open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damnonii

An **Damnonii** a oa ur bobl vrezhon e derou an eilvet kantved kent J-K hag a veve er vro a zo kreisteiz Bro-Skos hiziv. Meneget ez int en oberenn Claudius Ptolemaeus, ma implij ar gerioù *damnonii* ha *Damnii* da livañ anezho. Krediñ a reer e komzent ur yezh predenek rak en o zachenn e voe lec'hiet Rouantelezh Strathclyde diwezhatoc'h. Netra ne anavezer diwar-benn o istor e-pad ar marevezh roman avat, hag un darn eus o zachenn a zo lec'hiet e rannvroioù a vo piktek diwezhatoc'h : a orin piktek e c'hallfent bezañ eta.

Aloubiñ a reas ar Romaned ar rannvro dindan Agricola ha derc'hel a rejont ar vro etre savidigezh Moger Hadrian e 122 ha 164. Er marevezh-se eo e skrive Claudius Ptolemaeus.

Er gevred dezho e oa ar Votadini o chom. 

## O anv
Rivet & Smith, p. 343 :

* Ptol. II, 3, 7 : DAMNONII / DAMNII
* Ptol. II, 3, 8 : DAMNONIOS / DAMNIOS
* Ravenna 10820 : DAUNONI / DANNOM(I)

Ganto, hervez Ptolemaios, kêrioù : *Colania* (Camelon ?), *Vindogara* (c. Irvine), *Coria* (Barochan Hill ?), *Alauna* (Ardoch), *Lindum* (Drumquhaasle ?), *Victoria* (Inchtuthil ?)
Komunouriezh

Ar **gomunouriezh** a zo un ideologiezh a glask sevel ur gevredigezh gevatalouriezh, hep renkad hag he stad dizezet war berc'hientiezh voutin an tuoù a broduadur. Evel ur skour eus ar sokialouriezh e vez gwelet. Honnezh a zo ur rummad ledan ag ideologiezhoù sokial ha politikel a zeu eus eus luskadoù politikel ha sokial liesek levezonet gant prederourien eus mare an Dispac'h Greantel hag an Dispac'h Gall. Ar gomunourien a ginig diskoulmoù d'ar c'hudennoù kenstag, hervezo, ouzh ar gapitalouriezh. Hervezo, an tu nemetañ da aozan ur gevredigezh beoc'het ha frank, hep renkad pe gouarnamant a zo da ziskarr ar vourc'hizelezh ha d'hec'h erlerc'hiañ gant ar werin. Stummoù pennañ ar gomunouriezh, evel ar stalinouriezh, al leninouriezh hag an drotskouriezh a zo diazezet war ar varksouriezh met stummoù arall a gomunouriezh a zo war gresk adalek diskar an Unvaniezh Soviedel.

## Notennoù

## Daveoù
* Reason in Revolt: Marxism and Modern Science By Alan Woods and Ted Grant
* Forman, James D., "Communism from Marx's Manifesto to 20th century Reality", New York, Watts. 1972. ISBN 978-0-531-02571-0
* Books on Communism, Socialism and Trotskyism
* François Furet, Deborah Kan (Translator), "The Passing of an Illusion: The Idea of Communism in the Twentieth Century", University of Chicago Press, 2000, ISBN 978-0-226-27341-9
* Daniels, Robert Vincent, "A Documentary History of Communism and the World: From Revolution to Collapse", University Press of New England, 1994, ISBN 978-0-87451-678-4
* Marx, Karl and Friedrich Engels, "Communist Manifesto", (Mass Market Paperback - REPRINT), Signet Classics, 1998, ISBN 978-0-451-52710-3
* Dirlik, Arif, "Origins of Chinese Communism", Oxford University Press, 1989, ISBN 978-0-19-505454-5
* Beer, Max, "The General History of Socialism and Social Struggles Volumes 1 & 2", New York, Russel and Russel, Inc. 1957
* Adami, Stefano, 'Communism', in Encyclopedia of Italian Literary Studies, ed. Gaetana Marrone - P.Puppa, Routledge, New York- London, 2006

## Liammoù diavaez
* http://www.marxist.com
* https://web.archive.org/web/20190701231625/https://www.broadleft.org/
* [[http://www.libcom.org/library ](http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_archives/index.html
*)
* http://www.marxists.org
* Marxist.net
* http://www.communistleague.org
* [[http://www.osaarchivum.org/guide/fonds/communismandcoldwar.shtml Open Society Archives](http://www.wumingfoundation.com/english/outtakes/communism.htm
*)
* Islam ha komunouriezh
Devon

**Devon** (), hervez an anv ofisiel saoznek — ral eo an anv *Devonshire* deuet eus an hensaozneg *Defenasċīre* ; *Dewnens* eo e kerneveurek, *Dyfnaint* e kembraeg ha *Devnent* e brezhoneg un nebeudig tud, zo ur gontelezh e mervent Bro-Saoz. *[[Dumnonia]]* e oa hec'h anv latin.

## Kontelezhioù amezek
Kernev-Veur an hini a zo er c'hornôg dezhi. Dorset zo er biz ha Somerset (*Gwlad yr Haf* e kembraeg, "Bro an Hañv") er gevred.

### Istor
Deveret eo an anv *Devon* eus hini an Dumnonii, Brezhoned a oa oc'h ober o annez eno da vare an aloubadeg roman. Talvezout a ra kement hag "Annezidi an draoñienn don."

## Kontelezh lidel ha kontelezh amaezhel
Abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1998 ez eo disrannet Plymouth (9) ha Torbay (10) diouzh [Devon
Exeter-Kathedrale-06-2004-gje.jpg|Exeter
Devon-32-Brentor-St Michael-2004-gje.jpg|Brentor
</gallery>
<gallery mode="packed">
Dartmoor-22-Strasse-Dreirad-2004-gje.jpg|Dartmoor
Buckland Abbey-06-2004-gje.jpg|Buckland Abbey
Killerton House-06-Park-2004-gje.jpg|Killerton House
</gallery>

== Pennadoù kar ==
* [Dumnonia
* Devnon

## Liammoù diavaez
*Load kefridiel Kuzul Kontelezh Devon

## Notennoù
Lojbaneg

Ur yezh kalvezadel krouet da vezañ reizhpoellek penn-da-benn hag hep forc'hellegezh eo al **lojbaneg**. Diazezet eo war al logbaneg, ar yezh reizhpoellek orin krouet gant James Cooke Brown.

## Liammoù diavaez

### Dre vras
* Lojban.org
* le jbopre pe lj's Journal
* International Lojban Enthusiasts Society

### Blogoù
* lo cunso selpeisku
* le karni be fi la camgusmis 
* C.I.T.O.K.A.T.E. 

### Kentelioù
#### Derez kentañ
* Conversational Lojban
* Lojban: A Logical Language by Robin Turner
* What is Lojban? by John Cowan and Nick Nicholas
* Lojban For Beginners by Robin Turner and Nick Nicholas
* Everyday Lojban by Lojban.org
* Lojban Introductory Lessons
* jboski: an online Lojban-to-English translator by LLG
* Parallel 2: a free program for parallel reading and listening, based on the implicit learning approach
* jMemorize:
* Popup.app: a GNUstep based vocabulary learning tool that can use cmafi'e to extract the vocabulary from a given text.
* Quizlet:
* Lojbanic Number Trainer: a simple web tool
* Xah's Logical Language Page: A brief introduction + some word categories
* Software Assisted Learning: miscellaneous software listed on Lojban.org
* Basic Lojban picture wordlist: a list of picturable gismu on the Lojban Wikipedia

#### Eil derez
* gimste: a full list of Lojban gismu
* Diagrammed Summary of Lojban Grammar Forms with Example Sentences by LLG
* The Lojban Reference Grammar by John Cowan
* The Level 0 Booklet
* Using UML to understand Lojban
* jbovlaste: an official Lojban dictionary project
Son

Ar ger **son** zo ur ger a gaver e meur a yezh gant distagadurioù ha sterioù disheñvel.

## E brezhoneg
Ar ger **son** ( distaget ) a zo meur a ster dezhañ. Gallout a ra bezañ:
# un heuliad frazennoù kanet, ur ganaouenn, evel ar re a gaver en dastumad Soniou Breiz Izel 
#:gerioù ur ganaouenn, en droienn *ton ha son*;
# un heuliad trouzioù a vez klevet, plijus pe displijus, naturel a-wechoù, graet a-ratozh ivez a-wechoù, gant loened pe gant tud, sellout ouzh son (fizik).

