York e South Bronx, e karter ar Bronx, ha dalc'het o devoa liammoù familh gant Puerto Rico.

Dedennet e voe abred-kenañ gant ar sonerezh, da gentañ gant an drompilh, met buan e tremenas d'an trombon. Da 15 vloaz hepken e sinas ur gevrat gant an ti-produiñ Fania Records.

E bladenn gentañ *El Malo* a enrollas e 1967 gant kanerien evel Héctor Lavoe.

Berzh a reas an daouad Colón / Lavoe en oberenn gentañ-se, ha gwerzhet e voe ouzhpenn 300 000 skouerenn. E-kerzh ar 6 vloaz da-heul e voe embannet nav fladenn studio ganto. Ar sonerezh salsa kinniget gant Colón ha Lavoe a skoulmas liammoù etre sonerezh ar bed angl-ha-saoz (jazz, rock, funk ha R&B) hag ar sonerezh latin.

E 1974 e tispartias an daouad sonerien. Willie Colón a grogas da seniñ muioc'h e-unan, da aozañ ha da broduiñ sonerezh. E-pad ar prantad-se e voe kenlabouret etre an daou soner memes tra, evit aozañ sonadegoù a-gevret gant al laz-seniñ en doa heuliet anezho er penn-kentañ : ar Fania All Stars.

*The good, the bad, the ugly* eo anv ar bladenn solo kentañ embannet gant Willie Colón e 1975. Kemer a reas perzh ivez Lavoe ha kanerien ha sonerien all evel Rubén Blades. Willie Colón a broduas hag a gempennas ivez un toullad eus kanaouennoù an div bladenn solo kentañ savet gant Héctor Lavoe, *La Voz* (1975) ha *De ti depende* (1976).

Gant Rubén Blades e krogas ur c'henlabour reoliekoc'h adalek 1977. An albomoù *¡Metiendo Mano!* (1977), *Siembra* (1978) ha *Siembra (Live)* (1980), *Canciones Del Solar De Los Aburridos* (1981) ha *The Last Fight* (1982) a laka an daouad-mañ e-touez ar sonerien salsa brudetañ.

E 1978 e produas trede pladenn Lavoe, *Comedia*, hag ar ganaouenn brudetañ, "El cantante", savet gant Blades ha kempennet gant Colón, a lakaas Héctor Lavoe e barr e varregezh soner. Labourat a reas ivez gant arzourien evel Larry Harlow, Ray Barretto, Eddie Palmieri, Celia Cruz hag Ismael Miranda.

Er bloavezhioù 1980 e kuitaas Fania Records.
Ali Mohammad Naini

**Ali Mohammad Naini** (1957 – 2026 ) a oa ur jeneral brigadenn ha degemenner Korf gwarded ar reveulzi islamek, eus 2024 betek e varv e 2026.
## Buhez
Naini a oa kelenner skiantoù sokial e skol-veur Imam Hossein. Un den tost-tre e oa eus Ali C'hamenei, ha fiziet e oa bet dezhañ kefridioù pouezus lies a-hed e vuhez. Eñ eo a oa bet karget gant ar marc'hata war an domani nukleel en anv Iran. Un den strizhkredour e oa hag harper reut ar Reveulzi islamek. Soñjet e oa bet ennañ evit kemer plas Ali C'hamanei goude e varv, a-raok ma vije e vab Mojtaba a-benn ar fin. Lakaet e oa bet dindan kastiz gant ar Rouantelezh-Unanet goude bombezadennoù Iran war Israel e miz Here 2024.
## Notennoù ha daveennoù
Marlen Petrova

**Marlen Petrova** (bulgareg : **Марлен Петрова**), bet ganet e 1961, a zo ur c'hoarierez echedoù bulgar.2 155 edo he renk Elo *Standard* diwezhañ.
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ''Standard'' ar Maouezi]]
* Trec'h e voe e 1985.
* Tapout a reas an deirvet plas e Sofia e 1987, 7/12 (+ 5, = 4, - 3).
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionad bulgar ar Maouezi
Tapout a reas an drizekvet plas e Bankia e 1991, 2,5/7 (+ 5, = 4, - 3).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e 365 Chess
Star Citizen

***Star Citizen*** zo ur c'hoari video enlinenn bras-niver, drevezadur nijadennoù egorel diorroet gant Cloud Imperium Games war ar savenn Windows. Un adlañs eo eus ar c'hoari diembann *[[Freelancer (c'hoari video)|Freelancer]]* (2003). Diorroadur *Star Citizen* a zo renet gant Chris Roberts. Ar c'hoari a oa bet kemennet e 2012 hag a oa bet arc'hantaouet gant ur c'hampagn war Kickstarter a oa bet o rastellañ 2 vilion a zollarioù. Goude ouzhpenn evit dek vloaz o labourat war ar steuñv, n'eus ket c'hoazh eus un deiziad embann evit echuiñ gant ar stumm early access eus *Star Citizen*. 

E miz Eost 2025, Roberts en doa embannet en un atersadenn e oa *Star Citizen* o klask bezañ lañset da vat er bloavezh 2027 pe 2028, padal ar stumm unc'hoarier spin-off, *Squadron 42*, a zo da vezañ embannet e 2026.

E 2013, Cloud Imperium Games a oa kroget da embann lodennoù eus ar c'hoari, anvet "modules", da reiñ an tu d'ar c'hoarierien da gaout un tañva ouzh an doare da c'hoari a-raok ma vije embannet. Al lodenn "hollved padus" a oa bet tu da c'hoari evit arnodiñ d'ar rak-prenerien e 2015 gant *Star Citizen* o vezañ ebt embannet gant ar stumm early access e 2017. Kendalc'het eo bet da zegas nevezadurioù abaoe. *Star Citizen* a zo bet burutellet garv evit an amzer hir diorroadur, kement a-fed ne vije ket bet embanent sklaer peur e vije echuet gant ar stumm early access met ivez evit harperien ar C'hickstarter a felle dezho bezañ rentet o arc'hant dezho. Ar c'hoari a oa da vezañ embannet e 2014, met dibaouez eo bet pellaet an deiziad abaoe.

