open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michele Carrascosa

**Michele Carrascosa** (11 a viz Ebrel 1774 en Palermo, Sikilia; 10 a viz Mae 1852 en Napoli) a oa ur jeneral e Rouantelezh Naplez.

## E vuhez
### Betek 1815
Ganet e oa en un tiegezh spagnol hag a oa erruet e Rouantelezh Naplez e 1734, gant ar roue spagnol Carlo. Meur a hini eus an tiegezh ac'h eas da ofiserien en arme ar rouantelezh. E vreur Raffaele (1779-1866) a voe jeneral ivez, ha ministr d'ar roue  Ferdinando II.

E 1796 e oa 22 vloaz pa voe gloazet en emgann Lodi, ma oa letanant war varc'h, a-enep arme c'hall Napoleone Buonaparte. E 1798 e oa gant Mack e Roma.

E 1799 e troas a-du ganto gant ar Republik partenopean, met honnezh ne badas nemet c'hwec'h miz. Ha pa zistroas ar Vourboned e voe bac'het da gentañ e karc'har Santo Stefano, ha goude harluet. Neuze ez eas gant an arme c'hall da vrezeliñ a-enep Bourboned Spagn. Distreiñ a reas da Naplez pa oa bet lakaet Joachim Murat, breur-kaer Napoleon, da roue. Murat a anvas Carrascosa da c'houarnour-arme  Naplez ha da varon e rouantelezh.

D'an  20 a viz Mae 1815 e sinas gant ar jeneral  Pietro Colletta, Feur-emglev Casalanza.

### Goude ren Murat
E 1820-1821, e-pad emsavadeg ar moti napoletani  e klaskas c'hoari gant an div gostezenn : mont a reas da  Ministr ar brezel e gouarnamant ar *Giunta provvisoria liberale*, ha  ne enebas ket ouzh  ar stourmerien carbonari, met war un dro e klaskas tostaat ouzh ar roue Ferdinando di Borbone  ha leuskel en o sav an ensavadurioù kilstourm  hag an urzh kevredigezhel kozh. 

E 1821 en em savas a-enep aloubidigezh an Aostrianed, ha pa voe trec'het al liberaled e kemeras an tec'h.  
E 1823 ec'h embannas eñvorennoù. En harlu e chomas betek 1848,pa zistroas da Napoli. 

Mervel a eure e 1853.
Austerlitz

**Austerlitz** zo un anv alamanek, ha hini meur a dra.

## Anv brudet
* Anv alamanek  Slavkov u Brna, er Republik Tchek.
* Emgann Austerlitz e 1805 ma voe trec'h an impalaer gall Napoleone Buonaparte war e enebourien, anezho armeoù div impalaeriezh, Rusia hag Aostria, dreist-holl.

## Lec'hioù all
* Austerlitz (Izelvroioù), kêriadenn en Izelvroioù

## Tud
* *Frederick Austerlitz*, gwir anv Fred Astaire.
Hirvoudou ar Profet Jeremi

**Ur pennad zo diwar-benn ar ganaouenn [[Hirvoudoù]]*.
**Hirvoudou ar Profet Jeremi** zo ur skrid brezhonek a 99 fajenn,  eus ar bloaz 1823, embannet e ti Ledan e Montroulez.  Darn  eus ar pennadoù zo e gwerzennoù daouzeksilabennek. 

## Taolenn an oberenn
*Avertissamant  4
*Disclaration  5
*Explication ar figuren genta 8
*Arguamant ar c’henta cantic  9
*Qenta cantic 11
*Arguamant an eilvet cantic 26
*Explication an eil figuren  28
*Eilvet cantic 29
*Explication an deirvet figuren 42
*Arguamant an drivet cantic 43
*Trivet cantic 45
*Explication an bedervet figuren 59
*Arguamant ar bêvare cantic 61
*Pêvare cantic 63
*Explication ar bempet figuren 72
*Arguamant eus a beden Jeremi 73
*Peden ar profet Jeremi 75
*Explication ar c’huec’hvet figuren 82
*Arguamant eus a lizer Jeremi 83
*Lizer ar profet Jeremi 85
Jeruzalem (disheñvelout)

**Jeruzalem** zo un anv a gaver e meur a zarvoud istorel.
*Rouantelezh Jeruzalem
*Seziz Jeruzalem
*Urzh Sant Yann Jeruzalem

## Monumant
*Templ Jeruzalem

## Tud
*Baldoen Jeruzalem
*Melisanda a Jeruzalem
*Johann Friedrich Wilhelm Jerusalem, doueoniour alaman
Kampionad yougoslaviat an echedoù

**Kampionad yougoslaviat an echedoù** e oa kampionad stadel an echedoù e Yougoslavia. E 1935 e voe graet evit ar wech kentañ. Adalek 1947 e voe aozet kampionad ar maouezi. E 1992 e tarzhas Yougoslavia, e voe staliet Stadoù nevez ha ne voe ket aozet ar c’hampionad ken. Savet e voe kampionadoù broadel er Stadoù nevez : Bosnia ha Herzegovina, Kroatia, Makedonia, Slovenia ha Republik Kevreadel Yougoslavia ; da ziwezhañ e voe savet Stad Montenegro, dispartiet diouzh Serbia.
## Roll ar gampioned

**Rouantelezh Yougoslavia**

**Republik Kevreadel Sokialour Yougoslavia**

**Republik Kevreadel Yougoslavia**

## Kampionad ar maouezi

### Republik Kevreadel Solialour Yougoslavia

### Republik Kevreadel Yougoslavia

## Kampioned echedoù yougoslavia dre lizher

## Pennadoù kar
* Kampionad bosniat an echedoù
* Kampionad kroatiat an echedoù
* Kampionad makedonian an echedoù
* Kampionad montenegrat an echedoù
* Kampionad serb an echedoù
* Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù
* Kampionad slovenat an echedoù

## Notennoù
Valdefuentes

**Valdefuentes** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

;kumunioù
*Valdefuentes (Cáceres), e proviñs Cáceres, en Extremadura;
* Valdefuentes de Sangusín, e proviñs Salamanca, en Castilla y León; 
* Valdefuentes del Páramo, e proviñs León, en Castilla y León.

;ranngumunioù
*Valdefuentes (Madrid), karter e Madrid,
*Valdefuentes, kêriadenn e kumun Valderas e proviñs León.

## Pennadoù kar
* Val
*Fuentes
Valdefuentes de Sangusín

**Valdefuentes de Sangusín** zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Yaouank

**Yaouank** eo kontrol kozh. Gallout a ra ober dave d'ar Festival Yaouank, e Roazhon, d'Ar Re Yaouank, ur strollad sonerezh fest-noz, pe d'Ar Vretoned Yaouank, rann yaouankiz Strollad Breizh.

**Yaouank** pe **ar Yaouank** zo un anv-tiegezh brezhonek. Tud vrudet : Tangi ar Yaouank (1759-1811), skolaer.

Tudennoù istorel pe arzel zo a vez anvet "Yaouank" pe "ar Yaouankañ" goude o anv evit ober an diforc'h gant o zad :
* Herri ar Roue Yaouank (1155-1183), roue Bro-Saoz, Dug Normandi, Kont Anjev
* Jan Mertens Yaouank (c. 1470 - c. 1527),  livour izelvroat
* Lucas Cranach ar Yaouankañ (1515-1586), livour hag engraver alaman
* Pieter Brueghel yaouank (1564-1638), livour flamank
* Jan Brueghel yaouank (1601-1678), livour flamank
Emsavadeg Lyon

**Emsavadeg  Lyon** a c'hoarvezas etre miz Mezheven ha miz Du 1793 pa droas un darn eus pobl kêr Lyon,  kevreadelourien anvet *Rolandins* pe *Girondins*, a-unan gant roueelourien, a-enep ar Jakobined, anvet *les [[Joseph Chalier|Chaliers]]*, a-du gant  Vodadenn vonreizhañ vroadel Pariz a oa dalc'het gant *la Montagne*.  Kemeret e voe ar galloud gant ar *Girondins*, a embanne bezañ a-du gant ar Republik, daoust m'o doa graet emglev gant harperien ar roue. 