## Yezhoù all
### E spagnoleg
Ar ger *son* ( distaget [ˈson]) a vez lavaret eus meur a zoare seniñ a orin afrikan-karib e meur a vro en-dro d'ar Mor Karib.

#### 
*ar Vallenato.

#### 
*ar son cubano, doare sonerezh eus Kuba.
*ar son montuno

#### 
* ar marimba eo *son* ar vro

### E saozneg
Ar ger saoznek *son* ( distaget [sʌn]) a dalv kement ha mab, a gaver e meur a anv-tiegezh saoznek pe svedek: Anderson, Henderson, Jackson, Jameson, Johnson, Paterson, Williamson, ...

## Lec'hanvadurezh
*Son (Ardennes) , kumun c'hall en Ardennes. 
*Son en Breugel, en Izelvroioù.
Trouz

An **trouz** a zo ur son pe un heuliad sonioù a c'hell bezañ kreñv a-walc'h ha seblantout displijus da neb a glev anezho. Dont a ra pe eus traoù naturel evel an avel, ar mor pe ar gurun koulz hag eus obererezhioù an dud (komzoù, stekiñ traoù ouzh traoù all, mekanikoù, ...).

An dud a ra trouz a zo trouzerien. Eus sonerien zo e lavarer a-wechoù ez int trouzerien pa o c'haver displijus. met al laz *Trouzerion mod koh* a zo ur strolladig Gwenedourion a gan hep sonerien ha hep ober trouz.

## An trouz er gwir
Ober re a drouz e lec'hioù zo a c'hell bezañ difennet ha kastizet p'eo un noazadur trouz.

## Dre [[skeudennadur]]
Dre skeudennadur e vez roet d'ar ger trouz ur ster liammet ouzh an trouz a c'heller klevet diwar komzoù uhel eztaolet gant an dud o tabutal. Al lavarenn "*Trouz a savas etrezo*" a zo kevatal da "*Un [[tabut]] a savas etrezo*" paneve trouz ebet da vezañ klevet.

## Troioù-lavar
*Bezañ e trouz gant un den bennak
*Digeriñ trouz gant un den bennak
*Ober trouz d'un den bennak
*Sevel trouz gant un den bennak

## Gerioù gant trouz enno
*Didrouz (anv-gwan)
*Gourdrouz
*Trouzal (verb)
*Trouzer
*Trouzus

## Liammoù diavaez
* Bugale er sonadeg :  http://www.leparisien.fr/espace-premium/culture-loisirs/les-transmusicales-s-adaptent-aux-petits-03-01-2015-4415269.php
*  France-Culture: Trouz ha feulster
*  Trouz, feulster, hag arsailh
Liac'hven

Ul **lia-vaen**, **liac'h-vaen**, *liac'h*, *liac'hven*, pe **taol-vaen**, zo un aozadur mein e stumm un daol vras graet gant tud eus pobloù pe sevenadurioù en amzer a vez graet ar Ragistor anezhañ.
Hiziv e ouzer ez int bezioù goloet gant mein, savet etre dibenn ar V milved kent JK ha dibenn an III milved kent JK en Europa. E broioù ar Reter-Pellañ ez eus bet savet un toullad ivez er I milved kent JK.
Goloet e oa ar bezioù gant krugelloù, bernioù douar a vez graet *[[tumuli]]* anezho (*tumulus* en unander), ha ne chom netra anezho peurvuiañ.

En o stad a vremañ ez eo hañval al liac'hoù-maen ouzh taolioù, ken e veze soñjet e oant aoterioù pagan. E gwirionez ez int kambroù ma veze douaret korfoù, ha ribouloù dindan zouar e-barzh krugelloù a zo bet krignet hag aet da get tamm-ha-tamm a-hed ar c'hantvedoù.
A-wechoù e vez un trepas da vont enne, ur « rakkambr » dirak ar gambr a c'hall bezañ hirgarrezek, liestuek pe gelc'hiek.

Dolmen Vacquerie elements.gif|Lia-vaen Costa Cauda, el Larzac, en Okitania
Lamalou_dolmen.gif|Lia-vaen Lamalou, Hérault, Okitania


## Skeudennoù

### E Breizh

Kerbourg-01b.jpg|Lia-vaen Kerbourg, e Sant-Lefer, Liger-Atlantel, Breizh
LaRocheAuxFees Dolmen 2 20070408.jpg| Lia-vaen *Maen ar Boudiged* en Ezieg, Il-ha-Gwilun, Breizh
Dolmens.jpg| Lia-vaen Mane Kerioned, e Bro-Gwened.


### E broioù all

GM_Guelma_Roknia01.jpg|Lia-vaen e Roknia, e korn-broGuelma, en Aljeria
Paço_das_vinhas.jpg|Lia-vaen Paço das Vinhas, e Portugal
Barrocal.jpg|Lia-vaen Barrocal, e korn-bro Evora, e Portugal
Dolmen_Coste-Rouge_Soumont.jpg|Lia-vaen Coste-Rouge, en Hérault, en Okitania
Dolmen DE BRAMONAS.jpg|Lia-vaen Bramonas, Causses de Lozère, Okitania
Dolmen tiergues.jpg|Lia-vaen Tierques, en Aveyron
Wéris Dol1a JPG.jpg|Lia-vaen Wéris, e proviñs Luksembourg, e Belgia
Dolmen du Poitou.JPG|Lia-vaen e Poatev, e Bro-C'hall
Dolmen_ferrieres_bas.jpg|Lia-vaen Ferrières-Bas, Lot, en Okitania
Dolmen_verdier.jpg|Lia-vaen Verdier, Lot, Okitania
Dolmen des Rascassols (St-Hippolyte-du-Fort).jpg|Lia-vaen ar Rascassols, Gard, Okitania
Dolmen_ronc_traoucat.jpg|Lia-vaen ar Ronc Traoucat, Gard, Okitania
Dolmen gennes.jpg|Lia-vaen Gennes-sur-Loire, Maine-et-Loire, Bro-C'hall
Dolmendeserves.jpg| Lia-vaen an Erves, e Sainte-Suzanne, Mayenne, Bro-C'hall
Dolmen_Tella_(Huesca).jpg|Liac'hven Tella, e proviñs Huesca, en Aragon
Dolmen de Santa Elena (Biescas).jpg|Liac'hven Santa Elena, e Biescas, e proviñs Huesca, en Aragon
Cova d'en Daina1.JPG|Liaven Cova d'en Daina, e Romanyà de la Selva, Baix Empordà, Katalonia


## Pennadoù kar
*Liaven Mane-Kerioned
*Peulvan
*krommlec'h

## Notennoù
Silezieg

Ur yezh slavek eus ar c’hornôg, komzet e Silezia, eo ar **silezieg**. Komzet e vez etre harzoù istorel ar vro war-du ar reter hag ul linenn Syców-Prudnik war-du ar c'hornôg, hag ivez e rannvro Rawicz. Betek 1945 e veze komzet ivez en enezennoù'zo e Silezia Izel.

## Skouerioù
Liac'hvenoù Mane-Kerioned

Emañ liac'hvenoù **Mane Kerioned** e Karnag war lez an hent entre an Alre ha Plouharnel. 
Teir liac'hven a zo, pep a drepas enne, ha peulvanoù bihan en-dro dezho. Savet e oant bet war-dro  vloaz kent JK.
Krugell

**Krugell** zo un anv brezhonek
*a vez graet eus ur bern douar, evel ar c'hrugelloù savet war liac'hvenoù,
*hini ur barrez e kanton Josilin, Krugell (kumun).
Banniel Sant Petroc

Banniel kontelezh Devon eo **Banniel Sant Petroc**, ur sant anavezet evel Pereg e Breizh. 

## Istor
Krouet eo bet gant ur studier, Ryan Sealey, e 2003, war-lerc'h div vouezhiadeg e lec'hienn *BBC Devon* (49% eus ar mouezhioù). 

