open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vanini

**Vanini** zo un anv tiegezh italianek

*Lucilio Vanini 

## Lennegezh
* Vanina Vanini (Stendhal), un danevell gant ar skrivagner gallek Stendhal

## Film
* Vanina Vanini (film), ur film diwar an danevell, gant Roberto Rossellini

## Lec'hanvadurezh
* Vanini (Brazil)
Tad Medar

**Jacques Marie Dourmap**, **Tad Medar** e anv lean, ganet d'ar 7 a viz Here 1908 e Lannarvili, e-kreiz Bro-Leon ha marvet e Plerin d'an 3 a viz Mae 1988, a oa ur manac'h kabusin a zo bet ur skrivagner brezhonek ivez. 

## E vuhez
Goude e studioù e Lesneven hag e kloerdi Kemper ez eas da vanac'h. Meur a vloaz a dremenas e kouent Rosko. Pa oa eno e voe e penn Ar Vuhez Kristen, ur gelaouenn vrezhonek a badas betek dibenn an Eil brezel-bed. D'ar mare-se ivez e skrivas an Tad Medar levrioù evel *Fatima*, *Ar Werc'hez Vari* pe *Diwar C'hoarzin*. Er bloavezhioù 1960-1970 edo o chom en ur gouent e Gwengamp. 

E dibenn e vuhez, pa oa e korn-bro Sant-Brieg e savas daou levr all c'hoazh, *An Tri Aotrou* ha *Paotred an Ognon*. Mervel a reas e Plerin d'an 3 a viz Mae 1988.

## Red e vuhez

* 7 a viz Here 1908, ganet e Lanarvili.
* 29 a viz Gwengolo 1931. Lean er Mans.
* 26 a viz Mae 1934. Gouestladur belegïezh.
* 1934. Kregiñ a ra da brezegenniñ er misionoù parrez, retredoù ha pardonioù.
* Eus miz Mezheven da viz Gwengolo 1940. Person Loprevaler (asambles gant novised yaouank).
* Miz Meurzh 1946. Diazezadur kouant ar Gapusined e Gwengamp.
* 1948. Sekretour Kreizenn Bastorel ar Misionoù Diabarzh (CPMI). Misionoù e Breizh.
* 7 a viz Du 1958.Kenrener ar Greizenn (CPMI) gant an tad J-F Motte, an diazezour.
* Eus 1962 da 1965. Sekretour an aotrou Person e Koñsil pe Sened-Iliz Vatikan II.
* 1966-1970. Beajoù displegañ ar Sened-Iliz e Kanada.
* 1971-1978. Aluzenner Kelenndi an Itron-Varïa e Gwengamp.
* 1978-1988. Aluzenner Oaled Breuriezh Katolik ar re glañv e karter Sant-Laorañs e Plerin.
* 3 a viz Mae 1988. Marv an Tad Medar.

## Oberennoù
*Ar Werc'hez Vari hor Mamm, Ti-moulañ Bokle, Montroulez, 1937, in-8, 130 p.
**Fatima*, Ar Vuhez Kristen, Rosko, 1943
**Sant Fransez a Asiz, mignon ar vugale*, Ar Vuhez Kristen, 1942
**Kentelioù Santez Elizabed a Hongri (1207-1231),Ar Vuhez Kristen, Rosko, 1944.
**Diwar c'hoarzin*, Ar Vuhez Kristen, Rosko, 1945, skeudennaouet gant [[Langleiz]].
**An Aviel hervez sant Mazhe*, troet gant an Tad Medard, kabusin, ha [[Maodez Glanndour]], [[Studi hag Ober]], 1952, rummad "Ar Bibl Santel", moullet e Les Presses bretonnes e Sant Brieg, 96 p.
**An Tri Aotrou*, 1981.
**Paotred an Onion*, [[Emgleo Breiz]], 1986
**Istorioù beleien*, [[Al Liamm]], 1990.

== Kenlabour ==
Gwelout Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien, Lukian Raoul, Al Liamm, p. 90-91

== Diwar e benn ==

* *Père Médard, redites-nous encore'', association "Les Amis du Père Médard", 1996.
Joseph Vanini

**Joseph Vanini**, ganet en Enez Elba e 1810 – marvet e Cannes e 1866, a zo bet ur jeneral gall a orin italian, bet sklav e Tunizia ha lesanvet Yousouf.

## Pennad kar
*Vanini
Trainspotting (romant)

***Trainspotting*** zo ur romant bet skrivet gant Irvine Welsh e 1993.Embannet eo bet gant Martin Secker&Warburg Ltd. E romant kentañ eo, hag ennañ e kont buhez ur strollad tud yaouank eus Leith (Dunedin) hag a gas lod brasañ o amzer o kemer heroin. Dindan stumm pennadoù berr eo skrivet, hag e kejer ivez gant mignoned an harozed. An holl dudennoù a zo tapet gant un dra bennak, heroin pe traoù all. An darvoudoù kontet er romant a c'hoarvez etre kreiz ha dibenn ar bloavezhioù 1980. Lakaet eo bet ar romant da film gant Danny Boyle e 1996.

E luc'haj Dunedin emañ ar skrid.

## Tudennoù pennañ
* **Mark "Rent Boy"/"Rents" Renton** : an haroz (pe kentoc 'h an enep-haroz) eo, an hini yac'hañ ha speredekañ eus ar strollad. Heroin a dap a-benn pellaat diouzh ar gevredigezh.
* **Simon "Sick Boy" Williamson** : ur mignon a-gozh da Renton. Ur paotr a blij dezhañ merc'heta eo, ha plijet-bras eo ivez gant Sean Connery. Ur sell uhel warnañ e-unan en deus.
* **Daniel "Spud" Murphy** : an hini jentilañ er strollad eo. N'eo ket gwall speredek, met an holl re all a gar hag a warez anezhañ.
* **Francis "Franco" Begbie** : un den feuls eo, evañ a ra kalz, amfetamin a gemer, met ne gemer ket heroin.
* **Davie Mitchell** : an hini a zon e diavaez ar strollad : ne gemer tamm dramm ebet, skolveuriet eo bet. Kemm a zo en e vuhez pa zizolo en deus tapet ar SIDA.
* **Tommy Laurence** : mignon da Renton abaoe o yaouankiz. Ne gemer tamm heroin ebet, met evañ a ra, speed a gemer ivez, ha dedennet-bras eo gant ar vell-droad hag Iggy Pop. Ur wech dispartiet diouzh e vignonez e stag gant an heroin, hag e dibenn ar romant en deus ar SIDA.

## Dodennoù pennañ
Welsh a laka ar gaoz war identelezh Skos, hag implij an dramm eo tem pennañ ar romant. Welsh ne ro tamm kentel ebet war ar poent-se : e dibenn ar romant e vez trubardet holl e vignoned gant Renton, hag ez a kuit da Amsterdam, en ur gas gantañ an hol argant o deus dastumet goude bezañ gwerzhet ur bern dramm.
Anv a zo ivez eus an arzourien o deus levezonet Welsh hag e zoare da skrivañ : David Bowie, The Velvet Underground, Joy Division, The Pogues, Lou Reed, Frank Zappa pe c'hoazh The Smiths. Anv an dudenn anvet Mother Superior a zeu eus ar ganaouenn Happiness Is A Warm Gun, gant The Beatles.

## Levrlennadur
*Irvine Welsh (1993), *Trainspotting*, Vintage, 2008, ISBN 978-0-09-946589-8 
**Trainspotting*, Points, 2013, ISBN 978-2-7578-1280-8 

## Gwelout ivez
*Trainspotting

## Liamm diavez
* Irvine Welsh o kaozeal diwar-benn Trainspotting war BBC World Book Club
John King

**John King** (ganet e 1960 e Slough, Berkshire) a zo ur skrivagner saoz. Lod brasañ e skridoù a zo diwar-benn ar sevenadur *lad* e diabarzh ar Rouantelezh-Unanet, pe en diavaez. E romant kentañ, *[[The Football Factory (romant)|The Football Factory]]* e ditl, a zo bet lakaet da film gant Nick Love. Hiziv an deiz e ra war-dro *London Books*, un ti-embann hag a embann en-dro lennegezh klasel. Bed an hooliganed, hini ar vell-droad, hag ivez ar sonerezh punk eo an temoù a gaver stank en e oberenn.