E Pariz e veze gwelet an emsavadeg evel un taol a-enep an Dispac'h, ha mennet e oa ar Vodadenn da vougañ an emsavadeg. 

Kaset e voe Joseph Fouché da ziskar an emsavadeg. Fiziañs a oa ennañ p'en devoa votet lakaat ar roue Loeiz XVI d'ar marv, ha hennezh a oa bet dibennet e miz Genver.

## Gwaskerezh
D'an  9 a viz Here, e voe krouet ur *c'huzul soudardel* evit barn an dud tapet gant armoù, hag ur *c'huzul justis poblek* evit barn ar re all.
Tri deiz goude e voe savet ur C'huzul dreistordinal a 5 ezel gant ar Goñvañsion evit « kastizañ dizale torfedourien enepdispac'hel  Lyon ».

D'an 11 a viz Here e voe divizet diskar mogerioù kêr Lyon. 

En deiz war-lerc'h,  setu Barère o lakaat ar Goénvañsion da embann '' e kollo Lyon hec'h anv, e vo graet "Ville-Affranchie" anezhi. E vo distrujet. E vo distrujet kement ti ma oa tud pinvidik ennañ. Ne chomo nemet tier ar re baour hag an dud harluet, an tier implijet evit an industriezh, ar skoazell-denel, hag an deskadurezh.  

## Pennadoù kar
* Joseph Chalier
* Seziz Lyon (1793)
Saver pozioù

Ur **saver pozioù**, pe ur **saverez pozioù**, a skriv testenn ur ganaouenn, an tonioù a vez graet gant ar sonaozer, pe gant ar *beatmaker* (gallout a ra ober war-dro ar sonerezh, ar c'hempouez, ar c'hempenn ha tro-dro ar sonenn).

Komz a reer eus saver pozioù-sonaozour pa vez savet ar pozioù hag ar sonerezh kanaouennoù gant un den bennak, hag eus kaner-sonaozer ma kan an den ar c'hanaouennoù savet gantañ, ton ha son.
Joseph Chalier

**Joseph Chalier**, bet ganet d'an 12 a viz Gwengolo 1747 e parrez Beaulard, en Oulx (Piemonte) hiziv, a oa un dispac'her gall hag a voe dibennet d'ar 16 a viz Here 1793 e kêr Lyon. A-du e oa gant an tu kleiz  (*la Montagne*).

En 1789 e savas a-du gant an Dispac'h , ha d'ar 14 a viz Gouhere e  kemeras perzh e kemeridigezh *la Bastille*, e Pariz. Pennadoù a skrivas e  *Les Révolutions de Paris* en Genver-C'hwevrer 1790.

## Pennadoù kar
*Seziz Lyon (1793)
Peña

**Peña** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun. 

*Peñalba de Ávila, e proviñs Ávila
*Peñarroya, anv meur a lec'h 
*Peñas de San Pedro, e proviñs Albacete
*Santibáñez de la Peña, e proviñs Palencia

; e proviñs Salamanca
*Peñacaballera,  e proviñs Salamanca
*Cerezal de Peñahorcada
*Peñaparda
*Peñaranda de Bracamonte 
*Peñarandilla

; e proviñs Valladolid
*Peñafiel, 
**Canalejas de Peñafiel, id. 
***Olmos de Peñafiel, id.
***Torre de Peñafiel, id.
*Peñaflor de Hornija, id
Peñafiel

**Peñafiel** zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Valladolid. Enni emañ kêr  Peñafiel ha kêriadennoù amezek : *Aldeayuso, Mélida* ha *Padilla de Duero*.  5068 a dud a oa o chom er gumun e 2021.

## Pennadoù kar
*Canalejas de Peñafiel
*Olmos de Peñafiel
*Torre de Peñafiel.
Peñaflor de Hornija

**Peñaflor de Hornija** zo ur gumun eus proviñs Valladolid, e Spagn. E 2004 e oa 415 a dud o chom enni.
Club Athletico Paulistano

Ar **Club Athletico Paulistano**, anavezet evel *Paulistano*, zo ur c'hlub sport braziliat. Hervez istorourien zo e oa bet krouet e 1900 gant tud pinvidik diazezet e kêr São Paulo, e el ur c'hlub mell-droad. Betek hiziv eo bet trec'h ar skipailh mell-droad 11 gwech : (1905, 1908, 1913, 1916, 1917, 1918, 1919, 1921, 1926, 1927, 1929).

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
## Notennoù
Betek an trec'h

***Betek an trec'h*** a zo ur ganaouenn vrezhonek war ur sonerezh salsa kanet gant ar strollad Penn Salsardin (Marine Lavigne, Aude Moalic ha Sterenn Le Guillou) ha skrivet gant Marine Lavigne evit Redadeg 2018.

Enrollet e oa bet gant sonerien eus bro Douarnenez evel Brendan De Roeck (daouad Bobby & Sue). Choazet e oa bet gant 3 500 den war Internet evit bezañ kanaouenn ofisiel ar Redadeg e miz Mae 2018.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
*
*
Elsa Corre

**Elsa Corre**, ganet d'ar 15 a viz Eost 1987 e Douarnenez, a zo ur ganerez vrezhonek, sonerez ha saverez pozioù.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel Barba Loutig
* Elsa Corre e discogs.com
Castrejón

**Castrejón** zo un anv-lec'h spagnolek. 

## Lec'hioù
* Castrejón de la Peña
* Castrejón de Trabancos
* Castrejón (Salamanca)

## Tud
*Francisco Castrejón, melldroader spagnol
Casasola

**Casasola** (*ti distro*) zo un anv-lec'h spagnolek, ha hini meur a lec'h.

Div gumun zo:
*Casasola (Ávila), e proviñs Ávila
*Casasola de Arión, e proviñs Valladolid.

Meur a ranngumun zo ivez.
* *Casasola de la Encomienda*, e kumun Garcirrey, en proviñs Salamanca .
Arroyomolinos (Madrid)

**Arroyomolinos** zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.

## Pennadoù kar
* Arroyo
* Molinos
Manzanares

**Manzanares** (diwar *manzanar*, "avalenneg") zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù

*Manzanares (Caldas), e  departamant Caldas

*Distrig Manzanares, e Perou

*Manzanares (Ciudad Real), kumun e proviñs Ciudad Real, e Castilla-La Mancha
*Manzanares de Rioja, kumun e La Rioja
*Manzanares el Real, kumun e kumuniezh Madrid
*Hoyo de Manzanares, kumun e kumuniezh Madrid

*Manzanares (Soria), ranngumun eus Retortillo de Soria, e proviñs Soria

*Río Manzanares, stêr e Kumuniezh Madrid

## Tud
* Pere Manzanares, emsaver eus Norzh Katalonia
* Salvador Manzanares Fernández, politiker ha soudard spagnol
Collado

**Collado** ("tuchenn") zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

;Proviñs Ávila
* Collado de Contreras
* Collado del Mirón
* Hoyos del Collado,
* Santiago del Collado
;Proviñs Cáceres
* Collado de la Vera
;Kumuniezh Madrid
*Collado Mediano
*Collado Villalba

;Proviñs Segovia
*Collado Hermoso
Navas

**Navas** (*geunioù*) zo un anv-lec'h spagnolek, ha hini meur a gumun. 

; Navas
* Navàs, e  proviñs Barcelona, e Katalonia.
* Navas de Bureba, e  Proviñs Burgos. 
* Navas de Estena, e  Proviñs Ciudad Real. 
* Navas del Madroño, e  Proviñs Cáceres. 
* Navas de San Juan, e Proviñs Jaén (Spagn).

