open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kelc'h Maksen Wledig

**Kelc'h Maksen Wledig** a zo ur c'helc'h nevezpagan, impalaerel brezhon, elese kevreadelour, stadelour, o vodañ Frañsizion eus an tu-dehoù pellañ evit stummañ Brezhoned ganto. « Kelc’h Maksen Wledig » a zo bet krouet e 1983 e Pariz gant Yann-Ber Tihernon, rener savour, asambles gant Bernez Jestin, Ronan Jolais, Philippe Jouet, Goulven Pennaod.

Dont a reas da vout perc'henn war ti Kêr-Vreizh, kreizenn sevenadurel breizhat, e miz Gouere 1985. Pelloc'h e voa cheñchet an anv da g*Kervreizh*. Bernez Jestin a guitaas *Kêrvreizh* e miz Ebrel 1986.

Embann a reas ar gelaouenn *Diaspad* a oa prederouriezhel, politikel, arzel, armerzhel, istorel. Skrivet e oa e brezhoneg hag e galleg. 

Ar c'helc'h a oa levezonet gant an drouizelezh ha gant koun an impalaer roman Maksen. Enni e veze roet an enorioù a varzh pe a zrouiz. Olier Mordrel ha Tieri Gwigourel a gemeras perzh enni. 

Chom a ra dreist-holl ul lec'hienn-internet anezhañ, meret gant Yann-Ber Tillenon.

## Ere diavaez
*Load Kelc'h Maksen Wledig
Boks

Ar **boks** zo ur sport-emgannañ ma vez roet taolioù pe bleukadoù, gant daouarn maneget, d'ur c'hevezer ha ma klasker diwall diouzh e vleukadoù.

## Istor
Adalek 687 kent JK e veze bokserien o keveziñ e C'hoarioù Olimpek Henc'hres. E Bro-Saoz eo ec'h emdroas ar sport etre ar XVIvet ha XVIIIvet kantved, gant prizioù er c'hevezadegoù, ha diwezhatoc'h c'hoazh e-kreiz an , e Bro-Saoz ha SUA. 

Squires vs Burns 1907.ogv|Squires *versus* Burns e 1907

## Pennadoù kar
*Arzoù emgannañ
*Gouren
Ar (disheñvelout)

**ar** pe **AR** a c'hall bezañ meur a dra:

*, ur stumm eus ar ger-mell strizh brezhoneg
*ar, un unanenn c'horread
*pennrann ar verb arat
*****, un adstumm eus "war", a gaver e brezhoneg Gwened dreist-holl

## Berradurioù
**ar*, berradur argant en ardamezouriezh (heraldik)
*"ar", arouez kimiek an argon
*ar, kod ISO 639-1 an arabeg
*ar., berradur boas ar ger araogenn er geriadurioù
*.ar, astenn internet Arc'hantina
*AR, kod ISO 3166 Arc'hantina
*AR, berradur stad Arkansas, er Stadoù-Unanet
*AR, berradur proviñs Arezzo en Italia
*AR, berradur stad Arunachal Pradesh en India
*AR, berradur Kanton Appenzell Ausserrhoden, e Suis
*AR, berradur Arad, unan eus rannoù melestradurel Roumania

## Gwelet ivez
*Aar, ur stêr e Suis
Ar

An **ar** (aroueziet gant **a**) zo un unanenn c'horread. Kevatal eo an ar gant 100 metr karrez, eleze gorread ur c'harrez 10 metr e gostez. E-maez sistem etrebroadel an unanennoù (SI) emañ an ar ; ar metr karrez (m²) eo unanenn SI evit muzuliañ ar gorreadoù ; kevatal eo an ar gant un dekametr karrez (SI).

Ne vez ket implijet kalz an ar hag e ranngementoù (ar santiar peurgetket, 1&nbsp;ca&nbsp;=&nbsp;0,01&nbsp;a&nbsp;=&nbsp;1 m²) e-maez an aktaoù noterel. An hektar eo al lieskement nemetañ a vez implijet er vuhez pemdez (1&nbsp;ha&nbsp;=&nbsp;100&nbsp;a&nbsp;=&nbsp;10&nbsp;000&nbsp;m²).
Benead Vialaneix

**Benead Vialaneix** zo un emsaver kristen brezhon bet ganet e Douarnenez e 1963.

Goude bout bet stummet gant ar gevredigezh Breiz Santel e krouas *[[Tiegezh Santez Anna]]* e 1989. Bet eo bet kasour e kampoù-katekiz 'zo ha kelenner war ar brezhoneg e korn-bro Gourin e-pad ar bloavezhioù 2000.
Unvaniezh Koad Kev

**Unvaniezh Koad Kev** zo ur gevredigezh kristen, broadelour ha divyezhek, krouet e 1951 gant Youenn Kraff.

Aozañ a ra lidoù e koun Yann-Vari Perrot ha merzherion Breizh da zeiz Lun Fask gant prezegennoù e-tal ar groaz a verk al lec'h ma voe drouklazhet Yann-Vari Perrot e Skrigneg - *Ar Groaz Ruz* he anv. E-kichen al lidoù lik a-berzh ar gevredigezh e vez un oferenn da deir eur goude merenn ingal bep bloaz e chapel Koad-Kev e-men emañ douaret Yann-Vari Perrot. Marsel Blanchard a zeue ingal da lidañ an oferenn e brezhoneg betek 2012. Abaoe e vez un oferenn "FLB", da lavarout eo e galleg, latin hag e brezhoneg. E-pad an oferenn-se e vez pedet evit an holl Vrezhoned aet d'an Anaon hag o deus gouestlet un tamm eus o buhez evit ar Vro, war skouer ar pimpatrom anezho, Yann-Vari Perrot.

Youenn Kraff a oa e penn ar gevredigezh betek diwezh ar bloavezhioù 90. Neuze e voe meret gant tud eus ar strollad politikel Adsav dre atebegezh Roland de La Morinière. Bep bloaz e vez prezegennoù gant broadelourion : Youenn Kraff, Marsel Blanchard, Loïc Kervoas, Youenn Caouissin, Yann Vallerie, Ronan Ar Gall pe Fabrig Coupechoux o deus graet prezegennoù du-hont, endeo.

Pa oa gouest UKK da dolpañ ur c'hant bennak a dud da zeiz Lun Fask betek diwezh ar bloavezhioù 80, ne zeu nemet etre tregont ha hanter-kant bennak a dud abaoe ar bloavezhioù diwezhañ.

Ganet eo ar gevredigezh Mignoned Feiz ha Breizh gant izili eus UKK pa voe krog honnezh da vout meret gant tud eus ar strollad Adsav e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000, pa nac'hent ar politikerezh er rentañ enor da Yann-Vari Perrot.

## Notennoù ha daveennoù
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1996

**Kevezadeg bed Formulenn 1 1996** zo 47 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. Gounezet eo bet gant ar blenier saoz Damon Hill, mab Graham Hill, war Williams, ar skipailh en deus gounezet ivez kevezadeg ar saverien. Merket eo bet ar bloavezh gant donedigezh Michael Schumacher er Scuderia Ferrari ha gant deroù Jacques Villeneuve war Williams.

E-touesk cheñchamantoù ar bloavezh-mañ e kaver cheñchamant an doare da niveriñ. Adalek 1996 e vo roet an niver 1 d'ar c'hampion bed, hag an niver 2 d'e genskipailher, an niveroù 3 ha 4 d'ar skipailh kampion bed ma'z eo disheñvel d'hini ar blenier kampion bed, hag an niveroù war-lerc'h dre urzh ar gevezadeg, o lemel an niver 13 (neuze e vo roet 11-12 d'ur skipailh, ha 14-15 d'egile). Miret e vo ar sistem-se betek 1996 pa vo dibabet un niver gant pep blenier evit e red-vicher.

## Blenierien ha kirri

Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker o deus redet e 1996. 

## Prizioù Bras ar mare 1996

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
Echu an traoù gant ar skipailhoù Simtek ha Pacific Racing.

