open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dommartin

**Dommartin** zo ul lec'hanv gallek.

###### 

* Dommartin, en Ain
* Dommartin, en Doubs
* Dommartin, en Nièvre
* Dommartin, en Rhône
* Dommartin, en Somme

*Dommartin-aux-Bois, e Vosges
*Dommartin-Dampierre, e Marne
*Dommartin-la-Chaussée, e Meurthe-et-Moselle
*Dommartin-la-Montagne, e Meuse
*Dommartin-le-Coq, en Aube
*Dommartin-le-Franc, e Haute-Marne
*Dommartin-le-Saint-Père, e Haute-Marne
*Dommartin-lès-Cuiseaux, e Saône-et-Loire
*Dommartin-lès-Remiremont, e Vosges
*Dommartin-lès-Toul, e Meurthe-et-Moselle
*Dommartin-lès-Vallois, e Vosges
*Dommartin-Lettrée, e Marne
*Dommartin-sous-Amance, e Meurthe-et-Moselle
*Dommartin-sous-Hans, e Marne
*Dommartin-sur-Vraine, e Vosges
*Dommartin-Varimont, e Marne

###### 
* Dommartin, e kumun Montilliez e kanton Vaud
Giovanni Borgia

**Giovanni Borgia** zo anv italianekaet meur a zen: 
* **[[Juan Borgia (kardinal 1492)|Giovanni Borgia il Maggiore]]** (1446-1503) - kardinal spagnol
* **[[Juan Borgia (kardinal 1496)|Giovanni Borgia il Minore]]** (1470-1500) - kardinal spagnol
* **[[Giovanni Borgia (Dug Gandia)|Giovanni Borgia]]** (1475-1497) – Dug Gandia, mab d'ar pab Alesant VI, 
* **[[Giovanni Borgia (Infans Romanus)|Giovanni Borgia]]** (1498-1548) – Infans Romanus, mab da Lucrezia Borgia

## Pennadoù kar
* Juan Borgia, Juan de Borja
* Borgia
* Borja
Juan Borgia (kardinal 1492)

**Juan de Borja Llançol de Romaní**, lavaret anezhañ * il Maggiore* evit e zisheñvelout diouzh ur c'hardinal all, ganet e Valencia e 1446 ha marvet e Roma e 1503, a oa ur c'hardinal hag arc'heskob katolik spagnol, anvet gant ar pab Alesant VI e 1492.

Ganet e oa en Valencia en 1446. Mab e oa da Galcerán de Borja y Moncada, kenderv d'ar pab Alesant VI, ha d'e bried Tecla Alpicat Navarro.

N'eus prouenn ebet e vije bet beleget, nag eskobet ervat. 
Chaloni e oa en iliz-veur Valencia and the paborde of Albal as well as a minor cleric.

Goude ar sened-kardinaled a anvas Rodrigo Borgia da bab, e 1492, e voe anvet da gardinal e miz Eost.

D'an 13 a viz Gwengolo 1483 e voe anvet da arc'heskob Monreale, e Sikilia. Morse n'eas da weladenniñ e arc'heskopti met mirout a reas ar garg, hag ar madoù diwarni, betek e varv.

Anvet e voe da verour arc'heskopti Olomouc, en Moravia, karg a zalc'has adal 1493 betek 1497.

Anvet e voe da gannad (*legate a latere*) da lez Rouantelezh Naplez d'an 18 a viz Ebrel 1494. D'an 18 a viz Mae 1494 edo en Naplez ma voe kurunennet Alfonso II Naplez gantañ, dirak seizh arc'heskob ha daou-ugent eskob.

Anvet e voe da eskob Melfi adal Gwengolo 1494, betek Kerzu 1498. Er bloaz-se en-eeun e voe anvet da eskob Ferrara, e miz Here; ne zegouezhas eno nemet e Mezheven 1497, met mirout a reas ar garg betek e varv. Kargoù Iliz all a bep seurt a voe roet dezhañ c'hoazh, muioc'h eget nikun en e raok.

D'ar 24 a viz Ebrel 1503 e voe roet dezhañ Patriarkelezh latin Konstantinopolis.

Gant ar pab Sikstus IV, kar dezhañ, e teuas da vout protonoter abostolek hag embanner lizhiri abostolek war-dro 1508. Gant ar pab Inosant VIII e voe anvet da gouarnour Roma.

Ur bastard en doe, anvet Galcerán evel e dad-kozh.
Giovanni Borgia (Infans Romanus)

**Giovanni Borgia** (Meurzh 1498 – 1548), anavezet evel an * Infans Romanus* ("ar bugel roman"), ganet en Tiegezh Borgia en kuzh, a zo teñval e orin. Hervez Rafael Sabatini, a skrivas buhez Cesare Borgia, eo splann ar wirionez : mab e oa d'ar pab Alesant VI ha d'ur Romanez dianav. Martezeadennoù all zo bet steuet diwar e benn : marteze e oa mab da Lucrezia Borgia, ha d'he serc'heg Perotto Calderon, pe d'he breur Cesare Borgia, pe d'he zad ar pab. 

## E vuhez

## E varv
Mervel a eure e kêr Génova en miz Du 1547, ma oa kannad ar pab Paol III.
Volition

**Evit an heuliad c'hoarioù video Saints Row gwelet [[Saints Row (heuliad c'hoarioù video)|Saints Row]]*.
**Evit an heuliad c'hoarioù video gwelet [[Red Faction (heuliad c'hoarioù video)|Red Faction]]*.

**Deep Silver Volition, LLC** ofisiel **Volition, Inc.**, berraet gant ar stumm **Volition** a zo un embregerezh produiñ c'hoarioù video krouet e 1996 e Champaign, Illinois, e Stadoù-Unanet Amerika. An embregerezh a zo bet krouet pa voe rannet Parallax Software (krouer an heuliad c'hoarioù Descent) e daou damm, Volition hag Outrage Entertainment, gant e penn Mike Kulas ha Matt Toschlog e miz Du 1996.

Anavezet eo ar studio evit bezañ bet savet heuliadoù c'hoarioù video o doa bet graet berzh bras evel Red Faction pe Saints Row. D'an 31 a viz Eost 2023 e oa divodet ar studio ha roet ar gwirioù war an oberennoù d'ar studio Plaion.
## Istor ar studio
Pa oa suj Volition.inc d'ar studio hag embanner Interplay Entertainment e oa bet savet an heuliad c'hoarioù FreeSpace. Un heuliad c'hoarioù doare drevezadur emgann en egor. Pa erruas Interplay d'an ampoent d'ar freuz-stal, Volition.Inc a oa bet prenet gant ar studio THQ e miz Gwengolo 2000. Abaoe, Volition.Inc en deus bet savet e-leizh a c'hoarioù brudet evel an heuliad Red Faction, an heuliad Summoner, The Punisher, hag an heuliad holl vrudet Saints Row.

Insane, a zo ur c'hoari sevenet gant harp Guillermo del Toro kemenet e 2010 hag a oa da vezañ embannet a oa bet nullet gant Volition.inc e 2012. Del Toro en deus bet embannet abaoe e kendalc'he al labour war ar c'hoari Insane met gant ur studio all chomet dianav betek-en.