## Banniel-Kernev-Veur
Kavout a ra da lod eus broadelourien Kernev-Veur eo dreveziñ o sevenadur a ra *Banniel Sant Petroc*, ken heñvel eo diouzh o hini, hag ez eo ur sant kerneveurat e oa Petroc.
Pereg

**Pereg** eo anv brezhonek
*ar sant kembreat Petroc, pe Pedrog, a eas da avielañ Kernev-Veur, hag a gaver e anv e Lopereg, ha Sant-Pereg.
*kumun **Pereg** e kanton Gentieg, e Breizh-Uhel ; sellout ouzh Pereg (kumun)
Pedrog

**Pereg**, pe **Pedrog** (hervez e anv kembraek a vremañ), pe **Petrog** (hervez ar stumm kerneveurek, ha *Petrock* er stumm saoznekaet), a zo ur manac'h ha sant kembreat eus ar Vvet pe VIvet kantved hag a eas da avieliñ Domnonea gozh. Unan eus sent veur Kernev-Veur eo, ha paeron banniel Devon, a zo anvet Banniel Sant Petroc‎). Anavezet eo ivez evel *Perreux* e Breizh-Uhel. Dont a ra e anv eus an anv latin *Petrus*, a oa hini an abostol. Lidet e vez d'ar 4 a viz Mezheven.

Ganet e oa e Kembre, ha kelennet e voe en Iwerzhon. Sant Kevin a voe diskibl dezhañ eno a-hervez. Goude e teuas da Zomnonea. Diazezañ a reas manati Padstow, ma voe o chom pell amzer, ha hini Bodmin ma varvas e 564 ha ma vez enoret. 

## Priñs kembreat
Hervez ur vojenn a Gembre e oa mab yaouankañ ur priñs eus Morgannwg, eus an tiegezh Glywys Cernyw eus rouantelezh vrezhon Glywysing. Roet en dije e anv da gêriadenn Llanbedrog, e ledenez Llŷn, en hanternoz Kembre, ha da Llanbedrog e Sir Benfro.

## E Breizh
Diwar e anv e teu anv parrezioù Lopereg ha Sant-Pereg.

## E Devon
* Petrockstow 
* Newton St Petroc

## Levrlennadur
*Bowen, E.G. (1977). *Saints, seaways and settlements*. University of Wales Press 
*Carter, Eileen. (2001). *In the Shadow of St Piran* 
*Doble, G. H. (1965). *The Saints of Cornwall*. Dean & Chapter of Truro.
*Orme, N. (1991) *Unity and Variety: A History of the Church in Devon and Cornwall* ISBN 0859893553
*Orme, N. (1992) *Nicholas Roscarrock's Lives of the Saints* ISBN 0901853356
*Orme, N. (1996) *English Church Dedications: With a Survey of Cornwall and Devon,* Gwasg Prifysgol Exeter ISBN 0859895165
*Orme, N. (2000) *The Saints of Cornwall,* Gwasg Prifysgol Rhydychen ISBN 0198207654

## Liammoù
*Diwar e benn Early British Kingdoms: St. Petroc
*Manati Sant Petroc e Kembre: Saint-Petroc Monastery
*Iliz Saint Petrox, e Kembre: Moncton Rectorial Benefice
Ouagadougou

**Ouagadougou** eo kêr-benn Burkina Faso, e kornôg Afrika. Kreizenn armerzhel ha kêr vrasañ ar vro eo ivez, gant 2.5 milion a annezidi e 2015. Krennet e vez an anv alies e "Ouaga".

Savet e vije bet ar gêr en , hag e-pad pell e voe ur greizenn genwerzh a bouez en impalaeriezh ar bobl Mossi. Dont a reas da vezañ pennlec’h *"Volta Uhel"*, pa voe trevadennet ar vro gant ar C’hallaoued e 1896. Pa zeuas Volta Uhel da vezañ ur stad dizalc’h e 1960 e voe lakaet da gêr-benn ar stad nevez. Savet e oa bet ur skol-veur enni e 1974.

## Poblañs
1 031 330 a annezidi oa e 2005.
 
## Gevelliñ ha kenlabourat
;Gevelliñ
: 
: 
: 
: 

;Emglevioù kenlabour digreizennet
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ofisiel kêr
Dorje Shugden

**Dorje Shugden** zo anv un den deuet da vezañ dharmapāla (doue ar gonnar) er voudaegezh tibetan, pe er skolioù *Gelug* ha *Sakya* anezhi da vihanañ.
Kondaonet eo e azeulerien gant an dalai lama.

## Liammoù diavaez
*** A-du gant Dordje Shougden**
** Shugdèn Society, en India
** Western Shugdèn Society
** Bouda ar Furnezh, Dordjé Shougdèn
** Dordjé Shougdèn hag an  Dalai Lama o skuilhañ an dharma a-unan 

***A-enep Dordjé Shougdèn**
** https://web.archive.org/web/20080812043132/http://www.antishugden.com/ 
**An dalai lama e Breizh e 2008 a-enep feizidi Dorje Shugden
Villenave

**Villenave** zo anv pemp kumun c'hall, an holl anezho en Okitania:
**Villenave*, anv gallek Vilanava, e departamant al Landes
**Villenave-de-Rions*, anv gallek Vilanava de Rions, e departamant ar Gironde
**Villenave-d'Ornon*, anv gallek Vilanava d'Ornon, e departamant ar Gironde
**Villenave-près-Béarn*, anv gallek Vièlanava, e departamant ar Pireneoù-Uhel
**Villenave-près-Marsac*, anv gallek Vilanava, e departamant ar Pireneoù-Uhel

## Pennadoù kar
*Vilanava
*Villeneuve
*Neuville
Loyre (adstêr Corrèze)

Al **Loyre** zo ur stêr e Bro-C'hall, e departamant Corrèze, hag adstêr d'ar stêr Corrèze war he lez kleiz.
Eieniñ a ra e Noailhac ha kemberiñ gant ar stêr Corrèze e Malemort-sur-Corrèze.

## Kumunioù
Tremen a ra dre 
* Noailhac 
* Lanteuil 
* Turenne
* Cosnac
* La Chapelle-aux-Brocs
* Dampniat
* Malemort-sur-Corrèze
Panjab (India)

**Panjab** (ਪੰਜਾਬ e pandjabeg, पंजाब e hindieg, پنجاب en ourdoueg) zo unan eus stadoù India, er gwalarn. Un tamm eus rannvro gozh Panjab eo, zo rannet bremañ etre Pakistan hag India.

Panjab eo kreñvlec’h ar Siked : eno emañ Amritsar, o c’hêr sakr, tost da harzoù Pakistan. Muzulmiz hag Hindoued zo ivez o vevañ e Panjab India. En em astenn a ra ar stad indian war-hed 50.362 km² ha tremen 24.289.296 a annezidi zo enni (e 2000). Chandigarh eo ar gêr-benn ; dre m’eo ivez kêr-benn stad Haryana, e vez melestret ar gêr-se en he fart hec’h-unan avat. Ludhiana eo ar gêr bobletañ.

*Panjab ar Reter* a voe krouet e 1947, pa voe rannet Pakistan diouzh India. E 1966 e voe rannet ar stad-se e teir stad nevez : an hini zo anvet **Panjab** bremañ, Himachal Pradesh ha Haryana. 

Ar pandjabeg, skrivet gant ar skritur gurmukhi, eo yezh ofisiel ar stad. Komzet e vez gant tremen 90% eus an annezidi. An hindieg hag an ourdoueg eo an div yezh all a gomzer ar muiañ.

## Gwelet ivez
* Panjab
Neuville

**Neuville** zo :
* un anv-lec'h gallek e meur a vro,
* deuet da vout anv-tiegezh.

=Anv-lec'h=
#### 
*Neuville, kêriadenn e kêr Stavelot, rann eus Francorchamps, e proviñs Liège
*Neuville, rann eus kêr Philippeville, e proviñs Namur
*Neuville-en-Condroz, rann eus kumun Neupré, e proviñs Liège
*Neuville-sous-Huy, rann eus kêr Huy, e proviñs Liège

## 
* *Andouillé-Neuville*, anv gallek Andolieg-Kernevez e Bro-Roazhon.

## 

#### 
*Neuville, kêr e Kebek

## 
*La Neuveville, kumun suis e kanton Bern

=Anv-tiegezh=
*Alphonse-Marie-Adolphe de Neuville, livour gall
*Camille de Neufville de Villeroy, arc'heskob Lyon
*François de Neufville de Villeroy, milour, marichal a Vro-C'hall
*Nicolas de Neufville de Villeroy, milour, marichal a Vro-C'hall
*Jean-Louis Laneuville (1748-1826), livour gall
*Oliver Neuville, melldroader alaman
*Valentin Neuville (1863-1941), sonaozour flandrezat

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Kernevez
* Newville
* Villeneuve
* Villanova
* Neustadt
* New Town
Philomenn

**Philomenn** zo anv ur bier graet e Bro-Dreger, er Vinic'hi, er [vreserezh [Touken, krouet e 2007. Tri seurt zo: hini melen, hini rous, hini du, pe e boutailhadoù bihan (33 cl), pe e boutailhadoù bras (75 cl). Ur bier all c'hoazh a vez graet er vreserezh, anvet "Spoum".