## E oberenn
# *The Special Ones* (2007) ISBN 978-0955185106
# *Skinheads* (2006) ISBN 978-0224064477
# *The Prison House* (2004) ISBN 978-0224064484
# *White Trash* (2001) ISBN 978-0224060493
# *Human Punk* (2000) ISBN 978-0224060486
# *England Away* (1999) ISBN 978-0099739616
# *Headhunters* (1998) ISBN 978-0099739517
# *The Football Factory* (1997) ISBN 978-0099731917

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*John King e lec'hienn London Boosk
*Atersadenn John King e lec'hienn 3:AM
Kontez Rohan-Chabot

**Béatrice Le Cardinal de Kernier**, anavezetoc'h evel *Kontez Rohan-Chabot*, ganet e Nant-Izeg e 1910 ha marvet en Entraven e 1991, zo bet ivez ur skrivagnerez vrezhonek. War-dro 1928, da 18 vloaz bennak, e krogas da zeskiñ brezhoneg. Dimeziñ a reas d'ar c'hont Rohan-Chabot e 1935, ha c'hwec'h bugel he doe. Peurvuiañ e veze o chom e kastell *Bonnefontaine* en Entraven, ha dezhi meur a di e Roazhon. Labouret he deus ivez e Pariz gant « Le Nid », ur c'hevredad a sikoure ar merc'hed tapet gant ar gasterezh. *Keranro* e oa hec'h anv-pluenn.

## Oberennoù
**Kevrin Kerbrug*
**Geriadur klotennoù*, Imbourc'h, 1982.
Etanol

An **etanol** pe **alkool etilek**, zo un alkool dezhañ an delun CH3-CH2-OH. Alies e vez anvet EtOH. Un dourenn diliv eo, a c'haller meskañ gant dour.
Gruyère (keuz)

**Gruyère** a reer eus ur c'heuz suis. Dont a ra anv ar c'heuz-se eus al lec'h ma vez fardet : pastell-vro Gruyère, e kanton Freiburg.
Er C'hwec'hkorn eo bet implijet ar ger gruyère e-pad pell a-benn envel forzh pe geuz e vefe, eus Bro-C'hall pe eus Suis. Hiziv an deiz, diwar ali Emglev Etrevroadel Stresa, e vez kaoz eus familh ar gruyère, enni meur a seurt fourmaj-laezh, evel Comté, Beaufort pe c'hoazh Jura.

Abaoe ar 26 a viz Gouere 2001 ez eus eus an anvadur orin kontrollet (AOK) evit ar c'heuz-se. Produet e vez e kantonioù suis : e hini Freiburg, hini Vaud, hini Neuchâtel, hini Jura, hag ivez e Courtelary, Neuveville hag e Moutier. Produet e vez ivez e meur a gumun evel Ferenbalm, Guggisberg, Mühleberg, Münchenwiler, Rüschegg ha Wahlern, an holl anezho o vezañ e-barzh kanton Bern. Un AOK a zo ivez evit a sell ouzh ar gruyère fardet e Bro-C'hall abaoe an 28 a viz Meurzh 2007.

## Istor
Anv a voe graet eus ar ger gruyère (skrivet *gruière*) evit ar wech kentañ er . Abaoe an henamzer avat e ouezer e veze fardet fourmaj druz e bro Freiburg. E-pad an  e teuas tud eus Freiburg d'en em staliañ e kanton Vaud hag e hini Valais, e Franche-Comté, er Jura hag e Savoia. Ganto e kasjont o gouiziegezh.

## Taolennadur
Ur seurt keuz klok diwar laezh buoc'h kriz, an toaz o vezañ gwasket ha poazhet. Kriz e chom al laezh, an toaz nemetken a vez poazhet. Ur wrac'hell gruyère a vez ront hag an diavaez anezhi a zo greunek, yac'h hag azgell. A-fet stumm e rank bezañ kempouez, ha bolzek e rank ar bord (anvet seulgenn) bezañ. Evit a sell ouzh ar vent e rank bezañ etre 9,5 ha 12 santimetr, etre 55 ha 65 km evit a sell ouzh an treuzkiz, hag ur pouez etre 25 ha 40 kg.
War-dro 400 litrad laezh a zo ezhomm a-benn fardañ ur wrac'hell 35 kg dezhi. Puraet e vez ar gruyère e-pad ur pennad etre 5 ha 12 miz. E-pad ar mare-se e vez troet ar gwrac'helloù, ha frotet e vezont gant dour sall. Daoust d'ar pezh a soñjer n'eus tamm toull ebet er gruyère, frailhet e c'hall bezañ memes tra.

## Pennad nes
* emmental, an hini gant an toulloù.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel (gruyere.com)
* Gruyère war lec'hienn Fromages de Suisse
Sikkim

**Sikkim** (सिक्किम e nepaleg) zo ur stad vihan eus Unaniezh India, er menezioù Himalaya. En-dro da Sikkim emañ Nepal er c'hornôg, Tibet en hanternoz ha Bhoutan er gevred. Er c'hreisteiz da Sikkim emañ stad Kornôg Bengal (India).

E 2005 e oa 594 056 a annezidi. Bez' eo Sikkim ar stad distankañ he foblañs e-touez holl stadoù India hag ar stad vihanañ eo ivez. Gangtok eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.

## Istor
Betek 1975 e oa Sikkim ur rouantelezh dizalc'h diouzh India ha kevreet ganti en un doare laosk. Er bloavezh-se e oa deuet da vezañ an eil stad warn-ugent eus Unaniezh India, goude ur referendom e-mesk an dud.

## Douaroniezh
Ouzh tor an Himalaya emañ Sikkim ha gant se ez eo diseurt-kenañ ar vro, eus janglennoù trovanel ar c'hreisteiz betek menezioù uhel an hanternoz. Kangchenjunga, trede menez uhelañ ar bed, zo e Sikkim.

## Yezhoù ha poblañs
Unnek yezh ofisiel a zo e Sikkim. En tu-hont d'an nepali, zo yezh ofisiel ar stad hag ar yezh eskemm, emañ ar bhutia, al lepcha, al limbu, an newari, ar rai, ar gurung, ar mangar, ar sherpa, an tamang hag ar sunwar. Desket e vez saozneg er skolioù ha graet e vez gantañ er skridoù stad ivez.

An hindouegezh hag ar voudaegezh (Vajrayana) eo ar relijionoù pennañ e-touez an dud.

## Notennoù
Odisha

**Odisha** pe **Orisa** (diwar an hindeg उड़ीसा *Orisa*; ଓଡ଼ିଶା *Odisha* en oriyeg, yezh an darn vuiañ er stad) zo unan eus stadoù Unaniezh India. En-dro dezhañ emañ Jharkhand en hanternoz, Kornôg Bengal er biz, Pleg-mor Bengal er reter, Andhra Pradesh er c'hreisteiz, ha Chhattisgarh er c'hornôg.

E-keñver poblañs ez eo an unnekvet stad vrasañ en India (36,7 milion a annezidi e 2001). Bhubaneswar eo kêr-benn Odisha ; kêr vrasañ ar stad eo ivez.

Krouet e oa bet stad Orisa d’ar 1añ a viz Ebrel 1936, en amzer ma oa un drevadenn saoz eus India c'hoazh. Kresket e voe he douaroù un tamm mat pa zeuas India da vezañ dizalc'h, e 1947. Abaoe avat eo bet digresket he gorread, pa oa bet krouet stad nevez Chhattisgarh, diwar he c'houst, e 2000. Cheñchet e voe anv ofisiel ar stad eus Orisa da Odisha e 2011.

Yezh ofisiel ar stad eo an oriyeg (pe *oriya*), yezh an darn vrasañ eus an dud enni (82,5 %) ; bihanniveroù a gomz yezhoù all evel hindeg (2,4 %), telougoueg (1,6 %) ha yezhoù all c'hoazh (yezhoù moundek, santaleg...).

