open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Françoise

**Françoise** zo un anv-bihan gallek, diwar an anv-paotr François, hag a glot gant an anv-bihan brezhonek Frañseza. Dont a ra eus gallekadur an anv italianek Francesca.

## Yezhoù all
*Francesca en italianeg. 
*Francisca, e portugaleg ha spagnoleg
*Franziska, en alamaneg

## Tud
### 
*Françoise Mallet-Joris (1930-), skrivagnerez velgiat

### 
**Françoise du Brésil*, anv gallekaet ar briñsez vrazilian Francisca de Bragança.(1824-1898)

###### 
#### XVvet kantved

*Françoise d'Amboise ( 29 a viz Mae 1427 – 4 a viz Du 1485), pried Pêr II, dug Breizh; kement-se a ziskouez e oa erruet an anv eus Italia 40 bloaz war-lerc'h ganedigezh Francesca Romana;
*Françoise de Dinan, (1436-1500), gwreg Jili Breizh, breur an dug Pêr II, gouarnerez Anna Breizh.

#### XXvet kantved
*Françoise Le Roux(1927-2004), keltiegourez vreizhat ha skrivagnerez c'hallek, pried da Christian-Joseph Guyonvarc'h.
*Françoise Louarn, politikourez vreizhat, kuzulierez-rannvro UMP, brezhonegerez.
*Françoise Lermen‎, troourez vrezhonek,
*Françoise Le Leu (g. e 1960), marc'hhouarnerez

###### 

#### XVIvet kantved
*Françoise de Foix (war-dro 1495-1537), serc'h ar roue gall Frañsez Iañ
*Françoise de Montmorency (1562-?)

#### XVIIvet kantved
*Louise Françoise de la Baume le Blanc, dimezell a La Vallière, dugez a Vaujours (1644-1710), serc'h da Loeiz XIV 
*Françoise d'Aubigné, markizez a Maintenon (1635-1719), serc'h ha pried da Loeiz XIV 
* Françoise-Athénaïs, markizez Montespan (1640-1707), pried-kleiz da Loeiz XIV 
*Françoise Marie de Bourbon (1677-1749), priñsez c'hall, bastardez da Loeiz XIV ha Françoise-Athénaïs, markizez Montespan ; dimezet da Philippe d'Orléans (1674-1723).

#### XVIIIvet kantved
*Françoise-Louise de Warens, anavezet evel * Madame de Warens* (1699-1762), madoberourez ha pried-kleiz Jean-Jacques Rousseau.
*Françoise de Châlus, dugez Narbonne-Lara (1734-1821), serc'h da Loeiz XV 
*Anne-Françoise-Elisabeth Lange, anavezetoc'h evel *Mademoiselle Lange* (1772-1825), a oa un aktourez c'hall

#### XIXvet kantved
*Jeanne Françoise Julie Adélaïde Récamier (1777-1849)

#### XXvet ha XXIañ kantved
*Françoise Dolto (1908-1988), bredelfennourez 
*Françoise Giroud (1916-2003), kazetennerez ha politikourez
*Françoise Dior (1932-1993), naziourez 
**Françoise Sorya Dreyfus*, anavezet evel Anouk Aimée (ganet e 1932), aktourez
* Françoise Héritier (1933-2017), denoniourez
*Françoise Sagan (1935-2004), skrivagnerez
*Françoise Claustre (1937-2006), hendraourez
*Françoise Dorléac (1942-1967), aktourez 
*Françoise Hardy (1944-), kanerez c'hallek, ha lennerez-planedennoù
*Françoise Chandernagor (1945-), skrivagnerez

## Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh a gaver e Normandi eo ivez.

## Gwelet ivez
* Sainte-Françoise
Anvioù-bihan svedek

__NOTOC__
Setu amañ ul listennad anvioù-bihan a vez roet d'ar vugale e Sveden.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Y
Erik Mesterton

**Erik Mesterton** (1903 - 2004) a oa ur barzh svedek. Asambles gant Karin Boye e renas ar gelouenn *Spektrum* er bloavezhioù 1930. E Göteborg edo o chom.
Roll ar Pennoù Stad e 790

Pennoù Stad ar bloaz 789 - Darvoudoù ar bloaz 790 - Pennoù Stad ar bloaz 791 - Pennoù Stad dre vloaz
-----
## [[Afrika]]
***[[Idrisided]] - [[Idris ibn Abdallah]] ([[788]]-[[791]])
***Makuria** - [[Mikael Makuria|Mikael]], Roue Makuria (c.[[790]])
***Nekor** - [[Sa'id I ibn Idris]], Roue Nekor ([[760]]-[[803]])

==[[Amerika]]==
***Copan** - [[Yax-Pasaj Chan Yoaat]], ([[763]]-goude.[[810]])
***Tikal** - [[Yax Nuun Ayiin II]], ([[768]]-[[790]])

==[[Azia]]==
***Sina** ([[Tiernelezh Tang]]) - [[Dezong]], [[Impalaer Sina]] ([[780]]-[[805]])
***Gurjara** - [[Vatsaraja]], [[Pratihara]] Roue Gurjara ([[775]]-[[805]])
***Japan** ([[Marevezh Nara]]) - [[Impalaer Kammu|Kammu]], [[Impalaerezh Japan]] ([[781]]-[[806]])
***Korea - Balhae ha Silla
****[[Silla]]** - Wonseong, Roue Silla (785-798)
****[[Balhae]]** - Da Qinmao/Dae Heung-mu Roue Balhae (737-793)
***[[Pallava]]** - Thandi Varman, Roue Pallava,(775-825)
***[[Tibet]]** - Mu-tig btsan-po, Impalaer Tibet (764-817)

## [[Europa]]
***[[Rouantelezh Asturia]]** - Bermudo I, Roue Asturia (788-791)
***[[Bulgars]]** - Kardam, Roue Bulgaria (777-803)
***[[Impalaeriezh Bizantion]]** - Konstantinos VI, Impalaer Bizantion (780-797)
***[[Cordoba]]** - Hisham I - Kalif Cordoba - (788-796)
***[[East Anglia]]** - Æthelberht II, Roue East-Anglia (779-794)
***[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Sigeric- Roue Essex- (758-798)
***[[Franked]]**
**Karlez Meur, Roue ar Franked (768-814)
****[[Italia]]** Pipin Italia, Roue Italia (781-810)
***[[Gwynedd]]** - Caradog ap Meirion Roue Gwynedd (c.754-c.798)
***[[Iwerzhon]]** - Donnchadh, Pennroue Iwerzhon (766-792)
****[[Ailech]]** - Aed Oirdnide mac Neill, Roue Ailech (788-819)
****[[Connacht]]** - Cinaed mac Artgal, Roue Connacht (786-792)
****[[Hy-Many]]** - Ailell mac Innreachtach, Rooue Hy-Many (786-794)
****[[Laighin]]** - Bran Ardchenn mac Muiredach, Roue Laighin (785-795)
****[[Mide]]** - Donnchad Midi mac Domnaill, Roue Mide (766-797)
****[[Ulaid]]** - Eochaid, Roue Ulaid (787-804)
***[[Kartli]]** - Ashot I Kurapalate, Duk Meur Kartli (786-809)
***[[Mercia]]** - 
**Offa, Bretwalda, Roue Mercia (757-796) ha Roue Kent1 (785-796)
**Ecfrith, Roue Mercia (787-796)
***[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria 
*#Osred II, Roue Northumbria 788-790)
*#Æthelred I, Roue Northumbria (790-796)
***[[Pikted]]** - Caustantín, Roue ar Bikted (789-820)
***[[Saksoned]]** - Widukind Roue ar Saksoned (743-807)
***[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Rudderch, roue Strathclyde (c.780-c.798)
***[[Venezia]]** - Giovanni Galbaio, Doj Venezia (787-804)
***[[Wessex]]** - Beorhtric, Roue Wessex (786-802)
***[[Rouantelezh Sussex]]** 
**Ealdwulf Roue Sussex (c.772-c.791)
**Oslac Roue Sussex (c.790)

## [[Reter-Kreiz]]
***[[Kalifelezh]]** - Harun al-Rashid, Kalif Damask (786-809)
Beorhtric Wessex

**Beorhtric Wessex** (m. 802) a voe roue Wessex eus 786 betek e varv.

E 786 e voe lazhet Cynewulf gant Cyneheard, breur ar roue kozh Sigeberht. Harpet e voe Beorhtic a-enep Egbert gant Offa, roue Mercia. N'eo ket sklaer perak e oa bet emellet Offa e politikerezh diabarzh Wessex met gallout a reer soñjal e felle dezhañ levezoniñ Wessex ha difenn aotrouniezh Mercia. Ouzhpenn-se e oa Egbert un diskennad an tierniezh Gentat o-doa emsavet unan eus hec'h izili Kent a-enep mestroniezh Mercia e 776.

