open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gracula religiosa

***Gracula religiosa*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Hollzebrer eo ha bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh ha sun-bleuñv peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag ar Su :
* *Gracula religiosa andamanensis*, (Beavan, 1867), en inizi Coco, Andaman ha Nikobar,
* *G. r. batuensis*, en Inizi Batu ha Mentawai (er-maez da gornôg Sumatera),
* *G. r. intermedia*, eus hanternoz India da greisteiz Sina, Indez-Sina ha Thailand,
* *G. r. palawanensis*, e Palawan (kornôg Filipinez),
* *G. r. peninsularis*, e reter-kreiz India,
* *G. r. religiosa*, Linnaeus, 1758, e Malezia, Sumatera, Jawa, Borneo hag en inizi tost,
* *G. r. venerata*, eus Lombok da Alor.

## Liammoù diavaez
*  ''Gracula religiosa'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gracula religiosa'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Job Seite

**Job Seite** pe *Jozef Seite*, bet ganet d'an 18 a viz Eost 1919 e Kleder (Penn-ar-Bed, Breizh) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Mae 1985, a oa ur beleg breizhat hag ur c’helenner. Breur Visant Seite e oa.

## Buhez
Beleget e voe d'an 18 a viz Mezheven 1944 e Lesneven. Goude-se e voe anvet da gelenner matematik e Skol-an-Aod, e Gwiseni. Eno e savas ur bagad sonerien. Iz-rener ar skol e voe e 1961.

Bet diskibl da Yann-Vari Perrot, sevel a reas kantikoù brezhonek (evel « Sell ouz an heol o sevel », « Aotrou Doue, euz an neñvou », pe «« Meulom a greiz kalon »). Skoazell a roas ivez da lazioù-kanañ er parrezioù e-pad ar bloavezhioù 1950 ha 1960. Bet e voe ivez animatour abadennoù skingomz e brezhoneg er bloavezhioù 1960 ha 1970.

### Aluzenner ar Bleun-Brug Bro-Leon
E penn-kentañ bloazioù 1950 e voe anvet Job Seite da aluzenner Bleun-Brug Bro-Leon. Labourat a reas dreist-holl evit Gouelioù ar Bleun-Brug, ha devezhioù-studi ar Bleun-Brug e-pad an hañv. 

### Sekretour Kenvreuriez ar Brezoneg
Labourat a reas Job Seite da sikour an Aotrou 'n Eskob Visant Fave, eskob skoazeller Kemper ha Leon, ha rener « Kenvreuriez ar Brezoneg », evit troidigezh hag embannadur brezhonek al Levr-oferenn goude sened-meur Vatikan II. Job Seite e voe ar sekretour karget da sevel roll an troidigezhioù ha d'o embann e kaieroù bras, anvet «*Kaierou Kenvreuriez ar Brezoneg* », a veze embannet bep tri miz e Gwiseni. Rener ar *c'haierou* e voe ivez eus 1971 da 1979 (nn. 15 da 50), goude marv Pêr-Yann Nedelec e 1971.

## Oberennoù
* Gant Visant Seite, *Darvoudou brezel va Horn-Bro : 1944 - Rozko - Kastell-Paol - Santeg - Kleder*, Emgleo Breiz, Ar Skol dre Lizer, 1987.
**Kantik Sant Sezny*, e Kanit 'ta tudoù, 2013.

## Levrlennadur
* *Quimper et Léon*, niv. 12, 22 juin 1985, p. 275-276.
* *Bleun-Brug*, niv. 239-240, 1985, p. 18-20.

## Notennoù

## Gwelet ivez
*Bleun-Brug
*Kenvreuriez ar Brezoneg
Etrekumuniezhioù Il-ha-Gwilen

Setu roll an etrekumuniezhioù en Il-ha-Gwilen, e Breizh.

## Etrekumuniezhioù a-vremañ
D'ar 1 a viz Genver 2019 ez eus, en departamant:
* 1 veurgêr
* 4 c'humuniezh tolpad-kêrioù,
* 13 kumuniezh kumunioù.

## Etrekumuniezhioù kozh
### Divodet e 2014
* Kumuniezh kumunioù bro Gwerc'h (aet e framm Gwitreg Kumuniezh)
* Kumuniezh kumunioù bro Begerel (aet e framm Roazhon Meurgêr, Kumuniezh kumunioù Sant-Meven Menezalban ha Kumuniezh kumunioù Breizh ar Romantelourien)
* Presperieg Kumuniezh (aet e framm Kumuniezh kumunioù Bro Redon ha Kampoullennoù Breizh-Uhel Kumuniezh)
* Kumuniezh kumunioù bro Menezalban (aet e framm Kumuniezh kumunioù Sant-Meven Menezalban)
* Kumuniezh kumunioù bro Sant-Meven (aet e framm Kumuniezh kumunioù Sant-Meven Menezalban)
* Kumuniezh kumunioù kanton Gwizien (aet e framm Kampoullennoù Breizh-Uhel Kumuniezh)
* Kumuniezh kumunioù bro Anast (aet e framm Kampoullennoù Breizh-Uhel Kumuniezh)

### Divodet e 2017
* Kumuniezh kumunioù bro Elvinieg (aet e framm Kumuniezh kumunioù Traoñ an Il-Elvinieg ha Kumuniezh kumunioù Kouenon Marzoù Breizh)
* Kumuniezh kumunioù bro Sant-Albin-an-Hiliber (aet e framm Felger Tolpad-kêrioù ha Kumuniezh kumunioù bro Liverieg)
* Kumuniezh kumunioù Dol ha Bae Menez-Mikael (aet e framm Kumuniezh kumunioù bro-Dol ha Bae Menez-Mikael)
* Kumuniezh kumunioù Bae Menez-Mikael (aet e framm Kumuniezh kumunioù bro-Dol ha Bae Menez-Mikael)
* Felger Kumuniezh (aet e framm Felger Tolpad-kêrioù)
* Louvigneg Kumuniezh (aet e framm Felger Tolpad-kêrioù)
* Ar Gougleiz Kumuniezh (aet e framm Kumuniezh kumunioù Kouenon Marzoù Breizh)
* Kumuniezh kumunioù kanton Entraven (aet e framm Kumuniezh kumunioù Kouenon Marzoù Breizh)
* Kumuniezh-kumunioù bro Kreiz ar Gwilen hag ar Sevnon (aet e framm Breizh dor al Liger Kumuniezh)
* Kumuniezh kumunioù bro Felgerieg-Veur (aet e framm Breizh dor al Liger Kumuniezh)

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Il-ha-Gwilen
* Roll kumunioù Il-ha-Gwilen
* Etrekumuniezhioù Aodoù-an-Arvor • Etrekumuniezhioù Penn-ar-Bed • Etrekumuniezhioù Liger-Atlantel • Etrekumuniezhioù ar Mor-Bihan
Gweledigezh eus ar Werc'hez Vari

Bez’ ez eo ur **weledigezh** eus ar Werc'hez Vari (a vez graet anezhi ivez ur *mariafaniez*) ur gweled eus Mari, mamm Jezuz. 