Goude taol brav ar c'hampagn Kickstarter, Cloud Imperium Games en doa kendalc'het da rastellañ arc'hant en ur werzhañ objedoù er c'hoari evel listri egorel da skouer. An doare ma vez arc'hantaouet Star Citizen a zo bet ivez mammenn burutelladennoù ha betek mammenn kudennoù lezennelt. Bez eo unan eus ar c'hoarioù video arc'hantaouet ar muiañ gant ar arc'hantaouiñ a-stroll. E miz Kerzu 2025, hollad an arc'hant dre arc'hantaouiñ a-stroll ha dre ar stumm early access en deus tizhet tost da 1 miliard a zollarioù, ha dre-se ez eo unan eus ar c'hoarioù video kerañ betek-henn hag unan eus an oberennoù dudi kerañ bet produet.
## Doare c'hoari
*Star Citizen* a zo ur c'hemmesk etre drevezadur nijadennoù egorel, c'hoari tenn kentañ sell, ha c'hoari video enlinenn bras-niver a c'haller c'hoari hervez ar modulennoù choazet gant ar c'hoarier. Pevar anezho a zo: Hangar, Arena Commander, ha Star Marine, lec'h ma c'heller c'hoari met pep hini en un doare emren. An hini brasañ, ar pevare, eo modulenn an hollved dibad.
## Notennoù ha daveennoù
Ružka Genova

**Ružka Genova** (bulgareg :**Ружка Генова**), bet ganet e 1963  e Bulgaria, a zo ur c'hoarierez echedoù bulgar.E 1988 e teuas da vout Mestrez Etrebroadel (WIM), Tredeog FIDE eo abaoe 2011 ha Tredeog Etrebroadel abaoe 2013.Miz Meurzh 2026:  edo he renk Elo *Standard*,  he renk Elo *Fonnapl* ha  he renk Elo *Luc'hedenn*.Renk Elo *Standard* uhelañ: 2 270.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ''Standard'' ar Maouezi]]
Trec'h e voe e 1988.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* Partiennoù e Chess Monitor
Smith & Wesson Model 460

Ar **Smith & Wesson Model 460** zo ur revolver un-ober ha daou-ober savet gant an embregerezhioù stadunanat Smith & Wesson ha Cor-Bon, ha gwerzhet abaoe 2003. Unan eus revolverioù galloudusañ an Smith & Wesson eo, asambles gant ar Model 500. Savet int o-daou diwar framm X an embregerezh.

Un daboulin 5 tenn en deus ar Model 460. Meur a hirder kanol a vez kinniget eus 2,75' betek 8'⅜. Gellet a ra bezañ kambret evit kartouchennoù .460 S&W Magnum, .454 Casull, .45 Colt pe .45 Schofield. Ar revolver dezhañ an tizh boled uhelañ eo war ar marc'had. Soñjet eo bet evit chaseal pe en em zifenn a-enep loened bras en Alaska hag en Afrika.

## Er sevenadur
An arm a c'haller gwelet etre daouarn an aktour Ron Perlman e koulzad 5 ar stirad *[[Sons of Anarchy]]*, ha gant John Malkovich er filmoù *[[Red (film, 2010)|Red]]* ha *[[Red 2 (film, 2013)|Red 2]]*.

## Daveennoù
Ron Perlman

**Francis Ronald Perlman**, anavezet evel **Ron Perlman**, bet ganet d'an 13 a viz Ebrel 1950 e Manhattan, e kêr New York (Stadoù-Unanet Amerika), zo un aktour stadunanat.

Brud a dapas gant e rolloù e *[[La Guerre du Feu (film, 1981)|La Guerre du Feu]]* (1981) hag e *[[The Name of the Rose (film, 1986)|The Name of the Rose]]* (1986), daou film sevenet gant Jean-Jacques Annaud. E dibenn ar bloavezhioù 1980 e savas un daouad gant Linda Hamilton er stirad *[[Beauty and the Beast (stirad)|Beauty and the Beast]]* (1987-1990). Ar sniper Koulikov e voe er film *[[Stalingrad (film, 2001)|Enemy at the Gates]]* (2001), ha Clay Morrow er stirad *[[Sons of Anarchy]]* etre 2008 ha 2013, e-touez rolloù all.

## Liamm diavaez

*
Ludresadennoù eus Mahomed

Al **ludresadennoù eus Mahomed** a vez graet eus hollad an tresadennoù luadur a-zivout ar profed Mahomed. Dre ma n'eus ket eus mammennoù o reiñ resisderioù war e neuz, an holl oberennoù o tiskouez anezhañ a zo reoù ijinet, evel er *[[Jami al-tawarikh]]*, rak en un doare istorel, n'eo ket bet berzhet gant an Islam an taolennadurioù eus outañ. Dre-se ober eus un oberenn ul luadur a zo un doare displegerezh, hervez ar sell ideologel choazet, eksoterek *[[tafsîr]]* a na zegemer doare taolenniñ ebet memes reoù enorus, pe ezotereg *ta’wîl* hag a zegemer an holl anezho, dre ma n'eus ket tu Vab-den da gompren fetisded gwirion ar profed, hag a chom diasur hag a zo didalvoud evit ur « c'hredour kendrec'het » (صادقمُؤْمِن *sadiq [[Mu'min]]*).

Muhammad lifts the Black Stone - from Jami al-Tawarikh.jpg|Dornskrid enlivet islamek eus ar XIVvet kantved tennet eus *[[Jami al-tawarikh]]*, awenet gant an istor ma vez adlakaet ar maen du gant Mahomed ha re henañ klanioù Mekka.

## Notennoù ha daveennoù
Rigolette

Ar **rigolette** pe **Rigolette Naoned** a zo ur madig graet e Naoned. Ur glorenn sukr poazhet eo, marmeladenn frouezh e-barzh. Boukoc'h eo eget lima Naoned.

## Istor

E 1902 e soñjas an ispiser Charles Bohu gwerzhañ madigoù boukoc'h eget limaioù en e stal e niverenn 26 straed ar Marne. Ar madig nevez-se, graet gant ur glorenn sukr gwarniset gant koñfitur frouezh, a voe anvet « rigolette » gantañ, diwar anv e gazez bourdus, tennet eñ eus *[[Rigoletto]]*, anv faourell c'hoarigan Giuseppe Verdi. 

Ober a reas ar sukraj eliek-se kement ha berzh ken e voe treuzfurmet ar stal en ur goñfizerezh e 1930, gant ur rakstal e mozaik graet gant ar Roazhonad Isidore Odorico, ar pezh a zo e-barzh glad Naoned bremañ.

Miret o deus ar rigolettes o stumm orin : ur glorenn fin graet gant sukr, gwarniset gant bouedenn frouezh kleret, ar pezh a zegas un douster bennak, brusk ha teuzus war un dro.

## Bremañ

Pemp blaz gant bouedenn wir frouezh a zo : ananaz, kastrilhez, suraval, flamboez, mandarin. Met blazioù teuzus nevez a zo : karamel gant amann sall, chokolad pralinet, ha re all eus ar mare.

