open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပုညကြိယာႏဝတ္ထုငေါဝ်းတယ်ႏအွဉ်

**"ငေါဝ်းတယ်ႏအွဉ်"**
နေင်ႏ ၁၃၅၀-ဗွေ၊ တထိန်ႏလောင်း(၁၅) (၈-၁၂-၈၈)နီꩻ ကမာꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏစွိုꩻ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲး (တောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻတန်)ကို ဆွုံꩻဖျတ်ချက်အလꩻ "ယံကတဲမ်းဖေႏယင်းသွော့ ပုညကြိယာႏဝတ္ထုပါꩻဆီ"ဗွေႏသင်္ဃာႏသီး တဲက်တွန်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏဖျင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းဖေႏယင်း "ပုညကြိယာႏဝတ္ထုပါꩻဆီ"ယိုသွူ။
ပုညကြိယာႏပါꩻဆီကို ကသေထွိုက် ကသေသင်ꩻဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို မဉ်ႏအွဉ်ႏသꩻတဲမ်းလို့လို့နဝ်ꩻ ဒါႏနခရာႏတမျိုꩻခြေင်ခြေင်ငါမဉ်ႏတဲ့ အီႏအဝ်ႏလိတ်စောင်ႏ ကားမုဲင်ꩻစောင်ႏစောင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ယိုနောဝ်ꩻ ပုညကြိယာႏဝတ္ထု အပါꩻတဆီလိုမ်းတဲ့ ဖေႏကသေဗာႏလို့တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ တွမ်ႏသွဉ်တန်ꩻအခိန်ႏခါႏတဲ့ ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏရာႏ ချင်းဖေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကတဲမ်းယိုနောဝ်ꩻ ထွားတဲမ်းထေထန်ႏ ယဟန်ႏဟန်ႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကွဲႏတွော့ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏပုညကြိယာႏပါꩻဆီနဝ်ꩻ သေသေꩻခါꩻ တကားယိုတဲ့ မနဲးပြဲ့ꩻစွုံႏလဲဉ်း၊ အုံအီ၊ အောဝ်ႏအီ၊ ခွုမ်မာꩻဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏအီ ထွာငါႏလဲဉ်း ကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအာငါႏလဲဉ်း မရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ယံတိုꩻပွါꩻတငါငါ ယိုခါဆုဲင်ꩻတာႏ ဖေႏနေးကချမ်ꩻသာႏလွေꩻမပ်မပ်၊ ဝဋ်ဇာတ်ဒုက္ခ ယံကလွစ်လꩻခန်း ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻလွဉ်ꩻသွော့ ပုညကြိယာႏဝတ္ထုပါꩻဆီယို၊ ဟဝ်မုဲင်ꩻရာꩻ မာꩻလွေꩻမွေးမွေးသွော့ ယိုအတွိုင်ꩻ၊ ပေါႏမဉ်ႏမာꩻလွေꩻမွေးမွေး ပုညကြိယာႏပါꩻဆီယိုနဝ်ꩻ လောကသံႏသရာႏ ချမ်ꩻသာႏသုခ တိက်ချလꩻဗာႏအမန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
"မာꩻယံယံသွော့"
- ပုညကြိယာႏ - ကုသိုလ်ႏတာႏယို
အဗာႏတဆီ - ရွစ်ကသီသူꩻ
နာꩻနီထူႏရေꩻ - မဉ်ႏမာꩻလွေꩻနောဝ်ꩻ
ရန်ႏဘေꩻအာစား - ကင်ꩻထိုꩻမားတဲင်
လွစ်လျားညိမ်ꩻခွꩻ - ချမ်ꩻသာႏသꩻတွော့ꩻ
ရွစ်ဗꩻဗိုလ်ႏဉာဏ်ႏ - တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ
ဓိဋ္ဌာန်ႏတန်တန် - မာꩻယံယံနော။
### အာႏကွိုꩻ
ဒုတိယ အဲလီသဘဲတ်

**ဒုတိယ အဲလီသဘဲတ်**ယို ထွာ ယူနုဲက်တဲတ် ကဉ်းဒမ်း ခမ်းဗွေႏ ဟော်ခမ်ꩻမူႏတဖြာꩻ၊ ဆဌမ ဇျော့ခွန် ကထှိုင်ႏသီကုဲင်ခါ ဝွေꩻမူႏ လꩻလွေꩻ ဟော်ခမ်ꩻသှူ။ ဝွေꩻမူႏယို ထွာ ဆဌမ ဇျော့ခွန် တွမ်ႏ အမာနင်ꩻမူႏ အဲလီသဘဲတ်သီး ပိုမူႏအတန်သွတ်ꩻ၊ လှူး ဝေင်ꩻလန်ဒန်ကို ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၂၆ ဗာႏ ဧပရယ်လာ ၂၁ နီꩻကိုခါ။ အဌမ အဲတ်ဒဝါတ်ဒ်ခွန် အှောန်ႏကုဲင်ထိုꩻ ခွန်ထာꩻမာꩻထှူခါ ကထွာဒါႏ အဖာဗွေႏ **ယော့ဝေင်ꩻ** ရဲပ်အှောန်သား ကထှိုင်ႏထူႏမာꩻ **ဆဌမ ဇျော့ခွန်** ၁၉၃၆ ဗာႏ နေင်ႏကိုနောဝ်ꩻလဲင်ႏ အပိုမူႏတန် အဲလီသဘဲတ်ယို ထွာလွေꩻ ဝင်ꩻအှောန်ႏထော့ခါꩻဖေႏ ဟော်ခမ်ꩻမူႏလောင်ꩻသှူ။ နောဝ်ꩻခါနောဝ်ꩻ **နင်ꩻမူႏ အဲလီသဘဲတ်**ယို အသက်စငါလꩻ နေင်ႏတဆီ။
ခွန်ပိုမူႏ အဲလီသဘဲတ်အတာႏ သှောန်ထူႏခရာႏ ပညာႏ နဲင်း လိုꩻအာကလှူꩻထွားလုမ်ꩻမကာႏ ဖြေꩻစာထာꩻ၊ ဥပဒေႏ ရဲပ်အှောန်ခမ်းထီ ထာꩻထွာခြောင်ꩻ(သမဲင်ꩻ)၊ ခမ်းထီဖဲ့ꩻခရာႏပညာႏဖုံႏယို အမှိုးမူႏ ရဲန်ꩻဖေ၊ႏ ထှောန်ႏ ဆꩻရာႏဖုံႏ ကအောဝ်ႏဟော်ခြာ သှောန်ဖေႏသှူ။ နင်ꩻမူႏနောဝ်ꩻ ထုမ်းသေဒါႏ၊ ယားထီယမ်၊ စန္ဒယား (Piano) တဲ့ နျꩻဒုင်ႏမော၊ ကဟောꩻနယ်ဇာတ် (မန်း- ပြဇာတ်) တဲ့ ကုဲင်းသေထွားနေနေသှူ။
၁၉၃၇ ဗာႏနေင်ႏကိုခါ နင်ꩻမူႏအဲလီသဘဲတ်ယို နှို့ပါငီꩻ လိုꩻမူႏပေႏ ထောင်နာႏလှောန်ꩻထာꩻသား အစှိုꩻကို (မန်း - အမျိုးသမီး ကင်းထောက်အဖွဲ့)။ ၁၉၄၂ ကိုနောဝ်ꩻ နှို့ပါငီꩻ ထောင်နာႏလှောန်ꩻထာꩻ ထီပင်ႏလယ်ႏဖဲ့ꩻ အစှိုꩻကို။ နောဝ်ꩻနေင်ႏကို နင်ꩻမူႏအဲလီသဘဲတ်ယို အဖာဗွေႏ ဇျော့ခွန် ဖေႏထွာ ပိုႏကဲႏတန် အှိုး ဂရဉ်နေးဒီးယား ဗာႏအုံပှိုးခမ်းထီသား အစှိုꩻကို။ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ ခꩻဝင်ꩻပွယ်ꩻကိုခါ နှို့ထွာစဲ့ꩻ အေ၊တီ၊အဲတ်သ စဲ့ꩻတောင်ႏတာႏစှိုꩻကိုထှူ ၁၉၄၅ ဗာႏ နေင်ႏကို ဝင်ꩻဖုံႏ ဖေႏထွာ **ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ** လိုꩻတန်။ ၁၉၄၇ ဗာႏနေင်ႏ လာနိုဗဲမ်ဘာ ၂၀ နီꩻကိုနောဝ်ꩻ နင်ꩻမူႏအဲလီသဘဲတ် တွမ်ႏ ခွန်စဲ့ꩻ ဗာႏထာꩻမာꩻ ထီဖဲ့ꩻသား ပိုႏကဲႏ (မန်း- ဘုရင့်ရေတပ်မတော်ဗိုလ်) ဖီးလစ်မောဝ့်ဘတ်တန် တောႏလမ်းတောႏပါႏဝင်ꩻ ဝဲက်သမဉ်သတာ ဝုဲင်ႏဖရာꩻကျောင်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ လန်ဒန်ဝေင်ꩻကို။

ကဏ္ဍ:နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ

### ထူႏတောမ်
ဝေင်ꩻကော့မူး

**ဝေင်ꩻကော့မူး** (မန်း: ကော့မှူးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kawhmu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ် ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် တွန်တေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကော့မူးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဒလ-ကော့မူး-ကွန်းခြံကုန်း-ဒေးဒရဲ ကာꩻတဖူꩻလောင်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကွန်းဆျန်ကုံး

**ဝေင်ꩻကွန်းဆျန်ကုံး** (မန်း: ကွမ်းခြံကုန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kungyangon) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ် ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် တွန်တေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကွန်းဆျန်ကုံးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဒလ-ကော့မူး-ကွန်းဆျန်ကုံး-ဒေးဒရဲ ကာꩻတဖူꩻလောင်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သပ္ပုရိသဒါန

### သပ္ပုရိသဒါန(၅)ပါꩻ
(သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏ/လူႏပွုံႏလူႏနယ်ꩻ ၅-မျိုꩻ)
၁။ သက္ကစ္စံ ဒေတိ
၂။ စိတ္တီကတွာ ဒေတိ
၃။ သဟတ္ထာ ဒေတိ
၄။ အနပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ
၅။ အာဂမနဒိဋ္ဌိကော ဒေတိ။ (အံ-၂။ ၁၅၂)
(၁) "သက္ကစ္စံ ဒေတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လူႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏဒျာႏ။
(၂) "စိတ္တီကတွာ ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လူႏစွုမ်းစွုမ်းသွိုꩻသွိုꩻဒျာႏ။
(၃) "သဟတ္ထာ ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထူႏတွမ်ႏစူလူႏ (နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏလူႏ)ဒျာႏ။
(၄) "အနပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လူႏဝေါင်းဝင်း ဗေက်ꩻဗက်ꩻဖေႏနေးတောဝ်း။
(၅) "အာဂမနဒိဋ္ဌိကော ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကော့ꩻမောင်ꩻအွဉ်ႏသꩻ မဉ်လꩻဒျာႏထာꩻလူႏအကျိုꩻ။
အချက်ယို(၅)ချက် မဉ်ႏပြဲ့ꩻစွုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻလူႏအကျိုꩻတန်ငါႏ၊ လꩻအာငါႏ အကျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
### အသပ္ပုရိသဒါန(၅)ပါꩻ
(သူႏတောႏကောင်ꩻ တမွေးတဝ်း အထာꩻလူႏ/လူႏပွုံႏလူႏနယ်ꩻ ငတ်ꩻမျိုꩻ)
၁။ အသက္ကစ္စံ ဒေတိ
၂။ အစိတ္တီကတွာ ဒေတိ
၃။ အသဟတ္ထာ ဒေတိ
၄။ အပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ
၅။ အနာဂမနဒိဋ္ဌိကော ဒေတိ။ (အံ-၂။ ၁၅၃)
(၁) "အသက္ကစ္စံ ဒေတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လူႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏတဝ်း။
(၂) "အစိတ္တီကတွာ ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လူႏစွုမ်းစွုမ်းသွိုꩻသွိုꩻ မွေးတောဝ်း။
(၃) "အသဟတ္ထာ ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထူႏတွမ်ႏစူလူႏ မွေးတဝ်း (ထွဉ်ႏဝင်ꩻလူႏပါ)။
(၄) "အပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လူႏဝေါင်းဝင်းနေး၊ ဗေက်ꩻဗက်ꩻနေးလယ်ႏကွို့ꩻ။
(၅) "အနာဂမနဒိဋ္ဌိကော ဒေတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လူႏကီတဲ့ ကော့ꩻမောင်ꩻအွဉ်ႏသꩻ မဉ်လꩻဒျာႏထာꩻလူႏအကျိုꩻ မွေးတဝ်း၊ လူႏထာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထာꩻလူႏအကျိုꩻပေႏငါႏ၊ လꩻဆေꩻငါႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
"တောင်ꩻခါꩻ" စူတမွန်တဝ်းတရိုꩻတဝ်း၊ အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ အောဝ်ႏထို၊ အောဝ်ႏယော့ဒျာႏထာꩻတဲင် (တကာႏမူႏ) လွေꩻကပ်တွိုက် တဖုဲင်ႏတဝ်း တရိုꩻတဝ်း-စတဲင် ထူႏတွမ်ႏစူလူႏ အခေႏအနေႏ တဖေႏတဝ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏဝင်ꩻလူႏပါစွဉ်ႏတဲ့ "အသဟတ္ထာ ဒေတိ"တမွေးတဝ်း၊ (ထူႏတွမ်ႏစူတဝ်း တမွေးတဝ်း) တခြိုꩻလူႏအလောင်းတွမ်ႏ အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏအလောင်းနဝ်ꩻ ထာꩻရိုႏသေႏအဝ်ႏဒျာႏတဲင် ထူႏတွမ်ႏစူကလူႏ တွမ်ႏနမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏကလူႏနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကဖြေ့ꩻဟူဖေါင်း၊ ကဖြေ့ꩻကဝ်ႏ၊ ကဖြေ့ꩻရွဉ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်ရိုႏသေႏငါႏ၊ ကွပ်ကီညိုႏငါႏ၊ ကွပ်နစ်သက်ငါႏ (အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ)မꩻ၊ မဉ်လꩻကုသိုလ်ႏမꩻ ဖြေ့ꩻဒျာႏတဲင် "အပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ"တမွေးတဝ်း (လူႏဝေါင်းဝင်း၊ လူႏဗေက်ꩻဗက်ꩻနေး တမွေးတဝ်း) တွမ်ႏကကပ်လူႏတွိုႏတွိုႏနေးနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
နောင်တောင်ꩻ ပရဟိတ ကျောင်ꩻ