Gwerzhet e vezont holl e Treger, ha betek e Goueloù. 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Philomenn
* *Philomenn stout* gwelet gant "Bier Breizh": http://www.bierbreizh.info/fr_fr/annonces_page_principale/nouvelle_biere__philomenn_stout.html
Saskatchewan

**Saskatchewan** (distagadur e saozneg Kanada: /səˈskætʃəwən/, e galleg Kanada: /saskatʃəwan/) zo unan eus proviñsoù Kanada. Regina eo anv ar gêr-benn.

## An anv
Dont a ra an anv eus hini ar stêr Saskatchewan, un anv kriek hag a dalv kement ha « (froud) herrek » (kisiskatchewan).

## Amezeien
Un damhirgarrezenn eo Saskatchewan. En-dro dezhi emañ:
*en hanternoz: Tiriadoù ar Gwalarn, 
*er reter: Manitoba 
*er c'hornôg: Alberta, 
*er c'hreisteiz, stadoù Montana ha North Dakota
Regina

**Regina** zo ur ger latin a dalv rouanez. Kavet e vez ivez
*evel anv-bihan
*evel anv meur a gêr er bed. 

## E yezhoù all
**[[Régine]]* eo an anv-bihan gallek deveret, a gaver ivez e saozneg hag en alamaneg er stumm 
*Regine a gaver ivez e saozneg hag en alamaneg.
**[[Reine]]* a zo ivez e galleg.
**Raissa* e ruseg.

### Tud
 
*Regina Belle, kan*Regina (santez), merzherez katolik
*Regina (serc'h), serc'h da Garl Veur 
*Beatrice Regina della Scala, priñsez italian e Milano er XIVvet kantved
*Regina Daxenberger (1811-1872)

#### En  ha  kantved
erez soul stadunanat
*Regina Hall, aktourez stadunanat,
*Regina Spektor, kanaouennerez stadunanat
*Regina Swain, skrivagnerez vec'hikan

### Kêrioù
*Regina (Saskatchewan), e Kanada
*Regina (New Mexico), e SUA, kêriadenn 73 a dud enni d'ar 1añ a viz Ebrel 2020
*Régina, e Gwiana C'hall
*Villa Regina, e Patagonia Argentina
*Anna Regina, e Guyana

### Traoù all
*Regina Coeli, kantik latin, a dalv kement ha *Rouanez an Neñvoù*; 
*"Regina, 2 de octubre no se olvida", romant speredel mec'hikan gant Antonio Velasco Piña.
*Regina, ur c'hoarigan gant Marc Blitzstein
*3 film zo bet anvet *Regina*, graet e 1935, 1987 ha 2003 (gant Carlo Lizzani )
*ar pizza *regina*, ur seurt pizza stank
* kenkiz Régina, ur c'henkiz kouronkañ rummet er Baol-Skoubleg.

## Gwelout ivez
*Reggina
*Regine
*Régina
Regine

**Regine** zo un anv-bihan hag a gaver e saozneg , en alamaneg, hag e daneg, deuet diwar an anv latin Regina.

## Yezhoù all
* Régine e galleg

## Tud
*Regine Olsen, karet gant Søren Kierkegaard. 
*Regine Velasquez, *Regina Encarnacion Ansong Velasquez* he gwir anv, kanerez hag aktourez eus ar Filipinez, brudet-kenañ e Reterazia.
***Regine* eo anv he fladenn gentañ e 1987.
*Regine Hildebrandt, bevoniourez ha politikourez alaman
Regina (serc'h)

**Regina**, ganet war-dro 780, a oa serc'h da Karl Veur ha daou vab he doe digantañ. 
O-daou ez ejont da veleien. 
*An hini kentañ e oa Drogo e 801.
*An eil e oa Hugo e 802.
Brenn

**Brenn** a c'hall bezañ :
* plusk greun an ed ;
* dilerc'hioù an heskenniñ, ar brenn-heskenn ;
* un estlammadell, sevenoc'h evit *[[kaoc'h|kaoc'h !]]* (*Brenn dit !* a vez lavaret a-wechoù) ;
* Brenn, ur gumun e Bro-Naoned
Regina Coeli

**Regina Coeli** zo ur c'hantik latin, berr a-walc'h, d'ar Werc'hez Vari, anvet amañ *Rouanez an Neñvoù*. Kanet e vez en ilizoù katolik en Amzer Bask. 

## Sonerezh
Un ton zo bet savet gant Mozart evit ar c'hantik-mañ.

## Liammoù diavaez
* Añjeluz amzer Fask
* Kan gregorian
Taolenn an difankadennoù

**Taolenn an difankadennoù**, pe **Taolenn [[Bristol]]** ( ***Bristol Stool Chart*** e saozneg) zo un daolenn a vez implijet e medisinerezh evit renkañ an difankadennoù hervez o stumm . 
Gant an doktored K. W. Heaton hag S. J. Lewis eus Skol-veur Bristol e voe savet, hag er *Scandinavian Journal of Gastroenterology* e voe embannet er bloavezh 1997.
Kemmañ a ra stumm an difankadennoù hervez an amzer o deus tremenet er bouzelloù. 

## Doareoù  an difankadennoù

Seizh doare kaoc'h zo, hervez ar skeul :
* Doare 1: Tammoù bihan kalet, rannet, evel kraoñ, diaes da skarzhañ).
* Doare 2: Stumm ur silzigenn, met pouloudek.
* Doare 3: Evel ur silzigenn, met garanoù war o gorre. 
* Doare 4: Evel ur silzigenn pe un naer, lampr ha dous.
* Doare 5: Pelloù blot resis o bordoù (aes da skarzhañ).
* Doare 6: Tammoù kotonek ha toazennek, dizingal o bordoù.
* Doare 7: Dourennek, tamm solut ebet. **Dourek penn-da-benn**.

## Kompren
*En doare 1 ha 2 eo anat eo kaledet ar c'horf. 
*En doare 3 ha 4 eo aesoc'h ar fank da skarzhañ. 
*En doare 5 ha 6 ez eus red-kof. 
*En doare 7 e c'hallfe bezañ kolera, pe kontammadur dre voued.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*Restrenyiment infantil  Liamm oberiant 05 DU 2012
Régina

**Régina** zo ul lec'hanv gallek, a gaver div wech en Amerika.

*Régina (Gwiana c'hall), ur gumun ha kêriadennig e Gwiana c'hall
*anv gallekaet Regina, Saskatchewan, kêrbenn Saskatchewan, e Kanada. Ne vez skrivet *Régina* nemet gant ar c'hallegerien.

## Pennad kar
*Regina
Devnon

**Devnon**, pe **Domnonea** (**[[Dumnonia]]** e latin), zo ur vro hag a oa en hanternoz Breizh adalek ar , a-raok ma voe unvanet ar vro gant Nominoe e 845. Diwar ar memes anv e teu anv an Devon, ur gontelezh saoz.

## Div vro
Div Zevnon a oa: an hini en hanternoz da Vor Breizh, hag an hini er c'hreisteiz (homañ). Krediñ a c'haller ez int bet unvan d'ur mare. 

## Domnonea an hanternoz
En Enez Vreizh, e oa ur vro a en em lede war douaroù hag a zo hiziv e Devon, Dorset ha Somerset, ha marteze Kernev-Veur.

Gwelet ar pennad gouestlet dezhi amañ.

## Domnonea ar c'hreisteiz
Savet e vije bet ar vro gant Riwal, a deue eus Gwent, a zo e Kembre hiziv. Tapout a rae eus Treger betek Dol. Goude 530 e oa Leon enni.
 
Brudetañ roue Devnon e oa Yezekael, roue Domnonea, 590-658.