Hervez kredennoù ar gatoliked, ez eo stank ar gweledigezhioù eus ar Werc'hez, met n’eus bet diskleriet anezho gant an Iliz katolik nemet seitek, betek-henn :

*Tepeyac, Mec'hiko, 12 a viz Kerzu 1531 (Juan Diego Cuauhtlatoatzin)
*Notre-Dame du Laus, Bro-C'hall, Mae 1664 betek 1718 (Benoîte Rencurel)
*Roma, Italia, 20 a viz Genver 1842 (Alphonse Ratisbonne)
*La Salette, Bro-C'hall, 19 a viz Gwengolo 1846 (Maximin Giraud ha Mélanie Calvat)
*Lourdes, Bro-C'hall, etre 11 a viz C'hwevrer ha 16 a viz Gouere 1858 (Bernadette Soubirous)
*Champion (Wisconsin), Stadoù-Unanet, Here 1859 (Adèle Brise)
*Itron-Varia Pontmaen, Bro-C'hall, 17 a viz Genver 1871 (Eugène Barbedette hag e vreur Joseph) 
*Gietrzwald, Pologn, etre 27 a viz Mezheven ha 16 a viz Gwengolo 1877 (Justyna Szafrynska ha Barbara Samulowska) 
*Fátima, Portugal, etre 13 a viz Mae ha 13 a viz Here 1917 (Lúcia de Jesus dos Santos, Francisco Marto has e c'hoar Jacinta)
*Beauraing, Belgia, etre 29 a viz Du 1932 ha 3 a viz Genver 1933 (Fernande, Gilberte hag Albert Voisin, Andrée ha Gilberte Degeimbre) 
*Banneux, Belgia, etre 15 a viz Genver 1933 ha a viz Meurzh 1933 (Mariette Beco)
*Amsterdam, Izelvroioù, etre 25 a viz Meurzh 1945 ha 31 a viz Mae 1959
*Betania, Venezuela, etre 1940 ha 1990, (Maria Esperanza Medrano de Bianchini)
*Akita, Japan, 1973 (Agnes Sasagawa) 
*Kibeho, Rwanda, etre 28 a viz Du 1981 ha 28 a viz Du 1989
*San Nicolás de los Arroyos, Argentina, 1983
Rhiwabon

**Rhiwabon** (*Ruabon* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. Dont a ra an anv "Rhiwabon" eus "Rhiw Fabon", savet gant "rhiw" (run, torgenn) ha "Mabon", ur sant kembreat enoret en iliz-parrez gwechall.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 541 anezho (13,2%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
John F. Kennedy Jr.

**John Fitzgerald Kennedy Jr.**, ganet d'ar 25 a viz Du 1960 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Gouhere 1999, anvet alies **JFK Jr.** pe **John John**, a oa un alvokad stadunanat, ur c'hazetenner hag un embanner kazetennoù. Bez e oa bugel nemetañ ar prezidant John F. Kennedy hag ar First Lady Jacqueline Kennedy, bez e oa ivez breur yaouankañ Caroline Kennedy. E dad a oa bet lazhet tri devezh a-raok tri bloaz John F. Kennedy Jr.

Kennedy a oa marvet gant e wreg Carolyn Bessette-Kennedy ha c'hoar goshañ honnezh en ur gwallzarvourd karr-nij pa oa John o vleinañ.
Kemperle Kumuniezh

**Kemperle Kumuniezh** (**' e galleg) a zo anezhi ur [[kumuniezh tolpad-kêrioù|gumuniezh tolpad-kêrioù]] savet d'ar 1 a viz Genver 2016 etre [[kumun c'hall|kumunioù]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Penn-ar-Bed]], e [[Breizh]].

== Istor ==
Krouet e voe ar gumuniezh diwar dreuzfurmadur [[Kumuniezh kumunioù Bro Kemperle]].

==Kumunioù==
D'ar [[1añ a viz Genver]] 2016 ez ae 16 kumun d'ober ar gumuniezh tolpad-kêrioù:
<div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2">
#[[an Arzhanaou]]
#[[Banaleg]]
#[[Bei]]
#[[Gwelegouarc'h]]
#**Kemperle'''
#Kerien
#Kloar-Karnoed
#Lokunole
#Mellag
#Molan
#Redene
#Rieg
#Sant-Turian
#Skaer
#Tremeven
#an Treoù


## Prezidanted
* Abaoe 2016 : Sébastien Miossec (PS), maer Rieg
## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 519 skoliad (11,2 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gwelout ivez
* Etrekumuniezhioù Penn-ar-Bed

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gumuniezh tolpad-kêrioù

## Notennoù ha daveennoù
Yves-Marie Adeline

**Yves-Marie Adeline**, pe **Yves-Marie Adeline Soret de Boisbrunet** e anv leun, ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1960 e Poitiers (Vienne), zo ur skrivagner, un istorour ha politikour roueelour gall. Dimezet eo gant Henriette de Bridiers ha tad da 8 bugel. 
Krouer an Alliance royale e oa bet e 2001 ha prezidant an aozadur roueelour betek 2008.
## Oberennoù
* *L’Aube royale* (Sicre 1991)
* *La Musique et le monde* (Téqui 1994)
* *Le Roi et le monde moderne* (C&T 1995)
* *Le Carré des philosophes* (Trédaniel 1995)
* *La Droite piégée* (C&T 1996)
* *Le Pouvoir légitime* (C&T 1997)
* *La Droite où l’on n’arrive jamais* (Sicre 2000)
* *Le Royalisme en questions* (Embannadurioù Pariz / L’Âge d’Homme 2002)
* *Les Amours dangereuses*, barzhonegoù (Éditions Jean d’Orcival 1994)
* *La Main offerte*, barzhonegoù (Éditions Jean d’Orcival 1994)
* *L’Épouse*, barzhonegoù (Sicre 2002)
* *Le Manteau d’étoiles*, barzhonegoù (Éditions de Paris 2002)
* *Radieuse hostie*, barzhonegoù (Éditions de Paris 2004)
* *L'Appel des sirènes* (Éditions de Paris 2004)
* *Marie-Antoinette*, drama e pemp lodenn (Éditions de Paris, 2005) 
* *Histoire mondiale des idées politiques* (Ellipses 2007)
* *Les Angéliques*, barzhonegoù (Via Romana, 2008) 
* *La Pensée antique* (Ellipses, 2008)
* *La Pensée médiévale* (Ellipses, 2011)
* *1914: Une tragédie européenne* (Ellipses, 2011)
* *La droite Impossible* esae politikel (Éditions de Chiré, 2012)
* *20 ans* (Via Romana, 2012) 
* "Philosophie de la Royauté " (Via Romana, 2015)
Survival (kelaouenn)

**Survival** istitlet « *guide de survie en milieu hostile* », zo ur gelaouenn dreistbevouriezh gall. Ar c'hentañ kelaouenn e galleg eo o plediñ gant an dreistbevouriezh. Laurent Berrafato eo rener an embann. An embannadurioù Librairie le Hussard (Pariz) eo embanner ar gazetenn.
## Istor
Embannet oa bet ar c'hentañ niverenn d'ar 1añ C'hwevrer 2016. E miz Kerzu 2016 e tremen eus un embann trimiziek d'un embannadur daouviziek. Echuet eo an embann e miz Here 2024 

## Sujedoù
* Lakaet e vez war-raok gwallzarvoudoù naturel pe greantel (Tchernobyl, Fukushima) evit diskouez n'eo ket dibad hon doare bevañ nag hon aozadur kevredigezh a-vremañ.
* Lakaet e vez war-raok dafar ha displeget penaos e implj (lampennoù, radioioù, seier kousket)
* Pennadoù war penaos gounit boued, pareañ tud hervez ar gloazadennoù.
* Ul lodenn istorel war dreistbeverien
## Kenlabourerien
Lies eo kenlabourerien ar gelaouenn, hervez komzoù Laurent Berrafato e vez adkavet dreist-holl soudarded pe ez soudarded.
## Liammoù diavez
* Facebook ar gazetenn
* Lec'hienn ar gazetenn
## Notennoù ha daveennoù
Collocalia esculenta

