open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
လိုꩻတွမ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ

လိုꩻတဖြာꩻ အရေꩻတန်သွတ်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ မွေးတဲ့သင်/မွေးတဝ်းတဲ့သင် သ့ꩻကစွယ်ꩻဒျာႏလိတ်ယို အရွီးအခိုႏ မဉ်ႏတယ်ႏသော့ꩻလဲဉ်း အသွိုန်ႏသ့ꩻရာႏကိုနဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ အနာႏဂတ်ခင်ႏမွဉ် တဉ်ႏခွေါင်ထိုꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးညညမဲ့ꩻ လိတ်အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်ထွား/ဟဝ်လွူꩻ ဟဝ်ဟော်ꩻမွော့နဲး၊ လိတ်အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်ထွားတဝ်း ဟဝ်လွူꩻတဝ်း ဟဝ်ဟော်ꩻတဝ်းမွော့နဲး စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ လွိုက်ဒါႏလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နီနမ်းအတာႏ လိတ်အကျိုꩻအဝ်ႏ/အဝ်ႏတဝ်း သေနာႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ငဝ်းကရိုꩻယိုလဲ့ အပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ နဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဟော်ꩻ မဉ်ႏနာႏမ့ꩻ ကတူႏခီး အာဟာႏရဗွေတဲင် တွိုႏအမျာꩻခြာ တွိုႏပျသနာႏခြာ တွိုႏအယပ်ꩻအခုဲင်ႏခြာကိုသူꩻ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းလဲ့ အီႏဒါႏ ဖြေႏသျင်ꩻလဲ့ အီႏဒါႏ တွူႏဖားလဲ့ အီႏဒါႏလ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏတမွေးတဝ်း ဖြောင်းအဝ်ႏလဲ့ အဝ်ႏတအိုအိုဗော့ꩻ စူခင်ႏအဝ်ႏလဲ့ အဝ်ႏတကင်းကင်းဗော့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻထွာလိုꩻ သွုမ်ꩻစိုးငါႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
လိုꩻနဝ်ꩻအကျင်ꩻ'ဖိုးနဝ်ꩻအာႏ

**"ဂိဟိသုတ် (လိုꩻနဝ်ꩻ အရေꩻတန်အကျင်ꩻ၊ ဖိုးနဝ်ꩻ အရေꩻတန်အာႏတလာ အံႏထွဉ်ႏလꩻ)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏတရာꩻနုဲင်းယို-
သာရိပုတ္တရာႏဟွေး-
၁။ ဖိုးထီးဖြေင်း(တဗာႏ)နဝ်ꩻ အာႏတလာ၊ ငဲဒျာႏ၊ အံႏထွဉ်ႏလꩻ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖိုးနဝ်ꩻ ထွာဖိုးယံ၊ 'အဆွဉ်ႏဖြေင်း'နဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တဝ်း။
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏခွန်ဘဝ၊ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ ယေန်ႏကေႏ၊ သီႏလအောဝ်ႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻယံ၊ 'ခွန်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
သာရိပုတ္တရာႏဟွေး-
၂။ ဖိုးထီးဗွာနဝ်ꩻ အာႏတလာ၊ ငဲဒျာႏ၊ အံႏထွဉ်ႏလꩻ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖိုးနဝ်ꩻ ထွာဖိုးယံ၊ 'အဆွဉ်ႏဗွာ'နဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တောဝ်း၊
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏပုဏ္ဏာꩻဘဝ၊ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ ယေန်ႏကေႏ၊ သီႏလအောဝ်ႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻယံ၊ 'ပုဏ္ဏာꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
သာရိပုတ္တရာႏဟွေး-
၃။ ဖိုးထီးကြိုႏနဝ်ꩻ အာႏတလာ၊ ငဲဒျာႏ၊ အံႏထွဉ်ႏလꩻ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖိုးနဝ်ꩻ ထွာဖိုးယံ၊ 'အဆွဉ်ႏကြိုႏ'နဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တောဝ်း၊
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏကွုန်ႏသယ်ႏဘဝ၊ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ သꩻရင်ꩻဟဝ်၊ ယေန်ႏကေႏ၊ သီႏလအောဝ်ႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻယံ၊ 'ကွုန်ႏသယ်ႏသား'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
သာရိပုတ္တရာႏဟွေး-
၄။ ဖိုးထီးတနျာႏနဝ်ꩻ အာႏတလာ၊ ငဲဒျာႏ၊ အံႏထွဉ်ႏလꩻ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖိုးနဝ်ꩻ ထွာဖိုးယံ၊ 'အဆွဉ်ႏတနျာႏ'နဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တောဝ်း၊
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏလိုꩻခြောဘဝ၊ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ ယေန်ႏကေႏ၊ သီႏလအောဝ်ႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻယံ၊ 'လိုꩻခြော'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
သာရိပုတ္တရာႏဟွေး-
၅။ ဖိုးထီးတလုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အာႏတလာ၊ ငဲဒျာႏ၊ အံႏထွဉ်ႏလꩻ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖိုးနဝ်ꩻ ထွာဖိုးယံ၊ 'အဆွဉ်ႏတလုဲင်ꩻ'နဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တောဝ်း၊
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏကွီအံႏထာꩻသားဘဝ၊ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ ယေန်ႏကေႏ၊ သီႏလအောဝ်ႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ ပေါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻယံ၊ 'ကွီအံႏထာꩻသား'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏပါမွုန်းဒွုမ်၊ အရေꩻတန်တဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဂိဟိသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻပေႏကဗျာ

**"လိုꩻပေႏ[[ကဗျာ]]ကဏ္ဍ"**

**"ဖူးပေႏသီးသွဉ်စလိတ်"**

ဖူးပေႏသီး    သွဉ်တဲမ်းစ

နက်မွေးဟ   တသိုꩻစီး

ဒါႏခန်း      က-ရီး ။

က ရီး ထွူ   ခ-ရီး

ဖူးမူႏသီး     ဟော်ꩻဒါႏ

အော် မွေးနဲ့  ဟော်ꩻမွိုင်အီး

က-ရီး      ခ-ရီး

ဖူးခိုသီး     ဟော်ꩻဒါႏ

နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့   ဟော်ꩻမွိုင်အီး

စ - ရီး     ဆ-ရီး

ကွဲးညည     ကွဲးဒါႏဒါႏ

အံႏဖြာႏငါႏ    ဖူးပေႏသီး

ဟော်ꩻသွိုမွိုင်အီး

က - ရီး     ခ-ရီး

စ - ရီး      ဆ-ရီး

ဉာဏ်ႏဟောဝ်မွေး  သံးလိန်ႏမာႏ

ယံမွေးငါႏ     ဖူးပေႏသီး

ပျောႏင  မွိုင်အီး

ဟား   ဟား  ဟီး  ဟီး။
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻဖဝ

thumb|အိန္ဒိယလိုꩻမျိုꩻ လမ်းသားခြွဉ်း ဗရာသီးခမ်း။ Humans have traditionally lived within family-based social structures and in artificial shelters.

**လိုꩻနမ်းရေꩻဖဝ** (အိန်းကလေတ်: Personal Life) (မန်း: လူ့ဘဝ) ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻစီႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏရေꩻဖဝ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ အထူꩻအနေႏ စွဲးကမ်းဖေႏဒါႏ လိုꩻတဖြာꩻစီႏ နမ်းပဲင်ႏအမုဲင် ရုက်လက္ခဏာႏ ဖေႏကတင်ႏသျာꩻအီဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ လွိုက်ရွေꩻမုꩻဖုံႏ အခြွဉ်းအဗူႏဒျာႏသွူ။  ခေတ်တသာ ဖဝထွာစဲဉ်ႏအုံတီႏမုꩻကိုနဝ်ꩻ ယေဘုယျအနေႏ အဝ်ႏဗွောင်ခါꩻအဓိပ္ပာယ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဥရောပအခဝ်တွို့ꩻ တောမ်ႏ အမေႏရိကအခဝ်ထင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွောင်ခါꩻအဓိပ္ပာယ်ႏအလင်လဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။  ခင်ႏလမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻကိုဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻတောမ်ႏ အွောန်ႏနယ် ဖဝအုံအဝ်ႏနယ်ꩻပညာႏရပ်တောမ်ႏ စွဲးကမ်းတယ်ႏမာꩻကို သꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻပညာႏရပ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပုဂ္ဂိုလ်ႏရေꩻဖဝ
လိုꩻဘဝတွမ်ႏထာꩻအံႏ

**"လိုꩻဘဝတွမ်ႏထာꩻအံႏ"**

၁။ လိုꩻနဝ်ꩻ အံႏဒဲဉ်၊ ဖိုးနဝ်ꩻ အံႏဗေဖူ၊ ထွီႏနဝ်ꩻ အံႏအေႏ။

၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ - "အံႏတဲ့အံႏ၊ လူႏတဲ့လူႏ"၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ - ဗွန်ပီနုဲင်း "လိုꩻအံႏဒဲဉ်"နဝ်ꩻသွူ။

၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ - "အဝ်ႏအအံႏလွုမ်ꩻ၊ လူႏတဝ်း"၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ - ဗွန်ပီနုဲင်း "ဖိုးအံႏဗေဖူ"နဝ်ꩻသွူ။

၄။ ယိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ - "စွယ်ꩻဒဝ်၊ စွယ်ꩻဗီယာ၊ စွယ်ꩻယာမ၊ စွယ်ꩻယာဗွာ၊ စွယ်ꩻယာဖြေင်း"၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ- ဗွန်ပီနုဲင်း "ထွီႏအံႏအေႏ"နဝ်ꩻသွူ။

၅။ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် - "အေႏ"နဝ်ꩻ လိုꩻပသို့ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ။

၆။ "ယာ-ဒေါဝ်"နဝ်ꩻ လိုꩻဟဝ်သီး ပသို့ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ။

၇။ "အေႏ"နဝ်ꩻ လိုꩻပသို့ꩻတဲ့ "ထွီႏမက်"။

၈။ "ယာ-ဒေါဝ်"နဝ်ꩻ လိုꩻဟဝ်သီးပသို့ꩻတဲ့ "လိုꩻမွိုက်မက်"။

၉။ အမျိုꩻတမက်တဝ်းနဝ်ꩻ သံးလွေꩻမက်တဲင် "ဗွန်ခန်းဒျာႏ - ထွီႏမက်အေႏ"နဝ်ꩻသွူ။

**"လွꩻ-ဒုက္ခ၊ ကုဲင်း-ချမ်ꩻသာႏ"**

၁။ လွꩻထုမ်ႏရွဉ်၊ လွꩻလုပ်ꩻမာꩻ၊ လွꩻဖြေꩻစာ၊ လွꩻသွဉ်ပညာႏ၊ လွꩻမာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻချာ၊ အကုသိုလ်ႏတိုꩻငါ၊ တွိုႏအနာလွိုနဝ်ꩻ "ကေန်ꩻခြော-ဒုက္ခ"။