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn gouarnamant Odisha
Giurtelecu Șimleului

{| 
**Giurtelecu Șimleului** (e roumaneg); **Somlyógyőrtelek** pe *Győrtelek* hepken en hungareg, zo ur gêr eus Roumania, e Treuzsilvania, e kontelezh Sălaj.
## Poblañs

## Emdroadur ar boblañs 1715-2002

## Anvioù tud
* Alexander Ratiu 
* Augustin Deac 

## Liammoù diavaez
 
*  https://web.archive.org/web/20151213160859/http://www.donau-archaeologie.de/doku.php/kataloge/grabkatalog/g/giurtelec
* http://www.mek.oszk.hu/04700/04750/html/293.html
* http://ro.wikisource.org/wiki/Legea_nr._2/1968,_republicat%C4%83_%C3%AEn_1981/Anexa_1_-_Jude%C5%A3ul_S%C4%83laj
* https://web.archive.org/web/20090201171531/http://harta.infoturism.ro/Romania/Salaj/harta_Salaj.php
* http://www.photomagazine.ro/galeriefoto/pic_detail.php?image=7228&categ=9
* https://web.archive.org/web/20160303210451/http://www.cimec.ro/scripts/Monumente/Culte/detaliu.asp?k=31123-1
* http://www.magazinsalajean.ro/index.php?cmd=article&artid=1925
Sedan

**Sedan** a c'hall bezañ un anv-lec'h hag un anv-den. 

## Lec'hioù
### Bro-C'hall
* Sedan (Bro-C'hall), ur gêr e departamant an Ardennes
**Emgann Sedan, d'an 2 a viz Gwengolo 1870
*** Sedantag, gouel alaman ma veze lidet an trec'h en emgann-se 
** CS Sedan Ardennes, kleub mell-droad kêr

### Aostralia
* Sedan (South Australia)

### Azerbaijan
* Sədan

### SUA
* Sedan, Indiana
* Sedan, Kansas
** Sedan Township, Chautauqua County, Kansas
* Sedan, Minnesota
* Sedan, West Virginia

## Tud
* Rolfe Sedan (1896-1982), aktor stadunanat
Keuz

**Ur seurt *'keuz** all a zo hag a vez debret: sellout ouzh [[Keuz (boued)]].''

**Keuz*' zo ur santad a zisplijadur a sav d'an den, hag a c'hall bout kreñv pe greñvoc'h, trist pe c'hwerv, abalamour d'un dra a zo bet graet, pe n'eo ket bet graet, pe a zo c'hoarvezet. 
 
==Krennlavar==
Keuz a-raok ne vez ket <br /> Keuz war-lerc'h ne dalv ket

==Kanaouennoù==
**Ha me 'm eus keuz d'am far...*
**Keuz am eus da Mari Vastrouilh'' 

## Pennadoù kar
*kerse
*mezh
Bazeleg

**Bazeleg** zo un anv-lec'h brezhonek, a gaver e lec'hanvadurezh Breizh-Uhel:

*Bazeleg-ar-Veineg e Kanton Entraven
*Bazeleg-an-Dezerzh e Kanton Louvigneg-an-Dezerzh
*Bazeleg-Hazhoù a zo bremañ e Hazhoù-Bazeleg

hag ivez:
*Noal-Bazeleg e Kanton Entraven
Kab (douaroniezh)

Ur **c'hab** , pe ur **beg-douar**, zo un tamm douar gant ar mor tro-zro nemet en un tu. E douaroniezh eo ar bae hag ar pleg-mor kontrol ar c'hab.

## Beg, kab ha ledenez
Ma klasker lakaat kemm etre ar c'hab hag ar beg-douar e vefe ar beg ur ger kaozeek. Brasoc'h vefe ur c'hab eget ur beg-douar ivez. Met pa vez bras-bras ar c'hab e lavarer ul ledenez anezhañ.

## Furmadur ar c'haboù
Furmet e voe a c'haboù a-vremañ pa voe stabilaet live ar mor e-pad marevezh ar Skorn-bras diwezhañ. Krignet e voe an takadoù tener eus an aodoù gant ar gwagennoù hag ar morredennoù, ha furmet e voe ar c'haboù gant an takadoù kaletoc'h. Kaboù zo a c'hall bezañ furmet gant gouelezennoù ivez, traezh ha dichaladur peurvuiañ, gouzedet eno gant ar morredennoù, er memes mod a furmadur an tomboloioù.

## Un nebeud kaboù brudet
* ar C'hab Horn e Chile
* Kab ar Spi Mat e Suafrika
* ar C'hab Fisterra e Galiza
* Beg ar Raz e Breizh
* Beg Tarifa e su Bro-Spagn
* ar C'hab Canaveral e Florida
* Cape Cod e Massachusetts

Kavet e vez an anv e broioù, kêrioù hag inizi zo ivez : bro ar C'hab Glas, kêr ar C'hab (Suafrika), en Afrika o-daou, pe c'hoazh enez ar C'hab Breton e Skos Nevez, ar broviñs kanadian.

## Pennadoù kar
*kab
* Ar C'hab (disheñvelout)
* gourenez

## Daveoù ha notennoù
Bartrez

**Bartrez** zo un anv-bihan brezhonek, implijet da dreiñ an anv gallek Bernadette ha meneget e meur a c'heriadur. Met n'eus roud ebet eus implij an anv en un doare ofisiel.

## Orin
Gallout a rafe an anv dont eus hini kumun Bartrès, a zo a-stok ouzh Lourdes, hag eno dres e voe savet ar santez anavezet evel Bernadette Soubirous; n'anavezer ket a zisplegadur all.

Meur a anv-lec'h zo bet lakaet da anv den en istor; da skouer, diwar anv ar santez Jeanne de Chantal eo deuet an anv-bihan gallek Chantal.

## Menegoù
* E Geriadur Vallée e 1931, er bajenn 64 / bernadette e-kichen an anv Bernadeta e kaver ar meneg kentañ eus *Bartrez*.

Menegoù all zo bet goude (adkemeret diwar skouer Vallée moarvat) e geriadurioù Roparz Hemon (embannet gant Al Liamm) : 
*en *[[Dictionnaire français breton]]* e 1974, 
*e *[[Dictionnaire breton français]]* e 1978 ha 1993.
*en *[[Dictionnaire breton français français breton ]]* e 2002, embannet gant An Here hag Al Liamm.

## Tud
*Bartrez Soubirous, ur santez eus an Iliz katolik.
*Bartrez Malgorn, bet prefedez Roazhon, anavezetoc'h evel Bernadette Malgorn.

## Pennadoù kar
*Bartrès
*Bernez
Beg

Ar **beg** a vez lavaret eus genoù al loened hag a-wechoù eus hini an dud. 

**Beg** a zo ur ger brezhonek hag a gaver ivez en un toullad mat a anvioù, ha dreist-holl
*en anvioù loened,
*en anvioù-lec'h.

## Loened
*Ur beg-bran zo ur vesklenn,
*Ur beg-hir a lârer ivez eus an delfin,
*Ur begeg zo ur pesk hag a vev er stêrioù.

## Douaroniezh
*ur beg-douar a zo ur c'hab

### Lec'hanvioù
*Beg ar Raz
*Beg ar Vann
*Beg-Meilh, e Fouenant

## Traoù all
### Binvioù
*beg-alc'hwez

### Korfadurezh
*Beg ar vronn

### Plant
*Beg-an-evn

## Pennadoù kar
*genoù
*genoù (korf)
Ras Nouadhibou

**Ras Nouadhibou** (**رأس نواذيبو**, distaget: *Raʾs Nuwāḏībū* en arabeg) zo ul ledenez pe ur beg-douar en arvor Afrika tost da Trovan ar C'hrank, anavezetoc'h evel Kab Gwenn, pe gentoc'h * [[Cap Blanc]] * e galleg pe *Cabo Blanco* e Spagnoleg .