## Pennad kar
*Rouaned Domnonea

## Liamm diavaez
*  Priñsed Domnonea ''<Dumnonia>''
Kaoc'hdebrerezh

[thumb|''[Scarabaeus laticollis*, debrer-kaoc'h anezhañ. ]]
Ar *'c'haoc'hdebrerezh** a zo un ober hag a gaver e-touez loened zo ha tud zo.

==Tud==
Ral eo an dud a zebr kaoc'h. Met darn a gav o [[flijadur reizhel]] o tebriñ o [[kaoc'h|c'haoc'h]] pe hini tud all.

==Loened==
Estreget tud avat a zo **kaoc'hdebrerien*'. Loened zo ivez: [[chas]], [[moc'h]], amprevaned.

An darn vrasañ eus kaoc'hdebrerien ar bed a zo amprevaned, evel ar [[c'hwil-kaoc'h]]. Perzh bras a gemeront e kelc'h an [[danvez organek]] (delioù sec'h, korfoù marv, kaoc'h loened).

Un nebeud [[pesked]] zo kaoc'hdebrerien ivez.

== Kaoc'hdebrerien ouzhpenn ==
Loened zo a zebr kaoc'h evit gwellat o magadurezh, pa vez ezhomm, evel [[kigdebrer]]ien zo ha [[Pemoc'h|moc’h]], pe [[marmouz]]ien zo pe [[evned]], hag all.

<gallery mode=packed caption="Kaoc'h, d'en em vagañ gwelloc'h">
Coprophagia pigeon.jpg|[[Dube]] war gaoc'h-kezeg.
Adonis Blue butterflies.jpg|Div valafenn (*Polyommatus bellargus*) war ur bomm kaoc'h.
Baboon eating elephant dung.jpg|[[Babouin]] war gaoc'h [[olifant]].
</gallery>

==Arzoù==
**Les 120 jours de Sodome* ha *Salò o le 120 giornate di Sodoma*, gant [[Pier Paolo Pasolini]] .
**Le Coprophile'', romant gallek gant Thomas Hairmont en 2011 ( P.O.L), priz Sade.

## Notennoù ha daveennoù
Groom of the Stool

**Groom of the Stool** eo an anv a veze graet e Bro-Saoz ouzh an den karget da dorchañ revr ar roue pa veze bet o kac'hat.

Ur garg heñvel a oa e lez Bro-C'hall, ha *porte-coton* a veze graet eus an den e karg.

E deroù ren Herri VIII e veze roet an titl da mignoned d'ar roue, kompagnuned el lez a dremene amzer gantañ en e gambr, ar gambr prevez (e saozneg *[[Privy chamber]]*). )

## Dibennet
*Sir Henry Norreys*, a oa *Groom of the Stool* gant Herri VIII, a voe kondaonet d'ar marv ha dibennet abalamour ma voe tamallet dezhañ bezañ kousket gant gwreg ar roue, Anne Boleyn, a voe dibennet ivez. Hervez an istorourien e oant bet falstamallet.

## Notennoù
Yagouaneg

Ur yezh peba-yagouanek komzet gant 5 600 a dud e departamant Loreto e Perou eo ar **yagouaneg**. E Kolombia ez eus un nebeud komzerien ivez.

## Rummouriezh
Un ezel eus familh ar yezhoù peba-yagouanek eo ar yagouanek. N'eus abeg ebet evit lakaat ar familh-mañ da gar unan arall e Suamerika met posupl eo o doa he c'homzerien darempredoù gant tud a gomze yezhoù witotoek, ar pezh a zisplegfe an heñvelderioù etre an div familh.

## Daveoù
*Payne, Doris L. 1986. *Basic word order in Yagua*. In : *Handbook of Amazonian Languages 1*, ed. by Desmond Derbyshire and Geoffrey Pullum. Berlin: Mouton.
*Payne, Doris L. : ''Source of the Yagua classifier system''
*Payne, Thomas E. 1994. *The Twins Stories: Participant Coding in Yagua Narrative*. Berkeley: University of California Press. 
*Powlison, Paul &Esther Powlison : *El sistema numérico del yagua*, 1958
*''Rosetta Project''
Fetichegezh c'hwezigelloù

Ar **fetichegezh c'hwezigelloù** zo ur parafiliezh, pa fell d’an dud kaout ur c'hwezigell evit tizhout ar blijadur reizhel. 

Kemm a ra ar c'hoant eus an eil den d'egile: darn a blij dezho lakaat anezho eno genoù da c'hwezañ e-barzh, pe gwelout tud all oc'h ober kemend-all, darn all lakaat anezho da strakal; lod a blij dezho al livioù, pe livioù zo, stekiñ outo, teurel anezho en aer, ober trouz ganto. 

## Liammoù diavaez
* Karen McIntyre, Looners: Inside the world of balloon fetishism, UC Berkeley.
Fetichegezh an treid

**Fetichegezh an treid** pe **podofiliezh**, zo ur barafiliezh, anezhi ar c'hoant pe an trivliad reizhel o deus tud zo evit an treid. O flijadur reizhel a gavont e-giz-se hepken. Paotred e vez an droadgarourien peurvuiañ, met plac'hed e c'hallont bezañ a-wechoù. 
E ster poblek ar ger n'eo fetichegezh an treid nemet karantez an treid, an doug d'an treid hep ma vije forc'hus.

Ken tost eo an daou dermenadur-se m'en em veskont alies. Arabat e vefe o c'hemmeskañ avat. Fetichegezh an treid er ster poblek zo un dra reizh-kenañ ha n'eo ket disheñvel diouzh fetichegezh ar brennid pe da hini an divglun eo ar fetichegezhioù stankañ, da lâret eo diwar-benn lodennoù ar c'horf a vez c'hoantaet ar muiañ en darempredoù reizhel.

## En arzoù
Tud evel Goethe ha Baudelaire a zo bet brudet da vezañ troet gant treid ar maouezed.
*En danevell *Le pied de Fanchette ou le soulier couleur de rose* (1768) e kont Restif de la Bretonne istor ur plac'h a vez sot ar wazed gant he zreid.
*Er romant *[[Journal d'une femme de chambre]]* gant Octave Mirbeau ez eus ur gwaz troet gant boteier ar merc'hed.

## Liammoù diavaez
* Youtube Pennad-kaoz gant Jeanne Moreau diwar-benn ar film Journal d'une femme de chambre gant Luis Buñuel ha kaoz ganti eus doug ur gwaz da votoù ar merc'hed.
*  Sexuality.org - Alt.sex.fetish.feet FAQ

## Notennoù
Kunilingus

Ar **c'hunilingus** (pe **elligafañ**) eo an anv roet (diwar al latin) d'an ober reizhel a vez graet o flourañ pe vroudañ ar c'hourzh pe an ellig dreist-holl, gant an teod, pe ar muzelloù. 
Un ober anavezet a bell zo eo, pa gaver livadurioù eus Henroma ouzh e ziskouez.

Tud zo a blij dezho pebrañ an ober gant ur biz lakaet er gouhin, pe er fraezh.

## Gerdarzh
Savet eo ar ger **kunilingus** diwar ar ger latin **cunnilingus** (*cunnilinctus* a vez lavaret ivez), eus *cunnus* « kourzh » ha lingere « lipat ».
Savet eo elligafañ diwar ellig hag *afañ*, ha zo kement ha pokat.

## An ober

Ur flouradenn a c'hall kas d'an orgasm eo, ken tener eo an ellig. Gant an halv e vez dousaet ar flouradenn c'hoazh, met tud zo a implij dour ivez. Bez e c'haller ober ar flouradenn-se avat mann nemet evit boulc'hañ gant ar c'hoari, hep klask tizhout an orgasm evel-se diouzhtu.

Etre merc'hed zo eo honnezh ar flouradenn priziet ar muiañ.

## Doareoù envel all
*Lipat ar billig* a vez graet eus an ober en un doare dizereat.

## Sellout ivez
* Fellasion
* Emgunilingus

## Liammoù diavaez
* Elligafañ e katalaneg.
* Elligafañ e galleg.

## Notennoù
Fest Ty Gay

Ar **Fest Ty Gay** zo ur fest heñvelrevidi hag a vez dalc'het e Gourin bep hañv abaoe 2008. 5 000 a dud pe war-dro a zeu da welet an diskeladeg.

