Eugène Sue

**Marie-Joseph Sue**, *alias* **Eugène Sue** (Pariz, 26 a viz Genver 1804 – Annecy-le-Vieux, Rouantelezh Sardigna, 3 a viz Eost 1857) a oa ur skrivagner gall.
Puilh eo e oberennoù : 21 pezh-c'hoari, 43 romant ha 7 skrid politikel. Brudet eo e zaou romant meur, *Les Mystères de Paris* ha *Le Juif errant*.
## Buhez
D'ar *[[Deiziadur republikan gall|VII pluviôse an XII de la République]]* (26 a viz Genver 1804) e voe ganet Marie-Joseph "Eugène" Sue e Pariz 1 arondisamant, mab da Jean-Joseph Sue, surjian, ha d'e wreg Sophie Derilly.
D'e 12 vloaz, e 1816, ez eas d'ar skolaj Bourbon (al lise Concorcet hiziv) ; pevar bloaz goude e varvas e vamm, d'ar 14 a viz C'hwevrer 1820. Ned echuas ket Marie-Joseph e studioù ; gwell e voe dezhañ kuitaat ar skolaj e 1821 ha mont da surjian en ospital *Maison du Roi* dindan urzhioù e dad.

D'an 2 a viz Mezheven 1823 ez erruas E. Sue e Baiona, ma voe surjian-soudard. En hevelep bloaz e kemeras perzh en Emgann an Trocadero. D'ar 24 a viz Genver 1824 e voe anvet en ospital Cádiz, ma chomas e-pad ur bloavezh rik ; e dibenn miz Genver 1825 e voe distro e Pariz, a guitaas e miz Meurzh goude bezañ bet anvet da surjian en ospital milourel Toulon.
Er gêr-se e voe diskouezet e bezh-c'hoari kentañ, *À-propos dramatique sur le sacre de Charles X* (Mae 1825). E miz Du e tilezas e garg hag e tistroas da Bariz.

E miz Genver 1826 e krogas da skrivañ evit ar gazetenn *La Nouveauté*, hag e kendalc'has d'ober betek ma paouezas an embann e miz Genver 1827. E miz C'hwevrer 1826 e voe surjian war bourzh ar gorvetenn *Rhôn* war-du morioù ar Su. D'ar 7 a viz Ebrel 1827 e voe distro, ha d'an deiz-se end-eeunn e lestras war ar *Foudroyant* war-du an Antilhez betek ar 1añ a viz Mezheven. Miz goude an distro e lestras adarre, e Brest, da vont d'ar Reter-Nesañ war bourzh ar *Breslaw*. Goude Emgann Navarino (Pylos, 20 a viz Here 1827) e tistroas da Bariz etre Nedeleg ha kala-Genver.

E 1828 e krogas Eugène Sue da zeskiñ al livouriezh e stal-labour al livour P. Gudin. P'edo o veajiñ en Antilhez er bloaz-se e klañvaas diwar an derzhienn velen, hag a-drugarez d'ur vaouez eus ar vro e chomas bev. Bloaz goude, e Pariz, e voe krouet ar gazetenn *La Mode* e miz Du ; diouzhtu e skrivas E. Sue enni. E 1830 e paouezas gant al livouriezh ; er bloaz-se e voe embannet e zaou romant kentañ, *Kernok le Pirate* hag *El Gitano*.

Kenderc'hel da skrivañ ha da embann a reas Eugène Sue, ha meulet e labour gant skrivagnerien veur evel Honoré de Balzac ; e miz Mezheven 1834 e voe krouet ar *Jockey Club de Paris*, ur gevredad brientined ma voe degemeret ar skrivagner yaouank.

E miz Du 1835 e teuas er gouloù levrenn gentañ e *Histoire de la marine française* ; eizh levrenn a voe en holl, hag un adembannadur reizhet e 4 levrenn e 1844 ha 1845. Bloaz goude e voe krouet div gazetenn nevez : *La Presse* ha *Le Siècle* ; pouezus e voent e resped Eugène Sue peogwir e oant mennet da embann romantoù a-bennadoù.
A-c'houde embannadur e romant istorel *Latréaumont* e 1837 ma tiskoueze sevel a-du gant ar Republikaned e voe broc'het brientined Pariz ouzh an aozer ; e deroù 1838, rivinet an tamm anezhañ, en em dennas E. Sue e Souesmes (Loir-et-Cher) evit skrivañ. E dibenn ar bloaz e tistroas da Bariz.

D'an 19 a viz Mezheven 1842 e voe embannet er gazetenn *Journal des Débats* pennad kentañ *Les Mystères de Paris* ; d'ar 15 a viz Here 1843 e voe lennet ar 140 ha diwezhañ pennad ; tamm-ha-tamm e voe moullet ar romant e 10 levrenn. E 1844 e voe c'hoariet *Les Mystères de Paris* war leurenn ar c'hoariva *Théâtre de la Porte Saint-Martin* e Pariz, e-pad seizh eurvezh.
Diouzhtu e voulc'has Eugène Sue ur romant hir all, *Le juif errant*, a voe embannet a-bennadoù (170 anezho) e *Le Constitutionnel* e 1844–45 ha moullet e 10 levrenn ivez.