Pa erruas THQ etrezek ar freuz-stal, e-leizh a embregerezhioù a oa dedennet gant lodennoù eus ar studio. Penn-rener Volition Inc., Dan Cermak a embannas e oa Warner Bros., Electronic Arts, Take-Two, Ubisoft, Deep Silver, kement hag ur strollad dianav a orin eus Chicago a oa deuet da welladenniñ ar studio nebeut sizhunvezhioù a-raok ma vefe roet lañs d'ar werzhadenn. Volition a oa bet prenet gant Koch Media evit 22.3 milion USD. an eil kinnig prenadenn a oa gant Ubisoft evit ur sammad a 5.4 milion USD.

## C'hoarioù savet
Giovanni Borgia (Dug Gandia)

**Giovanni Borgia**, pe **Juan Borgia** e spagnoleg, **Joan Borja** e katalaneg, ganet e 1475 e Roma ha marvet eno e 1497, a oa un aotrou roman, mab d'ar pab Alesant VI ha d'e serc'h Vannozza Cattanei. Breur henañ Cesare Borgia, Lucrezia Borgia, ha Jofré Borgia e oa.

## An tiegezh
Dont a rae an tiegezh Borgia (Borja en spagnoleg) eus rouantelezh Valencia. Kreskiñ a reas e levezon er XVvet kantved pan eas unan anezho, Alfonso Borgia, da bab Kallistus III en 1455, ha diwezhatoc'hik, Rodrigo da bap Alesant VI en 1492.

## E vuhez
Ganet e oa e Roma, a greder, pa oa kardinal e dad, Rodrigo Bórgia. E vamm, Vannozza dei Cattanei, a oa dimezet neuze da Domenico da Rignano.

E Gwengolo 1493 e timezas da María Enríquez y de Luna, ar briñsez spagnol a oa bet prometet d'e hantervreur koshoc'h, Pedro Luis de Borja. Gant e dad e oa bet anvet da eil Dug Gandia, kentañ Dug Sessa, kentañ priñs Tricarico, Konestabl Meur Rouantelezh Naplez, gonfalonier an Iliz, ha prefed Roma.

22 vloaz e oa pa voe muntret e Roma da noz ar 15 ha 16 a viz Mezheven 1497, tost d'al lec'h a voe anvet diwezhatoc'h Piazza della Giudecca. Glac'haret bras e voe e dad, a lakaas ober un enklask. Buan avat, eizhtez goude, e lakaas paouez gant an enklask. Abeg a-walc'h en devoa an tiegezh roman Orsini da lazhañ Giovanni, met brud a voe e oa e vreur Cesare Borgia en dije graet ar gwalldaol. Hervez ur vrud all eo e vreur all, Gioffre Bórgia, a lazhas Giovanni abalamour d'e zarempred gant Sancha de Aragão, pried Gioffre.

Kavet e voe e gorf er stêr Tibre, gwisket gant dilhad pinvidik, ha 30 dugad en e yalc'h, ouzh e c'houriz. Ma slrivas Jacopo Sannazaro e oa ar pab ur "pescador de homens" (pesketaer tud).

## E vugale
Giovanni ha Maria o devoa daou vugel : 
*Juan de Borja y Enríquez (anavezet ivez evel Giovanni Borgia), a zeuas da vout IIIde Dug Gandía, 
**Francisca de Jesus de Borja*, a yeas da leanez e Valladolid.

E vab Juan eo a voe tad d'ar sant Francisco de Borja.

## Pennadoù kar
*Borgia

## Levrlennadur
*Maria Bellonci, Lucrezia Borgia, Milano, Mondadori, 2003, ISBN 88-04-51658-5.
*Sarah Bradford, Lucrezia Borgia. La storia vera, Milano, Mondadori, 2005, ISBN 88-04-51245-8.
*Geneviève Chastenet, Lucrezia Borgia. La perfida innocente, Milano, Mondadori, 1996, ISBN 978-88-04-42107-8.
*Ivan Cloulas, I Borgia, Roma, Salerno Editrice, 1989, ISBN 88-8402-009-3.
*Alexandre Dumas, I Borgia, Palermo, Sellerio editore Palermo, 2007, ISBN 88-389-1979-8.
*Roberto Gervaso, I Borgia, Milano, Rizzoli, 1977, SBN IT\ICCU\RLZ\0233091.
*Ferdinand Gregorovius, Lucrezia Borgia. La leggenda e la storia, Milano, Messaggerie Pontremolesi, 1990, ISBN 88-7116-814-3.
*Mariangela Melotti, Lucrezia Borgia, Torino, Liberamente Editore, 2008, ISBN 978-88-6311-044-9.
*Indro Montanelli, Storia d'Italia (1250-1600), Milano, edizione edita con Il Corriere della Sera, 2003, SBN IT\ICCU\ANA\0123902.
*Gustavo Sacerdote, Cesare Borgia. La sua vita, la sua famiglia, i suoi tempi, Milano, Rizzoli, 1950, SBN IT\ICCU\RAV\0129138.
*Antonio Spinosa, La saga dei Borgia. Delitti e santità, Milano, Mondadori, 1999, ISBN 978-88-04-48662-6.
Leuconotopicus villosus

***Leuconotopicus villosus*** (*Picoides villosus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus villosus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer hugennoù ha kraoñ ivez (sev ar gwez gwech an amzer).

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seitek isspesad anezhañ :
* *Leuconotopicus villosus audubonii*, e gevred Stadoù-Unanet Amerika (SUA),
* *L. v. extimus*, eus hanternoz-kreiz Costa Rica da gornôg Panamá,
* *L. v. harrisi*, eus gevred Alaska da hanternoz Kalifornia (SUA),
* *L. v. hyloscopus*,	e kornôg ha kreisteiz Kalifornia (SUA), hanternoz Kalifornia-Izel (Mec'hiko),
* *L. v. icastus*, eus gevred Arizona, mervent New Mexico (SUA) da gornôg Mec'hiko,
* *L. v. intermedius*, e reter Mec'hiko,
* *L. v. jardinii*, e kreisteiz-kreiz ha reter-kreiz Mec'hiko,
* *L. v. leucothorectis*, eus gevred Kalifornia da gornôg Texas (SUA),
* *L. v. maynardi*, e kreisteiz Bahamas,
* *L. v. monticola*, eus kreiz British Columbia (Kanada) da hanternoz New Mexico (SUA),
* *L. v. orius*, eus kreisteiz-kreiz British Columbia (Kanada) da c'hevred Kalifornia ha mervent Utah (SUA),
* *L. v. picoideus*, e Haida Gwaii (er-maez da vBritish Columbia, Kanada),
* *L. v. piger*, e hanternoz Bahamas,
* *L. v. sanctorum*, eus gevred Mec'hiko da walarn Nicaragua,
* *L. v. septentrionalis*,
* *L. v. terraenovae*, e Douar-Nevez (Kanada),
* *L. v. villosus*, e gevred Kanada, hanternoz-kreiz ha biz SUA.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Picoides]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Leuconotopicus villosus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Leuconotopicus villosus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Friedrich Wilhelm Hemprich

**Friedrich Wilhelm Hemprich**, bet ganet d'ar 24 a viz Mezheven 1796 e Glatz (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 30 a viz Mezheven 1825 e Massawa (Semenawi Keyih Bahri, Eritrea a-vremañ), a oa ul loenoniour, un evnoniour hag ur mezeg alaman.