### Blenierien
#### Dispartioù
* Gabriele Tarquini (1987-1995)
* Mark Blundell (1991-1995)
* Nigel Mansell (kampion bed 1992, 31 trec'h, 1980-1995).
* Max Papis (1995)
* Taki Inoue (1994-1995)
* Domenico Schiattarella (1994-1995)
* Bertrand Gachot (1989-1995)
* Jean-Denis Delétraz (1994-1995)
* Roberto Moreno (1987-1995)
* Pierluigi Martini (1984-1995)
* Aguri Suzuki (1988-1995)
* Karl Wendlinger (1991-1995)

#### Treuzkasoù
* Michael Schumacher, kampion bed 1994 ha 1995, a zilez Benetton evit Ferrari.
* Eddie Irvine a zilez Jordan evit Ferrari.
* Jean Alesi a ya kuit eus Ferrari evit Benetton.
* Gerhard Berger a zilez Ferrari da vont da Benetton.
* David Coulthard a ya kuit eus Williams evit McLaren.
* Pedro Diniz a zilez Forti evit Ligier.
* Martin Brundle a baouez bleniañ evit Ligier evit mont da Jordan.
* Johnny Herbert a zilez Benetton evit Sauber.
* Jos Verstappen a zilez Simtek evit Arrows.
* Luca Badoer a zilez Minardi evit Forti.
* Andrea Montermini a zilez Pacific evit Forti.

#### Distroioù
* Giovanni Lavaggi e Minardi evit erlec'hiañ Giancarlo Fisichella adalek Priz Bras Alamagn.

#### Deraouidi
* Jacques Villeneuve gant Williams.
* Ricardo Rosset gant Footwork Arrows.
* Giancarlo Fisichella gant Minardi.
* Tarso Marques gant Minardi evit Prizioù bras zo o erlec'hiañ Giancarlo Fisichella.

## Renkadur 1996
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù ha daveoù
Tiegezh Santez Anna

**Tiegezh Santez Anna** (*TSA*) zo ur vreudeuriezh katolik krouet gant Benead Vialaneix ha Tepod Gwilhmod e 1987.

## Istor
E 1986, p'edo war e studi e Roma, e voe ijinet gant Benead Vialaneix. Staliet e voe da gentañ e maner ar Palud Bras er Forest-Landerne betek an hañv 1988. D'ar c'houlz-se ne oa ken met ur gevredigezhig a dolpe kristenion ur wech an amzer evit pediñ, harp ouzh Kristenion Breizh. Da heul Devezhioù Etrebroadel ar Yaouankiz e 1989, e Santiago de Compostela e voe roet lañs en-dro d'ar gumuniezh e parrez Kistinid dindan warez he ferson Marsel Blanchard.

Goude ur prantad stummadur e kumuniezh Sant-Yann e-kichen Roanne e-pad tri bloaz en em ziazezas da vat e Kistinid e 1992 hag e teuas Tiegezh Santez Anna da vezañ ur gumuniezh annezel a bedenn, a studi (Istor an Iliz e Breizh, glad relijiel ha hengounioù Breizh...) hag a avielerezh. Eus 1992 da 1998 e voe harpet gant Breuriezh Sant Ildud renet gant an tad Marsel Blanchard. Broc'het gantañ e kuitaas ar gumuniezh annezel Kistinid e penn-kentañ 1999.

Abaoe 2001 emañ staliet ar vreudeuriezh e kêriadenn ar Voustoer, e Roudoualleg. Bez' ez eus tro-dro da hanter-kant a dud hag a gemer perzh e mont en-dro Tiegezh Santez Anna, paneve ur wech an amzer, e-pad ar gouelioù ma resev ar gumuniezh tud eus an diavaez : da geñver Gouel Nedeleg, Gouel Santez Anna, Gouel ar Steredenn pe Gouel an Hollsent da skouer.

E 2018 en deus Tiegezh Santez Anna kemeret perzh en embannadur ar Bibl gant an ti-embann Penkermin E miz Meurzh 2018 e voe anavezet TSA evel ur "gevredigezh prevez a feizidi" gant an aotrou 'n eskob Raymond Centène hag eskopti Gwened, un anvadur ofisiel gant an Iliz evit tolpañ laiked. Betek-henn e oa gwelet evel ur strolladig brizh-katolik gant dezvadoù na oant ket termenet mat.

## Pivelezh ar gumuniezh
Ar gevredigezh relijiel-se ez eo he fal difenn ar gristeniezh dre "enstuzegezh ar Feiz" hervez pennaennoù doueoniezh sant Frañsez a Asiz, sant Yann-Baol II, Yann-Vari Perrot ha Maodez Glanndour, gant ur sell breizhek hag ilizek (da lavarout eo katolik, neuze hollvedel) war un dro.

Ar vreudeur emouestlet enni a bed al laodez hag ar gousperoù e brezhoneg. Dilhadoù hengounel breizhek a wiskont da Sul. Ar vreudeuriezh a ouestl he fedenn da Vreizh, d'he broioù hengounel ha d'ar pobloù bihan dindan baeroniezh [santez Anna.

Aozañ a ra Tiegezh Santez Anna tro ar chapelioù e Breizh a-bezh e-kerzh an hañv ha kemer a ra perzh e lod pardonioù.

Izili ar vreudeuriezh a adkempenn kêriadenn ar Voustoer e Roudoualleg (lesanvet *Lann-Anna* ganto) dre adsevel un nebeud tier kozh hag ur chapel gouestlet da santez Anna en ur ober gant teknikoù hengounel eus Breizh. Plediñ a reont ivez gant ar glad relijiel brezhon.

Ar vreudeuriezh a embann ul lizher-kelaouiñ divyezhek (brezhonek ha gallek) anvet *Breizh da Jezuz*, teir pe beder gwezh ar bloaz. Sikouret e veze gant an tad Youenn Troal, hennezh o voullañ ar gelaouenn en e bresbital.

Labourat a reont war istor Breizh, ha kentelioù brezhoneg a roont pa vezont pedet d'ober gant tud eus diavaez ar genunaniezh.

## Ereoù diavaez
*Load Tiegezh Santez Anna
*Pajenn Facebook TSA

## Notennoù
Anne Queffélec

**Anne Queffélec** a zo ur bianoourez klasel, bet ganet d'ar 17 a viz Genver 1948 e Pariz.

Merc'h eo da Henri Queffélec ha c'hoar da Yann Queffélec, skrivagnerien c'hallek o-daou.
Luca di Montezemolo

**Luca di Montezemolo** a zo un den a afer italian liammet ouzh FIAT, a zo bet penn ar Scuderia Ferrari e-kerzh ar bloavezhioù 1970 ha penn ar savour kirri Ferrari abaoe 1991. PennFIAT eo ivez.
Giedo van der Garde

**Giedo Van der Garde** a zo ur blenier redadegoù kirri en deus redet gant Caterham e 2013. Blenier esaeoù Sauber eo e 2014.
Jacques Laffite

**Jacques-Henri Laffite**, anavezet **Jacques Laffite**, (bet ganet e Pariz e 1943) a zo bet blenier redadegoù kirri ha redet en deus e Formulenn 1 etre 1974 ha 1986. Gounezet en deus 6 Priz Bras, an holl gant Ligier, met redet en deus ivez evit Williams. Kontañ a rae ar Prizioù Bras evit ar skinwel gall TF1 etre 1997 ha 2012.

## E red-vicher
Dibabet eo bet evel blenier gant Frank Williams e 1974 en e skipailh Iso Marlboro, deuet da gemer e anv gwir en-dro ar bloavezh war-lerc'h. E 1975 e echu eil e Priz Bras Alamagn e Nürburgring ha mont a ra da Ligier e 1976. 20 poent e c'houez hag ur plas pol e Priz Bras Italia. Gounit a ra e Briz bras kentañ e Sveden e 1977. Kevezañ a ra Laffite evit an titl e 1979 gant daou drec'h met echuiñ a ra pevare nemetken. Gounit a ra c'hoazh ar bloavezhioù war-lerc'h, kevezañ a ra evit an titl hep gounit avat. E vloavezh 1982 a zo fall-tre avat, ha mont a ra da Williams e 1983 ha 1985 hep gounit muioc'h. Echuiñ a ra e red-vicher gant Ligier, podiomoù ha ur gwallzarvoud a zistruj e zivc'har.
Mouvement Régionaliste Breton

**Mouvement Régionaliste Breton** a oa ul luskad politikel eus an tu dehou pellañ oberiant e penn kentañ ar bloavezhioù 2000. 

