open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfonso

**Alfonso** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek a orin germanek, ha hini meur a zen hag a roue.

## Orin
Dont a ra eus an anv germanek *Adelfuns*, eus *adel* (uhel, nobl, a gaver ivez en Adelheid) ha *funs* (prest), ha talvezout a ra kement ha "den uhel prest (d'en em gannañ)".

## Stummoù all
* Alonso, Ildefonso, evit ar baotred er broioù spagnolek.
* *Alfonsa, [[Alfonsina]]* evit ar merc'hed.

### Anv-bihan kevrennek
* Alfonso Maria

### Yezhoù all

## Yezhoù all
* Alphonse, e galleg

## Tud

### Rouaned ha priñsed
* Alfonso Aragon

* Alfonso Iañ
* Alfonso II 
* Alfonso III
* Alfonso IV 
* Alfonso V
* Alfonso VI 
* Alfonso VII
* Alfonso VIII 
* Alfonso IX
* Alfonso X 
* Alfonso XI
* Alfonso XII 
* Alfonso XIII 

#### [[Rouantelezh Asturiez]]
* Alfonso Iañ Asturiez (war-dro 705 – 757))
* Alfonso II Asturiez (759 – 842) 
* Alfonso III Asturiez (ca. 848 – 910)

#### [[Rouantelezh León]]
* Alfonso Froilaz (war-dro 911 – 933), roue León e 925 ha goude roue Galiza hepken eus 925 da 926.
* Alfonso IV León
* Alfonso V León
* Alfonso IX León

#### [[Rouantelezh Kastilha]]
* Alfonso VI Kastilha, roue León ha goude roue León ha Kastilha .
* Alfonso VII Kastilha, roue Galiza da gentañ ha goude roue León ha Kastilha.
* Alfonso VIII Kastilha, roue Kastilha .
* Alfonso X Kastilha, roue León ha Kastilha
* Alfonso XI Kastilha, roue León ha Kastilha
* Alfonso XII Kastilha, roue León ha Kastilha a-enep Enrique IV Kastilha.

* Alfonso (Priñs Asturiez)

#### [[Rouantelezh Aragon]]
* Alfonso Iañ Aragon.
* Alfonso II Aragon.
* Alfonso III Aragon.
* Alfonso IV Aragon.
* Alfonso V Aragon.

#### [[Spagn]]
* Alfonso XII Spagn (1857–1885).
* Alfonso XIII.

#### [[Rouaned Portugal]]
* *Gwelout [[Afonso]].*

#### [[Rouantelezh Naplez]]
* Alfonso Iañ Naplez
* Alfonso II Naplez.

#### [[Tiegezh Este]]
* Alfonso Iañ d'Este.
* Alfonso II d'Este.
* Alfonso III d'Este.
* Alfonso IV d'Este.

## Relijion
* Alfonso de Borja, pab (1455 -1458).
* Alfonso Maria de' Liguori, sant italian eus Naplez
* *Alfonso Rodríguez*, pe Alonso Rodríguez (1532-1617), jezuit ha sant spagnol 

## Tud all
* Afonso de Albuquerque, amiral portugalat.

* *Alfonso Caponi*, brudetoc'h evel Al Capone
* Alfonso de Cartagena, diplomat, istorour spagnol.
* Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (1886-1950), politikour ha skrivagner galizek
* Alfonsina Orsini
* Alfonso de la Cerda, infant Kastilha.

* Alfonso López Michelsen, prezidant Colombia (1974-1978).
* Alfonso López Pumarejo, prezidant Colombia (1934-1938 ha 1942-1945).
* Alfonso Portillo, politikour, Prezidant Guatemala eus 2000 da 2004.
* Alfonso Reyes Ochoa, skrivagner mec'hikan.
* Alfonso Sastre, skrivagner spagnol.
* Alfonso Ungría, filmaozer spagnol
Unreal Tournament (heuliad c'hoarioù video)

**Unreal Tournament** zo ur c'hoari video dibres war Playstation, PC pe XBox. Anv un heuliad c'hoarioù video ez eo ivez. Anavezet ez eo dreist-holl dre ar feulster a vez kavet ennañ. 

An tu a zo da c'hoari pe e-unan o heuliañ un istor, pe e-unan gant botoù (c'hoarierien merret gant an urzhiataer) pe c'hoazh a-stroll enlinenn.

## Heuliad c'hoarioù Unreal
* Unreal Tournament
* Unreal Tournament 2003
* Unreal Tournament 2004
* Unreal Tournament 4
## C'hoarioù an heuliad

## Notennoù ha daveennoù
Lady Gregory

**Isabella Augusta Gregory**, pe **Lady Gregory**, ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1852 ha marvet d'an 22 a viz Mae 1932, zo ur skrivagnerez iwerzhonat evit ar c'hoariva.

Gant William Butler Yeats hag arzourien all e savas an *'[[Irish Literary Theatre]]* ha C'hoariva an abati, hag e skrivas pezhioù berr evit an daou di-se. Lakaat a reas embann dastumadoù kontadennoù keltiek.
 
## Liammoù diavaez
* ''Visions and Beliefs in the West of Ireland''
* ''Our Irish Theatre''
Charlotta Sparre

**Charlotta Sparre** (1719-1795), anavezet evel **Lotta Sparre**, a oa un itron e lez Sveden en XVIIIvet kantved.

## He buhez
Lotta Sparre a oa merc'h da Fredrik Henrik Sparre ha Virginia Christina Lilliehöök af Fårdala. 
Meulet e oa bet he c'hened (“la charmante rose” a veze graet anezhi) el lez c'hall, e kastell Versailhez, entre 1739 et 1742, pa oa bet eno gant he c'heniterv, Ulla Sparre, kontez Tessin, pried ar c'hont Carl Gustaf Tessin, kannad Sveden en amzer ar roue gall Loeiz XV.  Ganto ez eas ivez goude da Berlin, hag eno ec'h orgedas ar Priñs August Wilhelm Prusia ganti.

Dimezell a enor e oa gant ar rouanez Lovisa Ulrika adalek 1744, ha mestrez ar saeoù gant ar rouanez Sofia Magdalena Danmark.

Ar rouanez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp‎ a skrivas en he deizlevr e oa ur vaouez plijus nemet iskis he zemz-spered, ha lezirek. He fried a oa skañv e benn, ha pell diouzh an itrikoù.

## Dimeziñ ha bugale
E 1748, da 29 bloaz, e timezas d'ar c'hont Carl von Fersen, mestr koadeier ar roue, ha kontet da vezañ kaerañ ha speredekañ denjentil ar vro.

Div verc'h o doe: Ulrika von Fersen ha Augusta von Fersen.

## Harlu
Tevaat a rae ha tremen a rae an darn vrasañ eus hec'h amzer en he c'hambr ken na gemere ket perzh e buhez al lez ken. En 1795 eta, tremen 75 bloaz dezhi, e voe kaset kuit eus al lez. Kuit ganti ez eas he div verc'h, Augusta hag Ulrika, d'ober war-dro he yec'hed evit doare, en ofisiel bepred.
Lovisa Ulrika

**Luise Ulrike von Preußen**, pe **Lovisa Ulrika**, ganet d'ar 24 a viz Gouhere 1720 e Berlin ha marvet d'ar 16 a viz Gouhere 1782 e kastell Svartsjö, a oa ur briñsez alaman, eus Prusia, deuet da vout rouanez Sveden. Merc'h e oa da Frederig Gwilherm Iañ Brandenburg ha c'hoar da Frederig II Prusia. Dimeziñ a reas en 1744, en he 24 bloaz, d'ar priñs Adolf Fredrik, a voe anvet da roue Sveden ha Finland e 1751, ha hi da rouanez. Klask a reas adsevel an hollveliegezh.

### Priñsez
Ar bempvet eus c'hwec'h c'hoar Frederig II, roue Prusia e oa. Dont a rae hec'h Ulrique anv eus he maeronez, Ulrika Eleonora Sveden. Kontrol d'he breur ha d'he c'hoarezed henañ n'he doa ket doñjer ouzh an aferioù soudarded, hag abalamour da se e plije d'he zad. 