Roet e voe a anv d'un nebeud spesadoù da zougen bri dezhañ :
* bronneged : *[[Otonycteris hemprichii]]*,
* evned : *[[Ichthyaetus hemprichii]]* ha *[[Kalao Hemprich|Lophoceros hemprichii]]*,
* koural : *[[Acanthastrea hemprichii]]* hag *[[Acropora hemprichii]]*,
* naered : *[[Micrurus hemprichii]]*,
* saorianed : *[[Scincus hemprichii]]*
## Listenn al laboused studiet gantañ
* **B**
: bistrak belost rous (*Oenanthe xanthoprymna*),
* **D**
: devedig korr (*Sylvia nana*),
* **G**
: goapaer gris (*Iduna pallida*),
* **H**
: *[[Hippolais languida]]*,
* **K**
: koukal abrant gwenn (*Centropus superciliosus*),
* **L**
: *[[Lophoceros]]*,
* **P**
: pig-spern Kreizazia (*Lanius isabellinus*),
* **S**
: speg siriat (*Dendrocopos syriacus*).

## Notennoù ha daveennoù
Red Faction (heuliad c'hoarioù video)

**Red Faction** a zo anv un heuliad c'hoarioù video savet gant ar studio Volition hag embannet gant Nordic Games. Kroget er bloavezh 2001, ar c'hoarioù Red Faction a zo bet embannet war ar savennoù Microsoft Windows, Mac OS ha kalz letrinoù, evel ar PlayStation 2, GameCube, Xbox, PlayStation 3 hag Xbox 360. An heuliad c'hoarioù Red Faction a zo un heuliad gant kemennadennoù lies a-berzh krouerien ar c'hoarioù. Unan penn anezho a zo ar reveulzi sokialour, ar stourm sokial. 

Kregiñ a ra da gentañ gant stourmoù labourerien ar maengluzioù e Red Faction ha Red Faction: Guerrilla, betek tizhout ar stourm evit risañ ur vonarkiezh e Red Faction II. Ar blaz stourm sokial ha broadelour a chom war an heuliad abaoe 2001.
## C'hoarioù

## Notennoù ha daveennoù
Dryobates pubescens

***Dryobates pubescens*** (*Picoides pubescens* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus pubescens* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer greun, had ha hugennoù ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ el lodenn vrasañ eus Norzhamerika :
* *Dryobates pubescens fumidus*, e mervent Kanada ha kornôg Washington (Stadoù-Unanet Amerika (SUA)),
* *D. p. gairdnerii*, eus kornôg Oregon da walarn Kalifornia (SUA),
* *D. p. glacialis*, e gevred Alaska (SUA),
* *D. p. leucurus*, er Menezioù Roc'hellek (eus gevred Alaska da vervent SUA),
* *D. p. medianus*, eus kreiz Alaska da reter Kanada ha kreiz ha reter SUA,
* *D. p. pubescens*, e gevred SUA,
* *D. p. turati*, eus kreiz Washington da greiz Kalifornia (SUA).

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Picoides]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Dryobates pubescens'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dryobates pubescens'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Pedro Luis de Borja

**Pedro Luis de Borja**, pe **Pere Lluís** e katalaneg, pe **Pier Luigi de Borgia** en italianeg (Roma, war-dro 1458-1488 Civitavecchia) a oa mab henañ ar c'hardinal katalan Rodrigo Lanzol Borja, a voe pab diwezhatoc'h evel Alesant VI. Kentañ Dug Gandia e oa e 1483 hag Aotrou meur a lec'h : Château Bayrent, Gallinera, Bellreguart, Xeresa, Alcodar.

## E vuhez
Ganet e oa e Roma, pe e-kichenik, e 1458 (pe marteze 1460). Ne ouzer ket piv e oa e vamm, unan eus serc'hed e dad, ar c'hardinal Rodrigo de Borja, moarvat. Anvet e voe Pedro Luis diwar-lerc'h e eontr Pedro Luis de Borgia Llançol, breur d'e dad.

D'ar 5 a viz Du 1481, pa oa 23 bloaz, e voe divastardet gant ur builh a-berzh ar pab Sikstus IV, ma oa meneget evel "krennard roman", mab d'ur c'hardinal ha d'ur vaouez dizalc'h (*de tune Diacono Cardinali et soluta*).

D'an 29 a viz Genver 1483 e voe anvet da dutor e vreur Giovanni. En 1484 e prenas e dad, ar c'hardinal Rodrigo de Borgia, Baroniezh Llombai digant pennhêrez Guillem Ramón Centelles,

Degouezhout a reas e Spagn da gemer e berc'henniezh en Valencia, da greskiñ e zouaroù gant an 50,000 dugad roet dezhañ gant e dad, ha da gemer perzh e brezel Granada, e-pad ar Reconquista. Bec'h a savas neuze etre Rodrigo hag ar roue Fernando II Aragon, ma voe bac'het Pere ha diberc'hennet an tiegezh.

E 1484 avat e voe dieubet Pere Lluís, ha d'an 20 a viz Kerzu 1484 e voe roet dezhañ an titl a Zug Gandia gant ar roue Fernando II.

Goude bout trec'h en Emgann Ronda, ar roue Fernando II Aragon a roas dezhañ an titl a *[[Grande de España]]* d'an 18 a viz Mae 1485.
En 1485 e prenas baroniezhioù a voe staget ouzh e zugelezh, ha savet e voe an akta gant ar skrivagner katalanek Joan Roís de Corella (1435-1497).

### Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Maria Enriquez de Luna, eus an tiegezh Enríquez. Merc'h e oa da Enrique Enríquez de Quiñones, ha da Maria de Luna, merc'h yaouañkañ Pedro de Luna, kentañ aotrou Fuentidueña, e Segovia, ha mab d'ar c'honestabl Alvaro de Luna ha da Elvira de Herrera y Ayala. Keniterv e oa Maria Enriquez d'ar roue Fernando II Aragon.

Met ne voe ket sevenet an eured abalamour da varv Pedro Luis de Borja d'an 3 a viz Gwengolo 1491.

## Goude e varv
Dimeziñ a reas an intañvez d'e vreur Giovanni, en Gwengolo 1493, en kêr Barcelona, hag hennezh neuze a voe eil Dug Gandia hag enoret gant ar rouaned spagnol. Bloaz a-raok, e 1492, e oa bet anvet Rodrigo de Borja da bab, hag anvet Alesant VI neuze.

En e destamant e laoskas e zugelezh gant e hantervreur Giovanni hag e c'houlennas reiñ un drederann a 10,000 florin d'e c'hoar Lucrezia Borgia.

## Pennadoù kar
*Borgia

## Levrlennadur
* Rafael Sabatini, *The Life of Cesare Borgia*, 1912.
Piculus chrysochloros

***Piculus chrysochloros*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus chrysochloros* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ e Kreizamerika ha hanternoz-kreiz Suamerika :
* *Piculus chrysochloros aurosus*, e Panamá,
* *P. c. capistratus*, eus gevred Kolombia ha gwalarn Brazil da Surinam,
* *P. c. chrysochloros*, eus kreiz ha kreisteiz Brazil da vBolivia, kornôg Paraguay ha hanternoz Arc'hantina,
* *P. c. guianensis*, e Gwiana c'hall,
* *P. c. hypochryseus*, e kornôg Brazil ha hanternoz Bolivia,
* *P. c. laemostictus*, e gwalarn Brazil,
* *P. c. paraensis*, e biz Brazil,
* *P. c. polyzonus*, e gevred Brazil,
* *P. c. xanthochlorus*, e hanternoz Kolombia, gwalarn Venezuela.