## Ar blazioù
* blazioù klasel : suraval, orañjez, kastrilhez
* chokolad pralinet
* karamel gant amann sall
* mouar Logan (20 % bouedenn mouar Logan)
* blazioù eus ar mare :
** goañv : per, figez, avaloù, rezin ha kistin
** hañv : pampel, sivi Plougastell, abrikez, kastrilhez ruz, pechez

## Daveoù

## Gwelet ivez
### Levrlennadur
* *Nantes secret et insolite - les trésors cachés de la cité des ducs* gant Catherine Olart, luc'hskeudennoù gant Laurent Allenou, Pariz, Les Beaux Jours/Compagnie parisienne du livre, 2009, miz Ebrel, 176 p., p.8, .

### Pennad kar

* Lima Naoned
* Keginerezh Breizh
Traou Mad

**Traou Mad** a zo ur merk gwispid anvet paledoù ha galetez, krouet e 1920 e Pont-Aven e Bro-Gerne.

## Istor
Ur baraer eus Pont-Aven, Alexis Le Villain, a ijinas ar paled, ur sablegenn dev, e 1920. C'hoant en doa da grouiñ ur c'houign bihan, ment ur wispidenn.

Badizet e voe « traou mad » gantañ. Tres ur paled eus c'hoari ar paledoù war wenn a zo war ar wispidenn-se.

Diorroet e voe an embregerezh gant e verc'h Marguerite Le Villain. Emgefrekaat a reas ul lodenn eus an argerzhadur produiñ ha staliañ a reas derc'houezourien e Naoned ha Pariz. Krouiñ a reas ur galetezenn fin, galetezenn Pont-Aven.

Adwerzhet e voe an embregerezh familh d'ar familh Mentheour e 1985. Kinklet e voe ar boestoù Traou Mad gant taolennoù al livour Paul Gauguin, brudet da vezañ chomet e Pont-Aven. Adkemeret e voe ar wispederezh gant ur font postañ e 2006, ha goude gant ar stroll Galapagos.

## Rekipe
N'en deus ket cheñchet kalz rekipe an Traou Mad abaoe ar penn-kentañ.

An amann eo an aozenn bennañ, e 33%. Bleud, sukr, vioù, goell kimiek eo an aozennoù all, hag un nebeud laezh evit al liv alaouret.

Treuzkaset e vez dre gomz ar chemet evit ar merat, amzer diskuiz an toaz ha gwrezverk ar forn.

## Daveoù

## Pennadoù nes

* Paled (gwispidenn)
* Pont-Aven
Lima Naoned

**Lima Naoned** a zo ur madig graet e Naoned abaoe an XIX kantved. Sukr poazhet ha blazet eo, e stumm ur pevarzaleg.

## Istor
Dont a rafe lima Naoned eus ur rekipe italian, ar *[[berlingozzo]]*. E dibenn an XVIII kantved pe deroù an XIX kantved e voe notet ar rekipe gant an itron Couët, ur gantinerez eus armeoù Ren ar Gonsuled, ha goude an Impalaeriezh c'hall kentañ, roet dezhi en eskemm d'an aluzen graet d'ur vaouez baour a-hervez. Goude bezañ bet medalennet evit bezañ skoazellet ar bagadoù e tistroas an itron Couët e Naoned. Ar rekipe a voe implijet gant he merc'h, gwreg ur porzhier anvet Dupont, evit gwerzhañ madigoù dindan dor-dal he c'hendi e korn Plasenn ar Roue ha straed Du Couëdic. Berzh a reas ar borzhierez ganto.

An Itron Renaudineau a zeuas da vezañ merc'h d'ar c'houplad Dupont goude he eured. Kenderc'hel a reas ar Renaudineau d'ober limaioù, ha digeriñ a rejont ur stal straed ar Foz. Krouiñ a rejont ur merk : « À la renommée ». Dimezhiñ a reas o merc'h gant un aotrou Benardin bennak, hag asambles e tilec'hias ar stal da blasenn ar Roue (e korn straed Sant-Juluan). Produadur al limaioù, hag a oa er stal betek hen, a voe e 9 straed Bel-Air e 1924.

Kevezerezh kreñv a oa etre ar goñfizerien. Adkemeret e voe ar rekipe gant Pierre Bonté, e-touez re all, adalek 1861, staliet straed Jean-Jaurès. E 1902 e voe ijinet ar rigolettes gant ar c'hoñfizer Charles Bohu, awenet gant al limaioù a werzhe. E 1907 e voe digoret ul labouradeg koñfizerezh kae Malakoff gant ar mab da Bierre Bonté, o kreskiñ ar produadur. Graet e oa bet kement all gant ar goñfizerezh Pinson un nebeud amzer a-raok. Er bloavezhioù 1920 e oa seizh koñfizerezh e karter ar Malakoff-Kozh (e su ar porzh-houarn), o tougen an anvioù Bonté, Pinson, Martel, Lemaître hag all.

Gwanaet e voe industriezh ar goñfizerezh e Naoned gant an tailhañ ha goude distrujoù an Eil Brezel-bed. Mont a reas ar merk « À la renommée » da gaet e dibenn ar bloavezhioù 1940. Ren a reas ar familh Pinson he c'hoñfizerezh betek 1985. Dilerc'hiañ a reas Bonté, ar c'hoñfizer diwezhañ e Naoned, e broduadur e Sant-Ervlan e penn-kentañ an XXI kantved, en ur gendeuziñ gant Pinson, ar pezh a lakaas un dermen d'ar produadur limaioù e Naoned. Abaoe 2011 emañ unvez fardañ ar goñfizerezh Bonté-Pinson e Boufféré e Vande (kumun Montaigu-Vendée bremañ), lec'h m'emañ unan eus e stalioù, an daou all o vezañ e Sant-Ervlan ha La Roche-sur-Yon (Vande).

## Fardañ
Ret eo d'ar sukr bezañ poazhet er gwrezverk mat, hep karamelaat. Ret eo yenaat anezhañ goude hag ouzhpennañ ur blaz. Pa'z eo ar sukr tomm awalc'h e vez astennet ha lakaet e stumm ur wadegenn. Evit kaout stumm al lima e c'hoarier war stouadur ar gontell e 90° e-pad an daou droc'h evit stummañ ar madig, an eil troc'h o vezañ graet goude bezañ troet ar wadegenn sukr ur c'hard.