Sujet da Offa e oa Beorhtic war a seblant. Gantañ e aozas Sinod Chelsea e 787 hag gant unan eus e verc'hed, Eadburh, e voe dimezet. Tirioù war an harzioù etre Mercia ha Wessex a voe melestroniet gant Mercia ha moneiz kognet gant Offa a rae tud Wessex ganti.

E-pad ren Beorhtic e c'hoarvezas an argasadegoù viking kentañ. E 789 e tilestrjont e Dorset, e kichen Enez Portland ma lazhjont un den-e-karg.

Goude marv Offa, e 796, e c'hounezas Beorhtic un nebeud muioc'h emrennigezh met ne badas ket an dra-se hag e 799 e voe sujet da erlec'hier Offa Coenwulf.
Roll ar broioù emren e 790

Broioù emren E 789 - Darvoudoù ar bloaz 790 - Broioù emren e 791 - Broioù emren dre vloaz
-----

## Afrika

***[[Idrisided]]**
***[[Makuria]]**
***[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]**

## Amerika

***[[Copan]]**
***[[Tikal]]** 

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) 
***[[Gurjara]]** 
***[[Japan]]** (Marevezh Nara) 
***[[Korea]]** - Balhae ha Silla
****[[Silla]]** 
****[[Balhae]]** 
***[[Pallava]]** 
***[[Tibet]]** 
## Europa

***[[Rouantelezh Asturia]]** 
***[[Bulgars]]** 
***[[Impalaeriezh Bizantion]]** 
***[[Cordoba]]** 
***[[East Anglia]]** 
***[[Rouantelezh Essex|Essex]]**
***[[Franked]]**
***[[Gwynedd]]** 
***[[Iwerzhon]]** 
****[[Ailech]]** 
****[[Connachta]]** 
****[[Hy-Many]]** 
****[[Laighin]]** 
****[[Mide]]** 
****[[Ulaid]]** 
***[[Kartli]]** 
***[[Mercia]]** 
***[[Northumbria]]** 
***[[Pikted]]** 
***[[Saksoned]]** 
***[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** 
***[[Venezia]]** 
***[[Wessex]]** 
***[[Rouantelezh Sussex]]** 

## Reter-kreiz

***[[Caliphat]]**
Diane

**Diane** zo un anv-bihan gallek, deuet diwar anv an doueez roman Diana.

## Tud
### Priñsezed

*Diane de Poitiers, serc'h d'ar roue gall Herri II, dug Breizh, er XVIvet kantved
*Diane de France, priñsez c'hall, merc'h d'ar roue gall Herri II
*Diane d'Orléans, ganet e 1940, priñsez c'hall.

### Tud all

#### XVIIIvet kantved
*Diane-Adélaïde de Mailly-Nesle, serc'h d'ar roue gall Loeiz XV. 
#### XXvet kantved
*Diane Duane, ganet e 1952, skrivagnerez stadunanat
*Diane Fleri, aktourez italian, ganet e Kemper, e Breizh. 
*Diane Franklin, aktourez stadunanat
*Diane Keaton, aktourez stadunanat
*Diane Lane, aktourez stadunanat
*Diane Tell, kanerez kebekat
*Diane Warren, sonaozourez stadunanat

## Lec'hioù
*Diane-Capelle, kumun e Moselle (departamant), e Bro-C'hall. 

## Lennegezh
**La Diane française*, dastumad gant Louis Aragon

## Kanaouennoù
* "My Diane", gant The Beach Boys
* "Oh Diane", gant Fleetwood Mac en o albom *[[Mirage (Fleetwood Mac)|Mirage]]*
* "Jack & Diane", gant John Cougar Mellenkamp

## Pennadoù kar
*Dianne
*Dyane
Caius

**Caius** pe *Gaius* zo un anv roman deuet eus an henc'hresianek Gaios, a dalvez kement hag 'Aotrou'. 

## Tud anvet Caius
***Caius Sempronius Gracchus,** -154/121, tribun, unan eus ar c'h-Gracchi
***Gaius:** kizeller hellazat eus Myrina, etre ar bloavezh 25 kent JK hag ar bloavezh 1. Anavezet eo e zelwenn *Silen en e sav*. 
*** ''Caius Julius Augustus Germanicus Caesar'' -12/ 52, anavezetoc'h evel [[Julius Caesar]].
***Caligula**, im palaer Roma, eus 37 betek 41;
***Gaius,** den a lezenn e Roma, 110/ 180;
* [[Caius Plinius Caecilius Secundus]], skrivagner roman '', 61/114
***Caius**, ur skrivagner kristen e penn kentañ an IIIde kantved
***Caius (pab)*', an 28vet [[pab]] eus 283 betek 296, lakaet da sant ha lidet d'an 22 a viz Ebrel.

==Giz roman==
E Roma, pa veze un [[eured]], e lavare ar plac'h nevez : «*Ubi tu Gaius ego Gaia!*» (E-lec'h ma vi *Gaius*, e vin *Gaia*). Met hervez an orin an anv henc'hresianek : E-lec'h ma vi *Aotrou*, e vin *Douar'' (dit)!
Ealdwulf Sussex

**Ealdwulf Sussex** a voe roue Sussex. Dre gartaoù hepken a anavezer anezhañ. Krediñ a reer e renas asambles gant Ælfwald hag Oslac.

War-dro 765 e sinas ur garta dindan anv *Alduulf rex* met er re a sinas diwezhatoc'h ez eas e sinadur da *Aldwlf dux* pe *Aldwlfus dux Suthsaxonum *, ar pezh a zamveneg en-doa kollet e ditl roueel.
Oslac Sussex

**Oslac Sussex** a voe roue Sussex asambles gant Ealdwulf ha Ælfwald ha gant Oswald hag Osmund ivez moarvat.

Test ur garta sinet gant Ealdwulf war-dro 765 e voe. Goude aloudibigezh Sussex gant Offa e voe test d'ur garta arall e 772 met *Oslac dux* a sinas ar wech-se, ar-pezh a zamveneg en-do kollet e ditl roueel.
Malawi

**Malawi** (*Malaŵi* e chichewa, distaget /malaβi/; *Malawi* e saozneg, distaget /məˈlɑːwi/), anvet *Nyasaland* gwechall, a zo ur vro eus reter Afrika, war glannoù al lenn Malawi (pe lenn *Nyasa*). Harzoù he deus gant Tanzania en norzh hag er reter, gant Mozambik er reter, er su hag er c'hornôg, ha gant Zambia er c’hornôg. Lilongwe eo he c'hêr-benn.

Unan eus broioù pobletañ Afrika eo. Diazezet eo hec'h armerzh war al labour-douar dreist-holl, gant gounezerezh hag ezporzhierezh ar butun.

## Poblañs
Poblañs Malawi zo tremenet eus 4 milion a dud e 1966 da 13 milion e 2008. Hervez niveradeg 2008 e oa war-dro 51 500 a annezidi ganet en estrenvro, dreist-holl e Mozambik (19 000).

82.7% eus an dud zo kristenien ha 13% muzulmiz.