## Liammoù diavaez
*  ''Piculus chrysochloros'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Piculus chrysochloros'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Colaptes melanochloros

***Colaptes melanochloros*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus melanochloros* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Colaptes melanochloros leucofrenatus*, eus gwalarn da greiz, reter-kreiz Arc'hantina,
* *C. m. melanochloros*, e kreisteiz Brazil, gevred Paraguay, biz Arc'hantina hag Uruguay,
* *C. m. melanolaimus*, e kreiz ha kreisteiz Bolivia,
* *C. m. nattereri*, eus biz Brazil, dre greiz Brazil, da reter Bolivia,
* *C. m. nigroviridis*, e reter Bolivia, kornôg Paraguay ha hanternoz-kreiz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Colaptes melanochloros'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colaptes melanochloros'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Auguste Boissonneau

**Auguste Boissonneau**, bet ganet d'ar 26 a viz Gouere 1802 e Saumur (Maine-et-Loire, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Gouere 1883 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un amailher-gwerer, evnoniour ha naturour gall.

Roet e voe e anv d'ur genad — *[[Boissonneaua]]* — ha d'ur spesad evned — *[[Pseudocolaptes boissonneautii]]* — da zougen bri dezhañ.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Arremon assimilis]]*, *[[Atlapetes albofrenatus]]*, *[[Atlapetes pallidinucha|pallidinucha]]*, *[[Atlapetes schistaceus|schistaceus]]*,
* **B** : *[[Buthraupis eximia]]*,
* **C**
: *[[Chalcostigma heteropogon]]*, *[[Chlorornis riefferii]]*, *[[Coeligena bonapartei]]*, *[[Coeligena torquata|torquata]]*, *[[Colaptes rivolii]]*, *[[Cotinga nattererii]]*,
* **D**
: *[[Diglossa lafresnayii]]*, *[[Dubusia taeniata]]*,
* **E** : *[[Ensifera ensifera]]*,
* **L** : *[[Lafresnaya lafresnayi]]*,
* **M**
: *[[Macroagelaius subalaris]]*, *[[Myioborus ornatus]]*, *[[Myiotheretes fumigatus]]*,
* **O** : *[[Oxypogon guerinii]]*,
* **P** : *[[Pipreola riefferii]]*,
* **R** : *[[Ramphomicron microrhynchum]]*,
* **T**
: *[[Tangara labradorides]]*, *[[Tangara vassorii|vassorii]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Banniel Gwiana

**Banniel [[Gwiana c'hall|Gwiana]]** zo benet melen ha gwer gant ur steredenn ruz e-kreiz.

Savet e oa bet ar banniel-se, da gentañ, e 1967 hag implijet e veze neuze gant an Union des Travailleurs Guyanais, sindikad labourerien ar vro. Tamm-ha-tamm eo bet ledet an implij anezhañ gant an dizalc'hourien ha dre ar vro dre vras. E miz Genver 2010 e oa bet degemeret da vanniel ofisiel gant dilennidi kuzul-departamant Gwiana, a-unvouezh.

Arouez koadeg vras ar vro eo al liv gwer hag arouez pinvidigezhioù ar c'hondon eo al liv melen. Ar steredenn, ruz evel ar gwad, zo arouez ar sokialouriezh mennet gant sindikalourien UTG.

Bremañ e vez implijet stank ar banniel-se, gwelet e vez ouzh talbenn ar savadurioù ofisiel e-kichen banniel Bro-C'hall hag hini Unaniezh Europa.

## Notennoù
Colaptes auratus

***Colaptes auratus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Cuculus auratus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778). 

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer frouezh, greun, had, hugennoù ha kraoñ ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ :
* *Colaptes auratus auratus*, e gevred Stadoù-Unanet Amerika (SUA),
* *C. a. cafer*, eus kreisteiz Alaska da hanternoz Kalifornia (SUA),
* *C. a. chrysocaulosus*, e Kuba,
* *C. a. collaris*, e mervent SUA ha gwalarn Mec'hiko,
* *C. a. gundlachi*, e Grand Cayman,
* *C. a. luteus*, eus kreiz Alaska da reter Kanada, biz SUA ha Montana (hanternoz-kreiz SUA),
* *C. a. mexicanoides*, eus kreisteiz Mec'hiko da Nicaragua,
* *C. a. mexicanus*, e kreiz Mec'hiko,
* *C. a. nanus*, eus kornôg Texas (SUA) da viz Mec'hiko,
* (†) *C. a. rufipileus*, en Enez Guadalupe, Mec'hiko (aet da get).

## Liammoù diavaez
*  ''Colaptes auratus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colaptes auratus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Colaptes punctigula

***Colaptes punctigula*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus punotigula* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued
 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
* *Colaptes punctigula guttatus*, en Amazonia,
* *C. p. punctigula*, er Gwianaoù,
* *C. p. punctipectus*, e reter Kolombia ha Venezuela,
* *C. p. striatigularis*, e kornôg-kreiz Kolombia,
* *C. p. ujhelyii*, eus reter Panamá da hanternoz Kolombia,
* *C. p. zuliae*, e gwalarn Venezuela.

## Liammoù diavaez
*  ''Colaptes punctigula'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colaptes punctigula'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Juan Borgia (kardinal 1496)

**Juan Borgia**, pe **Juan de Borja Llançol de Romaní** e spagnoleg, (pe *Giovanni Borgia* en italianeg, lesanvet *il Minore*) (1470-1500), a oa ur c'hardinal spagnol.

Ganet e oa e kêr Valencia, e rouantelezh Valencia, e 1470.
Mab e oa da Jofré de Borja Llançol, baron Villalonga, ha da Juana de Moncada, nizien d'ar pab Alesant VI.

D'an 19 a viz Gwengolo 1494 e voe anvet da eskob Melfi, e rouantelezh Naplez. Dilezel ar garg a reas d'an 3 a viz kerzu 1498.

Lakaet e voe e penn arme ar pab hag e Genver 1500, pa oa o kerzhout enep arme kêr Bologna e klañvas hag e varvas e Fossombrone (pe en Urbino hervez testenioù zo) d'an oad a 30 vloaz.
Juan de Borja

**Juan de Borja** zo un anv spagnolek ha hini meur a zen:

**[[Juan de Borja Lanzol de Romaní, el mayor]]*, held various positions in the Catholic Church, including archbishop of Monreale
**[[Juan de Borja Lanzol de Romaní, el menor]]*, kardinal, niz-bihan d'ar pab Alesant VI,
**Juan Castellar y de Borja*, Arc'heskob Trani
**[[Juan Buenaventura de Borja y Armendia]]*, held various positions in the New Kingdom of Granada, present day Colombia
*Juan de Borja y Enríquez de Luna, trede Dug Gandía

## Pennadoù kar
*Giovanni Borgia‎
*Borja
Borja

**Borja** zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
; 
*Borja (Paraguay), distrig e departamant Guairá 
; 
*Borja (Spagn), kumun en Aragon
**Campo de Borja, komark en Aragon, e proviñs Zaragoza.