**နောင်တောင်ꩻပရဟိတကျောင်ꩻ**ယိုနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဒျာႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ နောင်တောင်ꩻဒုံဆကွဉ်ႏနဝ် ကောင်ရွေꩻထာꩻပူႏလောင်း စေႏတီႏဖရာꩻကောင် ဆလတွို့ꩻသွူ။ နောင်တောင်ꩻကျောင်ꩻယိုထွာဒျာႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝံသ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻနေကတွင်ꩻနဝ်ꩻ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ အောဝ်ႏကော့ꩻမောင်ꩻ နောင်တောင်ꩻယို မဲဉ်ႏတွိုႏတနီꩻခါ ယံဖေႏကထွာ လိတ်သွဉ်တွိုက် တွမ်ႏ ပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏအောဝ်ႏကော့ꩻမောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ၊ဆရာႏတကာႏတွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻတွော့ꩻ ဗွေႏဆရာတောႏ ရာဇိန္ဒသီရိ အွဉ်ငါ တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခန်း၊ဗွေႏဗွန်အွဉ်သွဉ် ပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ ထွာထင်ႏလꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဆရာတောႏ နန္ဒဝံသနဝ်ꩻ တယ်ႏ ၁၃၄၂−ဗာႏ ခရာဇ်နေင်ႏ ၁၉၈၀ −ဗာႏနေင်ႏ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း ၂ နီꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏဆိုꩻလွေꩻခန်း ကျောင်ꩻမီꩻပေႏ တဖြုံႏသွူ။ ၁၃၄၂-၁၃၄၃-၁၃၄၄ နေင်ႏအတောႏတွင်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏအုံနန်းသွော့ꩻခန်း ကျောင်ꩻဝါႏပေးကိုနဝ်ꩻ သွံနေင်ႏသွူ။

## ဆရာႏတပဲ့ꩻ
တပဲ့ꩻရင်ꩻကထွာဒါႏ ယိုခါ ကအောဝ်ႏခွုမ်စံႏထူႏတာႏဝွန်ႏဖေႏ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻ ဗွေႏဆရာတောႏ ရာဇိန္ဒသီရိယို ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒဝံသ အောဝ်ႏသွဉ်သင်ဆုံꩻမ ဖေႏသေႏသေႏငေါဝ်းငွါဩဝါဒသွူ၊ တပဲ့ꩻရင်ꩻကထွာဒါႏ ၊နောင်တောင်ꩻဗွေႏဆရာႏတောႏယိုခါ ဝွေꩻဗွေႏအောဝ်ႏလိတ်သွဉ်တွိုက် ၊မိဉ်ႏကျွꩻသဲင်ꩻလယ်ႏချာ ခမ်းချာနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖေႏသေႏသေႏ ငေါဝ်းငွါဩဝါဒ "ဗွေႏသျင်ႏ သွဉ်ဒါႏဒါႏလိတ်နေား တွိုႏတနီꩻခါ ခင်ႏလမ်းယိုကိုနဝ်ꩻ ဖေႏကထွာ လိတ်သွဉ်တွိုက် ပျုသွော့သာႏသနာႏ ယိုကိုနေား" ဒေါ့ꩻဖေႏသေႏသေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 

ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစလွေꩻယင်း ၁၃၅၀-၁၃၅၁ နိန်ႏကို ဆို့ꩻလွေꩻယင်ႏဝါႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏကောင်လောင်းသွူ၊ တွိုႏလွေꩻနိန်ႏ၁၃၅၁ ဗာႏနဝ် ဘဝလူႏခွင်ꩻကြွထင်ႏခန်ႏဒျာႏသွူ။ တယ်ႏစွဉ်ꩻဝွေꩻဗွေႏကထွိုင်ႏလွဉ်ႏတောႏမူႏထိုခိန်ႏနဝ်ꩻကာႏ ၊ စေႏတီႏကောင်လောင်းယို ကေားအုံသတင်ꩻသုံꩻသာႏအေဝ်ႏတေဝ်ႏဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ၊ ၁၃၆၂− ဗာႏ ဒဲဉ်သံလာလောင်း ၁၂ နီꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏအခိန်ႏ၂ နာႏရီးကို ကွပ်ပွိုးဗွေႏဆရာတောႏ မိန်းတောႏဖေႏတဲင်၊ သာသနာႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတာႏဝန်ႏဖုံႏယို ၊ယိုခါကောင်လောင်းစေတီႏတောႏဟံႏကွင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ၊အေဝ်ႏတယ်ႏသွော့ꩻလဲဉ်ႏသွူ နောင်တောင်ꩻပရဟိတ စဲ့ꩻတပ်ကျောင်ꩻ နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 

## တယ်ႏစလွေꩻကျောင်ꩻ နောင်တောင်ꩻပရဟိတ ကျောင်ꩻ
၁၃၅၂− ဗာႏလာဒဲဉ်သီႏတွင်ꩻ နုဲင်ႏငံတောႏတန် သံဃမဟာနာယက ၊ကျောင်ꩻမြင်းခြံ ကိုးဆောင်တိုက် ဗွေႏဆရာႏကျွꩻကာဖျော်လွဉ်တဲင်၊ တွမ်ႏ ဟိုပုံꩻဗွေႏသံဃာႏ တွမ်ႏ သာႏသနာႏဝန်ႏတန်သီ၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻတွော့ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗွေႏသံဃာႏသီႏ၊ ဒင်ႏပျနယ်ထင်ႏ ဗွေႏဆရာတောႏတန်ထျတဲင် ၊တွိုးလွေꩻ ၁၃၆၀ −ဒဲဉ်စိန်လာလောင်း (၆) နီꩻ( ၉-၁၂-၁၉၉၈) နီꩻကို ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻနယ်ႏပအိုဝ်ႏ ဗွေႏသံဃာႏသီႏ တွမ်ႏ ဆဲင်ႏရာꩻ သာႏသနာႏရေꩻဝန်ႏတန်သီႏ၊ မဲ့ငါစွုမ်ႏအုံကွံလွꩻဝင်ꩻတဲင်၊ သဘောꩻတူႏဆုံꩻဖြတ် ၊အွဉ်ႏထော့ꩻ လွေꩻဖေႏခန်ႏအတီႏ ၊နောင်တောင်ꩻပရိတ တပ်ဦးကျောင်ꩻ နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 

### တယ်ႏလူႏဆိုꩻစလွေꩻကျောင်ꩻ
ဒေႏသကိုကွပ်ပွိုးလိုႏအပ်ချက်အလꩻတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ (ယိုခါကျောင်ꩻနန်ႏ) ကထွာဒါႏဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တရာဇိန္ဒသီရိ ( သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ) အွဉ်ငါ ပါတွမ်ႏတကာႏအမျာꩻသီႏ တွမ်ႏ အလူႏတကာႏစွုမ်စွိုꩻသီး ၁၃၆၂-လာဒဲဉ်ဟားဆန်ꩻ (၁၄) နီꩻ မွူးနီꩻသောကြာႏ၊ မွူယာခိန်ႏ ၁၂ နာႏရီႏ အခိန်ႏတွင်ꩻ ၊ဗွေႏဆရာတောႏအွဉ်ငါ တယ်ႏထောင်ႏဆို့ꩻလူႏစလွေꩻခန်း ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻပရဟိတ တပ်ဦးကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ
ဓမ္မ

ဓမ္မ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ  
အတ္တာနံ ဓာရေန္တေ အပါယေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ စ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ-ဓမ္မော။ ဖေႏနေးကထဲ့ဗာႏမွုန်း အပါယ်ႏ အဆောင်ႏခါꩻ၊ ပင်ႏထိုဖေႏဒါႏ ကကံကျင်ꩻသားတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဓမ္မ-တရာꩻ"နဝ်ꩻသွူ။

### ဓမ္မ-တရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ သူပါꩻ ပါဠိ
သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော, သန္ဒိဋ္ဌိကော, 
အကာလိကော, ဧဟိပဿိကော, ဩပနေယျိကော, 
ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ။ (တာဒိသ ဂုဏသမ္ပန္နံ ဓမ္မံ ဝန္ဒာမိ အာဒရံ။)

ပါဠိ + လင်္ကာႏပအိုဝ်ႏ
၁။ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော - ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ၊ ဟောꩻခါꩻယံသေႏ၊ မျတ်ဓမ္မေႏ၊ ခွေသွောဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲႏဩ။
၂။ သန္ဒိဋ္ဌိကော - နမ်းတောမ်ႏနမ်းချာ၊ ပငါပရာꩻ၊ ထီႏသေငါꩻခွင်ꩻ၊ ထွိုက်သင်ꩻတသေႏ၊ မျတ်ဓမ္မေႏ၊ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲႏဩ။
၃။ အကာလိကော - အကျိုꩻဟဝ်ရင်ꩻ၊ တလဲင်ႏချင်ꩻဖေႏ၊ မျတ်ဓမ္မေႏ၊ ခွေသွောဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲႏဩ။
၄။ ဧဟိပဿိကော - လွောဉ်သွော့ ထွားသွော့၊ ကံကျင်ꩻသွော့ဝင်ꩻ၊ ဖိစ်ပင်ꩻထွိုက်သေႏ၊ မျတ်ဓမ္မေႏ၊ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲႏဩ။
၅။ ဩပနေယျိကော - သꩻကိုစူမ်ႏဖြာꩻ၊ ဆောင်ႏခါꩻထွိုက်သေႏ၊ မျတ်ဓမ္မေႏ၊ ခွေသွောဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲႏဩ။ 
၆။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ - ပညာႏဗွေႏအာ၊ ပငါပရာꩻ၊ ထီႏသေငါꩻထွိုက်၊ ခံႏစာꩻထွိုက်သေႏ၊ မျတ်ဓမ္မေႏ၊ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲႏဩ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ခန္ဓာႏငတ်ꩻပါꩻ

ခန္ဓာႏငတ်ꩻပါꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ရုက်ခန္ဓာႏတပါꩻတောမ်ႏ နာမ်ႏခန္ဓာႏလစ်ꩻပါꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
# ရူပက္ခန္ဓာ - ကုဲပြင်ꩻ(ဖောက်ပြန်ႏ)ဒါႏတရာꩻသီး အစုအခြွောဉ်း (ရုပ် ၂၈-ပါꩻ)။
# ဝေဒနာက္ခန္ဓာ - ခံႏစာꩻဒါႏတရာꩻသီးအစုအခြွောဉ်း(ဝေဒနာစေတသိက်)။
# သညာက္ခန္ဓာ - မတ်သာꩻ(မုဲတောင်ꩻ)ဒါႏတရာꩻသီး အစုအခြွောဉ်း(သညာစေတသိက်)။
# သင်္ခါရက္ခန္ဓာ - မွောဉ်းဖျင်(စီႏရင်ႏ)ဒါႏတရာꩻသီး အစုအခြွောဉ်း (လွိုတဲင် ဝေဒနာ, သညာ ကအဝ်ႏကုဲ စေတသိက်အလင် ပါꩻငတ်ꩻဆီ)။ 
# ဝိညာဏက္ခန္ဓာ - ဝိညာဏ်ႏ(သꩻ)တရာꩻသီး အစုအခြွောဉ်း (စိတ် အအဲန်ႏ ၈၉-ပါꩻ၊ အလုဲး ၁၂၁-ပါꩻ) ယိုငတ်ꩻပါꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ

**ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ** (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: **ဖြားကျောင်ꩻတိယုံꩻ**) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုလွစ်ထန်ႏရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံသော့သို ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ် စင်းသင်းကောင်ခယ်ႏဒေႏသကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၄၇ ဗာႏသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားကျောင်ꩻပညာႏ တောမ်ႏ မဲးကျောင်ꩻယုံနေသီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻ နဝ်ꩻခါ သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ ဗွေႏဗိုန်ကျောင်ꩻပညာႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖူးဝေးဖုံႏနောဝ်ꩻ ဖူးခို ဖြားကျောင်ꩻကုံနဆွယ် အဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ လမ်းသားမာမူႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မဲးကျောင်ꩻကူႏ တောမ်ႏ မဲးကျောင်ꩻထွဉ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ ပိုမူႏပိုခိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မွိုးဖြားအွန်း၊ မွိုးဖြားအွတ်၊ မွိုးဖြားပဲင်၊ မွိုးဖြားဗဲ့၊ ဖြားပန္တိပယ်၊ ဖြားတာလုံ၊ ဖြားတာလိန်၊ ဖြားသူရ(ခ)ဆရာႏပွန်၊ ဖြားခယ်၊ ဖြားကုံရဟန် သီးနောဝ်ꩻသွူ။ 

အဝ်ႏပဒေႏသရာဇ်စနိစ်ကုဲင် အတေက်ꩻနျꩻခံႏဖဝ တခံႏနွောင်ꩻဒုမ်တဲင် ယံဖေႏကလွစ်ထန်ႏ နေင်ႏ ၁၉၂၈ ဗာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ငါတောႏလန်ႏလွေꩻရီးခန်း စင်းသင်းကောင်ခယ်ႏဒေႏသကို လꩻလွေꩻအောင်ႏပွယ်ꩻတဲင် မိဉ်ꩻကျောႏတင်ႏသျာႏလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏဟွုန်ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏသီး လွိုဆန်ချာဗွုန်ႏလဲဉ်း ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ သꩻမွန်ဗန်ရုဲင်းဟန်လွဉ်ယင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၄၉ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာလာကို တောႏလန်ႏရေꩻတဖူꩻ ယံကတွိုႏခြောင်ꩻထဲင်းတာႏ ထွို့ꩻဗူႏလွေꩻခန်း **ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻ-ပအလဖ**တဲင် ထွို့ꩻလွေꩻပါယင်း အီႏရုဲင်ꩻတသွိုးဒါႏ ခင်ႏလမ်းဌာႏန (၄)ထွောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပအလဖအစွိုꩻကို ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အွဉ်ငါတန်သားအစွိုꩻကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ **ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏစွိုꩻ** တောမ်ႏ **ပအမဖအစွိုꩻ** ကိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ဗဟိုႏနာယက တောမ်ႏ ဗဟိုႏထာꩻမာꩻအမုꩻဆောင်ႏနာယကကိုသွူ။

## သီမား
ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ၁၃၃၃ ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်ကံဆန်ꩻ(၆)နီꩻ၊ မွူးဟာ ၈ နားရီႏခွဲꩻခိန်ႏ၊ သက်လꩻ(၈၇)နေင်ႏတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကောင်ခယ်ႏဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ်ကိုသွူ။ အမုဒ်အောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ စင်းသင်းကောင်ခယ်ႏဒေႏသ ဒုံလွယ်နင်ꩻ ကောင်ဟွေးနင်ꩻ ပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏကောင်လောင်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻငန်းမျာ

**ဝေင်ꩻငန်းမျာ** (မန်း: ငါန်းမြာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ngan Myar) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻနယ်ႏငန်းသွန်ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ  ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖေႏသေယူႏမွိုးဖာ

**ထာꩻ ဖေႏသေယူႏမွိုးဖာ** (အဉ်းကလစ်ဆျ်- Parental Advisory, အဒွေါင်ႏ PAL) ယို ထွာ အမေရိကန်ႏ ဆောမ်ꩻငေါဝ်းအစွိုꩻ RIAA (Recording Industry Association of America) တွမ်ႏယင်း ကထွားနုဲင်းသား ဗြိတိဆျ ဓာတ်ပျာႏ ငေါဝ်းထာꩻမာꩻ BPI (British Phonographic Industry) သီးလိတ်စော့ꩻလာႏ ဖေႏသေ၊ ဖေႏသတိအီထာꩻ ကအွောန်ႏသေစဒါႏ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏကိုခါသွူ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အွောန်ႏဝင်ꩻ အောဒီယို ဆောမ်ꩻခါꩻငေါဝ်းကို၊ ဖေႏသေခါꩻ ငေါဝ်းဟွေႏ တောဝ်းလဲ့ ဝင်ꩻကထူႏယောဝ်းဆုမ်ႏဒါႏ ထာꩻတစင်းမာꩻတောဝ်းဖုံႏ၊ ဖေႏဗွို့ꩻသꩻ ဖေႏသတိ မွိုးဖာဖုံႏ လိုꩻပေႏသက်လꩻ ၁၆ နေင်ႏမာꩻလတာႏ ထာꩻရော့ꩻနာႏတောဝ်း ရော့ꩻထွားတောဝ်းခရာႏ။ လိတ်စော့ꩻနောဝ်ꩻ အွောန်ႏဒꩻ အွောန်ႏဒပ်ꩻဖေႏရီး  33 ⅓ rpm ငေါဝ်းဆောမ်ꩻခါꩻဖုံႏ၊ သီဒီပျာႏဖုံႏ (CD)၊ ကဲတ်သဲတ်တေပ်ဖုံႏကို။ ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻ ကစာဒါႏ အဉ်တာနဲတ်လောင်းဖုံႏကိုလဲ့ သော့ꩻခါꩻပါနေးလဲန်း ဒေက်စစ်တယ်လ် လိတ်ရဲန်ႏ (digital listings) သွူ။ PAL ရပ်ခြောင်ႏဖဲ့ꩻကို ဗီဒီယိုဂိမ်း ထူႏနေးလုဲင်သဲန် (licensed) ကသော့ꩻဖေႏပါ ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အွောန်ႏဒꩻခါꩻ လိတ်စော့ꩻ အွိုး ၁၉၉၀ နေင်ႏအလို့ဖဲ့ꩻ တွမ်ႏ ၂၀၀၀ နေင်ႏအစောဝ်းဖဲ့ꩻကိုခါသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ယူကျု့

**ယူကျု့** (အဲင်းကလေတ် :Youtube) **ယူစျု** ယို ဒင်ႏသော့ꩻအီ ဗီဒီယို အဒွောင်ႏ/အဆွာꩻ အဉ်တာနဲတ်လဲင်းလောင်း လိတ်မဲ့ငါ ဝဲက်သုဲက် တဗာႏဒျာႏတဲင် ထွားဗဲင်းနေး လꩻဒါႏ လိတ်မဲ့ငါတဗာႏသွူ။ ဝဲက်သုဲက်ယိုနဝ်ꩻ လိုꩻကအဝ်ႏလိုႏဒါႏ ဒေႏသန္တရ ဗဟုသုတဖုံႏ၊ ငေါဝ်းသချင်ꩻ၊ ဆဲင်ႏအနယ်ꩻပညာႏခရာႏဖုံႏ စတဲင် သတင်ꩻခြွဉ်း ကဏ္ဍဖုံႏယို လꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ခင်ႏလမ်းတဗာႏသွူ။ ယိုခါခိန်ႏနဝ်ꩻ ဂူဂဲလ် နဝ်ꩻ အဝ်ႏပဲင်ႏဆဲင်ႏခါဒျာႏ ယူကျု့ သွူ။ တယ်ႏစလွေꩻ ခရစ်နေင်ႏ၂၀၀၅ ဗာႏ လာဖေဖောႏဝါႏရီႏ နဝ်ꩻ ပေႏပဲယ် ထာမာꩻသား ဝင်ꩻသွံ တယ်ႏစုခါꩻဒျာႏသွူ။ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၀၆ ဗာႏ လာနိုဝေင်ဗာတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဂူဂဲယ် ဖြေꩻလွေꩻခန်း တွမ်ႏ ရွဉ်အမေႏရိကန်ႏ ၁.၆၅ ဘီလီယံ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

ယူကျု့ ဝဲက်သုဲက်အကိုယို ဗီဒီယိုပွုံႏစံႏအစွိုးစွိုးဖုံႏ ဒင်ႏသော့ꩻလꩻဒျာႏတဲင် ကထွားဒါႏဗီဒီယိုသားဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ဖန်းဖြယ်နွောင်ꩻဒျာႏ၊ အမုဲင်ဖုံႏလဲ့ဖေႏနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ကထွားဒါႏဗီဒီယိုသား အဖြာꩻခြွဉ်းဖုံႏလဲ့ တောင်ꩻသေꩻခါꩻလꩻဒျာႏ၊ ဗီဒီယိုဖုဲင်ဖုံႏကိုယိုလဲ့ ထာꩻထီႏအဝ်ႏနုဲင်ႏမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းသော့ꩻဖေႏနွောင်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဖေႏနွောင်ꩻပါယင်းဒျာႏတွမ်ႏ ကျွိုက်ရာꩻတမုဲင်ꩻ ကျွိုက်တဝ်းတမုဲင်ꩻ ဖုံႏလဲ့ ဖေႏပါလꩻဒျာႏ စတဲင်အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏလဲ့ ပါသော့ꩻဒျာႏနဝ်ꩻမꩻ ယူကျု့ ယို လိုꩻကျွိုက်အာဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဂူဂယ်
ကဏ္ဍ:အနယ်ꩻပညာႏ
ဘစ်ကွုဲန်

**ဘစ်ကွုဲန်** () ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ cryptocurrency တမျိုꩻ ဗဟိုႏထိန်ꩻချွုတ်မုꩻအဲဉ်တဝ်း virtual ဒီစစ်တယ်ရွဉ်တောင်ꩻ တမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ ၊ ၂၀၀၈ ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻတဖြာꩻ ကမဉ်ꩻ Satoshi nakamoto နဝ်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻခါꩻထွူတဲင် တွိုႏ ၂၀၀၉ ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွုပ်ဖေႏတောမ်ႏ open-source ဒီစစ်တယ်ဖေႏရွဉ်စနိစ်သွူ ၊ ထွာ peer to peer စနိစ်တဲင် သွုံꩻသားအနေႏ မာꩻရွဉ်လွဲꩻရွဉ်ပြောင်ꩻဒါရဲက်လꩻသွူ ၊ ဘစ်ကွုဲန်နဝ်ꩻ မာꩻအလွဲꩻအပြောင်ꩻယို blockchain Network အွဉ်ႏအတီႏသွူ ၊ ဘစ်ကွုဲန်ယို cryptocurrency ဆေꩻကွက်ꩻလောင်းနဝ်ꩻ ထွာအရန်းထိုသွတ်ꩻအမျိုꩻအစာꩻသွူ။ မာꩻတောမ်ႏ ခူႏ Bitcoin  (bitcoin mining )တဲင် စုရောမ် ဘစ်ကွုဲန်လꩻထွူ လုဲင်ႏတောမ်ႏ ရွဉ်ယာႏအလောင်းအလင်တဲ့ လꩻသွူ။

## ဘစ်ကွုဲန်ရွဉ်တောင်ပဲင်း

စု‌ရောမ်အီ ထိင်ꩻသိမ်ꩻအီဘစ်ကွုဲန်အတာႏသွုံꩻ တောင်ပဲင်း () နဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏတောမ်ႏ ‌ဆော့ဝဲးလ်တောင်ပဲင်း အခေႏခံႏတောမ်ႏ အွန်လုဲန်းဝဲဘ်သုဲက်တောင်ပဲင်း ဟာဒ်ဝဲးတောင်ပဲင်း စတဲင်အဝ်ႏကွဲꩻဝင်ꩻသွူ။ ဆော့ဝဲးလ်တောင်ပဲင်းလဲ့ full client တောမ်ႏ lightweight client အဝ်ႏကွဲꩻထဲင်းကသွူ။ full client အစူအဗာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဗွေအစွူမ်ႏထိုမ်ႏထွား block chain ကိုသွူ ။ ၂၀၁၆ ခါ ၆၀ ဂစ်ဂါဘစ် ပမာဏလွိုတဲင် ထူႏသွုံꩻဒါႏ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻအဆင်ႏပြေႏတဝ်းသွူ ။ တောင်ပဲင်းအ‌လောင်းအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအုံ‌နောင်နေးအွန်လုဲန်း။ ဥပမာႏ blockchain.info Coinbase စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ အစွိုးအမျိုꩻနဝ်စားဖုံႏနဝ်ꩻချꩻအုံ သာဗာလောင်း ယွုမ်းအံႏလꩻငါႏသွူ။  ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ‌ဘစ်ကွုဲန်ရွဉ်တောင်ပဲင်းအစူအဗာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဆာဗာယိုအဝ်ႏထိင်ꩻခါꩻဖေႏသွူ။ ထူႏသွုံꩻသားအတာႏပေါင်းယိုꩻသွူ။