Krouet e voe gant Xavier Guillemot a grouas ar strollad a-gevret gant tud eus ar Front National, POBL hag ar Mouvement National Républicain. E gealioù a oa rannvroelour. Lakaet en doa tud war ar renk e dilennadegoù departamant 2004.
Llanddeusant (Mon)

**Llanddeusant** zo ur barrez en Ynys Môn, e Kembre, en hanternoz d'ar stêr Alaw hag er c'hornôg da Llyn Alaw, e kumuniezh Tref Alaw. 

Savet e oa bet ar skol, *Ysgol Llanddeusant*, e 1847, serret eo bet e 2009.

## Liammoù diavaez
* Treftadaeth Môn: Melin Llynnon
* Treftadaeth Môn: Melin Ddŵr Howell
Pistyll

**Pistyll** zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh e kontelezh Gwynedd, e Kembre. War aod hanternoz Ledenez Llŷn emañ, un tammig er reter da Nefyn. 

Gouestlet eo iliz Pistyll da sant Beuno. Un iliz kozh eo hag eus an  eo ar maen-badeziant.

Ouzhpenn kêriadenn Pistyll ez eus div gêriadenn all parrez Pistyll : Llithfaen ha Nant Gwrtheyrn, hag a zo deuet da vezañ ur greizenn evit deskiñ kembraeg.

E 2011 e oa poblet kumuniezh Pistyll gant 566 den, ha 69% anezho a oa kembraegerien.
Gerhard Berger

**Gerhard Berger** (bet ganet d'ar 27 a viz Eost 1958) a zo ur blenier redadegoù kirri a Aostria en deus redet e Formulenn 1 etre 1984 ha 1997, o trec'hiñ 10 gwezh. Perc'hennet en deus ivez an hanter eus ar skipailh Scuderia Toro Rosso, asambles gant Red Bull Racing, etre 2006 ha 2008, da vare trec'h Sebastian Vettel. 

Unan eus ar vlenierien pennañ eo eus e varevezh, gant 210 Priz Bras redet, ha redet en deus evit ar skipailhoù brudetañ, Ferrari, McLaren e lec'h ma oa mignon da Ayrton Senna, ha Benetton a zo ar blenier kentañ ha diwezhañ er memes koulz en deus trec'het gantañ, 11 vloaz etre an daou drec'h-se.
Yann Goulet

**Yann Goulet** pe **Yann Renard-Goulet**, Jean Gustave René e anv kefridiel, a oa ur c'hizeller hag un emsaver breizhat, bet ganet e 1914 e Sant-Nazer, ha marvet e 1999 e Bré en Iwerzhon.

Kemer a reas perzh e Strollad Broadel Breizh hag e savidigezh ar Bagadoù Stourm e rae war o zro e-pad an Eil Brezel-bed.
War-lerc'h ar brezel en em ginnigas evel kannad eus « Poellgor broadel Breizh dieub », ur savadur hag a embanne keleier evit an FLB.

War tachenn an arzoù e voe anavezet evel kizeller. Bet e voe ezel eus Unvaniez ar Seiz Breur a-raok ar brezel hag e savas delwennoù kefridiel evit gouarnamant Iwerzhon pa oa en harlu.
Kumuniezh Etrekumunel evit Diorren Bro ha Tolpadoù-kêrioù Loudieg

Ar **Gumuniezh Etrekumunel evit Diorren Bro ha Tolpadoù-kêrioù Loudieg**, e galleg *Communauté Intercommunale pour le Développement de la région et des Agglomérations de Loudéac*, (ent-berr **KEDIKEL**, *CIDERAL*) a oa un etrekumuniezh en Aodoù-an-Arvor. Savet eo bet e 1994 ha kresket e 2014. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Koad Alan hag ar Menez ha 2 gumun.

## Ar c'humunioù
D'ar 1añ a viz Genver 2014 ez e oa 33 c'humun en etrekumuniezh:

#Alineg
#Gras-Uzel
#Gwalc'hion
#Henvoustoer
#Kaorel
#ar C'hembod
#Kerhouarn
#Kez
#ar C'hillioù
#Koedlogon
#Korle
#ar Gozh-Korle
#Lanwal
#Loudieg (sez)
#Merleag
#ar Voudenn
#Perenezeg
#Plezeved
#Plougonwaz
#Plusulian
#Pluvaeg
#Sant-Barnev
#Sant-Herve
#Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had
#Sant-Karadeg
#Sant-Maodan
#Sant-Stefan-ar-Roudouz
#Sant-Teliav
#Sant-Vaeg
#Sant-Varzhin-Korle
#Sant-Wenn
#Treve
#Uzel


## Pennad kar
*Etrekumuniezhioù Aodoù-an-Arvor

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Chiesa del Gesù

**Chiesa del Gesù** (*Iliz [[Jezuz]]*, e brezhoneg) zo anv meur a iliz en Italia. Gouestlet int da *anv santel Jezuz*, ha liamm pe liamm o deus gant kentañ iliz ar Gesù (*SS. nomini Iesv sacrum*) e Roma. En pep hini anezho eo skrivet bras al lizherennoù IHS, arouez anv Jezuz.

## An ilizoù

* chiesa del Gesù en Ancona
* chiesa del Gesù e Castiglion Fiorentino
* chiesa del Gesù e Cortona
* chiesa del Gesù e Genova
* chiesa del Gesù en Aquila
* chiesa del Gesù e Lecce
* chiesa del Gesù delle Monache e Napoli
* chiesa del Gesù Nuovo e Napoli
* Iliz ar Gesù Vecchio e Napoli
* chiesa del Gesù pe *Casa Professa* Palermo
* chiesa del Gesù e Pavia
* chiesa del Gesù e Perugia
* chiesa del Gesù (Roma) e Roma, pennsez Tad jeneral ar Jezuited
* chiesa di Santa Maria del Gesù e San Casciano in Val di Pesa
* chiesa del Buon Gesù, e Sansepolcro, e Toskana.

### Skeudennoù


File:Chiesa Gesù-Ancona.jpg|En Ancona
File:Palermo, église du Gesù (façade).JPG| E Palermo
File:Sansepolcro, chiesa del buon gesù 01.JPG| E Sansepolcro
Chiesa del Gesù (Roma)

An iliz anvet **chiesa del Santissimo Nome di Gesù**, e Roma, en Italia, anavezet ivez evel **chiesa del Gesù** pe **Il Gesù** hepmui, eo iliz urzh Kompagnunezh Jezuz. Emañ war ul leurgêr anvet Piazza del Gesù, unan eus re vravañ kêr, anvet diwar-lerc'h an iliz.
Karatchay-Tcherkesia

**Karatchay-Tcherkesia** (*Къарачай-Черкесия* e karatchaieg-balkareg), ent-ofisiel ar **Republik Karatchay-Tcherkes** (*Къарачай-Черкес Республика* e karatchaieg-balkareg; *Карача́ево-Черке́сская Респу́блика, Karatchayevo-Tcherkesskaya Respoublika* e rusianeg; *Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ* e kabardeg), a zo unan eus Republikoù Kevread Rusia. Er C'haokaz emañ. 447 859 a dud a oa o vevañ enni hervez niveridigezh 2010 dindan 14 100 km². Eno emañ Menez Elbrouz, menez uhelañ Europa (5 642 m). Tcherkessk eo ar gêr-benn.