## Daveoù

## Gwelet ivez
### Levrlennadur
*  ''La belle histoire des bonbons nantais'' gant Michaël Gheerbrant, hañv 2006, Nantes au quotidien, nv 166, p.29-31, embannet gant ti-kêr Naoned, gwelet d'ar 24 a viz Du 2012.

### Pennadoù kar
* ar rigolette (ur madig all eus Naoned)
*  an humbugs saoz
* Keginerezh Breizh

### Liamm diavaez
* Lec'hienn koñfizerezh Bonté
Tagadenn emlazh

**Tagadenn emlazh** pe **gwalldaol emlazh** a vez graet eus un dagadenn lec'h ma vez ar sevener pe sevenerien o klask mervel e-kerzh an dagadenn. An doare tagadennoù-se a c'hall bezañ reoù muntr–emlazh hag a zo alies liammet gant kenarroud ar sponterezh pe ar brezel. Pa vez an tagerien gwelet evel sponterien, an tagadennoù a c'hell bezañ anvet *sponterezh emlazh*. Implij an emlazh gant milourien n'eo ket reoliataet gant ar gwir etrebroadel, met tagadennoù emlazh a c'hell bezañ gwelet evel un torr dre trubarderezh pe tagadenn war trevourien. An tagadennoù emlazh a c'hell bezañ gwelet e kenarroudoù lies, eus unan obererezh milourel evel ar sturierien kamikaze japaniz e-kerzh an Eil Brezel-bed (1944-1945), betek ar re nevesoc'h gant ar sponterien islamour—evel gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001 e New York. 
Tagadennoù emlazh a zo bet implijet gant un niver ledan a ideologiezhoù, eus an tu dehoù pellañ (Japan hag Alamagn e-kerzh an Eil Brezel-bed) betek an tu kleiz pellañ (evel ar PKK hag Arme Ruz Japan).
Das Boot (film, 1981)

***Das Boot*** ("Ar vag") zo ur film brezel alaman deuet er-maez e 1981. Skrivet ha sevenet eo bet gant Wolfang Petersen, diwar al levr heñvelanvet gant Lothar-Günther Buchheim, en doa kemeret perzh e kefridi ul lestr-spluj eus ar Kriegsmarine en Eil Brezel-bed. Kontañ a ra istor an U-Boot 96.

## Sinopsis
Al lestr-spluj alaman U-96, diazezet e porzh La Rochelle, zo kaset adarre da gemer perzh e emgann ar Meurvor Atlantel e dibenn 1941, en ur mare ma krog ar Gevredidi da dalañ en ur mod efedusoc'h ouzh tagadennoù an U-Boote.

Goude un nebeud dezioù war vor e klask al lestr-spluj tagañ ur gorvetenn, met gwelet e vez ganti ha taget eo gant greunadennoù-mor. Dont a ra a-benn da achap kuit. Un tamm goude e tag ur charreadeg hag e teu a-benn da gas bagoù d'ar strad. Taget eo neuze gant ul lestr-distrujer, met dont a ra a-benn akipaj an U-Boot da dresañ anezhañ.

War hent an distro da La Rochelle, komandant an U-96 a resev an urzh da vont d'ur porzh en Italia a-benn ar fin. Evit en ober e rank al lestr bitailhañ e Vigo dre guzh, ha treuziñ strizh-mor Jibraltar. Eno int taget gant ur c'harr-nij ha bagoù enebour, hag abalamour da se e chomont stanket war strad ar mor a-raok gellet adpignat goude kalz strivoù.

## Fichenn deknikel
* Bro : 
* Padelezh : 149 munutenn (stumm hiroc'h *Director's cut* 209 mn)
* Senario ha seveniñ : Wolfgang Petersen
* Produiñ : Bavaria Atelier, Radiant Productions, WDR, SDR
* Aktourien pennañ : Jürgen Prochnow, Herbert Grönemeyer, Klaus Wennemann
* Deiziad dont er-maez : 17 a viz Gwengolo 1981 (Alamagn)

## Liamm diavaez
*  Fichenn IMDB
Berlingozzo

Ar ***berlingozzo*** a zo ur wastell eus Toskana en Italia, poazhet er forn, e stumm ur vignezenn. Stank e vez kavet e norzh Ombria ivez, e traoñienn uhel an Tiber peurgetket, lec'h ma vez lidet gouel ar *berlingozzo* e Pitigliano, kêriadenn eus kumun San Giustino.

## Gerdarzh
Dont a ra e anv eus *berlingaccio*, ur ger evit komz eus Yaou Ened  hag eus ur maskl hag ur gwiskamant er XV kantved. Ar verb *berlingare* a dalve kement hag ebatal hag ebatal ouzh taol : meneget gant ar varzhed er XVI kantved e seblant bezañ bet implijet e lez Cosimo Iañ a Doskana e Firenze.

## Aozennoù
An aozennoù implijet a zo melen-vi, bleud, sukr, goell kimiek, rusk suraval pe orañjez rasklet, amann hag un nebeud laezh.

## Daveoù

## Gwelet ivez
### Levrlennadur
*  *Cucina del cuore della Toscana. Con uno sguardo a quella degli antenati * gant Licia Lari ha Mauro Montanelli, Polyprint, 2005, 280 p.

### Pennad kar
* Keginerezh Italia
Enezenn Runit

**Enezenn Runit** eo unan eus an daou-ugent enezenn a ya d'ober Ataoll Enewetak eus an Inizi Marshall er Meurvor Habask. An enezenn a zo brudet evit bezañ un diskarg skinoberiant eus ar Stadoù-Unanet goude ma vije bet o seveniñ un heuliad taolioù-arnod nukleel en Atoll Enewetak etre 1946 ha 1958. Enkrez a-sav tro-dro d'al lec'h diskarg hag a vez o koshaat hag ar riskl skinoberiant liammet gant an danvezioù a gaver eno.