## ယူနိစ်
ဘစ်ကွုဲန်ယူနိစ်နဝ်ꩻ ထွာ bitcoin သွူ။ ကထွာဒါႏဒီစစ်တယ်ရွဉ်အင်္ဂလိပ်အက္ခရာႏအပေႏနဝ်ꩻသွုံꩻ bitcoin တဲင် ဆဲင်ႏတောမ်ႏကွန်ပျူတာဝေါဟာရအတာႏ အက္ခရာႏအတန် သွုံꩻ Bitcoin နဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏနေင်ႏအလꩻ ဘစ်ကွုဲန်သင်္ကေတနဝ်ꩻ BTC၊ XBT၊  သွူ။ ဘစ်ကွုဲန်ပမာႏဏ‌ပေါင်းဆေ့ꩻအတာႏနဝ်ꩻ သွုံꩻဟဲ့ꩻ millibitcoin (mBTC) microbitcoin (µBTC)ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဘစ်ကွိုင်အဆေ့ꩻသွတ်ꩻယူနိစ်နဝ်ꩻဟဲ့ꩻ ၁ *satoshi* သွူ   ၀.၀၀၀၀၀၀၀၁ btc နဝ်ꩻသွူ ။ *millibitcoin* နဝ်ꩻ ကဲက်ညီႏတောမ်ႏ ၀.၀၀၁ bitcoin တဲင် ။ ၁ btc ၁၀၀၀ ပွုံႏတပွုံႏနဝ်ꩻသွူ ။ *satoshi*  ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻစနိစ်သား ထူႏဂွုဏ်ႏလွေꩻ ဝွေꩻဂျပန်လိုꩻမျိုꩻအနေႏတဲင် ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻနုဲင်းနဝ်ႏသွူ။

## တန်ႏဖိုꩻ အထင်ႏအလင်ꩻ
၂၀၁၄ ဗာႏနေင်ႏ Mark T. Williams ကရိုꩻခါꩻ ဘစ်ကွုဲန်နဝ်ꩻ လွိုထဲင်းခမ်ꩻနွတ်ꩻဆ၊ လွိုထဲင်းအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၁၈ ဆ တန်ႏဖိုꩻအဝ်ႏတခွိုန်နဝ်ꩻသွူ။ တန်ႏဖိုꩻထိုမုꩻယို  ထိင်ꩻကမ်းဖေႏဒါႏ စနိစ်အဲဉ်တဝ်းအကျောင်ꩻ ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻ ကျောင်ꩻသားဖုံႏအဝ်ႏခြုဲင်းနယ်ခါꩻသွူ။ Forbes မဲဂ္ဂသဉ်း ဂျာနယ်လစ်သားတဖြာꩻဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ ဘစ်ကွုဲန်ယို အတာႏဆွာꩻ တန်ႏဖိုꩻအဲဉ်တဝ်းအရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အစတဲ့ တန်ႏဖိုꩻထင်ႏနဝ်ꩻယုတ္တိအဝ်ႏ ။ "ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ မိဉ်လꩻအခွဲးအကျုံႏ ဘစ်ကွုဲန်ယို အမာꩻထာꩻမာꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးကရိုꩻနဝ်ꩻသွူ"။ ၂၀၁၁ ဗာႏနေင်ႏတန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏဒေါ်လာ ၀.၃  ဗꩻ၃၂ ရပ်အငိုꩻထိုတခွုန်နဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၂ ဗာႏနေႏ ဘစ်ကွုဲန်တန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ ကွဲးတသွေႏကီအငိုꩻထိုစသွူ။ ၂၀၁၃ ဗာႏနေင်ႏ ဩဂုတ်လာ အငိုꩻအဝ်ႏ အမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၆၀၀ မာꩻလသွူ။ ၂၀၁၃ နိုဝင်ဘာလာနဝ်ꩻ ဘစ်ကွုဲန်တန်ႏဖိုꩻ တသွေႏထင်ႏ အထိုꩻသွတ်ꩻဗꩻ ၁၂၄၂ ရပ်သွူ။ ဇန်နဝါရီလာ ၂ဝ၁၅ ဗာႏနေင်ႏ ဘစ်ကွုဲန်တန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ ၂ဝ၁၃ ဗာႏ‌နေင်ႏခါကာႏ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻတန်ဖိုးထဲ့လင်ꩻ အမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၂၂၄ သွူ။ ၂၀၁၇ မတ်လာ ၃ နီꩻ ဘစ်ကွုဲန်တန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ လွိုထဲင်း ခမ်ꩻ ငိုꩻသွူ။ ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလာ တသွေႏထင်ႏယင်း အဆ ၂၀ နဝ်ꩻသွူ။ ဘစ်ကွုဲန်အငိုꩻနဝ်ꩻ မိဉ်ႏထဲ့တဲ့ထဲ့မွေး မိဉ်ႏတသွေႏကီတဲ့တသွေႏမွေးသွူ။ ၂၀၁၉ ဗာႏ‌နေင်ႏ ဖေဖော်ဝါရီလာနဝ်ꩻ အငိုꩻအဝ်ႏကုဲင်ချာ ၃၂၀၀ ဒေါ်လာလွုမ်ꩻသွူ။ နုဲင်းယိုခါခိန်ႏ အငိုꩻအဝ်ႏလွိုထဲင်း ခမ်ꩻခန် ၈ ဆသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:လွိုင်ႏအာတာႏ
ဦးသန့်

မဟာသရေစည်သူ **ဦးသန့်** () (၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၉ − ၂၅ နိုဝဲင်ဗာလာ ၁၉၇၄) "ဦးတန့်"နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏကုသသမဂ္ဂ တတိယလဲင်ႏ အစွိုးစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏ အွဉ်အကိုရေꩻချုတ် (အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်) တဖြာꩻသွူ၊ ဝွေꩻထူႏတာႏဝွန်ႏဒါႏ တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစလွေꩻ ၁၉၆၁ - ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၁၉၇၁ ဗာႏသွူ၊ အွဉ်အကိုရေꩻဝွန်ႏတန် ဒုတိလဲင်ႏဖြာꩻ ကထွာဒါႏ ဒက်ဟမ်းမားရှိုးနဝ်ꩻ ၁၉၆၁ နေင်ႏ သဲတ်တဲဉ်ဗာလာကို တယ်ႏစွဉ်ႏသင်ဘော်ꩻကွင်ႏ ကထဲ့ꩻနဝ်ꩻ သီမားကုဲင်ထိုꩻတဲင် ဝွေꩻခြောင်ꩻယို လွိုက်ဒင်ႏထဲင်း ဥရောပ ခမ်းသားလိုꩻမျိုꩻ မွေးတောဝ်းဒုမ်တဲင် အာသျလိုꩻမျိုꩻသားအကို ဦးသန့်ယို ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ အရီးသွတ်ꩻတဖြာꩻ ထွာဗာႏ ကမ္ဘာႏကုလသမဂ္ဂ အွဉ်အကိုရေꩻချုတ် ဝွန်ႏတန်တဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဦးသန့် လွူးဖွာꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပန်းတနော်ကိုသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် မိဉ်ꩻဟဲ့ꩻဖန်တွင်ႏလွေꩻခန်း ပန်းတနော်ဦးသန့် နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## ဖဝပေႏခါ
thumb|left|150px|ဦးသန့် တောမ်ႏ မွိုးဗွေႏ ဒေါ်နန်းသောင် ပုင်ႏ
ဦးသန့် ယို လွူးဖွာꩻလင်ꩻဒျာႏ ၁၉၀၉−နေင်ႏ ဇန်နဝါရီလာ ၂၂ နီꩻ မွူးနီꩻသောကျာႏနီꩻ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပန်းတနော်ဝေင်ꩻကို နဝ်ꩻသွူ။ အဖာမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဦးဖိုးနှစ် အမွိုးမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ်နန်းသောင် နဝ်ꩻသွူ။ ဖူးဝေးအောဝ်ႏ ဝင်ꩻ ၄ အကို ဝွေꩻယိုထွာ အတန်သွတ်ꩻသွူ၊ မွိုးဖါနီပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟံႏပဲင်ႏတွမ်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားဒျာႏ ဟူဖုံႏသွူ၊ ဦးဖိုးနှစ်ယိုထွာဒျာႏပညာႏဒါႏသာႏတဖြာꩻနေနေသွူ၊ အဖါနဝ်ꩻသွဉ်ထူႏဗာႏ ပညာႏ အွိုး ကတ္တာႏဝေင်ꩻကိုသွူ၊ အဲင်းကလေတ်ငေါဝ်းတဲ့ ဒါႏလဲပ်မွေးသွူ၊ ဦးသန့်သီးစွိုးခွိုꩻကိုယို ထွာဒျာႏ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သားသွူ၊ ရန်းကုင်ႏကို ကအောဝ်ႏထေဒျာႏ သူရိယ သတင်ꩻစာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝွေꩻသီးထေသေခါꩻဒျာႏသွူ။ ဦးသန့် နဝ်ꩻသွဉ်ထူႏသေခါꩻ အဂ်လေတ် အဖါထျꩻတဲင် မန်းခမ်းကို သုတေသန အစွိုꩻနွိုတဖြာꩻအနေႏလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်ꩻစံႏလွေꩻဗာႏထာꩻမာနေနေသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဖြားခမ်းခိုင်

**ဖြားခမ်းခိုင်** (မိဉ်ꩻလင်: **ဦးခမ်းခိုင်**) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားခမ်းခိုင် လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံအင်းယား ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ နောင်ရွီႏဒေႏသကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၁၂ ဗာႏ၊ ဧပီလာ(၁၄)နီꩻ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားမောင်ကြီး တောမ်ႏ မွိုးရွှေရစ်သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## သီမား
ဖြားခမ်းခိုင် သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၈၀ ဗာႏရပ် အဝ်ႏအုံလမ်းကို ဒုံလွယ်ပွတ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏကျာꩻ ဗကပ သီး ကျံႏသီထိုꩻတဲင် ကုဲင်သီမားထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ပိုလ်ႏချုတ်စံသိန်း

**ပိုလ်ႏချုတ်စံသိန်း** (မိဉ်ꩻလင်: **ခွန်စံဖဲ၊ ခွန်စောထီး**) **ပိုလ်ႏချုတ်သံတေင်း** "ဗိုလ်ချုပ်စံသိန်း" (ဟဲ့ꩻ) "ဗိုလ်စံသိန်း" နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုလွစ်ထန်ႏရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဒုတိယတောႏလန်ႏရေꩻ အွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ပိုလ်ႏချုတ်စံသိန်း လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံဖက်ꩻရဲး၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၈၉ ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဆန်ꩻ(၉)နီꩻ (၂၈-၂-၁၉၂၈)နီꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻ နဝ်ꩻခါ သွဉ်ထူႏအောင်ႏခါꩻ သတ္တမရန်း(၇ တန်ꩻ)သွူ။ ဖူးဝေးကန်ပြေင်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဆရာႏမူႏနင်ႏထွေး၊ ဖြားဖိုးလွန်၊ ဖြားစံဖဲ၊ နင်ႏခင်ဝေသီ ဖုံႏသွူ။ လမ်းသားမာမူႏမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နင်ꩻခွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ပိုလီꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နင်ꩻမေသစ်(ဟဲ့ꩻ)နင်ꩻယွန်း၊ နင်ꩻဆွေ၊ ခွန်ကျော်ဆွေ၊ နင်ꩻရီ၊ နင်ꩻဒေဝီ၊ နင်ꩻလှရင် သီးနောဝ်ꩻသွူ။ 

စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏကချꩻစူခွုမ် ရန်ႏသူႏစူကို ၁၉၅၈ ခိန်ႏ တခံႏချꩻတဝ်းဒါႏစူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏဦးနေမိနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻရိုꩻ သီချꩻစူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻဖေႏကကုဲင် ပါꩻချာႏအံႏအီကွို့ꩻလိုꩻလွုမ်ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ လယ်ႏထွံႏထွို့ꩻဗူႏစည်းရုံးချာယင်း ခမ်းသားနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူ ၁၉၆၆ ဗာႏရပ် ဗိုလ်ချုပ်စံသိန်းလဲ့ နွို့အွဉ်မာꩻချာ ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻ တွမ်ႏဝွေꩻဗွေႏ၊ ပါတွမ်ႏ အောင်ႏခမ်းထီ၊ ပိုႏတန်အောင်ႏခမ်ꩻသီးတဲင် "ပအိုဝ်ႏဒုတိယအွော့ꩻဝန်ရေꩻ"လဲ့ မွန်ဗန်ချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူ ဗိုလ်လှမောင်(ဗကပ)တွမ်ႏ ဗိုလ်တာကလယ်လဲ့ နွို့ညီꩻချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၆၇ ဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ"ပအလဖ"အမဉ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻ "ဖြဝ်ꩻခမ်းလိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏလွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻ-ရလလဖ" နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၆၈ ဗာႏခိန်ႏ ရလလဖ တွမ်ႏ မိုးဟိန်းအွဉ်ငါ ဖြဝ်ꩻ(SURA)စွိုꩻ အနာႏဂါတ်အီႏပူꩻပေါင်ꩻဝင်ꩻတာႏ မော့ꩻခွဲးအုံကွံဝင်ꩻ ခင်ႏလမ်းတထွောင်းကို ဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻအဆင်ႏပြေႏတဝ်း စဲ့ꩻပွယ်ꩻထွာထိုꩻတဲင် ဗိုလ်စံသိန်း(ရလလဖ) တွမ်ႏ ဗိုလ်လှခင်(SURA) နီဖဲ့ꩻအွဉ်ငါသားတွမ်ႏ ရုဲင်းဖက်ယဟန်ႏ ထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## သီမား
ပိုလ်ႏချုတ်စံသိန်း ကသီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ နေင်ႏ၁၃၃၀ဗာႏ၊ တင်ꩻကျွစ်လာ၊(အောက်တိုဘာလာ၊ 1968 ဗာႏ)၊ ထွာတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ ဒုံပင်ꩻကဲင်ႏကို တွမ်ႏ SURA ဗိုလ်လှခင်စွိုꩻတဲင် သီမားထိုꩻ၊ အသက်(၄၀)နေင်ႏကိုသွူ။ အမုခ်အောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဒုံနားဟီꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ ကန်ꩻတူꩻတန်ဒေႏသ နားဟီꩻပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏကောင်လောင်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
သတိပဋ္ဌာန်ꩻ