၂။ ကုဲင်းထုမ်ႏရွဉ်၊ ကုဲင်းလုပ်ꩻမာꩻ၊ ကုဲင်းဖြေꩻစာ၊ ကုဲင်းသွဉ်ပညာႏ၊ ကုဲင်းမာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻချာ၊ ကုသိုလ်ႏတိုꩻငါ၊ တွိုႏအနာလွိုနဝ်ꩻ "ခြွေခြာႏ-ချမ်ꩻသာႏ"။

၃။ နာꩻမီႏမဉ် "ကေန်ꩻခြော-ဒုက္ခ"တဲ့ "လွꩻသွော့လုဲင်း"။

၄။ နာꩻမီႏမဉ် "ခြွေခြာႏ-ချမ်ꩻသာႏ"တဲ့ "ကုဲင်းသွော့ဟုဲင်း"။

**"ဗားယာတောဝ်-ဗားဒေါဝ်ကျံꩻ"**

၁။ ပဋာႏစာႏရာႏ ရောႏဂါႏဗားနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻလွမ်ꩻလာꩻလꩻ၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ပဋာႏစာႏနဝ်ꩻ နာႏဘုရာꩻငေါဝ်း။

၂။ ဗားယာ-ဗားဒေါဝ်ထာꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻလွမ်ꩻလာꩻ တဟဝ်နွောင်ꩻတောဝ်း။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ဝွေꩻသီးတနာႏတောဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း "သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ"နဝ်ꩻသွူ။

၃။ မဉ်ႏနာႏဘုရာꩻငေါဝ်းယိုနဝ်ꩻ "ကေန်ꩻခြောဒုက္ခဗာႏတဝ်း၊ ဆာတဝ်ဗာႏတဝ်း၊ သက်ဒွေါင်ႏထိုꩻတဝ်း"ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

**"ခိုးလျား"တွမ်ႏ"လျားခိုး"**

၁။ "ခိုးလျား"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "ခိုးရီး-လျားဆုဲင်ꩻ" ဥပမာႏ- မေႏခိုးရီးထွူမꩻ လျားဆုဲင်ꩻ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ-စတဲင် ကိလေႏသာႏမေႏ ခိုးရီးထွူမꩻ ခိုးလျားဆုဲင်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏ-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

၂။ "လျားခိုး"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "လျားရီး-ခိုးဆုဲင်ꩻ" ဥပမာႏ- ဒင်ႏလွဉ်ꩻမေႏအာႏ၊ မေႏဖြွီꩻခွေါင်းလို့ဝင်ꩻ၊ သွင်ꩻဘက်ထရီ အာႏလွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အလျားရီးလွဉ်ꩻချိုꩻတဲင် ကခံႏဗာႏ ဒါႏယာႏဒွုမ်မꩻ ခိုးဆုဲင်ꩻတငါငါထာꩻ၊ ထီႏမွိုးသီ၊ ပိုသီတဲင် အွဉ်ႏသꩻဒါႏဒွုမ်မꩻ ငွိုးဗာႏထာꩻ၊ ဟွိုန်ငေါဝ်းရန်ႏ၊ ဟွိုန်ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻတဲင် သယ်ꩻခံႏဒါႏဒွုမ်မꩻ သꩻလျားဗာႏထာꩻ-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

၃။ ခိုးလျားတဲ့နဝ်ꩻ၊ လျားခိုးတဲ့နဝ်ꩻ ကွပ် "သေအွဉ်ႏသတိꩻတဝ်း"မꩻ (ကွပ်သတိꩻ အဲဉ်ထဝ်းမꩻ) ထွာလꩻစွဉ်ႏ အခိုး အလျားနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ရက်သွော့မွိုးဖါ"**

၁။ မွိုးကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ ဖြော်တွမ်ႏရွဉ်ဗွာ၊ ဖါကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ ဖြော်တွမ်ႏခံꩻတဲင်းတဲ့ တကေႏတဝ်း။

၂။ ရက်ချာသွော့ မွိုးဖါ၊ မွိုးယာႏယာႏ အောဝ်ႏတမွိုးလွုမ်ꩻ၊ ဖါယာႏယာႏ အဝ်ႏတဖါလွုမ်ꩻ။

၃။ မွိုးမဉ်ႏသီနꩻငါ - ဖါမဉ်ႏသီနꩻထိုꩻနောဝ်ꩻ ထုမ်ႏထဲင်း မွိုးဖါ တလꩻတဝ်း။

၄။ မာမဉ်ႏသီ - ထုမ်ႏယင်းတလာꩻလာꩻ၊ ဝါꩻမဉ်ႏသီ ထုမ်ႏယင်းမွောမွောလꩻဒျာႏ။

၅။ မာꩻဒုက္ခမွိုန်း မွိုးဖါ၊ တွိုႏတနီꩻခါမဲ့ꩻ နာꩻပိုမာꩻဒုက္ခချာနာꩻကွေးနာ။
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻဗွန်သင်ႏခဲင်ꩻငတ်ꩻစား