## Skeudennoù

Malawi_01.jpg|maezioù
Tea_plantation_near_Mulanje.JPG|Ur blantadeg te (Mulanje)
Nyika_miombo.jpg|koadeg miombo


## Rannoù melestradurel

Rannet eo Malawi e teir rannvro hag 28 distrig :
* Northern (e ruz)
** 10 : Chitipa
** 11 : Karonga
** 12 : Likoma
** 13 : Mzimba
** 14 : Nkhata Bay
** 15 : Rumphi
* Central (e melen)
** 1 : Dedza
** 2 : Dowa
** 3 : Kasungu
** 4 : Lilongwe
** 5 : Mchinji
** 6 : Nkhotakota
** 7 : Ntcheu
** 8 : Ntchisi
** 9 : Salima
* Southern (e gwer)
** 16 : Balaka
** 17 : Blantyre
** 18 : Chikwawa
** 19 : Chiradzulu
** 20 : Machinga
** 21 : Mangochi
** 22 : Mulanje
** 23 : Mwanza
** 24 : Nsanje
** 25 : Thyolo
** 26 : Phalombe
** 27 : Zomba
** 28 : Neno

## Daveenn
Carlos

**Carlos** zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek, a glot gant Charlez e brezhoneg.

## Tud
### Rouaned Portugal
*Carlos Iañ Portugal
 
### Rouaned Spagn
*Carlos Iañ, anv daou roue, en o zouez Carlos Iañ Spagn (1500-1558)
*Carlos II, anv meur a roue
*Carlos III, anv meur a roue
*Carlos IV (1748-1819) 
*Carlos V (1788-1855)
*Carlos VI, anv meur a zen

### Tud all
========
*Carlos Castaneda (1925-1998), denoniour ha skrivagner stadunanat
*Carlos Fuentes (1928-2012), skrivagner ha skridarnodour mec'hikan 
*Carlos Gardel (1890-1935), kaner meur an tango
*Carlos Santana (g. e 1947), gitarour eus SUA, e penn ar strollad Santana
*Carlos Martínez Rivas (1924-1998), barzh nikaragwaiat
*Carlos Menem (1930-2021), prezidant Arc'hantina
*Carlos Torre (1904-1978), echedour mec'hikan
========
*Carlos Alcaraz (g. e 2003), c’hoarier tennis spagnol
*Carlos Gomes Júnior‎ (g. e 1949), kentañ ministr Ginea-Bissau
*Carlos Núñez (g. e 1971), soner galizat

#### Eil anv-bihan
*Roberto Carlos Braga, kaner brazilian
*Erasmo Carlos, kaner brazilian

#### Lesanv
**Yvan-Chrysostome Dolto*, lesanvet Carlos, (1943-2008), mab da Françoise Dolto, mondian ha kaner gallek
*Carlos, pe Carlos ar Chakal, lesanv Ilich Ramírez Sánchez, spontour politikel etrevroadel (ganet e 1949), bac'het e Bro-C'hall

## Anvioù-lec'hioù
*Carlos Township, e Minnesota
*Carlos, e Virginia ar C'hornaoueg

*Gwelout ivez an anv-lec'h portugalek [[São Carlos]] hag ivez an anv-lec'h spagnolek [[San Carlos]].*

## Pennadoù kar
*Carlo
*Carl
Fañch

**Fañch** zo unan eus berranvioù an anv-bihan brezhonek Frañsez, pe brezhonekadur an anv-bihan gallek François.

## Orin
Gallout a rafe dont koulskoude eus an anv gallek *[[Fanchon]]*, a oa dreist-holl un anv-plac'h, met ivez un anv-paotr: *[[Fanchon Brioché]]* a oa diskouezer mergodennoù e Pariz er . 

Gallout a ra ivez bezañ goureladur an anv-plac'h gallek Fanchette.

## Tud
### kantved

*Fañch an Uhel (1821-1895), tudoniour ha barzh

### kantved
*Fañch Abgrall, barzh brezhonek
*Fañch an Henaff, grafour, savour skritelloù
*Fañch Bernard, soner gant Glenmor ha livour 
*Fañch Broudig, kazetenner brezhonek ha gallek
*Fañch Danno, skolaer, hag aozer-sonioù brezhonek
*Fañch Elard (1910-1988), beleg ha troour brezhonek
*Fañch Élégoët, sokiologour
*Fañch Elies Abeozen, skrivagner brezhonek
*Fañch Fave, marc'hhouarner
*Fañch Gourvil (1889-1984), skrivagner brezhonek
*Fañch Jestin, skrivagner
*Fañch Kaorel (1874-1954), beleg ha dastumer sonennoù 
*Fañch Kerrain, kelenner ha skrivagner brezhonek
*Fañch al Lae (1859-1937), kelenner ha romantour brezhonek
*Fañch Morvannou, kelenner, oberour an Assimil kentañ e brezhoneg, rener ar gelaouenn Planedenn
*Fañch Peru (1940-2023), barzh ha skrivagner brezhonek
*Fañch Postig, kelenner skol-veur e Brest
*Fañch Roudaut, istorour
*Fañch Stephan (1904-1944), barzh, emsaver, rezistant

### kantved
*Fañch Bernard, ur bugel ganet e 2017 en ospital Kemper
**Fañch*, ur bugel ganet e 2023 en ospital an Oriant.

## Lesanvioù
**Fañch Mitterrand* pe *Fañch Mitt’*, a veze graet gant izili ar PS gall e Breizh eus o danvez-prezidant François Mitterrand e 1981.

**Fañch Kouer* , un doare all d'an anv *Yann Gouer*.
**Fañch ar Peul*, un doare all d'an anv *Yann ar Peul*.

## Lennegezh
*Fañch Skouarneg, kontadenn dastumet gant Fañch an Uhel, e-barzh Kontadennoù ar Bobl. 

## Douaroniezh
* Bro Fañch

## Politikerezh
An Afer Fañch loc'het e 2017 gant prokulored ar Republik c'hall a nac'he degemer an anv-bihan Fañch ouzh meur a vugel e Breizh.

## Gwelout ivez
* Yann-Fañch

## Notennoù
Kensonenn genoù

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn genoù** (saoz.: ''oral consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ma vez leusket an aer da redek dre ar genoù keit ha ma vez damstanket an aer ha/pe harzet outañ a vont kuit dre stokat pe tostaat an teod stok ouzh un organ fonadur bennak.

Enebiet e vez ar c'hensonennoù genoù ouzh ar c'hensonennoù fri ma vez lakaet an aer da redek dre ar fri.

Kensonennoù genoù eo an darn vrasañ eus ar c'hensonennoù implijet gant yezhoù ar bed. 

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn fri
Fiammetta Panella

**Fiammetta Panella** a zo bet ganet e 1988.

Mestrc'hoarierez echedoù italian eo.

Kampionez Italia e 2007.

1990 edo he renk Elo e miz Here 2007.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Pennad a-zivout he zrec'h er gazetenn "Il Giornale"
Baden-Württemberg

** Baden-Württemberg** (distaget  en alamaneg) zo unan eus stadoù Alamagn hiziv, e mervent ar vro. An trede stad vrasañ eo en Alamagn, a-fet gorread ha poblañs. Stuttgart eo ar gêr-benn.

## Kêrioù
Kêrioù brasañ Baden-Württemberg, gant niver an annezidi e 2005 :
# Stuttgart (591 550)
# Mannheim (307 640)
# Karlsruhe (283 959)
# Freiburg im Breisgau (214 716)
# Heidelberg (142 889)
# Heilbronn (121 416)
# Ulm (120 371)
# Pforzheim (118 805)
# Reutlingen (112 099)
# Esslingen (92 261)
# Ludwigsburg ( 87 703)
# Tübingen (83 310)
# Villingen-Schwenningen (81 921)
# Konstanz (80 980)
# Aalen (67 125)
# Schwäbisch Gmünd (61 391)
# Sindelfingen (61 241)
# Offenburg ( 58 769)
# Friedrichshafen (58 058)
# Göppingen (57 836)

## Istor
Goude an Eil Brezel-bed e voe savet teir stad el lodenn-se eus Alamagn : Württemberg-Hohenzollern, Baden ha Württemberg-Baden. O-zeir e oant izili eus Republik Kevreadel Alamagn. D'ar 16 a viz Kerzu 1951 e voe aozet ur referendom e Württemberg-Baden, Württemberg-Hohenzollern ha Baden, ha dibabet e voe gant ar muianiver unaniñ an teir bro-se en ur stad hepken. Savet e voe "Baden-Württemberg" ent-ofisiel d'ar 25 a viz Ebrel 1952.