; Las Navas

- e proviñs Ávila
* Las Navas del Marqués

- e proviñs Sevilla, en Andalouzia
* Las Navas de la Concepción

- e proviñs Guadalajara
*Las Navas de Jadraque

; - eProviñs Segovia

## Tud
* Navas (anv-tiegezh) 

## Pennad kar
* Nava
Jadraque

**Jadraque** zo ur gumun e Spagn, e proviñs Guadalajara, e Kastilha-La Mancha, e saonenn ar stêr Henares.  Kontañ a raed  1393 a dud enni e 2022. 

## Istor
Eus an anv arabek "Xadraq" e teu Jadraque. 

En hanterenn gentañ ar  e savas brezel etre Kastilha hag Aragon dindan ar rouaned Juan II Kastilha hag e genderv Alfonso V Aragon. O tostaat ouzh Jadraque e oa an div arme, emgann a oa da vezañ, met ne voe ket a-drugarez da María Aragón, pried Juan II ha c'hoar Alfonso V.

D'an 23 a viz Kerzu  1714 e tegouezhas Isabel de Farnesio en Jadraque, pa oa da zimeziñ en deiz war-lerc'h d'ar roue Felipe V, da vezañ e eil pried. Eno edo ar briñsez Marie-Anne de La Trémoille, a oa bet itron a enor gant pried kentañ ar roue, María Luisa Gabriela de Saboya, he devoa levezon vras war ar roue, e kenemglev gant ar roue gall  Loeiz XIV. En emgav-se e c'houlennas groñs Isabel de Farnesio,  ma vije kaset ar briñsez c'hall kuit eus Spagn kenkent, hep mont war he c'hiz da gemer tra ebet e Madrid. Ha graet e voe hervez he c'hoant.

## Pennadoù kar
Lec'hioù:
*La Olmeda de Jadraque  
*Las Navas de Jadraque
*Pálmaces de Jadraque
*Pinilla de Jadraque 
*Torremocha de Jadraque
*Viana de Jadraque
*Villares de Jadraque
*Zarzuela de Jadraque
Dictionnaire breton-français de Le Gonidec

An **Dictionnaire breton-français de Le Gonidec** zo ur geriadur divyezhek, brezhonek-gallek, embannet gant Kervarker e ti Prud'homme e Sant-Brieg e 1850. Bez' ez eo un adembannadur eus an *Dictionnaire celto-breton* savet gant ar Gonideg hag embannet e 1821.

Ur rakskrid gallek zo gant Kervarker diwar-benn ar gerioù ouzhpennet gantañ e labour ar Gonideg.

## Pennad kar
* Geriadurouriezh ar brezhoneg
Marie-Anne de La Trémoille

**Marie-Anne de La Trémoille**, ganet e 1642 e Bariz ha marvet d'ar 5 a viz Kerzu 1722 e Roma, a oa ur briñsez c'hall e servij pried roue Spagn Felipe V.
Casar

**Casar** (*takad tiez*) zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù
*Casar (Guadalajara), e  proviñs Guadalajara;
*Casar de Cáceres, e proviñs Cáceres;
*Casar de Palomero e proviñs Cáceres;
*El Casar de Escalona, e  proviñs Toledo.

## Tud
*Amira Casar, aktorez saoz ha gall
*Sandy Casar, marc'hhouarner gall

## Pennad kar
*Casares
*Casares de las Hurdes
Evel ma pardonomp...

***Evel ma pardonomp...*** zo ur pezh-c'hoari brezhonek embannet e 1929 ha troet gant ar beleg Juluen Sklison diwar ur skrid savet gant Berta ar Gêr-Nevez (?). Deuet e oa a-zindan gwask an Imprimerie Suberbie e Gwengamp 

## Notennoù
Villa del Campo

**Villa del Campo** zo anv daou lec'h er bed : 

#### 
*Villa del Campo (Baja California)

#### 
*Villa del Campo (Cáceres)

## Pennadoù kar
*Villa
*Campo
San Román

**San Román** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

#### 
;Kumuniezh emren La Rioja
*San Román de Cameros

;Proviñs Toledo
*San Román de los Montes
*San Román de Cameros

;Proviñs Cáceres
*Peraleda de San Román 

;Proviñs Palencia
*San Román de la Cuba

;Proviñs Valladolid
*San Román de Hornija
Kampionad botswanat an echedoù

**Kampionad botswanat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Botswana. Aozet e vez abaoe 1978 .  Abaoe 1982 e vez aozet gant ** Botswana Chess Federation ** (Kevre botswanat an echedoù), bet krouet e 1982 .

## Kampioned
:

## Notennoù ha dave
Straed ar Gereon

Ar straed ma vez graet ar muiañ a genwerzh e Kemper eo bet **straed ar Gereon** a-holl-viskoazh. Dont a ra hec’h anv eus korfuniad ar gereon hag ar votaouerien a laboure hag a werzhe lêr enni.

Er Grennamzer e kase an hent pennañ strizh-se eus ar Blasenn Sant-Kaourantin d’ul lec’h ledanoc’h e kroashent ar straedoù Sant-Frañsez hag ar Stalioù-kig : ar Blasenn Maubert, anvet ivez Plasenn al Louzoù, plasenn al legumaj. Ac’halese e tiskenn ar straed betek ar Pont Medard a dremen dreist ar stêr Deir. Ar savadur-se, a oa ur pont-gwint gwechall, a dalveze da liammañ al lodenn eus kêr a oa e dalc’h an eskopti, penn-da-benn straed ar Gereon, ha fabourzh an dug en tu all.

Hiziv eo deuet da vezañ ur straed-kerzhet gant savadurioù liesseurt-kenañ a-bep-eil : tiez o bannoù koad e-kichen tiez-lojañ gant mein greunit bras, savet diwezhatoc’h, goude ma oa bet rediet da sevel tiez gant an dafar-se da-heul tan-gwall bras miz Mezheven 1762 a grogas el lodenn reter eus ar straed hag a zistrujas kalz a diez.

Goude ar gwallzarvourd-se e oa bet karget an ijinour Gilles ANDRE gant an Ti-kêr e 1764 da sevel un tres kêraozañ kentañ. Ar pal e oa kemmañ hentad straed ar Gereon peurgetket, ha linennañ an talbennoù nevez e maen. Abalamour d’an Dispac’h Bras ne voe ket kaset al labour da benn.

Miret eo bet, evit darn, hoal ar straed-se evel ma oa gwechall neuze. Hiziv e vez rummet, miret ha renevezet an tiez-lojañ kozh. Gant ar politikerezh zo renet evit broudañ an dud da gempenn an talbennoù e c’haller adwelet ar bannoù koad liesliv ha saouriñ ouzh kaerderioù an testenioù-se eus an Istor.
Sant Vicenç

**Sant Vicenç** zo un anv-lec'h katalanek.

; e Proviñs Barcelona :
*Sant Vicenç de Castellet 
*Sant Vicenç de Montalt
*Sant Vicenç de Torelló
*Sant Vicenç dels Horts, kumun e komark Baix Llobregat

## Pennad kar
*San Vicente
Vilassar

**Vilassar** (en katalaneg, hogen *Vilasar* e spagnoleg), zo anv div gumun e Katalonia, e Proviñs Barcelona, e komark ar  Maresme o-div :

*Vilassar de Dalt
*Vilassar de Mar
Navalperal

**Navalperal** zo un anv-lec'h spagnolek.

*Navalperal de Pinares
*Navalperal de Tormes

## Pennad kar
*Nava
Cuevas del Valle

:* *Arabat eo droukveskañ gant *Cueva del Valle*, a zo ur vougev e [[Kantabria]]*.

**Cuevas del Valle** zo ur gumun e Spagn, e proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Blasco

**Blasco** zo un anv-den, hag un anv-lec'h spagnolek.

## Tud
*Gregorio Blasco, melldroader spagnol
*Gregorio Blasco, sonaozer spagnol

## Lec'hioù
*Blascomillán, e proviñs Ávila
*Blasconuño de Matacabras, e proviñs Ávila
*Blascosancho, e proviñs Ávila
The Adventures of Tom Sawyer

***The Adventures of Tom Sawyer*** zo ur romant saoznek gant ar skrivagner stadunanat Mark Twain e 1876.

## Ar romant
Tom Sawyer (diwar Thomas Sawyer, e wir anv) zo ur paotr yaouank a zo o chom en ur gêrig war lez ar stêr Mississippi, e ti e voereb Polly.