## Istor
Kab Sant Visant

**Kab Sant Visant** pe **Beg Sant Visant**, e Portugaleg **Cabo de São Vicente** (), zo ur beg-douar e Portugal, ar beg merventañ eus Europa.

E parrez Sagres emañ, e kumun Vila do Bispo, en Algarve, 4 km er c'hornôg ha 3 km en hanternoz da Ponta de Sagres. Un tour-tan hag ur manati zo warnañ, hag ur c'hreñvlec'h kozh anvet Fortaleza de Sagres.

## Istor
Peulvanoù zo er c'hab, pezh a ziskouezfe en deus un istor relijiel gwall gozh. *Promontorium Sacrum* e oa anvet en amzer ar Romaned ha dediet d'an doue Saturnus.
En 779 e voe degaset di relegoù Visant Saragosa eus Valencia (Spagn).

Meur a emgann war vor zo bet dirak Kab Sant Visant, ha dreist-holl hini 1797 entre Spagn ha Breizh-Veur.

## Notennoù
Cap Blanc

**Cap Blanc** ( da lavarout eo *Kab Gwenn* e brezhoneg) zo un anv-lec'h gallek a gaver e-maez Bro-C'hall hag Europa:

* Cap Blanc e Tunizia ;
* Ras Nouadhibou, entre Maoritania ha Sahara ar C'hornôg, a oa ivez *Cap Blanc* da vare an trevadennerezh gall ;
* Cape Cod e Massachusetts, e SUA, a oa ivez *Cap Blanc* gwechall.
* *Cap-Blanc* zo ur c'harter eus kêr Kebek.

## E katalaneg
* Cap Blanc zo ur beg-douar e Mallorca, e kumun Llucmajor. 

## Pennadoù kar
*Cabo Blanco
*Cabo Verde
Cap

**Cap** zo ur ger gallek, a orin okitanek, deuet diwar ar ger latin *caput* (penn), a gaver stank el lec'hanvadurezh.

## A bep seurt
**Cap Vert*, stumm gallekaet an anv portugalek Cabo Verde

## 
* Cap Sizun, anv gallek Ar C'hab
* Cap Caval, anv all ar Vro Vigoudenn

## 
*Cap Blanc-Nez ha Cap Gris-Nez, e Pikardi
*Cap Ferrat
*Cap Ferret 
*Cap d'Antibes 
*Cap d'Ail 
*Cap Croisette 
*Cap Corse 
*Cap de la Hague
*Cap Nègre

## [[Antilhez]]
* Cap-Haïtien, ur gêr en Haiti
* Cap Point e Santez-Lusia

#### 
* Cap Blanc, e Kebek
* *Cap Enragé*, pe Cape Enrage en e stumm saoznegaet, ur c'hap e Brunswick-Nevez

## Tud
* *Cap* e saozneg pe *Caff* e kembraeg zo ur roue mojennel eus ar Vrezhoned.
Longuenesse

**Longuenesse** a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint-Quentin*,  kantved.
* Feunteun *Saint-Quentin*
* Dismantroù ur peniti bet savet e 1298.
### Bered ar C'hommonwealth: ''Longuenesse (Saint-Omer) Souvenir Cemetery''

Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Pennkarter al luioù eus ar Rouantelezh-Unanet er c'hevandir e oa Saint-Omer adalek miz Here 1914 betek miz Meurzh 1916. Meur a ospital hag a *Clearing-Station* a oa diazezet e Saint-Omer. Taget e voe ar gêr gant an aerlu alaman e mizioù Du 1917 ha Mae 1918, pezh a lazhas kalz a dud. Pemp soudard bet barnet da varv ha fuzuilhet a zo douaret er vered: pevar anezhe, unan eus Kanada ha tri eus ar Rouantelezh-Unanet evit bout dizetet, an hini all, eus ar Rouantelezh-Unanet, evit bout nac'het sentiñ 
.

## Melestradurezh
## Tud
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs  1793-2006


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:12700
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2007 text:2007
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 333
  bar:1800 from:0 till: 383
  bar:1806 from:0 till: 376
  bar:1821 from:0 till: 466
  bar:1831 from:0 till: 570
  bar:1836 from:0 till: 621
  bar:1841 from:0 till: 672
  bar:1846 from:0 till: 701
  bar:1851 from:0 till: 722
  bar:1856 from:0 till: 730
  bar:1861 from:0 till: 812
  bar:1866 from:0 till: 900
  bar:1872 from:0 till: 927
  bar:1876 from:0 till: 978
  bar:1881 from:0 till: 1011
  bar:1886 from:0 till: 1104
  bar:1891 from:0 till: 1119
  bar:1896 from:0 till: 1205
  bar:1901 from:0 till: 1227
  bar:1906 from:0 till: 1111
  bar:1911 from:0 till: 1151
  bar:1921 from:0 till: 1342
  bar:1926 from:0 till: 1366
  bar:1931 from:0 till: 1311
  bar:1936 from:0 till: 1513
  bar:1946 from:0 till: 1706
  bar:1954 from:0 till: 2245
  bar:1962 from:0 till: 3623
  bar:1968 from:0 till: 4794
  bar:1975 from:0 till: 9397
  bar:1982 from:0 till: 11970
  bar:1990 from:0 till: 12604
  bar:1999 from:0 till: 12518
  bar:2007 from:0 till: 11372



## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Aonyx

Ur genad eus kerentiad ar mustelideged eo ***Aonyx***.

## Spesadoù
3 spesad dourgon a zo er genad-mañ :
* ki-dour Kongo (*Aonyx congicus*)
* ki-dour ar C'hap (*Aonyx capensis*)
* ki-dour korr (*Aonyx cinerea*)
Einion ap Gwgon

Ur barzh lez eus Rouantelezh Gwynedd e oa **Einion ap Gwgon** (pe **Einion ap Gwgan**) (war-dro 1215).

Marteze e oa mab d'ar barzh Gwgon Brydydd (war-dro 1200-1220), met n'eus prouenn ebet. 

Eus e oberennoù ne chom nemet ur meulgan hir da Llywelyn ap Iorwerth, pe Llywelyn Fawr, hag ar stumm koshañ anezhañ a gaver e Dornskrid Hendregadredd. Meur a zave zo da harozed an Hen Ogledd ha keñveriet eo Llywelyn ouzh Rhydderch Hael ha Rhun ap Maelgwn Gwynedd.

## Levrlennadur
*R. Geraint Gruffudd (ren.), 'Gwaith Einion ap Gwgon', e-barzh *Gwaith Dafydd Benfras ac eraill o feirdd hanner cyntaf y drydedd ganrif ar ddeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1995). 'Cyfres Beirdd y Tywysogion'.
Xosé Luís Méndez Ferrín

**Xosé Luís Méndez Ferrín** (Ourense, 7 a viz Gwengolo 1938) zo ur politikour hag unan eus brudetañ skrivagnerien Galiza a vremañ.

## Oberennoù
### Barzhoniezh
* *[[Voce na néboa]]* (Mouezh el latar) 1957. Barzhoniezh.
* *Antoloxía Popular* 1972. Sinet gant e anv-pluenn Heriberto Bens.
* *Sirventés pola destrucción de Occitania* (Mevelien evit distrujOkitania) 1975.
* *Con pólvora e magnolias* (Gant poultr fuzuilhoù ha bleunioù maniolia) 1977.
* *Poesía enteira de Heriberto Bens* (Barzhoniezh Heriberto Bens) 1980.
* *O fin dun canto* (Dibenn ur c'han) 1982.
* *Erótica* (Erotek) 1992.
* *Estirpe* (Lignez) 1994.
* *O outro* (Egile) 2002.
* *Contra Maquieiro* (A-enep Maquieiro) 2005

### E komz-plaen
* *Percival e outras historias* (Percival hag istorioù arall) 1958.
* *O crepúsculo e as formigas* (Ar serr-noz hag ar merien) 1961.
* *Arrabaldo do norte* (Arrabaldo an hanternoz) 1964.
* *Retorno a Tagen Ata* (Distro da Tagen Ata) 1971.
* *Elipsis e outras sombras* (Ellipsis ha skeudoù arall) 1974.
* *Antón e os inocentes* (Antón and the innocents) 1976.
* *Crónica de nós* (Kronikoù ac'hanomp ) 1980.
* *Amor de Artur* (Karantez Arzhur) 1982.
* *Arnoia, Arnoia* 1985.
* *Bretaña Esmeraldina* 1987.
* *De Pondal a Novoneyra* (A-berzh Pondal da Novoneyra) 1984.
* *Arraianos* 1991
* *No ventre do silencio* (E kof an didrouz) 1999.