***Collocalia esculenta*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Apodidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seitek isspesad anezhañ :
* *Collocalia esculenta amethystina*, e Waigeo (er-maez da walarn Ginea Nevez),
* *C. e. becki*, e kreiz ha biz Inizi Salomon,
* *C. e. desiderata*, e Rennell (kreisteiz Inizi Salomon),
* *C. e. *'esculenta**', (Linnaeus, 1758), eus kreiz ha kreisteiz Sulawesi, dre inizi Banggai ha Sula, da greiz ha kreisteiz an Inizi Maluku,
* *C. e. heinrothi*, en Iwerzhon-Nevez, Lavongai ha Djaul (kreiz Enezeg Bismarck),
* *C. e. hypogrammica*,
* *C. e. lagonoleucos*,
* *C. e. makirensis*, e San Cristóbal (gevred Inizi Salomon),
* *C. e. manadensis*, eus hanternoz Sulawesi da inizi Sangihe ha Talaud,
* *C. e. minuta*, en inizi Tanahjampea ha Kalao (er-maez da Sulawesi),
* *C. e. misimae*, en Enezeg al Louisiade,
* *C. e. nitens*, e douaroù izel Ginea Nevez,
* *C. e. numforensis*, e Numfor (er-maez da walarn Ginea Nevez),
* *C. e. spilogaster*, en inizi Tabar, Lihir (biz Enezeg Bismarck) ha Green (reter Enezeg Bismarck),
* *C. e. spilura*, e hanternoz an Inizi Maluku,
* *C. e. stresemanni*, en Inizi an Amiraliezh,
* *C. e. tametamele*, e Preden-Nevez ha Vitu (Enezeg Bismarck), Bougainville (gwalarn Inizi Salomon).

## Liammoù diavaez
*  ''Collocalia esculenta'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Collocalia esculenta'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Yevgeny Rodionov

**Yevgeny Aleksandrovich Rodionov** lesanvet **Jenya** (Rusianeg: **Евгений Александрович Родионов**) ganet d'an 23 a viz Mae 1977 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mae 1996 a oa ur soudard rusian bet prizoniet ha lazhet pa oa dalc'het gant tud Tchetchenia dre ma oa bet nac'het gantañ treiñ ouzh an Islam ha cheñch tu er brezel. Too-war-dro e marv a chom amsklaer met o deus bet degaset estlamm ha brud dre Rusia a-bezh. Un azeulerezh a oa ganet adal tonkad skrijus ar soudard yaouank, n'eo keet bet lakaet da sant betek-henn gant Iliz Rusia met degemeret eo bet evel merzher nevez.

Ar c'hentañ soudard eo degemeret evel merzher rusian. N'eo ket bet degemeret evel sant en desped d'ar pezh a gaver alies memes ma vez niverus an dud o c'houlenn e vefe graet.
## Istor
Yevgeny Rodionov en doa c'hoant da vezañ keginer. Mare ar goñje a erruas ha kaset e voe e Tchetchenia.
## Merzher kristen
Deuet eo da vezañ ur merzher kristen. An Iliz rusian a oa bet o tegemer anezhañ dre an hengoun kreñv poblek a oa savet tro-dro dezhañ gant piric'hinajoù el lec'hioù ma vevas.
## Adkemer
Un adkemer a zo bet eus tonkad Yevgeny Rodionov gant Iliz Rusia, lu Rusia ha broadelourien ar vro.
### Adkemer er sevenadur
* Filmig diell
Daughters of the American Revolution

An **Daughters of the American Revolution** (**DAR**, "merc'hed an Dispac'h amerikan" e brezhoneg) zo un strollad merc'hed kar-o-bro er Stadoù Unanet.

Diazezet eo an aozadur-se war al lignez ha digor hepken d'ar merc'hed o deus un hendad, war-eeun, a oa bet oberiant e-pad ar stourm evit dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika. Bez' eo ur strollad na glask ket gounit arc'hant, met a labour evit reiñ harp d'ar gwarez istorel, d'an deskadurezh ha d'ar vrogarouriezh stadunanat. 

Savet e oa bet d'an 11 a viz Here 1890.
## Pennado kar
* Sons of the American Revolution
* Children of the American Revolution
Arnold Schwarzenegger

**Arnold Alois Schwarzenegger** (/ˈʃwɔːtsənˌɛɡə/; alamanek: [ˈaɐ̯nɔlt ˈalɔʏs ˈʃvaɐ̯tsn̩ˌɛɡɐ]; ganet d'an 30 a viz Gouhere 1947) zo un aktour aostrian-stadunanat, produer, businessman, skrivagner, politikour, ha bodybuilder a vicher. Bez e voe 38vet Gouarnour Kalifornia e-pad daou respet etre 2003 ha 2011.

## Roloù brudetañ

* *[[Hercules in New York]]* roll Hercules (1970)
* *[[Stay Hungry]]* roll Joe Santo (1976)
* *[[Pumping Iron]]* roll e-unan (1977)
* *[[The Villain (film 1979)|The Villain]]* roll Handsome Stranger (1979)
* *[[The Jayne Mansfield Story]]* roll Mickey Hargitay (1980)
* *[[Conan the Barbarian (film, 1982)|Conan the Barbarian]]* roll Conan (1982)
* *[[Conan the Destroyer]]* roll Conan (1984)
* *[[The Terminator]]* roll The Terminator/T-800 Model 101 (1984)
* *[[Red Sonja (film)|Red Sonja]]* rol Kalidor (1985)
* *[[Commando (film, 1985)|Commando]]* rol John Matrix (1985)
* *[[Raw Deal (film, 1986)|Raw Deal]]* rol Mark Kaminsky, a.k.a. Joseph P. Brenner (1986)
* *[[Predator (film)|Predator]]* rol Major Alan "Dutch" Schaeffer (1987)
* *[[The Running Man (film, 1987)|The Running Man]]* roll Ben Richards (1987)
* *[[Red Heat]]* roll Captain Ivan Danko (1988)
* *[[Twins (film, 1988)|Twins]]* roll Julius Benedict (1988)
* *[[Total Recall (film, 1990)|Total Recall]]* roll Douglas Quaid/Hauser (1990)
* *[[Kindergarten Cop]]* roll an detektiv John Kimble (1990)
* *[[Terminator 2: Judgment Day]]* roll The Terminator/T-800 Model 101 (1991)
* *[[Last Action Hero]]* roll Jack Slater / roll e unan (1993)
* *[[True Lies]]* evit Harry Tasker (1994)
* *[[Junior (film 1994)|Junior]]* roll Dr. Alex Hesse (1994)
* *[[Eraser (film)|Eraser]]* roll U.S. Marshal John Kruger (1996)
* *[[Jingle All the Way]]* roll Howard Langston (1996)
* *[[Batman & Robin (film)|Batman and Robin]]* roll Mr. Freeze (1997)
* *[[End of Days (film)|End of Days]]* roll Jericho Cane (1999)
* *[[The 6th Day]]* roll Adam Gibson / klon Adam Gibson (2000)
* *[[Collateral Damage (film)|Collateral Damage]]* roll Gordy Brewer (2002)
* *[[Terminator 3: Rise of the Machines]]* roll The Terminator/T-850 Model 101 (2003)
* *[[Around the World in 80 Days (film 2004)|Around the World in 80 Days]]* roll Prince Hapi (2004)
* *[[The Expendables (film 2010 )|The Expendables]]* roll Trench (2010)
* *[[The Expendables 2]]* roll Trench (2012)
* *[[The Last Stand (film 2013)|The Last Stand]]* roll Sheriff Ray Owens (2013)
* *[[Escape Plan (film)|Escape Plan]]* roll Rottmayer (2013)
* *[[Sabotage (film 2014)|Sabotage]]* roll John 'Breacher' Wharton (2014)
* *[[The Expendables 3]]* roll Trench (2014)
* *[[Maggie (film)|Maggie]]* roll Wade Vogel (2015)
* *[[Terminator Genisys]]* roll The Terminator/T-800 Model 101/ The Guardian (2015)
* *[[478 (film)|478]]* roll Victor (2016)
* *[[Why We're Killing Gunther]]* roll Gunther (2017)
* *[[Journey to China: The Mystery of Iron Mask]] (2017)
* *Blanco* roll Nathan Brand (2017)
* *The Expendables 4* roll Trench (2018)
* *Terminator : Dark fate'' roll Terminator T-800 / Carl (2019)
Chelidorhynx hypoxanthus

***Chelidorhynx hypoxanthus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Stenostiridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Chelidorhynx* an hini eo.