## Istor
* OE Karatchay
* OE Tcherkesia
* OE Karatchay-Tcherkesia

## Liammoù diavaez
C'hwevrer 2014 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2013 e Breizh - **2014 e Breizh** - 2015 e Breizh

2014 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*2 a viz C'hwevrer : gwagennoù bras war an aod da vare ar reverzhi vras. Distruj e meur a lec'h ha kiladeg gant an aodoù.
*14 a viz C'hwevrer : lakaet eo bet da vont en-dro ar porched Internet *[[Bretania]]*http://www.bretania.bzh, gant Rannvro Breizh ha gant ar gevredigezh Bretagne Culture Diversité http://www.bcdiv.org, evit ma c'hallo an dud furchal e dalc'hadoù aozadurioù a bled gant sevenadur Breizh e stumm pe stumm (Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek, Dastum, Gwarez Filmoù Breizh, INA Atlantique, levraoueg niverel Skol-Veur Roazhon 2, Kreizenn Dafar Sevenadurel Keltiek, Renabl glad sevenadurel Rannvro Breizh...). http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=32930

__NOTOC__
Walter Scheel

**Walter Scheel** (8 a viz Gouere 1919 e Solingen - 24 a viz Eost 2016 e Bad Krozingen) a oa ur politikour alaman, ezel eus ar strollad Freie Demokratische Partei (FDP). Etre 1961 ha 1974 e oa bet ministr e gouarnamant Alamagn ar C'hornôg ha beskañseller etre 1969 ha 1974. Kañseller da c’hortoz e voe pa roas Willy Brandt e zilez eus e bost e miz Mae 1974. Goude se e voe prezidant Republik Kevreadel Alamagn etre 1974 ha 1979.
Genver 2014 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2013 e Breizh - **2014 e Breizh** - 2015 e Breizh

2014 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*1-5 a viz Genver : gant ur gelc'hwidenn anvet "Anne" ez eus bet degaset avelioù kreñv ha barradoù glav puilh war arvor kornôg Europa. Gant ar reverzhi vras ouzhpenn kement-se e oa bet dour-beuz e meur a lec’h e Breizh, evel e Montroulez, Landerne, Kastellin, Kemperle.
* 9 a viz Genver : un timbr zo bet embannet gant ar Post en enor da Anna Breizh, dugez diwezhañ Breizh.

__NOTOC__
Aerborzh Roazhon - Sant-Jakez

Emañ **Aerborzh Roazhon - Sant-Jakez** e Sant-Jakez-al-Lann, tost da gêr Roazhon en Il-ha-Gwilen. Ar 14 aerborzh e Bro-C'hall (estreget Pariz) eo gant  a veajourien e 2016.

## Istor
Savet e ao bet an aerborzh gant Kambr kenwerzh ha greanterezh Roazhon e 1932. Implijet eo bet gant an arme alaman a-enep Breizh-Veur e-pad an Eil Brezel-bed.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an aerborzh

## Notennoù ha daveoù
Jarlo

Ar **Jarlo** zo ur stêr eus kornog Treger, e hanternoz Breizh, 20,6 km hed dezhi. Eieniñ a ra e-kichen Kermeur, e  kumun Plougonven e Menez Are, etre ar C'hloastr ha Lanneanou , hag ac'hano e red war-du an hanternoz. 
Goude kuitaat Lanneanou e treuz Plougonven, Plourin-Montroulez, a-raok erruout e kêr Montroulez. Eno e kember gant ar C'hefleud d'ober aber Montroulez.

## Kumunioù douret
*Plougonven (andon), 
*Lanneanoù, 
*Plourin-Montroulez 
*Montroulez.

## Adstêrioù
* Tromorgan
* ...

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Alegorienn

Un **alegorienn** (diwar ar gerioù henc'hresianek ἄλλον / állon, « tra all », hag ἀγορεύειν / agoreúein, « komz dirak an holl ») zo un doare skeudenniñ ameeun hag a implij un dra (den pe ober) evel arouez un dra all, meizad difetis peurvuiañ, pe kentel a vuhezegezh diaes da aroueziañ war-eeun.

## Yezh
E Geriadur Vallée e kinnig an oberour ar gerioù parabolenn ha *dammeg*, diwar ar ger kembraek *dameg*, a dalvez kement ha parabolenn. *Alegori* hag *alegorienn* a gaver e Geriadur Favereau. Geriadur Ménard a ginnig ur ger *adammeg*, kenorin gant ar ger *dammeg* meneget dija. *Allegorienn* a gaver en implij gant Diwan.

## Lennegezh
El lennegezh ec'h implijer an alegorienn evel un hir a vetaforenn, evel en Alegorienn ar vougev, gant Platon.

## Pennad kar
*Alegorienn al liverezh
*Alegorienn ar sonerezh
*Alegorienn ar vougev

## Notennoù
William Bradford

**William Bradford** a oa un trevadenner, un istorour hag ur skrivagner kristen saoz eus trevadennoù ar Stadoù-Unanet bet ganet e 1590 e rannvro ar Yorkshire e Bro-Saoz ha marvet e 1657 e Plymouth (Massachusetts). 

Unan eus stourmerion veur iliz dizalc'herion Bro-Saoz Nevez e voe. Alies e soñj d'an Amerikaned ez eo William Bradford en doa savet hengoun Thanksgiving.

## Buhez

Bet ganet e 1590 er Yorkshire e teuas da vout deuriet bras e studi ar Bibl adalek 1602. Kerkent ha 1606 e kemeras perzh en un iliz kongregadurel hag a voe anvet an Iliz dizalc'her peogwir e felle dezhi an em zizalc'hañ eus Iliz Bro-Saoz. Dilojañ a reas e Amsterdam e 1609 hag e Leiden war-lerc'h. 

E 1620 e lestras e bourzh ar vag *[[Mayflower]]*, hag en em staliañ a reas e Bro-Saoz Nevez en Amerika. E wreg Dorothy Bradford a varvas nebeut amzer war-lerc'h.

William Bradford a voe e penn trevadenn Plymouth adalek 1621 betek e varv.

## Kealioù ha stil

E *History of the Plymouth Plantation* ("Istor trevadenn Plymouth" e saozneg) a zezrevell an doare ma kuitaas protestanted saoz 'zo an Izelvroioù evit en em staliañ e Saoz-Nevez dre veaj ar *Mayflower*, kement hag o doare da zizoleiñ ha da vevañ e pezh a zeuas da vout Stad ar Massachusetts. Feiz ar Birc'hirined ("Pilgrim Fathers") zo diskouezet evel un doare da enebiñ ouzh kleñvedoù ha poanioù ar bed nevez el levr-se.

En e skridoù e weler ar geal e vije eus trevadennerion gentañ Amerika tud mennet da vevañ hervez un tonkad kumun (pezh a ra ur "manifest destiny" anezhañ), tud dilennet gant Doue evit ren ar bed a-bezh evel ur skouer a frankiz hag a relijiusted. Dre ma tostaas distruj trevadenn Plymouth e teuas doare Bradford da vout tristoc'h e stil en e skridoù pa arveste ouzh koll ar pennaennoù relijiel a oa e diazez buhez an drevadennerion gentañ.

E levr *History of the Plymouth Plantation* a skrivaas evel un deizlevr etre 1630 ha 1651.
Alegorienn ar vougev

**Alegorienn ar vougev**, anavet ivez evel *Mojenn ar vougev*, zo un alegorienn gant ar prederour hellazat Platon e deroù VIIvet levrenn e skrid Ar Republik diwar-benn an Den hag an Anaoud. 
Kaoz zo enni eus tud chadennet en ur vougev dindan zouar, troet o c'hein ouzh an toull da vont e-barzh, ma ne welont nemet o skeudoù ha re traoù hag a zo pell a-dreke.

## An alegorienn
En ur vougev dindan zouar ez eus tud chadennet ha n'o deus ket gwelet sklêrijenn an deiz c'hoazh, hag anezhi n'anavont nemet un damsklêrijenn a zegouezh betek enne. Anezho o-unan hag eus an traoù en-dro dezhe n'anavont nemet ar skeudoù a welont ouzh mogerioù hag a zo stummet gant un tan a-dreke. eus ar sonioù n'anavont nemet an heklev. 