**သတိပဋ္ဌာန်** ကရိုꩻနဝ်ꩻ သတိခွေါင်၊ သတိတဉ်ႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ ဆဲင်ႏရာꩻအာႏရုံႏအလောင်း တိဉ်ႏတိဉ်ႏခွေါင်ခွေါင် ကအဝ်ႏကထွာဒါႏ သတိစေတသိက်ရိုꩻဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻနမ်းနဝ်ꩻ ထွာ သတိစေတသိက်တဗာႏလူမ်ꩻရိုꩻကီလဲ့အာႏရုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိစ်ꩻမျိုꩻ။ ကပယ်ႏခွါႏဒါႏကိစ္စ ဖြယ်လိစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻမꩻ သတိပဋ္ဌာန် ဖြယ်ထန်ႏဗာႏ လိစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိစ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ  ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထွားအထီႏ ကမယ်ꩻဒင်ႏဒါႏ တလီꩻတရေ့ꩻ-သာစတဲင် နမ်းအင်္ဂါႏအစုအခြွောဉ်းအလောင်း။ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထီႏအထွားကမယ်ꩻဒင်ႏဒါႏ သုခ ဒုက္ခစတဲင် ဝေဒနာႏအစုအခြွောဉ်းအလောင်း။ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထွားအထီႏ ကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ သရာဂ, သဒေါသစတဲင် သꩻအစုအခြွောဉ်းအလောင်း။ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထွားအထီႏကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ ကာမစ္ဆန္ဒစတဲင် ဓမ္မအစုအခြွောဉ်းအလောင်းနုဲးယိုဖုံႏ(ဖိုင်ႏ)သွူ။

၁။ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ သတိတရာꩻကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ တလီꩻတရေ့ꩻ-သာစတဲင် ရူပကာယ(နမ်း)အလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ ထွားသျု နမ်းကြိုလောင်း တဝ်းလဲ့ ကလူꩻ ဆွဉ်ႏစတဲင် (၃၂) ကောဋ္ဌာသအလောင်း အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်နဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွားသျုအာအာ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်ထွူခါ အသုဘ(တတင်ႏတယ်ႏတဝ်း၊ ပသို့ꩻခရာႏကထွာဒါႏ) အပုင်ႏအငုဲꩻဖုံႏ ထင်ႏသျာꩻလွဉ်စွဉ်ႏသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ယိုတဲင်ပယ်ႏထိုꩻနွောင်ꩻအီ ထီႏခန္ဓာႏယို ကအဝ်ႏထင်ႏမာႏဒါႏ ထာꩻတင်ႏတယ်ႏဒျာႏ-သုဘဝိပလ္လာသနဝ်ꩻသွူ။

၂။ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတိတရာꩻကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ ဝေဒနာႏတရာꩻသီးအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီႏဝေဒနာႏဖုံႏယိုဒုက္ခအပုင်ႏအငုဲꩻဖေႏကထင်ႏသျာꩻလွဉ် အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက် ကထွားသျုဒါႏ သတိတရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ယို မိ
ဉ်ႏထွားသျုအာအာ သုခဝေဒနာႏ၊ ဒုက္ခဝေဒနာႏ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏထိုꩻခံႏဗာႏအထွာအကုဲတံႏတဲင် ဟဝ်ငမ်းခရာႏ​ ဘေꩻဒုက္ခတန်ဒျာႏ ထငႏသျာꩻလွဉ်စွဉ်ႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ꩻယိုတဲင် ပယ်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻအီ ထီႏရုပ်နာမ်ႏသီးအလောင်း ကအဝ်ႏထင်းမာႏထီႏမာႏဒါႏ သုခဝိပလ္လာသနဝ်ꩻသွူ။

၃။ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတိတရာꩻကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏသရာဂသꩻ၊ ဝီတရာဂသꩻစတဲင် သꩻဖုံႏအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ အာႏရုံႏပျုသꩻထွူ "သꩻယိုနဝ်ꩻ သꩻရာဂ၊ သꩻယိုနဝ်ꩻ သꩻဝီတရာဂစတဲင် အနိစ္စလက္ခဏာႏဖေႏကထင်ႏသျာꩻလွဉ်  အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုခြွိုက် ကထွားသျုဒါႏ သတိတရာꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ယို ထွိုင်ႏဖြယ်ထန်ႏဆင်ႏချင်ႏသꩻဖုံႏထွူခါ သေသꩻဖုံႏပြောင်ꩻလုဲႏမုꩻအစွိုးစွိုးတဲင် အနိစ္စလက္ခဏာႏ ပေါႏထင်ႏသျာꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ သတိပဋ္ဌာန်ယိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏနွောင်ꩻအီ "ထာꩻထီႏမာႏ မယ်ႏငါႏတိဉ်ႏခွေါင်ငါႏ"နိစ္စဝိပလ္လာသနဝ်ꩻသွူ။

၄။ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတိတရာꩻ ကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏနီဝရဏစတဲင် တရာꩻဖုံႏအလောင်းသွူ။ တနယ်ꩻ တောမ်ႏကာယာနုပဿနာ ကထွားဒါႏရူပက္ခန္ဓာႏ၊ တောမ်ႏဝေဒနာနုပဿနာႏ ကထွားဒါႏ ဝေဒနာက္ခန္ဓာႏ၊ တောမ်ႏစိတ္တာနုပဿနာႏ ကထွားဒါႏ ဝိညာဏက္ခန္ဓာႏထွူတဲင် ထွားထဲင်းယင်း ကအဝ်ႏကုဲဒါႏ သညာက္ခန္ဓာႏ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာႏကရိုꩻဒါႏ ဓမ္မ သတိတရာꩻသွူ။ ဓမ္မယိုဖုံႏ အနတ္တလက္ခဏာႏဖေႏကထင်ႏသျာꩻလွဉ် အာႏရုံႏပျုထွားမတ်အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်ထွုခါ "ကိစ္စထာꩻရာꩻဖုံႏအလောင်းနဝ်ꩻ ပရမတ္ထဓမ္မသီး ခူမ်မာꩻလွေꩻတန်ဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ အဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဒျာႏကွို့ꩻ ပရမတ္ထဓမ္မလူမ်ꩻ" သေနုဲးနဝ်ꩻထွူအတ္တ"အသက်၊ ယဝ်ꩻ၊ ဝိညာဏ်ႏ)တအဲန်ထဝ်း ကရိုꩻဒါႏ အနတ္တလက္ခဏာႏ ပေါႏထင်ႏသျာꩻလွဉ်သွူ။  သတိပဋ္ဌာန်ယိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏနွောင်ꩻ အတ္တဝိပလ္လာသ( ထာꩻယူႏမာႏ အတ္တအဝ်ႏ)နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အမတ်အောင်ႏသာႏ

**အမတ်ခွန်အောင်ႏသာႏ** (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: **ခွန်အောင်ႏသာႏ**) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) အမတ်တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား အမတ်ခွန်အောင်ႏသာႏ လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံဖောင်းမွူး၊ အွိုင်ႏနောင်ကာꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၇၆ ဗာႏသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားဝါရိန္တ တောမ်ႏ မွိုးကျောင်ꩻကျူသီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## သီမား
အမတ်ခွန်အောင်ႏသာႏ သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၅၅ ဗာႏရပ် လင်ꩻထွို့ꩻဗူႏသွယ်မဲး ၁၉၅၆ ဗာႏ ဒုတိယလဲင်ႏ ပါလီမန်လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻတာႏကျာꩻ ခံႏဗာႏ ဝင်ꩻကျံႏသီတဲင် ကုဲင်သီမားထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ပိုလ်ႏဟိန်မောင်

**ပိုလ်ႏဟိန်မောင်** (မိဉ်ꩻလင်: **ဗိုလ်ဟိန်မောင်**) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ပိုလ်ႏဟိန်မောင် လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံဖုဲင်မွန်း(ဖုဲင်မွူး)၊ အွိုင်ႏဖုဲင်မွန်း ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၈၀ ဗာႏသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားဆရာႏပေႏ တောမ်ႏ မွိုးကျောင်ꩻလုံသီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ တောႏလမ်းတောမ်ႏ မွိုးကျောင်ꩻလွန်းတဲင် ကထွန်ꩻကာꩻဒါႏ ပိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မွိုးနင်ꩻဗိန်း၊ ခွန်သာဒွန်း (လွူးဖွာꩻဖောႏထန်ႏဖေႏ ပအိုဝ်ႏဂီတအနုပညာႏ)၊ မွိုးနင်ꩻလုံ၊ ခွန်မြင့်အောင်၊ ခွန်ထွန်းကြည်၊ ခွန်မြင့်နောင် သီးဖုံႏသွူ။

## ထေင်းထမ်ႏဒါႏထာꩻမာꩻဖုံႏ
* စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏ တိုက်သူကြီးတာႏဝွန်ႏ၊
* ထေင်းထမ်ႏခွုမ်မာꩻ စောက်ဖါးယယ်ꩻပုလိပ် (၁၉၄၂-၄၄)၊
* ထေင်းထမ်ႏခွုမ်မာꩻ ပွေါးခမ်းယယ်ꩻတပ်စွိုꩻ (၁၉၄၅-၄၆)၊
* အာသျခဝ်ကွဉ်ႏ လိုꩻယွဲးအမုဆောင်ႏ၊
* ထင်ႏ ၁၉၄၆-၄၇ ပင်ႏလုံညီႏလာႏခံႏ၊
* တွိုက်ꩻခꩻထန်ႏ ခယ်ႏဗွာစစ်ဆင်ရေးကို နွို့ပါညီꩻ ပအလဖ တောမ်ႏ စွဲးကမ်းကို အစိုႏရတပ်မတောႏ။
 

## သီမား
ပိုလ်ႏဟိန်မောင် သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ သေထွꩻစဲင်စဗာႏဒွိုန်းသွူ။ သီထိုꩻဗာႏအခရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထေင်းထမ်ႏပါ ပအမဖ ဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏကျာꩻ လင်ꩻထွို့ꩻဗူႏသွယ်မဲး မျန်မာခမ်းထီ ဒုတိယလဲင်ႏ ပါလီမန်လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻတာႏကျာꩻ ခံႏဗာႏ ဝင်ꩻကျံႏသီတဲင် ကုဲင်သီမားထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဟိန်ဖြားထီရီး

**ဟိန်ဖြားထီရီး** နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဟိန်ဖြားထီရီး လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံထီရီး အွိုင်ႏနာꩻဟီꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၂၆၅ ဗာႏ၊ တထိန်ႏလာ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားအန္တိနေဖျူ တောမ်ႏ မွိုးကျောင်ꩻလာဖျူ သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## သီမား
ဖြားခမ်းခိုင် သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၃၄၀ ဗာႏ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ(၇)နီꩻတဲင် သီမားဒါႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံပင်ꩻခြဲက်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
အပစာယန

ရိုႏသေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ အသက်ဂုဏ်ႏ ကတန်လဲဉ်းနီနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အပစာယန"နောဝ်ꩻသွူ။
"ရိုႏသေႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လွေꩻကျိုႏဆွုမ်ႏ၊ ထူႏဆွုမ်ႏဖေႏတခြိုꩻ၊ ခေါက်ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ၊ ဒါဖေႏအခင်ႏလမ်း၊ ဖုဲင်းဖေႏအခင်ႏလမ်း၊ ဖုဲင်းဖေႏ အတဖူꩻ၊ ဖြေ့ꩻတွမ်ႏဟူဖေါင်း၊ ဖြေ့ꩻတွမ်ႏကဝ်ႏ၊ ဖြစ်ꩻတွမ်ႏနံႏသာႏထီ၊ ဖြစ်ꩻတွမ်ႏနမ်းမန်ꩻဟွမ်-စတဲင် ရိုႏသေႏမုꩻ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာအပစာယနလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
**"အပစာယနတွက်တာႏ ငေါဝ်း[[လင်္ကာႏ]]"**
၁။ မဉ်ႏခွဲလိုꩻကျောင်ꩻ၊ မတ်တောင်ꩻတောင်ꩻ၊ လွေꩻရောင်ꩻတွိုက်မွုန်းနော။
၂။ လွေꩻကာႏဆꩻငါ၊ ကျင်ꩻရွိုင်ꩻပါ၊ မုဲင်ꩻခါမာꩻမွုန်းနော။
၃။ မဉ်ႏထိုမ်းခင်ႏဖါႏ၊ ဗွောင်ႏထိုꩻဗာႏ၊ ဘာႏသာႏနီထုံꩻနော။
၄။ မဉ်ႏခွဲဆရာႏ၊ ဗွောင်ႏခင်ႏဖါႏ၊ ဖေႏဗာႏ ရိုႏသေႏနော။
၅။ အုံတဖူထျ၊ စူဝုဲင်ႏဝျ၊ ယံကျဟောဝ်ငါႏနော။
၆။ ခွဲးဗွေႏဗွန်စင်ꩻ၊ တောင်ꩻတောင်ꩻဝင်ꩻ၊ အုံလင်ꩻဝုဲင်ႏသွော့နော။
၇။ အုံလင်ꩻမဖုဲင်ႏ၊ အုံထွိုင်ႏလုဲင်ႏ၊ စူဝုဲင်ႏရိုႏသေႏနော။
၈။ စူဝုဲင်ႏနီပင်၊ ဒင်ႏသꩻအင်၊ နောဝ်ꩻယင် ဒေါ့ꩻလဝ်းနော။
၉။ "ခွေသွဉ်း-နီဗွေႏ"၊ ဒေါ့ꩻသေႏသေႏ၊ ယေန်ႏကေႏဟဝ်ငါႏနော။
၁၀။ "ခွေခွေ-နာꩻနာꩻ"၊ ငေါဝ်းနဝ်ꩻရာꩻ၊ လာꩻလာꩻဒေါ့ꩻမွုန်းနော။
### အာႏကွိုꩻ
ဝေယျာဝစ္စ

မာꩻဖေႏ လိုꩻဖြားလိုꩻတန် ဝွတ်ပတ်ဖုံႏ၊ မာꩻဖေႏလိုꩻဆာဝွတ်ပတ်ဖုံႏ၊ စွဲကိုမာꩻကို ဝင်ꩻကုသိုလ်ႏကိစ္စဖုံႏ-စတဲင် စားနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဝေယျာဝစ္စ"နောဝ်ꩻသွူ။
"ဝွတ်ပတ်မာꩻကို"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏ အသက်ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏ ကတန်လဲဉ်းနီ ဖူဖီ၊ မွိုးဖါ၊ ဆရာႏ-စတဲင် ဝွေꩻဗွေႏသီးအတွက် ဆောင်ႏရွက်မာꩻဖေႏ ဝွတ်ပေႏဝွတ်တန်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ လိုꩻဆာအတွက် ဆောင်ႏရွက်သုတ်သင်ႏ ဖေႏအံႏဖေႏအံꩻ၊ သူႏဖြွꩻလိုမ်ꩻလာꩻ မာꩻဖေႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ ကူႏညီႏစွဲးကိုဝင်ꩻ ကုသိုလ်ႏကိစ္စ၊ ထွာသျင်ႏလောင်ꩻတပဲ့ꩻ၊ စင်ꩻလောင်ꩻတပဲ့ꩻ၊ ဒွိုႏဒဲဉ်ဟန်ႏအိုသား၊ လွူးဒဲဉ်သား၊ ဖြားဆားတန်ပေႏ ကကူႏညီႏစွဲကိုဖေႏ ထာꩻမာꩻမျိုꩻမျိုꩻ။
ဖို့ꩻကိုဆျာ-ဗာကိုထ-စတဲင် ကကူႏညီႏစွဲကိုဒါႏ အပဲစ်တကင်ꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာတဝ်း "ဝေယျာဝစ္စ"(ဝေယျာဝစ္စ မွေးတဝ်း)နောဝ်ꩻသွူ။
**"အပစာယနတွမ်ႏ ဝေယျာဝစ္စ"ကွာႏဝင်ꩻ**
၁။ လိုꩻသေႏလိုꩻဖြား လိုꩻတန်နဝ်ꩻ "အပစာယန"၊
၂။ မာꩻဖေႏလိုꩻဖြားလိုꩻတန် ဝွတ်ပတ်နဝ်ꩻ "ဝေယျာဝစ္စ"ကွာႏလို့ဝင်ꩻ (ထူႏလို့ဝင်ꩻ)နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
**"လင်္ကာႏ"**၁။ ခေါက်ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ၊ သက်တန်ဗွေႏ၊ ဖန်ဖေႏ "ပစာယ"။
၂။ ဝွတ်ပတ်မာꩻဖေႏ၊ သက်တန်ဗွေႏ၊ ဖန်ဖေႏ "ယျာဝစ္စ"။
**"ဝေယျာဝစ္စ[[ကဗျာ]]"**
- ဆရာႏမွိုးဖါ - လိုꩻအာ သံႏဃာႏ
ဂုဏ်ႏသက်တန်စား - လိုꩻဖြားအာဖြာꩻ
နေးသꩻဗွာမျတ် - ဝွတ်ပတ်မာꩻဗာႏ
ယျာဝစ္စ - ယံကျ ကုသိုလ်ႏအာ။ 
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ပတ္တိဒါန

နီကလꩻဒါႏ ကုသိုလ်ႏယို ဝင်ꩻတဲ့ဖေႏကလꩻတွာတွာ အွဉ်ႏသꩻဗွာဗွာ ကဖန်းဖေႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ပတ္တိဒါန"နောဝ်ꩻသွူ။
ရီ- ဖန်းဝွေႏဖေႏထိုꩻဝင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏလို့ထိုꩻနဲ့၊ လို့ထိုꩻတဝ်းနဲ့ ထေနယ်ဖေႏ တွမ်ႏဥပမာႏမွိုင်။
ဖြေႏ- လို့ထိုꩻတဝ်း၊ ယိန်းလꩻအာထဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ ဥပမာႏ တဲစ်ꩻရီးခန်း ဖယောင်ꩻတဲင်ႏတလီး၊ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏ အလီးတရေင်နောဝ်ꩻ ခြဲစ်ꩻထဲင်းဒွုမ်မေႏခြဲစ်ꩻ၊ ထူႏထူႏတဲစ်တောဗော့ꩻ ပထမ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏမေႏနဝ်ꩻ၊ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအလီးတရေင် တဲစ်ꩻလို့ခန်းတဲ့ ပထမ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏမေႏနဝ်ꩻ အယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ ပထမဖယောင်ꩻတဲင်ႏ မေႏရောင်ႏတွမ်ႏ ကတဲစ်ꩻဆုဲင်ꩻ မေႏရောင်ႏတရေင် ကတိန်ႏတင်ႏလေညီꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းတင်ႏယိန်းတလဝ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ဖန်းဝွေႏဖေႏစွဉ်ႏတဲ့ ပထမကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ လꩻထဲင်း "ပတ္တိဒါနကုသိုလ်ႏ"တဲင် ယိန်းလꩻအာအာ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
**"ပတ္တိဒါနကဗျာ"**
- ဝွေႏဖန်းလူꩻလိုꩻ - ယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်းဗာႏ
လꩻထဲင်းလွိုပိုႏ - ကုသိုလ်ႏထွာပွါꩻ
မေႏတဲင်ႏတလီး - တဲစ်ꩻရီးသေႏချာႏ
တဲစ်ꩻကူꩻတော - အာအော ယိန်းလေဗွာ။
**"ဝွေႏဖန်းဖေႏ ကုသိုလ်ႏပွုံႏ"**
ကမာꩻကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ ရိုꩻသွော့နုဲင်းယို-
"ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနော ဗွေႏသီးဩ"။
"သာႏဓု - သာႏဓု - သာႏဓု"ရိုꩻသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ။
**(တောင်ꩻခါꩻ-** ငေါဝ်းယပ်ꩻနမ်းဆျာꩻထီနဝ်ꩻတဲ့ အရေꩻကီꩻဒျာႏ အသေနာႏတဲင် ရွစ်နေးဒျာႏ နီဘာႏသာႏခြေင်ခြေင်မꩻ ဟောဝ်၊ ထာꩻနစ်သက်ယိန်းထွာ၊ ယိန်းလꩻအာကုသိုလ်ႏ၊ ငေါဝ်းယပ်ꩻနမ်း ဆျာꩻထီယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "တောင်ႏကီꩻ-ပဂိုꩻ ရန်ႏတကုန်ႏ၊ မောႏလမဲင်ႏသထုံႏ ထာဝယ်ဗိတ်"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ။
"ဖိုး ပနား ထော့ꩻထွီႏ ချင်္သေ့ꩻကေ၊ ယူးဝါးဆင်သေ ဖီးထူꩻဒေႏ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ပစျꩻပနျꩻအာလွဉ်ꩻ၊ ဆွာꩻလွဉ်ꩻငါႏတဲင် တွမ်ႏခေတ်ယိုခါ (တွမ်ႏလိုꩻယိုခါ) ထာꩻထီႏနောဝ်ꩻ တပေါႏကဲက်ညီႏတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
မေႏတွိုင်ႏဘိုးခင်

**မေႏတွိုင်ႏဘိုးခင်** (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: **ဖြားဘိုးခင်**) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားဘိုးခင် လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက်၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၅၉ ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ(၈)နီꩻ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားကျော်အုပ် တောမ်ႏ မွိုးဖျော် သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## သီမား

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ပိုလ်ႏကယ်ႏခွန်စိန်

**ပိုလ်ႏကယ်ႏခွန်စိန်** (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: **ခွန်စိန်**၊ **ခွန်ပျား**) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ပိုလ်ႏကယ်ႏခွန်စိန် လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံသီႏသဲင်ႏတန်(ဝါႏခြာ) ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ သထွုံႏပေႏဒေႏသကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၇၆ ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်ဆန်ꩻ(၁၄)နီꩻ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားခွန်စိန် တောမ်ႏ မွိုးနင်ꩻလွန်းသီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## သီမား
ပိုလ်ႏကယ်ႏခွန်စိန် သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ သေထွꩻတဝ်းဒွိုန်းတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မြကန်သာရပ် ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ပတ္တာနုမောဒန

ဝင်ꩻဝွေႏဖန်းဖေႏ ကုသိုလ်ႏတဲင် ကသာႏဓုဆွုမ်ႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ပတ္တာနုမောဒန"နောဝ်ꩻသွူ။
ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ကတိန်ႏသီတဲင် လွေꩻထွာပိတ္တာႏတဲ့ အဝ်ႏ၊ လွေꩻအံႏမအံႏအဝ်တဲင် မဉ်လꩻနာႏကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏဝင်ꩻဝွေႏဖန်း ကုသိုလ်ႏတဲင် ဝွေꩻသီးသာႏဓုဗာႏ၊ ဝွေꩻသီး လꩻနုဲင်းနုဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ လွစ်လꩻထိုꩻ ပိတ္တာႏဘဝ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ယိုခါအကျောင်ꩻ ပေတဝတ္ထု ပါဠိအဋ္ဌကထာႏကို ဟော်ꩻသေꩻခါꩻနုဲင်းယိုသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻစိုးစခါ ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ ဖူးဝေးလီꩻဖုံႏ လွေꩻထွာထိုꩻပိတ္တာႏတဲင် အောဝ်ႏမောင်ꩻနာႏ ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ ဝွေႏဖန်ႏဖေႏကုသိုလ်ႏ။
ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ ကတိန်ႏနာႏကျောင်ꩻ (ဝေဠုဝွန်ႏ)ကျိုꩻနောဝ်ꩻ သံးတဝွေႏဖန်းဖေႏဗာႏတောဝ်း ကုသိုလ်ႏတဲင် ပိတ္တာႏသီးဖုံႏတဲ့ တသာႏဓုဗာႏတောဝ်း။
နုဲင်းမွူးဟာတွော့ꩻ သဲင်ꩻအွဉ်ႏနယ်စွဉ်ႏအနမ်းတဲင် နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွန်ထင်ႏလောဝ်းနယ် ဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻကျာꩻနယ်ဖေႏ ပိတ္တာႏခရာႏတဲင် ခွန်ဗိမ္ဗိသာရတဲ့ လောင်ꩻယင်းစွဉ်ႏ သွမ်ꩻတလဲင်ႏ။
တွိုႏ(ဒုတိယ) အလဲင်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဝွေႏဖန်းဖေႏယင်း ကုသိုလ်ႏတဲင် ပိတ္တာႏသီးဖုံႏတဲ့ သာႏဓုဗာႏ၊ လꩻခန်းထာꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻသွူ။
**"ပတ္တာနုမောဒနကဗျာ"**
- ထူႏတွာတွာသွော့ - ခဲမ်းခွေါ့ကုသိုလ်ႏ
ဝင်ꩻဖန်း ဝင်ꩻဖေႏ - ဝင်ꩻရေႏဝင်ꩻရိုꩻ
ဖူးဝေးအမျာꩻ - စွုမ်ႏဖြာꩻကျိုꩻလိုႏ
ပတ္တာနု - သာႏဓု လꩻယိုꩻယိုꩻ။ 
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဓမ္မဿဝန

ကနာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဓမ္မဿဝန"နောဝ်ꩻသွူ။
"နာႏတရာꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်လꩻ လောကီꩻ လောကုတ္တရာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ အုံလွဉ်ꩻ အဝ်ႏလွဉ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလွဉ်ꩻ ဖေႏနေးကဒါႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏဖေႏနေးကအဝ်ႏ၊ ဖေႏနေးကယိန်းအာတဲင် နာႏတရာꩻ၊ ဟော်ꩻနယ်တောဝင်ꩻ ဖေႏနေးကဒါႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ သꩻယံကစွူ သꩻယ့ကချမ်ꩻသာႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ယံကတိုꩻပွါꩻတဲင် နာႏတရာꩻ-စတဲင် နေးတွမ်ႏသꩻဟဝ်သꩻဒါႏ ကနာႏတရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကနာႏမော်အမျိုꩻမျိုꩻဖု့ႏနဝ်ꩻ ထွာ"ဓမ္မဿဝန"လွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
**တောင်ꩻခါꩻ** ကထင်ႏလိတ်၊ ကသွဉ်လိတ်၊ ကသွဉ်ကထူႏဒါႏ ထာꩻလိန်ႏမာႏ၊ ထာꩻသေလိတ်ကိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာ "ဓမ္မဿဝန"နဝ်ꩻနေနေသွူ။
**"ဓမ္မဿဝန[[ကဗျာ]]"**
- ဟောဝ်ဖဲ့ꩻကရိုꩻ - အမျိုꩻချမ်ꩻသာႏ
ယံဖေႏကလꩻ - အွဉ်ႏသꩻကျိုꩻစာꩻ
ဟွုန်ထီမဲ့လေ - ယံသေလိန်ႏမာႏ
ဿဝန - ဓမ္မ နာႏတရာꩻ။
**"နာႏဗာႏတရာꩻ ကျိုꩻ ၅-ပါꩻ"**
၁။ (အဿုတံ သုဏာတိ)-
တဟွုန်ဖိုတဝ်း အကျောင်ꩻအခရာႏယို ဟွုန်ဗာႏ။
၂။ (သုတံ ပရိယောဒါပေတိ)-
ကဟွုန်ဗာႏဖိုလဲဉ်းတဲ့ ယိန်းသေနာႏစဲင်းစဲင်း။
၃။ (ကင်္ခံ ဝိတရတိ)-
ထာꩻယူႏမာႏ သံႏသယ ကင်ꩻထိုꩻ။
၄။ (ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောတိ)-
ထာꩻယူႏ စွို့ꩻစွဉ်ႏထိုꩻ။
၅။ (စိတ္တမဿ ပသီဒတိ)-
သꩻစွူ သꩻခွꩻ။
ပေါႏနာႏတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻ ၅-ပါꩻယိုသွူ။
(အံ-၂၊ ၂၁၆)
**"နာႏဗာႏတရာꩻ ကျိုꩻ ၅-ပါꩻကဗျာ"**
- ဟွုန်ဗာႏတဝ်းကို - ဟွုန်ဖိုသေꩻဗာႏ
ဟွုန်လဲဉ်းဟွုန်ထဲင်း - ယိန်းစဲင်းသေခါꩻ
သံႏသယကင်ꩻခြူႏ - ထာꩻယူႏဟဝ်ဒါႏ
သꩻစွူငါႏ - နာႏဗာႏ မျတ်တရာꩻ။ 
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဓမ္မဒေသနာ

ကဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဓမ္မဒေသနာ"နောဝ်ꩻသွူ။
"ဟော်ꩻတရာꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ဝင်ꩻဖေႏနေး ကလꩻလောကီꩻ လောကုတ္တရာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဝင်ꩻအုံလွဉ်ꩻ အဝ်ႏလွဉ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်းလွဉ်ꩻ ဖေႏနေးကဒါႏတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဝင်ꩻထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏ ဖေႏနေးကအဝ်ႏ၊ ဖေႏနေးကယိန်းအာတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻဖေႏနေးကစွူ၊ ဝင်ꩻသꩻဖေႏကချမ်ꩻသာႏတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ နီနမ်းတဲ့ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ယံကတိုꩻပွါꩻတဲင် ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻတရာꩻ-စတဲင် ကဟော်ꩻတရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကဟွိုႏမော် အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာ"ဓမ္မဒေသနာ"လွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
**"တောင်ꩻခါꩻ"** ကချꩻလိတ်၊ ကတဲမ်းလိတ်၊ ကဖေႏဩဝါဒ ဆုမ္မꩻဝင်ꩻ၊ ကသွဉ်ဖေႏဝင်ꩻ အပဲစ်ကကင်ꩻဒါႏ စူပညာႏ၊ ဖြောင်းပညာႏ၊ ကသွဉ်ဖေႏ ထာꩻဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာ"ဓမ္မဒေသနာ"နောဝ်ꩻနေနေသွူ။
မဉ်ꩻဖေႏနေးကကျောႏ၊ လာဘ်ဖေႏနေးကအာတဲင် နေးတွမ်ႏသꩻယုတ်သꩻညမ်းတွော့ꩻ ကဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတတန်တဝ်း။
ရေႏရွယ်ႏအွဉ်ႏသꩻ ဝင်ꩻဖေႏနေးကလꩻ ကုသိုလ်ႏ၊ ဝင်ꩻဖေႏနေးကတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏမဲဉ်ႏ သꩻမျတ်တဲင် ဟော်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻမꩻ အကျိုꩻတန်နောဝ်ꩻသွူ။
**"ဓမ္မဒေသနာ[[ကဗျာ]]"**
- ဟောဝ်ဖဲ့ꩻကရိုꩻ - အမျိုꩻချမ်ꩻသာႏ
ယံဖေႏကလꩻ - အွဉ်ႏသꩻဟော်ꩻကျာꩻ
ရေႏလွေꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ - နိဗ္ဗာန်ႏသူꩻဒျာႏ
ဟော်ꩻနယ်ပျꩻ - ဓမ္မ ဒေသနာ။
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ

ထာꩻယူႏစွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ"နဝ်ꩻသွူ။
"ထာꩻယူႏစွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လူႏတန်ꩻထာꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ လူႏမွိုးဖါ အကျိုꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ ဘုရာꩻ ရဟန္တာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏမျတ်သီးဖုံႏ ကပညတ် ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻ တရာꩻမဲဉ်ႏတရာꩻစွို့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နေးဒျာႏထူႏဒျာႏ။
နေးတဝ်းအမာႏ၊ နေးတဝ်း အတရွို့ꩻ၊ သꩻစွယ်ꩻဗွို့ꩻခြꩻတဝ်း လိုꩻမွိုက်သီး တရာꩻမာႏ၊ အကျင်ꩻမာႏ ကျင်ꩻတဝ်း၊ တဖူꩻမာႏ ထောင်တဝ်း၊ ထာꩻမာꩻမာႏ မာꩻတဝ်း၊ ထာꩻဒေါ့ꩻမာႏ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊ ထာꩻကျံႏမာႏ ကျံႏတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၁။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ- (ထာꩻထီႏမဲဉ်ႏ၊ ထာꩻယူႏ/မဲဉ်ႏ)
၂။ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ- (ထာꩻယူႏစွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻ)
၃။ ကမ္မဿကတာဉာဏ်ႏ- (နမ်းတခြိုꩻ အစဲစ်အမန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကံႏလွုမ်ꩻ ယွုမ်းအံႏသေနုဲင်းနောဝ်ꩻ)။
ယို ၃-မျိုꩻနဝ်ꩻ အသꩻဘော်ꩻတရာꩻ ဗိုန်ပီလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
**"ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ[[ကဗျာ]]"**
- ထာꩻယူႏမစွို့ꩻ - တရွို့ꩻလွဉ်ꩻမာႏ
နုဲင်းနဝ်ꩻမာꩻမွုန်း - မဉ်ႏယွုန်းနဝ်ꩻရာꩻ
ယူႏစွို့ꩻဟဝ်မျတ် - စွုမ်ႏဇာတ်ချမ်ꩻသာႏ
ဒိဋ္ဌိဇု - သာႏဓု ဟဝ်ငါငါ။
**"သွင်ꩻသော့ꩻနုဲင်းယို"**
၁။ ပတ္တိဒါနတွမ်ႏ ပတ္တာနုမောဒန ၂-ပါꩻနဝ်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻ "ဒါန"ကိုနောဝ်ꩻသွူ။
အကျောင်ꩻနဝ်ꩻ- ဒါႏနတဲ့ ပယ်ႏထိုꩻ ဣဿာ မစ္ဆရိယ၊ ပတ္တိဒါနတွမ်ႏ ပတ္တာနုမောဒနတဲ့ ပယ်ႏထိုꩻ ဣဿာမစ္ဆရိယနေနေ၊ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ အယ်ႏထိုꩻ ဣဿာမစ္ဆရိယနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻတဲင် ပတ္တိဒါန တွမ်ႏ ပတ္တာနုမောဒန ၂-ပါꩻယို တွမ်ႏဒါနနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလက္ခဏာႏ ဗွန်ပီငါႏလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗာႏ "ဒါန"ကိုနဝ်ꩻသွူ။
၂။ အပစာယနတွမ်ႏ ဝေယျာဝစ္စ ၂-ပါꩻနဝ်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻ "သီလ"ကိုနောဝ်ꩻသွူ။
အကျောင်ꩻနဝ်ꩻ- အပစာယန တွမ်ႏဝေယျာဝစ္စ ၂-ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာစာရိတ္တသီလ (ထွာအကျောင်ꩻသီႏလ)တဲင် တွမ်ႏသီႏလနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလက္ခဏာႏဗွန်ပီငါႏလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗာႏ "သီလ"ကိုနဝ်ꩻသွူ။
၃။ ဓမ္မဿဝန၊ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ ယို ၃-ပါꩻနဝ်ꩻ မာꩻတိုꩻပွါꩻဒါႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻတဲင် တွမ်ႏဘာႏဝနာႏနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလက္ခဏာႏ ဗွိုန်ပီငါႏလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗာႏ "ဘာဝနာ"ကိုနဝ်ꩻသွူ။
**"လင်္ကာႏ-"** ပတ္တိ+ပတ္တာ၊ ယိုနဝ်ꩻခါ၊ သွင်ꩻငါ "ဒါန"ကို။
အပ+ဝေယျာ၊ ယိုနဝ်ꩻခါ၊ သွင်ꩻငါ "သီလ"ကို။
ဌိ+န+သနာ၊ ယိုနဝ်ꩻခါ၊ သွင်ꩻငါ "ဘာဝနာ"ကို။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး

**ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး** (မန်း: ရတနာပုံ ဆိုင်ဘာစီးတီး / ရတနာပုံ နည်းပညာ မြို့သစ်) (အဲင်းကလေတ်: Yadanabon Cyber City) **ရတနာပုံ အနယ်ꩻပညာႏ ဝေင်ꩻတသာ** နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်ဦးလွင် ဒုံပိဉ်သာထျꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ (၄၂)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။ ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး ယိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီအကို ထွာဒျာႏ အတန်သွတ်ꩻ အုဲင်တီသိဉ်တာတဲင် အခင်အဲဉ်ႏလုဲင်းအဝ်ႏ ဧက တသောင်ႏလွိုသွူ။ ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး ဖြွိုတန်လွိုင်ႏကွုန်ꩻတာႏ စီႏမံႏကိန်ꩻဧရိယာႏကိုနဝ်ꩻ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီႏ အဖြုံႏ ၃၀ လွို အဝ်ႏခွုမ်မာꩻသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအိဉ်းဝ

**ဝေင်ꩻအိဉ်းဝ** (မန်း: အင်းဝမြို့/ အဝ/ ရွှေဝ) (အဲင်းကလေတ်: Inwa) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကျောက်သယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတထာဦꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာသမဲင်ꩻကို မိဉ်ꩻတန်ကျောႏဒါႏ ခွန်ဟော်ခမ်ꩻစိုး ဝေင်ꩻတန်လီꩻစခါ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၈၃၉ ဗာႏ မတ်လာကို ခံႏဗာႏ ဟံႏတသွိုတန်တမ်ႏတဲင် ဝေင်ꩻတန်စခါအိဉ်းဝလဲ့ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဗာႏအာတန်သွူ။ အမိဉ်ꩻလင်နဝ်ꩻ "အင်းနဝ"(နောင်ကွတ်ꩻဖြုံႏ)၊ ပါဠိအနေႏနဝ်ꩻ "ရတနပူရ"(ဝေင်ꩻရတနာႏ) နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။