Anvet e voe *Rhipidura hypoxantha* (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus reter menezioù Himalaya da Azia ar Gevred.

## Liammoù diavaez
*  ''Chelidorhynx hypoxanthus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chelidorhynx hypoxanthus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Trío La Rosa

An **Trío La Rosa** a oa ul laz kuban er bloavezhioù 1950. D'ur poent e voe La India de Oriente o kanañ gante.

## Liammoù diavaez
* O kanañ *Los mujeres sin Conciencia* e 1957 : https://www.youtube.com/watch?v=T3GRW-COyRM .
* O kanañ *Huerfano soy * : https://www.youtube.com/watch?v=Q2DEWMixG_U
Gracula

***Gracula*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Gracula enganensis]]*,
* *[[Gracula indica]]*,
* *[[Gracula ptilogenys]]*,
* *[[Gracula religiosa]]*
** *G. r. andamanensis*, *batuensis*, *intermedia*, *palawanensis*, *peninsularis*, *religiosa* ha *venerata*,
* *[[Gracula robusta]]*.

Seizh (7) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia ar Su.

## Notennoù ha daveennoù
Qu'est-ce que le Tiers État ?

**Qu'est-ce que le Tiers-État ?** (e brezhoneg : *Petra eo an [[Trede Stad]]?*) zo ur flemmskrid embannet gant an Abad Sieyès e miz Genver 1789, a-raok emvod stadoù meur 1789, evit difenn savboent an Trede Stad .

Degas a rae Sieyes e sell buruteller war stad ar gevredigezh d'e vare, embann a rae mennozhioù evit talañ ouzh ar c'hudennoù lies, evel ar vot hervez an niver a dud e pep urzh ha n'eo ket ur vot evit pep urzh kevredigezhel. Mennozh an nasion kreñvoc'h dre an niver eo, re an Trede-urzh o vezañ ar re niverusañ tost da 98% eus ar C'hallaoued. Diaz ganedigezh ar goñvañsion vroadel e oa.

An destenn gant Sieyès a oa bet gwerzhet 30 000 skouerenn anezhi e-doug 4 sizhun.

## Meneg

« Qu'est-ce que le Tiers-État ? Le plan de cet Écrit est assez simple. Nous avons trois questions à nous faire.
1° Qu'est-ce que le Tiers-État ? **Tout**.
2° Qu'a-t-il été jusqu'à présent dans l’ordre politique ? **Rien**.
3° Que demande-t-il ? **À y devenir quelque chose**.»

Ur wech embannet ar bennaenn-se e tiskler c'hoazh:

 « Qui donc oserait dire que le Tiers-état n'a pas en lui tout ce qu'il faut pour former une nation complète ? Il est l'homme fort et robuste dont un bras est enchainé. Si l'on ôtait l'ordre privilégié, la Nation ne serait pas quelque chose de moins, mais quelque chose de plus. Ainsi qu'est ce que le Tiers-État ? Tout, mais un tout entravé et opprimé. Que serait-il sans l'ordre privilégié ? Tout. Mais un tout riche et florissant. Rien ne peut aller sans lui, tout irait infiniment mieux sans les autres.
    On verra si les réponses sont justes. Nous examinerons ensuite les moyens que l'on a essayés, et ceux que l'on doit prendre, afin que le Tiers-État devienne, en effet, quelque chose. Ainsi nous dirons :
    4° Ce que les Ministres ont tenté, et ce que les Privilégiés eux-mêmes proposent en sa faveur.
    5° Ce qu'on aurait dû faire.
    6° Enfin, ce qui reste à faire au Tiers pour prendre la place qui lui est due. »

## Kenarroud
Entanet eo pobl Bro-C'hall gant ar galv da Emvod ar Stadoù meur embannet e 1788. Sieyès a skriv e flemmskrid a-raok an Dispac'h gall. Ar pal a oa da reiñ un hent da kannaded an Trede-urzh da geñver ar pezh a vefe da c'hortoz evel reizhadurioù digant an emvod. Adal ar 5 a viz Mae 1789 e krog sioul penn-kentañ ar Reveulzi gant ur stourm gwirel e Versailles. Ur stourm a grog evit degas nevezinti da geñver aozadur ar gevredigezh hag aozadur an emvod e-unan.
John Hurt

**Sir John Vincent Hurt**, bet ganet d'an 22 a viz Genver 1940 e Chesterfield (Derbyshire, Bro-Saoz) hag aet d'an Anaon d'ar 25 a viz Genver 2017 e Cromer (Norfolk), a oa un aktour breizhveuriat. Brudet e oa e vouezh izel.

Anavezet e voe dreist-holl evel *[[Richard Rich]]* er film *[[A Man for All Seasons]]*, *Max* e *[[Midnight Express]]*, *John Merrick* e *[[The Elephant Man]]*, *Kane* en *[[Alien]]*, "Winston Smith" e *[[Nineteen Eighty-Four (film)|Nineteen Eighty-Four]]* ha *Garrick Ollivander* e *[[Harry Potter]]*, e-kreiz ur mor a rolloù.

Filmoù all :
* Alien (1979)

## Liammoù diavaez
*John Hurt war IMDb
Emmanuelle Riva

**Emmanuelle Riva**, bet ganet *Paulette Germaine Riva* d'ar 24 a viz C'hwevrer 1927 e Cheniménil (Vosges, Bro C'hall) hag aet d'an Anaon d'ar 27 a viz Genver 2017 e Pariz, a oa un aktourez hag ur varzhez c'hall. 

Anavezet e voe dreist-holl evel *Elle* er film *[[Hiroshima mon amour]]*, *Barny* e *[[Léon Morin, prêtre]]*, *[[Thérèse Desqueyroux]]* er film deuet er-maez e 1962 hag *Anne* e *[[Amour (film)|Amour]]*, e-touez ur bern rolloù all.

## Liammoù diavaez
* Emmanuelle Riva war IMDb
Barry Douglas

**Barry Douglas**,OBE, bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1960 e Béal Feirste (Norzhiwerzhon), a zo ur pianoour ha penn laz-seniñ, o vevañ etre Pariz hag An Lorgain.

## Un nebeud pladennoù
...
* 2014:
** *Schubert: Works for Solo Piano Vol. 1*, Chandos
** *Celtic Reflections*, Chandos
** *Brahms: Works For Solo Piano, Vol 3*, Chandos
* 2015:
** *Brahms: Works For Solo Piano, Vol 4*, Chandos
** *Brahms: Works for Solo Piano, Vol. 5*, Chandos
* 2016:
** *Brahms: Works for Solo Piano, Vol. 6*, Chandos
** *Celtic Airs*, Chandos

## Liammoù diavaez
* {en} Barry Douglas Lec'hienn ofisiel
* {en} Camerata Ireland
Cwmaman (Rhondda Cynon Taf)

**Cwmaman** (distaget [] e kembraeg) zo ur gêriadenn e kreisteiz Kembre, nepell diouzh Aberdâr. E distrig Rhondda Cynon Taf emañ, e traoñienn ar stêr Aman. Kreskiñ a reas ar gêriadenn en , gant labour ar mengleuzioù glaou ; bremañ avat int bet serret holl. 

E Cwmana e krogas ar strollad rock Stereophonics da seniñ hag eus ar gêriadenn e teu tri eus e sonerien.
 
## Tud vrudet
*Alun Lewis, barzh saoznek
*Stereophonics, strollad sonerien rock
The John B. Sails

***The John B. Sails*** a zo ur ganaouenn hengounel eus Nassau (kêr-benn Bahamas) hag a voe treuzskrivet e saozneg hag embannet he fozioù e 1916 gant ar barzh ha skrivagner saoz Richard Le Gallienne (1866-1947).

