Gouel (bageal)

Ur **ouel** zo ur c'henstroll a lec'hedoù lien, a senklennoù, a lagadennoù hag a dakedoù. Talvezout a ra da lakaat ur c'harbed da loc'hañ a-drugarez da nerzh an avel. Implijet e vezont evit ar bigi dre lien, ar plankennoù-dre-lien ha, war an douar, evit ar c'hirri dre lien. Gallout a ra ment ar gouelioù mont eus un nebeud metroù karrez betek meur a gant metr karrez.

## Mont en dro
### Tost d'an avel

Pa dosta ar vag ouzh an avel, e krou deveradenn an avel un diforc'h a wask etre an tu ouzh an avel (intrados) hag an tu enep (ekstrados). Un diwaskadenn a vez krouet war an ekstrados, ar pezh a sach an avel, e mod-se e c'hell ar vag pignat ouzh an avel. Ar memes c'hoarvoudenn eo a laka ar c'hirri-nij da nijal.

Evel evit an nijerezh, pa ziskrog an deveradennoù tro d'un askell, e koll houmañ e efedusted. Ar verdeerien prederiet gant o c'hurioù a oar d'an avel-a-dost ez eus un nerzh brasoc'h gant ar gouel pa vez houmañ prest da ziskregiñ. Setu perak e kemm ingal ar redagerien o reizhadur da zerc'hel o ouel tost d'an diskrogadur, hep diskregiñ. Goulenn a ra kalz a evezh a berzh ar merdeer dre ma rank ober gant ar c'hemmoù tizh, kap hag ar cheñchamantoù avel.

Evit gwellaat kurioù ar bagoù, savourien ar bagoù redadeg o deus graet gant stumm ar wern (krommañ, gwern *askell*) evit gwellaat c'hoazh an deveradennoù.

Tost d'an avel e oberia ar ouel un nerzh kas war-raok keit ma chom bras a-walc'h an ankl etre ar gouel hag an avel bras a-walc'h (tro 30°). En abeg da se ez eo posupl mont buanoc'h eget an avel gant ur c'harr dre lienn bennak en defe ur resistañs ouzh ar c'has war-raok izel. Ar pezh a ra ar plankennoù-dre-lien, ar bagoù lieskouc'h hag un nebeud bagoù unkouc'h savet evit disjaojiñ hag ar c'hirri-dre-lien. Ar c'hirri primañ a zo ar c'hirri skorn, gouest da dizout 4 pe 5 gwech tizh an avel.

An nerzh oberiet gant an avel war ar gouel a zo tost a-skouer gant kordenn ar gorread goueliadur. Durc'hadur an nerzh a-stur gant ar vag a zo an nerzh kas war-raok. An nerzh all a-skouer da ahel ar vag, a lak ar vag da drivañ hag a c'hell ivez lakaat ar vag da gosteziañ pe troc'haoliañ zoken, a zo an nerzh driv.

Evit talañ da se ez eus bet implijet doareoù disheñvel:

* Stumm kouc'h ar bagoù a zo studiet da grouiñ un nerzh enep-driv.
* Darn vrasañ ar bagoù o deus un driv, pa vez plomet, e teu da vezañ ur c'hein.
* Ledan tre ez eo ar bagoù lieskourc'h da wellaat o stabilder.
* Tu zo da fiñval ar masoù war bagoù 'zo (balast fiñvus) da gempouezañ anezho. pa 'z eo bihan an nerzhioù oberiant (war ar bagoù bihan), tu ' zo enebiñ ouzh an nerzhioù gant korfoù ar verdeerien, oc'h ober rapel pe trapez.

### Avel a-dreñv

Pa bella ur vag diouzh an avel, e teu an diveradennoù da vezañ turmudus, neuze an avel a vount ar vag (e-lec'h sachañ).

Krouet eo bet gouelioù a-ratozh evit an avel a-dreñv, ar spinnaker hag ar jennaker e o zouez.

Pa vez avel-a-dreñv ur vag, e tigresk an avel war wel. Abalamour da se n'eo ket war ar *c'herzhed*se ez aer ar buanañ, dre ma n'eo ket posupl mont buanoc'h eget an avel. An doare primañ alies evit mont d'ur poent d'egile en avel-a-dreñv, ez eo dre dennañ bordoù o pellaat un tammig eus ahel an avel (avel lark), ar pezh a gresk an avel-war-wel.

D'an avel-a-dreñv, nerzh an avel o pouezañ war ar ouel a sank penn a-raok ar vag en dour. Gellout a ra bezañ dañjerus, dreist holl war ar bagoù liskouc'h.

## Ar sevel gouelioù

Savet e vez ar gouelioù mod-kozh diwar meur a lec'hed lien kotoñs gwriet pe peget kichen-ha-kichen. Evit o c'hreñvaat e lakaer un gourem gant ur gordenn, a anver ar ravalink, da dremen hed-ha-hed erien ar ouel. Ar c'hosennoù, e poent al laez, e poent ar skout, e poent an amur hag er poent diwar avel, a dalvez da lakaat da dremen ar c'hordennoù  evit staliañ ar ouel hec'h-unan.

Evit gwareziñ anezhe diouzh al louedadur, an amzer hag an UV e vezont lakaet da soubañ bep an amzer en un dourenn domm  bet bervet diwar poultr, ennañ kivij a-leizh (ar c'hachou, tennet diouzh ur wezenn a bell vro, eo ar gwellañ aozadenn). Kemer a reont neuze livioù a c'hall mont eus ar gell-ruz betek ar gell-du ; frotet e vezont evit intrañ anezhe penn-da-benn ha goude e vezont soubet en dour-mor rak an holen a dalvez da stabilaer . Savet e vezont war ar vag e lec'h ma vezont sec'het gant an avel. Barrek int a-nevez evit ur bloavezh...