## Liammoù diavaez
*Pennad e-barzh Ouest-France: http://www.ouest-france.fr/En-Centre-Bretagne-les-gays-invitent-a-la-fete-/re/actuDet/actu_3639-679191------_actu.html
C'hwezigell

Ur **c'hwezigell** zo
*ur seurt sac'h e korf ar bronneged, tud pe loened, a zalc'h an troazh, gwelit c'hwezigell (korfadurezh);
**gwechall e veze bugale o c'hoari gant c'hwezigelloù-moc'h, c'hwezhet gante, hag implijet evel melloù da c'hoari
**gant c'hwezigelloù-moc'h e veze graet ar melloù rugbi kentañ, a-hervez: 
*ur seurt sac'h a zalc'h an aer, a vez c'hwezhet, hag a zo ur c'hoariell d'ar vugale.

## Liamm diavaez
*Bugale o c'hoari gant ur c'hwezigell-porc'hell
Paul Bellamy

*Ur bajenn disheñvelout [[Bellamy]] a zo ivez.*

**Paul Bellamy**, ganet e 1866 e Brest, ha marvet e Kanbo e 1930, a oa ur politikour breizhat, bet maer Naoned.

## E vuhez
Alvokad e Naoned e oa. Kuzulier-kêr e oa eno e 1908 hag aet da vaer e 1910 betek 1928. Da gannad e oa aet ivez, adalek 1924 betek 1928. Trec'het e voe gant Francis Merlant e 1928 ha paouez a reas neuze gant ar politikerezh. 

Prezidant Kevredigezh maered Frañs e voe e 1920.

## Lec'hioù
Ur straed Paul Bellamy zo e Naoned.
Gabriel Guist'hau

**Gabriel Guist'hau**, ganet e Saint-Pierre en Enez ar Reünion d'an 22 a viz Gwengolo 1863 ha marvet e Naoned d'ar 27 a viz Du 1931, a oa ur politikour, aet da vaer Naoned etre 1908 ha 1910. Kannad eo bet etre 1910 ha 1924.

## Buhez
E Naoned eo bet oc'h ober e studioù war ar gwir, a-raok mont da alvokad.
Aristide Briand

**Aristide Briand** (Naoned, 29 Meurzh 1862 – Pariz, 7 Meurzh 1932) a oa un alvokad hag ur politiker breizhat. Kannad eo bet el Loire hag el Liger-Atlantel etre 1902 ha 1932, c'hwec'h gwezh warn-ugent eo bet ministr en Trede Republik c'hall hag unnek gwezh eo aet da Brezidant Kuzul Republik Bro-C'hall.

Kentradour ha daneveller lezenn an disparti etre an Ilizoù hag ar Stad eo bet e 1905. Labouret en deus kalz ivez evit ma vefe plaenoc'h an darempredoù etre Frañs hag Alamagn. Aet eo Priz Nobel ar Peoc'h gantañ e 1926, a-gevret gant Gustav Stresemann, ministr alaman an aferioù estren. Diwar e gentod hag hini ar sekretour a stad stadunanat eo bet sinet an Emglev Briand-Kellogg gant 63 bro e 1928, ar pal dilezel ar brezel evit kompezañ ar rendaeloù etrebroadel. 

## Kargoù gouarnamantel
Setu amañ kargoù Aristide Briand er gouarnamant gall. Kement ha Penn ar Gouarnamant e talveze "Prezidant ar C'huzul" en Trede Republik.

* N'emañ ket en daolenn-mañ ar gouarnamantoù berr-tre : 9-12/06/1914 Alexandre Ribot (4), 8-10/06/1924 Frédéric François-Marsal ha 19-21/07/1926 Édouard Herriot (2), pa ne ouzer ket piv a oa ministr enno.
Régine

**Régine** zo un anv-bihan gallek, deuet diwar ar ger latin Regina, kemeret da anv-bihan ivez, hag a dalv kement ha rouanez, titl roet d'ar Werc'hez Vari. 

## Yezhoù all
*Regina a gaver e saozneg, alamaneg, italianeg, spagnoleg,
*Regine a gaver ivez e saozneg hag en alamaneg. 
*Reine, a gaver ivez e galleg

## Tud
**Régine*, anv-micher **[[Régina Zilberberg]]**, kanerez c'hall 
*Régine Deforges, skrivagnerez c'hallek, 
*Régine Crespin, c'hoariganerez c'hall,
*Régine Le Jan , istorourez c'hall,
*Régine Pernoud, istorourez c'hall,
*Régine Robin, skrivagnerez kebekat

## Pennadoù kar
*Regina
*Régina
*Régis
*Reine
São Paulo (stad)

**Stad São Paulo** (*Estado de São Paulo* e portugaleg) zo unan eus ar 27 unanenn gevreadel a zo e Brazil. E gevred ar vro emañ hag en-dro dezhi emañ stadoù Minas Gerais en norzh, Rio de Janeiro er biz, Paraná er su, Mato Grosso do Sul er c'hornôg, hag ar Meurvor Atlantel er gevred. Kêr São Paulo eo he c'hêr-benn, hag ar stad pobletañ ha pinvidikañ eus Brazil a zo anezhi.

## Gwelet ivez
*Listenn kumunioù São Paulo

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel gouarnamant stad São Paulo
Fellasion

Ur **fellasion** pe ur **chukadenn**, zo un darempred revel a vez graet pa vez sunet pe lipet kalc'h ur gwaz, gant ur vaouez pe gant ur gwaz all. Implijout a reer ivez an droienn "Dibluskañ kig" evit ober anv eus an ober-se. 

An ober-se a c'hall bezañ plijus evit an daou berzhiad, hag a c'hell kas an hini zo sunet betek skrijañ.  

En darn vrasañ eus ar broioù n'eus ket a lezennoù a-enep an ober-se, daoust ma c’hall bezañ un *[[tabou]]*, un dra berzet, e lod eus ar sevenadurioù. 
Lod a c'hall nac'h pe bezañ a-enep an ober-se abalamour d'o choaz personel, d'ar pezh a blij dezho pe get, pe d'un inhibadur revel. Peurliesañ ne weler ket an ober-se evel un dra hag a laka an eil pe egile eus ar berzhidi da goll e werc'hted, daoust ma c'hall bezañ menoioù disheñvel diwar-benn ar c'hraf-se.

## An ober
Ur flouradenn hepken e c'hall bezañ, evit lakaat ar c'hoant da sevel, a-raok stagañ gant oberoù all. Gallout a ra bezañ un doare da lakaat ar gwaz da strinkañ e sper, pe er genoù pe e-kichen.
Implijet e vez evit reiñ plijadur hag a-wechoù, ouzhpenn, evit mirout a gaout bugale. Unan eus doareoù an hilastalañ eo neuze ivez.

## Riskloù
Aliet hag erbedet e vez diwall diouzh kleñvedoù a c'hallfe tremen eus an eil d'egile evel-se gant tud ha ne daolfent ket pled a-walc'h ouzh o naetadurezh.
C'hoarvezet ez eus bet gant gwazed bezañ spazhet gant dent o c'henc'hoarier(ez) : un ober a fiziañs eo bezañ chuket eta.

## Emsunañ
An emsunañ zo ur chukadenn graet gant ur gwaz dezhañ e-unan. Daoust ma seblant dibosubl e vez diskouezet en arz a-wechoù.

Erotic scenes Louvre G13 n2.jpg|Kalc'hsunerezh en Henc'hresMirdi al Louvre
KamaSutra08.jpg|Kama Soutra
A figure in the form of a phallic motif. Photomechanical pro Wellcome V0038920.jpg|Un emchukadenn
Fellatio2.svg|E Japan
Cookies and biscuits are used to make this sexually graphic image.jpg|Taolenn savet diwar gwastilli ha gwispid, 2004


## Levrlennadur
*  Thierry Leguay, *Histoire raisonnée de la fellation*, GECEP/Le Cercle, 1999 
*  Franck Evrard, *De la fellation dans la littérature*, Paris, Le Castor astral, 2000 
*  ''Gazette du Palais'', n° 211, 30/07/2002, p. 33 : notenn dindan « *Chambre criminelle de la Cour de cassation française* », 22/08/2001, 01-84024.

## Pennadoù-kar
* Elligafañ
* Kunilingus
## Daveoù
Machigwengeg

Ur yezh arawakek eus isskour ar yezhoù ragandek eo ar machigwengeg. Komzet eo gant ouzhpenn 10 000 a dud e biz Perou.

