Martial Ménard

**Martial Ménard** (1951-2016), ganet e 1951 en XIII arondisamant Pariz ha marvet d’an 8 a viz Gwengolo 2016 e Kemper, a oa un embanner, ur yezhoniour, ur geriadurour hag ur c’helaouenner brezhonek.

## Buhez
Desavet e voe en e familh vreizhat a oa o chom e Choisy-le-Roi, met e dud a gomze gallaoueg, pa zeuent eus Lanrelaz. E penn e studioù e tapas ar CAP keginer. E 1965 e teuas da Vreizh da chom gant e familh. Pa oa oc’h ober he goñje e Gwadeloup e 1971 e kejas gant Brezhoned a blije kalz Glenmor ha Gilles Servat dezho. Pa voe deuet da Bariz en-dro ez eas da selaou ur sonadeg gant Alan Stivell ken e voe entanet gant studi ar brezhoneg.

## Emsaver
Ezel eus TDB eo bet. E 1979 e voe kondaonet da seizh vloaz toull-bac'h gant Lez Surentez ar Stad c'hall evit bezañ kemeret perzh en ur gwalldaol e Ploueg-ar-Mor a-enep eilti ar c’homiser polis Roger Le Taillanter, patrom SRPJ Roazhon, d'ar 15 a viz Mae 1979.

Deskiñ a reas brezhoneg e Pariz, hag e stajoù brezhonek Kerne-Izel dreist-holl. Pelloc'h ez eas gant ar studi pa oa prizoniad, betek an distaoliadeg divizet gant François Mitterrand e 1981, hag e peurzeskas ar yezh en ur labourat gant kouerien eus Bro-Gerne. Goude ma voe dibac’het diwar an diskounadeg embannet gant ar prezidant Bro-C’hall nevez e 1981 ez eas diouzhtu da vestr-skol e skol Diwan Kemper, a oa staliet e Ploveilh d'ar mare-se.

## Embanner ha kazetenner
E 1983 e savas gant tud Diwan ur gevarzhe evit lakaat embann al levrioù brezhonek a rae diouer bras d'ar skolidi vrezhonek, hag e teuas da vezañ rener an ti-embann An Here en deus embannet kalz levrioù evit ar yaouankiz. Gant ouzhpenn 150 levr, un nebeud kazetennoù, bannoù-treset, kasedigoù video hag ur CD-ROM en deus pourchaset skipailh An Here un danvez fonnus d'ar vrezhonegerien yaouank hag ivez d'an dud deuet.

E 1998 e troas An Here war-du ar galleg pan embannas *Les Mémoires d'un paysan bas-breton* gant Jean-Marie Déguignet, a oa bet nac'het gant tier-embann bras eus Pariz. Ur berzh bras ha dic'hortoz a reas al levr-se. Freuz-stal a reas An Here en diskar-amzer 2005.

Bet eo ivez Martial Ménard rener an embann evit ar gazetenn c'hallek *Breizh-Info* e Kemper. 

Ar c'hentañ e voe a ziskulias eno krog un ezel eus burev ar Front National, Fernand Le Rachinel, war ar voullerezh *[[Les Presses Bretonnes]]* e Sant Brieg, a embanne *Révision*, ur gazetenn azgwelour. Gounit a reas ar prosez savet outañ gant Fernand Rachinel e dalc'h ar 26 a viz Even 1997, e lez-kastiz Sant-Brieg. Ur rendael a savas e 2001 etre Martial Ménard ha prezidant Kuzul Rannvro Breizh, Josselin de Rohan, pa nac'has hennezh tremen dirak stand Skol-Uhel ar Vro er saloñs *Expolangues* e Pariz, kuit d'en em gavout gant Martial Ménard, rener *Breizh-Info*, en doa embannet ur pennad a gave abeg ennañ, hag a zisklêrias « Je n'accepterai jamais que l'on fasse l'apologie du terrorisme ni celle de la collaboration et des collaborateurs. » 

Bet eo Martial Ménard besprezidant Kevredigezh Embannerien Breizh *(Association des Editeurs Bretons)*. Ezel e oa eus Skol-Uhel ar Vro (rann « Yezh ha yezhoniezh »). Savet en deus levrioù diwar-benn ar brezhoneg.

Derc'hel a rae ar rubrik "Skolig ar brezhoneg", war Ouest-France, e-barzh embannadenn ar sul, *Ouest-France Dimanche*, a glaske reiñ un anaoudegezh diazez eus ar brezhoneg d'al lennerien. Ur gartenn gazetenner e tapas digant al labour-se. Adembannet eo bet an 888 pennad gallek-se gant Al Lanv e 2021 : *Pennadoù sul - Chroniques bretonnes*, 960 p.