## Skeudennoù

Restr:Ivy King - mushroom cloud.jpg|E 1952, ar Stadoù-Unanet en doa bannet ar vombezenn nukleel Ivy King 610 m e norzh eus Enezenn Runit.
Restr:Operation Hardtack I Cactus shot crater, Runit Island, Enewetak Atoll.jpg|Ar c'hrater krouet gant an darzhadenn eus ar 5 a viz Mae 1958 (Oberiadur Hardtack I, taol-arnod Cactus)

## Notennoù ha daveennoù
Gabriela Antova

**Gabriela Antova** (bulgareg: ** Габриела Антова **) a zo bet ganet d'ar 6 a viz Genver 2002 e Sofia (Bulgaria).Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.
Mestrez Veur (WGM) eo abaoe 2023, Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2018, Mestr FIDE e oa abaoe 2016, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Stummer FIDE eo abaoe 2024.Miz Meurzh 2026:  edo he renk Elo *Standard*,  he renk Elo *Fonnapl* ha  he renk Elo *Luc'hedenn* e miz C'hwevrer 2026. eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Ebrel 2017.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar maouezi]]
Kemer a reas perzh meur a wezh, gant he gwellañ disoc'h e 2017: teirvet-pempvet e voe, pedervet goude an dirampoiñ.
#### Kampionadoù bulgar hag europat ar re Yaouank (Merc'hed)]]
Trec'h e voe e meur a gevezadeg e partiennoù *Fonnapl* ha *Luc'hedenn*.
#### Kampionad europat ''Standard'' ar Re Yaouank (Merc'hed)
* Trec'h e voe er rummad e-dan eizh vloaz e 2010.
* Tapout a reas an eil plas er rummad e-dan pevarzek vloaz e 2015.
* Tapout a reas an deirvet plas er rummad e-dan daouzek vloaz e 2016.
* Tapout a reas an deirvet plas er rummad e-dan c'hwezek vloaz e 2018.
#### Kampionad europat ''Standard'' ar Maouezi
C'hoari a reas e 2017 e Riga (Latvia).
#### Kampionad bedel ar re Yaouank (Merc'hed)
* Tapout a reas ar bedervet plas er rummad e-dan daouzek vloaz e 2014.
## Renk Elo

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Gouennad

Ur **ouennad** a zo ur c'hultivar eus ar winienn voutin (*[[Vitis vinifera]]*) gant ur genom dibar ha gant perzhioù fenotipek ha biologel.

Evit diforc'hañ ar gouennadoù a zo e vez studiet stumm an deliennoù, ar c'hrapadoù, an hugennoù, o liv hag o neuz.

Gwechoù zo n'eus nemet ur c'hultivar en ur ouennad, da skouer ar syrah, gwechoù all ez eus meur a hini, da skouer ar grenache : grenache du, grenache gris, grenache gwenn.

Gouennadoù gwin a zo, ha gouennadoù rezin debriñ. Meur a anv a zo ganto alies. Ur ouennad, pe meur a hini, a c'hall bezañ implijet evit aozañ gwin. Al labelioù AOK hag AOG a gemer e kont ar gouennadoù implijet, e-touez traoù all.

## Ar gouennadoù gounezet
### E Bro-C'hall
Diwar 210 gouennad aotret e Frañs e golo 10 anezho ouzhpenn 70 % eus ar gorread plantet gant gwini :
* Gouennadoù du : merlot (14 %), grenache du (11 %), syrah (8 %), cabernet sauvignon (6,5 %), carignan (5,3 %), Pinot du (3,7 %), gamay (3,5 %) ;
* Gouennadoù gwenn : ugni gwenn (10,2 %), chardonnay (5,6 %), sauvignon gwenn (3,5 %), savagnin.

### E Breizh
Ar gouennadoù implijet e Breiz ha zo : melon B (evit ar muskadig), folle-blanche evit gros-plant a vro-Naoned, berligou (gwin Duked Breizh), gamay, pinot du...

### Er bed
Cabernet, cabernet sauvignon, merlot, chardonnay, syrah, grenache, riesling, gamay, muscat, sylvaner, tempranillo...

Cabernet sauvignon Viala Vermorel.jpg|Cabernet sauvignon
Pinot Noir (Viala Vermorel).jpg|Pinot du
Aligoté Viala Vermorel.jpg|Aligoté
Chardonnay Viala u. Vermorel 1901 - 1910.jpg|Chardonnay

## Pennadoù kar
* rezin
* gwin
* gwini
* kultivar

## Liammoù diavaez
* Gouennadoù brudet, nebeutoc'h brudet pe o vont da get
* Gouennadoù pennañ gwin ruz
* 350 gouennad

## Daveoù
Fasci Italiani di Combattimento

Ar **Fasci Italiani di Combattimento** (brezhoneg: Nerzhioù hordenn stourm italian),) a oa un aozadur faskour italian krouet gant Benito Mussolini e 1919. Kendalc'her ar *[[Fasci d'Azione Rivoluzionaria]]* e oa, met muioc'h a-zehoù evit na oa bet an aozadur kent. Ar *Fasci Italiani di Combattimento* a voe adaozet goude-se e stumm ar Strollad Broadel Faskour e 1921.
## Notennoù ha daveennoù
Koktel

Ar **c'hoktel** a zo un evaj fardet o veskañ meur a aozenn, en o zouez un died alkoolek alies. An aozennoù all a c'hall bezañ diedoù alkoolek all, chug frouezh, siros, soda pe dour gazek, kafe, dour tomm, vi pe dienn. Ar c'hokteloù "hiniennel" a vez aozet en ur shaker gant skorn pe en ur werenn goktel war-eeun, ar c'hokteloù "stroll" a vez graet en ur saladennouer bras pe ur jarl, evel ar punch, ar sangria hag ar godinette, ur c'hoktel gant sivi anavezet e Breizh-Uhel dreist-holl.

Kykeon a oa un evaj, ur seurt koktel roet da evañ e-pad lidoù Henc'hres. Kalz kokteloù a zo bet ijinet abaoe dibenn an XIX kantved hag a-hed an XX kantved dreist-holl. Hiziv an deiz eo brudet lod anezho dre ar bed. Rummet eo bet ar c'hokteloù pennañ gant an IBA (*International Bartenders Association*). An diforc'h a c'haller ober etre ar *shorts drinks* (etre 5 ha 7 sl) hag ar *long drinks* (ouzhpenn 14 sl, etre 20 ha 25 sl peurliesañ).