Evit doare e vije bet enrollet hag embannet gant ar strollad folk stadunanat The Weavers evit ar wech kentañ e 1950, *(The Wreck Of The) John B* an titl anezhi.Adkemeret e voe gant meur a arzour all :
* e 1952 gant ar c'haner bahamian Blake Alphonso Higgs (1915-1986), *John B. Sail (Wreck Of The John B.)* he zitl,
* e 1958 gant ar strollad folk stadunanat The Kingston Trio, *Sloop John B* he zitl,
* e 1959 gant Johnny Cash (*I Want To Go Home*),
* e 1960 gant Lonnie Donegan (*I Wanna Go Home*),
hag all...

Adkempennet, ha yaouankaet war un dro, e voe gant Brian Wilson (1942-) evit ma vije kanet gant The Beach Boys : embannet e 1966 en albom *Pet Sounds* e teuas *Sloop John B* da vezañ unan eus brudetañ kanaouennoù ar strollad stadunanat.

## Gerioù ''Sloop John B'' (doare The Beach Boys) ...
*  ...war al lec'hienn A-Z Lyrics.

## Yezhoù all
*Kanet eo bet un doare gallek — *[[Mister John B.]]* — gant Sylvie Vartan e 1966 hep n'o dije ar gerioù anezhañ mann ebet da welet gant ar re orin :  Sylvie Vartan o kanañ ''Mister John B.'' war al leurenn e miz C'hwevrer 2008.. Souezhusat tra ! embannet e voe un doare gallek all gant Stone — *Fille Ou Garçon* — e 1966 ivez.

## Liammoù diavaez
*  ''(The Wreck Of The) John B'', kanet gant The Weavers.
*  ''The John B. Sails'', kanet gant Blake Alphonso Higgs.
*  ''The Wreck Of The John B'', kanet gant The Kingston Trio.
*  ''Sloop John B'', kanet gant The Beach Boys.
*  ''Sloop John B'', kanet gant Waylon Jennings.

## Notennoù ha daveennoù
Erythropitta celebensis

***Erythropitta celebensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pittidae.

Anvet e voe *Pitta celebensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant an daou skiantour alaman Salomon Müller (1804-1863) ha Hermann Schlegel (1804-1884).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad en enezenn Sulawesi (inizi Manterawu ha Togian enni).

## Liammoù diavaez
*  ''Erythropitta celebensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Erythropitta celebensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Penelope Delta

**Penelope Delta** pe **Pinelopi Delta** ( Πηνελόπη Δέλτα e henc'hresianeg) (1874 - 1941) a oa ur skrivagnerez c'hresianek evit ar yaouankiz.
Teodòr Aubanèu

**Teodòr Aubanèu** pe **Teodòr Aubanèl** en okitaneg, pe *Théodore Aubanel* e galleg, ganet d'ar 26 a viz Meurzh 1829 en Avignon hag aet da Anaon d'an 2 a viz Du 1886 en Avignon d'an oad a 57 vloaz a oa ur mouller hag ur barzh okitanek eus an .

Ober a reas anaoudegezh gant Josèp Romanilha ha dre hemañ gant Frederic Mistral hag Ansèume Matieu. Boas e oant d'en em gavout e kastell Fòntsegunha hag eno e voe savet ganto ar Felibrige
Adama Barrow

**Adama Barrow**, ganet d'ar 16 a viz C'hwevrer 1965 e Mankamang Kunda, zo ur penn embregerezh ha den Stad eus Gambia, ezel eo d'an United Democratic Party. Bez e voe dilennet da prezidant Republik Gambia d'ar 1añ a viz Kerzu 2016. Ar gadoridigezh a oa sañset bezañ d'an 19 a viz Genver 2017, met diasur e oa bet dre ur stad a reuziad sevenet gant ar prezidant Yahya Jammeh hag ar c'hoant a oa gantañ da ouzhpennañ tri miz d'e garg er vodadeg vroadel. Repuet er Senegal, Adama Barrow a douas e le d'an 19 a viz Genver evel prezidant ar republik, e kannati Gambia, e-pad ma oa stadoù all eus Afrika ar c'hornôg o vountañ war Yahya Jammeh da reiñ ar galloud dezhañ.
Rhosddu

**Rhosddu**, pe **Rhos-ddu**, zo ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e Kembre. E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 777 anezho (11,7%) a oa kembraegerien.

Dont a ra anv Rhosddu eus an daou c'her kembraek *[[rhos]]* ("roz") ha *du* ("du"). Ur barrez eo Rhosddu ivez, savet e 1886. Gouestlet eo an iliz-parrez d'an abostol Sant Jakez.

## Notennoù
François Furet

**François Furet**, ganet d'ar 27 a viz Meurzh 1927 e Pariz, hag aet da Anaon e Figeac d'an 12 a viz Gouhere 1997, a oa un istorour gall. Brudet e voe evit e oberennoù ha studiadennoù a-zivout an Dispac'h gall.
## Yaouankiz
Ganet e voe en ur familh bourc'hiz, an tad a oa bankour. Daremprediñ a reas al lise Janson-de-Sailly e Pariz. Ar mailh anezhañ a yeas goude d'ober studioù da skol-veur al lizhiri hag ar Gwir e Pariz. Tapet e voe gant an dorzhellegezh, rediet e voe da baouez gant e studioù e 1950. Betek 1954 ez eas alies da sanatoriomoù en Alpoù, ha goude-se evit pareañ da vat da greizenn medisinerezh ar Fondation de France, straed Quatrefages e Pariz.
## Istorour
### Burutelladennoù
Tud lies o deus bet burutellet François Furet hag e labourioù.
* Vincent Peillon: en e levr «La Révolution française n'est pas terminée».
## Oberennoù
* *La Révolution*, gant Denis Richet, Pariz, Levraoueg Arthème Fayard, 1965 ; Eil embannadur., *La Révolution française*, Pariz, Hachette Littératures, 1999, dastumadenn « Pluriel »  Nnn 950, 944 p. .
* *Lire et écrire*, gant Jacques Ozouf, Pariz, Minuit, 1977. LEvrenn 1  ha levrenn 2 .
* *[[Penser la Révolution française]]*, Pariz, Embannadurioù Gallimard, 1978, dastumadenn. « Bibliothèque des histoires » (ISSN 0768-0724), 259 pajenn; adembannadur gwellaet ha reizhet, 1983 .
* *L'Atelier de l'histoire*, Pariz, Embannadur Flammarion, 1982, 312 pajenn  ; adembannadur, dastumadenn « Champs »  Nnn 739, 2007, 312 p. .
* *La Gauche et la Révolution au milieu du . Edgar Quinet et la question du jacobinisme*, Pariz, Hachette, 1986.
* *Marx et la Révolution française*, Pariz, Flammarion, 1986.
* *[[Dictionnaire critique de la Révolution française]]* (penn embann gant Mona Ozouf), Pariz, Embannadurioù Flammarion, 1988,  p.  ; adembannadur, dastumadenn. « Champs »  Nnn 735-738 ha 746, 2007, 5 levr.,  p.
* *La République du centre*, gant Jacques Julliard ha Pierre Rosanvallon, Pariz, Calmann-Lévy, 1988.
* *Le Siècle de l'avènement républicain* (dir. avec Mona Ozouf), Paris, Éditions Gallimard, 1993, coll. « Bibliothèque des histoires » , 475 p. 
* *[[Le Passé d'une illusion|Le Passé d'une illusion. Essai sur l'idée communiste au ]]*, Pariz, Embannadurioù Robert Laffont ha Embannadurioù Calmann-Lévy, 1995, , 580 p.
* *La Monarchie républicaine. La constitution de 1791*, gant Ran Halévi, Pariz, Levraoueg Arthème Fayard, 1996, dastumadenn. « Les Constitutions françaises » , Pariz, 605 p. .
* *Fascisme et communisme*, gant Ernst Nolte, Pariz, Plon, 1998, 145 p.  ; adembannadur, Hachette Littératures, Pariz, Hachette, 2000, dastumadenn « Pluriel » , 145 p. .
* *La Révolution en débat*, Pariz, Gallimard, 1999, dastumadenn "Folio", 195 p., .
* *Itinéraire intellectuel. L’historien journaliste, eus "France-Observateur" da "Nouvel Observateur" (1958-1997)*, embannadur savet ha penn skrivet gant Mona Ozouf, Pariz, Calmann-Lévy, 1999, dastumadenn "Liberté de l'esprit", , 617 p. .