Neudennoù kevanaozet a ya d'ober ar gouelioù a vremañ. E poliester (pe Dakron) e vez savet ar pep brasañ eus ar gouelioù savet evit an holl. Er redadegoù-bigi e vez implijet kentoc'h gouelioù e karbon, e Milar pe e kevlar. A-drugarez d'an neudennoù-se e tigresk pouez ar gouelioù hag e kresk o reuter. Ne harz ket mat ar gouelioù-se avat ouzh UV a laka o started hag o gwevnded da zigreskiñ. Savet e vez ar gouelioù gant meur a lec'hed ivez. Meur a seurt gouel zo hervez an doare ma vez troc'het ha gwriet al lec'hedoù-se.


Zagiel horyzont.svg|A-blaen
Zagiel birad.svg|Beskellek (*Radial*)
Zagiel trirad.svg|*Triradial*


## Labour ar gouelier
### ''Da gentañ''

Evit m'o defe ar gouelioù ar stumm c'hoantaet, e rank al lec'hedoù bezañ troc'het ha kenstrollet resis. Hiriv an deiz e vez didroc'het al lec'hedoù gant mekanikoù laser resis-kenañ e stalioù ispisializet.

Ar saverezh gouelioù a resev al lec'hedoù troc'het dija, prest da vezañ kenstrollet. Dre ma 'z eus kalz a lec'hedoù evit sevel ur ouel, e ranker renkañ anezho en urzh war al leur (pep a niverenn disheñvel zo gant al lec'hedoù evit lakaat kemm etreze).
### ''Da eil''
Goude e lakaer bandennoù pegus war vord pep lec'hed. Ezhomm zo bezañ ampart ha gwelet mat evit pegañ ar bandennoù war al lec'hedoù. Ar mare-se ha mare an didroc'hañ a-raok a roio he stumm d'ar ouel. Ouzhpenn-se ez eo ret diwall pa lakaer ar bandennoù pegus war ar gouelioù da chom hep stegnañ re an danvez dindane, a-hend all e teuio ur bern plegoù er ouel (c'hoarvezout a ra dreist-holl gant an danvezioù stirennek evel an nilon pe ar poliester).

Ur wech echu pegañ pep lec'hed, e peger anezho a banelladoù. Ne vez ket peget ar ouel a-bezh evit aesaat al labour ouzh ar mekanik da wriat.
### ''Da drede''
Ur wech echu gwriat an holl banelloù kenetrezo, e peger skoazelloù da greñvaat ar ouel e lec'h ma vez ar muiañ ezhomm : er c'hornioù, en-dro da pep lagadenn... 
Goude gwriat ar skoazelloù e peger ar bandennoù evezhiañ evit ma c'hellfe pep merdeer reoliañ mat e lien.

Da echuiñ e ouzhpenner ar rikoù echuiñ: ar galoñsoù, ar ravalinkoù, al lagadennoù, ar senklennoù kreñvaat, an tammoù gloan, an nervenn olevent...

## Ar gouelioù
### ''Ar ouel garrez''
Ar patrom koshañ eus Europa eo : krouet eo bet e-pad an Henamzer war ar Mor Baltik pe war ar Mor Kreizdouar gant ar bagoù kenwerzhel ha milourel. War ar morioù hag ar stêrioù e vezent kat da vont war-raok. Ar Belem (ur vag gant teir wern), da skouer, a zo unan eus ar bigi bras a implije ar ouel garrez. En 19vet kantved ne vez ket implijet anezhi ken abalamour d'ar ouel nevez : an tell (pe ouel latin). Gwelet e vez anezhi c'hoazh er Meurvor Atlantel war drakaroù ar Vikinged, avat.
Efedus-tre eo hi pa vez an avel a-dreñv ar vag. Met pa vez tostaet ouzh toull an avel, ne gerzh ket kenkoulz.
### '''''Ar ouel a drederenn''' ''
Ar ouel-se n'eo ket rez diouzh ar ouel garrez met he deus kasadennoù gwellaet. Anavezet eo en 19vet kd hag e penn kentañ an 20vet kantved dreist holl e Breizh, gant ar bigi pesketa evel ar « sinago » er Mor-bihan pe ar chalouper sardineta.			
### ''An tell''
Deuet war wel en 19vet kantved, an tell, o tont eus an Arabiz, a oa dreist holl implijet war ar Mor Kreizdouar. Kemeret en doa plas ar ouel garrez buan a-walc'h war ar bigi kenwerzhel (da skouer ar felouk, ar boutr) pe vilourel ( evel ar c'hale). Er 15vet kd edo ivez war ar bigi anavezet evel ront eus ar Meurvor Atlantel : ar garavell, ar c'harak, ar galion...
Avañs an tell eo e kerzh mat-tre pa vez an avel o tont eus babourzh pe eus stribourzh ar vag. E-barzh ar rummadoù-se e vez ar Foc pe ar Genoa; anavezet-kenañ, a servij evit ar lienn evit ar ouel a-raok er vag.
### ''Ar ouel livard''
Ar ouel livard anvet ivez balestron he deus ur spar o tont eus ar wern betek penn uhelañ al lienn. Ar sistem-se a laka al lienn d'en em stennañ. A-raok e veze implijet dreist-holl war ar stêrioù-meur peogwir e oa mat evit ar bigi a c'helle rabatiñ pe dennañ ar wern evel ar c'hobarioù.
Azalek 1947 edo war an optimistoù,
### ''Ar ouel gornek''
Ar ouel gornek pe orek a zo un emdroadur eus ar ouel a drederenn.