## Daveoù
* Snell, Betty E., compiler. 1998. Pequeño diccionario machiguenga-castellano.‭ Documento de Trabajo, 32. Lima: Instituto Lingüístico de Verano. 412 p.
Michele Gordigiani

**Michele Gordigiani**, bet ganet e Firenze d'an 29 a viz Mae 1835 hag aet da Anaon er memes kêr d'ar 7 a viz Here 1909, a oa ul livour italian, mab d'ur soner ha mab-bihan d'ar gitarour brudet Mauro Giuliani.

E Firenze eo e teskas ar vicher gant Luigi Mussini, war un dro gant Silvestro Lega.

En-dro d'ar Piazza Donatello e Firenze e oa stalioù-labour evit an arzourien, hag eno edo hini **Michele Gordigiani**, a dresas Elizabeth Barrett Browning ha Robert Browning. Hiriv emañ an oberennoù en National Portrait Gallery e Londrez (Bro-Saoz).

## Liammoù diavaez
National Portrait Gallery

An **National Portrait Gallery** zo ur mirdi e Londrez, krouet e 1856, ma c'haller gwelout poltredoù tud a bouez en istor Bro-Saoz ha Breizh-Veur.

## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel an National Portrait Gallery
* The history of the National Portrait Gallery
* Katalog ar mirdi
* National Portrait Gallery: A Visitor's Guide by John Cooper (New edition 2006)
* To search the collection
* NPG at Bodelwyddan Castle
Sampa

**Sampa** a c'hall bezañ

* Sampa, berranv São Paulo, Brazil
* Sampa, Ghana, ur gêr e Ghana
* Sampa, Burkina Faso, ur gêr e Burkina Faso
* Sampa (doueez), un doueez
* SAMPA, ur skritur fonetek
SAMPA

Ar sistem **SAMPA** (*Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet*) a zo ur skritur fonetik diazezet war al Lizherenneg fonetik etrebroadel (API), kempoell gantañ, mes oc'h ober hepken gant an arouezennoù 7-bit an ASCII.
Akomod e vez evit merkañ fonetik ar yezhoù gant un urzhiataer en ur chom sur e vo diskouezet hep koll da nep lenner (pa chom an API diaes da implijout hiziv c'hoazh, na gant Unicode).

* Simboloù SAMPA brezhoneg
* Simboloù SAMPA galleg
* Simboloù SAMPA gresianeg
* Simboloù SAMPA kembraeg
* Simboloù SAMPA saozneg

= Gwelet ivez =
* Lizherenneg fonetik etrebroadel
* Fonologiezh
* Kensonenn
* Vogalenn
* Doare fonadur
* Lec'h distagañ
* X-SAMPA
Luigi Mussini

**Luigi Mussini** (Berlin, 1813 - Siena 1888), a oa ul livour italian, mab d'ur soner hag a laboure e lez Prusia. Kaset e voe da studiañ an arzoù d'an Accademia delle Belle Arti da Firenze, ha diskibl e voe da b-Pietro Benvenuti ha Giuseppe Bezzuoli.

Darn eus e oberennoù a zo war ziskouez er Monte dei Paschi di Siena.

E wreg *Luigia Mussini-Piaggio* (1830-65) hag e verc'h *Luisa Mussini-Franchi* (ganet e 1864 pe 1865) a oa livourezed ivez.

## Liammoù diavaez
*Pennad diwar e benn: http://www.answers.com/topic/luigi-mussini-2
Kontez Castiglione

Ar** gontez Castiglione** (Firenze, 22 a viz Meurzh 1837 - Pariz, 28 a viz Du 1899), pe *Virginia Oldoini Verasis, Contessa di Castiglione*, zo ur briñsez italian a zo bet serc'h d'an impalaer gall Napoleon III.

## Levrlennadur
**La Dame de Coeur, un amour de Napoléon III*, gant Isaure de Saint-Pierre, Albin Michel (2006), ISBN 2-226-17363-3 

## Liammoù diavaez
*https://everybodywiki.com/Liste_des_maîtresses_des_empereurs_des_Français
Buan

**Buan** zo ur ger brezhonek (ha kembraek)
*an anv-gwan a denn d'ar buanded pe d'an tizh, pa reder buan,
*unan eus anvioù all ar gaerell, anvet ivez koantig pe Marc'harid-koant
*anv ur gumun e Llŷn, e Gwynedd, e Kembre, Buan.
Bugad

**Bugad** zo un anv-kadarn brezhonek a c'hall aroueziñ :
*ar pezh a zo da vugañ, pe da gannañ ;
*al lorc'h a vez en un den.

Diwar-se ar verb *bugadiñ*, a dalv :
*kement ha bugañ pe kannañ ;
*bragal pe fogasiñ.

*Bugaderezh* zo un anv-kardarn all hag a zeskriv un obererezh a denn d'ar bugadiñ :
*graet pa vezer o kannañ ;
*graet pa vezer o fogasiñ.
Lope

**Lope** zo un anv-bihan spagnolek, deuet diwar an anv latin *[[Lupus]]* a dalv kement ha *[[bleiz]],* ha brud ur sant Lupus, Loup e brezhoneg, evel e galleg. 

## Yezhoù all
**[[Lupus]]* e latin
*Loup e brezhoneg ha galleg
*Lopo e portugaleg ha galizeg 
*Otxoa en euskareg, deuet da vezañ un anv-tiegezh spagnolek ivez, Ochoa .

## Tud
Anaout a reer
*Félix Lope de Vega (1562-1635), barzh spagnolek;
*Lope de Aguirre (1510-1561), konkistador spagnol.

## Pennadoù kar
*Lopes, anv-tiegezh portugalek savet diwar Lope
*López, anv-tiegezh spagnolek savet diwar Lope
*Otxoa
*Ochoa
*Lopé, departamant e Gabon
Ochoa

**Ochoa** zo un anv-tiegezh spagnolek, deuet diwar ar ger euskarek Otxoa, *ar Bleiz*.

*Eugenio de Ochoa (1815-1872), skrivagner spagnolek euskarat.
*Arnaldo Ochoa (1930-1989), jeneral kuban ha haroz broadel, kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet 
*Amparo Ochoa (1946-1994), kanerez vec'hikan
*Eliades Ochoa (1946-), gitarour ha kaner kuban, eus Santiago de Cuba
*ar *vreudeur Ochoa*, trafikerien koka eus Kolombia.
*Susan Kelly Ochoa Bustamante(1985-), kanerez perouat
*Severo Ochoa, priz Nobel ar medisinerezh,  en 1956.
Koantig

**Koantig** zo un anv
*a roer d'un den koant, pe a garer, ur bugel pe un amourouz
*d'ar gaerell
*d'ur gwiñver
Marc'harid

**Marc'harid** zo un anv-bihan brezhonek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Deuet eo an anv-se eus ar ger latin *margarita*, a dalv kement ha *perlezenn*, hag a deu eus ar ger *margarites* (μαργαρίτης) e henc'hresianeg, hogen gallout a rafe hennezh dont eus ar ger sanskritek मञ्यरी, *mañjarī*.

## Eilstummoù
**God, Godig,* dreist-holl e Treger.
**[[Gaid]], Gaidig*

## Yezhoù
* Margareta en alamaneg ha svedeg
* Margarete en alamaneg
* Margaret e saozneg
* Margalida e katalaneg,
* Margarida e katalaneg, galizeg ha portugaleg
* Margarita e spagnoleg
* Margit e hungareg ; berrstumm svedek
* Margherita en italianeg
* Margret e svedeg
* Margrethe e daneg
* Margrét en islandeg
* Marguerite e galleg, a zo bet diouzh ar c'hiz kenañ er . Hiziv e vez graet muioc'h gant Margot pe Margaux.
* Marhata e sorabeg uhel
* Markéta e tchekeg

### Berrstummoù
*Gret, Greta, Gretha, Grete en alamaneg
*Grethe e daneg ha norgeeg
*Gretel en alamaneg
*Maggie e saozneg
*Madicken, Maggan
*Margit e svedeg
*Marit, Meta, 
*Märit, Märta

## Tud
### Sentezed
**Gwelout ar pennad [[Santez Marc'harid]]*. 

### 
*Marc'harid Bavaria
*Marc'harid Saks

### 
*Marc'harid Aostria, anv meur a briñsez

### 
* Marc'harid Montfort (1392-1428), merc'h d'an dug Yann IV, dimezet da Alan IX Rohan
* Marc'harid Breizh (1443-1469), priñsez vreizhat 
* Marc'harid Foix (1449-1486), priñsez eus Navarra, dugez Breizh, mamm Anna Vreizh
* Marc'harid Charlez, lesanvet **ar Charlezenn**, laerez ha torfedourez
* Marc'harid Fulup, kanerez ha konterez a Vro-Dreger, lesanvet *Godig ar Voñsez*, 
* Marc'harid Gourlaouen, kelennerez e Skol Ober

### 
* Marc'harid Anjev, anv meur a briñsez
* Marc'harid Bourgogn 
* Marc'harid Bro-C'hall, anv meur a briñsez
* Marc'harid Valois (1553-1615), brudet evel ar *Rouanez Margot*
* *Gwelout ar pennad [[Marguerite]]* .