## Tud
*An tiegezh *Borja*, pe Tiegezh Borgia (en italianeg), tud uhel eus Rouantelezh Valencia, a orin aragonat, aet da ziazezañ da Xàtiva, 
**Juan de Borja, pe *Joan Borja*, anv meur a zen eus an tiegezh:
***Roderic Gil de Borja i Borja*, pe *Roderic de Borja*, pe Rodrigo Borgia, pab e Roma evel Alesant VI,
****Cèsar Borja* (Roma, 1475-?), pe Cesare Borgia, mab d'ar pab ha da Vannozza Cattanei
****Lucrècia Borja* (1480 - 1519), pe Lucrezia Borgia, merc'h ar pab Alesant VI, dugez Ferrara.

*Francisco de Borja y Aragón (1577-1658), priñs Squillace, kont Mayalde, kont Simari,
*Francesc de Borja Moll (1903-1991), yezhour katalan, eus Mallorca, 
*Rodrigo Borja Cevallos (1935-), politikour eus Ecuador.

## Traoù all
* Campo de Borja (DO), takad gwiniegoù e komark Camp de Borja.

## Pennadoù kar
* San Borja, distrig e kêr Lima, e Perou
* São Borja, e Brazil
Gwianaoù

**Gwianaoù** zo un anv douaroniel hollek hag a vez graet eus ur rann eus arvor biz kevandir Suamerika, etre ar broioù Venezuela, en hanternoz, ha Brazil er c'hreisteiz, enni ar broioù-mañ:
* *Gwiana Venezuela*, ar rannvro er reter d'ar stêr Orinoko, anvet hiriv Rannvro Guayana, enni stadoù Amazonas, Delta Amacuro ha Bolívar.
** hag ivez Guayana Esequiba ur rannvro eus Guyana, hag a dlefe bezañ e Venezuela hervez gouarnamant ar vro-hont ;
* *Gwiana Breizh-Veur*, anvet hiriv Guyana, stad dieub;
* *Gwiana an Izelvroioù*, anvet hiriv Surinam, stad dieub;
* Gwiana c'hall, departamant gall, gwelet e Brazil evel ur rann eus Brazil. 
* *Gwiana Brazil*, a glot gant stad Amapá e Brazil.
Herve Helloco

**Herve Helloco** (7 Gwengolo 1908-23 Here 1993) a oa ur stourmer broadelour breton.

Studioù a reas e Pariz ha mont da alvokad goude. E-kerzh e studioù e reas anaoudegezh gant Célestin Lainé ha mont a reas e-barzh ar strollad kuzh Gwenn ha Du E miz Eost 1939 e kemeras perzh e dilestradeg an armoù a oa e bourzh e vag, ar *Gwalarn*, war aod Lokireg.. Harzet e voe met lezet e voe da vont pemp miz diwezhatoc'h, dre ziouer a brouennoù. Treiñ a reas e galleg al levr *My fight for Irish freedom*, ul levr skrivet gant an Iwerzhonad Dan Breen, moullet e Roazhon gant an titl *Mon combat pour l'Irlande*.

E-kerzh an Eil Brezel-bed e krouas, gant tud all, ar gelaouenn *[[Galv (kelaouenn)|Galv]]* hag e voe ar rener anezhi. D'ar mare-se ivez e oa e servij titouriñ Strollad Broadel Breizh. Mont a reas da guzh e dibenn ar brezel ha tec'hout a reas da Gembre. Barnet e voe d'ar marv dre zesfailh d'ar 25 a viz Mezheven 1946. Chom a reas e Kembre eta, ur pennad, e skolaj Harlech. Goude-se ez eas d'en em staliañ da Exeter, e Devon, ma kelennas galleg en ur skol eil derez e-pad ugent vloaz. E-pad meur a vloaz e voe sekretour etrebroadel ar C'hendalc'h Keltiek. Mervel a reas e Torquay, e Devon, d'an oad a 85 bloaz.

Ur verc'h en doa, Gwenn, hag he devoa desket brezhoneg e Skol-Veur Roazhon er bloavezhioù 1970.

## Notennoù
Celeus elegans

***Celeus elegans*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus elegans* (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (merien-gwenn en o zouez) ha frouezhennoù.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Celeus elegans citreopygius*, e reter Ecuador ha reter Perou,
* *C. e. deltanus*, e biz Venezuela (stad Delta Amacuro),
* *C. e. elegans*, e Gwiana c'hall, Surinam dost ha biz Brazil (en hanternoz d'an Amazon),
* *C. e. hellmayri*, eus reter Venezuela da Surinam ha Guyana,
* *C. e. jumanus*, eus reter Kolombia da vervent Venezuela, hanternoz Bolivia ka kreisteiz lodenn Amazonia eus Brazil,
* *C. e. leotaudi*, en Enez Trinidad.

## Liammoù diavaez
*  ''Celeus elegans'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Celeus elegans'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Llanefydd

**Llanefydd**, pe **Llannefydd**, zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Ur gêriadenn vihan eo, er gwalarn da gêr Dinbych hag er mervent da Llanelwy.

Un tammig er gwalarn da Llanefydd emañ torgenn Mynydd y Gaer, warni ur c'hreñvlec'h kozh, eus Oadvezh an Houarn.

E 2011 e oa poblet gant 590 a dud, ha 348 anezho (60,9%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Colaptes rivolii

***Colaptes rivolii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus Rivolii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant an evnoniour gall Auguste Boissonneau (1802-1883). Dougen a ra anv François Victor Masséna (1799-1863), eil dug a Rivoli hag evnoniour amatour gall. 

## Doareoù pennañ

## Boued
 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Colaptes rivolii atriceps*, e gevred Perou ha Bolivia,
* *C. r. brevirostris*, eus mervent Kolombia da greiz Perou,
* *C. r. meridae*, e kornôg Venezuela,
* *C. r. quindiuna*, e hanternoz-kreiz Kolombia,
* *C. r. rivolii*, e reter-kreiz Kolombia ha gwalarn Venezuela,
* *C. r. zuliensis*, e Serranía del Perijá (harz Kolombia-Venezuela).

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Piculus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Colaptes rivolii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colaptes rivolii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lizher kentañ d'ar Gorintidi

Daou lizher zo bet kaset gan Paol Tars d'ar Gorintidi a gaver e Testamant Nevez ar Bibl kristen. Implijet vo amañ 1 Kor evit lizher kentañ Sant Paol d'ar Gorintidi ha 2 Kor evit Eil lizher Sant Paol d'ar Gorintidi. 

Hervez Maodez Glanndour, e vefe bet skrivet ul lizher all etre an daou lizher a anavezomp goude « bezañ tremenet dre Gorintoz, gweladenn bet poanius-kenañ evitañ ». Anvet eo gant Paol al lizher-se « al lizher e kreiz an daeroù » (2 Kor 2, 3-9 ha 7, 8-12). Kollet eo bet. Hervez ar « Bible de Jérusalem » e vefe 2 Kor 10-13 un darn eus al lizher e kreiz an daeroù  bet staget ouzh 2 Kor gant ar re o deus strollet skridoù an abostol.