He c'hoar Amelie an hini a oa bet dibabet gant kannad Sveden da zimeziñ da zanvez-roue Sveden. Luise avat a vroudas Amelie da nac'h dre ziskouez dezhi e rankje dilezel ar galvinegezh evit kemer al luterianegezh. Amelie a nac'has an dimeziñ-se eta, ha Lovisa a gemmas he relijion divorc'hed da zimeziñ, da 24 bloaz, da briñs pennhêr Sveden, skoazellet gant he breur Frederig, a gave gwell an dimeziñ da Amelie da gentañ, aesoc'h he zro-spered ha troet muioc'h da blegañ da youl he breur da zifenn savpoent Prusia. A-du gant an eured-se ivez e oa Elisabeth Iañ Rusia.

Pan eas he fried da roue e 1751 e klaskas e lakaat da adsevel an hollveliegezh ha da ziskar galloudar breujoù, met aner e voe. 

Brudet e oa da vezañ desket, ha palez ar vlizidigezh e oa he lez e Drottningholm. 

## Bugale

Pemp bugel he doe gant Adolf Fredrik :
* ur bugel ganet-marv (1745)
* Gustav III (1746-1792), roue Sveden,
* Karl XIII (1748-1818), roue Sveden,
* Fredrik Adolf Sveden (1750-1803), dizimez,
* Sofia Albertina Sveden (1753-1829), dizimez.

## Lec'hanvadurezh
Kêr Loviisa en Finland zo bet anvet en enor dezhi.

## Pennadoù kar
*Rouanezed Sveden
*Lovisa
Young Tree

Young Tree eo pladenn kentañ ar strollad reggae Californian, Groundation, deuet er-maez e 1999. Ar bladenn-se zo diwar-benn, mennozh ar gwez yaouank o kreskiñ hag a zo ur vetaforenn d'ar vugel o vrasaat hag a zeu da vezañ un den gour.

## Roll ar c'hanaouennoù
# *Long, Long, Ago* - 6:50
# *Glory To The Kings* - 7:11
# *Confusing Situation* - 4:53
# *Congress Man* - 4:15
# *Craven Fe' Dead* - 5:28
# *Dream* - 5:39
# *Young Tree* - 5:55
# *Vibes Alive* - 5:29
# *Groundation Chant* - 6:49
# *Grounding Dub* - 6:52
Maria Kristina Kiellström

**Maja Stina (Maria Kristina) Kiellström**, ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1744 e Stockholm ha marvet eno ivez d'an 20 a viz Genver 1798, a oa ur sidanerez svedat.
 
## He buhez
Ganet e oa en un tiegezh paour e Stockholm, ha mervel a reas he mamm pa ne oa nemet 5 bloaz. He zad, Johan Kiellström, en doa dilezet an arme abalamour ma oa tapet gant an droug-sant hag a laboure da naetaat ar straedoù.
Pa oa 14 vloaz ez eas da labourat evel matezh. Pemp bloaz goude, e 1763, e oa micherourez en ul labouradeg sidan. E 1765 he doe ur verc'h hag a varvas eizhtez goude deiz he ganedigezh, bet digant un denjentil hag en devoa prometet dezhi dimeziñ ganti. 
A-hed ar bloavezhioù-se e vije bet ul liboudenn, goude ma n'eus ket a brouenn hervez an istorourien. Ne voe harzet nemet ur wech ha ne oa ket abalamour d'ar gasterezh. E 1767 e voe harzet gant poliserien peogwir e touge dilhad sidan, un dra difennet d'al labourerien gant lezennoù  met lezet e voe da vont dre ma oa micherourez el labouradeg sidan ha dre se aotreet da wiskañ sidan. 
War-dro an amzer-se eo en em gavas gant Bellman moarvat. Meur a wech e reas gant an anv Winblad, anv he lezvamm, Catharina Elisabeth Winblad. 

E 1772 e timezas da Eric Nordström, ur mignon kozh da Bellman, a skoazellas anezhañ da gavout labour er maltouterezh e Norrköping. Gwallevurus e voe Maria ha gwallgaset e veze gant Nordström. 

E 1781 e chomas intañvez, distreiñ da Stockholm, hag e 1786 e timezas da Erik Lindståhl, 11 vloaz yaouankoc'h. Hervez a gonted e oa ur gaer a vaouez c'hoazh neuze. 
Mervel a reas da 54 bloaz e Stockholm. 

## Lennegezh
Maria Kristina Kiellström an hini he deus awenet ar sonaozour svedek Carl Michael Bellman pa grouas an dudenn, kourtizanez ha gast, Ulla Winblad.
A-hervez e kave diaes Maria hag he fried an doare ma oa bet poltredet gant Bellman, ha mezhekaet e veze abalamour d'he gwaz. 

## Levrlennadur
*Artikel i Dagens Nyheter, 070726.
*Matz, Edvard: Carl Michael Bellman – Nymfer och friskt kalas, Historiska Media, Lund 2004. ISBN 91-89442-97-0.

## Liammoù diavaez
*Bellman.net om Ulla Winblad och Maija-Stina Kiellström
*Artikel i Dagens Nyheter, 070726.
*Matz, Edvard, "Carl Michael Bellman – Nymfer och friskt kalas" (2004)

## Pennad kar
* Ulrika von Fersen
Each One Teach One

**Each One Teach One** eo eil pladenn Groundation, an titl a zo ur formulenn brudet hag a arouez an ezhomm da lakaat da dremen ar c'houiziegezhioù etre ar Rasta. Ar bladenn-man a zo muioc'h Jazz eget an hini gentañ, ha kemer a ra perzh un toullad a arzourien Jamaikan brudet evel Ras Michael, ar c'hoarier toserezh mojennek Nyabinghi, hag all.

## Roll ar c'hanaouennoù
# *Weak Heart * - 5:16
# *We Na Forget Rome * - 4:55
# *Wanna Know * - 5:55
# *Throwing Stones * - 6:46
# *One More Day (Live It Up) * - 5:58
# *Head Strong * - 5:25
# *If I* - 5:06
# *Waterfall* - 5:44
# *Nyabinghi Order* - 7:38
# *Jah Spirit* - 6:38
# *Each One Teach One* - 5:40

## Sonerienn
* Harisson Stafford - (kan, gitar ha toserezh)
* "Iron" Ryan Newman - (gitar boud)
* James Stafford - (tamboulinoù ha toserezh)
* Marcus Urani - (hammond B3 organ, rhodes, piano, keyboards, melodica ha toserezh)
* Jason Robinson - (saksofon ha fleüt)
* Kelsey Howard - (trombon)
* David Chachere - (trompet)
* Joshua Freeman - (congas ha toserezh)
* Shawna Anderson - (backing vocals)
* Alison Harris - (backing vocals)
* Paul "Papa" Spina - (timable)
Carl Michael Bellman

**Carl Michael Bellman**, ganet en 1740, ha marvet en 1795, a oa ur barzh svedek brudet dre e ganaouennoù da evañ ha sonioù erotek, hag a blijas kenañ d'ar roue Gustav III. Lesanvet e voe *[[Anakreon]]* Sveden.
Savet en deus sonioù fentus diwar-benn tavarnioù Stockholm ha gwall blanedennoù tud tapet gant ar boeson, ar gasterezh, ar garantez, ar c'hleñvedoù hag ar marv . 

## Troidigezhioù
Kanet eo bet kanaouennoù Bellman gant kalz a ganerien svedek, e lazoù-kanañ. 
Troet ez eus bet lod e meur a yezh, saozneg hag alamaneg. Hans Christian Andersen an hini kentañ a reas troidigezhioù e daneg. 

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Fredmans sånger

## Levrlennadur
* G.Ljunggren, *Bellman och Fredmans epistlar*, Stockholm, 1867
* N.Afzelius, *Myt och bild i Bellmans dikt*, Copenaghen, 1947
We Free Again

 We Free Again eo pempvet pladenn Groundation, deuet er-maez e 2004.