Mont a ra d'ar skol, met n'eo ket skoliad gwall vat. Ur plac'hig a blij dezhañ, Becky thatcher, merc'h d'ar barner.

Ur mignon en deus, Huck Finn. 

## Romantoù all
Adkavout a reer Tom e tri romant all gant Mark Twain : 
**[[Adventures of Huckleberry Finn]]* (1884), 
**[[Tom Sawyer Abroad]]* (1894)
* ha *[[Tom Sawyer, Detective]]* (1896).
Cueva del Valle

* *Arabat eo drouveskañ gant [[Cuevas del Valle]]*.
----

**Cueva del Valle** ("Mougev an Draoñienn") zo anv ur vougev e kumun Rasines e Kantabria, e Spagn. *La Viejarrona* ("Ar Wrac'h") a vez graet anezhi gant tud al lec'h. 

Bras ha meurdezus eo digor ar vougev. Eno emañ andon ar stêr Silencio, a zo un adstêr d'ar Ruahermosa ; honnezh zo un adstêr d'an Asón a red a-hed 44 km betek Pleg-mor Gwaskogn.

Pouezus eo Cueva del Valle koulz war dachenn ar Ragistor ha hini ar vougevoniezh ; anzavet eo evel unan eus mougevioù hirañ ar bed : 60 km zo bet furchet betek-henn.

## Ragistor
N'eus bet kavet livadur ebet war roc'h an diabarzh, met e 1905 e kavas an tad Lorenzo Sierra ur gwelead bras a draezoù eus meur a varead : treantoù div renkad dent dezho ha binvioù arall en askorn eus ar Magdalenian (17&nbsp;000 – 12&nbsp;500 vloaz zo), treantoù ha raklouroù eus an Azilian (12&nbsp;500 – 10&nbsp;000 bloaz zo). Kalz engraverioù e sileks ha meur a zoare raklouer e sileks ivez zo bet kavet.

Er vougev-se ez eus bet kavet ur vazh toull bras-kenañ he zalvoudegezh henoniel ; kollet eo bet, siwazh, met un eilad e plastr zo miret er *Museo Arqueológico Nacional* e Madrid. Ur vazh-toull arall zo bet kavet ; daoust dezhi bout disteroc'h peogwir n'eo ket kinklet ez eo miret er *Museo Regional de Prehistoria y Arqueología de Cantabria* e Santander.


Baston cueva del Valle.jpg
Baston cueva del Valle (Obermaier 1925).png


## Gwelet ivez
* Cueva de las Manos

## Notennoù
Kampionad bolivian an echedoù

**Kampionad bolivian an echedoù** eo kampionad broadel an echedoù e Bolivia. Aozet e vez gant *Federación Boliviana de Ajedrez* ("Kevre bolivian an echedoù").  Abaoe 2015 e vez aozet kampionad ar maouezi.

## Kampioned ha kampionezed abaoe 2000

*Kampionad hollek : gwazed ha maouezi.
{|
|-valign="top"
|

## Liammoù diavaez
*
Navares

**Navares** zo anv meur a lec'h e Spagn.

*Navares (Murcia), e Caravaca de la Cruz, e rannvro Murcia 
*Navares de Ayuso, en proviñs Segovia, 
*Navares de las Cuevas, e Caravaca de la Cruz, e rannvro Murcia 
*Navares de Enmedio

## Pennad kar
*Navarres
Douma Stad

An **Douma Stad** (rusianeg : *Госуда́рственная ду́ма*), lesanvet **Gosdouma** (*Госду́ма*) pe en ur mod simploc'h **Douma** er mediaioù e broioù all, eo anv Breujoù Rusia. 450 kannad a oa ennañ e 2025. E Moskov emañ e savadur. 

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Abengibre

** Abengibre ** zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Albacete. 761 a dud a oa enni o chom e 2020.

## Orin
Eus an anv arabek ابن جبر (ibn Ǧabr, «mab da Jabr»).
Two More Bottles of Wine

***Two More Bottles of Wine*** ("Div voutailhad gwin ouzhpenn") zo ur ganaouenn saoznek gant Delbert McClinton e 1975 hag a glever en e albom *Victim of Life's Circumstances*. E 1978 e voe enrollet ivez gant Emmylou Harris en hec'h albom *Quarter Moon in a Ten Cent Town*.
Villambistia

**Villambistia** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. E 2022 e oa 45 a dud o chom enni.
Palacios de Riopisuerga

**Palacios de Riopisuerga** zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Ayna

**Ayna** zo anv meur a dra: 

## Lec'hioù
* Aýna, kumun e  Spagn, e proviñs Albacete en Castilla-La Mancha.
* Ayna, distrig e proviñs La Mar en departamant Ayacucho, e Perou.

## Tud
* Emine Ayna, politikerez turk
Aýna

**Aýna** zo ur gumun e Spagn, e proviñs Albacete en Castilla-La Mancha. 582 a dud a oa enni o chom e 2022.

## Douaroniezh
Er sierra de Alcaraz  emañ Aýna, ur 650 m a-us da live ar mor. 
Er gumun emañ kêriadennoù  La Dehesa, El Jinete, El Griego, Moriscote, La Navazuela, La Noguera, Royo-Odrea, Las Hoyas, La Sarguilla, El Villarejo hag El Pozuelo.
Peñascosa

**Peñascosa** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.

### Poblañs
421 a dud zo o chom enni.
Bottle of Wine

***Bottle of Wine*** ("Boutailhad gwin") zo ur ganaouenn saoznek gant ar c'haner stadunanat Tom Paxton.

## Enrolladennoù
*1964 : Judy Collins, en albom  *The Judy Collins Concert*
*1965 : Tom Paxton, en albom  *Ain't That News!* • The Kingston Trio, en albom 'Stay Awhile'
*1967 : Jimmy Gilmer & The Fireballs
*1968 : Joe Brown
*1970 : Sweeney's Men hag ar  Capitol Showband
*1973 : Doc Watson ha  Merle Watson
*1978 : Bamses Venner e daneg en o albom *B & V*, dindan an titl *Fuld Som En Gris* ("Mezv evel ur pemoc'h").

## Notennoù
Palacios

**Palacios** (*palezioù*) zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun. Un anv-tud eo ivez.

## Lec'hioù
; e Proviñs Albacete 
*Villapalacios

; e Proviñs Ávila 
*Palacios de Goda

; e Proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha  ha León
*Palacios de la Sierra 
*Palacios de Riopisuerga 

;e Proviñs León, e rannvro emren Kastilha  ha León
*Palacios de la Valduerna 
*Palacios del Sil

;e Proviñs Salamanca
*Palacios del  Arzobispo 
*Palaciosrubios

;e Proviñs Sevilla
:Los Palacios y Villafranca 

## Tud
* Catalina Palacios, aktourez chileat.
* Ernesto Palacios de la Prida, c'hoarier echedoù spagnol
* Pablo Palacios, melldroader eus Ecuador
* Sebastián Palacios, melldroader eus Arc'hantina
Kampionad belarusat an echedoù

**Kampionad belarusat an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Belarus. Aozet e vez abaoe 1924 .  Abaoe 1928 e vez aozet kampionad ar maouezi.
## Kampioned

## Kampionezed

## Yaouankizoù (edan 20 vloaz)
:

## Kampioned an echedoù dre lizher

## Levrlennadur
* Gaige, Jeremy. *Chess Personalia, A Biobibliography*. McFarland, 1987 

## Liammoù diavaez
* ''Complete list of the men's championship (1924-2008)''
* ''Complete list of the women's championship (1928-2007)''
*RUSBASE, part V, 1919–1937 and 1991–1994
*RUSBASE, part IV, 1938–1960
*RUSBASE, part III, 1961–1969 and 1985–1990
*RUSBASE, part II, 1970–1984
*The Week in Chess: 1999, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2012
*FIDE: 2002 men, 2009 men, 2010 men , 2013 men, 2013 women
*ChessBase: 2011
*chessblog.com: 2014
*Chessdom: 2015
*Short biography of Sergei Azarov, 2001 and 2002 winner 

## Notennoù
La Granja

**La Granja** (*an atant*, *ar vereuri*) zo anv meur a lec'h  hag a gumun e Spagn.

## Granja
*Granja de Moreruela,  e proviñs Zamora.
*Granja de Rocamora, e proviñs Alacant;
*Granja de Torrehermosa, e proviñs Badajoz.