**"သိဝထိကသုတ် (သင်ႏခဲင်ꩻအပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻဗွန်သင်ႏခဲင်ꩻငတ်ꩻစား)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ အပဲစ်အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ အသုစိ - ခင်ႏလမ်းကြောင်းစင်မွေးတဝ်း
၂။ ဒုဂ္ဂန္ဓာ - ခင်ႏလမ်းနွုမ်ꩻသေင်တန်
၃။ သပ္ပဋိဘယာ - ခင်ႏလမ်းငမ်းခရာႏတန်
၄။ ဝါဠာနံ အမနုဿာနံ အာဝါသော - တကောင်ႏတကုဲင်အုံ
၅။ ဗဟုဇနော ဇနဿ အာရောဒနော - လိုꩻဖုံႏလွဉ်ငွိုးသော့ꩻထာꩻ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻကုဲင်တဲင် ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻကုဲင်တွော့ꩻ ဝစီꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ သꩻယူႏထာꩻကုဲင်တွော့ꩻ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻကြောင်းစင်တဝ်းနဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဝစီꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ အမဉ်ꩻအွီႏတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻလွီးနွုမ်ꩻသေင်နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ လိုꩻသီႏလသား လိုꩻဟောဝ်ဖုံႏငမ်း၊ မဉ်လွေꩻထေ့တတ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏငမ်းခရာႏသင်ႏခဲင်ꩻ၊ တွမ်ႏလိုꩻလွေꩻထေ့တဝ်း သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻမာꩻတဲ့ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻဒေါ့ꩻတဲ့ မာꩻခိုးလျားဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻကျံႏတဲ့ မာꩻယပ်ꩻသꩻဒါႏလိုꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ဝင်ꩻငမ်းနုဲင်းစွဉ်ႏ တကောင်ႏတကုဲင်၊ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ ဗွန်စွဉ်ႏတကောင်ႏတကုဲင် သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻမာꩻမာႏတဲင် ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻဒေါ့ꩻမာႏတွော့ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻကျံႏမာႏတဲင်တွော့ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး၊ လောကလိုꩻခမ်းယို သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻလွေꩻလို့ꩻသော့ꩻလိုꩻသီ၊ လိုꩻပေါႏတွိုႏလွေꩻ သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻမွိုးသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻဖါသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻပိုခိုသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻပိုမူႏသီတဲ့အဝ်ႏ၊
ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ကွပ်ပွိုးလိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွမ်ꩻကျꩻ၊ တွိုႏဝွေꩻသီးထျꩻတဲင် ဝွေꩻသီးနိစ္စက်တွော့ꩻ မွိုးကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဖါကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ပိုကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏထာꩻငွိုးခင်ႏလမ်း သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သိဝထိကသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေးကသေနာႏတဲင် တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ 
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻမူႏယံ ကရိုꩻနဝ်ꩻ

လိုꩻမူႏယံသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ခြွေခြွေ၊ အရန်းမဉ်ထိုထို၊ အဝ်ႏခန်းဟော်ကိုတဲ့ယောဝ်း၊ အုံအောဝ်ႏဗာႏခန်းစွဉ်ႏ လမ်းပါႏဟောဝ်စားခန်းတဲ့ယောဝ်း၊
အွဉ်ႏတဖေင်ꩻတောဝ်း ရတနာႏသွံပါꩻ၊ မဉ်ထင်ႏဒျာႏကျောင်ꩻ၊ မဉ်နာႏဒျာႏတရာꩻ၊ မဉ်သွဉ်ဒျာႏတရာꩻ၊ မဉ်အုံအာႏထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ 
မဉ်မာꩻသေႏသေႏဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ ဟွုန်ဗွိုႏဒျာႏ သင်္ခါႏရ ၊၊

### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻမူႏလစ်ꩻမျိုꩻအကျောင်ꩻ

**"မလ္လိကာဒေဝီသုတ် (လိုꩻမူႏလစ်ꩻမျိုꩻအကျောင်ꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ နင်ꩻတန်'မလ္လိကာဒေဝီ'လောဝ်းရီ နီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
၁။ ဣဓ ဧကစ္စော မာတုဂါမော ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ စ ဟောတိ အပ္ပဘောဂါ စ-
လောကကိုယို လိုꩻမူႏလင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တကုဲင်တဲ့တကုဲင်၊ ကေန်ꩻတဲ့ကေန်ꩻ။
၂။ ဣဓ ဧကစ္စော မာတုဂါမော ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ စ ဟောတိ မဟာဘောဂါ စ-
လောကကိုယို လိုꩻမူႏလင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တကုဲင်တဲ့တကုဲင်တန်၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သမ်းခြွေ။
၃။ ဣဓ ဧကစ္စော မာတုဂါမော အဘိရူပါ စ ဟောတိ အပ္ပဘောဂါ စ-
လောကကိုယို လိုꩻမူႏလင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တရေꩻတဲးတရေꩻတန်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သမ်းကေန်ꩻခြော။
၁။ ဣဓ ဧကစ္စော မာတုဂါမော အဘိရူပါ စ ဟောတိ မဟာဘောဂါ စ-
လောကကိုယို လိုꩻမူႏလင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တရေꩻတဲ့ တရေꩻမွေး၊ ခြွေတဲ့ ခြွေမွေး။
နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်ထမုဲင်ꩻ 'တရေꩻ-တကုဲင်'၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻ 'ခြွေ-ကေန်ꩻ'ဟောင်းဗွေႏဩ" ရီဘုရာꩻဗွေႏစောဝ်း၊ လောဝ်းဘုရာꩻဗွေႏမျတ် လစ်ꩻချက်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တကာႏမူႏ နင်ꩻတန်မလ္လိကာဒေဝီဟွေး-
၁။ လောကကိုယို လိုꩻမူႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒေါႏသꩻတန်၊ သꩻဒွေါင်ႏတန်၊ ဒေါ့ꩻပသောင်းပသာႏငါတဲ့ ထေစွဉ်ႏအသꩻ၊ အွဉ်ႏပတူးစွဉ်ႏအလုဲင်ꩻ၊ အွဉ်ႏတကုဲင်စွဉ်ႏအလွိုး၊ ပြွတ်ကောဝ်ႏမော်နမ်းလွꩻ၊ ကပ်သွမ်ꩻတောႏလွꩻ၊ လူႏတန်ꩻတဝ်းထာꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻတိန်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻနဝ်ꩻ ယောင်ꩻတဗွိုး၊ လွိုးတကုဲင်၊ ကေန်ꩻခြောနဝ်ꩻသွူ။
၂။ လောကကိုယို လိုꩻမူႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒေါႏသꩻတန်၊ ထေဒါႏအသꩻ၊ အွဉ်ႏပတူးအလုဲင်ꩻ၊ အွဉ်ႏတကုဲင်လွိုး၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ပြွတ်ကောဝ်ႏကုဲင်း၊ ကပ်သွမ်ꩻတောႏကုဲင်း၊ လူႏတန်ꩻထာꩻကုဲင်း၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻစိန်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻနဝ်ꩻ ယောင်ꩻတဗွိုး၊ လွိုးတကုဲင်တဲ့ ခြွေခြာႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ လောကကိုယို လိုꩻမူႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻဟောဝ်၊ သꩻလျားဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ အုံထာꩻပယွုမ်းသေႏသေႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ လွꩻလူႏ လွꩻတန်ꩻထာꩻ၊ လူႏတဝ်းထာꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻထွိုင်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻနဝ်ꩻ 'ယောင်ꩻရေꩻ-ကေန်ꩻခြော'နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ လောကကိုယို လိုꩻမူႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻလျားဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ မေတ္တာႏတန်၊  ပယွုမ်းသေႏသေႏ၊ ဖေႏလူႏဖေႏတန်ꩻ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏကုဲင်း၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻထင်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻနဝ်ꩻ 'ယောင်ꩻတဲ့ရေꩻ-ခြွေတဲ့ခြွေ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ မလ္လိကာဒေဝီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻယွုတ်လိုꩻမျတ်လိုꩻယိန်းမျတ်

**"အဿဒ္ဓမ္မသုတ် (လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻယိန်းယွုတ်၊ လိုꩻမျတ်၊ လိုꩻယိန်းမျတ်)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေအီႏဟော်ꩻဖေႏသီ
- လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻယိန်းယွုတ်
- လိုꩻမျတ်၊ လိုꩻယိန်းမျတ် အကျောင်ꩻအခရာႏ၊ နာႏလွသွော့နော"
"နာႏလွဒျာႏ ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ 'လိုꩻယွုတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်း (ယွုမ်းတဝ်းဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ၊ ကံႏ၊ ကံႏအကျိုꩻ)၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဲဉ်ထဝ်း (မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻသꩻတဝ်းဝင်ꩻ)၊ ထာꩻငမ်းအဲဉ်ထဝ်း (မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ငမ်းတဝ်းအပဲ့စ်)၊ အထီႏအဟွူန်ဆေ့ꩻ (နာႏတဝ်းတရာꩻ)၊ လွꩻတန်(မာꩻတဝ်းစီꩻပွာꩻ၊ မာꩻတောဝ်းကုသိုလ်ႏ) သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း (ယူႏလꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ)၊ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်း (အဟောဝ်အကုဲင်၊ ကုသိုလ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏ)သေတဝ်း၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ 'လိုꩻယွုတ်'တန်သွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ 'လိုꩻယိန်းယွုတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝင်ꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻ ဖေႏကအဝ်ႏမွုန်း နုဲင်းနုဲင်းတဲ့ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻငမ်းအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ ထာꩻဝင်ꩻသꩻ ဖေႏကအဝ်ႏမွုန်း၊ ထာꩻငမ်း ဖေႏကအဝ်ႏမွုန်းနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ။
ဝွေꩻနဝ်ꩻ အထီႏအဟွူန်ဆေ့ꩻ၊ လွꩻတန်၊ သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ အထီႏအဟွူန် ဖေႏကဆေ့ꩻ၊ ဖေႏကလွꩻ၊ သတိꩻဖေႏကအဝ်ႏမွုန်း၊ ပညာႏဖေႏကအဝ်ႏမွုန်းနုဲင်းနုဲင်းနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ 'လိုꩻယိန်းယွုတ်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ 'လိုꩻမျတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ ထာꩻငမ်းအဝ်ႏ၊ အဟွူန်အထီႏအာ၊ လိုꩻဝီရိယအဝ်ႏ-လိုꩻကုဲင်း၊ သတိꩻအဝ်ႏ၊ ပညာႏအဝ်ႏ၊ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ 'လိုꩻမျတ်'နဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ 'လိုꩻယိန်းမျတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ ထာꩻငမ်းအဝ်ႏ၊ အဟွူန်အထီႏအာ၊ ဝီရိယအဝ်ႏ၊ ကုဲင်းတန်၊ သတိꩻအဝ်ႏ၊ ပညာႏအဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ သဒ္ဓါႏတရာꩻ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻ၊ ထာꩻငမ်း၊ အဟွူန်အထီႏ၊ ဝီရိယ၊ သတိꩻ၊ ပညာႏ-ဖေႏကအဝ်ႏနုဲင်းဝွေꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသွဉ်ဖေႏ၊ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻယိန်းမျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အဿဒ္ဓမ္မသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻယွုတ်လိုꩻယိန်းယွုတ်