## ဓာတ်ပုင်ႏဖုံႏ

File:Ruin Ava(Innwa) Myanmar(Burma).jpg
File:Inn Wa-3 (13527467904).jpg|ခုံꩻငွါနွို့ဝေင်ꩻ
File:Inwa (Ava), Mandalay 36.jpg|ကျောင်ꩻလစ်ꩻရန်း
File:Inn Wa-21 (13527324653).jpg|အင်းဝ နန်းမြင့် မျှော်စင်
File:Ruins, Innwa, Mandalay Division, Burma.jpg
File:Inwa -- Bagaya Monastery, front.JPG|Bagaya Monastery, the "monastic college" for the royals during the Konbaung period
File:Inwa -- Bagaya Monastery, back.JPG|Bagaya Monastery, back
File:Myanmar crafted door.jpg|Wooden doors at the Bagaya
File:Inwa -- Second Outer Walls and Moat.JPG|Second-level outer walls as seen across the former moat
File:Innwa.jpg|Outer walls
File:Inwa -- Palace site seen from Nanmyin Tower.JPG|The Ava Palace site as seen from the Nanmyin Watchtower
File:Watch tower, Innwa Palace.jpg|Palace watchtower in 1907
File:Inwa -- Royal Pool for Princesses.JPG|Royal Pool for Princesses, also at the Ava Palace site
File:Inwa -- Yadana Hsimi Pagodas.JPG|Yadana Hsimi Pagodas
File:Inwa -- Yadana Hsimi Pagodas, close-up.JPG|Yadana Hsimi closeup
File:Inwa -- MNOK interior hallway.JPG|Me Nu Ok Kyaung interior hallway
File:Inwa -- MNOK below.JPG|Foundation pillars and chambers of Me Nu Ok Kyaung where many royals were assassinated
File:MANDALAY PUENTE COLONIAL SOBRE EL RIO AYEYARWADY.jpg|Old Ava Bridge


## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို ဝေင်ꩻစခါဖုံႏ
ဝေင်ꩻထာဝယ်

**ဝေင်ꩻထာဝယ်** () () () နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ထာဝယ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏထာဝယ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ တွိုင်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၈၀,၁၁၇ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻထာဝယ်နဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ကေားဇာႏနေင်ႏ ၁၁၁၆ ဗာႏ ဒဉ်သီႏဆန်ꩻ ၁၃ နီꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ မျို့မရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၁၅)ကွက်တဲင် လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၁၀,၀၀၀)လွိုသွူ။

## တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်

ဝေင်ꩻထာဝယ်ထျꩻနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ ထာဝယ်နဝ်ꩻ တောမ်ႏမေႏရထာꩻတဖူꩻ အဝ်ႏခါႏညာꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်လွေꩻချာငါအီနဝ်ꩻ သုင်ꩻဗာႏဒျာႏ ကာꩻတောမ်ႏသင်ဖော်ꩻဖုံႏသွူ။ တောမ်ႏ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏအသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻယေးနဝ်ꩻ ကာꩻတဖူꩻအဝ်ႏဖြွဉ်အဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻလဲ့ ကာꩻတဖူꩻ ကောင်ထင်ႏကောင်လင်ꩻ ကျမ်ꩻငါႏတွော့ꩻ လွေꩻသဲင်ꩻအီ ပေါင်းယပ်ꩻသွူ။ ထာꩻဝယ်သင်ဖော်ꩻတွူး(ဆိပ်ကမ်း)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သင်ဖော်ꩻတွူးယံ တဖြုံႏဒျာႏတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကား အဝ်ႏကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻထာဝယ်သင်ဖော်ꩻတွူးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်ပါ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ သင်ဖော်ꩻတွူး ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏအဝ်ႏတဲင် ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏ အဆွိုက်သွုပ်တာႏ  အဆင်ႏပြေႏငါႏသွူ။ ယိုခါ အဝ်ႏတယ်ႏကောႏလွေꩻပါ ထာဝယ်ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းတဲင် စီႏမံႏကိန်ꩻယို မိဉ်ႏထွူထွာလꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာလွဉ် အာသျခဝ်နဝ်အကို အရေꩻတန်သင်ဖော်ꩻတွူးတဗာႏတဲင် အီႏကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻလွဉ်ထဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
.com

ဒိုမေင်းမိဉ်ꩻ **.com** နဝ်ꩻ အင်တာနက်လောင်းဒိုမေင်းမိဉ်ꩻစနိစ်ယို ထွာ အရန်းထို ဒိုမေင်း (TLD) တဲင် အမိဉ်ဆွာꩻနဝ်ꩻ **commercial** သွူ။ ရေႏရွယ်ႏချက်နဝ်ꩻ ‌စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻသွုံꩻ အစွိုꩻအဗူႏတာႏသွုံꩻတဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏကသွုံꩻနွောင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻအဝ်ႏဗွောင်ခါꩻဖေႏသွူ။ ဒိုမေင်းယို အမေႏရိကန်ႏ ကာႏကွယ်ႏရေꩻဌာႏန အဝ်ႏခွုမ်ခါꩻတဲင် နုဲင်းယိုခါ Verisign ကုမ္ပဏီႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ ဥပဒေႏဆꩻလ အဝ်ႏခွုမ်ꩻခါꩻနေကသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အရန်းထိုဒိုမေင်းဖုံႏ
ခန္တီႏပါႏရမီႏ

၁။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ"
မဟာကရုဏာႏတောႏ တွမ်ႏဥပါယ ကောသလ္လဉာဏ်ႏယို မာꩻခင်ႏကန်တဲင် သတ္တဝါႏသင်္ခါႏရသီး အပဲစ်ဖုံႏယို ကယွုန်းယော သယ်ꩻကီꩻသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"ခန္တီႏပါႏရမိႏ"သွူ။
၂။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏအကျိုꩻကဗျာ"
- ဝင်ꩻမာꩻနိက်စက် - နက်ချာတောဝ်းဗာႏ
လောင်ꩻဆားထွာတွင်ꩻ - သယ်ꩻခံႏလင်ꩻဗာႏ
ဘုရာꩻလဲ့ထွာ - ချွစ်ပါသတ္တဝါႏ
နိဗ္ဗာန်ႏခမ်း - ကျွꩻသမ်း ဖျော်တွိုႏငါ။
၃။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏ ပဋိပက္ခတရာꩻနောဝ်ꩻ"
တကျွိုက် တနိက်သက်တောဝ်း အနိဋ္ဌာႏရုံႏ၊ အနိဋ္ဌာႏရုံႏအလောင်း ကထွာဒါႏ လောဘဒေါသနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏယို"
(က) ခန္တီႏပါႏရမီႏ
(ခ) ခန္တီႏဥပပါႏရမီႏ
(ဂ) ခန္တီႏပရမတ္ထပါႏရမီႏ ပွါꩻယင်း(၃)ပါꩻသွူ။
၅။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏ ၃-ပါꩻ အထူꩻ"
(၁) နီပိုမာ နီပစ္စေꩻဥစ္စာႏ အန္တရာယ်ႏကထွာဒါႏ လောကဓံႏ တရာꩻဖုံႏယို ကယွုန်းယေားသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ခန္တီႏပါႏရမီႏ"သွူ။
(၂) နီစူခင်ႏ အင်္ဂါႏပေႏတန် အန္တရာယ်ႏကထွာအီဒါႏ လောကဓံႏတရာꩻဖုံႏယို ကယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ခန္တီႏဥပပါႏရမီႏ"သွူ။
(၃) နီအသက် အန္တရာယ်ႏကထွာအီဒါႏ လောကဓံႏတရာꩻဖုံႏယို ကယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ခန္တီပရမတ္ထပါႏရမီႏ"သွူ။
၆။ "သံႏဝွေႏဂ ၃-ပါꩻ"
(၁) စတ္တုတြာသသံဝေဂ - ငမ်းသꩻ ဆင်၊ ငမ်းသꩻ ကေ၊ ငမ်းသꩻ နꩻဗင်။
(၂) ဩတ္တပ္ပသံဝေဂ - ငမ်းသꩻ ထာꩻမာꩻတဟဝ်တဝ်း။
(၃) ဉာဏသံဝေဂ - သေအကျောင်ꩻ၊ သေအကျိုꩻတဲင် ငမ်းသꩻ။
၇။ "အာဃာတ ဝတ္ထု (၉)ပါꩻ (သꩻလျားထာꩻ ၉-မျိုꩻ)"
(၁) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ကရီးခါ ယားခွေ၊ မာꩻခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၂) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါ ယားခွေ၊ မာꩻခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၃) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻအီႏယားခွေ၊ မာꩻခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၄) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ကရီးခါ ယားခွေသွꩻ၊ မာꩻခွေသွꩻ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၅) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါ ယားခွေသွꩻ၊ မာꩻခွေသွꩻ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၆) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻအယားခွေသွꩻ၊ မာꩻခွေသွꩻ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၇) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ကရီးခါ ရွို့ꩻရန်ႏခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၈) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါ ရွို့ꩻရန်ႏခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
(၉) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻအီႏရွို့ꩻရန်ႏခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။
၈။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏတွမ်ႏ ဝိဓူရဇာတ်တောႏ"
ကုရုတိုင်း ဣန္ဒပတ္ထနဂိုရ်ႏခမ်း ဓနဉ္စယကောရဗျ အောဝ်ႏထွာခွန် အယံတွင်ꩻနောဝ်ꩻခါ-
ခွန်လိုꩻ၊ ခွန်လူꩻ၊ ခွန်နဂါꩻ၊ ခွန်ဂဠုန်ႏသီး ဆောက်တယ်ႏညီꩻလို့ဝင်ꩻသီႏလ လိုꩻခမ်းသွူ၊ ဝိဓူရအမတ်တန်နောဝ်ꩻ ထွာဓမ္မကထိက ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ခွန်သီးဖုံႏလဲ့ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ မာꩻလွကုသိုလ်ႏဖုံႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ထင်ႏတွိုႏတလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ခွန်နဂါꩻနင်ꩻမိဖုရာꩻနောဝ်ꩻ "မဲဉ်အံႏငါႏ အမတ်တန် ဝိဓူရသꩻရာႏ သွုန်ႏထီ"ဒေါ့ꩻခန်း ငေါဝ်းပရိယာယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အမဲဉ်ႏတဗာႏနောဝ်ꩻ မဲဉ်နာႏ မဲဉ်ဟွုန်ဒျာႏ အမတ်တန် ဝိဓူရတရာꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ အဝါꩻခို ခွန်နဂါꩻ ထွဉ်ႏအပိုမူႏ ဣရန္ဓတီ နေးတွမ်ႏပရိယာယ်ႏတဲင် ဖေႏကလꩻသဲင်ꩻ ဝိဓူရအမတ်တန် သꩻရာႏသွုန်ႏထီနောဝ်ꩻသွူ၊ နဂါꩻပိုမူႏလဲ့ တရန်းထွဉ်ႏခန်း ပုဏ္ဏကဖီလူꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ ပုဏ္ဏကဖီလူꩻလဲ့ ထုမ်းတွမ်ႏသေတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻလွေꩻခန်း အမတ်တန်ဝိဓူရ၊ အမတ်တန်ဝိဓူရနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆွန်ꩻသေမေး၊ ပုဏ္ဏကဖီလူꩻ နိက်စက်စွဉ်ႏ အမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ သꩻတကုဲင်တောဝ်း၊ အောဝ်ႏယွုန်းယော သယ်ꩻခံႏဒျာႏ၊ တမာꩻချာတောဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ တွိုႏလင်ꩻခန်းနဂါꩻခမ်း၊ လင်ꩻဟော်ꩻဖေႏခန်း ခွန်နဂါꩻ မိဖုရာꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နဂါꩻသီးဖုံႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ တိုꩻပွာꩻလွဉ်စွဉ်ႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻယေဖျူ

**ဝေင်ꩻယေဖျူ** () () နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ထာဝယ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေဖျူကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၂၁,၃၅၉ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻထာဝယ်ဖဲ့ꩻထင် (၁၀)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကလိန်အောင်

**ဝေင်ꩻကလိန်အောင်** () () နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ထာဝယ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေဖျူကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၂၁,၈၆၅ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထာဝယ်ခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏထျꩻ အောင်သာဝတီဝေင်ꩻစခါလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတယဲတ်ဆျောင်း

**ဝေင်ꩻတယဲတ်ဆျောင်း** () () နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ထာဝယ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတယဲတ်ဆျောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ တယဲတ်ဆျောင်းဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၁,၃၀၅ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထာဝယ်-မေက် ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း တောမ်ႏဝေင်ꩻထာဝယ်နဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၇)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻလောင်းလုံ

**ဝေင်ꩻလောင်းလုံ** () () နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ထာဝယ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလောင်းလုံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလောင်းလုံ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၅,၃၃၄ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထာဝယ်ခြောင်ငွါတောမ်ႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)ထျꩻတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻထာဝယ်နဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၃)မဲင်ႏရပ်သွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