Menegiñ a ra ar « Bible de Jérusalem » ul lizher all anvet gant ar viblourien « rak-kanonek » (so. 1 Kor 5, 9-13), kollet ivez, a c'hellfe bezañ roudoù anezhañ e 2 Kor 6, 14-7, 1. 

Kavout a reer e 2 Kor tammoù ne glotont ket gant stil al lizher ouzhpenn. Bez e vefent bilhedoù berr bet lakaet el lizher gant ar re o deus stollet skridoù an abostol. 

### Piv en deus skrivet al lizher-mañ
Ne gaver arguzenn a-bouez ebet evit soñjal ne vefe ket bet skrivet an destenn gant Paol Tars. 

### Pegoulz ha pelec'h e voe skrivet al lizher
En Efezoz e oa Paol morvat pa skrivas al lizher-mañ evit respont da izili Iliz Korintoz a c'houlenne disklêriadurioù evit stourm ouzh ar reuz a oa en o iliz e 55 pe 57 un toullad mizioù a-raok an eil lizher. 

### Evit piv eo bet skrivet ?  Peseurt kelennadurezh ?
Tremenet en devoa Paol un triwec'h miz bennak e Korintoz e-kerzh e eil beaj misionañ goude e c'hwitadenn en Atena. Prezeget en doa er sinagogennoù ha d'ar baganed (50-52 GJK). Krouet en doa ur gumuniezh niverus o vodañ dreist-holl tud eus rummadoù etre hag izel ar gevredigezh. 

Setu penaos e taolenn Maodez Glanndour ar gêr : « Porzh-mor bras poblet gant tud kemmesket-kenañ, Gresianed, Romaned (soudarded kozh, sklaved frankizet), Reteriz a bep seurt, Yuzevion, e oa Korintoz, kêr-benn Ac'haia ur greizenn a vuhez diroll, kêr-benn an orgederezh er bed kreizdouarel […]. » 

Heñvel eo deskrivadur ar « Bible de Jérusalem » hag ouzhpennañ a rae oa ur bern doareoù prederiañ ha relijionoù liesseurt o keveziñ eno. 

Ne oa ket aes d'ar gristenien bevañ o feiz nevez eta.

Ouzhpenn e oa dizemglevioù en iliz abalamour da levezonoù a bep seurt ha dizurzhioù en emvodoù-lid, prosezoù etre kristenien dirak lezioù-barn ar gêr...

Pal kentañ lizher Paol d'ar Gorintidi (ma ne gonter ket al lizher « rak-kanonek » bet kaset a-raok ha kollet evidomp) a zo respont da c'houlennoù izili iliz Korintoz a glaske diskleriadurioù ha sikour. 

« Paol a respont, met dre lakaat pep tra e sklerijenn ar feiz. N'eus nemet ur furnezh, hini Doue, n'eo ket hini poell an den ; ur wirionez, hini ar C'hrist ; un Iliz unan, korf ar C'hrist, an hini bet prenet gant e wad hag a vez santelaet gant ar Spered. Met ouzhpenn-se, penaos en em ren e degouezhioù ar vuhez ? An banvezioù sakr, al lidoù pagan ? Mirout diouto. Ar c'hig prenet er marc'had ?  N'eus forzh pelec'h e teu. Derc'hel avat da santelezh ar Briedelezh... » a skriv Maodez Glanndour

#### Notennoù ha daveennoù
Stephanoxis

***Stephanoxis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1897 gant an evnoniour gall Eugène Simon (1848-1924).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Stephanoxis lalandi]]*,
* *[[Stephanoxis loddigesii]]*.

O c'havout a reer e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Stephanoxis loddigesii

***Stephanoxis loddigesii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.

Anvet e voe *Trochilus Loddigesii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) da zougen bri d'ar skiantour saoz George Loddiges (1786-1846).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e reter Paraguay, kreisteiz Brazil ha biz Arc'hantina.

## Rummatadur
Rannet e oa bet ar spesad kozh *Stephanoxis lalandi* etre daou all : an issepsad *S. l. loddigesii* o vont da *Stephanoxis loddigesii* ha hini *S. l. lalandi* o chom evel *[[Stephanoxis lalandi]]* a-vremañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Stephanoxis loddigesii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Stephanoxis loddigesii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eugène Simon

**Eugène Simon**, bet ganet d'an 30 a viz Ebrel 1848 e Pariz (Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Du 1924 er memes kêr, a oa un araknidour hag evnoniour gall.

Daoust d'ar gevrennad Arachnida bezañ e zanvez studi pennañ e pleustras war an evned ivez, genadoù ha spesadoù ar c'herentiad Trochilidae. Ma voe embannet un *Histoire naturelle des Trochilidae (Synopsis et Catalogue)* gantañ e Pariz e 1921.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Anopetia]]*,
* **H** : *[[Haplophaedia]]*,
* **S** : *[[Stephanoxis]]*,
* **T** : *[[Taphrolesbia griseiventris|Taphrolesbia]]*, *[[Taphrospilus]]*.

### [[Spesad]]où
* **C** : *[[Chaetocercus berlepschi]]*,
* **L** : *[[Leucippus baeri]]*,
* **M** : *[[Metallura theresiae]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Llanrhos

**Llanrhos** (anvet ivez **Eglwys Rhos**) zo ur gêriadenn hag ur barrez eus Kembre, e Sir Conwy. Er gevred da Llandudno emañ. E parrez Llanrhos emañ ivez Degannwy, Rhiwledyn ha Bae Penrhyn. Er Grennamzer e oa e kombod Creuddyn, hag a oa e-unan e kantrev Rhos. 

Gouestlet eo an iliz-parrez anglikan da sant Ilar (saoznekaet e *Hilary*). E 1865 e voe adsavet an iliz, met eus dibenn ar Grennamzer eo al lodennoù koshañ anezhi. A-hervez e oa bet savet an iliz kentañ er  gant Maelgwn Gwynedd a oa e gastell e Degannwy.

## Liammoù diavaez

* www.geograph.co.uk : luc'hskeudennoù eus Llanrhos
Bryngwyn (Sir Fynwy)

**Bryngwyn** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gwalarn da gêr Rhaglan, en hanternoz ar gontelezh.
Colaptes rubiginosus

***Colaptes rubiginosus*** (*Piculus rubiginosus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus rubiginosus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855). 

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer frouezh ha hugennoù ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an triwec'h isspesad anezhañ :
* *Colaptes rubiginosus alleni*, e hanternoz Kolombia,
* *C. r. buenavistae*, e reter Kolombia ha reter Ecuador,
* *C. r. canipileus*, e kreiz ha gevred Bolivia,
* *C. r. chrysogaster*, e kreiz Perou,
* *C. r. coloratus*, eus gevred Ecuador da hanternoz-kreiz Perou,
* *C. r. deltanus*, e stad Delta Amacuro (biz Venezuela),
* *C. r. guianae*, e reter Venezuela ha kornôg Guyana,
* *C. r. gularis*, e kreiz ha kornôg Kolombia,
* *C. r. meridensis*, e gwalarn Venezuela,
* *C. r. nigriceps*, e kreisteiz Guyana ha kreisteiz Surinam,
* *C. r. paraquensis*, e kreisteiz-kreiz Venezuela,
* *C. r. rubiginosus*, e hanternoz-kreiz ha biz Venezuela,
* *C. r. rubripileus*, e mervent Kolombia, kornôg Ecuador ha gwalarn Perou,
* *C. r. tobagensis*, en Enez Tobago,
* *C. r. trinitatis*, en Enez Trinidad,
* *C. r. tucumanus*, e kreisteiz Bolivia ha gwalarn Arc'hantina,
* *C. r. viridissimus*, e tepuyoù gevred Venezuela,
* *C. r. yucatanensis*, eus kreisteiz Mec'hiko da gornôg Panamá.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Piculus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Colaptes rubiginosus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colaptes rubiginosus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Aigyptos

**Aigyptos** (Αἴγυπτος /Aíguptos e henc'hresianeg), a oa roue Arabia e mojennoù Hellaz. 

Mab e oa da Belos hag Anc'hinoe, breur gevell da Danaos. Pa varvas e dad ec'h aloubas Egipt, a viras e anv.