## Notennoù

## Gwelet ivez
* Baden (bro)
* Dugelezh-veur Baden

## Liammoù diavaez
*www.baden-wuerttemberg.de/ en alamaneg, galleg pe saozneg.
Arondisamant Veurne

**Arondisamant Veurne** a zo unan eus an eizh arondisamant eus Proviñs Kornôg-Flandrez e Flandrez Belgia.

## Istor
**Arondisamant Veurne** a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn eus departamant gall (pevar arondisamant ennañ) al Lys (*departement van de Leie* e nederlandeg) eus Belgia e oa. Savet oa bet an departamant e 1795.

## Kumunioù Arondisamant Veurne hag o rannoù

* **[[Kumunioù Belgia|Kumunioù]]** 
** Alveringem
** Koksijde
** De Panne
** Nieuwpoort
** Veurne

* **[[Rann]]où**
Loeiz Jozeb Mari Abyann

**Loeiz Jozeb Mari Abyann** a zo ur beleg a voe ganet e Plouzeniel d'an 11 a viz Mezheven 1876 hag a varvas en Eliant d'an 21 a viz Du 1932.

Kure e voe e Goulien hag e Pleiber-Krist, ha goude person e Plourin-Montroulez hag Eliant. E Goulien e voe savet gantañ ur strollad a c'hoarie pezhioù, anvet *"Paotred ar C'hab"*.

Brudet eo e gantik Da Feiz hon Tadoù Kozh.

## Oberennoù
*Kristenien Ato, moulerezh Kerangall, Kemper, 1907
Harare

File:Harare montage.png|thumb|upright=1.4|**Harare** • *Bukit war pep skeudenn*
rect 10 10 1360 450 Ur sell war Harare
rect 10 465 670 920 Gwez Jaracanda
rect 700 465 1360 920 Parlamant hag iliz anglikan
rect 10 935 560 1360 Kreiz-kêr
rect 580 940 900 1360 Tour Reseve Bank of Zimbabwe
rect 920 940 1360 1360 Heroes Acre Monument

**Harare** (anvet *Salisbury* a-raok 1982) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Zimbabwe.

Hervez renkadur 2019 *Economist Intelligence Unit Report* e vefe Harare ar 7 gwashañ kêr vras eus ar bed da vevañ enni.

## Istor
Savet e voe kêr Harare e 1890, dindan an anv *Fort Salisbury*, gant Cecil Rhodes.

## Gevelliñ
*München, 
*Nottingham, 
*Prato ha Lago, 
*Kazan, 

## Notennoù ha daveennoù
Loeiz

**Loeiz** zo un anv-bihan brezhonek, deuet eus an anv gallek *[[Louis]]*. **[[Loeiza]]** eo ar furm wregel.

## Adstummoù
**Leich*, e Bro-Wened.
**Lili*, e Kerne.

## E yezhoù all

*Ludovicus e latin 
*Louis, Ludovic, Clovis hag Aloysius e galleg :
** Louise, *Louisette, Louisa, Louison*, evit ar merc'hed; 
** Lou, Loulou eo ar berranvioù;
*Lewis, e saozneg (met *Louis* zo anavet ivez) hag e kembraeg
*Luis, e spagnoleg (Luisa evit ar merc'hed), hag en euskareg, portugaleg, sardeg
*Luís e portugaleg; 
*Lluís, e katalaneg 
**Lluis, Lluiso* e valañseg
*Luigi, en italianeg
*Ludwig, *Alois, Luis*, en alamaneg 
*Lodewijk, en izelvroeg
**Ludwik* e poloneg hag e tchekeg
**Loudovikos* e gresianeg
*Lajos en hungarek
* Ľudovít e slovakeg
* Людовик (Ludovik) e ruseg 
* Ludvig e svedeg:
* Loís en okitaneg 
* Loïc e provañseg 
* لويسية en arabeg
**Liangyong* e sinaeg.

### Sent
* ar roue gall Loeiz IX, anvet *sant Loeiz*
**[[Loeiz Gonzaga]]*, pe *[[Luigi Gonzaga]]* hervez e anv *italianek*,
*Loeiz Verasaglia, sant ha merzher

### Rouaned hag impalaerien
#### Impalaerien santel roman german
*Loeiz Iañ an Impalaeriezh Santel (778 – 840), anavezet evel Loeiz an Deol.
*Loeiz II an Impalaeriezh Santel (825 – 875), anavezet evel Loeiz ar Yaouank.
*Loeiz III an Impalaeriezh Santel (880-928), lesanvet *an Dall*.
*Loeiz IV an Impalaeriezh Santel (1282-1347), lesanvet *ar Bavariad*.

#### Rouaned Bavaria
*Loeiz Iañ Bavaria, pe Ludwig Iañ Bavaria
*Loeiz II Bavaria, pe Ludwig II Bavaria
*Loeiz III Bavaria, pe Ludwig III Bavaria

#### Rouaned Bro-C'hall
18 roue zo bet anvet **Loeiz** e-touez rouaned Bro-C'hall, nemet ne renas ket Loeiz XVII.
*Loeiz Iañ, pe Loeiz an Deol, a oa impalaer 
*Loeiz II.
*Loeiz III.
*Loeiz IV.
*Loeiz V.
*Loeiz VI.
*Loeiz VII.
*Loeiz VIII.
*Loeiz IX, anavet ivez evel Sant Loeiz
*Loeiz X.
*Loeiz XI.
*Loeiz XII.
*Loeiz XIII.
*Loeiz XIV.
*Loeiz XV.
*Loeiz XVI, diskaret gant an Dispac'h gall
*Loeiz XVIII.

### Roue Portugal
*Loeiz Iañ Portugal, pe *[[Luís Iañ]]*, a voe roue Portugal en XIXvet kantved.

### Roue Spagn
*Loeiz Iañ Spagn, pe Luis Iañ, Roue Spagn.

### Tud all

Anaout a reer e Breizh tud evel :
*Loeiz ar Pelleter (1663-1733), manac'h ha geriadurour brezhonek
*Loeiz-Mari Grignion de Montfort (1673-1716), sant breizhat
*Loeiz ar Chalotez (1701-1785), prokulor e Breujoù Breizh gwelet evel an emsaver kentañ
*Loeiz Kerzilin (1846-1915), barzh brezhonek
*Loeiz ar C'hlerg (1861-1944), Kloareg ar Wern e anv-pluenn, beleg, kelenner ha skrivagner brezhoneg
*Loeiz ar Floc'h (1867-1936), skrivagner brezhonek
*Loeiz Gourlet (1877-1944), barzh ha troour
*Mab Loïz, anv-pluenn Césaire Le Coënt (1876-1963), barzh brezhonek
*Loeiz Herrieu (1879-1953), labourer-douar ha skrivagner
*Loeiz Dujardin (1885-1969), mezeg ha skrivagner brezhonek 
*Loeiz Napoleon ar Rouz (1890-1944), kelaouenner ha broadelour
*Loeiz Andouard (1904-1985), skrivagner brezhonek ha kazetenner
*Loeiz Roparz (1921-2007), kaner brezhonek
*Loeiz Bihanig (1924-1998), skrivagner brezhonek
*Loeiz Honoré, luder

## Anvioù-lec'hioù
*Porzh-Loeiz, e Bro-Gwened, diwar anv ar roue gall Loeiz XIII.

## Pennadoù-kar
*Loeiza
*Lewis
*Louis
*Ludwig
*Luigi
*Luis
*Loiz
*San Luis
X-SAMPA

**X-SAMPA** pe **Extended SAM Phonetic Alphabet (X-SAMPA)** ("Lizherenneg fonetik SAM ledanaet") a zo ur sistem evit gallout kas da-benn treuzskrivadennoù fonetik pe fonologek gant lizherennoù boutin al lizherenneg latin hep lizherennoù pe sinoù diakritek ispsial, da lâret eo oc'h ober gant an arouezennoù 7-bit an ASCII hepken.

Diorroet e oa bet e 1995 diwar ar sistem SAMPA kent gant John C. Wells, kelenner war ar fonetik e University of London, unan eus skolioù-meur Londrez. Pal pennañ X-SAMPA a oa unvaniñ an holl sistemoù SAMPA implijet evit treuzskrivañ bep ur yezh disheñvel a-benn krouiñ ur sistem unvan gouset da vezañ implijet evit treuzskrivañ sonioù holl yezhoù ar bed, kevatal ouzh al lizherenneg fonetik etrebroadel (LFE).
 