## Geriadurour
Ur geriadurour hag ur broud evit sevel ul labour geriadurouriezh a-feson eo bet Martial Ménard. Dindan paeroniezh Per Denez e vodas ur skipailh kenlabourerien gant Jean-Yves Lagadec hag Iwan Kadored da genlabourerien bennañ evit sevel embann Geriadur brezhoneg An Here, ur geriadur hollvrezhonek, a zeuas er gouloù e 1995 gant 10 000 pennger. Renet e oa al labour-se gant Jean-Yves Lagadec ha Martial Ménard. Ren a reas e-unan ar pare a savas Geriadur brezhoneg An Here e 2001, un adembannadur kresket gant 10 000 ger.

E-pad bloavezhioù en devoa dastumet dafar da sevel ur geriadur istorel nevez. Kompren a reas e-kerzh ar bloavezhioù tremenet o sevel embannadur kentañ Geriadur an Here e oa a-bouez kaout skouerioù niverus evit termeniñ ar penngerioù. *[[Geriadur istorel ar brezhoneg]]* Roparz Hemon, evitañ da vezañ prizius, ne oa ket a-walc'h. Lennet gant Martial Ménard eta un niver bras a skridoù klasel evit kavout skouerioù a ziskouez implij ar gerioù brezhonek.

E miz Here 2012 e teuas er-maez *[[Dictionnaire français-breton (Martial Ménard)|Dictionnaire français-breton]]* Martial Ménard, 48 611 pennger ennañ, embannet gant an ti-embann Palantines e Kemper. Un eil embannadur, adwelet, reizhet ha dalif neuze, a voe e 2020 gant An Alarc'h Embannadurioù er C'houerc'had, gant tremen 1 000 ger ouzhpenn.

C'hwec'h miz kent e varv d'an 8 a viz Du 2016 e lakaas Martial Ménard war Internet *[[Devri]], geriadur treadegel ar brezhoneg* (dictionnaire diachronique du breton).

## Embannadennoù
### Geriadurioù

**Alc'hwez bras ar baradoz vihan*, An Here 1995, geriadur a denn d'ar revelezh 
**Petit dictionnaire des plus belles injures bretonnes*, skeudennoù gant Harry Botter, An Here, 2000 
**Petit dico de la fête en Bretagne*, skeudennoù gant Malo Louarn, Coop Breizh, 2008 
**Petit dico érotique du breton*, Coop Breizh, 2009, 
**Mon premier dictionnaire breton-français*, skeudennaouet gant Christophe Lazé, Coop Breizh, 2011 
**[[Dictionnaire français-breton (Martial Ménard)|Dictionnaire français-breton]]*, Palantines, 2012,  ; An Alarc'h, 2020 
;Diwar genlabour
**Geriadur brezhoneg*, An Here, 1995 
**Geriadur brezhoneg An Here*, An Here, 2001 
### Yezh
**Expressions populaires bretonnes*, skeudennaouet gant Jon Berkeley, Coop Breizh, 1997, 
**Petit guide d'initiation au breton*, skeudennaouet gant Yahia Bouaziz, An Here, 1999, 
**Pennadoù Sul – Chroniques bretonnes*, Al Lanv, 2021 

### Troidigezhioù diwar ar galleg
**Ornementation bretonne – XVI<sup>e</sup> et XVII<sup>e</sup> siècles*, Reflets du Passé, 1984 
**Marvailhoù ar bed-holl*, skeudennaouet gant Danièle Jego, An Here, 1986 
**Sindbad ar martolod*, skeudennaouet gant Marie-Noëlle Bernachin, An Here, 1990 

### Kempennadur
*Jules Verne : *Bag ar frankiz*, troet gant Meven Mordiern, skeudennaouet gant Anne Salaün, An Here, 1992 

## [[Marvnad]] gant [[Padrig an Habask]]
E "skrid-kinnig an embanner" ma lakaas e penn ar buhezskrid savet gant Charlie Grall e sammas Padrig an Habask degasadennoù bras Martial Menard d’ar brezhoneg evel-se :
 Charlie Grall, *Martial Menard, ur breur er stourm*, 2018.
## Levrlennadurezh
* Charlie Grall, *Martial Menard, ur breur er stourm*, Embannadurioù al Lanv, 2018. 

## Filmadurezh
* Mikael Baudu, *Martial Menard : e jardrin ur stourmer*, Gwengolo filmoù, 2022, teulfilm 52 vunutenn, e brezhoneg.

## Liammoù diavaez
*   ''Devri'' 
*  Annick Le Douget : ''Kenavo, Martial !''

## Pennadoù nes
* An Here
* Erotegezh el lennegezh vrezhonek
* Geriadurouriezh ar brezhoneg
* Lennegezh yaouankiz brezhonek

## Daveennoù