Hanter-kant mab en doa, hanter-kant merc'h en doa e vreur gevell Danaos, bet digant e wreg Pieria. Setu Aigyptos ha kinnig o dimeziñ. Met tec'hel a reas Danaos gant aon rak e nized. 

Gant Paosanias ez eus kaoz a gement-se. 

## Daveoù ha notennoù
Dryocopus javensis

***Dryocopus javentis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus Javensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha frouezh gwech ha gwech all.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevarzek isspesad anezhañ en Azia, en un takad hag a ya eus India, dre Sina ha Korea, da Filipinez hag Indonezia :
* (†) *Dryocopus javensis cebuensis*, e Cebu (kreiz Filipinez) (aet da get),
* *D. j. confusus*, e kreiz ha kreisteiz Luzon (hanternoz Filipinez),
* *D. j. esthloterus*, e hanternoz Luzon (hanternoz Filipinez),
* *D. j. feddeni*, e Myanmar, Thailand ha kreisteiz Indez-Sina,
* *D. j. forresti*, e hanternoz Myanmar ha mervent Sina,
* *D. j. hargitti*, e Palawan (kornôg Filipinez),
* *D. j. hodgsonii*, en India,
* *D. j. javensis*, e kreiz ha kreisteiz Malezia, enezennoù Sunda brasañ hag inizi tost,
* *D. j. mindorensis*, e Mindoro (kornôg-kreiz Filipinez),
* *D. j. multilunatus*, en inizi Basilan, Dinagat, Mindanao (kreisteiz Filipinez),
* *D. j. parvus*, e Simeulue (er-maez da walarn Sumatera),
* *D. j. pectoralis*, en inizi Bohol, Leyte, Samar (reter-kreiz Filipinez),
* *D. j. philippinensis*, en inizi Guimaras, Masbate, Negros, Panay (kornôg-kreiz Filipinez),
* *D. j. richardsi*, e Korea,
* *D. j. suluensis*, en enezeg Sulu (mervent Filipinez).

## Liammoù diavaez
*  ''Dryocopus javensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dryocopus javensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Araknidouriezh

Ober a reer **araknidouriezh** eus ar skourr eus al loenoniezh gouestlet da studi ar gevrennad Arachnida (falc'heged, kevnid, kruged, Pseudoscorpionida, hag all).

Plediñ a ra an isskourr kevnidouriezh gant ar c'hevnid. 

## Notennoù ha daveennoù
Vodka

Ar **vodka** zo un died alkoolek (37%-97%) treuzwelus, graet diwar lambig patatez pe greun ed (gwinizh, segal...). Graet e veze e broioù Europa ar Reter (Polonia, Rusia, Ukraina, Finland...) ha stank e vez kavet er broioù-se ma vez graet gant etre  ha  merk kenwerzhel disheñvel. E 2005 e oa deuet da vezañ an alkool gwerzhet ar muiañ er bed. E broioù Europa e rank bezañ da nebeutañ 37,5% a alkool ennañ hervez lezenn (peurvuiañ e vez 40%) ; er Stadoù Unanet e rank bezañ da nebeutañ 40%.

## An anv
*Vodka* zo ur ger deveret eus ar ger *voda*, a dalvez kement ha "dour" er yezhoù slavek. Talvezout a ra ar ger *vodka* eta kement ha "dourig". Skrivet e vez *водка* e rusianeg, *wódka* e poloneg.

## Liamm diavaez
* Les 400 principales vodkas et leur composition
Castell-meirch

**Castell-meirch** pe **Castell-newydd** (*Newcastle* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. Emañ en hanternoz da gêr Trefynwy e biz ar gontelezh.

Eus 1136 eo ar meneg koshañ eus an anv kembraek, met e 1477 hepken e kaver roud eus an anv saoznek.
Chrysophlegma flavinucha

***Chrysophlegma flavinucha*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus flavinucha* (kentanv) da gentañ-penn (e 1834) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued
 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ :
* *Chrysophlegma flavinucha flavinucha*, eus biz ha reter India da vMyanmar, kornôg Thailand, kreisteiz Sina, hanternoz Laos ha gwalarn Viêt Nam,
* *C. f. korinchi*, e kreisteiz Sumatera,
* *C. f. kumaonense*, e kreiz menezioù Himalaya,
* *C. f. mystacale*, e hanternoz Sumatera,
* *C. f. pierrei*, eus gevred Thailand da greisteiz Viêt Nam,
* *C. f. ricketti*, e gevred Sina ha takad Tonkin e hanternoz Viêt Nam,
* *C. f. styani*, e Hainan ha gevred tost Sina,
* *C. f. wrayi*, e Malezia.

## Liammoù diavaez
*  ''Chrysophlegma flavinucha'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chrysophlegma flavinucha'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ar Beskont daouhanteret

***Il visconte dimezzato*** zo ur romant italianek gant Italo Calvino e 1952. Lakaet eo bet e brezhoneg gant Serj Richard dindan an talbenn "Ar beskont daouhanteret" hag embannet e 2016 gant Mouladurioù Hor Yezh.

Lodenn gentañ un heuliad tri romant eo, anvet *I nostri antenati*. 
An daou romant all zo anvet *Il barone rampante* (1957) hag *Il cavaliere inesistente* (1959).
E Bohemia hag en Italia an  e c'hoarvez an istor.

## An istor
Ar beskont Medardo di Terralba hag e skoedour Curzio zo war an hent da-gaout arme an Impalaeriezh Santel da vrezeliñ ouzh an Durked, er XVIIvet kantved. Treuziñ a reont Bohemia ma ren ar vosenn. En emgann kentañ eo troc'het ar beskont en daou damm gant un tenn kanol.
Mis Tesoros

**Mis Tesoros** zo anv un albom kanaouennoù spagnolek (daou CD anezhañ) gant Chavela Vargas e 2013. 

## Ar c'hanaouennoù
### Kentañ CD
# *[[Volver, volver]]* (kanaouenn brudet ar sonaozer mec'hikan F. Z. Maldonado).
# Juan Charrasqueado
# Adoro
# Ella
# Noche de ronda
# Nosotros
# Corazón, corazón
# No soy de aquí ni soy de allá (kanaouenn brudet ar c'haner arc'hantinat Facundo Cabral )
# Donde estas corazón
# Llegando a ti
# La noche del mal
# *Lamento [[boriciano]]* (anavezetoc'h evel Lamento borincano )
# Arrieros somos
# Toda una vida

### Eil CD
# Piensa en mí
# El andariego
# Los dos hermanos
# Golondrinas de ojos negros
# Vámonos
# Luz de luna
# Con mis propias manos
# Angelitos negros
# Aquel amor
# Te amaré vida míáa
# La enorme distancia
# Obsesión
# Hace un año
# Se me hizo facil
No soy de aquí ni soy de allá

**No soy de aquí ni soy de allá** zo ur ganaouenn spagnolek gant ar c'haner arc'hantinat Facundo Cabral (1937-2011).

Brudet ha kanet eo bet gant tud e-leizh evel Chavela Vargas, Alberto Cortez, Jorge Cafrune, Libertad Lamarque, Tania Libertad ha Julio Iglesias.