## Roll alfabetek
Amañ e vez kavet roll an holl arouezennoù renket hervez urzh al lizherenneg gant bep o c'hevatalder hervez al LFE.

### Notennoù
* Kevatal eo talvoudegezh abn holl arouezennoù al LFE ha re X-SAMPA.
* Gant X-SAMPA e vez implijet an arouzenn "\" evit krouiñ arouzennoù nevez, d.s. **<kbd>O</kbd>** a ra dave d'ur son disheñvel diouzh **<kbd>O\</kbd>** hep liamm ebet kenetreze o-daou.
* Hervez reolennoù X-SAMPA e vez skrivet ar sinoù diakritek diouzhtu war-lerc'h an arouezenn ma'z int stag oute etreget ar re-mañ: **<kbd>~</kbd>** (friadur; **<kbd>=</kbd>** (kensonenn silabennek) ha; **<kbd>`</kbd>** (kensonenn tro-gil pe vogalenn rotek), stag ar re-mañ ouzh an arouezenn ma reont dave outi gant an arouezenn-liammañ ispisial **<kbd>_</kbd>**.
* Gant X-SAMPA e vez implijet an hevelep arouezenn **<kbd>_</kbd>** evit liammañ div elfenn ur gensonenn kendistaget.
* Implijet e vez an niveroù _1 - _6 evit merkañ buan-ha-buan tonennoù resis kavet e yezhoù resis.

### Arouezennoù diazezet war lizherennoù bihan

### Arouezennoù diazezet war bennlizherennoù

### Arouezennoù all

### Sinoù diakritek
Setu roll an arouezennoù kevatal d'ar sinoù diakritek implijet gant al LFE

## Liammoù diavaez
* Computer-coding the IPA: A proposed extension of SAMPA 
* Online converter between IPA and X-Sampa
* Web-based translator for X-SAMPA documents. Produces Unicode text, XML text, PostScript, PDF, or LaTeX TIPA.

## Gwelit ivez
* Lizherenneg fonetik etrebroadel
* Fonologiezh
* SAMPA
Da Feiz hon Tadoù Kozh

**Da Feiz hon Tadoù Kozh** zo ur c'hantik brezhonek, anavezet en Eskopti Kemper ha Leon dreist-holl, savet gant ar beleg leonat Loeiz Jozeb Mari Abyann (1876-1932), war don ur c'hantik gallek anvet *Sainte Religion*. En amzer-se e oa kure an oberour e Goulien (Bro ar C'hab), e-kerzh ar votadegoù-kêr e 1904, ha brudet e-kerzh ar stourm a-enep lezenn disparti ar Stad hag an Iliz, e 1905.

Anavezet mat eo e-touez ar gatoliked vrezhonek ha kanet e vez en ilizoù, evit an obidoù hag er pardonioù dreist-holl. Anavezet-mat eo e Leon hag ivez e Kernev, e Bro ar C'hab dreist-holl (lesanvet “Bro “Da Feiz hon Tadoù kozh”)). Ken anavezet eo dre eno ma veze kanet evel ur seurt kan broadel breizhek (da geñver ar stourm a-enep raktres kreizenn nukleel Plougoñ da skouer).

Arouez al liamm etre ar feiz hag ar yezh eo. Test eo eus ur mare ma oa ar feiz katolik o ren e Breizh-Izel, ha dreist-holl betek dibenn ar bloavezhioù 1950, pa veze leun an ilizoù bep Sul.

## Pozioù Da Feiz hon Tadoù Kozh

{| style="width:100%; font-size:90%; background-color:#fffff0;"
|- valign="bottom"
! ** Da Feiz hon Tadoù Kozh** ||  !! 
|- 
| align="center" | Loeiz Jozeb Mari Abyann, 1904|| ||
|-
|- valign="center"
|
**Diskan** :
Da feiz hon tadoù kozh, ni pôtred Breiz-Izel

Ni zalc'ho mat atao;

'Vit feiz hon tadoù koz hag en-dro d'he banniel,
 
Ni holl en em stardo.

Feiz karet hon tadou, morse ni n'ho nac'ho,

Kentoc'h ni a varvo, Kentoc'h ni a varvo, kentoc'h ni a varvo!

1. D'ar c'hrouadur bihan, e kichenig e gavell.

E lakait ur vamm vat, en deiz evel en noz;

Er boan hag en anken, hi a daol buan eur zell

War groaz santel Jezuz, he soñj er baradoz.

2. D'ar pôtr, d'ar plac'h yaouank, c'hwi ziskouez hent ar furnez,

C'hwi lavar : "It gantañ, hep krenañ dirak den;

Bezit, tud yaouank Breizh, bezit e-pad ho puhez,

Atav gwir gristenien, treitourien birviken !

3. D'an den kozh, gwenn e benn, e korn an tan azezet
 
O skuilh daeloù a geuz war e amzer gentañ

War-lerc'h kalz a boanioù, c'hwi lavar, Salver karet,
 
Er baradoz e vo eürusted evitañ 

4. D'an den diwar ar maez, kenkoulz ha d'an den a vor
 
C'hwi a ro nerzh-kalon da stourm er boan atav
 
Gouzout a reont, en neñv e kavint holl dor zigor :
 
Ar vuhez vo bet tenn ; d'an drubuilh, kenavo !
 

## Ar c'hantik

*Da Feiz hon Tadoù Kozh

## Liammoù diavaez
* Ar Gedour Youenn Caouissin
* Tro-minihi Lokournan 2013 Kan en iliz

## Daveennoù ha notennoù
Breiz Dishual

**Breiz Dishual** a oa kazetenn viziek Strollad Broadelour Breiz, bet embannet adalek miz Gouere 1912 betek miz Mezheven 1914.

Yann Brezal, E. Douar-Gwé, Ewan Gouesnou (Brenn), Pierre Kerguilly, Ronan de Kerméné, Noël Kernejo, Fanch L'Hermite, Job Loyant, Mathaliz (Mathaliz-Ab-Gwenc'hlan e anv drouizh), Gwenole Molène, Camille Le Mercier d'Erm ha Pol Sulliac ac'h ae d'ober ar poellgor skridaozañ anezhi.

Diazezet e oa sez ar gazetenn e ti an aotrou Joseph Duchauchix (*Ar Meneziad* pe *Ronan de Kerméné* e anv-pluenn) a rae war-dro al labour melestradurel hag ar sekretouriezh.

Breiz dishual 1.jpg|Pajenn 1 an niverenn 1, Gouere 1912


## Levrlennadur
* Lukian Raoul, *Un Siècle de journalisme breton*, Le Signor, 1981

## Liamm diavaez
* Pennad-stur gallek an niverenn gentañ
*Breiz Dishual (Gouere 1912 → Gwengolo 1914) - ''Bibliothèque Numérique Bretonne''
Nikolaz

**Nikolaz** zo un anv-bihan brezhonek, deuet da vezañ anv-tiegezh ivez, a orin henc'hresianek. Dont a ra eus Νικόλαος 'Nikólaos' (eus νίκη *[[Nike|nikē]]* 'trec'h' + λαός *laos* 'pobl').
Gallout a reer kompren **trec'h ar bobl** daoust ma lâr lod e talvez kement a "galloud ar bobl". Tremen a reas e latin dindan ar stumm "Nicolaus". Dont a reas an anv-se da vezañ brudet abalamour da Sant Nikolaz, an hini en deus awenet skeudenn an Tad Nedeleg. 

## E yezhoù all
* alamaneg : Nikolaus
* saozneg : Nicholas
* armenieg : Նիկողօս (Nigoghôs)
* katalaneg : Nicolau
* spagnoleg : Nicolás
* galleg : Nicolas
* finneg : Nikolaus
* gresianeg : Nikólaos (Νικόλαος), berrstumm: Níkos (Νίκος)
* hungareg : Miklós
* italianeg: Nicola ha Niccolò 
* kabileg : Nabil
* nederlandeg Flandrez: Niklaas, Claes
* nederlandeg an Izelvroioù : Nicolaas
* norvegeg : Nikolaus
* poloneg : Mikołaj
* roumaneg : Nicoară, Nicolae, Nicu
* ruseg : Николай (Nikolay)
* slovakeg : Mikuláš
* tchekeg : Mikuláš
* svedeg : Nikolaus

### Berranvioù
*** Berranvioù gallek :** Nico, Nic, Colas (anv-bihan ivez), Colin (idem),Colineau, Coliche, Koni, Nick, Coya. 
*** Berranvioù arall:** Klaus, Nick, Nicky, Nicolazic, Nicoulau, Nicolaos, Niel, Nils, Niels, Nikolaï, Neculai, Niklas, Kolya.