**"သတ္တကမ္မသုတ် (လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻယိန်းယွုတ်ယွုတ်၊ လိုꩻမျတ်၊ လိုꩻယိန်းမျတ်မျတ်)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေအီႏဟော်ꩻဖေႏသီ လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻယိန်းယွုတ်ယွုတ်၊ လိုꩻမျတ်၊ လိုꩻယိန်းမျတ်မျတ်-အကျောင်ꩻအခရာႏ နာႏလွသွော့နော"
"နာႏလွဒျာႏ ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ 'လိုꩻယွုတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ၊ အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻယွုတ်'နဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ 'လိုꩻယိန်းယွုတ်ယွုတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏမာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ တခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏပဲ့စ်မာႏ ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏအံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ၊ ဝွေꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'လိုꩻယိန်းယွုတ်ယွုတ်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ 'လိုꩻမျတ်'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့မာႏတောဝ်းဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ၊ အံႏစာတဝ်းဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻတဝ်းငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻတဝ်းငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ၊ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ 'လိုꩻမျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ 'လိုꩻယိန်းမျတ်မျတ်'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏမာꩻသီတောဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ တခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏဒေါꩻ့လိန်ႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ အံႏစာတဝ်းဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏအံႏစာတဝ်းဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻတဝ်းငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏဒေါ့ꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻတဝ်းငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏဒေါ့ꩻတဝ်း ငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ၊ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ 'လိုꩻယိင်းမျတ်မျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ သတ္တကမ္မသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻယွုတ်သီးအုံညီꩻလို့ဝင်ꩻပွုံႏ

**"လိုꩻယွုတ်အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ အပွုံႏစံႏ"**

နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ အသန္တ သန္နိဝါသ - လိုꩻယွုတ်အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ
၂။ သန္တ သန္နိဝါသ - လိုꩻဟောဝ်အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ထာꩻအုံညီꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- ကထံ အသန္တ သန္နိဝါသော ဟောတိ-
'လိုꩻယွုတ်အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်-
- ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻတောဝ်းခွေနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊
- ရဟန်ꩻတလောင်ꩻသီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏဒေါ့ꩻတောဝ်းခွေထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊
- ရဟန်ꩻပေႏဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏရိုꩻတောဝ်းခွေထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး။
ဗွေႏရဟန်ꩻတန်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻတလောင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻပေႏတဲ့နဝ်ꩻ ပိတ်ခန်းအမဉ်ႏဒေါ့ꩻခွေတဲ့ အမျိုꩻဒေါ့ꩻဖေႏအဟောဝ်မွေးတဝ်း၊ ပူးရူးနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏခွေ အကုဲင်ဖဲ့ꩻသနယ်၊ ပိတ်ခန်းဝွေꩻဗွေႏသီး ဒေါ့ꩻဖေႏခွေအဟောဝ်ဖဲ့ꩻတဲ့ယဝ်း ခွေတနာႏတဝ်း ဝွေꩻဗွေႏသီးငေါဝ်း၊ စွုမ်ႏပါꩻပါꩻ လွူးလို့ဒျာႏ သꩻယွုတ်နုဲင်းနဝ်ꩻꩻ ကွပ်လွူးသꩻယွုတ်တဲင် မာꩻမောင်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻမောင်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထင်လို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ တမွာႏလို့ဝင်ꩻ၊ လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ အပွုံႏစံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
- ကထံ သန္တ သန္နိဝါသော ဟောတိ-
'သူႏတောႏကာင်ꩻသီး အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်-
- ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏ မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻခွေနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊
- ရဟန်ꩻတလောင်ꩻသီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဖေႏခွေနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊
- ရဟန်ꩻပေႏသီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏရိုꩻဖေႏခွေနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး။
ဗွေႏရဟန်ꩻတန်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻတလောင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻပေႏတဲ့နဝ်ꩻ အမဉ်ႏဆွုံꩻမꩻခွေ၊ အမဉ်ႏဒေါ့ꩻဖေႏခွေနဝ်ꩻ အအီႏဆွုံꩻမꩻဒျာႏ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻဒျာႏ၊ အအီႏဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻဒျာႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီး မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻခွေ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဖေႏခွေနဝ်ꩻ ခွေအီႏနာႏဒျာႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးငေါဝ်း၊ စွုမ်ႏပါꩻပါꩻ လွူးလို့ဒျာႏ သꩻမျတ်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွပ်လွူးသꩻမျတ်တဲင် မာꩻမောင်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻမောင်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထေင်တဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တမွာႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ပယွုမ်းထေ့ဒျာႏလို့ဝင်ꩻꩻ ငထေ့ဒျာႏလို့ဝင်ꩻꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ အပွုံႏစံႏနောဝ်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
နီဖဲ့ꩻနီခေါဝ် ပေါႏအဝ်ႏခွန်းငါ ခွန်းချာလို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏအံႏနွောင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏကေႏနပ်တဝ်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ သꩻတချမ်ꩻသာႏတဝ်း၊ အဝ်ႏထွာအကုသိုလ်ႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နီဖဲ့ꩻနီခေါဝ် ဟောဝ်ဒျာႏလို့ဝင်ꩻꩻ ခွန်းချာခွန်းငါတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻချာအံႏနွောင်ꩻငါတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏကေႏနပ်သေႏသေႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ ပျောႏငါႏ၊ ကုသိုလ်ႏတဲ့ ထွာအာဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒုကနိပါတ်၊ ပုဂ္ဂလဝဂ်-၆၃)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻယွုတ်တွမ်ႏသူႏတောႏကောင်ꩻ