Anvioù dibar a vez alies gant ar c'hokteloù. Setu un nebeut skouerioù :
* Bloody Mary : vodka, chug tomatez, chug suraval, spisoù
* Cuba libre : rom ha kola
* Tango, pe "Quenn Mary" e saozneg : bier ha siros greunadin, ur "Monaco" a vez graet anezhañ pa vez ouzhpennet limonadez.
* Dry Martini : gin, vermouth gwenn sec'h ha sukr
* Gin fizz : gin, chug suraval ha sukr
* Embuscade : gwin gwenn, bier, kalva ha greunadin.
* Alexander : kognag, dienn kakao ha dienn
* Piña colada : rom, chug ananaz ha dienn kraoñ kokoz
* Margarita : tequila, likor orañjez, chug suraval glas
* kir : gwin gwenn ha likor kastrilhez-du
* Manhattan : wiski, vermouth ruz ha likor c'hwerv

Kokteloù hep alkool : 
* diabolo : limonadez ha siros (greunadin, bent, sivi...)
* Shirley Temple : ginger ale, limonadez hag un dakenn greunadin

Skouerioù kokteloù tomm :
* Irish coffee : wiski Iwerzhon, kafe tomm, sukr, dienn.
* grog : rom, dour tomm, chug suraval pe sukr pe mel, a-wechoù kanell.
Strollad Broadel Faskour

Ar **Strollad Broadel Faskour** (italianeg: *Partito Nazionale Fascista*, berraet en **PNF**) a oa ur strollad politikel italian, krouet gant Benito Mussolini evel doare nevez da zifenn ar faskouriezh italian. Un adaozadur e oa eus ar c'hent strollad Nerzhioù hordenn stourm italian. Ar strollad a oa bet e penn Rouantelezh Italia eus 1922 pa oa bet ar faskourien o kemer ar galloud dre ar valeadeg war Roma betek kouezhadenn ar reizhiad faskour e 1943, pa oa bet digadoriet Mussolini gant Kuzul meur ar faskouriezh. Ar Strolald Broadel Faskour a oa bet heuliet gant ar Strollad Republikan Faskour en tiriadoù a oa renet gant ar Republik Sokial Italian, ha lammet e oa bet e fin an Eil Brezel-bed.
## Notennoù ha daveennoù
The Longest Day (film, 1962)

***The Longest Day*** ("An deiz hirañ") zo ur film brezel stadunanat deuet er-maez e 1962. Sevenet eo bet gant Ken Annakin, Andrew Marton ha Bernhard Wicki, diwar al levr heñvelanvet gant Cornelius Ryan bet embannet e 1959.

Reiñ a ra da welet darvoudoù dilestradeg Normandi d'ar 6 a viz Even 1944 hag ar mare prientiñ en deizioù a-raok, dre savboent soudarded diazez ha pennoù-meur, ma vefent Alamaned, siviled pe Kevredidi. Degouezhennigoù istorel gwir zo bet silet en oberenn. Kalz aktourien vrudet o deus kemeret perzh er film, evel John Wayne, Robert Mitchum, Richard Burton ha Henry Fonda.

## Fichenn deknikel
* Bro : 
* Padelezh : 172 munutenn
* Senario ha seveniñ : Ken Annakin, Andrew Marton ha Bernhard Wicki
* Produiñ : Twentieth Century Fox
* Aktourien pennañ : John Wayne, Robert Mitchum, Richard Burton, Henry Fonda, Curd Jürgens, Gert Fröbe
* Deiziad dont er-maez : 4 a viz Here 1962 (Stadoù-Unanet)

## Liamm diavaez
*  Fichenn IMDB
Loeiz III (Anjev)

**Loeiz III**, ganet d'ar 25 a viz Gwengolo 1403 hag aet da Anaon d'an 12 a viz Du 1434, a oa bet kevezer evel hêr da Rouantelezh Naplez eus 1417 betek 1426, hag ivez kont Provañs, Forcalquier, Piemonte, ha Maine kement ha dug Anjev eus 1417 betek 1434. Dre bezañ hêr eus tron Naplez, e voe ivez dug Calabria eus 1426 betek 1434.
Panzerkampfwagen I

Ar **Panzerkampfwagen I** **[[Sonderkraftfahrzeug|Sd. Kfz.]] 101**, berraet e **PzKpf. I** pe **Panzer I**, zo un tank skañv bet produet en Alamagn etre 1934 ha 1936.

Soñjet e oa bet adalek 1932 evit gourdoniñ an akipajoù tank nevez, pa oa Alamagn o kregiñ da adsevel he arme goude ar Brezel-bed Kentañ ha feur-emglev Versailhez. Abalamour da se e oa savet warnañ div vindrailherez MG 13 hepken, ha div MG 34 en o flas war-lerc’h. Diskouezet e voe kalzik e dibunadegoù an Nazied er bloavezhioù 1930 evel ostilh propaganda. Implijet e voe evit ar wech kentañ e-pad Brezel Spagn, hag e deroù an Eil Brezel-bed, met buan e tiskouezas bezañ re dreut e armamant hag e hobregon a-enep tankoù enebourien an Trede Reich. E 1942 e voe tennet diouzh an talbenn hag adimplijet evel tank gourdoniñ.

## Stummoù
Tri stumm eus ar Panzer I a voe graet : an hini kentañ (A) a oa re wan e geflusker Krupp. Buan a-walc'h e voe cheñchet anezhañ, ha ranket e voe hiraat kastell-karr an tank evit en ober, ha kemmañ e zistroñserezh. Skingomzerioù a voe staliet ivez. Ouzhpenn  skouerenn eus ar stumm-mañ, anvet B, a voe produet. Un 200 tank komandamant bennak a voe graet e 1936-1938 diwar ar Panzer I ivez. Difiñv e oa o zouribell, ha ledanoc'h, evit degemer un akipaj tri den. Daou skingomzer a oa e-bourzh, hag ur vindrailherez hepken.

Ur stumm diwezhañ hobregonet-kenañ, anvet F, a voe produet 30 skouerenn anezhañ e 1942. E roll e oa souten an droadegiezh.

## Daveennoù
Grolleau

Ar ** grolleau** a zo ur ouennad rezin du.

## Orinoù ha dasparzh douaroniel
Ar grolleau a zo ur ouennad wini ral awalc'h a gaver e Bro-C'hall ha Breizh dreist-holl.

Emañ ar gounidigezh war diskar : 2201 hektar e 2004 pa oa 11400 hektar e 1958. Kavet e vez e traoñienn al Liger dreist-holl.

Gounezet e vez ar grolleau gris e Maine-ha-Liger, e Vande hag e Liger-Atlantel. Grolleau gwenn a zo e gwiniegi Coteaux-du-Layon.

Darv e vez 20 deiz goude ar chasselas.

Bras eo ar c'hrapadoù hag etre eo an hugennoù. Produus eo ar ouennad (askorad etre 80 ha 120 hektolitr dre hektar). Skañv eo he gwinoù ha nebeud alkool a zo ganto. Aozet e vez alies e gwin roz. 

Pemp klon a zo bet grataet. Dougen a reont an niverennoù 226, 228, 364, 365 ha 366.

## Anvioù
Anavezet eo ar grolleau dindan an anvioù Bourdalès, Gamay groslot, Grolleau de Cinq-Mars, Grolleau de Tourraine, Grolleau de Tours, Groslot, Moinard, Pineau de Saumur, Plant boisnard, Plant mini.