## La Granja
* La Granja (Cáceres), e proviñs Cáceres
* La Granja d'Escarp, e proviñs Lleida;
* La Granja de San Ildefonso, pe *La Granja*, pe *San Ildefonso*, e proviñs Segovia
** enni kêriadenn *La Granja*
** ha Palez La Granja de San Ildefonso
Oliva

**Oliva** (*[[olivezenn]]* e brezhoneg) zo anv meur a dra.

## Lec'hioù

* Oliva, pennlec'h an departamant Tercero Arriba, en proviñs Córdoba (Arc'hantina).

* Oliva Gessi, e  proviñs Pavia, e Lombardia.

* Oliva, e Kumuniezh València 
* La Oliva, e proviñs Las Palmas 
* Oliva de la Frontera, e proviñs Badajoz
* Oliva de Mérida, e proviñs Badajoz
* Oliva de Plasencia, e proviñs Cáceres

## Tud
* Oliva Brescia merzherez † 138
* Oliva Palermo, ganet e Palermo e 448, marvet e Tunis e 463, merzherez kristen
*Oliva Sabuco (1562-1646), skrivagnerez spagnol

## Pennadoù kar
*Olivenza
*Olivia
Alcaraz

**Alcaraz** zo un anv-lec'h spagnolek.

* Villa Alcaraz, kumun en Entre Ríos 

* Alcaraz e proviñs Albacete
* Alcaracejos, e proviñs Córdoba (Spagn)
* Ar Sierra de Alcaraz, menezioù
Quintanar

**Quintanar** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù
; kumunioù
* Quintanar de la Orden, e proviñs Toledo
* Quintanar de la Sierra, e proviñs Burgos
* Quintanar del Rey, e proviñs Cuenca

;kêriadennig
* Quintanar de Rioja, e Villarta-Quintana e proviñs La Rioja

;menezieg
* Sierra del Quintanar, e proviñs Segovia

## Tud
*Luis Quintanar (1772-1837), soudard ha politiker mec'hikan

## Pennad kar
*Quintana
Arenas

**Arenas** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a zen.

## Lec'hioù
* Arenas (Málaga), e proviñs Málaga
* Arenas de Iguña, e Kantabria
* Arenas del Rey, e proviñs Granada
* Arenas de San Juan, e proviñs Ciudad Real
* Arenas de San Pedro, e proviñs Ávila
* Valdearenas

## Tud
*Antonio Arenas (1808-1891), politiker perouat
*Gilbert Arenas (1982), c'hoarier basket-ball stadunanat
*Libis Arenas (1987), melldroader eus Kolombia
*Reinaldo Arenas (1943-1990), skrivagner eus Kuba

## Pennad kar
*Arena
Calatrava

**Calatrava**  zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù
* Calatrava La Vieja, kêr savet gant an Arabed, a roas hec'h anv da veur a lec'h 
* Calatrava La Nueva, kreñvlec'h a orin kristen 

; e proviñs Ciudad Real :  
* Campo de Calatrava, komark er broviñs, ha kêr Almagro ar pennlec'h anezhañ, hag ennañ ar c'humunioù-mañ :
**Alcolea de Calatrava
**Argamasilla de Calatrava
**Ballesteros de Calatrava
**Bolaños de Calatrava
**Calzada de Calatrava
**Cañada de Calatrava
**Caracuel de Calatrava
**Carrión de Calatrava
**Corral de Calatrava
**Granátula de Calatrava
**Los Pozuelos de Calatrava
**Moral de Calatrava
**Pozuelo de Calatrava
**San Lorenzo de Calatrava
**Torralba de Calatrava
**Valenzuela de Calatrava
**Villamayor de Calatrava

; e proviñs Jaén.
* Higuera de Calatrava
* Santiago de Calatrava

## Tud
* Santiago Calatrava, tisavour spagnol
* Los Hermanos Calatrava, fentigellerien  
* José María Calatrava, politikour

## Traoù all
* Urzh Calatrava, urzh soudardel spagnol.
* Colegio de Calatrava (Salamanca), skol savet en Salamanca gant an urzh soudardel
Kampionad kroatiat an echedoù

**Kampionad kroatiat an echedoù** eo  kampionad an echedoù e Kroatia. E 1940 e voe graet evit ar wech kentañ. 
E 1992 e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet ar c’hampionad yougoslaviat ken. Graet e vez kampionadoù broadel er stadoù nevez :  Bosnia ha Herzegovina, Makedonia, Slovenia ha Republik Kevreadel Yougoslavia, hag, en dibenn e voe savet ar stad montenegrat, dispartiet diouzh Serbia. 
### 1940 – 1989

## Abaoe 1992

## Pennadoù kar
* Kampionad bosniat an echedoù
* Kampionad makedonian an echedoù
* Kampionad montenegrat an echedoù
* Kampionad serb an echedoù
* Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù
* Kampionad slovenat an echedoù
* Kampionad yougoslaviat an echedoù
## Notennoù

* *[[The Week in Chess]]* by Mark Crowther: 1995, 1998), 2000, 2000 playoff, 2001, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007
*FIDE: 2008, 2008 playoff, 2009, 2009 playoff, 2011, 2012 women, 2013 women
*Croatian Chess Federation: list of winners 1992-2011 (men), list of women's champions 1992-2006, 2012 men
*Some biographies of Croatian players

## Liammoù diavaez
Castellanos

**Castellanos** zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
* Castellanos de Castro, kumun e proviñs Burgos, e Spagn
* Castellanos de Moriscos, kumun e proviñs Salamanca
* Castellanos de Villiquera, kumun e proviñs Salamanca
* Castellanos de Zapardiel, kumun e proviñs Ávila

* Departamant Castellanos, departamant e proviñs Santa Fe, en Arc'hantina

## Tud
* Evencio Castellanos (1915-1984), pianoour ha sonaozour eus Venezuela
* Leonardo Castellanos y Castellanos (1862-1912), eskob mec'hikan, gwenvidig katolik
* Nicholas Castellanos (1992-), c'hoarier base-ball
* Rosario Castellanos (1925-1974), skrivagnerez eus Mec'hiko
* Valentín Castellanos (1998-), melldroader eus Arc'hantina
Pedrajas de San Esteban

**Pedrajas de San Esteban** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Valladolid, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Herrera

**Herrera** zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
* Herrera (Sevilla), e Proviñs Sevilla
* Herrera de Alcántara, e Proviñs Cáceres
* Herrera del Duque, e Proviñs Badajoz
* Herrera de los Navarros, e Proviñs Zaragoza, en  Aragón
* Herrera de Soria,  e Proviñs Soria, e Kastilha ha León
* Herrera de Duero, e Proviñs Valladolid
* Herrera de Pisuerga, e Proviñs Palencia
* Herrera de Valdecañas, e Proviñs Palencia
* La Herrera, e Proviñs Albacete, e  Kastilha-La Mancha

* Proviñs Herrera, unan eus proviñsoù Panama

## Tud
* Alfonso Herrera, kaner hag aktor eus Mec'hiko
* Ander Herrera, melldroader euskarat
* Helenio Herrera, mlldroader eus Arc'hantina
* Heriberto Herrera, melldroader eus Paraguay
* Lola Herrera, aktorez spagnol
* Luis Herrera, marc'hhouarner eus Kolombia
* Luís Herrera Campíns, politiker eus Venezuela
* Enrique Olaya Herrera, prezidant Kolombia etre 1930 ha 1934