**"သပ္ပုရိသ (လိုꩻယွုတ်တွမ်ႏ သူႏတောႏကောင်ꩻ)"**
လိုꩻယွုတ်ရိုꩻဗာႏ အင်္ဂါႏ ၄-မျိုꩻ
၁။ ပရဿ အဝဏ္ဏော အပုဋ္ဌောပိ ပါတု ကရောတိ-
ဝင်ꩻအပဲ့စ်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻတရီတဝ်းတဲ့ ဝွေꩻဒေါ့ꩻဆွာꩻထာꩻ အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီထဲင်းမွိုင်ဟ ယိန်းဒေါ့ꩻဆွာꩻတရွားထာꩻသနယ်။
၂။ ပရဿ ဝဏ္ဏော ပုဋ္ဌောပိ န ပါတု ကရောတိ-
တွိုႏဝင်ꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရီနေးသွူတဲ့ ဒေါ့ꩻတောဝ်း အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီတဝ်းထဲင်းဟာ အမျိုꩻဒေါ့ꩻ တငွါငွါနဲ့နောဝ်ꩻ။
၃။ အတ္တနော အဝဏ္ဏော ပုဋ္ဌောပိ န ပါတု ကရောတိ-
တွိုႏဝွေꩻအပဲ့စ်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻရီနေးသွူတဲ့ ဒေါ့ꩻတောဝ်း အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီတဝ်းထဲင်းဟ အမျိုꩻဒေါ့ꩻ တငွါငွါနဲ့နောဝ်ꩻ။
၄။ အတ္တနော ဝဏ္ဏော အပုဋ္ဌော ပါတု ကရောတိ-
တွိုႏဝွေꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတရီတဝ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻဆွာꩻထာꩻ အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီထဲင်းမွိုင်ဟ ယိန်းဒေါ့ꩻဆွာꩻတရွားထာꩻသနယ်။
ကဗွေတွမ်ႏနောဝ်ꩻ ၄-မျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"လိုꩻယွုတ်"၊ သူႏတောႏကောင်ꩻမွေးတောဝ်း၊ လိုꩻယွုတ်ပါပ၊ လိုꩻအရန်းလစားဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

သူႏတောႏကောင်ꩻရိုꩻဗာႏ အင်္ဂါႏ ၄-မျိုꩻ
၁။ ပရဿ အဝဏ္ဏော ပုဋ္ဌောပိ န ပါတု ကရောတိ-
ဝင်ꩻအပဲ့စ်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻရီနေးသွူတဲ့ ဝွေꩻတဒေါ့ꩻတဝ်း အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီတဝ်းထဲင်းဟ အမျိုꩻဒေါ့ꩻတငွါငွါနဲ့။
၂။ ပရဿ ဝဏ္ဏော အပုဋ္ဌောပိ ပါတု ကရောတိ-
တွိုႏဝင်ꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတရီတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ဝွေꩻအံႏဖြာႏ အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီထဲင်းမွိုင်ဟ ယိန်းအံႏဖြာႏအာအာသနယ်။
၃။ အတ္တနော အဝဏ္ဏော ပုဋ္ဌောပိ ပါတု ကရောတိ-
ဝွေꩻအပဲ့စ်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻရီတောဝ်းတဲ့ယဝ်း ဝွန်ႏခံႏဒျာႏ အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီထဲင်းမွိုင်ဟ အုံလင်ꩻဝုဲင်ႏနေးသနယ်။
၄။ အတ္တနော ဝဏ္ဏော ပုဋ္ဌောပိ န ပါတု ကရောတိ-
တွိုႏဝွေꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရီနေးသွူတဲ့ ဒေါ့ꩻတဝ်း အမျာꩻငါ၊ မဉ်ႏရီတဝ်းထဲင်းမွိုင်ဟ အမျိုꩻဒေါ့ꩻတငွါငွါနဲ့။
ကဗွေတွမ်ႏနဝ်ꩻ ၄-မျိုꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"သူႏတောႏကောင်ꩻ"၊ လိုꩻယွုတ်မွေးတောဝ်း၊ လိုꩻမျတ်-သဗ္ဘီ၊ လိုꩻအရန်းကီစားဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
"အုံတွမ်ႏဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ လိုꩻမူႏယံ၊ အုံတွမ်ႏထာꩻငမ်း၊ ထိန်ꩻနမ်းတွမ်ႏ ထာꩻဝင်ꩻသꩻနဝ်ꩻ-ပနံလိန်ႏမာႏ၊ သီတဲ့ အုံဒါႏဒါႏ အုံလိန်ႏလိန်ႏမာႏမာႏ၊ အုံတွမ်ႏဣန္ဒြေႏ၊ အုံတွမ်ႏထာꩻငမ်း၊ ထိန်ꩻနမ်းတွမ်ႏ ထာꩻဝင်ꩻသꩻနဝ်ꩻနော'ဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ သပ္ပုရိသသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻယွဲးငဝ်းအွဉ်ႏဟွုန်