## Liammoù diavaez
*Komzoù  ''No soy de aquí ni soy de allá''
Lamento borincano

***Lamento borincano*** (*Gouelvan borinkan*) zo ur ganaouenn savet gant ar sonaozour puertorikan Rafael Hernández Marín en 1929. Kontañ a ra paourentez kouerien enez Puerto Rico, anvet amañ Borinquen hervez hec'h anv karib kozh. Brudet eo ar ganaouenn e Suamerika a-bezh ha kanet eo bet gant tud e-leizh.

## Komzoù
:Sale 
:loco de contento con su cargamento 
:para la ciudad, para la ciudad.
:Lleva 
:en su pensamiento todo un mundo lleno
:de felicidad, Ay, de felicidad.

:Piensa remediar su situación
:del hogar que es toda su ilusión. Sí.
:Y alegre, 
:el jibarito va, pensando así 
:diciendo así, cantando así por el camino:
:"Si yo vendo la carga, mi Dios querido, 
:un traje a mi viejita voy a comprar."

:Y alegre
:también su yegua va
:al presentir que aquel cantar 
:es todo un himno de alegría. 
:Y en eso le sorprende la luz de día . 
:Y llegan al mercado de la ciudad.

:Pasa 
:la mañana entera sin que nadie quiera 
:su carga comprar, ay, su carga comprar.
:Todo, 
:todo esta desierto, y el pueblo esta lleno
:de necesidad, ay, de necesidad.

:Se oye este lamento por doquier
:de mi desdichada Borinquen. Sí. 
:Y triste, 
:el jibarito va pensando así,
:diciendo así, llorando así por el camino:
:"¿Qué será de Borinquen mi dios querido?
:¿Qué será de mis hijos y de mi hogar?"

:Oh Borinquen! 
:La tierra del Edén,
:la que al cantar, el gran Gautier
:llamo la perla de los mares.
:Ahora que tu te mueres con tus pesares,
:déjame que te cante yo también.

:*Diskan*
:Oh Borinquen! La tierra del Edén
:la que al cantar, el gran Gautier
:llamo la perla de los mares
:ahora que tú te mueres con tus pesares
:déjame que te cante yo también.

## Kanerien
* Marc Anthony, kaner borinkan, doare salsa 
* Marc Anthony, Ednita Nazario, Gilberto Santa Rosa ha Ruth Fernández, en el especial del Banco Popular de Puerto Rico, *Romance del Cumbanchero*.
* Ainhoa Arteta
* Banda La Mentira
* Banda Los Escamilla, en albom *La Consentida*, 2004
* Elder Barber
* Facundo Cabral, kaner arc'hantinat
* Enrique Cardenas sonet hepken
* Chelito de Castro ha Juan Carlos Coronel
* William Cepeda 
* Conjunto Primavera [//en.wikipedia.org/wiki/Conjunto_Primavera]
* Óscar Chávez
* Plácido Domingo
* José Feliciano gant Luis Fonsi
* Ginamaria Hidalgo
* Pedro Infante
* Víctor Jara, kaner chileat, *[[Canto libre]]*, 1970)
* La Lupe, kanerez kuban, gant Tito Puente 
* Las Acevedo, e *La Chamana - Tributo a Chavela Vargas *
* Los Andariegos, laz arc'hantinat 
* Los Indios Tabajaras, sonet hepken 
* Los Panchos, laz mec'hikan
* Leo Marini 
* Edith Márquez
* Marco Antonio Muñiz 
* Nati Mistral
* Alfonso Ortiz Tirado
* Christhian Pagán Idol Puerto Rico, 2011
* Franck Pourcel, sonet hepken
* Estela Raval y Los 5 Latinos
* Radio Pirata, doare rock
* Cuco Sánchez
* Sonora Santanera
* Daniel Santos
* Javier Solís
* Toña la Negra, kanerez kuban
* Roberto Torres, kaner kuban
* Trío Borinquen, laz borinkan
* Trío Los Condes, laz
* Chavela Vargas, kanerez vec'hikan
* Pedro Vargas
* Caetano Veloso, kaner brazilian
* Tony Vernon, kaner ha soner arc'hantinat

## Notennoù
Pier ar Go

**Pier ar Go** (Baod, 24 Gouere 1860 - Santez-Anna-Wened, 17 Kerzu 1941) a oa ur beleg katolik breizhat en deus savet pe kenlabouret da sevel levrioù da studiañ brezhoneg Gwened.

Bez' e voe, tro-ha-tro, kelenner e kloerdi bihan Santez-Anna-Wened hag aluzener e Pleuwigner hag e lise Pondi. E miz Gwengolo 1930 e roas e ziskarg evit mont da echuiñ e vuhez e Santez-Anna-Wened. Kenlabourat a reas gant e genseurt Aogustin Gwilhevig evit sevel meur a levr, yezhadurioù ha geriadurioù, eus brezhoneg Gwened. Kenlabourat a reas gant Dihunamb. Pennadoù en deus kaset ivez da gelaouennoù all evel *[[Buhez Breiz]]* pe ar *[[Revue Morbihannaise]]*.

## Oberennoù
**Proverbes bretons du Haut-Vannetais*, Lafolye, Gwened, 1912
*(gant A. Gwilhevig) *Petite histoire littéraire du dialecte breton de Vannes*, Galles, Gwened, 1924
*(gant A. Gwilhevig) *Grammaire bretonne du dialecte de Vannes*, Lafolye, Gwened, 1902 & 1912
*(gant A. Gwilhevig) *Exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Vannes*, Lafolye, Gwened, 1903 & 1923
*(gant A. Gwilhevig) *Corrigé sur les exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Vannes*, ti-moullañ Sant-Mikael Langoned, 1910
*(gant A. Gwilhevig) *Vocabulaire breton-français du dialecte de Vannes*, Lafolye, 1904
*(gant A. Gwilhevig) *Vocabulaire français-breton du dialecte de Vannes*, Lafolye, 1907
*(gant A. Gwilhevig) *Vocabulaire breton-français et français-breton du dialecte de Vannes*, Lafolye, Gwened, 1924
**Supplément au dictionnaire breton breton-français du dialecte de Vannes de M. Ernault*, Lafolye, Gwened, 1919

## Levrlennadur
**Les Oeuvres de Pierre Le Goff (1860-1941)*, kinniget gant Jorj Belz, Skol-Uhel ar Vro, 1986.

## Notennoù
Gilwern

**Gilwern** zo ur gêriadenn e kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh.

Tremen a ra Kanol Sir Fynwy ha Brycheiniog dre ar gêriadenn.

## Liamm diavaez
* Gilwern.net