## Pennadoù kar
*Herrero
*Herreros
*Herreria
Pinilla

**Pinilla** zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh. 

## Lec'hioù
; e proviñs Burgos
* Pinilla de los Barruecos
* Pinilla de los Moros
* Pinilla Trasmonte

; e proviñs Guadalajara
* Pinilla de Jadraque
* Pinilla de Molina

; e proviñs Zamora
* Pinilla de Toro

## Tud
*Antonio Pinilla, melldroader spagnol
*Gustavo Rojas Pinilla (1900–1975), jeneral ha politiker kolombian
*Mauricio Pinilla, melldroader eus Chile

## Pennadoù kar
*Pineda
*Pinar
*Pino
Avellaneda

**Avellaneda** (*kelvezeg*) zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù

* Avellaneda (Buenos Aires)
* Avellaneda (Santa Fe)
* Departamant Avellaneda, e proviñs Río Negro
* Departamant Avellaneda, e proviñs Santiago del Estero

* Avellaneda (Ávila)
* Alcubilla de Avellaneda, e proviñs Sória

## Tud
* Alonso Fernández de Avellaneda, skrivagner spagnol
* Nicolás Avellaneda (1837-1885), politiker arc'hantinat
Tugdual Carluer

**Tugdual Carluer** zo kazetenner e Radio Kreiz Breizh ha troer brezhonek.

Bet eo o labourat evit Ofis ar Brezhoneg.

Skrivet en deus pennadoù evit ar gelaouenn *[[Pages de Bretagne]]*.

## Oberennoù
* 2007 : *Commune de Landudec, étude normative des toponymes*, Ofis ar Brezhoneg.
* 2007 : *Commune de Plozévet, étude normative des toponymes*, Ofis ar Brezhoneg.
* 2009 (a-gevret gant Yannig Madec) : *Commune de Plouhinec, étude normative des toponymes*, Ofis ar Brezhoneg.

## Troidigezhioù
*2023 : Inès Léraud, Pierre Van Hove ha Mathilda, *Bezhin glas, an istor difennet*, An Amzer 

## Notennoù
Alaminos

**Alaminos** zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù

*Alaminos en La Laguna
*Alaminos en Pangasinán

*Alaminos (Guadalajara) e Proviñs Guadalajara

## Tud
*Antón de Alaminos, ergerzher spagnol, sturier gant Cristóbal Colón e-kerzh e bevare beaj da Amerika
*Juan Alaminos y Vivar, gouarnour Filipinez ha jeneral spagnol
Malpartida

**Malpartida** zo un anv-lec'h spagnolek a gaver en Extremadura dreist-holl.

### 
;Kumunioù
* Malpartida (Salamanca), e proviñs Salamanca
* Malpartida de Corneja, e proviñs Ávila

-en Extremadura: 
* Malpartida de Cáceres, e proviñs Cáceres
* Malpartida de Plasencia, e proviñs Cáceres
* Malpartida de la Serena, e proviñs Badajoz

### 
* Malpartida (Almeida), parrez e kumun Almeida
Mirlec'h La Serena

**Mirlec'h La Serena** zo ur mirlec'h dour e proviñs Badajoz war ar stêr Zújar. Eil brasañ mirlec'h dour al ledenez eo, war-lerc'h hini Alqueva e Portugal, hag an trede brasañ  en Europa.
Kampionad chilean an echedoù

**Kampionad chilean an echedoù** eo kampionad broadel an echedoù e Chile. Aozet e vez gant ar** Federacion Nacional de Ajedrez de Chile** (FENAC - *Kevre broadel chilean an echedoù*). Abaoe 2010 e vez aozet kampionad ar maouezi. Etre 2004 ha 2008 e voe aozet kampionadoù gant ar *Federación Deportiva de Ajedrez de Chile* (FEDAC - *Kevre sportel chilean an echedoù*) ivez.

## Kampioned

## Kampionezed

## Kampioned echedoù dre lizher
# Osvaldo Latorre Astudillo (1966-1968)
# Aldo Colombo (1971-1972)
# Roberto Aravire Flores (1976-1977)
# Ives Arancibia Morales (2007-2008) 

## Notennoù

## Liamm diavaez
*  ''Federación Nacional de Ajedrez de Chile'' - Kevre broadel echedoù Chile
Karoline von Nassau-Saarbrücken

**Karoline von Nassau-Saarbrücken** (1704-1774) a oa  dugez Pfalz-Zweibrücken dre hec'h eured da Christian III von Pfalz-Zweibrücken.

## Buhez

Merc'h e oa  Karoline von Nassau-Saarbrücken d'ar c'hont Ludwig Kraft von Nassau-Saarbrücken (1663–1713) ha d'ar gontez Philippine Henriette von Hohenlohe-Langenburg (1679–1751).

## Eured ha bugale
D'an 21 a viz Gwengolo  1719, da 15 vloaz,  e voe dimezet Karoline da Christian III von Pfalz-Zweibrücken, 29 bloaz. 

Pevar bugel o doe: 
* Karoline Henriette Christine (1721–1774), lesanvet *die große Landgräfin*; dimezet da  Ludwig IX von Hessen-Darmstadt
* Christian IV von Pfalz-Zweibrücken (1722–1775), Pfalzgraf ha dug  Pfalz-Zweibrücken
* Friedrich Michael (1724–1767), Pfalzgraf  Pfalz-Birkenfeld
* Christiane Henriette von Pfalz-Zweibrücken (1725–1816), Pfalzgräfin von Pfalz-Birkenfeld-Bischweiler
Villarta

**Villarta** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

* Villarta (Cuenca), e proviñs Cuenca, e Kastilha-La Mancha.
* Villarta de San Juan, e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
* Villarta-Quintana, e La Rioja.

## Pennad kar
* Villar
Splann !

**Splann !** zo ur media dizalc'h paeroniet gant Disclose. Ur gevredigezh mod lezenn 1901 eo, he fal dezhi kas enklaskoù-kazetenniñ da benn evit an dud e Breizh hag er bed, e galleg ha brezhoneg. E Bro-Dreger, e Gwengamp, eo staliet.

## Izili
* Inès Léraud
* Morgan Large
* Alain Goutal
* Juliette Cabaço Roger
* Faustine Sternberg

## Liamm diavaez
*  

## Notennoù ha daveoù
Castellar

**Castellar** zo un anv-lec'h e meur a vro.

 
*Castellar (Cuneo), pe Castelar en okitaneg, a oa ur gumun gwechall, stag ouzh kumun Saluzzo bremañ
*Castellar Guidobono, ur gumun e proviñs Alessandria, e Piemont

;kumunioù : 
*Castellar (Jaén), e proviñs Jaén, en Andalouzia
*Castellar de la Frontera, e proviñs Cádiz
*Castellar de la Muela, e proviñs Guadalajara, e Kastilha-La Mancha
*Castellar de Santiago, e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha
*Castellar de la Ribera, e proviñs Lleida, e Katalonia
*Castellar de n'Hug,  e proviñs Barcelona
*Castellar del Riu, e proviñs Barcelona
*Castellar del Vallès,  e proviñs Barcelona
*El Castellar,  e proviñs Teruel

*Castellar (Alpes-Maritimes), pe Castelar en okitaneg, kumun e departamant Alpes-Maritimes
Villarmayor