Ar Grolleau gris G eo an anvadur implijet e Frañs ha Kanada. Ar Grolleau N eo an anvadur implijet en Aostralia, e Kanada hag e Frañs. Anavezet eo ar Grolleau N en Aostrlia dindan un eil anv : Gros Lot.

## Pennadoù kar
* Rezin
* Gwini
* Gwin
* Gwinierezh

## Levrlennadur

* Pierre Galet: *Dictionnaire encyclopédique des cépages * Hachette Livre, 1. embannadur 2000
Emgann Khiam (2000)

**Emgann Khiam**, a oa bet stourmet etre an Hezbollah ha Lu su Liban e miz Ebrel ha Mae 2000. An emgann a oa bet diazez e freuzadenn lu su Liban, memes amzer ma oa soudarded Tsahal o kuitaat su Liban.
## Kenarroudd
Toull-bac'h Khiam a oa bet da gentañ un hollad savadurioù gall, savet e 1930. Deuet e oa da vezañ ur bazenn eus Lu Liban, a-raok ma vije kemeret gant Lu su Liban e 1985 ha troet en ur c'hamp-bac'h. Implijet e oa bet betek ma vije kuitaet Liban gant Lu Israel.

E miz Gouhere 1999, Ehud Barak a oa deuet da vezañ kentañ-ministr Israel, ha prometaet en devoa e tistroje Israel d'an harzoù anzavet etrebroadel e miz Gouhere 2000. A-raok ma vije kroget da vat, an darn eus an dud a grede ne vije kuitaet Liban nemetken goude un emglev gant Siria. E-kerzh an hañv 2000, oberiadurioù gant an Hezbollah a oa aet war-gresk kalz, alies e oa tagadennoù war savlec'hioù milourel israelian e tiriadoù e-dalc'h e su Liban. Evel prientadur eus ar steuñv kiladenn hollek, nerzhioù lu Israel a oa kroget da gila1ñ diouzh lec'hioù e takad surentez Su Liban.
Igorell-gwelet

An **igorell-gwelet** anvet aliesoc'h **pennant numbers** ha raloc'h **pendant numbers**  zo un heuliad lizherennoù (unan peurliesañ) ha sifroù hag a servij da anavezout ur vag-vrezel e kalz morluioù Europa.

## Bro C'hall
Al lizherenn gentañ a zeskriv doare ar vag. Heuliet eo gant daou pe dri sifr peurliesañ.
*A : batimantoù skoazell : hidrografiezh, eoullistri, listri-bitailhañ, ramokerioù keinvor ;
*D : listri-distruj pe fourgadennoù a renk kentañ
*F : fourgadennoù a eil renk, korvetennoù, listri-avizer ;
*L : dougerioù-biñsaskelloù dour-ha-douar, listri-dilestrañ ;
*M : chaseourioù-minoù ;
*N : listri-minoù ;
*P : listri-ged ;
*R : dougerioù-nijerezioù, dougerioù-biñsaskelloù ;
*S : listri-spluj ;
*Y : treuzdougen.

Abaoe aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 eo krog ar morlu gall da ziverkañ igorelloù-gwelet e listri. E bal eo lakaat ar bagoù da vezañ diaesoc'h da anavezout, pa c'hall da skouer daou lestr eus ar memes klas kaout armoù disheñvel e-bourzh.

## Daveennoù
KPop Demon Hunters

***KPop Demon Hunters*** zo ur film bevaat sonerezh fantazi kêrel stadunanat embannet e 2025 kenskrivet ha filmaozet gant Maggie Kang ha Chris Appelhans. Produet eo bet gant Sony Pictures Animation evit Netflix ha klevet e vez mouezhioù Arden Cho, Ahn Hyo-seop, May Hong, Ji-young Yoo, Yunjin Kim, Daniel Dae Kim, Ken Jeong, ha Lee Byung-hun. An istor a heuil ur strollad merc'hed kanerezed K-pop, Huntrix, ha stilizet en "HUNTR/X" hag a zo ivez chaseourezed euzhviled. Stourm a reont a-enep ur strollad kanerien boy band, ar Saja Boys, hag a zo euzhviled kuzhet.

*KPop Demon Hunters* a zo bet krouet a-ziwar ar c'hoant gant Kang da skrivañ un istor awenet gant he orinoù korean, oc'h adimplij lodennoù mitologel, diaoulouriezh, ha bed ar C'h-pop evit kaout un identelezh disheñvel a-fed sevenadur. Kroget eo bet ar produerezh e miz Meurzh 2021, gant ur skipailh krouerien a-bezh. Ar skeudennaouiñ a zo bet awenet gant ar sonadegoù hag ar gouloù a weler eno, ar filmigoù sonerezh, hag an anime ha dramaoù korean. Ar sonerezh a zo savet gant kanaouennoù nevez aozourien aozet gant Marcelo Zarvos.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Emezi

**Emezi** zo ur strollad sonerezh pop, electro hag RnB a-vremañ bet savet e 2019 gant Élise Desbordes (piano, kan) ha Perynn Bleunvenn (kan, binvioù tos). E brezhoneg e kanont.

E 2019 e oa aet ar maout gante e kenstrivadeg an Taol Lañs, ha kroget o doa da seniñ war al leurenn er memes bloaz. O fladenn gentañ, *Tentadur*, a oa bet embannet e 2022. An eil pladenn, anvet *30°*, zo deuet er-maez e 2025. Awenet int gant arzourien evel Beyoncé, Jacob Collier, Ariana Grande ha Mayra Andrade.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Chadenn YouTube

## Daveennoù
Keginerezh Japan

**Keginerezh Japan** a zo meuzioù rannvroel ha hengounel Japan hag a glot gant cheñchamentoù politikel, armerzhel ha sokial ar vro a-hed ar c'hantvedoù. Diazezet eo keginerezh hengounel Japan (*washoku* e japaneg) war riz gant soubenn miso ha meuzioù all, an holl anezho graet gant aozennoù eus ar mare. Evit ambroug ar pred e vez servijet pesked, temz-boued (tsukemono), alumenn (tamagoyaki) ha legumaj poazhet er bouilhoñs. Grilhet e vez boued ar mor alies, met e vez servijet kriz a-wechoù evel sashimi pe evel sushi. Fritet e vez ivez boued ar mor hag al legumaj en ur bas skañv, evel *[[tempura]]*. E-kichen riz eo an toazennoù boued diazez all, da skouer soba hag udon. Kalz meuzioù kudaouet a zo ivez, evel produioù ar mor en ur bouilhoñs anvet oden, pe kig-bevin er sukiyaki hag er nikujaga.