Ma vez dichadennet un den ha kaset e-maez ar vougev e vo trellet e zaoulagad gant an deiz dre ma n'eo ket kustum d'e welout. Gouzañv a raio en abeg d'ar c'hemm ha ne vo ket gouest da welout ar pezh a vo diskouezet dezhañ. Daoust ha neuze ne fello ket dezhañ distreiñ d'ar stad ma oa a-raok? Ma talc'h e grog e voazo ouzh e stad nevez hag e c'hallo gwelout en e wirvoud. Ma kemer emskiant eus e stad kent e vo diaes dezhañ distreiñ da-gaout an dud chomet er chadennoù. Hogen ar re-se, dic'houest da empennañ pezh a zo c'hoarvezet dezhañ ne fello ket dezhe krediñ anezhañ : « daoust ha ne vo ket lazhet gante? »
Jane Campion

**Jane Campion**, ganet d'an 30 a viz Ebrel 1954 a zo ur sevenerez filmoù eus Zeland-Nevez.

## Roll filmoù
* *Tissues* (1980)
* *Mishaps: Seduction and Conquest* (1981)
* *[[Peel (film)|Peel: An Exercise in Discipline]]* (1982)
* *[[Passionless Moments]]* (1983)
* *[[A Girl's Own Story]]* (1984)
* *After Hours* (1984)
* *[[Dancing Daze]]* (1985)
* *Two Friends* (1985)
* *[[Sweetie (film)|Sweetie]]* (1989)
* *[[An Angel at My Table]]* (1990)
* *[[The Piano]]* (1993)
* *[[Portrait of a Lady]]* (1996) 
* *[[Holy Smoke!]]* (1999)
* *[[In the Cut]]* (2003) 
* *[[8 (2008 film)|The Water Diary]]* (2006)
* *[[Bright Star]]* (2009)
* *[[Top of the Lake]]* (2013)
Ar Republik

**Ar Republik**, Περὶ πολιτείας (Perì politeías) e henc'hresianeg, zo un diviz diwar zorn ar prederour hellazat Platon e 385–370 diwar-benn ar justis en den e-unan, hag er geoded. Burutellat a ra an demokratelezh, pa dro da zemagogiezh ha da tiranterezh, abalamour da nerzh dallañ ar galloud. Skrid anavezetañ Platon eo en abeg d'ar patrom buhez kevredigezhel ha da Deorienn ar Stummoù kinniget gantañ.

## Troidigezhioù
Troet eo bet e kembraeg e 1956, gant D. Emrys Evans, anvet *Y Wladwriaeth*, hag embannet gant Gwasg Prifysgol Cymru.
Sister Rosetta Tharpe

**Sister Rosetta Tharpe**, ganet e 1915 e Cotton Plant (Arkansas), ha marvet e 1973 e Philadelphia, da 58 vloaz, a oa ur sonaozerez, kanerez gospel ha blues stadunanat, ha gitarourez. Brudet-bras e oa er bloavezhioù 1930 ha 1940 evel kanerez relijiel (gospel) gant ur sonerezh e doare ar rock a ziwanas e dibenn ar bloavezhioù 1950 . Levezonet he deus tud evel Little Richard, Johnny Cash, Elvis Presley ha Jerry Lee Lewis hag ar gitarour Chuck Berry.
Klask a reas kanañ sonennoù relijiel e-maez an ilizoù, brudañ ar gospel, ha berzh a reas e 1939 gant "This Train." War he lerc'h e voe brudet kanerien gospel all, evel Ira Tucker, Sr. pe an Dixie Hummingbirds. Feukiñ a reas meur a razh-iliz moarvat gant he sonadegoù er c'hleuboù-noz, hogen biskoazh ne zilezas ar c'han relijiel.

Deskiñ seniñ a reas gant he mamm. A-benn 1930 e oa anavezet evel kanerez gospel, da lavarout eo kanoù relijiel.

E 1941 e kane gant laz-seniñ Lucky Millinder
E 1964 ez eas da ganañ da vro-Saoz.

## Film
*Film diwar he fenn : http://www.youtube.com/watch?v=RuVzm86oB1Y

## Diwar he fennn
*Kanaouenn diwar he fenn gant Alison Krauss: [ http://www.youtube.com/watch?v=dl0e7rFUVEw&feature=kp Sister Rosetta Goes Before Us]

## Liammoù diavaez
*O kanañ *Shout, sister, shout!* e 1941 : http://www.youtube.com/watch?v=1GcPlCeH2PU
Safor

Ar **Safor**, pe **la Safor**, zo ur c'homark eus kreiz ar País Valencià, e Spagn, ma komzer valañseg. Klotañ a ra gant dugelezh Gandia gozh, ha Gandia eo ar gêr-benn. 

Div rann disheñvel-mat zo d'ar Safor: ar Valldigna hag an Horta de Gandia.
Hiru Erregeen Mahaia

**Hiru Erregeen Mahaia** (okitaneg: *Tabla d'eths Tros Rouyes*; aragoneg: *Meseta d'os Tres Reis*; kastilhaneg: *Mesa de los Tres Reyes*; galleg: *Table des Trois Rois*) eo menez uhelañ Bro-Vask gant 2 428 m. E Pireneoù Navarra emañ.

## An anv
Talvezout a ra an anv kement ha "Taol an tri roue" abalamour ma'n em gave eno bevenn teir rouantelezh: hini Navarra, hini Aragón hag hini Bearn.
Roll kumuniezhioù Kembre

Setu amañ roll **kumuniezhioù** (*cymunedau* e kembraeg) Kembre, live izelañ ar rannañ melestradurel e Kembre, hag a glot gant kumunioù Breizh. Bodet int amañ dre an "takadoù pennañ", 22 anezho.

### [[Abertawe (sir)|Abertawe]]

### [[Sir Benfro]]

### [[Blaenau Gwent]]

### [[Bro Morgannwg]]

### [[Caerdydd]]

### [[Caerffili]]

### [[Casnewydd]]

### [[Castell-nedd Port Talbot]]

### [[Ceredigion]]

### [[Sir Conwy|Conwy]]

### [[Sir Ddinbych]]

### [[Sir Fynwy]]

### [[Sir y Fflint]]

### [[Sir Gaerfyrddin]]

### [[Gwynedd]]

### [[Merthyr Tudful]]

### [[Pen-y-bont ar Ogwr (sir)|Pen-y-Bont ar Ogwr]]

### [[Powys]]

### [[Rhondda Cynon Taf]]

### [[Torfaen]]

### [[Wrecsam (sir)|Wrecsam]]

### [[Ynys Môn]] (Enez Von)
Muddy Waters

**McKinley Morganfield**, anavezetoc'h evel **Muddy Waters** (Rolling Fork, Mississippi 1915-1983), a oa ur c'haner ha gitarour blues stadunanat. Lakaet eo da dad ar blues e doare Chicago.

## Levrlennadur
*Robert Gordon, *Cant Be satisfied. The Life an Times of Muddy Waters*, 2002. Troet e galleg hag anvet *Muddy Waters, Mister Rollin' Stone. Du delta du Mississippi aux clubs de Chicago*. RivagesRouge, 2014

## Liammoù diavaez
Gustav Heinemann

**Gustav Heinemann** (ganet d'an 23 a viz Gouere 1899 e Schwelm, marvet d'ar 7 a viz Gouere 1976 en Essen) a oa ur gwiraour hag ur politikour alaman. Goude an Eil Brezel-bed e voe unan eus ar re a savas ar strollad Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU). Ministr an Aferioù Diabarzh e voe e 1949 ha 1950 e gouarnamant Alamagn ar C'hornôg. E zilez a roas eus e bost e 1950 ha daou vloaz diwezhatoc'h e kuitaas ar strollad CDU da vont da grouiñ ar Gesamtdeutsche Volkspartei, ur strolladig ha ne reas ket kalz a verzh. E 1957 ez eas e-barzh ar Strollad Sokial-Demokrat (SPD). Ministr ar Justis e voe eus 1966 da 1969, ha prezidant ar Republik Kevreadel e voe etre 1969 ha 1974.
Carmine Crocco

**Il brigante è come la serpe, se non la stuzzichi non ti morde* (Ar vriganted zo evel an naered: ma ne hegez ket anezho ne flemmont ket ac'hanout).Carmine Crocco
**Carmine Crocco**, lesanvet **Donatello**, pe **Donatelli** (1830 -1905) a oa ur brigant italian eus Basilicate marvet er vac'h e Portoferraio. Poent a oa edo e penn ur vandennad 2000 den, etre briganterezh ha skoazell d'ar Vourboned, tiegezh rouaned Naplez, haroz poblek enebour da rouaned Italia eus tiegezh Savoia. 