E 1847 e voe ezrollet E. Sue eus ar *Jockey Club* abalamour d'e vennozhioù politikel – e miz C'hwevrer 1848 e voe embannet *Manifest der Kommunistischen Partei* Karl Marx ha Friedrich Engels, hag en hevelep miz, d'ar 24, e voe disklêriet an Eil Republik c'hall. E 1848 bepred ez embannas E. Sue *Le Berger de Kravan*, ur flemmskrid sokialour enep emginnig Louis-Napoléon Bonaparte da brezidant ar Repubik nevez ; d'an 10 a viz Kerzu avat e voe dilennet hennezh.
Dilennet ivez e voe Eugène Sue e 1850 goude bezañ en em ginniget da gannad sokialour departamant ar Seine, ar pezh a lakaas skoilhoù en e red-micher : an dilennad roueelour Henri-Léon Camusat de Riancey, un enebour touet d'ar skrivagner, a embannas ul lezenn da lakaat telloù war ar c'hazetennoù hag a embanne romantoù ; ar gazetenn *Le Constitutionnel* ma skrive E. Sue *Les Sept péchés capitaux* abaoe 1847 a nac'has embann an div rann diwezhañ.

E 1851, p'edo Eugène Sue gant embannadur a-bennadoù *Ferdinand Duplessis ou les Mémoires d’un mari* e *La Presse*, e c'hoarvezas taol-Stad an 2 a viz Kerzu kaset gant Louis-Napoléeon Bonaparte ; harzet e voe ar skrivagner. Goude bezañ bet lakaet en e frankiz d'an 9 a viz Genver 1852 e klaskas repu en Annecy-le-Vieux, a oa e Rouantelezh Sardigna d'ar mare-se. Eno e skrivas *La marquise Cornélia d’Alfi*, ur romant awenet gant e vuhez nevez, a lakaas embann a-bennadoù e *La Presse* goude bezañ bet 40&nbsp;000 lur gall digant *Le Constitutionnel* en digoll eus ar gevrat torr.
E 1853 ez embannas E. Sue ar flemmskrid sokialour *Jeanne et Louise, ou les Familles des transportés* – abalamour da gement-se e voe berzet dezhañ distreiñ da Vro-C'hall.

*Les Fils de famille*, ar romant diwezhañ gant Eugène Sue hag a voe embannet a-bennadoù pa oa bev c'hoazh an aozer, a voe lennet adalek miz Meurzh betek miz Gouere 1856 ; er bloaz-se ez eas E. Sue da veajiñ en Alamagn, en Izelvroioù hag e Bro-Saoz kent distreiñ da Annecy.

Kenderc'hel da skrivañ a reas Eugène Sue, hogen da impalaer an Eil Impalaeriezh c'hall e oa aet Louis-Napoléon Bonaparte d'an 2 a viz Kerzu 1852 : berzet gant ar Stad e voe ar flemmskrid *La France sous l'Empire* e 1857 ; e miz Mezheven an hevelep bloaz e teuas er-maez levrenn diwezhañ ar romant *Les Mystères du peuple*, ha berzet e voe ar romant a-bezh (20 levrenn).
Klañvaat a reas Eugène Sue diwar kement-se holl e miz Gouere, ha d'an 3 a viz Eost e varvas en Annecy. Gant aon na vije prezegennoù ha manifestadegoù e voe ampellet an obidoù betek an 9 gant gouarnamant Savoia.
## Oberennoù
*Renket int hervez red an amzer.

## Levrlennadur
;Gant Eugène Sue (diglok)
**Kernok le pirate* (1830), CSIPP, 2016 
**La Salamandre* (1832), CSIPP, 2016 
**Kardiki* (1832), Les Éditions Ovadia, 2017 
**Jean Cavalier ou Les fanatiques des Cévennes* (1840), Hachette / BnF, 2013 
**Mathilde, mémoires d’une jeune femme* (1841–1845), CSIPP, 2013 
**Les Mystères de Paris* (1842-43), Robert Laffont / Bouquins, 2012 
**Le Morne-au-Diable* (1842-45),CSIPP, 2016 
**Le Juif errant* (1844-45), Robert Laffont / Bouquins, 2010 
**Les sept péchés capitaux* (1847–1852), Nabu Press, 2012 
**Les Mystères du peuple ou Histoire d'une famille de prolétaires à travers les âges* (1849-57), Robert Laffont / Bouquins, 2003 
**Miss Mary, ou l'Institutrice* (1851), Hachette / BnF, 2013 
**Jeanne et Louise, ou les Familles des transportés* (1853), CSIPP, 2016 
**Atar-Gull* (Emb. 1863), Hachette / BnF, 2013 
;Diwar-benn Eugène Sue
*BORY, Jean-Louis : *Eugène Sue – Dandy mais socialiste*, Mémoire du Livre, 2000 
*DE MIRECOURT, Eugène : *Eugène Sue*, Forgotten Books, 2018 
*WINOCK, Michel : *Les Voix de la liberté – Les écrivains engagés au XIXe siècle*, Points, 2010 
## Notennoù