Awenet eo bet keginerezh Japan gant keginerezh Sina en istor, hag en em zigoret he deus da geginerezhioù ar C'hornôg er mare modern. Azasaet eo bet d'ar begoù japanat meuzioù sinaat, evel ramen ha gyōza, ha meuzioù evel spaghetti, kari ha hamburger. Hervez an hengoun boudaat eo gwelloc'h en em virout a zebriñ kig, met gant modernadur Japan er bloavezhioù 1880 e teuas meuzioù evel tonkatsu ha yakiniku da vezañ boutin. Abaoe eo deuet keginerezh Japan da vezañ brudet dre ar bed, sushi ha ramen peurgetket.

E 2011 en deus tremenet Japan dirak Bro-C'hall evit bezañ ar vro gant ar muiañ pretioù 3 steredenn ganto. Hag e 2018 eo chomet gant ar gêr-benn Tokyo an titl a gêr gant ar muiañ pretioù 3 steredenn ganto er bed. E 2013 e voe enskrivet keginerezh Japan e roll glad sevenadurel dizanvezel an denelezh gant an UNESCO.

## Meuzioù

E keginerezh hengounel Japan ne vez ket debret na kig ruz na boued-laezh. 

An aozennoù hengounel : 
* boued-mor
* sasunadur : dashi, hilienn soja, sake ha mirin, gwinêgr, sukr ha holen.
* temzoù-boued : wasabi, shichimi
* saladennoù
* vi
* riz
* toazennoù
* wagashi, a zo kouignoù hengounel

## Evajoù
* te
* alkool riz, evel sake
* evajoù dialkool
* bier
* wiskioù

## Keginerezh Japan er-maez Japan
Ar pretioù japanat a vez kavet stank er bed hiziv an deiz. Servijout a reont sushi, a zo graet gant shari (riz gwinêgret) hag un aozenn all anvet *neta* (pesked kriz pe boued-mor alies). A bep seurt sushi a zo : nigirizushi, makizushi ha chirashizushi. 

## Pennadoù kar
* sevenadur Japan
* bentō

## Daveoù

## Limmmoù diavaez
*JAPANESE CUISINE COMPLETE Akademiezh Keginerezh Japan, Skol-veur PRefeti Kyoto
Silvia Alexieva

right|165px|Silvia Alexieva-Collas  e Dresden e 2008.
** Silvia Alexieva** (**Силвия Алексиева** e bulgareg) a zo bet ganet d'ar 4 a viz Mae 1974 e Bulgaria. Ur c'hoarierez echedoù bulgar ha gall eo.Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1998 ha Mestrez Etrebroadel (WIM) abaoe 1993.
 edo he renk Elo *Standard* e miz Meurzh 2026,  he renk Elo *Fonnapl* ha  he renk Elo *Luc'hedenn*. e voe he 
Renk Elo uhelañ.C'hoari a ra evit Bro-C'hall abaoe 2002.Alies e vez implijet an anv  Silvia Alexieva-Callot pe Silvia Callot.
### Kevezadegoù hiniennel
#### Kampionad europat ar Re Yaouank (Merc'hed)
E 1994, e Svitavy (Tchekia), e teuas da vezañ kampionez Europa er rummad dindan 20 vloaz.
#### Kampionad gall hiniennel (Maouezi)
* Tapout a reas an eil plas en Aix-les-Bains e 2003, war-lerc'h Sophie Milliet.
* Tapout a reas an eil plas e Val-d'Isère e 2004, war-lerc'h Almira Skripchenko ha Sophie Milliet hag e 2008 war-lerc'h Sophie Milliet ha Maria Leconte.
* Tapout a reas ar bedervet plas e miz Eost 2005, 6,5.
* Trec'h e voe e 2007 en Aix-les-Bains.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionad europat ar Maouezi
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Bulgaria ha c'hwec'h gwezh e skipailh Bro-C'hall.

#### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Bulgaria ha pemp gwezh e skipailh Bro-C'hall.

## Levrlennadurezh
*  Nicolas Giffard hag Alain Biénab, *Le Nouveau Guide des échecs. Traité complet* Embannadurioù Robert Laffont, Dastumadenn *Bouquins*, 2009, pajenn 808 isbn=978-2-221-11013-3

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
2032

*Diwar-benn bloavezh *'2032*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Deiziadurioù all
Klotañ a raio bloavezh 2032 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :

* Deiziadur hebraek : 5792 / 5793
* Deiziadur muzulman : 1453 / 1454
* Deiziadur pers : 1410 / 1411
* Deiziadur sayana : 1953 / 1954
* Devezhioù juluan :
* Bloaz nevez Sinaat :

## Darvoudoù diawelet

## Darvoudoù

## Marvioù pennañ
Lazhadenn Narumi Kurosaki

**Narumi Kurosaki** a oa ur vaouez japanat hag a oa steuziet e kêr Besançon, e Bro-C'hall, e miz Kerzu 2016 ha soñjet e vez e voe lazhet. Ar susped pennañ eo Nicolás Zepeda, bet he amourous a orin eus Chile. Kejet o devoa an daou pa oa eñ o studiañ e Japan ha daou viz a-raok he steuziadur e oant dispartiet. Brudet eo bet an afer dre ma vez liammoù etrebroadel en afer, pennadurezhioù tri kevandir a zo engouestlet —Bro-C'hall (Europa), Japan (Azia), ha Chile (Suamerika)— er barnadurezh.

D'an 12 a vzi Ebrel 2022, Zepeda a oa bet lakaet da gablus eus muntr ha kondaonet da 28 vloaz toull-bac'h. Un advarnadenn a oa kroget d'ar 4 a viz Kerzu 2023, da vezañ dalc'het adalek an 21 a viz C'hwevrer met lakaet a-ispilh goude ma vije bet alvokad difenn Zepeda, o paouez gant an difennerezh. Adbarnet e voe an afer ha d'an 22 a viz Kerzu, e voe adkondaonet d'ar memes kastiz. D'ar 26 a viz C'hwevrer 2025, al lez terriñ, an hini uhelañ e Bro-C'hall pa vez un azgalv, en doa urzhiet ur varnadenn nevez, dre abeg ma vije bet dalc'het kuzh prouennoù d'an difenn. Zepeda a chom en toull-bac'h en ur c'hortoz ar varnadenn nevez. An trede barnadenn a zo dalc'het eus ar 17 a viz Meurzh betek an 3 a viz Ebrel 2026.
## Notennoù ha daveennoù