Soudard e voe en arme ar Vourboned, dezertour, partizan en arme Garibaldi, troet a-du gant ar roue, hag a-benn ar fin evitañ e-unan, hogen disheñvel diouzh briganted all e amzer dre ma rae gant doareoù ur penn-arme ha ma vestronie troioù ar brezelig war ar maez. 

En 1864 e voe harzet pa oa o klask repu e Stadoù ar Pab. E 1870 e voe kaset dirak ul levarn italian, kondaonet d'ar marv, ha goude d'ar vac'h-hed-buhez. Neuze e skrivas e vuhez a voe brudet en Italia penn-da-benn, hag a voe studiet gant istorourien, yezhourien, hag all. 

E deroù an  ne oa nemet ul laer hag un drouklazher. Abaoe ar bloavezhioù 1950 eo gwelet gant dalc'hidi ar skol adwelourien evel « kaser dispac'h ar gouerien». Tabut zo c'hoazh diwar e benn.

## Notennoù


## Liammoù diavaeez
Ella Fitzgerald

**Ella Fitzgerald**, bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1917 e Newport News, Virginia, Stadoù-Unanet Amerika, ha marvet d'ar 15 a viz Even 1996 e Beverly Hills, Kalifornia, a voe unan eus ar c'hanerezed jazz brudetañ.

## Liammoù diavaez
Konestabl

Ur **c'honestabl** (ger deuet eus ar galleg kozh, diwar ar gerioù latin *comes stabuli*, « kont ar marchosi ») a oa un den a garg uhel, er Grennamzer. Disheñvel e oa e garg hervez ar broioù : peurliesañ en doa da ren ofiserien an arme ha da renkañ an dizemglevioù a oa etre ar varc'heien, an dud nobl. Evit e skoazellañ e oa meur a varichal.
Stern-aoter

En ilizoù, ur **stern-aoter** (latin : *retro tabula altaris* "diadreñv an aoter") zo un aozadur a-serzh a-drek an aoter, hag a zo kizellet pe livet.


Jan and Hubert van Eyck - Ghent Altarpiece.jpg|Gent : stern-aoter an oan-Doue, gant Jan van Eyck
RetableMuséeAnversMaîtreAnonymeBrabant.jpg|Stern-aoter flamank eus Brabant, 
RetableMuséeAnversMaîtreAnonymeBrabantDétailAdamEtEve.jpg|Munud eus ar stern-aoter flamank eus Brabant
Paliked (sport)

Ur **baliked** zo ur benveg sport implijet pa c'hoarier pilota, tennis, tennis-taol, badminton ha squash.
Summertime

***Summertime*** a zo ur ganaouenn saoznek savet e 1935 gant George Gershwin evit e opera *[[Porgy and Bess]]*.
Savet e oa bet ar pozioù gant Edwin DuBose Heyward (1885-1940) hag e wreg Dorothy (1890-1961), hag Ira Gershwin (breur George).
Ul luskellerezh eo ar ganaouenn-mañ, bet kanet gant an dudenn *Clara* d'he babig. Brudet-kenañ eo *Summertime* er bed a-bezh.

## Liamm diavaez
*  (Youtube) ''Summertime'' kanet gant Janis Joplin.
Blanche de Bretagne (1270-1327)

**Blanche de Bretagne** (1271 – 19 a viz Meurzh 1327) a oa merc'h da Yann II, dug Breizh, ha d'e wreg Béatrice d'Angleterre *(Beatrice of England)*. Anavezet eo ivez evel *Blanche de Dreux*.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Philippe d'Artois (1269-1298), mab da Robert II d'Artois, kont Artez.

Meur a vugel o doe: 
* Marguerite (1285-1311), dimezet da Louis, kont Évreux, hantervreur Fulup IV Bro-C'hall
* Robert III (1287-1342), kontBeaumont-le-Roger;
* *Ote*, pe *Othon*, marvet e 1291, beziet en abati Royaumont; 
* Isabelle (1288-1344), leanez e Poissy 
* Jeanne (1289-ap.1347), dimezet da Gaston Iañ Foix, kont Foix
* Marie (1291-1365), dimezet da Yann Iañ Namur, kont Namur
* Catherine (+1368), dimezet da Yann II Aumale, duged Aumale

## Intañvez
Pa intañvezas ez eas da lez Bro-C'hall. En 1326 eveve en-dro d'he merc'h-vihan, ar rouanez Jeanne d'Évreux (merc'h d'he merc'h Marguerite d'Artois ha Louis d'Évreux), pried Charlez IV .

Mervel a reas Blanche de Bretagne e kastell Vincennes en 1328 .

## Notennoù
Kuno Meyer

**Kuno Meyer** (20 a viz Kerzu 1858 - 1919) a oa ur yezhoniour alaman hag ur c'heltiegour. Ganet e voe e Hamburg, ha breur e oa d'an istorour Eduard Meyer (1855-1930).

Goude studioù war ar yezhoniezh e skol-veur Hamburg hag e skol-veur Leipzig, gant ar c'helenner Ernst Windisch e-touez skolveuridi all, ez eas da Vro-Saoz da gelenn alamaneg hag ar yezhoù germanek e skol-veur Liverpool (1884-1911). Eno e talc'has da studiañ heniwerzhoneg ha da embann pennadoù war an danvez-se. E 1896 e krouas, asambles gant Ludwig Christian Stern, ar gelaouenn *[[Zeitschrift für celtische Philologie]]*. E 1903 e krouas Skol ar Studioù Iwerzhonek, e Dulenn hag er bloavezh war-lerc'h e savas ar gelaouenn a studi *[[Ériu]]*, a-gevret gant ar Skosad John Strachan. E 1911 e voe anvet da gelenner war ar yezhoniezh keltiek e skol-veur Berlin, war-lerc'h ar c'helenner Heinrich Zimmer. 

E deroù ar Brezel-bed Kentañ ez eas da Stadoù Unanet Amerika, ma reas prezegennoù dre ar vro. E gomzoù a-du gant Alamagn, distaget dirak Iwerzhoniz harluet e Long Island, e miz Kerzu 1914, a zisplijas kenañ da bennadurezhioù Breizh-Veur ha tamallet e voent dezhañ. Tennet e voe digantañ e gador kelenner a enor e Liverpool ha rankout a reas reiñ e zilez eus Skol ar Studioù Iwerzhonek hag eus ar gelaouenn Ériu. Derc'hel a reas da reiñ prezegennoù e skolioù-meur ar Stadoù Unanet koulskoude. Distreiñ a reas da Alamagn e 1917. Kenderc'hel a reas da gelenn e Berlin, betek e varv d'an 11 a viz Here 1919, e Leipzig.
 
## Levrlennadur
*Roll levrioù ha pennadoù embannet gant Kuno Meyer - CELT, Corpus of Electronic Texts, University College Cork
Bob Barker

**Bob Barker**, ganet **Robert William Barker** d'an 12 a viz Du 1923 e Darrington (Washington), a oa un aktour stadunanat.

## Liammoù diavaez
Kurunenn drogêrel

Ar **c'hurunennoù trogêrel** e Frañs hag hervez an termenadur roet gant an INSEE, a ya d'ober anezho an holl gumunioù a zo en un tolead kêr hep bezañ en e bol kêrel. 

**Kumunioù unpol** a vez graet eus ar kumunioù a zo en ur gurunenn drogêrel ha **[[kumun liespol|kumunioù liespol]]** eus ar c'humunioù trogêrel all, ar re a zo e-maez an toleadoù kêr. 

## Perzhioù

E 1999 e oa  kumun eus pennvro Frañs e kurunennoù trogêrel (30 % an niver hollek a gumunioù), gant  annezad (16 % eus poblañs Frañs) war  km² (24 % eus ar gorread).

## Notennoù ha daveennoù
August von Preußen

**August von Preußen** zo anv meur a zen. 

* August von Preußen (1779–1843), priñs ha jeneral 
* August Ferdinand von Preußen (1730–1813), jeneral
* August Wilhelm von Preußen, anv meur a zen.