## Notennoù ha daveennoù
Gwalldaol moskeenn veur Kebek

**Gwalldaol moskeenn veur Kebek** zo ur gwalldaol sponterezh a oa bet sevenet d'an 29 a viz Genver 2017 e kêr Kebek en ur greizenn sevenadurel islamek. Un den armet, broadour kanadian anezhañ,  Alexandre Bissonnette, en doa anzavet bezañ tennet gant un arm-tan war ar gredourien a oa er voskeenn, lazhet 6 anezho ha gloazet 17 den all. An tenner, Alexandre Bissonnette, ur studier war ar skiantoù politikel oadet a 27 vloaz, a oa brudet evit bezañ broadelour hag estrengas. 

En em rentet eo goude ur bellgomzadenn d'ar polis.
## Gouzañverien
Melania Trump

**Melania Trump**, ganet **Melanija Knavs**, alamanekaet e **Melania Knauss**, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1970 e Novo Mesto, Yougoslavia (Slovenia hiziv-an-deiz). Bet he deus bet ur vuhez vicherel hir evel maouez evit ar poltriji. Dimezet eo da Donald Trump 45vet prezidant ar Stadoù-Unanet Amerika ha deuet eo da vezañ ar First Lady. An eil gwreg d'ur prezidant stadunanat eo a orin estren, hag an hini gentañ na oa ket saoznegerez a vihanik.
Mi welais jac-y-do

**Mi welais jac-y-do** zo unan eus ar rimadelloù kembraek brudetañ.

## Ar rimadell
: *Mi welais jac-y-do* 
: *yn eistedd ar ben to,*
: *het wen ar eu ben* 
: *a dwy goes bren* 
: *yn canu "ho ho ho" ! *. 

### Troidigezh
: Gwelet em eus ur c'havan
: en e goazez war-lein an doenn
: un tog gwenn war e benn
: ha divhar goad
: o kanañ "ho ho ho" !

## Liammoù diavaez
* Bugale o kanañ

## Notennoù
Kentañ Itron ar Stadoù-Unanet

***First Lady of the United States*** (**FLOTUS**) pe ***First Lady***, "Kentañ Itron", eo an titl a vez roet da wreg prezidant Stadoù-Unanet Amerika.
Chom a ra an titl gant ar vaouez keit ha ma vez he gwaz e penn ar vro. Biskoazh n'eo bet embannet sklaer e oa ur roll ofisiel, ha n'eus ket eus ar statud-se e-keñver ar Gwir stadunanat. Chom a ra memestra ur roll pouezus evit politikerezh ha buhez kevredigezhel ar vro.

Ne voe ket implijet alies an titl-se gant ar gouarnamant a-raok nebeut amzer zo ; Martha Washington, gwreg George Washington, kentañ prezidant ar vro adalek 1789 betek 1797, a vez lakaet war-raok evel kentañ First Lady ar vro. E-pad he buhez en desped da vezañ gwreg ar prezidant e veze graet "Lady Washington" anezhi nemetken.

Ur skouer eo gwreg ar prezidant evit tud ar Stadoù-Unanet, sellet ha selaouet e vez.

## Istor an titl
Implij an titl *First Lady* evit diskrivañ gwreg ar prezidant pe ar vaouez a vez en Ti-Gwenn. E-penn kentañ istor ar republik, ne oa ket eus un titl evit gwreg ar prezidant. Al lod brasañ eus gwragez ar prezidanted a blije gwell dezho bezañ anvet dre titloù evel "Lady", "Mrs. President", pe "Mrs. Presidentress"; Martha Washington a veze graet alies eus outi "Lady Washington." 
Unan eus an implijoù kentañ testeniakaet eus an titl "First Lady" a oa bet e 1838 en ur pennad kazetenn o komz eus Martha Washington, ar skrivagnerez, "Mrs. Sigourney", a lakae war-raok na penaos ne oa ket cheñchet ar vaouez, memes goude ma vefe bet dilennet George Washington da brezidant. Skrivet e oa bet er pennad:
*The first lady of the nation still preserved the habits of early life. Indulging in no indolence, she left the pillow at dawn, and after breakfast, retired to her chamber for an hour for the study of the scriptures and devotion*

Dolley Madison a vefe bet graet anezhi "First Lady" e 1849 en ur brezegenn distaget en he obidoù gant ar prezidant Zachary Taylor. Met n'eus roud skrivet ebet eus an anvadur-se nag e dielloù ar skridoù-kañv hag a zo deuet betek ennomp, nag er pennadoù kazetenn eus an devezh-se.

Goude 1849 e oa bet kroget da implij an titl e Washington, D.C., e-touez an dud pinvidik pe tost d'an Ti-Gwenn. Unan eus an implijoù kentañ testeniekaet dre skrid a voe d'an 3 a viz Du 1863, en ur pennad gant ar c'hazetenner William Howard Russell, a gomze eus "the First Lady in the Land," evit diskrivañ Mary Todd Lincoln.

Kroget e oa an titl da vezañ brudet da vat dre ar Stadoù Unanet e 1877, pa voe skrivet gant ar gazetennerez Mary C. Ames ur pennad ma rae anv eus Lucy Webb Hayes evel "the First Lady of the Land" pa oa he o tezrevell kadoridigezh Rutherford B. Hayes.

Dezrevelloù niverus Lucy Hayes o devoa sikouret kalz da vrudañ an titl er-maez eus Washington. Ur pezh-c'hoari farsus brudet e 1911 war Dolley Madison gant ar skrivagner Charles Nirdlinger, titlet *The First Lady in the Land*, a roas brud bras d'an titl e-touez ar boblañs. Er bloavezhioù 1930, e oa implijet da vat gant darn eus an dud en SUA. Goude-se en em ledas goustadik an titl er-maez eus ar vro betek ar broioù all.
Erythropitta meeki

***Erythropitta meeki*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pittidae.

Anvet e voe *Pitta meeki* (kentanv) da gentañ-penn (e 1898) gant ar skiantour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937) da zougen bri d'an naturour saoz Albert Stewart Meek (1871-1943).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Rossel, en Enezeg al Louisiade (reter Papoua Ginea-Nevez).

## Liammoù diavaez
*  ''Erythropitta meeki'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Erythropitta meeki'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cayo Santa María

**Cayo Santa María** zo un enezenn 13 km2 e hanternoz Kuba, en enezeg Jardines del Rey er Mor Karib, hag er c'hreisteiz d'ar Inizi Bahamas. E kumun Caibarién, e *[[Proviñs Villa Clara]]*.

## Istor pe mojenn
Kredet e vez eo kuzhet enni teñzor ar vorlaeron Mazzarelli ha Tambasco, brudet en XVIIIvet kantved.
Jardines del Rey

**Jardines del Rey** zo un enezeg eus Kuba, anezhi cayos eus reter enezeg Sabana-Camagüey, ar vrasañ eus enezegi Cuba.

## Lec'hiadur
Emañ en hanternoz proviñsoù Villa Clara, Sancti Spíritus, Proviñs Ciego de Ávila ha Camagüey, hag enni an inizi-mañ:

* Cayo Guillermo
* Cayo Coco
* Cayo Romano 
* Cayo Guajaba 
* Cayo Sabinal 
* Cayo Santa María
* Cayo Paredón Grande, entre re all.