## Troidigezhioù e brezhoneg
* Xosé Luís Méndez Ferrín, Evit ur mab din (titl orin A un meu fillo), barzhoneg troet gant Robert Neal Baxter (2008) in A un home noso. Homenaxe a Xosé Luís Méndez Ferrín, Universidade de Vigo (ISBN 978-84-8158-396-1) 

### Liammoù diavaez
* E vuhez
* Ferrín e pajenn an Asociación de Escritores en Lingua Galega
* Vídeo gant Xosé Luís Méndez Ferrín, en un abadenn a genskoazell evit labourerien Astano
Anver (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **anver** pe **elfenn envel** evit komz eus elfennoù yezhadurel an inuktitut ha yezhoù eskimoek-aleoutek all a dalvez evit ober dave da draoù, tud ha kealoù.

Tost a-walc'h eo an ***anver*** ouzh an ***[[anv-kadarn]]*** a implijer e brezhoneg hag an darn vrasañ eus yezhoù all ar bed, daoust ha m'eo kalz ledanoc'h ster ar ger "enver", o vezañ ma talvez d'ober dave da naturelezh ar pezh a vez anvet gantañ koulz hag e niver (unander, daouder, liester), ar fed ma c'hell bezañ perc'hennet gant unan bennak pe gant un dra bennak hag e gefridi e-keñver elfennoù all al lavarenn.

E berr gomzoù, e tenn mui-pe-vui d'ur c'helf kentoc'h evit d'ur wrizienn, da skouer: 

:*iglu*: "ti"
:*iglua*: "e di"
:*iglualukanut*: "e di bras"
:*iglualuanut*: "war-du e di vras"

## Orin an termen
Krouet e oa bet an termen saozneg "*name giving words*" (e galleg: "*nominateur*") (diwar an inuktitut: *taisigutiit*, "(ar pezh) a dalvez evit envel") evit ar wezh kentañ gant Louis-Jacques Dorais en e levr *Tukilik. An Inuktitut Grammar for All*, embannet e Kebek e 1988 gant *Association Inuksiutiit katimajiit*.

## Levrlennadur
Dorais, J.L. (1996) *La parole inuit : langue, culture et société dans l'Arctique nord-américain*, Pariz: Peeters, Arctique 3

## Gwelit ivez:
* Anv-kadarn
Sacramento

**Sacramento** a zo ur ger italianek, portugalek, spagnolek, hag un anv-lec'h er broioù-se. 

## Kêrioù

========
*Sacramento, Minas Gerais
========
*Sacramento, Coahuila
========
*Sacramento (Kalifornia)
*Sacramento County, California
*Sacramento (Kentucky) 
*Sacramento River (Kalifornia)
*Sacramento Valley (Kalifornia)
*West Sacramento (Kalifornia)

========
*Colonia del Sacramento

## Stêrioù
Div stêr zo anvet Sacramento:
Pevare gour (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **pevare gour** evit komz eus 'zo yezhoù 'zo, da lâret eo resisoc'h ar yezhoù algonkek hag ar yezhoù salichek, ma vez isrannet gante an trede gour e daou, o vezañ ma vez implijet gante ur gour, anvet "temek" (saoz. *proximate*) evit komz eus an tema pennañ (an trede gour boas), disheñvel diouzh un trede gour all, anvet "antemek" (saoz. *obviative*) evit trede gourioù all, graet ***[[pevare gour (yezhoniezh)|pevare gour]]*** outañ. 

Da skouer en inuktitut (gant lostgerioù o verkañ an anvioù-gwan-perc'hennañ):

: **pevare gour**: *iglua takuvaa* ("gwelet a ra e di (dezhañ e-unan)") 
: **trede gour**: *igluni takuvaa* ("gwelet a ra e di (da unan bennak all)")

## Implijoù all: ar gour mann

Implijet e vez ivez a-wezhoù an termen "pevare gour" evit komz eus ur ***gour ampersonel***, disheñvel diouzh an tu-gouzañv rik e yezhoù evel ar finneg, o klotaat mui-pe-vui gant ster ar gourioù *one* e saozneg, *on* e galleg, *mann* en alamaneg pe *tothom* e katalaneg, h.a.

E brezhoneg e reer alies ***gour mann*** eus ar gour-mañ dre ma n'eus raganv-gour ebet a glota gantañ, d.s. 

: "Kanañ a r**an**" ~ "**Me** a gan"
: "Kanañ a re**er**" ~ *"[**∅**] a gan"

## An diforc'h etre ar pevare gour hag ar gour mann

Gwell eo ober an diforc'h etre ar pevare gour hag ar gour mann avat dre ma vezont diforc'het a-wezhoù gant an hevelep yezh, evel da skouer en ojibweg:

: **trede gour**: *nibaa* ("kousket a ra") 
: **pevare gour**: *nibaawan* ("kousket a ra")
: **gour mann**: *nibaam* ("kousket a reer")

## Gwelit ivez:
* Gour mann
Y Prydydd Bychan

**Y Prydydd Bychan** (ar *Prydydd Bihan*) a oa ur barzh lez kembraek en XIIIvet kantved e lez roue Deheubarth ha n'anavezer ket e wir anv. Mab e oa da Phylip Brydydd, barzh lez a-raok dezhañ. 

Chom a ra diwar e zorn un toullad meulganoù d'ar briñsed.
Yves Amiard

**Yves Amiard** zo unan eus pennoù ar post (La Poste) e Breizh e 2008, ha rener ar c'has lizheroù ( *Directeur Opérationnel Territorial Courrier*, pe DOTC, e yezh an embregerezh) evit departamantoù ar Mor-Bihan ha Penn-ar-Bed. Meur a bennad zo bet er c'hazetennoù diwar e benn pa yae da vedalenniñ labourerien La Poste. 

## Lec'hanvadurezh
Embannet en deus e oa mekanikoù nevez da vezañ staliet da zibab al lizhiri, ha da aesaat al labour. Siwazh, diaesaet e vez al labour gant an anvioù-lec'hioù brezhonek. Setu perak e vez aliet ar c'humunioù gant La Poste da lakaat anvioù straedoù e galleg. Ouzhpenn, emezañ, e vez diaezet buhez ar mekanikoù gant ar skraboù etre "c" hag "h". 

## Liammoù diavaez
*Aozadur La Poste
*Pennad diwar-benn Yves Amiard o vedalennañ labourerien e Brest
*Pennad diwar-benn Yves Amiard o vedalennañ labourerien e Kemper
La Poste

**La Poste** zo anv gallek meur a embregerezh kas lizheroù ha merañ arc'hant an dud e meur a vro c'hallek. 

* *La Poste*, e Belgia, * [[De Post]] * en nederlandeg,
* La Poste (Bro-C'hall)
* Poste Maroc, e Maroko
* La Poste suisse, e Suis
* La Poste Tunisienne, e Tunizia
Herman Van Rompuy

**Herman Van Rompuy** (distaget ), ganet d'an 31 a viz Here 1947 en Etterbeek, zo ur politikour flaman eus Belgia, ezel eus ar strollad Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V). Kentañ ministr Belgia e voe etre an 30 a viz Kerzu 2008 hag ar 25 a viz Du 2009. A-raok e oa bet prezidant Kambr Kannaded Belgia, etre an 12 a viz Gouere 2007 hag an 30 a viz Kerzu 2008.