## Pennadoù kar
*August
Tolead kêr

Un **tolead kêr** zo un tolead gant tier (tier-annez, industriezh, melestradurezh), ennañ ur greizenn annezet stank hag he ziriadoù tro-dro ha n'int ket annezet ken stank. N'eo ket en abeg d'ar stank m'eo annezet e greizenn hepken e vez sellet ouzh un takad evel un tolead kêr, met ivez en abeg d'e bouez sokial hag ekonomikel er riez m'emañ.

## Termenadurioù
Disheñvel eo an termenadurioù roet gant ensavadurioù ar stadegoù hervez ar broioù.

### Frañs
E Frañs eo resis termenadur an tolead kêr roet gant an INSEE : bez' eo un teskad kumunioù en ur pezh, hep enklozadur, gant ur pol kêrel (tolpad kêrel gant ouzhpenn  post-labour) hag e gurunenn drogêrel a labour ennañ ouzhpenn 40 % eus ar boblañs oberiant annezour.

Ar memes termenadur a zo d'an **toleadoù krenn** met gant un niver a bostoù-labour etre  ha , ha d'an **toleadoù bihan** gant un niver a bostoù-labour etre  ha .

### Unaniezh Europa
Eurostat, ensavadur ar stadegoù en Unaniezh Europa, en deus savet ur meizad anvet *Larger Urban Zone (LUZ)* (Takad Kêrel Ledanaet), damheñvel ouzh an takad kêrel termenet gant an INSEE, evit gellet keñveriañ gwelloc'h ar poblañsoù kêr. An takadoù-se a zo enno ar gêr greiz hag ar bannlevioù bihan ha bras tro-dro dezhi.

## Notennoù ha daveennoù
Bae Tremadog

**Bae Tremadog** zo ur bae war aod gwalarn Kembre. Emañ en hanternoz da Vae Ceredigion hag er gevred da ledenez Llŷn. Emañ kêrioù Abersoch, Pwllheli, Cricieth ha Harlech war aod ar bae-se.
Penmaen Dewi

**Penmaen Dewi** (*St David's Head* e saozneg) zo ur c'hab e mervent Kembre, e Sir Benfro. Lakaat a reer ar beg-douar-se da vezañ bevenn su Mor Iwerzhon.

Tost eo da gêr Tyddewi ha merkañ a ra ivez bevenn su Bae Ceredigion. Er c'hreisteiz d'ar beg-douar emañ traezhenn Porth Mawr ha, pelloc'h, Ynys Dewi. Pelloc'h c'hoazh emañ Bae Sain Ffraid. Perc'hennet eo ar beg-douar hag an douaroù tro-dro gant an National Trust.

Un toullad aspadennoù a ziskouez e oa annezet al lec'h pell-pell zo : rivinoù ur c'hreñvlec'h eus Oadvezh an Houarn, roudoù parkeier eus an Neolitik, taol-vaen Coetan Arthur.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Walk 2057 - St. David’s Head & Carn Llidi
*Coetan Arthur
*Skeudennoù eus Penmaen Dewi e geograph.org.uk
Kintin Kumuniezh

**Kintin Kumuniezh**, bet *Kumuniezh kumuniezh Bro Kintin*, a oa un etrekumuniezh en Aodoù-an-Arvor. Un darn eo eus Bro Sant-Brieg. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant teir etrekumuniezh-all hag ur gumun eus Kumuniezh kumunioù Bro Monkontour.

## Ar c'humunioù
10 kumun a oa en etrekumuniezh.

#Bourc'h-Kintin
#ar Fouilh
#Kintin (sez)
#Lanfeun
#Lanhervoed
#al Leslae
#Plenaod
#Sant-Bic'hi
#Sant-Vedan
#Sant-Weltaz

## Prezidanted
* 2014-2016 : Christian Ranno, maer Bourc'h-Kintin.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn officiel

## Notennoù ha daveoù
Verst

Ar **verst** ( верста/versta, en ruseg) zo ur muzul hed kozh eus Rusia, hag a zo kement ha 1&nbsp;066,8&nbsp;metr.

500 sajen zo ennañ.
Baa, Baa, Black Sheep

***Baa, Baa, Black Sheep*** zo ur rimadell saoznek a oa bet embannet da gentañ en *[[Tommy Thumb's Pretty Song Book]]*, war-dro 1744, anezhañ ar c'hoshañ dastumad rimadelloù bugale saoznek. Kanet e vez war ton ar ganaouenn c'hallek Ah ! vous dirai-je, maman‎, eus 1761, pe gentoc'h hervez un doare anezhi.

## Ar skrid

Setu an doare a-vremañ:
:Baa, baa, black sheep,
:Have you any wool?
:Yes, sir, yes, sir,
:Three bags full;
:One for the master,
:And one for the dame,
:And one for the little boy
:Who lives down the lane.

## Doare kentañ
Peuzheñvel e oa gerioù ar rimadell ouzh ar re a ganer hiziv c'hoazh: 
:Bah, Bah a black Sheep,
:Have you any Wool?
:Yes merry have I,
:Three Bags full,
:One for my master,
:One for my Dame,
:One for the little Boy
:That lives down the lane.

Adalek *[[Mother Goose's Melody]]*, war-dro 1765, e voe kemmet al linennoù diwezhañ, ha lakaet "But none for the little boy who cries in the lane".

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* http://www.youtube.com/watch?v=gBEHFFnV3RY
Son al lizherenneg

**Son al lizherenneg** a vez lavaret eus kement kanaouennig savet da zeskiñ al lizherenneg d'ar vugale. Brudet eo an doare saoznek anvet **Alphabet song**, savet diwar ton ar ganaouenn c'hallek A ! vous dirai-je, maman‎ .

## An '''Alphabet song''' saoznek
Embannet e oa bet e 1835 ur ganaouenn anvet "The A.B.C., a German air with variations for the flute with an easy accompaniment for the piano forte" gant Charles Bradlee e Boston. Kempennet e oa bet an ton gant Louis Le Maire (pe Lemaire), ur sonaozour eus an XVIIIvet kantved. War ar memes ton evel ar ganaouenn c'hallek A ! vous dirai-je, maman‎ eo bet savet ivez Twinkle Twinkle Little Star ha Baa, Baa, Black Sheep.

### Ar skrid
:*A-B-C-D-E-F-G,* ()
:*H-I-J-K-LMNO-P,* ( l-m-n-o zo lavaret buanoc'h)
:*Q-R-S; T-U-V,* ( ehan etre s ha t)
:*W; X; Y and Z!* ( ehan etre x y, w hag x)
:*Now I know my ABCs;* ()
:*Next time won't you sing with me?* ().

## E brezhoneg
Klasket ez eus bet sevel sonioù damheñvel e brezhoneg. Ne reont ket berzh abalamour ma n'eus ket emglev etre an dud a fell dezhe ober gant A, B, C (distaget "se" peurliesañ), hag ar re a ra gant A, B, CH.

## Notennoù
Will

**Will** zo ur berranv e meur a yezh: e saozneg, diwar William ha Willard ; en izelvroeg diwar Willem ; en alamaneg diwar Wilhelm. 

## Eilstummoù
**Willy, Willie*, 
**[[Bill]], [[Billy]]*.

## Tud
### Will
*Will Self (g. e 1961), skrivagner saoz
*Will Smith (g. e 1968), aktour stadunanat
* Will Power (g. e 1981) blenier kirri aostralian
* Will Poulter (g. e 1993), aktour saoz
### Willie
*Willie Dixon (1915-1992), soner blues
*Willie Nelson (g. e 1933), soner country

### Willy
*Willy Brandt (1913-1992), kañseller Alamagn
* Willy Vandersteen (1913-1990), treser bannoù-treset flandrezat

## Lennegezh
*Will Parry, tudenn eus tri romant an heuliad *[[His Dark Materials]]*, gant Philip Pullman.
Emgann Gergovia

**Emgann Gergovia** a oa c'hoarvezet er bloaz 52 kent JK etre an armeoù roman renet gant ar prokoñsul Jul Kezar hag ar C'halianed renet gant Verkingetorix, e-kerzh Brezel Galia. Mont a reas an trec'h gant ar C'halianed. Krediñ a reer dre vras e oa c'hoarvezet an emgann e Merdogne (ur gêriadenn adanvet "Gergovie" gant Napoleon III), lec'hiet war un uhelenn blaen e kumun La Roche-Blanche, nepell diouzh Clarmont-Ferrand, e Bro-Arvern.

