Helmut Schmidt

**Helmut Schmidt**, ganet d'an 23 a viz Kerzu 1918 e Hamburg (Alamagn), marvet d'an 10 a viz Du 2015 e Hamburg ivez, a zo ur politikour alaman eus an SPD. Kañseller eo bet eus 1974 da 1982.

## Buhez
### '''Stummadur hag ofisour en Eil brezel-bed'''
Da 17 vloaz e oa ezel, e 1936, eus ar *Marine-Hitlerjugend*. Goude e vachelouriezh e 1937 e voe embarzhet er *Flakartillerie* e Bremen. Er bloavezh 1941 e voe anvet da Letanant adarme komando uhel al Luftwaffe e Berlin. Adalek miz Gouere 1941 e servijas Schmidt evel ofisour er rann-arme *panzer* war Talbenn ar Reter. Kemer a ra perzh en argad Leningrad, ha resevout a ra ar groaz houarn.

Ha betek 1944 e laboure en ur servij e ministrerezh an aerlu e Berlin.

Test e vov e sal barnedigezh eus an dud kondaonet diwar gwalldaol an 20 a viz Gouere 1944 (gwelet film von Stauffenberg). 

E miz Kerzu 1944 eo Mestr kanolier war dalbenn ar c'hornôg e Belgia. E deroù 1945 ec'h eztaol e enebiezh o vezañ bet burutellet e-pad ur boelladenn e Rerik en Ostsee da-geñver Herman Göring hag ar renad NS. Setu perak e felle d'un Ofiser sturiañ e kas dirak al lez-varn.
Daou jeneral a harzas ar varnedigezh.

Dalc'het prizoniad eo bet adal Ebrel 1945, en tachad breizhveuriat e Soltau, dieubet d'an 31 Eost 1945. 

Schmidt en deus lavaret dislavarioù da-geñver an *Nationalsozialismus*, krediñ a rae dezhañ bezañ stourmet a-enep an *Nationalsozialismus*.

### Studioù ha labour

Goude e marevezh toull-bac'h e studias Schmidt Ekonomiezh Pobl ha skiantoù ar Stad en Hamburg betek 1949. E kêr Hanse Hamburg eo bet rener war an ekonomiezh hag an dezougen.

E-kerzh e studioù ec'h emezelas en unvaniezh studierien sokialour. 

Eus 1968 betek 1984 eo bet besprezidant an SPD el live broadel.

E 1962 kargad eo e servij Polizei ar stadig Hans Hamburg, gant ar giriegezh-se eo e rankas merañ ar gorventenn drastus: "al lanv uhel", a veuzas kement a annezidi hag a reas kement a zistrujoù war an Nordseeküste, e kerz nozvez ar 16 ha 17 a viz C'hwevrer 1962. Kenurzhiañ a rankas ober un niver bras a servijoù saveteiñ, gwareziñ eus ar wallreuz. Hep bezañ en e wir lezennel, e arvero an arme hag an NATO gant biñsaskelloù, danvez pourveziñ e teujont a-benn prim da ziskoulmañ ar gudenn. Ur skeudenn skouerius a voe graet eus Schmidt neuze, an den gouest ha barrek da verañ en degouezhioù trubuilhus hag arvarus an arme an efedusañ ar gwellañ.

E dilennadegoù 1965 eo addilennet Schmidt er Bundestag. An daou strollad enep, an SPD hag ar CDU a reas un unvan pe „koalition“, etre ar c'hanseler Georg Kiesinger CDU ha Willy Brandt SPD. Kiesinger o vezañ bet oberiant en eil Brezel-bed gant ar renad nazi, dre-se eo bet tamallet garv gant an emsavadegoù studierien yaouank ar mare-se.

### ''Bundesminister'' (1969–1974)
E 1969 eo dilennet Willy Brand SPD hag e tibabo evel Ministr an difenn ao. Schmit, e 1972 e kemer plas ar ministr ekonomiezh hag an arc'hant.

### ''Bundeskanzler'' (1974–1982)
Goude dilez Willy Brandt eus e garg a chef ar *Regierung*, e voe dilennet Schmidt d'ar 16 a viz Mae 1974 gant 267 a vouezhioù. 5vet *kanzler* dilennet ar *Bundesrepublik*. Ar c'hudennoù pennañ en doe da dalañ oute a voe an diwaskadenn ekonomikel (*stagflation*) ha kriz an eoul-maen er bloavezhioù 70, ha tremen a reas en tu-hont d'an enkadennig primoc'h ar *Bundesrepublik* eget broioù all. Hep disoñjal trubuilhoù brudet an „Deutsche Herbst“ gant ar RAF (*Rote Armee
*Fraktion'').

Ar marc'hata gant ar sponterien, evit skrapadeg ar politikour Peter Lorenz e 1975 gant aozadur „zweite Juni“, un astennadenn eus ar RAF, a voe dezvarnet diwezhatoc'h evel ur c'hwitadenn. Heuliañ a reas ur renad kalet a voe burutellet kriz. Dieubet ar sponterien eus o zoull-bac'h ha kaset dre garr-nij da vro Yemen 'vel goulennet gant ar skraperien, diwezhatoc'h e voe kondaonet ar skraperien. Ar vandennad tud diskarget er Yemen a zistroas diwezhatoc'h da blantañ reuz endro er BRD ha da lazhañ tud en Alamagn.

Seveniñ a reas e Gorleben ur greizenn nukleel asambles gant e vignon, a stagas liammoù gantañ, Valéry Giscard d’Estaing. Gwellaat a rejont asambles an darempredoù tenn a oa etre Frañs hag Alamagn.

Oberiant eo bet c'hoazh Schmidt e-pad pell amzer e bro Alamagn hag evit seveniñ raktres Unaniezh Europa ha war dachennoù lies. Brudet eo evit dont war platoioù skinwel, pe en añfioù er skolveurioù da brezegenniñ ha da reiñ e alioù fur gant ur sigaretenn en e zorn, pell goude al lezennoù da skarzhañ ar butun eus al lec'hioù
foran.