## Roll ar c'hanaouennoù
# Praising - 6:02
# Dem Rise - 7:12
# Suffer the Right - 5:21
# Music Is the Most High - 6:56
# Wish Them Well - 5:51
# We Free Again - 0:57
# Smile - 6:33
# Fourth Dimension - 4:13
# Feel Jah - 4:39
# Cultural Wars I - 2:05
# Cultural Wars II - 3:04
# Cultural Wars III - 1:59
# Cultural Wars IV - 4:58
# The Seventh Seal - 6:10
Upon the Bridge

## Pladenn
Upon the Bridge eo seizh pladenn Groundation, embannet e miz Here 2006 gant ar gompagnunezh Young Tree Records.
Un nebeud mizioù goude e vefe deuet er-maez a bladenn, lec'hienn ofisiel Groundation a lak war ar rouedad clip kentañ ar strollad : What Could Have Been.
Goude embannadenn an album, e lakaont er-maez ur pladenn 45 tro.

## Roll ar c'hanaouennoù
# What Could Have Been - 5:41
# Down - 4:15
# Me Na In De - 4:19
# Ratant Crow - 4:59
# Nonbelievers - 6:26
# Upon The Bridge - 4:58
# Used To Laugh - 4:56
# Fight All You Can - 4:01
# Mighty Souls - 5:10
# Sleeping Bag-o-wire - 5:53
# The Seesaw - 6:54

## Ar 45 tro
Un nebeud mizioù goude Upon the Bridge, e lak er maez ar strollad ur 45 tro, gant war ar fas B ar ganaouenn **Distant Trial** ha n'eo ket bet lakaet war ar bladenn, ha ne z'eus tu kavout anezhi nemet war ar vinyl war Lec'hienn ofisiel Groundation.
Here I Am

**Here I Am**, embannet an 23 a viz Mezheven 2009, zo eizh pladenn ar strollad Reggae kalifornian Groundation.

## Ar bladenn
**Here I Am** a zo un dro nevez evit Groundation. Tu Jazz ar strollad a zo a zo muioc'h diorroet eget war ar bladennoù o deus graet a-raok. Tu zo klevout ar c'homzoù gwregel kentañ eus Groundation, graet gant Kim Pommel ha Stephanie Wallace. War ar bladenn-mañ an elders Jamaikan a zo bet pedet gant Groundation a zo amañ : Cedric Myton, The Congos war "Time Come", Pablo Moses hag all.
**Here I Am** a gont ivez ar ganaouenn gentañ graet holl gant nemet binvioù sonerzeh, gant Walk Upright.

## Roll ar c'hanaouennoù
# Run The Plan - 07:20
# Everyone Could Lose - 03:31
# So Blind - 04:35
# Time Come - 07:30
# By All Means - 03:48
# Blues Away - 04:54
# Not So Simple - 07:20
# Here I Am - 05:57
# You Can Profit - 06:45
# Beating Heart - 04:11
# Walk Upright (04:49)
# Golan To Galilee (03:22)

## Liamm diavaez
Here I Am
Hebron Gate

**Hebron Gate** eo trede pladenn Groundation, deuet er-maez e 2002 . An nav c'hanaouenn eus ar bladenn-mañ a zo diwar-benn ur brezel erevent o tont war ar bed. An istor-se a drement war un amzer eus 24 eurvezh, gant an heol o sevel er penn kentañ, chom a ra a sav e kreiz, ha sevel a ra en-dro er fin. Evit an div ganaouenn diwezhañ e ped Groundation ar vojennek eus ar Reggae Don Carlos ha The Congos da adkemer ho stourm.

## Roll ar c'hanaouennoù
# *Jah Jah Know* - 6:03
# *Babylon Rule Dem* - 7:03
# *Silver Tongue Show* - 6:08
# *Weeping Pirates* - 6:43
# *Picture On The Wall* - 6:10
# *Something More* - 4:53
# *Hebron* - 5:09
# *Freedom Taking Over* - 6:02
# *Undivided* - 5:52

## Liamm
Hebron Gate
Llwyfenydd

**Llwyfenydd** zo ul lec'h en Hen Ogledd, n'ouzer ket pelec'h ervat, nemet krediñ a reer e oa e rouantelezh Rheged en amzer Urien Rheged hag e vab Owain, er  kantved. 

Soñjal a reer e c'hallfe bezañ Leeming, e-kichen *Catraeth* (Catterick) hag ivez Carlisle. Ur stêr Lyvennet zo etre Catterick ha Carlisle.

Pemp meneg zo da Lwyfenydd e *[[Levr Taliesin]]* er meulganoù skrivet gant Taliesin da Urien ha d'e vab. Hervezo eo ul lec'h pinvidik, brav bevañ ennañ, ma ren Owain fab Urien, evel ur "bennaeth ysblennydd Lliwelydd".

Lod a gred e c'hallfe bezañ lec'hiet Argoed Llwyfain, ma voe un emgann bras, e Llwyfenydd.

Redek a ra al Lyvennet Beck dre Crosby Ravensworth, e kontelezh kozh Westmorland. Dont a ra an anv eus *llwyfen* un anv a vez roet da stêrioù peurvuiañ. Hervez Hogg eo honnezh e oa *Llwyfenydd* e skridoù Taliesin. Nepell emañ kêr *Ewe's Close*, ken kozh hag ar marevezh henroman, a greder. 

## Notennoù

## Levrlennadur
* Ifor Williams (gol.), *Canu Taliesin* (Caerdydd, 1960; 1977).
Fredmans sånger

**Fredmans sånger** (*kanaouennoù Fredman*) zo un dastumad barzhonegoù pe kanaouennoù svedek gant Carl Michael Bellman‎ .

## An dastumad
65 barzhoneg zo el levr, embannet e 1791, goude al levr *Fredmans epistlar* (*Lizhiri Fredman*) .

Darn a zo awenet gant ar Bibl ("Gubben Noak", "Gubben Loth och hans gamla Fru", "Joachim uti Babylon"). Re all zo kanaouennoù da evañ ("Bacchi Proclama", "Til buteljen"), pe meulganoù ("Haga (Fjäriln vingad)").

## References
Maria Christina

**Maria Christina** zo un anv-bihan alamanek hag a gaver e meur a yezh, savet diwar an anvioù Maria ha Christina.

## Yezhoù all
Meur a zoare zo da skrivañ an anv :
**[[Maria Cristina]] * en italianeg ha portugaleg
**[[María Cristina]]* e spagnoleg 
**[[Maria Kristina]] * en alamaneg, brezhoneg ha svedeg a-wechoù
**[[Marie-Christine]]* e galleg.

## Tud

* Maria Kristina Aostria, anv meur a briñsez aostrian;
* Maria Cristina an Div Sikilia, anv meur a briñsez naplezat;
* Maria Christina von Sachsen, anv meur a briñsez sakson.

### XVIIvet kantved
* *Maria Cristina di Borbone-Francia* (1606-1663), anv italianek ar briñsez c'hall Christine de France 
* *Maria Christina Alexandra*, unan eus anvioù ar rouanez Christina Sveden (1626-1689); ar pab an hini a c'houlennas diganti lakaat an anv Maria e penn-kentañ hec'h anv;

### XVIIIvet kantved
* Maria Christina Habsburg (1742-1798), dugez Teschen, merc'h d'an impalaerien Franz Iañ ha Maria Theresia
* Maria Kristina Kiellström‎ (1744-1798), kourtizanez

### XIXvet kantved
* Maria Christina an Div Sikilia (1779–1849), merc'h da Ferdinando Iañ an Div Sikilia, rouanez Piemonte ha Sardinia 
* Maria Christina an Div Sikilia (1806–1878), rouanez Spagn, pevare pried ar roue Fernando VII, mamm da Isabel II; 
* Maria Cristina Savoia (1812-1836), rouanez an Div Sikilia, 
* María Cristina de Borbón (1833–1902), infantez Spagn.
* Maria Kristina Aostria (1858-1929), rouanez Spagn, eil pried ar roue Alfonso XII

### XXvet kantved
* María Cristina de Borbón y Battenberg (1911–1996), merc'h da Alfonso XIII;

## Kanaouennoù
**María Cristina*, kanaouenn spagnolek gant Ñico Saquito. 

## Pennadoù kar
*Maria, María
*Christina, Cristina
Tecwyn Ifan

**Tecwyn Ifan**, ganet e 1952 e Glanaman, zo ur c'haner kembraek. Brud a dapas gant ar c'han "Y Dref Wen" (Sain) e 1977. Sevel a ra e ganaouennoù, ton ha son, peurliesañ. Kaoz a vez gantañ eus Kembre hag ar Vro Gembraek hag eus Indianed Amerika.