### Anvioù-bihan merc'hed
*** Anvioù-bihan gallek evit ar merc'hed :** Nicole, Nicolette.
**** Berranvioù gallek :** Coline, Colette.
*e yezhoù all: Nicola

### Anvioù-tiegezh deveret

**Nicolier, Nicollier, Nicoulaz, Nicolle, Nicole, Nicol, Nicola, Nicolaï, Nicolas, Nicolet, Nicollet, Nicolin, Nicollin, Nicoulin, Nicouleau, Nicolay, Nicollerat, Nicolérat, Niclasse, Niclass, Niclas, Niklès, Niklaus, Niklas, Colas, Colin, Klaes*...

## Tud
### E Breizh
*Nikolaz Davalan, saver an hentenn Oulpan e brezhoneg.

Anavezet eo Nikolaz evel anv-tiegezh ivez, hag an anv all Nikolazig.
*Frañseza Nikolaz (1894-1967), barzhez
*Yann-Vari Nikolaz (1848-1899), beleg ha skrivagner
*Laorañs Mari Nikolaz (1885-?), barzh
*Maoris Paol Mari Nikolaz (1876-1943), saver pezhioù-c'hoari
*Michel Nikolaz, istorour ha kelenner e Skol-Veur Breizh-Uhel
hag ivez
*Iwan Nikolazig, kengaozeer Santez Anna, e Santez-Anna-Wened.

### Impalaerien Rusia
*Nikolaz Iañ, tsar Rusia
*Nikolaz II, tsar Rusia

### Priñsed
*Nikolaz III d'Este, markiz Ferrara

### Pibien
* Nikolaz
* Nikolaz II
* Nikolaz III
* Nikolaz IV
* Nikolaz V

### Tud all
*Nikolaz Makiavel, skrivagner italianek
*Nikolaz Kopernik, steredoniour polonat
*Níkos Kazantzákis, (1883-1957) skrivagner gresianek 
*Nicolás Guillén (1902-1989): barzh kuban

## Lec'hioù
* Sant-Nikolaz

## Gwerzioù ha sonioù
E Soniou Breiz Izel Fañch an Uhel 
**Kazh Nikolaz*, (skrivet *Caz Nicolas* gant an dastumer), el levrenn gentañ er bajenn 44.
**[[Evnig Sant Nikolaz]] *, pajenn 156, oberenn Fañch an Uhel (skrivet *Envnic Saint-Nicolas* gant an dastumer), diwar anv an evn.

## Levrioù
**The Life and Adventures of Nicholas Nickleby*, romant gant Charles Dickens
**Nikolazig ar Broioù Tomm*, romant gant Erwan Evenou.

## Pennadoù kar
*Nicola, Nicole
Laorañs Motrot

**Laorañs Motrot**, genidik a Sant-Maloù, zo skolaer brezhoneg e skol Diwan Sant-Nazer, skrivagner brezhonek ha saver deñved Eusa. Embannet en deus barzhonegoù er gelaouenn Aber ha troet ul levr gant Erik Orsenna diwar ar galleg, *Enezenn al lavar*, embannet gant Preder.
Fant

**Fant**, pe **Fantig** peurvuiañ, zo unan eus ar berranvioù brezhonek a reer eus ar merc'hed anvet Frañseza, hag a gaver e meur a werz kozh. 

Tostaat a c'haller **Fantig** ouzh an anvioù gallek *Fantine* ha *Fanchon*, hag ouzh ar berranv brezhonek Fañch.

Fant zo un anv-tiegez svedat ivez.

## Tud
** [[Fant Rozeg]] *, Meavenn hec'h anv-pluenn, skrivagnerez vrezhonek.

## Lennegezh
### Gwerzioù
**Fantig** a zo *[[Françoise]]* e galleg e troidigezhioù Fañch an Uhel
*E Gwerziou Breiz Izel
** *Fantig Pikard*, gwerz
** *Fantig Montfort*, gwerz
** *Fantig Helari*, gwerz
* E Soniou Breiz Izel, el levrenn gentañ 
** *Fantig Bourdel*, pajenn 176.
** ur plac'h yaouank, *Fantig ar Rolland*, a vez graet "Ma dous Fransezan" anezhi en eil doare ar werz anvet *Kloareg Rozmar*, pajenn 258.

### Kontadennoù
**Fantig*, kontadenn gant Kristof Jezegou el levr E korn an oaled, e 1923, adembannet evel levrig distag gant TES e 2006.
Nayarit

Ur stad eus Republik Mec'hiko eo **Nayarit**, en arvor d'ar Meurvor Habask.
Harzoù boutin he deus gant stadoù Sinaloa war-du ar gwalarn, Durango war-du an norzh, Zacatecas war-du ar biz ha Jalisco war-du ar reter.
Inizi Mexcaltitán, Islas Marias, Tres Marietas hag Isla Isabel a zo un darn eus he zachenn. Tepic eo ar gêr-benn anezhi.

## Istor
D'ar 26 a viz Genver 1917 e voe krouet Stad Nayarit. 

D'an 13 a viz Meurzh 1837 e oa bet krouet &nbsp;Departamant Tepic&nbsp; hervez lezenn ar *República Mexicana* eus ar bloaz 1835, ennañ 62&nbsp;620 a dud dasparzhet e kumunioù *(ayuntamientos)* Tepic hag Ahuacatlán.
Roll ar Pennoù Stad e 111

Pennoù Stad ar bloaz 110 - Darvoudoù ar bloaz 111 - Pennoù Stad ar bloaz 112 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

****[[Kush]]** - Teqerideamani I, Roue Kush (90-114)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Han) - An, Impalaer Sina (106-125)
***[[Korea]]** - Teir rouantelezh Korea
****[[Silla]]** - Jima, Roue Silla (80–112)
****[[Baekje]]**- Giru, Roue Baekje (77–128)
****[[Goguryeo]]** - Taejo, Roue Goguryeo (53–146)

## Europa

***[[Iberia ar C'haokaz]]** - Amazasp, Roue Iberia ar C'haokaz (106-116)
***[[Impalaeriezh Roman]]** - Trajanus, Impalaer Roman (98-117)

## Reter-kreiz

**[[Osroene]]** - Abgar Vii bar Ezad - Roue Osroene (109-116)
***[[Parthia]]** - Brezel diabarzh -
*#Vologases III, Roue Parthia (105-147)
*#Osroes I, Roue Parthia (105-129)
Cyndrwyn Glas

**Cyndrwyn Glas** a voe roue Dogfeiling ha Glastenning war-dro 550. Aloubiñ a reas Caer Luit Coyt e reter Pengwern ha d'unan eus e vibien e roas anezhi. N'ouzer ket piv a renas war e lerc'h met sur eo e kendalc'has an dierniezh rak unan eus e ziskennidi a yeas da roue Powys e 642.
Ernst Haeckel

**Ernst Heinrich Philipp August Haeckel** (16 a viz c'hwevrer 1834 - 9 a viz Eost 1919) a oa ur bevoniour hag ur prederour alaman. Anavezet eo evit bezañ brudet oberennoù Charles Darwin en Alamagn hag evit bezañ anvet miliadoù a spesadoù nevez. 

Gwelet eo Haeckel ivez evel tad an ekologiezh dre m'en deus krouet ar ger-se e 1866 diwar ar ger gresianek *oikos* (kêr, lec'h, endro) ha m'en deus labouret kalz war ar sujed-se. Evitañ e talve an ekologiezh kement ha studi an darempredoù etre ar boudoù bev. Hiziv an deiz, an ekologiezh a dalvez studi an darempredoù etre ar boudoù bev hag an endro. 