E miz Du 2009 e oa bet dibabet Herman Van Rompuy gant ar 27 penn stad ha gouarnamant Unaniezh Europa evit dont da vezañ kentañ prezidant ar C'huzul Europat. Er post-se eo bet etre ar 1añ a viz Kerzu 2009 hag an 30 a viz Du 2014.

Herman Van Rompuy a zo eus ur mirour eus ar strollad CD&V, pouez a lak war ar reoladoù hag an talvoudegezhioù, an doujañs ha temoù all liammet ouzh ar vuhezegezh.

## Liammoù diavaez
*  Blog personel Herman Van Rompuy
Phylip Brydydd

**Phylip Brydydd** (war-dro 1200-25) a oa ur barzh lez kembraek en XIIIvet kantved. Barzh e oa e lez Rhys Gryg, roue Deheubarth.

E vab Y Prydydd Bychan, a voe ivez barzh lez Deheubarth.
La Poste (Bro-C'hall)

**La Poste** (*Ar Post*, e brezhoneg diofisiel) eo anv an embregerezh pennañ karget da gas ha da zegas lizheroù e Bro-C'hall (koulz e tachenn Europa hag en departamantoù tramor). E-pad pell en doa an embregerezh-se ur statud monopol, met abaoe ar  eo digor penn-da-benn ar skignañ lizheroù ha pakadennoù e Bro-C'hall d'ar c'hevezerezh.

## E Breizh
Rannet eo La Poste e Breizh e tri skourr:
* unan gant departamantoù ar Mor-Bihan ha Penn-ar-Bed,
* unan gant departamantoù Il-ha-Gwilun hag Aodoù-an-Arvor
* unan all gant departamantoù Liger-Atlantel ha Vendée.

## Istor
PTT e oa anv kozh an embregerezh-Stad.

## Timbroù
Gant La Poste e vez embannet ha gwerzhet an timbroù a ranker lakaat war al lizhiri. Gwech ebet n'eus bet brezhoneg warne. E 2014 e oa bet embannet un timbr gant penn Anna Breizh e koun 500 deiz-ha-bloaz he marv.

## Brezhoneg
E Breizh eo enebet ouzh ar brezhoneg dre vras, ouzh an anvioù-lec'h brezhonek da gentañ-penn. 
Daoust da se e vez implijet chomlec'hioù brezhonek gant un nebeud brezhonegerien, pa c'hallfent bezañ implijet gant an holl.
* Gwelout Ar brezhoneg hag ar post.

## Liammoù diavaez

* Lec'hiad La Poste
* Kas ho lizheroù gant La Poste
*  ''Postal services in France''
*  Chomlec'h brezhonek e Roazhon
Meilyr Brydydd

**Meilyr Brydydd** (war-dro 1081 - 1137) eo an hini kentañ eus *Beirdd y Tywysogion* Barzhed ar Briñsed, anavezet en istor lennegezh Kembre . 

## E vuhez
Ganet e oa e maner Trefeilyr en Enez Mon. Diazezet eo e vrud war an tri skrid nemeto deuet betek ennomp, unan anezho zo ur meulgan da Gruffudd ap Cynan (war-dro 1055 - 1137), roue Gwynedd.
 

## Levrlennadur
*J. E. Caerwyn-Williams (ed.), *Gwaith Meilyr Brydydd a'i ddisgynyddion* (Cardiff, 1994). E kembraeg.
Laou-pafalek

Al **laou-pafalek**, pe **laou-faraon** (*Phtirus pubis*), zo laou a gemer o aez e blev-gaol an dud, pe etre o divfeskenn, hag a sun o gwad. En isurzhiad an anoplura emaint, ha kiriek int d'ar ftiriaz.

Disheñvel eo o neuz, evel o annez, diouzh re al laou all, laou-penn pe laou-korf. Bihanik int, dezho 2 pe 3 mm hed, ha heñvel int ouzh kranked. Kreñvoc'h eo o meudoù eget re al laou-penn.

Tapet e vezont gant an dud e-kerzh oberoù an embarañ. Gallout a reont kavout bod e blev an divhar pe an divvrec'h, hag en ambrantoù ha blev ar penn zoken. 

## Kleñved
Gant al laou-faraon e teu glas ar c'hroc'hen. Kaoz zo bet e c'hallfe ar viruz VIH dont gante met n'eo ket bet prouet.

## Er sevenadur gallek
Ur marvnad d'al laou-pafalek zo er ganaouenn c'hallek De profundis morpionibus, kanet gwechall gant ar studierien medisinerezh dreist-holl.

## 2013
Abalamour d'an touzañ gaol ez afe ar ouenn da get: 

## Skeudennoù

Image:Fig._2._Pubic_lice_in_abdomen.jpg|Fig.1 Laou-pafalek e traoñ ar c'hof
Image:Pubic_lice_on_eye-lashes.jpg|Fig.2 Laou-pafalek er malgudennoù

## Dave ha notennoù
Laou

**Laou** (ul **laouenn** pa ne vez nemet unan) zo **[[amprevaned]]** munut ha diaskell a vev e blev al loened (bronneged ha laboused) hag an dud. 
N'eus nemet nebeud eus al loened-se n'o devez ket laou, evel an eskell-kroc'hen, ha tud Japan n'o devez ket ivez a-hervez, hep ma oufed gwall vat perak.
3 000 spesad zo anezho. 

Div izurzhiad a oa gwechall d'o c'hlenkañ: ar sunerien (*Anoplura*) hag ar chaokerien (*Mallophaga*). Hiriv en o renker e peder izurzhiad:
* an *Anoplura*,
* ar *Rhyncophthirina*, laou an olifanted, 
* an *Ischnocera*: laou ar yer,
* an *Amblycera*: ur rumm chaokerien.

## Laou an dud
Laou-korf a vez graet anezho (*Pediculus humanus capitis*e latin) d'o dishevelout diouzh ar re all, met aesoc'h ober un anv latin anezho eget kaout an dizober anezho ur wech ma vezont peg en ho krev.
Nez eo an anv a vez graet eus o vioù.

## Gouennoù laou

Peurvuiañ e vez graet ar c'hemm etre teir gouenn laou da nebeutañ:
* -Laou-penn, *Pediculus capitis*, ar re a gaver e blev ar vugale ;
* -Laou-korf, pe laou-kroc'hen, *Pediculus corporis* ar re a beg e blev ar c'horf, pe *Pediculus humanus humanus*;
Er yezh pemdez e vez mesket alies an daou seurt-se.

* -Laou-faraon, pe laou-pafalek, a zo *Pediculus pubis*, laou a beg er c'haol, pe *Phtirus pubis*, a vez kavet en-dro da reizh an dud a ankounac'ha bout naet da goulz an embarañ.

## Laou all
Ouzhpenn e vez graet *laou* eus loened all:
* -Laou-dar pe *Porcellio scaber* a zo kresteneged a vev e lec'hioù gleb ha teñval. 
* -Laou-koad pe *Isoptera*, a zistruj arrebeuri ha koataj an tier. Laou-koad a vez graet eus ar pugnez ivez.

## Yezh
### Gerioù deveret
* Ur **sac'h laou** zo un den laouek. Implijet e vez ar gerioù-se evel kunujenn.
* Ul *laoueg*, pe ul *laouegez*, a zo tud *laouek*, pe *laoueien*, pe a-wechoù tud paour hepken. Implijet e vez ar gerioù-se evel kunujenn.
* Dilaouiñ a zo tennañ al **laou**, eus penn ur bugel peurvuiañ, gant ur grib alies.
* *[[Kaoc'h]]-laou* a vez lavaret eus *kaoc'h-skouarn* ivez.
* *Morzhol(ig) al *'laou**' a vez graet eus ar biz-meud a-wechoù.

### Troioù-lavar
* *Bezañ tost da douzañ ul laouenn-dar* zo bezañ pizh-daonet
* *Brochañ laou*, *lazhañ laou evit gwerzhañ o c'hroc'hen*, *spazhañ laou*, *chikañ laou*, zo koll amzer.
* *Chom d'ober laou* zo kement ha *chom d'ober teil tomm*, da lavarout eo chom er gwele,
* *Derc'hel laou e penn ar vugale*, zo chom hep ober netra da zilaouiñ.
* *Fritañ laou* zo bevañ er baourentez
* *Klask laou e-lec'h ma ne vez ket [[nez]]* a zo klask abeg e-lec'h n'eus ket peadra.