## Pennad kar
*Brezel Galia
-46

708 *Ab Urbe Condita* = 46 kent J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Caius Iulius Caesar III & Publius Aemilius Lepidus
*Marv Verkingetorix e Roma.
### Afrika
#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XIV ar Bugel
### Reter-nesañ
#### Judea
* Hyrcan II
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha teknikoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù -46
## Marvioù -46
* Verkingetorix
Guillermo

**Guillermo** zo un anv-bihan spagnolek, hag a glot gant Gwilherm e brezhoneg.

## Berrstummoù
* Guille
* Memo en Amerika Latin

## Yezhoù all

## Tud
*Guillermo Fadanelli, echedour mec'hikan
*Guillermo Pérez Roldán, tenniser arc'hantinat
*Guillermo Stábile, gourdoner melldroad arc'hantinat. 
*Guillermo del Toro, fimaozour mec'hikan
*Guillermo Villas, tenniser
* Guillermo Lasso, prezidant Ecuador
Gwilym

**Gwilym** zo un anv-bihan kembraek, kar d'an anv brezhonek Gwilherm.

## Yezhoù all

## Tud
*Gwilym Rhyfel (fl. 1174), barzh kembraek.
*Dafydd ap Gwilym (war-dro 1320 - war-dro 1380), barzh kembraek.
*John Gwilym Jones , anv meur a zen
*William Thomas (Gwilym Marles), barzh
* Gwilym Brewys, anv kembraek *William de Braose* (1197 – 2 Mae 1230), aotrou y Fenni, Brycheiniog 

* Gwilym Ddu o Arfon (fl. 1280 - 1320), barzh
* Gwilym R. Jones 
*William John Roberts (Gwilym Cowlyd) 
*Lisa Gwilym 
*Meinir Gwilym 
*Gwilym Tudur 
*Gwilym Puw 

### XVvet kantved
* Gwilym ab Ieuan Hen (1440–1480), barzh kembraek
* Gwilym Tew (1460 - 1480)

### XIXvet kantved
* William Rees (Gwilym Hiraethog) (1802 - 1883)

### XXvet kantved
* Gwilym Tilsley (1911 -1997 ), barzh
*Gwilym Owen (1922 -1982), prederour ha skolveuriad.
*Gwynn ap Gwilym (1950- ), barzh
* Tich Gwilym, lesanv *Robert Gilliam* (1951 – 2005) , soner
*Arfon Gwilym, kaner
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2014

**Kevezadeg bed Formulenn 1 2014** zo 65 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. N'eo ket krog an abadenn-se met traoù evel deiziataer ar redadegoù da c'hortoz a zo bet diskouezet dija. Ar cheñchamantoù pennañ a zo re ar c'helfuskerioù, eus ur V8 aergelc'h mui ur c'hKERS (Sistem Adtapout an Nerzh Kitenikel) d'ur V6 turbo mui un ERS (Sistem Adtapout an Nerzh) a ra ur sistem daou-nerzh, hag ivez ar cheñchamantoù e keñver aerodinamiezh.

## Blenierien ha kirri

## Prizioù Bras ar mare 2014

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
#### Cheñchamant keflusker
* Diviz a reas Cosworth chom hep sevel ur c'heflusker da zoujañ d'ar reolennoù nevez ha dilezel a ra ar Formulenn 1.
* An dra-se a laka Marussia da cheñch keflusker evit mont war-zu kefluskerioù Ferrari.
* Toro Rosso a chom a-sav da redek gant Ferrari, goude seizh vloaz, evit kaout kefluskerioù Renault.
* Williams a choaz cheñch e gefluskerioù Renault evit sinañ ur c'hevrad hir gant Mercedes.

#### E-kerzh ar bloaz
* Ar sizhun a-raok Priz Bras Breizh-Veur e voe embannet e oa bet gwerzhet Caterham gant e berc'henner Tony Fernandes. Lakaet e voe ar blenier-bet Christian Albers e penn ar skipailh met un disput war perc'henniezh ar skipailh a redias anezhañ da vankañ div redadeg e fin ar bloaz.
* Goude gwallzarvoud Jules Bianchi e Japan e voe re vras kudennoù arc'hant Marussia ha plaset e voe ar skipailh dindan melestriñ barnel.

### Blenierien
#### Mont a reont kuit
* Mont a ra Mark Webber da redek gant Porsche e WEC.
* Lezel a ra Paul di Resta e blas e Force India.
* Charles Pic a ya kuit eus Caterham.

#### Cheñch a reont skipailh
* Kimi Räikkönen a zilez e garr e Lotus evit mont da Ferrari.
* Evit erlec'hiañ anezhañ eo bet dibabet Pastor Maldonado, a ro e blas gant Williams da Felipe Massa, a rede gant Ferrari r bloavezh a-raok.
* Eus McLaren a ya Sergio Pérez da Force India.
* Evit erlec'hiañ Webber a zo dibabet Daniel Ricciardo, a ya kuit eus Toro Rosso da Red Bull.
* Lezel a ra Nico Hülkenberg Sauber evit distreiñ da Force India.

#### Distreiñ e reont
* Distreiñ a ra Kamui Kobayashi da gCaterham.

#### Deraouidi
* Kevin Magnussen, mab Jan Magnussen a gemer plas Sergio Pérez e McLaren.
* Daniil Kvyat da redek gant Toro Rosso.
* Marcus Ericsson da redek gant Caterham

#### E-kerzh ar bloaz
* Teir gwezh trec'hour 24 eurvezh ar Mañs André Lotterer a erlec'hias Kamui Kobayashi (Caterham) evit Priz Bras Belgia.
* Will Stevens a grogas da redek evit Caterham e-lec'h Marcus Ericsson evit redadeg ziwezhañ ar bloaz.
* Gloazet e voe Jules Bianchi e Priz Bras Japan ha ne zistroas ket e Formulenn 1. Mervel a reas e 2015 diwar e wallzarvoud.

## Renkadur 2014
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù ha daveoù
Corieltauvi

**Corieltauvi** (anvet ivez **Coritani**) zo anv ur bobl vrezhon c'halloudus a veve e reter Enez Vreizh, a-raok donedigezh ar Romaned.

Julius Caesar en e skridoù ne ra ket anv anezho. Moarvat ne voe ket enebet kalz ganto ouzh an aloubadeg roman. Goude-se e teuas o bro da vezañ unan eus keodedoù roman Britannia, al lodenn eus Enez Vreizh aloubet gant ar Romaned.

Bevañ a raent en ur vro a zo aet d'ober kontelezhioù Lincolnshire, Leicestershire, Nottinghamshire, Derbyshire, Rutland ha Northamptonshire. En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : Brigantes en hanternoz, Cornovii er c'hornôg, Dobunni ha Catuvellauni er c'hreisteiz, hag Iceni er reter. *Ratae Corieltauvorum* e oa anv o c'hêr-benn, el lec'h m'emañ Leicester bremañ.

Ganto e veze skoet moneiz, ha moarvat e voent unan eus ar pobloù kentañ en Enez Vreizh oc'h ober. Er bloavezh 2000 e voe kavet ur bern  pezh aour hag arc'hant, oberiet ganto, e-kichen Hallaton, e Leicestershire.

## Anv
Rivet & Smith :

* Ptol. II, 3, 11 : **Κοριτανοί** > **CORITANI**
* Ravenna 10647 : RATE **CORION**

- *"Ravenna's form seems to have arisen from an abbreviation on a map, presumably for *Rate Coritanorum*" / War seblant, ar stumm bet roet gant Ravenna a zo deut diwar un diverradenn war ur gartenn diouzh **Rate Coritanorum.*

M.-N. Bouillet, evit Leicester : ***Ratae Coritanorum**

*Corieltauvi* & *Corieltauvorum* n'int nemet martezeadennoù. Daveoù a vank.

## Notennoù