## Pladennoù
* Y Dref Wen (Sain), 1977
* Dof Yn Ôl (Sain), 1978
* Goleuni Yn Yr Hwyr (Sain), 1979
* Edrych I’r Gorwel (Sain), 1981
* Herio’r Oriau Du (Sain), 1983
* Stesion Strata (Sain), 1990
* Y Goreuon (Sain), 1995
* Sarita (Sain), 1997
* Wybren Las (Sain), 2005
* Llwybrau Gwyn (Sain), 2012

## Notennoù
Ulla Winblad

**Ulla Winblad** zo un dudenn eus oberennoù svedek ar barzh ha sonaozour Carl Michael Bellman a vije bet awenet gant buhez Maria Kristina Kiellström (1744-1798). 

Diskouezet eo Ulla Winblad evel belegez ar plijadurezhioù, azeulet hep bout doujet. Gast e oa, pried ur gwaz disheñvel bemdez, retdezhi diwall rak ar boliserien gant aon da vezañ kaset d'ar vac'h. Gwelet e vez evel kourtizanez e saloñsoù rokoko hag ivez evel mezvierez en tavarnioù. 

## Pennadoù kar
* Fredmans sånger
* Österlånggatan
* Ulla von Höpken

## Liammoù
*Bellman.net diwar-benn Ulla Winblad ha Maija-Stina Kiellström
Reineke Fuchs (Goethe)

**Reineke Fuchs** zo ur varzhoneg veur alamanek gant Goethe, embannet e 1794. Rannet eo e daouzek kan e gwerzennoù mod Homeros (c'hwec'htroadegoù), savet gantañ diwar skridoù eus ar Grennamzer anavezet e meur a vro, evel ar *[[Roman de Renart]]* e galleg, pe *[[Reineke de Vos]]*, en alamaneg-izel, embannet e Lübeck e 1498.

## E brezhoneg
Lakaet eo bet e brezhoneg gant Jakez Riou hag embannet gant Gwalarn e 1936 gant an titl *Troiou-kamm [[Alanig al Louarn]]*. Adembannet eo bet e skolveurieg gant Emgleo Breiz e 2000 ha gant An Alarc'h e 2011 e peurunvan.

Heuliañ a reas Jakez Riou testenn Goethe dre vras, nemet lakaat a reas an istor da c'hoarvezout e Breizh. Skarzhañ a reas koulskoude an abadennoù amourousted etre al louarn hag ar vleizez ; skarzhañ a reas ivez pajennoù flemmus Goethe a-enep pennoù bras an Iliz rak disheñvel e oa he stad e Frañs e 1930 diouzh ar pezh e oa da vare ar renad kozh. Hag ouzhpennañ a reas un diwezh kentelius : kastizet e rank bezañ Alanig, koll a ra e lost ha mervel nepell goude. Oberenn Goethe a echu war-lerc'h an emgann-daou, pa 'z eo bet al louarn anvet da vinistr ar justis, gant ur gentel disheñvel a-walc'h : "E-giz-se e tro ar bed, e-giz-se e troio".

## Lennegezh
*Helmut de Boor (Hrsg), *Die deutsche Literatur: Texte und Zeugnisse. Bd. 1. Mittelalter*. S.738 -752. München, 1988 
*Nicholas Boyle, *Goethe. Der Dichter in seiner Zeit. Bd. 2: 1790 – 1803.* S.194 - 196. Frankfurt am Main. 2004 
*Karl Otto Conrady, *Goethe - Leben und Werk.* S.577 - 580. Düsseldorf und Zürich, 1994 
*Richard Friedenthal, *Goethe – sein Leben und seine Zeit.* S.411 - 412. R. Piper Verlag München, 1963
*Gerhard Schulz, *Die deutsche Literatur zwischen Französischer Revolution und Restauration. Teil 1. Das Zeitalter der Französischen Revolution: 1789 - 1806.* S.322 - 323. München 1983 
*Gero von Wilpert: *Goethe-Lexikon.* S.879. Stuttgart 1998 

Reynke.titel.jpg|*Reynke de vos* (1498)Herzog August Bibliothek, Wolfenbüttel
Reineke Fuchs.jpg|Skeudenn eus *Reineke Fuchs* gant Wilhelm von Kaulbach (1857)
DBPB 1949 62 Johann Wolfgang von Goethe.jpg|Johann Wolfgang von Goethe dirak ur skeudenn tennet eus **Reineke Fuchs**, engravet gant Johann Heinrich Lips, war un timbr alaman eus 1949

## Notennoù
Albert (Somme)

**Albert** a zo ur gumun eus departamant ar Somme (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
* Brezel-bed kentañ : 
** Emgann Albert e 1914.
** Emgann ar Somme e 1916.

## Monumantoù ha traoù heverk
* ul lodenn eus ar vered (*Carré des Bretons*) zo enni bezioù soudarded vreton lazhet e deroù ar Brezel-bed Kentañ. Ur *"monument aux soldats bretons 1914-1918"* zo ivez.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Augusta von Hannover

[thumb|[Augusta von Hannover, hervez ur poltred gant ul livour dianav e 1763]]
[thumb|260px|Augusta gant he mab kentañ Karl Georg August, poltred gant [Angelika Kauffmann, 1767; Royal Collection, Londrez]]

**Augusta Frederica**, pe **Augusta Breizh-Veur** pe **Augusta von Hannover** (1737-1813), a oa ur briñsez saoz.
Merc'h-vihan e oa d'ar roue saoz George II, ha merc'h e oa da Frederick, priñs Kembre (mab henañ George II ha Caroline von Brandenburg-Ansbach) ha da Augusta von Sachsen-Gotha. C'hoar e oa d'ar roue George III. 

Ganet e oa e Palez St. James e Londrez. He zad e oa mab henañ ar roue George II, priñs Kembre, hag he mamm a oa ur briñsez alaman, Augusta von Sachsen-Gotha.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe d'an dug alaman Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig. 
Seizh bugel he doe .
Hec'h eil merc'h Caroline von Braunschweig-Wolfenbüttel‎ a zimezas d'he c'henderv, ar roue George IV, un dimeziñ a droas fall.

En 1806, pa voe diskleriet ar brezel gant Prusia da Vro-C'hall, ez eas an dug, da 71 bloaz, da gemer penn arme Prusia. Trec'h e voe ar C'hallaoued e emgann Iena, hag en deiz-se end-eeun e voe gloazet an dug en emgann Auerstaedt. Mervel a reas dindan miz. 
Ret e voe da Augusta tec'hel eus he falez distrujet en Altona, da repuiñ da Augustenborg, ur stad vihan e-kichen Jutland. Eno e veve e ti he nizez Louise Auguste Danmark, merc'h d'he c'hoar Carolina Matilde, betek an deiz ma voe pedet gant he breur, George III, da zont da chom da Vro-Saoz e miz Gwengolo 1807. Mont a reas da chom ur pennad gant he merc'h, priñsez Kembre. 
Prenañ a reas an ti e-kichen a voe anvet Brünswick House.

Mervel a eure en Brünswick House, en Blackheath, Greenwich, e 1813, da 75 bloaz. He merc'h a varvas un toullad bloavezhioù goude.