**Villarmayor** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun e Spagn.

* Villarmayor (Salamanca)
* *Villarmayor*, anv spagnolek Vilarmaior, e Galiza

## Pennad kar
* Villamayor
Kampionad kanadian an echedoù

**Kampionad kanadian an echedoù** eo  kampionad broadel an echedoù e Kanada. Aozet e vez abaoe 1872 .  Abaoe 1975 e vez aozet kampionad ar maouezi. 
## Kampioned abaoe 1872
*1872 : ne voe ket kaset da-benn.
*1873 : Albert Ensor
*1874 : William Hicks
*1875 : George Jackson
*1876 : Edward Sanderson
*1877 : Henry Howe
*1878 : Jacob Ascher
*1879 : Edwin Pope
*1881 : Joseph Shaw
*1882 : Edward Sanderson
*1883 : Jacob Ascher, Henry Howe
*1884 : Francois-Xavier Lambert
*1886 : Nicholas MacLeod
*1887 : George Barry dirampoiñ
*1888 : Nicholas MacLeod dirampoiñ
*1889 : Richard Fleming dirampoiñ
*1890 : Robert Short
*1891 : A. Thomas Davison
*1892 : William Boultbee
*1893 : James Narraway
*1894 : A. Thomas Davison
*1897 : James Narraway
*1898 : James Narraway
*1899 : Magnus Smith
*1904 : Magnus Smith
*1906 : Magnus Smith
*1908 : Joseph Sawyer
*1910 : John Morrison
*1913 : John Morrison *
*1920 : Sydney Gale dirampoiñ
*1922 : John Morrison
*1924 : John Morrison
*1926 : John Morrison
*1927 : Maurice Fox
*1929 : Maurice Fox
*1931 : Maurice Fox dirampoiñ
*1932 : Maurice Fox
*1933 : Robert Martin
*1934 : John Belson
*1935 : Maurice Fox
*1936 : Boris Blumin
*1937 : Boris Blumin
*1938 : Maurice Fox
*1940 : Maurice Fox
*1941 : Daniel Yanofsky
*1943 : Daniel Yanofsky
*1945 : Daniel Yanofsky, Frank Yerhoff
*1946 : John Belson
*1947 : Daniel Yanofsky
*1949 : Maurice Fox
*1951 : Povilas Vaitonis
*1953 : Frank Anderson, Daniel Yanofsky
*1955 : Frank Anderson
*1957 : Povilas Vaitonis
*1959 : Daniel Yanofsky
*1961 : Lionel Joyner
*1963 : Daniel Yanofsky
*1965 : Daniel Yanofsky
*1969 : Duncan Suttles dirampoiñ
*1972 : Peter Biyiasas
*1975 : Peter Biyiasas
*1978 : Jean Hebert
*1981 : Igor V. Ivanov
*1984 : Kevin Spraggett
*1985 : Raymond Stone dirampoiñ
*1986 : Igor V. Ivanov, Kevin Spraggett
*1987 : Igor V. Ivanov
*1989 : Kevin Spraggett
*1991 : Lawrence Day
*1992 : Alexandre Le Siège
*1994 : Kevin Spraggett
*1995 : Ron Livshits dirampoiñ
*1996 : Kevin Spraggett
*1999 : Alexandre Le Siège
*2001 : Alexandre Le Siège dirampoiñ
*2002 : Pascal Charbonneau dirampoiñ
*2004 : Pascal Charbonneau dirampoiñ
*2006 : Igor Zugic
*2007 : Nikolay Noritsyn dirampoiñ
*2009 : Jean Hebert 
*2011 : Bator Sambuev dirampoiñ 
*2012 : Bator Sambuev
*2015 : Tomas Krnan dirampoiñ
*2017 : Bator Sambuev dirampoiñ
*2019 : Evgeny Bareev
*2022 : Yuanchen Zhang
*2023 : NikolaynNoritsyn
*2024 : Shiyam Thavandiran

## Kampionad ar maouezi
*1975 : Smilja Vujosevic
*1978 : Nava Starr
*1981 : Nava Starr
*1984 : Nava Starr
*1986 : Nava Starr
*1989 : Nava Starr
*1991 : Nava Starr 
*1995 : Nava Starr 
*1996 : Johanne Charest
*2001 : Nava Starr 
*2004 : Dinara Khaziyeva
*2006 : Natalia Khoudgarian 
*2007 : Natalia Khoudgarian
*2009 : Dina Kagramanov
*2011 : Natalia Khoudgarian
*2012 : Natalia Khoudgarian
*2016 : Qiyu Zhou
*2018 : Maili-Jade Ouellet
*2022 : Maili-Jade Quellet
*2024 : Maili-Jade Quellet

## Notennoù ha dave

## Liamm diavaez
*  Roll an drec’hourien 1873–2015
Teñzor Run ar Gov

**Teñzor Run ar Gov** zo un danevell vrezhonek gant Fañch Peru, embannet en ul levr e 1988 gant Skol Vreizh.

Da gentañ e oa bet embannet a dammoù e Pobl Vreizh e 1987-1988. Embannet e voe al levr  gant tresadennoù diwar zorn Ifig Troadeg e 1988.
Adembannet e voe e 2014.
Camino

**Camino** zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek.

;Kumunioù
*Camino (Italia), e Proviñs Alessandria
*Camino al Tagliamento, e Proviñs Udine

;Kumunioù
*Caminomorisco, e Proviñs Cáceres
*Bercianos del Real Camino, e Proviñs León
*Boadilla del Camino, e Proviñs Palencia
*Celada del Camino,  e proviñs Burgos
*Hornillos del Camino e proviñs Burgos

;Lec'hioù all
**Camino de Santiago*, anv spagnolek an hentoù pirc'hirinañ a gas da Santiago de Compostela, ha dezho meur a anv.

## Tud
* Charles Camino (1824-1888), [livouriezh|livour]] gall
* Paco Camino (1940—), *[[torero]]* spagnol.
Villasdardo

**Villasdardo** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León. E 2017 e oa 17 den enni o chom.

## An anv
*XIIIvet kantved : *Villares Sordo *
*XVvet kantved : *Villares Dardo *
Las Tres Villas

**Las Tres Villas** zo ur gumun  e Spagn, e proviñs Almería e komark  Los Filabres-Tabernas, en Andalouzia.
Butherich

**Butherich** pe ** Buthericus** (e latin),  aet da Anaon e 390,  a oa ur jeneral roman a orin c'hotek.

N'ouzer ket pegoulz e voe ganet. Dindan ren an impalaer Theodosius Iañ edo  Butherich o tiwall kêr Thessaloniki evel magister militum. 

E miz Even 390, hervez Sozomenos, an istorour roman kristen, en doa lakaet herzel ur bleiner karrigell brudet eus sirk Thessaloniki. Hennezh, un heñvelreizhad brudet, a oa bet harzet hervez ul lezenn nevez-embannet gant an impalaer, diwar-benn  "ar sioù dinatur", kastizet gant ar marv. Ar boblañs a oa en em savet gant ar gounnar a-enep an harzadennn.  Broudet e oa an an emsaverien kement gant an enebiezh ouzh ar C'hoted hag o c'hoant da harpañ ar sportour. Lazhet e oa bet Butherich gant an engroez tud er sirk. Theodosius, evel respont, a laoskas e soudarded, Goted anezho, da gastizañ ar boblañs. Ma voe neuze eus Lazhadeg Thessaloniki.
Olula

**Olula** zo anv div gumun e proviñs Almería, en Andalouzia, e Spagn : 

*Olula de Castro
*Olula del Río

## Pennad kar
* Uleila del Campo
Sozomenos

**Sozomenos** (400-war-dro 450), pe ** Salaminios Hermias Sozomenos**, a oa retour hag istorour kristen hag a skrive e gresianeg. Ganet e oa e Bethelea (a zo Bêt Laḥiyê hiriv, nepell diouzh Gaza en Palestina. Studiañ a reas ar gwir, e Beirout, moarvat, ha mont da avokad e Kergustentin.
Ariovistos

**Ariovistos** a oa ur German staliet e Galia hag a stourmas a-enep ar Romaned e-pad brezelioù Julius Caesar.

A orin tribok, pe suev, pe marcomann e oa. Atav, e orin german a zo kadarnaet gant an titl *Rex Germanorum* a voe roet dezhañ gant Caesar.