### 
*Marc'harid Bro-Saoz (1240 – 1275), priñsez saoz, rouanez Bro-Skos 
* *Gwelout ar pennad [[Margaret]]*

### 
*Marc'harid Bro-Skos, anv meur a briñsez ha rouanez
*Marc'harid Stewart 

* *Gwelout ar pennad [[Margaret]]* .

### Danmark
*Marc'harid Danmark, anv meur a briñsez

###### 
*Margareta (1388-1412)
*Margaretha Sveden, (1934-)

### E broioù all

*Marc'harid Bourgogn
*Marc'harid Flandrez
*Marc'harid Loren

## Lennegezh
Kavet e vez an anv Marc'harid e meur a gontadenn:
*e Kontadennoù ar Bobl gant Fañch an Uhel.
**er gontadenn *An dañvad bihan gwenn*, 
**er gontadenn * Gwreg an Ankou *,

## Lec'hanvadurezh
*Ar gern Marc'harid, beg uhelañ ar Menez Stanley, en Ouganda, diwar anv Margherita di Savoia, rouanez Italia,
* ar c'henkiz "Ker Gaïdic" savet gant Henri Van den Broucke e Pornizhan tro-dro 1880.

## Levrioù
**Marc'harid, Ar Bompinell*, levr-bugale embannet gant An Here e 2002.

## Loened
* *Marc'harid* eo anv ar gerc'heiz
** *Al louarn ha [[Marc'harid]] gouzoug-hir*, gant Paotr Treoure, el levrig Mojennoù e 1961. 
* *Marc'harid-koant* a vez graet ivez eus ar gaerell .
Marc'harid Gourlaouen

**Marc'harid Gourlaouen** (ganet e Douarnenez d'an 3 a viz C'hwevrer 1902 ha marvet d’an 31 a viz Mae 1987 er memes kêr) a oa un emsaverez hag unan eus krouerien Skol Ober. Desket he deus brezhoneg da remziadoù tud, o reizhañ poelladennoù e-pad ouzhpenn 50 vloaz.

Nac'het e voe obidoù brezhonek outi gant person Douarnenez.
Otxoa

**Otxoa** (*Otsoa* a-wechoù) zo ur ger euskarek a dalv kement ha bleiz e brezhoneg. Un anv-tiegezh eo ivez, brudetoc'h eo ar stumm spagnolekaet Ochoa.

## Istor
Otxoa a zo bet un anv-bihan en Euskal Herria er Grennamzer, marteze diwar vrud ur sant *Lupus* (Loup e brezhoneg), pe hini Lupus Iañ Akitania, dug Akitania. 

E spagnoleg e kaver e gevatal, Lope.

## Tud
Ne vez skrivet **Otxoa** nemet en Euskal Herria abaoe ma c'hall an dud euskarekaat skritur o anv. A-hend-all e vez skrivet Ochoa dalc'hmat.
*Javier Otxoa, marc'hhouarner euskarat

## Pennadoù kar
*Lope
*Loup
*Ochoa
Mantilhenn

Ar **vantilhenn** zo ur ouel skañv, a orin spagnol, douget gant ar merc'hed katolik en oferenn, ha dalc'het gant ur grib, anvet peineta. Hervez a weler e taolennoù Goya e oa diouzh ar c'hiz e dibenn an XVIIIvet kantved e-touez ar merc'hed a renk uhel. En XIXvet kantved e voe dalc'het d'ar c'hiz, hag ar rouanez Isabel II (1833-1868) a blije dezhi dougen ur vantilhenn ken e rae. Mont a reas ar c'hiz e-maez goude he marv.

## Pab
Ar c'hiz e vez ivez d'ar merc'hed katolik gwiskañ ur vantilhenn dirak ar pab en abadennoù-degemer ofisiel.

## Elevez ha doujañs
Un arouez a elevez eo gwiskañ ar penn, evel pa vije dihunet c'hoantoù er baotred (peurvuiañ) o welout blev war benn ar merc'hed. Koulskoude e veze 
douget muioc'h evel ur gwisk kran ha tonius, ha diouzh an doare ma vezont douget peurvuiañ ne vez ket kuzhet ar blev alies gant ar mantilhennoù.

E 1917 e voe embannet gant an Iliz katolik e ranke ar merc'hed gwiskañ o fenn en oferenn.

## Hiriv
Ral eo gwelout merc'hed gwisket gant mantilhennoù e Spagn, nemet en Andalouzia ken, ha c'hoazh e-pad ar Sizhunvezh Santel hag an abadennoù lazhañ tirvi nemetken. 
En ilizoù katolik, abaoe 1983, n'eo ket ret d'ar merc'hed goleiñ o fenn ken. Derc'hel d'ar c'hiz kozh avat a ra lod eus ar feizidi.

## Notennoù


## Pennadoù kar
*Gwiskañ ar penn en ilizoù

## Liammoù diavaez
*Historia y uso de la mantilla
*History, Use, and Different Kinds of Mantillas
*Historia de la mantilla y forma de uso
Bourka

Ur **bourka** zo
*pe ur vantell douget gant paotred broioù ar C'haokaz
*pe ur ouel douget gant ar merc'hed er broioù islamek, skrivet ivez burqa pe burka.
Burqa

* *Ar [[bourka]] zo ur vantell*.

Ur **burqa** ( eus برقع /*burqu‘* en arabeg, diwar برقع en pachtoeg), pe** bourka** a-wechoù, zo ur pezh dilhad a vez gwisket gant ar merc'hed penn-kil-ha-troad e broioù zo eus Azia, pa'z eont e-maez o zi, hag a dennont er gêr. En Afganistan ha Pakistan dreist-holl e vez douget. Hini Afganistan a vez glas peurvuiañ. Doareoù all zo ivez en Iran.
A-wechoù e vez mesket gant tud Europa, ha kazetennerien zoken, burqa ha niqab.

## Meur a vurqa
Hervez istorourien zo e vije meur a vurqa: an hini lec'hel, a c'holo ar penn hag a dap betek an dargreiz, hag an hini islamek, ijinet gant ar salafidi war-dro dibenn ar bloavezhioù 1980.

## Implij
En Europa eo difennet dougen ar burqa e Belgia, met e Bro-C'hall n'eo ket. Koulskoude ez eus bet nac'het reiñ ar vroadelezh c'hall d'ur vaouez o tougen ar burqa.
Niqab

An **niqab** (diwar an arabeg نِقاب‎ *niqāb*, "maskl") zo ur ouel a vez douget gant ar merc'hed e broioù zo eus Azia, evel Arabia pe Yemen. Meur a seurt niqab zo, hag a-wechoù e vez mesket niqab ha burqa.

### Turki

Berzet eo an niqab e savadurioù ar stad turk; aotreet eo er straedoù ha kement lec'h all zo.

## Naoned
E miz Ebrel 2010 ez eus bet un tamm trouz abalamour d'ur plac'h o vleinañ he c'harr gant he niqab e Naoned. Daoust ha gallout a reer bezañ **niqabet** da vleinañ pe rankout a reer bezañ **diniqab**? Politikourien zo hag a garfe lakaat al lezenn c'hall da ziskoulmañ ar gudenn.

## Lezenn e Bro-C'hall
Er Vodadenn Vroadel c'hall ez eus bet votet ul lezenn, d'an 19 a viz Mae 2010, a nac'h ar gwir da guzhat an dremm er foran; lakaet eo da dalvezout abaoe an 11 a viz Ebrel 2011.