## He bugale
Seizh bugel he doa bet:
* *Augusta* (1764-1788), a zimezas en 1780 da Frederig III, dug Wurtemberg 
* *Karl* (1766-1806), a zimezas en 1790 da Frédérique van Orange-Nassau (1770-1819) (merc'h da Guillaume V van Orange-Nassau, stathouder ar Proviñsoù-Unanet)
* Caroline Amelie (1768-1821), a zimezas e 1795 da George IV (1762-1830), roue Breizh-Veur
* *Georg* (1769-1811)
* *August* (1770-1820)
* Friedrich Wilhelm (1771-1815), dug Braunschweig-Wolfenbüttel, Braunschweig-Bevern, Braunschweig-Danneburg, Braunschweig-Göttingen, Braunschweig-Salzderhelden ha Braunschweig-Osterode adal 1806 betek 1820, a zimezas en 1802 da [Maria Elisabeth Wilhelmine von Baden]] (1782-1808), merc'h da Karl Ludwig von Baden ha da Amalie von Hessen-Darmstadt ha c'hoar da impalaerez Rusia ha da rouanez Sveden; daou vab o doe, an eil e oa an dug Wilhelm von Braunschweig-Wolfenbüttel marvet en 1884, an hini diwezhañ eus ar skourr Braunschweig-Wolfenbüttel. 
* Amelie (1772-1773), marvet da ur bloaz
Bugulgan

Ur **bugulgan**, **mêsaergan**, **maesaergan** zo ur varzhoneg a denn d'ar vugulion pe mêsaerien (pe maesaerien), da lavarout eo diwar-benn kas al loened da beuriñ pe bevañ e-kreiz ar maezioù.
**Eklog** a c'heller lavarout ivez diwar-lerc'h *[[Eclogae]]*, anv oberenn ar barzh latin Vergilius ; *[[Bucolica]]* eo anv all an oberenn-se.

## Eklogoù
Disheñvel eo ster ar ger *eclogae* diouzh hini *bucolica*.
Dont a ra ar ger latin *ecloga* eus an henc'hresianeg ἐκλογή *eklogē*. *Eklogoù* Vergilius a oa awenet gant re ar barzh gresian Teokritos, ha ne dalveze ar ger nemet evit pezhioù berr, pe darnoù eus barzhonegoù. Ar ger-se a veze lavaret e latin gwechall eus ar barzhonegoù a ya d'ober al levr *Bucolica*, ma voe implijet goude gant barzhed latin da ober anv eus o bugulganoù savet e doare Vergilius, evel ar varzhed Calpurnius ha Nemesianus. Evel ma voe kreñv levezon Vergilius, dreist-holl war varzhed an Azginivelezh, eo chomet ar ger war ar seurt barzhonegoù. 

## Bugulganoù
*Granida
Oskar Freysinger

**Oskar Freysinger**, ganet d'an 12 a viz Mezheven 1960 e Sierre, a zo ur politikour suis, ezel eus an UDC (Unvaniezh demokratel ar c'hreiz). 

## E vuhez
Tirolad eo e dad, Suisez e vamm, eus kanton Valais . 
Studial a reas Oskar Freysinger e skol alamanek Sion. E-keit ma oa e skol reizh e kejas gant Arthur Fibicher ha Jean-Marc Richard a roas c'hoant al lennegezh dezhañ. Kemeret e voe er skol veur, e klasou lennegezh alamanek, lennegezh c'hallek ha prederouriezh alaman. Pakañ a reas un diplom mestr jiminas (DMG) e 1985. kentelioù italianeg a heulias ivez ha paket voe gantañ ur *[[certificate of Proficiency in English]]*.

Kelenner alamaneg eo el Lise-skolaj ar Planta abaoe 1987. Etre 1998 ha 2002 e voe kadoriad strollad ar gelennerien alamaneg e kanton Valais (GPAVR). Etre 1997 ha 2001 e voe kuzulmier komunel e Savièse evit ar parti démocrate-chrétien a-raok kensevel an UDC (unanviezh demokratel ar c'hreiz). Prezidant ar strollad-mañ voe etre 1999 ha 2002. Dilennet e voe da zileuriad e [Kuzul Meur Kanton Valez]] etre 2001 ha 2003 ha goude kuzulier broadel abaoe miz Here 2003.

## Stadoù

Unan eus ar barlamantourien ( ha penndegemennour) a orin **lusk poblek a-enep saverezh tourioù-moskeenn** eo. Perc'hennet eo bet al lusk-mañ dre *votation* d'an 29 a viz Du 2009 gant 57.5%.

## Oberennoù

Skrivet vez gant Oskar Freysinger e galleg hag en alamaneg. 

Embann a reas e miz Du 2004 *Brüchige Welten* (en alamaneg), un teskad danevelloù, paraboloù ha flemmganoù. E miz Gwengolo 2005 e voe tro *Outre-pensées* (e galleg). 
En miz Mae 2006 e voe skrivet gantañ e romant kentañ *Schachspirale* (en alamaneg). 
E 2007, goude ur c'heñverata gant ar rappour Stress e pad un abadenn *Forum* war Radio suisse romande e savas Oskar freysinger un destenn rap *Le rap à Stress* a-benn reskont d'ar rappour.

D'an 13 a viz here 2009 e voe bet kinniget e levr diwezhañ *Le nez dans le soleil*. Un doare unangomz a zeskouez ul labourer-douar hag e vab-bihan a zeskouez tommañ ar Valeziz evit o bro. Pennskridet eo al levr gant ar breutaer suisat Marc Bonnant. 

### Enor

Ur priz barzhoniezh digant ar festival barzhoniezh Rilke de sierre a zo bet paket gañtañ e 2009.

### Embannadennoù
* *Brüchige Welten*, Rotten Verlag, 2004.
* *Outre-pensées*, éditions de la Matze, 2005
* *Schachspirale*, éditions de la Matze, 2006
* *Le nez dans le soleil*, 2009
* ''« L'évasion de C.B. », faltazi flemmganus war an 12 a viz kerzu 2008.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn personel
Augusta von Sachsen-Gotha

**Augusta von Sachsen-Gotha** (Gotha 1719-1772 Londrez) a oa ur briñsez alaman, merc'h da Friedrich II von Sachsen-Gotha-Altenburg (1676-1732), dug Sachsen-Gotha-Altenburg, ha d'e wreg Magdalena Augusta von Anhalt-Zerbst (1676-1740).

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe da 16 vloaz da Frederick, priñs Kembre, mab henañ ar roue saoz George II ha Caroline von Brandenburg-Ansbach .

Priñsez Kembre e voe eus 1736 betek 1751, ha gortozet e oa he fried da vont da roue ha hi da rouanez. Siwazh dezhi e varvas he fried, ha mont a reas an titl a Briñs Kembre gant o mab. 
Pa varvas he zad-kaer, ar roue George II, 9 bloaz goude, e 1760, eo he mab henañ a voe lakaet da roue evel George III. 

Nav bugel he doe:
## He bugale

## Lec'hanvioù
Meur a lec'h a voe anvet diwar hec'h anv, Augusta, gant ar Saozon en Amerika, e SUA hiziv:
*Augusta (Georgia)
*Augusta County, Virginia
*Fort Augusta, Northumberland County, Pennsylvania
Magdalena Augusta von Anhalt-Zerbst

thumb|260px| Magdalena Augusta von Anhalt-Zerbst
**Magdalena Augusta von Anhalt-Zerbst** ( 1679 – 1740) a oa dugez Sachsen-Gotha-Altenburg. Merc'h e oa da g-Karl von Anhalt-Zerbst ha da Sophia von Sachsen-Weissenfels.

## Dimeziñ ha bugale
E 1696 e voe dimezet Magdalena Augusta da Friedrich II von Sachsen-Gotha-Altenburg, dug abaoe 1691.
Naontek bugel o doe. 

* Sophie (1697–1703)
* Friedrich (1699–1772), dug war-lerc'h e dad.
* Wilhelm (1701–1771)
* Karl Friedrich (1702–1703)
* Johann August (1704–1767)
* Christian (1705)
* Christian Wilhelm (1706–1748)
* Ludwig Ernst (1707–1763)
* Emanuel (1709–1710)
* Moritz (1711–1777)
* Sophie (1712)
* Karl (1714–1715)
* Friederike (1715–1775)
* Magdalen Sybille (1718)
* Augusta von Sachsen-Gotha (1719–1772), a zimezas da Frederick, priñs Kembre
* Johann Adolf (1721–1799)

### Mamm-gozh
Mamm-gozh e oa d'ar roue saoz George III .
Artemisia

**Artemisia** zo un anv, deuet diwar anv an doueez Artemis, ha roet d'un nebeud tud ha lec'hioù. Ral eo evel anv-bihan. 

## Yezhoù all
Un anv-bihan *Artémise* zo e galleg, anavezet muioc'hik e Kebek.

## Artemis
*Artemisia (τὰ Ἀρτεμίσια / ta Artemísia e henc'hresianeg) a oa ur gouel en Hellaz kozh en enor d'an doueez Artemis. 