## Rummatadur ar vevien

## Liammoù diavaez
* Ti Haeckel
Tribal Hidage

An **Tribal Hidage** a zo ul listenn eus rannvroioù Bro-Saoz hag ar pobloù a oa enno er Grennamzer Uhelañ. Skrivet e oa bet ar stumm koshañ eus an destenn-mañ en  ha miret eo er British Library dindan an niverenn MS Harley 3271. Daoust ma n'ouzer ket pegoulz e oa bet graet e kreder e teu an destenn orin eus Mercia etre ar  hag an .

## Liammoù diavaez
* Testenn an Tribal Hidage
Brezhonekadur

Ur **brezhonekadur**, disoc'h an ober **brezhonekaat**, a zo reiñ doare ar brezhoneg d'un anv.

*Frañsoazig a c'hoarvez eus brezhonekadur an anv-bihan gallek Françoise.

Komz a reer en hevelep doare eus gallekadur, saoznekadur.
Kerdiz

Kêr-benn ha brasañ kêr Kembre eo **Kerdiz** (*Caerdydd* e kembraeg, "kreñvlec'h ar ster Taff", *Cardiff* e saozneg). Lec'hiet eo war glannoù ar stêr Taf e kontelezh istorel Sir Forgannwg ("Glamorgan" e saozneg). Sez Parlamant Kembre eo. Meur a zarvoud sport bras a vez e stadoù ha tachennoù ar gêr.

## Poblañs
An niver a annezidi nevesañ anavezet hervez wikidata zo : . War-dro 305 000 annezad a oa enni e 2001, 346 090 e Keoded Kerdiz ha 479 000 en tolead kêr.

## Karterioù

Setu anvioù darn eus karterioù Kerdiz :

## Gevellerezh
* Stuttgart, 
* Naoned, 
* Louhansk, 
* Hordaland, 

## Skeudennaoueg


Cardiff Castle keep.jpg|Kastell Caerdydd
Cardiff_castle_autumn.jpg|Kastell Caerdydd
Cardiff Millennium Center.jpg|Canolfan Mileniwm Cymru (Kreizenn vilved Kembre)
National Museum and Gallery Cardiff 01.jpg|Mirdi Broadel Kerdiz
Skeudenn:Millennium Stadium North.jpg|Stadiwm y Mileniwm



## Liammoù diavaez

## Notennoù
Unione Autonomista Ladina

An **Unione Autonomista Ladina** (Unvaniezh Emrenour Ladinat e ladineg ) a zo ur strollad bihan diazezet e proviñs Trento en Italia ma klask difenn gwirioù ar vinorelezh ladinat. 1,1% eus ar mouezhioù en doa gounezet en dilennadegoù diwezhañ hag un darn eus L'Unione eo.
Akcja Wyborcza Polaków na Litwie

**Oberiantiz Dilennel Poloniz e Lituania** (poloneg: "Akcja Wyborcza Polaków na Litwie"; lituaneg: *Lietuvos lenkų rinkimų akcija*) a zo ur strollad politikel a zifenn gwirioù ar vinorelezh boloniat e Lituania. E dilennadegoù lezennel 2004 en-deus gounezet 3,8% ar mouezhioù ha 2 sez er Seimas.

Krouet e oa bet e 1994 goude un disrann eus Emsav Poloniz Lituania. Etre 1997 ha 1999 e kemeras perzh er gevread e karg e Keoded Vilnus hag ul levezon en-deus e bannoù Vilnus ha Vilnus ha Šalčininkai ma vez niverus ar Boloniz.

## Pennoù
* Waldemar Tomaszewski/Valdemar Tomaševski (Penn)
* Leokadia Poczykowska/Leokadija Počikovska (Kannad)

## Gwelet ivez
*Strollad Lituaniat ar Bobl Boloniat

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Euskal Herritarrok

**Euskal Herritarrok** (euskareg: *keodedourien euskarat*) a oa ur c'hevread dizalc'hour eus an tu kleiz euskarat krouet e 1998. E bal a oa da ginnig danvez kannaded voutin evit an tu-kleiz abertzale evit en dilennadegoù. Ne badas ket pell, avat. Kemerout a reas perzh e dilennadegoù euskarat 1998 hag e dilennadegoù foral 1999 hepken.

E 2000 e c'hoarvezout un disrann abalamour d'an darempredoù gant ETA hag un darn eus an izili a yeas kuit eus ar strollad da grouiñ Aralar. Batzarre, a oa un darn eus ar c'hevread met na oa ket dizalc'hour, a yeas kuit ivez.

Goude-se e voe krouet ur c'hevread nevez, na genstrolle nemet an tu-kleiz abertzale : Batasuna
Fronte Giuliano

**Fronte Giuliano** a zo ur strollad disranner a glask gounit dizalc'hiezh Trieste, en Italia. Dister-tre e chom e zisoc'hoù en dilennadegoù - war-dro 2.5%.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Soniou Breiz-Izel

**Soniou Breiz-Izel** zo un oberenn divyezhek, div levrenn oc'h ober anezhi, enno sonioù ha gwerzioù brezhonek (ha n'eo ket sonioù hepken, ma heulier termenadur ar rakskrid), dastumet gant Fañch an Uhel, gant an droidigezh c'hallek a-dal pep hini, hag un nebeud notennoù e galleg a-wechoù. Embannet e oa bet gant *Maisonneuve & Larose* e Pariz e 1890, hag adembannet er memes ti e 1971 gant Donatien Laurent.

## Pezhioù

E dibenn an eil levrenn hepken ez eus un daolenn, enni anvioù ar sonioù ha gwerzioù, e galleg hepken avat.

Setu anvioù brezhonek an holl anezho : 82 el levrenn gentañ ha 25 en eil levrenn.

### Kentañ levrenn

## Eil levrenn

## Notennoù
Janed

**Janed** zo un anv-bihan brezhonek a c'hoarvez eus brezhonekadur an anv-bihan gallek Jeanne. 

## Doareoù all
Anaout a reer ivez ar stummoù all d'an anv:
**Janedig*
**Jan*, pe *[[Chan]]*, 
**Janig, [[Chanig]], *

### Janed ha Yann
Eus an anv brezhonek Yann n'eus deuet stumm ebet a vije bet implijet, hag ar stummoù *Yanna*, pe *Yannez* a seblant ijinet nevez zo.

## Yezhoù all
*Giovanna, en italianeg,
**Jana* e slovakeg,
*Jane, e saozneg,
*Janet, e saozneg,
*Janice, e saozneg,
*Jean, e saozneg,
*Jeanne, Jeannette, ha Janine, e galleg,
*Joan, e saozneg,
**Joana* e portugaleg ha latveg,
*Joanna e poloneg ha saozneg,
*Johanna en alamaneg, saozneg ha svedeg,
**Johanne* e daneg,
*Juana e spagnoleg,
**[[Siân]], Sioned*, *[[Siwan]]*, e kembraeg,
**Sinéad, Siobhán*, en iwerzhoneg.

## Tud
###### 
*Janed Bavaria, anv meur a briñsez.

###### 

*Janed Belleville (c. 1300 - 1359), lesanvet Tigrez Vreizh, morlaerez
*Janed Holland (1350-1384), eil pried Yann IV (dug Breizh)
*Janed ar Flamm, trede pried an dug Yann IV (dug Breizh)
*Janed Pentevr, hec'h enebourez e brezel an div Janed
* Janed Navarra (1370-1437), dugez Breizh (1386-1399), a deuas da vout rouanez Bro-Saoz (1403-1413) goude dimeziñ da Herri IV (Bro-Saoz).
**Janed Queillé*, brezhonegerez eus Gwengamp, a werzhe levrioù Al Liamm en he stal botoù er bloavezhioù 1960.
*Chanig ar Gall, gwreg Charlez ar Gall, a sikoure he gwaz en amzer ma rae war-dro an abadennoù skingomz brezhonek.
**Chan Digor-Frank*, lesanv roet d'ur vaouez a vuhez "fall".