## Istor
Dizoloet e voe gant ar moraer spagnol Diego Velázquez de Cuéllar ha badezet er bloaz 1514; abalamour d'ar strujus ma oa ha d'ar c'haer ma oa an traezhegi, ha da enoriñ ar roue Fernando II.

Dont a rejont da vout repu morlaeron; Jacques de Sores a vije bet eno o chom a-raok kouezhañ war gêr Santiago de Cuba en 1554.
Amor silvestre

***Amor silvestre*** zo ur ganaouenn gant al laz kuban Los Compadres.

Kanet e vez ivez gant ar Septeto Santiaguero.

## Liammoù diavaez
*''Amor silvestre'' kanet gant Los Compadres
*''Amor silvestre'' kanet gant Septeto Santiaguero ha José el Canario.
*Anvet amañ  *[[Cielito Lindo]]*, a zo anv ur ganaouenn all eus Mec'hiko, kanet gant al laz Compay Quinto, eus Perou.
Erythropitta rufiventris

***Erythropitta rufiventris*** (*Pitta rufiventris* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pittidae.

Anvet e voe *Coloburis rufiventris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1860) gant an evnoniour alaman Ferdinand Heine (1809-1894).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Erythropitta rufiventris bernsteini*, e Gebe (reter Halmahera),
* *E. r. cyanonota*, e Ternate (Norzh Maluku),
* *E. r. rufiventris*, (Heine, 1860), Norzh Maluku.

## Liammoù diavaez
*  ''Erythropitta rufiventris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Erythropitta rufiventris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
For Honor

**For Honor** zo ur c'hoari video hag a voe embannet d'ar 14 a viz C'hwevrer 2017 gant Ubisoft evit Microsoft Windows, PlayStation 4 hag Xbox One.
Oberiant e vo ar c'hoari, ha krennamzerel e vo e zoare. Unc'hoarier ha lies c'hoarier e vo.
Un embann doare Beta a vo etre an 9 hag an 12 a viz C'hwevrer.

Tri stumm a oa d'ar c'hoari da brenañ pa voe embannet:For Honor, For Honor Deluxe Edition, For Honor Gold Edition.
## Doare ar c'hoari
Doare ar c'hoari a vezo unan ma vo etre daou hag eizh c'hoarier o klask dreistbevañ emgannoù. Daouzek tudenn disheñvel a vezo tu da c'hoari drezo. Teir familh vras a vo mammenn d'an tudennoù : marc'heien Europa, samouraied ha vikinged.

Medieval knight on horse in battle.jpg|Marc'heg europat
02015 Wikinger Reenactment-Gruppen des 10.Jahrhunderts -Trzcinica 012.jpg|Vikinged
Snowshill Manor samurai suit.jpg|Samourai


## Liammoù diavez
* For Honour lec'hienn ofisiel
* Pajenn Steam For honor

## Notennoù ha daveennoù
Acrefair

**Acrefair** zo ur gêriadenn e distrig Wrecsam, e biz Kembre. E-barzh kumuniezh Cefn emañ, evel m'emañ ivez kêriadennoù Cefn Mawr pe Rhosymedre. Emañ Acrefair etre Wrecsam ha Llangollen, er gornaoueg da Rhiwabon hag en hanternoz da Gefn Mawr, tost da ribl an Dyfrdwy.
Yasuke

**Yasuke** (skrivet e japaneg: 弥助 pe 弥介, 彌助 pe c'hoazh 彌介), lesanvet **Kurusan Yasuke** pe **Kuru-suke**, ganet e 1555 pe 1566, a oa ur sklav afrikan deuet da vezañ ar samourai kroc'hen du, an hini nemetañ en istor Japan. Servijet en devoa ar penn brezel Oda Nobunaga e 1581 ha 1582. An anv "Yasuke" a oa bet roet d'an den gant Nobunaga, ne ouier ket na perak na peur. E anv gwirion n'eo ket bet testeniekaet neblec'h, dre-se ne ouier ket daoust ha Yasuke a oa un doare japanek d'e anv gwirion pe un anv nevez roet dezhañ gant e aotrou.

## Istor
Hervez an *Histoire Ecclesiastique Des Isles Et Royaumes Du Japon*, skrivet gant ar Jezuist François Solier e 1627, Yasuke a oa bet ganet e Mozambik.
Y Bers

**Y Bers** (*Bersham* e saozneg) zo ur ur gêriadenn e distrig Wrecsam, e biz Kembre. Emañ er gwalarn da gêriadenn Rhostyllen.

Pouezus eo bet Y Bers en istor an Dispac'h Greantel e Kembre, abalamour da labour an houarn a veze graet eno. En Y Bers e oa labouradegoù ma voe kroget da broduiñ houarn adalek 1670 ha lec'h ma voe savet e labouradeg gant John Wilkinson e 1761. E-pad pell e oa kornad Y Bers unan eus al lec'hioù er bed ma veze produet ar muiañ a houarn. Ur mirdi zo bremañ hag a gont an istor-se. E kêriadenn Rhostyllen, e-kichen, e oa mengleuz glaou Glanyrafon (anvet *Bersham Colliery* e saozneg).

Tremen a ra Kleuz Offa dre ur c'hoad, Coed Plas Power, a zo e-kichen Y Bers, war lez an Afon Clywedog.
Brezel Vendée

**Brezel Vendée** ( e galleg: **La guerre de Vendée**) eo an anv roet d'ar brezel diabarzh a oa bet etre ar roueelourien (ar re Wenn) hag ar Republikaned (ar re C'hlas) e kornôg Bro-C'hall etre bloavezh I ha bloavezh IV an Dispac'h gall (etre 1793 ha 1796).

Liammet don eo, ha kemmesket alies, gant ar chouanerezh. Hollad an daou stourmad-se a vez graet anezho a-wechoù « Guerres de l'Ouest » e galleg. Ar chouanerezh a oa bet war ribl dehoù al Liger, padal emsavadeg ar Vendée a oa war ar riblenn gleiz. *Vendée militaire* a vez graet eus an tiriad emsavet e su ar stêr.

Evel e pep korn eus Bro-C'hall, ar Vendée a oa bet ul lec'h emsavadegoù peizanted etre 1789 ha 1792. An diforc'h bras a vo adal 1793 gant an emouestladenn veur ret evit al lu. An emsavadeg, anavezet ivez evel *insurrection vendéenne*, a oa kroget da vat. Da gentañ e oa anezhi un emsavadeg peizanted klasel met goude-se e oa deuet da vezañ un emsavadeg enepreveulziel.

Tamm-ha-tamm, a-hed an tri bloaz, e kemmas neuz ar brezel. Peoc'h a voe e-pad ur pennad, e nevez-amzer 1795. Hogen echuet e oa e penn-kentañ ar bloavezh 1796, e oa bet tro 200 000 den lazhet ha kalz distrujoù.

Ur mare eo eus an Dispac'h gall a zegas tabut c'hoazh, dre an niver uhel a drevourien lazhet hag al lazhadegoù sevenet a-bep tu.

## Brezel ar Vendée hiziv-an-deiz
Bev eo c'hoazh ar brezel drastus-se. Simbol plakennoù an otoioù eus Vendée da skouer a zo hiziv-an-deiz reoù eus mare ar rouantelezh adsavet, kalon sakret Jezuz-Krist hag ar ger-stur liammet *Utrique fidelis* (Leal kement da unan evit an hini all)

Lod tud eus Vendée a c'houlenn e vefe anavezet ar brezel-mañ evel ur gouennlazh eus tud Vendée e-pad an Dispac'h gall, dreist-holl e-pad mare ar Spont bras. Betek-henn n'eo ket bet degemeret dre lezenn.