## Tud

*Artemisia Karia, anv div rouanez e Karia
**Artemisia Iañ, tirantez Halikarnasos er Vvet kantved kent JK, a c'hourc'hemennas pemp teirroeñveg en emgann Salamis ;
**Artemisia II, satrapez Karia er IVvet kantved kent JK, c'hoar ha pried d'ar roue Mausolos; meur a livour zo bet awenet ganti;
*Artemisia Gentileschi (1593-1653), livourez italian.

## Lec'hioù
### 
*Artemisia, Messenia, kêriadenn 
*Artemisia (Zakintos), kumun en Enez Zakintos

## Lennegezh
**Artémise et Poliante*, danevell gant ar skrivagner gallek Edme Boursault e 1670.
**Voyage de Normandie : Lettre à Artémise*, gant Jean-François Regnard (1655-1709) e 1689.
** Les visiteurs de madame Artémise*, pezh-c'hoari gant ar skrivagner kebekat Jean-Pierre Ronfard .

## Liverezh

Meur a oberenn zo bet awenet gant istor Artemisia II: 
* *[[Artemisia II| Artemisia]] o vont da evañ ludu he fried [[Mausolos]]* (war-dro 1630), gant Francesco Furini.
* Artemisia (Rembrandt), livadur gant Rembrandt e 1634, e Mirdi ar Prado e Madrid.
* *Artémise serre sur son cœur l'urne contenant les cendres de Mausole*, livadur gant al livourez c'hall Marie-Élisabeth Laville-Leroux (1770 - 1842) en 1789
* *Artémise buvant les cendres de Mausole, son époux*, gant Paul Duqueylar .
* *Artemise au tombeau de Mausole*, 1765, gant Jean-Baptiste Deshays de Colleville.

## Filmoù
Meur a film diwar-benn al livourez italian Artemisia Gentileschi zo bet anvet *Artemisia*.
**Artemisia*, film-skinwel gant Adrienne Clarkson, e 1992 
**Artemisia*, film Agnès Merlet e 1997 .

## Louzoù
**Artemisia*, anv latin ar genad anvet huelenn e brezhoneg.

## Penadoù kar
*Arthemesia
Limpopo

Al **Limpopo** zo ur stêr 1 750 km a hed eus reter Afrika ar Su. Eieniñ a ra e norzh Bro-Suafrika. He red a ra an harzoù etre homañ ha gevred Botswana ha penn-da-benn etre hi ha Zimbabwe. Goude ec'h antren e Mozambik a-raok aberiñ e Meurvor Indez.

## Liammoù diavaez
Huelenn

**Huelenn** a lavarer eus meur a louzaouenn:
* an huelenn-c'hwerv, *Artemisia absinthium*, 
* an huelenn-wenn, *Artemisia pontica*
Artemisia Iañ

**Artemisia Iañ** a oa rouanez Halikarnassos er .

Gourc'hemenn a reas pemp teirroeñveg en emgann Salamis.
Artemisia (Rembrandt)

**Ur pennad [[Artemisia]] zo ivez.*

***Artemisia o resev ludu Mausolos*** (anavezet ivez evel *Sofonisba o resev ar gibad kontammet*) zo ul livadur gant Rembrandt Harmenszoon van Rijn hag a zo war ziskouez e Mirdi ar Prado e Madrid, e Spagn. Sinet eo "REMBRANDT F: 1634".

N'eo ket gwall fraezh petra eo sujed an daolenn. Ar vaouez a weler a c'hall bezañ pe Sofonisba pe Artemisia, pe ur rouanez bennak en abeg d'he braverioù, a zo o resev ur gib digant ur vatezh. Mard eo Artemisia eo ludu he fried eo a zo er gib, mard eo Sofonisba eo kontamm. 
Tud zo a soñj gante e c'hallfe ivez bezañ Judit e banvez Holofern.

 
Soñjal a reer eo Saskia, gwreg Rembrandt, eo ar vaouez poltredet.

## Levrlennadur
*Roberta D'Adda, Rembrandt, Milano, Skira, 2006.
Jan Massijs

**Jan Massijs**, pe *Massys, Matsys, Metsys, Matsijs*, (1510 — 1575) a oa ul livour flamank eus ar .

Mab e oa da Quentin Matsys , breur da Cornelius Matsys, ha tad da Quentin Metsys ar Yaouankañ.

## Livadurioù

Image :Jan Massys-Loth et ses filles IMG 1419.JPG| *[[Lot, niz Abraham|Lot]] hag e verc'hed* 

File:Matsys, Jan - Bathsheba Observed by King David.jpg| *Ar [[roue David]] o tarluchañ war Betsabea.* 
File:Jan Massys - David and Bathsheba.JPG|*David ha Betsabea*, 1562.
File:Jan Massys-Suzanne et les veillards IMG 1415.JPG|* [[Suzana hag ar gozhidi]] *. 
Skeudenn:Venus Cythereia (Jan Massys) - Nationalmuseum - 17510.tif|*Gwener e Kythera*
Malincourt

** Malincourt** a zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### kantved
* Brezel-bed kentañ : savet e voe ur vered gant al lu alaman ; beziet e oa bet un ezel eus ar *Chinese Labour Corps* enni, ha kaset e voe e gorf da *[[Ramillies (Bro-C'hall)|Ramillies]] British Cemetery* goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918. Kemeret e voe Malincourt d'an 8 a viz Here 1918 gant luioù ar C'hommonwealth.
* Eil brezel-bed : dieubet e voe Malincourt d'an 2 a viz Gwenholon 1944 gant 47 Batailhon ar 5 Lu SUAat.

## Monumantoù ha traoù heverk
Eglise de Malincourt.jpg|Iliz katolik *Saint Pierre*, bet savet e 1634, kempennet ha sonnaet er c’hantvedoù war-lerc’h.


## Melestradurezh

 

## Emdroadur ar boblañs 1793-2023

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:1000 height:350	
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:1200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:300 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:150 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2006 text:06
  bar:2008 text:08
  bar:2013 text:13
  bar:2018 text:18
  bar:2023 text:23
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till:660
 bar:1800 from:0 till:694
 bar:1806 from:0 till:752
 bar:1821 from:0 till:801
 bar:1831 from:0 till:907
 bar:1836 from:0 till:910
 bar:1841 from:0 till:958
 bar:1846 from:0 till:980
 bar:1851 from:0 till:980
 bar:1856 from:0 till:982
 bar:1861 from:0 till:975
 bar:1866 from:0 till:959
 bar:1872 from:0 till:1031
 bar:1876 from:0 till:1082
 bar:1881 from:0 till:1052
 bar:1886 from:0 till:1040
 bar:1891 from:0 till:1004
 bar:1896 from:0 till:966
 bar:1901 from:0 till:906
 bar:1906 from:0 till:907
 bar:1911 from:0 till:941
 bar:1921 from:0 till:780
 bar:1926 from:0 till:761
 bar:1931 from:0 till:699
 bar:1936 from:0 till:673
 bar:1946 from:0 till:548
 bar:1954 from:0 till:575
 bar:1962 from:0 till:619
 bar:1968 from:0 till:604
 bar:1975 from:0 till:555
 bar:1982 from:0 till:506
 bar:1990 from:0 till:527
 bar:1999 from:0 till:496
 bar:2006 from:0 till:495
 bar:2008 from:0 till:495
 bar:2013 from:0 till:516
 bar:2018 from:0 till:495
 bar:2023 from:0 till:498
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:

* Mammennoù : Cassini hag EBSSA

## Notennoù
Llanddewibrefi

::*Ur pennad *Llanddewi* zo ivez.*

**Llanddewibrefi** zo ur gêr vihan e reter Ceredigion, er c'hreisteiz da Dregaron. Savet e voe war-dro ar . War-dro 500 a dud zo o vevañ eno.