### Evel anv-gwan
* *Un den laou, ur bourk laou* a zo dister, paour.
* *Tudjentil laou* a zo peorien.

### Krennlavaroù
* Gwir n'eo ket gaou, C'hwen n'int ket laou.
* An traoù gant an traoù, An nez gant al laou.

## Liammoù diavaez
*Penaos stourm ouzh al laou (e galleg) : Comment enrayer les poux de tête?
*Yec'hed, nez ha laou (e galleg): Poux, lentes, pédiculose : des réponses d'experts
*E lec'hienn ar gouarnamant gall: https://web.archive.org/web/20090223133306/http://www.sante.gouv.fr/htm/dossiers/poux/rapport.htm
*Un ali all: http://www.alternativesante.com/gazette/sections/section.asp?NoArticle=466&NoSection=5
Laou-korf

**Laou-korf** (*Pediculus humanus humanus* e latin, anvet a-wechoù *Pediculus humanus corporis*) zo ur ouenn laou a grog e blev korf ar wazed. Disheñvel int eta diouzh ar gouennoù all, laou-penn ha laou-pafalek. 

Tud zo, bet oc'h ober brezel Aljeria, o deus soñj eus laou-korf, a deue, emezo, eus ar boued treut ha fall: eus ar fall vagadurezh e teue, a laront.
Lleida

**Lleida** (*Lérida* e spagnoleg) zo ur gêr eus Katalonia, Spagn, ha pennlec'h proviñs Lleida eo ivez.

Emañ kêr war ribl ar stêr Segre. Emañ e 154,65&nbsp;m uhelder ha war-hed 146&nbsp;km diouzh Barcelona, 103&nbsp;km diouzh Tarragona ha 146&nbsp;km diouzh Zaragoza. Ur skol-veur zo eno abaoe ar bloavezh 1300.

Pennlec'h an departamant gall Bouches-de-l'Èbre e voe etre 1813 ha 1814.
Tierniezh Xia

An **Dierniezh Xia** (sinaeg 夏朝) a zo an diernezh gentañ livet e testennoù istorel sinat evel Shiji pe danevelloù-bloaz bambou. Gant Yu Meur e vefe bet savet. Hervez ar gronologiezh hengounel savet diwar jedoù Liu Xin o defe renet ar Xia eus 2070 kent J-K betek 1600 kent J-K met hervez an hini diazezet war danevelloù-bloaz bambouz o-defe renet etre 2100 kt J-K ha 1600 kt J-K. Heuliañ a rafent An Tri Enorus hag ar Pemp Impalaer ha heuliet e oant bet gant an Dierniezh Shang.

## Levradur

* Deady, Kathleen W. and Dubois, Muriel L., Ancient China. Mankato, MN: Capstone Press, 2004.
* Lee Yuan-Yuan and Shen, Sinyan. *Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series)*. 1999. Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464-03-9
* Allan, Sarah (1991), *The Shape of the Turtle: Myth, Art and Cosmos in Early China (S U N Y Series in Chinese Philosophy and Culture)*. State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-0459-1 
* Allan, Sarah, *Erlitou and the Formation of Chinese Civilization: Toward a New Paradigm*, The Journal of Asian Studies, 66:461-496 Cambridge University Press, 2007
* Liu, L. & Xiu, H., *Rethinking Erlitou: legend, history and Chinese archaeology*, Antiquity, Volume: 81 Number: 314 Page: 886–901, 2007
Sain

**Sain** eo anv ar gompagnunezh embann pladennoù savet e 1969 e Kerdiz, e Kembre, gant Huw Jones ha Dafydd Iwan.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn Sain
Huw Jones

**Huw Jones** zo anv meur a zen e Kembre.

## Tud
* Hugh Jones o Faesglasau (1749 - 1825), barzh,
*Huw Jones o Langwm, barzh eus an XVIIIvet kantved e Sir Ddinbych 

*Huw Ceredig Jones (1942-2011), aktour
*Huw Jones (Sain), ar c'haner a savas ar gompagnunezh Sain e 1969 gant Dafydd Iwan

## Pennad kar
*Hugh Jones, ar memes anv skrivet e doare ar saozneg
*Huw
Gaza

**Gaza** (غزة, *Ghazzah* en arabeg ; עַזָּה, *ʕazzā* en hebraeg) eo ar gêr vrasañ e Bandenn Gaza hag e douaroù Aotrouniezh Vroadel Palestina, pa'z eus war-dro 410 000 den o chom e kêr. Dre ma vez implijet alies an anv "Gaza" evit "bandenn Gaza", pe "bann Gaza", e vez graet a-wechoù gant an anvadur "Kêr Gaza" (pe "Gaza City") pa vez c'hoant da resisaat e kaozeer diwar-benn kêr hepken. 

Ur gêr gozh eo Gaza. Un arsav e oa war hent ar varc'hadourien a yae eus Ejipt da Siria en Henamzer. Goude bezañ bet e-pad pell e dalc'h rouantelezhioù Henegipt, e voe kemeret gant ar Filistined en 13vet kantved kent JK. Kemeret e voe ivez gant Aleksandr Veur e 332 kt JK, goude ur seziz a badas daou viz. 

En XXvet kantved en em gavas Gaza en douaroù palestinat a oa dindan beli Breizh-Veur. E 1948, pa voe rannet an douaroù-se etre Arabed ha Yuzevien e voe lakaet Gaza el lodenn arab ha fiziet ar melestradur anezhi en Ejipt. E miz Mezheven 1967 e voe aloubet gant Israel e-pad ar Brezel c'hwec'h devezh ; d'an 18 a viz Meurzh 1994 e voe fiziet ar c'horn-bro en Aotrouniezh Vroadel Palestina daoust ma chomas ac'hubet gant arme Israel betek 2006.

## Kêrioù gevellet
*  Barcelona, (Katalonia)
* Tromsø, (Norvegia)

## Gwelit ivez
* Bandenn Gaza‎
Ankoù

An **Ankoù** a vez graet e brezhoneg, e mojennoù, eus ar marv, pe gentoc'h eus oberour ar marv, an hini a zegas ar marv d'an dud hag a gaver e meur a gontadenn.

## Mojennoù
Dastumet eo bet ar braz eus ar mojennoù diwar-benn an Ankoù e dibenn an  kantved gant Anatol ar Braz en e levr *Légende de la mort chez les Bretons armoricains*.
Hervez ar mojennoù e teu gant e garr (karr an Ankoù, karrigell an Ankoù, karrig an Ankoù) da zastum an Anaon. Pa glev un den wig ha wag karr an Ankoù eo tost dezhañ e dermen, pe da unan kar dezhañ. Hag an hini er gwel a varv e-kerzh ar bloaz. 

## Arz breizhek
Kizellet eo bet an Ankoù en ilizoù Breizh-Izel, evel e Bulad. 
Div zelwenn zo ivez eus an Ankoù, o-div eus ar  kantved:
*unan e mirdi Montroulez, 
*unan en iliz Plouilio.
## Hiziv-an-deiz
Hizv-an-deiz c'hoazh e chom  bev arouez an ankoù kemmesket gant ar marv, betek nac'hañ ma vije staliet un delwenn eus outañ e miz Du 2024 e Plougerne 

## Lennegezh
**An Ankou dimezet*, kontadenn gant Dir-na-dor
**[[Dremm an Ankou]]*. Abeozen.
**An den etre an anken hag an ankoù etre an neñv hag an ifern, gwelet a-dreuz darn eus ar c'hantikoù*. Frañsez Kervella. Hor Yezh - Lesneven. 1981

## Anvioù roet d'an Ankoù
**Erwanig Plouilio*, anv an delwenn
**Paotr e falc'h*

## A bep seurt
**Ankou de Rennes*, anv ur c'hleub mell-droad amerikan e Roazhon

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Bretagne sacrée : L'Ankou dans la sculpture bretonne
* Le Domaine d’Isegorias, légendes de la Mort

## Levrlennadur
* *[[Mojenn an Ankou]]*, Anatol ar Braz, Mouladurioù Hor Yezh, 1986;
* *La Légende de la mort*, Anatole Le Braz;
* *L'encyclopédie du merveilleux, T3 : Des peuples de l'ombre*, Edouard Brasey, Le Pré aux Clercs, 2006.
* *Sur les chemins de l'Ankou", croyances et légendes de la mort en Bretagne*, Yoran embanner, 2012
* *Voyage dans l'au-delà : les bretons et la mort*, Bernard Rio, Ouest-France, 2013.
Graer (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **graer** (galleg *acteur*, saozneg *agent*) evit komz eus an hini a zo kiriek d'ur stad pe d'un ober bennak, da lâret eo hemañ unan eus perzhioù tematek ur stad pe un ober. 