###### 
* Janed Ark
* Janed Évreux, anv meur a gontez
* Janed Bourgogn, anv meur a gontez pe zugez eus Bourgognz
* Janed Bro-C'hall, anv meur a briñsez c'hall
* Janed Valois

###### 
*Janed Beaufort
*Janed Bro-Saoz, anv meur a briñsez saoz
*Janed Holland (1350-1384), dimezet da Yann IV (dug Breizh)
*Janed Kent

###### 
*Janed Naplez , anv meur a rouanez
*ar babez Janed

###### 
*Janed Aragon‎, anv meur a briñsez
*Janed Kastilha, anv meur a briñsez
*Janed Navarra, anv meur a briñsez eus Navarra
*Janed Spagn, anv meur a briñsez spagnol

## Lennegezh vrezhonek
### Er gwerzioù
Dek gwerz a gaver en anv-se e Gwerziou Breiz Izel Fañch an Uhel.

-seizh el levrenn gentañ.
**Janed ar Wern* 
**Janedig ar Sorserez* 
**Janedig ar Rouz* (daou zoare) 
**Janed ar Yudeg* (daou zoare) 
**Janedig ar Mareg* 

-teir en eil levrenn
**Janedig an Titro*
**Janed Derrien*
**Janedig Toulouz* 

E Soniou Breiz Izel e kaver:
**Kofision Janed*
Robert Le Grand

**Robert Le Grand** (ganet e 1919 e Ploue - marvet d'an 13 a viz Kerzu 2008 e Gwenvenez-Penfaou) a zo un emsaver hag a rae kalz a draoù evit sevenadur Breizh er Baol.

E 1946 e krouas ar c'helc'h keltiek "Ar Vro Wenn", hag ar gouel brudet "Pardon ar Baol" e 1947.
Eus 1955 da 1973 e oa bet sekretour melestradurel Kendalc'h.
Krouet en doa ar gazetenn "Breiz" e 1956 ha Coop Breizh e 1957.
Renet en doa Coop Breizh eus 1962 da 1982.
Kemeret en doa perzh e digoridigezh "Ti Kendalc'h" e Sant-Visant-an-Oud hag abaoe 1981 eo melestrour eus Kendalc'h.
Kolier an Erminig zo bet roet dezhañ e 1991.
Arondisamant Ieper

**Arondisaman Ieper** a zo unan eus an eizh arondisamant eus Proviñs Kornôg-Flandrez e Flandrez Belgia.

## Istor
**Arondisamant Ieper** a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall (pevar arondisamant ennañ) al Lys (*departement van de Leie* e nederlandeg) eus Belgia, bet savet e 1795.

## Kumunioù Arondisamant Ieper hag o rannoù
* Kumunioù
** Heuvelland
** Ieper
** Langemark-Poelkapelle
** Mesen
** Poperinge
** Vleteren
** Wervik
** Zonnebeke

* **Rannoù:**
Leti

Ul **leti** a zo un ti ma c'hall un den feurmiñ ur gambr gant an aezamantoù en deus ezhomm da dremen un nozvezh pe veur a hini.

## Anv al leti
War dal an ti e vez merket anv al leti. 
Abaoe dibenn an XXvet kantved e weler kompagnunezhioù bras o perc'hennañ ur bern letioù e-barzh meur a vro, evel ar gompanunezh Accord. 

## Rummadoù letioù
Kemm a ra priz ur gambr hervez an aezamantoù kinniget el leti.

## Ar gambr

## Gerioù all
herberc'hti, ostaleri, tavarn
Pignenn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **pignenn** (saoz.: ''upstep'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma'c'h a war gresk live an donenn a silabenn da silabenn pe a c'her da c'her en ur yezh ganti tonennoù. 

Talvezout a ra da fonem e yezhoù 'zo, kalz raloc'h evit an diskennenn avat.

Gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez merket ar bignenn gant ur birig ↑. A-wezhoù, evit abegoù teknikel, e implijer an arouezenn ¡ e lec'h ar birig, d.s.:
: haousaeg: [túrán↑tʃí nè] ("saozneg eo")

Daoust ha ma c'hell seblantout bezañ heñvel outañ ec'h eo disheñvel ar bignenn, o tennañ war-eeun d'ar yezhoù enne tonennoù nemetken, diouzh ar fed m'ac'h a mont war uhelaat lusk ur frazenn en ur yezh hep tonenn ebet.

E haousaeg, da skouer, e kaver pignennoù tonennel rik hag ivez kemmoù lusk.

## Gwelit ivez:
* Tonenn
* Diskennenn
Diskennenn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **diskennenn** a(saoz.: ''downstep'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma'c'h a war digresk live an donenn a silabenn da silabenn pe a c'her da c'her en ur yezh ganti tonennoù. 

Talvezout a ra da fonem e yezhoù 'zo ha kalz stankoc'h e vez kavet evit ar bignenn.

Un elfenn a-bouez eo ar bignenn e meur a yezh komzet e Afrika ar C'hornôg. 

Gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez merket ar bignenn gant ur birig ↓. A-wezhoù, evit abegoù teknikel, e implijer an arouezenn ! e lec'h ar birig.

Daoust ha ma c'hell seblantout bezañ heñvel ouzh ar fed ma c'hell mont war izelaat live lusk ar frazenn, da skouer e japaneg, ec'h eo disheñvel an diskennenn outañ dre ma tenn war-eeun d'ar yezhoù enne tonennoù nemetken.

Gallout a ra degouezhout ur diskennenn fonetik etre elfennoù gante an hvelep tonenn, da skouer pa degouezh div donenn greiz an eil war-lerc'h eben e twieg e vez distaget an eil hini war un ton izeloc'h evit an hini gentañ. Ur perzh a-bouez e c'hoari an diskennenn neuze er diskennred hag er skeuliadur tonennel. 

Luziet a-walc'h e c'hell bezañ mont-en-dro resis an diskennenn hervez reolennoù kevreadurezhel ha fonetikel resis, da skouer e twieg: 

gant hag hep diskennenn:

## Gwelit ivez:
* Tonenn
* Pignenn
Zenobio

**Zenobio** zo un anv-bihan italianek. 

## Adstummoù
* *Zanobio, Zanobi* evit at baotred,
* Zenobia evit ar plac'hed.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar gresianeg, diwar *Zèn* a dalvez "Zeus, yaouank" ha "nerzh" ; alese "nerzh Zeus".

## Gouel ha sent
Lidet e vez d'an 20 a viz C'hwevrer abalamour 
*d'ar sant **Zenobio**, beleg, medisin ha merzher, 
*pe d'ar 25 a viz Mae en enor d'ur sant all anvet **[[Zanobi]]**, eskob Firenze, marvet er bloaz 417.

## Tud
*Zenobia - rouanez Palmira en IIIvet kantved .
Septimia Zenobia

**Septimia Zenobia** (*Bath-zabbai* he gwir anv) marvet e Tivoli e 275, a voe rouanez Palmira adal 267 hag eil gwreg roue Palmira Odaenathus (Udhayna).

Pa intañvezas e troas ar stad en ur rouantelezh dizalc'h hag ec'h anvas he mab Vaballathus da *Augustus*. Aloubiñ Egipt a reas ouzhpenn da greskiñ he rouantelezh.

Kregiñ a eure da ren ur politikerezh enebet ouzh ar Romaned, e-lec'h en em zerc'hel evel ur stad kevredet en impalaeriezh roman. Maouez a benn e oa en ober, hag a spered ivez el lennegezh hag en arzoù. En he lez e tegemere prederourien. 

Aloubiñ a reas Egipt. 
E 270 e redias an impalaer Marcus Aurelius Claudius Gothicus da blegañ d'he galloud en un emglev ma'c'h anaveze stad nevez an traoù er Reter.

## Levrioù
* *Zenobia. Il sogno di una regina d'Oriente *, katalog an diskouezadeg er Palazzo Bricherasio e Torino (2002) ISBN 8843598430
Zenobia

**Zenobia** zo anv meur a vaouez:

*Zenobia, gwreg Radamistos, roue Armenia (Iañ kantved), lazhet gantañ.

*Septimia Zenobia, rouanez Palmira adalek 266 pe 267. 

## Traoù
*Al lestr svedat *Zenobia* a beñseas dirak Larnaka e Kiprenez e 1980.

## Lennegezh
**Rhadamiste et Zénobie*, reuzc'hoari gallek gant Prosper Jolyot de Crébillon, diwar-benn istor rouaned Armenia.

## Film
*Zenobia, film fentus gant Oliver Hardy e 1939.

## Pennadoù kar
*Zenobio, anv meur a zen.