Anvet eo evel-se en enor da sant Dewi, evel al lec'hioù all anvet *[[Llanddewi]]*, hag amañ eo resisaet gant anv ar stêr *Brefi*, unan eus adstêrioù ar stêr Teifi.

Daoust ma n'eo ket bras Llanddewibrefi he deus bet ar geriadenn-se ur pouez bras en istor ar gristeniezh e Kembre. Hervez ar richenn e voe bodet gant sant Dewi ur sened-iliz eno, *sened Brefi*. Kontañ a reer e savas an douar el lec'h ma oa sant Dewi evit ma c'hallfe bezañ gwelet ha klevet gant an holl dud a oa bodet eno. War an dorgenn stummet evel-se e voe savet un iliz. Unan eus parrezioù brasañ Kembre eo Llanddewibrefi.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llanddewibrefi ha 347 anezho a oa kembraegerien (56%).

## Notennoù
Infant

**Infant** pe **infantez** eo brezhonekadurioù ar gerioù spagnolek *infante* (gourel) hag *infanta* (gwregel) a zo an titl roet e rouantelezhioù Portugal ha Spagn, hag a-raok se e rouantelezhioù Aragon, Kastilha, Navarra ha León, da mibien ha merc'hed ar roue.

## Yezh
* Eus ar ger spagnolek *infante*, diwar al latin *infans*, "na gomz ket" → "bugel yaouank" ; tremenet e oa ar ger e galleg e 1407.
* E Geriadur Favereau ha Geriadur Ménard eo troet *infant* gant yaouaer, dre fazi : ar yaouaer n'eo nemet ar yaouankañ eus daou vugel.

## E Spagn ha broioù all
*E rouantelezh Spagn, en un doare resisoc'h, e reer ar c'hemm, e-touez an infanted, etre ar pennhêr hag ar re all. An hini zo o vont da ren war-lerc'h an tad roue a vez anvet da briñs, pe priñsez Asturiez, hag a baouez da vout *infant* evel ar re all neuze. Bugale priñs pe priñsez Asturiez zo infanted ivez. Pa varv Priñs Asturiez e vez roet an titl d'un infant all.
*En Bro-C'hall e veze graet * Enfants de France* pe *Fils de France* eus bugalear roue, ha * Petits-Fils de France* eus e vugale-vihan.
*An titl a gardinal-infant zo bet graet eus bugale zo, e Portugal da skouer.

## Oberennoù
**[[Las Meninas]]*, pe *La familia de Felipe IV*, livadur gant Diego Velázquez, e 1656 ; hiziv e Mirdi ar Prado, e Madrid.
**The Birthday of the Infanta*, ur gontadenn gant Oscar Wilde, en dastumad *A House of Pomegranates*, e 1891.
**Au jardin de l’Infante*, dastumad barzhonegoù gallek gant Albert Samain, e 1893. 
* *Pavane pour une infante défunte*, pezh-sonerezh evit ar piano gant Maurice Ravel, e 1899 ; 
** danevell c'hallek gant Jean de La Varende, e 1946.

## Pennadoù kar
*Infante
*Infanta

## Notennoù
Karia

**Ur pennad [[Caria]] zo ivez.* 

**Karia** (*Καρία* e henc'hresianeg, *Karya* e turkeg) a oa ur vro gozh, pe ur broviñs, e mervent Azia Vihanañ, etre Likia er reter, Frigia en hanternoz, Lidia er c'hornôg, ha Mor Egea er c'hreisteiz.

Hervez Herodotos e oa Minoiz a orin e oa tud Karia. Int avat a lavare e oant tud eus Anatolia, aet da voraerien hag e oant kerent d'ar Vysianed ha da dud Lidia.

Hellened Ionia ha Doria eo a drevadennas ar c'hornôg anezhi hag en em veskas gant tud Karia evit sevel stadoù hellen nevez, en o zouez kêrioù Knidos, pe Halikarnassos. Karianed a veze graet eus an dud orin degouezhet er vro a-raok an Hellened.

Pa deuas ar Bersed e voe savet ur satrapiezh ganto. Ar satraped avat en em zalc'he evel rouaned, evel Mausolos pe e wreg Artemisia II. Gant an impalaeriezh roman e oa ur broviñs roman en Azia.

## Yezh
Ur yezh anatolek a gomze ar Garianed.

## Kêrioù
*Mylasa (Milas)
*Tralles (Aydın)
*Alabanda
*Alinda
*Amyzon
*Nysa
*Orthosia
*Piginda
*Halikarnasos
*Knidos

## Tud
* Herodotos,
* Mausolos, satrap Karia er IVvet kantved kent JK
* Artemisia II, c'hoar ha pried da Mausolos, satrapez Karia etre 352 ha 350 kent JK
* Ada Karia, c'hoar da Mausolos ha satrapez Karia e 344 kent JK
* Mélancomas Karia, dornataer, trec'h e meur a emgann hep skeiñ taol ebet.

## Notennoù
Infante

**Infante** a zo 
*ur ger spagnolek hag un titl, gwelout infant
*un anv-tiegezh spagnolek

## Tud

*José Miguel Infante (1778–1844), politikour chileat 
*Manuel Infante (1883–1958), sonaozour spagnol 
*Pedro Infante (1917–1957), kaner mec'hikan
*Guillermo Cabrera Infante (1929–2005), skrivagner kuban

## Pennad kar
*infanta

*
Artemisia II

**Ur pennad [[Artemisia]] zo, hag ur pennad [[Artemisia Iañ]] ivez.*


**Artemisia II [[Karia]]** (*Ἀρτεμισία* / Artemisía e henc'hresianeg), marvet war-dro 350 kent JK a oa c'hoar ha pried d'ar roue Mausolos, en Halikarnassos, ha rouanez e voe war e lerc'h.

Merc'h e oa da Hekatomnos, roue Karia. Ur c'hoar yaouankoc'h he doa, anvet Ada. 

## Marv he fried
Brudet eo en istor abalamour d'ar glac'har bras he doe da varv he fried Mausolos, e 353 kent JK, a oa breur dezhi. Kontet e voe e veske e ludu korf he gwaz bemdez en he banne.

Lakaat a reas sevel ur bez bras d'he breur ha pried, anvet Mozoleon Halikarnassos (*Μαυσωλεῖον τῆς Ἁλικαρνασσοῦ*), a oa unan eus seizh marzh ar bed. Dizemglev zo etre an istorourien war gement-se avat.

## Rodos
Aloubiñ a reas Enez Rodos emsavet evit he frankiz ha skoazellet gant Demostenes, ha kemer a reas un toullad keodedoù hellazek en Ionia. 
 
Ren a reas war-lerc'h he gwaz adalek -353 betek he marv e -351. 

## He marv
Mervel a reas e -351. War he lerc'h e renas Idrieus hag Ada, breur ha c'hoar ha priedoù.

## Menegoù
Meneget eo hec'h anv gant Plinius an Henañ, Aulu-Gelle, Valerius Maximus. Brudet e voe adarre da vare an Azginivelezh goude meneget gant Boccaccio, e-barzh *[[De mulieribus claris]]*. 

## Livadurioù

File:Artemisia.jpg|Taolenn gant Johann Heinrich Tischbein 
file:N01Artemisia.jpg|Artemisia gant kibad ludu he fried (park Kastell Schönbrunn, war-dro 1780). 


## Liammoù diavaez

*Livius 
*Artemisia, gant Jona Lendering
Infanta

**Infanta** zo 
*ur ger spagnolek, infantez e brezhoneg
* un anv-lec'h.

## Lec'hanvioù
### 
*Infanta, Pangasinan, kumun 
*Infanta, Quezon , kumun
### 
*Cape Infanta, e proviñs Kab ar C'hornaoueg,
**Infanta, kêriadenn e Cape Infanta,

## Lennegezh
**The Birthday of the Infanta*, ur gontadenn gant Oscar Wilde, en dastumad A House of Pomegranates e 1891.
Ada Karia

**Ada Karia** ( Ἄδα, Áda, e henc'hresianeg) , c'hoar da Mausolos hag Artemisia II, pried d'he breur Idrieus, a oa satrapez Karia e 344 kent JK.