## Istor
Ne ouzer ket kalz traoù diwar-benn deroù buhez vilourel Ariovistos. Sur a-walc'h e vrezelas a-enep meuriadoù german all a-raok bout deuriet gant Galia.

Hervez Julius Caesar e oa Ariovistos penn ur c'hengevredadur Germaned,  Sueved anezho, a glaskas en em staliañ e Galia etre 75 ha 58 kent J.K. Daoust ma oa suevat e komze ar c'helteg, hag un anv keltiek a zouge:. *Ariovistos* a dalv : « an hini a wel da-bell ». Ne oa ket dianav ar bed roman dezhañ rak mont a reas da Roma. Eno e annezas e ti Marcus Mettius, nes da Gaesar. Hag anavout a rae Metellus Celer,a oa gouarnour an Narbonensis.
Ariovistos a oa liespriedad. Da gentañ e timezas gant ur Suevez e Galia,  ha goude gant c'hoar tiern an Noriked, war an Danav. 

Ar Sekwaned, ur meuriad kelt staliet e su Elzas hag e Franche-Comté, a zivizas  tuta Sueved evit diarbenn o enebour pennañ : meuriad an Aedui (kevreet gant ar Romaned). Etre 65 ha 62 kent J.K. ar c'hevread sekwan-ha-suev a drec'has an Aedi hag a gollas ar braz ag e varc'hegerezh ha lezel gouestlidi gant ar Sekwaned. Evel prof o harp e roas ar Sekwaned tiriadoù e su Elzas d'ar Sueviz.  

Goude kejañ gant Caesar hag a ginnigas dezhañ rannañ Galia etrezo o-daou (an norzh evit ar C'hermaned, ar su evit Roma), Ariovistos a voe trec'het gant ar Romaned d'ar 14 Gwengolo 58 kent J.-K., e traoñ ar Vogezoù. Gloazet e voe, met dont a reas a-benn da dec'hel en ur dreuziñ ar Roen, gant  marc'hegerien roman war e lerc'h. Repu a gavas e Germania, lec'h ma varvas e 54 kent J.K. 

## Notennoù
Almanzora (disheñvelout)

**Almanzora** a gaver en anvioù-lechioù e proviñs Almería, e Spagn.
*Almanzora, ur gêr.
*Armuña de Almanzora, ur gumun.
*Cuevas del Almanzora, ur gumun all.
*Valle del Almanzora, ur c'homark.
*Río Almanzora, ur stêr.
Armuña

**Armuña** zo un anv-lec'h spagnolek.

; kumunioù: 
* Armuña, e proviñs Segovia
* Armuña de Almanzora, e proviñs Almería
* Armuña de Tajuña, e proviñs Guadalajara

* La Armuña, komark e proviñs Salamanca
Sant Feliu

**Sant Feliu** zo un anv-lec'h katalanek, ha hini meur a lec'h.

;proviñs Barcelona:
* Sant Feliu de Codines	
* Sant Feliu de Llobregat
* Sant Feliu Sasserra

;proviñs Girona:
* Sant Feliu de Buixalleu
* Sant Feliu de Guíxols
* Sant Feliu de Pallerols

;Katalonia an Norzh:
* Sant Feliu d'Amunt, pe *Saint-Féliu-d'Amont* e galleg
* Sant Feliu d'Avall, pe *Saint-Féliu-d'Avall* e galleg

## Pennadoù kar
*San Felice
*San Felices
Thermidor

**Thermidor** a oa miz an amzer domm hervez an Deiziadur republikan gall.

## Pennadoù kar
* * [[Thermidor (Sardou)]] *
Thermidor (Sardou)

***Thermidor*** zo ur pezh-c'hoari gallek bet skrivet e 1890 gant Victorien Sardou (1831-1908 diwar-benn amzer ar spont dindan  Maximilien Robespierre ha c'hoariet e 1891. Dont a ra anv ar pezh eus unnekvet miz an deiziadur republikan gall.

## Istor
Kentañ ma voe c'hoariet a oa d'ar 24 a viz Genver 1891 gant ar strollad *Théâtre-Français*, anvet *[[Comédie-Française]]* ivez. An oberour e-unan en devoa treset an dilhadoù, ha graet e oant bet gant ar gemenerien Eugène Carpezat, Philippe Chaperon a-douez re all. Pa voe adc'hoariet, d'ar 26, e voe trouz ha reuz er sal gant ar Republikaned deredet da arvestiñ ouzh dichekadenn Sardou ouzh  Robespierre. Trouz ha gourdrouz a voe, ken e teuas ar boliserien da gas an engroez kuit. E penn an eneberien e oa ar c'hazetenner sokialour Prosper-Olivier Lissagaray hag ar c'hannad Eugène Baudin. Ar gouarnamant gall, dindan Sadi Carnot, a zifennas groñs na vije skoazellet gant arc'hant a-berzh ar Stad.

Trouz a voe graet gant kannaded ha tud vrudet eus an tu kleiz, evel Georges Clemenceau,  a wele Robespierre evel haroz meur an Dispac'h gall : *La Révolution c'est un bloc*, emezañ, ha ne oa netra fall da gavout en Dispac'h Gall.

Ne voe ket adc'hoariet *Thermidor* a-raok an dri a viz Meurzh 1896, en Théâtre de la Porte Saint-Martin e Pariz, hag adarre gant Benoît-Constant Coquelin.

## [[Keginerezh]]
Anvet eo bet e rekipe legestr Thermidor gant ar c'heginer Auguste Escoffier diwar anv ar pezh-c'hoari ; ul legestr kreienet gant ul lipig Thermidor aozet gant lipig bechamel, keuz rasklet, sezv, gwin gwenn, frondennoù ha kognag).

## Liammoù diavaez
*
Unnek

**Unnek** eo an niver ampar etre dek ha daouzek, skrivet **11** e [sifroù arabek]] ha **XI** gant sifroù roman (X "dek"+ I "unan").

Unnek c'hoarier a vez en ur skipailh mell-droad.
Gwilde-ar-Mor

**Gwilde-ar-Mor** (e brezhoneg), *Vildé-la-Marine* e galleg, zo ur gumun gozh eus Breizh, bet parrez eus eskopti Dol, stag ouzh Hirel abaoe 1794.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Lec'hanvadurezh
* Dont a ra an anv gallek eus an anv latin *Villa Dei*, kêr Doue.
## Istor

### 

* 1790: dont a reas da vezañ ur gumun.
* 18 Floréal II (7 a viz Mae 1794): staget e voe ar gumun ouzh Hirel.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 20 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv; unan anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Ur gward republikan a varvas e miz Genver 1951 en Haiphong er Vietnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Brezel Aljeria: daou soudard a varvas e 1959.
## Monumantoù ha traoù heverk

Hirel_(35)_Église_Saint-Louis.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Loeiz*, e Gwilde.
* Monumant ar re varv war vord ar mor, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Pennadoù kar
*Villedieu

## Notennoù ha daveoù
Va c'hatekiz krenn

***Va c'hatekiz krenn*** zo ur c'hatekiz brezhonek, un embannadur nevez eus *Katekiz [[eskopti Kemper ha Leon]]* (1939) evit prientiñ pask kentañ ar vugale oadet 9-12 vloaz.

Ul levr 112 pajenn ennañ eo, gant skeudennoù e liv, embannet e 1943 gant Tolra, embanner e Pariz.

## Liammoù diavaez
*''AbeBooks''
*''Livre rare book''
## Notennoù
Löwenstein-Wertheim

**Löwenstein-Wertheim** a oa ur gontelezh en Alamagn. 

## Tud
* Adelheid Sophie Amelie Louise Johanne Leopoldine von Löwenstein-Wertheim-Rosenberg (1831-1909), dimezet da Miguel II, roue Portugal.
The Scarlet Pimpernel

***The Scarlet Pimpernel*** ("Ar gleizh") zo ur romant saoznek savet gant ar varonez Orczy (1865-1947) e 1905, diwar he fezh-c'hoari savet e 1903 ; anv ar benndudenn eo ivez.

## Notennoù