Peurliesañ e vez graet dave d'ar stad pe d'an ober gant ur frazenn, ma talvez ar verb da elfenn bennañ evit resisaat perzhioù semantikel ar stad pe an ober-se, ha gant ur rannfrazenn anv evit sklaeraat gant piv pe gant petra e oa bet kaset da benn pe krouet ar stad pe an ober-se, da lâret eo ar **graer**.

Da skouer, er frazenn-mañ eo "Jakez" ar graer yezhadurel er frazenn:

: "Jakez a evas an dour"

Gant yezhoù 'zo, e vez merket graer yezhadurel ur frazenn, da skouer e japaneg gant al lostger pe rannig が ("ga") hag a dalvez da verk an tema.

## An diforc'h etre ar graer hag ar rener
Daoust ha c'hellont klotaat an eil gant egile, ec'h eo disheñvel-krenn **graer yezhadurel** ur frazenn diouzh **[[Rener (yezhadur)|rener ur frazenn]]** dre m'emañ liammet ar graer ouzh ar verb keit ha m'emañ liammet ar rener ouzh red an titour er frazenn, urzh ar gerioù hag pegen a-bouez eo er frazenn.

## Ar graer hag an tu-gouzañv
Daoust ha ma c'hell klotaat rener ar frazenn gant graer ar frazenn en tu-gra e teu da vezañ sklaer ez eo disheñvel an eil diouzh egile pa saver frazennoù en tu-gouzañv. Da skouer

: **Tu-gra**
:: "Jakez a evas an dour"
:: ("Jakez" = graer ha rener ar frazenn war un dro)

: **Tu-gouzañv**
:: "Evet e oa bet an dour gant Jakez"
:: ("an daol" = rener ar frazenn; "Jakez" = graer ar frazenn)

## Gwelit ivez:
* Tema
* Gouzañver
* Tu-gouzañv
* Gour mann

## References
Robert McLiam Wilson

**Robert McLiam Wilson** (ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1964 e Béal Feirste, Iwerzhon) a zo ur skrivagner iwerzhonat. Hiziv an deiz emañ o chom e Pariz (Bro-C'hall).

Studier eo bet e skol-veur Cambridge (Bro-Saoz), e studioù a zilezas hag e-pad ur pennad en em gavas hep ti nag aoz. Ar prantad diaes-se a levezonas e vuhez koulz hag e oberenn.

McLiam Wilson en deus skrivet tri romant : *Ripley Bogle* (1989), *Manfred's Pain* (1992) hag *Eureka Street* (1996). 
E-barzh *Ripley Bogle* e kont buhez un den hep ti nag aoz e Londrez. Gant al levr-se e c'hounezas daou briz : *[[Rooney Prize]]* ha *[[Hughes Prize]]* e 1989, hag ivez daou all e 1990 : *[[Betty Trask Award]]* hag *[[Irish Book Award]]*.
 
*Eureka Street* a zo diazezet war vuhez daou vignon eus Belfast, an eil o vezañ katolik, egile o vezañ protestant, nepell goude arsav-brezel IRA e 1994. Gant ar romant-se e c'hounezas ur *Belfast Arts Award for Literature*. Lakaet e voe da film skinwel gant BBC ha skignet e 1999. Skrivet en deus ivez ul levr diwar-benn ar baourentez, *The Dispossessed* (1992) e ditl, ha meur a deulfilm en deus savet evit BBC. E 2003 e voe lakaet war roll romantourien yaouank gwellañ Breizh-Veur (*Best of Young British Novelists*) gant kazetennerien ar gelaouenn *Granta*, daoust ma n'eo ket puilh e oberenn. Emeur o c'hortoz ma vo embannet e levr nevez, *The Extremists* e ditl.

## E oberenn e [[saozneg]]
* *Ripley Bogle*, embannet gant  André Deutsch, 1989
* *Manfred's Pain*, embannet gant   Picador, 1992
* *The Dispossessed*   (skrivet asambles gant Donovan Wylie), embannet gant   Picador, 1992
* *Eureka Street*, embannet gant   Secker & Warburg, 1996

## Liamm diavaez
* http://www.mediapart.fr/club/blog/robert-mcliam-wilson Blog Robert McLiam Wilson (e saozneg) war lec'hienn Mediapart
Virgilio

**Virgilio** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek, skrivet **Virgílio** e portugaleg, deuet diwar an anv latin *Vergilius*, anavezet dreist-holl evel anv ar barzh latin Publius Vergilius Maro er yezhoù-se.

## Tud
Brudet eo bet an anv gant un toullad tud all.
 
### Sant
**Sant Virgilio*, pe Virgilio di Trento, sant italian e Trento er Vvet kantved

### Arzourien
*Virgilio Dávila, barzh eus Puerto Rico.
*Virgílio Maurício, livour braziliat
*Virgilio Piñera, skrivagner ha barzh eus Cuba.

## Lec'h
*Virgilio (Lombardia), ur gêr en Italia an hanternoz
Gers (stêr)

Ar stêr **Gers** (*Gers* en okitaneg hag e galleg) zo ur stêr eus Gwaskogn, dezhi 178 km hed. 

Adstêr eo d'ar Garona. Treuziñ a ra tri departamant (Pireneoù-Uhel, Gers ha Lot-ha-Garona) ha kêrioù evel Aush, pennlec'h departamant ar Gers, a-raok en em deurel er Garona.
Hugues

**Hugues** zo un anv-bihan gallek, deuet eus ar frankeg, brudet er Grennamzer, ha kaset gant an Normaned da Vreizh-Veur. 

## Anv-tiegezh
Un anv tiegezh eo Hugues ivez, ha dezhañ adstummoù evel *Huguet*, Hugo.

## Adstummoù
*Huguette, roet d'ar merc'hed.

## Er yezhoù all
*Hugo, stumm latin a gaver en alamaneg, ha spagnoleg, zo en em gavet diouzh ar c'hiz e Bro-C'hall e deroù an XXIvet kantved.
**Hugh* e saozneg
*Huon, e brezhoneg
*Huw e kembraeg
**Ugo* en italianeg

## Tud
### Hugues
#### Rouaned
*Hugues Capet, pe Huon Capet, roue Bro-C'hall e 987, kentañ roue "kapesian" 
*Hugues de Chypre, anv meur a roue

#### Duged ha konted
*Hugues de Bourgogne, anv meur a zen
*Hugues de Lusignan, anv meur a zen
*Hugues du Maine, anv meur a zen

#### Tud all
* Hugues Auffray, kaner gall eus an XXvet-XXIañ kantved
* Hugues de Payns, marc'heg gall, saver Urzh an Templ en XIIvet kantved.

### Hugo
* Hugo Chávez, prezidant Venezuela
* Hugo Koblet, marc'hhouarner suis

## Kanaouennoù
**La Petite Huguette*, kanaouenn c'hallek brudet e sevenadur ar studierien c'hall war ar medisinerezh 
 
## Levrlennadur
* Régine Le Jan, Famille et pouvoir dans le monde franc, Publications de la Sorbonne, Paris, 1995 . En daolenn 18 : « Diffusion de *Hugues* à travers la descendance d'Hugues de Tours ».