Merc'h e oa da Hekatomnos (Ἑκάτoμνως e henc'hresianeg). Dimeziñ a reas d'he breur Idrieus ha ren a reas en e lec'h pa varvas e 344. E 340 avat e voe distroadet gant he breur yaouankoc'h Pixodaros, sikouret gant ar goprsoudard Mentor Rodos, ha ne chome ganti nemet Alinda, he c'hreñvlec'h . 

Mervel a reas Pixodaros e 335, ha roet e voe Karia d'e vab-kaer pers Orontobates gant roue Pers. E 334 e tegouezhas Alesant Veur er vro ha mont a reas da gaout Aria en he c'hreñvlec'h en Alinda, ma talc'he penn ouzh Orontobates. Advabiñ a reas Alesant ha lakaat anezhañ da hêr dezhi.
Herve Lossec

**Herve Lossec** zo ur skrivagner brezhonek ha gallek, ganet d'an 13 a viz Here 1947 e Lesneven, e Bro-Leon.

Brudet eo deuet da vezañ gant berzh al levr gallek *Les Bretonnismes* e dibenn ar bloavezh 2010.

## Oberennoù

### E brezhoneg
**Friko Yannig Penkaled* – Emgleo Breiz, 2006
**Buhez ha Fent* – Emgleo Breiz, 2009
**Loig Drouglazet* – TES, 2009
** Tu pe Du * – KVB, 2010 (Priz ar Yaouankiz 2011)

### E galleg
**Domino* – Falsab, 2002
**Perles de Banquiers* – Le Télégramme, 2005
**Les Bretonnismes* – Skol Vreizh, 2010
**Les Bretonnismes de retour* – Skol Vreizh, 2011
**Injures, jurons et autres amabilités bretonnes* – Ouest-France, 2014
**Histoires Vraies* – Skol Vreizh, 2014

## Troidigezhioù
;Brezhonek
**Haikus ha barzhonegoù A. Le Roux*, teir levrenn, 2007-2009
**Ar friko milliget*, gant Anne Guillou, Skol Vreizh, 2010
**Euzhvil al lenn zu*, gant Herve Jaouen, Skol Vreizh, 2012
**Mojennoù ha kontadennoù*, gant Jo Le Lay
**Koll-digoll brezel*, gant Anne Guillou, Skol Vreizh, 2014
**Palmer e Breizh*, bannoù-treset gant René Pétillon, Dargaud, 2014
;Divyezhek
**Ma Doue Benniget*, Ouest-France, 2012

## Liammoù diavaez
* Hervé Lossec, *Les bretonnismes ou l'influence du breton sur le français local*, Bulletin du Centre Généalogique du Finistère, Kerzu 2009.
* Sébastien Béatrix, « ''Les Bretonnismes''. Le phénomène breton dépasse les 100,000 exemplaires ! » ''Mediapart'', 11/01/2011.
* Pennad e *[[Le Télégramme]]*, 23/12/2010, p.&nbsp;46.
* *[http://www.ouest-france.fr/actu/actuLocale_-Les-bretonnismes-de-Lossec-font-un-reuz-monstre-_-1634637------29232-aud_actu.Htm « *Les bretonnismes* de Lossec font un reuz monstre » *Ouest-France'', 24/12/2010].

## Notennoù
Tregaron

**Tregaron** zo ur gêr vihan e Ceredigion, e-kreiz Kembre, war lez ar stêr *Brenig*, un adstêr d'an Teifi. Hervez niveradeg 2001, e oa annezet Tregaron gant 1.183 a dud. En niveradeg-se e weler ivez e vez komzet kembraeg gant 68,8% eus an dud.

Gevellet eo Tregaron gant Plouvien, e Bro-Leon.

## Tud vrudet
* Henry Richard, bet kannad er C'humunioù ha stourmer evit ar peoc'h en .
* Twm Siôn Cati, "Robin ar C'hoadoù" Kembre, marvet e 1609.
Aberarth

**Aberarth** zo ur gêr vihan e kornôg Kembre, war aod Bae Ceredigion, etre Aberystwyth hag Aberteifi. 

Evel m'en diskouez hec'h anv, emañ Aberarth e genoù ar stêr Arth.

Anavezet eo abaoe mare aloubadegoù an Normaned. Gant ar re-se e voe savet ur c'hastell, Kastell Dineirth, pe Kastell *Allt Craig Arth*, e-kichen Aberarth. Er  eo dre ar porzh-se e voe degaset mein eus Bristol da vont da sevel Abati Ystrad Fflur pe *Strata Florida*, war douaroù roet d'ar venec'h gant Rhys ap Gruffudd, aotrou Deheubarth. 

Chanterioù sevel bigi a oa en Aberarth betek kreiz an , met aet eo an obererezh-se da get abaoe pell zo bremañ. 

## Tud vrudet
*Hywel Teifi Edwards, istorour.
*Jac Lewis Williams, arbennigour war an divyezhegezh
 
## Liamm diavaez
* Lec'hienn Aberarth
Orquesta Aragón

An **Orquesta Aragón**, savet e miz Gwengolo 1939, gant Orestes Aragón Cantero e Cienfuegos, Kuba, zo unan eus lazoù-seniñ brudetañ Enez Kuba.

Da gentañ e oa bet anvet *Ritmica 39*, goude *Ritmica Aragón*, ha goude *Orquesta Aragón*, an anv a zo chomet. N'eo ket gante e voe krouet ar cha-cha-cha, met ar gwellañ charanga e Kuba e oant er bloavezhioù 1950 ha 1960. 

Kemmet eo ar sonerien abaoe an deroù evel-just. Met derc'hel a reont da seniñ ha d'ober pladennoù, ha beajiñ a reont dre ar bed.

Ouzhpenn Orestes Aragón (rener betek 1948), e oa ar c'haner Rafael Lay, ar pianoour José Palma, José Beltran, ar violonourien Celso Valdès ha Dagoberto Gonzalez, Tomas Valdès, ar ganerien José Antonio "Pepe" Olmo ha Rafael Bacallao, ar fleouter Eduardo Martinez "Richard Egües", an timbalero Orestes Varona, paotr ar güiro Francisco Arbolaez ha Guido Sarrià, paotr an *tumbadoras*.

E 1948 ez eas Orestes Aragón war e leve, tapet ma oa gant un droug-skevent, ha Rafael Lay (20 vloaz) a gemeras e lec'h.

## Pladennoù
* 1956 - *Cha Cha Cha* (RCA)
* 1978 - *Ritmo Cha-onda*
* 1988 – *Aragónes en la Onda del la Alegria* (Discmedi)
* 1990 - *Orquesta Aragon & Fajardo Y Sus* (Thl)
* 1992 – *La cubanisima Orquesta Aragon* (Egrem) • *Chachachá's Que Hicieron Epoca* • *Heart of Havana, Vol. 1*
* 1993 – *Chaonda*
* 1994 - *De nuevo*
* 1995 – *Cojale El Gusto a Cuba* (Discuba) • *Sabrosona* (Sony Music Distribution) • *Ritmo Cha-Onda* • *Segunda Generacion* (Kubaney)
* 1996 – *Aragónes Entre Amigos* (Discmedi) • *Corazon de Cuba* (Salsoul)
* 1997 – *chachacháranga* (Candela) • *Cuba Es una Maravilla*
* 1998 – *Si Sabes Bailar Mi Son* (IMD) • *Baila Carola* (Exotica) • *Cuba Immortales* • *Quien sabe, sabe* (Egrem)
* 1999 – *La Insuperable (Sarabanda)* • *Orquesta Aragón, Vol. 1* • *La Charanga Eterna* (Egrem)
* 2000 - *Havana 1950*
* 2001 – *Siempre Charanga* • *Orquesta Aragón, Vol. 2, 3 y 4* • *Comin' at U!* • *La Nueva Orquesta Aragón* • *En Route* (Egrem)
* 2002 – *Bongo y Charanga*
* 2003 – *Los Tamalitos de Olga...*
* 2009 - *The 70th Anniversary Album* • *Afia a Cuba*

## Liammoù diavaez
*Afropop profile
*O kanañ "si envidia"

## Notennoù