## Pennadoù kar
* Louis-Marie Turreau
* Lazare Carnot
* Robespierre

## Notennoù ha daveennoù
Silvio Brito

**Silvio Brito Medina** (ganet e La Duda, Fonseca, La Guajira, Colombia, e 1953) zo ur c'haner-sonaozour vallenato e Colombia.

## Kanaouennoù
E-touez e vrudetañ kanaouennoù emañ *Carmentea y Ay Mi Llanura, Volvamos A Querernos, Volví A Enamorarme, El Olvidado No Soy Yo, Sobre Mi Vida Y La Tuya, Así Es Mejor, De Un Diamante A Un Rubí, Tú Eres El Amor, A Mis Hijos Por Qué, Mosaicos Costeños, Devuélveme La Vida*.

### Albomoù

* Jesús Torres y sus provicianos (1974)
* Amor eterno (1976)
* El nuevo poder vallenato (1977)
* Horizonte (1978)
* Dominando el panorama (1979)
* Esto se respecta (1980)
* Camino alegre (1982)
* Los consentidos (1982)
* Somos diferentes (1983)
* Vivo cantando (1984)
* Linda costeña (1985)
* La diosa coronada (1986)
* De nuevo los consentidos (1987)
* Silvio y el pangue (1988)
* Oscuro y claro (1989)
* Apaga la luz (1990)
* Nadie nos puede vencer (1991)
* Un mundo nuevo (1992)
* El amor es así (1994)
* Tiempos de gloria (1995)
* Así es mejor (1996)
* Por siempre (1998)
* Con más sentimiento (2001)
* Los insuperables (2005)
* Rompiendo esquemas (2006)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Historia de Amor - YouTube
Bwlchgwyn

**Bwlchgwyn** zo ur ur gêriadenn e distrig Wrecsam, e biz Kembre. Emañ er gevred da Rhuthun. E kumuniezh Brymbo emañ. E 2011 e oa 855 a dud o chom e Bwlchgwyn.

D’ur mare e veze lavaret e oa Bwlchgwyn ar gêriadenn uhelañ e Kembre. Met uheloc'h c'hoazh emañ kêriadenn Trefil, e Blaenau Gwent. Eus al lec’h m’emañ monumant ar re varv er gêriadenn e weler plaenenn Cheshire er reter ha Bryniau Clwyd er gornaoueg, gant Moel Famau ha Moel Fenlli.

## Tud vrudet
*Edward Tegla Davies, skrivagner kembraek
Erythropitta rubrinucha

***Erythropitta rubrinucha*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pittidae.

Anvet e voe *Pitta rubrinucha* (kentanv) da gentañ-penn (e 1862) gant ar skiantour breizhveuriat Alfred Russel Wallace (1823-1913).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Inizi Maluku :
* *Erythropitta rubrinucha piroensis*, e Seram,
* *E. r. rubrinucha*, (Wallace, 1862),	e Buru.

## Liammoù diavaez
*  ''Erythropitta rubrinucha'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Erythropitta rubrinucha'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Belfegor (doue)

**Belfegor** pe **Baal Fegor** (hebraeg: **בַּעַל-פְּעוֹר‎‎, baʿal-pəʿōr** - Aotrou an toull) zo un drougael, unan eus seizh priñs an Ifern evit ar gristenien. Sikour a ra an dud da c'hounit brud pe arc'hant en ur reiñ dezho mennozhioù krouadennoù burzhudus. Kontañ a reer e kemerfe alies tres merc'hed koant ha yaouank. Hervez ar beleg ha chaseour drougaeled Peter Binsfeld (1540-1598), Belfegor a zesach an dud war-zu al leziregezh. Hervez e levr *Renkadur an droukaeled*, Belfegor zo drougael al leziregezh, unan eus ar Seizh pec'hed kapital en hengoun kristen.
## Istor
#### Doue pagan
Belfegor a oa da gentañ un doue kozh a veze azeulet war ar menez Pe’or, awenet e oa gant an doue Baal Fegor (בעל פעור)1, a oa bet testeniekaet en Testamant Kozh: an Hebreed gant Moizez en o fenn a baouezas gant o hent pa errujont e bro Kenaan, darn anezho a yelo gant hent an hudurnez gant maouezed moabited ha madianited a azeule an doue Baal Fegor.
#### Drougael kristen
Belfegor testeniekaet en Testamant kozh a chom unan eus drougaeled pennañ an ifern.
#### Dictionnaire Infernal

Evit Jacques Auguste Simon Collin de Plancy en e levr Dictionnaire Infernal.
## Pennadoù kar
* Met piv eo Belfegor ?
Dorioù-ar-Gougleiz

**Dorioù-ar-Gougleiz** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Gougleiz, Kell-Gougleiz ha Montourz.

## Monumantoù ha traoù heverk

Coglès (35) Église Saint-Jean-Baptiste Intérieur 01.JPG|Iliz Sant-Yann-Vadezour e Gougleiz.
La Selle-en-Coglès (35) Église Saint-Pierre - Extérieur - 01.jpg|Iliz Sant-Pêr e Kell-Gougleiz.
Montours (35) Saint-Gorgon 01.jpg|Chapel Sant-Gorgon e Montourz.


## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Gougleiz,
* Kell-Gougleiz,
* Montourz.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Fañch Kaorel

**Fañch Kaorel** a oa ur beleg ha skrivagner breizhat bet ganet e 1874 e Plounevez-Kintin ha marvet e 1954 en Antony. Skrivet en deus meur a sonenn bet dastumet gantañ koulz hag ur pezh-c'hoari bennak.

## Buhez

Skoliet e voe e Plougernevel. Goude bout bet lean en urzh ar Varisted adal 1891 e voe skolaer e skol gatolik Sant-Nikolaz-ar-Pelem betek 1913. Eno e reas skol e brezhoneg d'ar vugale. E 1919 e voe anvet da rener skol e Plangoed hag e Sant-Tegoneg adalek 1921. Mont a reas e retred adalek 1937 hag ez eas da chom da Antony diwar neuze.

Bet e voe degemeret evel barzh e Gorsedd Breizh e 1903.

Edo e penn Feiz ha Breiz ar vugale ha perzh a gemeras e Breuriez ar Brezoneg. Da gentañ e tastume sonennoù eus e vro, Kernev-Uhel, kent skrivañ hag embann ur pezh-c'hoari, *Paner vurzudus ar mevel*, e 1905.

## Oberenn

*Meur a ganaouenn dastumet hag embannet e Dihunamb ha Kroaz ar Vretoned ;
**Paner vurzudus ar mevel*, Sant-Brieg, 1905 ;
**C'hoant an drouiz*, diembann.

## Daveennoù
Stand Watie

**Stand Watie**, **Standhope Uwatie**, **Tawkertawker**, **Degataga** (Cherokee: *ᏕᎦᏔᎦ*, "Derc'hel mat"), pe **Isaac S. Watie**, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1806 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Gwengolo 1871, a oa unan eus pennoù ar bobl Cherokee. Bez e voe Jeneral brigadenn e Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Ar jeneral amerindian nemetañ e tu ar Su e voe. E penn marc'hegiezh amerindian lu ar Mississippi *([[Army of the Trans-Mississippi]])*, savet gant Amerindianed Cherokee dreist-holl ha gant reoù Muskogee pe Seminole. Ar jeneral diwezhañ o kodianañ e voe pa echuas ar brezel e 1865.

Douaret eo bet e bered Polson, e Kontelezh Delaware en Oklahoma.
Alain Gouriou

**Alain Gouriou** zo ganet d'ar 25 a viz Eost 1941 e Lannuon ha marv d'ar 6 a viz Kerzu 2012 er memes kêr. Ur politikour breizhad eo bet, maer PS Lannuon etre 1989 ha 2008.