**"လိုꩻယွဲးသီး ပဏာမငေါဝ်းအွဉ်ႏဟွုန်"**

ဝါႏသနာႏလိတ်လုဲင်ꩻသား ဗွေႏသီးတွမ်ႏ ဝါႏသနာႏဟော်ꩻထွားလိတ်သား ရက်ခွိုꩻဗွေႏသီးဩ၊ နီသွဉ်းသီး ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻ နီဒဲင်ခင်ႏကာ ကထေငါလွေꩻဖေႏဒါႏ **"လိုꩻယွဲးအာႏရဲင်ꩻ"**လိတ်စောင်ႏ အမုဲင်(၂)ယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏမေတ္တာႏစေႏတနာႏ မဲဉ်အွဉ်ႏသေ မဲဉ်အွဉ်ႏဒါႏ မဲဉ်အွဉ်ႏတိုꩻတက်ငါႏ စွိုးခွိုꩻတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဲင် အောဝ်ႏအွိုးအယပ်ꩻအခုဲင်ႏ အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအခေါဝ်ခေါဝ်ကို ခံႏဒုက္ခ ခံႏပင်ႏပန်ꩻတဲင် စုရွမ်ထွုမ်ႏကျံႏ တွူႏတရန် ထွတ်ထေထန်ႏလွဉ်ဖေႏဗာႏ လိတ်စောင်ႏနုဲင်းယိုသွူ။

နီသွဉ်းသီးမေတ္တာႏ သꩻစေႏတနာႏ ကရေꩻခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ဝါႏသနာႏလိတ်လုဲင်ꩻဗွေႏသီးတွမ်ႏ ပရိသတ်ထွားလိတ်သားသီး ယံဖေႏအကျိုꩻကထွာ၊ ဖေႏနေးအလိုႏဆန္ဒကဗွေလꩻအီရိုꩻကီလဲ့ ဗွေႏသီးထာꩻလိုႏ မဉ်ႏတတွိုႏမဲဉ်ႏသꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ "မတ်နုဲင်းပိုခို သꩻအောင်ခါႏ၊ ထီႏနုဲင်းပိုယာႏ သꩻရာႏမောင်ꩻတဲင်" အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏသွော့ နီသွဉ်းသီး လိုꩻယွဲးစွိုꩻယိုအကျောင်ꩻ-

နီသွဉ်းသီး ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပေႏ လိုꩻယွဲးစွိုꩻယို အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတ တလꩻဗွေတောဝ်းဝန်ႏ၊ ထာꩻဒါႏဉာဏ်ႏပညာႏ တခုဲင်ႏဗွေတောဝ်းဖွိုင်ꩻတဲင် ငေါဝ်းရွိုင်ꩻမဉ်ႏပါသော့ꩻ ငွါဆွော့ꩻမဉ်ႏပါငါ၊ အမာႏမဉ်ႏပါရော်ꩻကရိုꩻလဲ့ ကထွာဖူးဝေးမွိုးဖါ သွꩻရက်အာသီးဖုံႏ ထီႏမွုန်းအပဲစ်တဲင် ဖေႏအာႏ၊ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏသွော့အကျောင်ꩻ ရီးသွတ်ꩻအစ ပဏာမအတာႏ အွဉ်ႏဟွုန်လွေꩻရီးဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

ဟန်ႏနေင်ႏ ၁၃၅၇ (၁၉၉၆)ဗာႏအတွက် နီသွဉ်းသီး ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻ ကစီႏစဲဉ်ႏစုရွမ် ထွတ်ထေဖႏဒါႏ **"လိုꩻယွဲးအာႏရဲင်ꩻ"**အမုဲင်(၂)လိတ်စောင်ႏယို အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ ကထန်ႏလွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏခံႏထူႏလွေꩻ ဆရာႏ(လိုꩻတန်)သီးအဆုံꩻအမꩻ၊ အုံကွူႏလွေꩻ ဖူးဝေးမွိုးဖါသီး အဟေ့ꩻခွꩻ၊ ခံႏထူႏလွေꩻ ရုဲင်းဖက်စွိုးခွိုꩻ သွꩻရက်စွိုꩻသီး အကူႏအညီႏတဲင် လိတ်စောင်ႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။

နေးတွမ်ႏသꩻရက်ခွိုꩻတဲင် ကဖေႏအာႏစွဲးကိုဒါႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကထွာနီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻယို သꩻကိုစွုမ်းသွိုꩻ အာႏကွိုꩻနစ်သက် အာႏတက်ခရာႏ ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏအကျောင်ꩻ-နေးတွမ်ႏကတဝေဒီ မင်္ဂလာႏ လောဝ်းဟွုန်နယ်ချာဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။

မဉ်ႏတွိုႏယင်း နေင်ႏလေနေင်ႏငါသူꩻတဲ့ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏဗွာဗွာ သꩻရက်ခွိုꩻအာအာတဲင် တလာကိုထပ် ဖေႏအာႏကူႏညီႏ စွဲးကိုထဲင်းမပ်မပ်သွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ နီသွဉ်းသီးလိုꩻယွဲးစွိုꩻ အာႏကွိုꩻအုံနောင် လောဝ်းဟွုန်ဖြောင်သေꩻဗာႏယင်း နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

ဖူးဝေးမွိုးဖါသီး (ပိုလီꩻလိုꩻယွဲးစွိုꩻ)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻယွုတ်လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻယွုတ်

**"သိက္ခာပဒသုတ် (လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမျတ် လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻမျတ်)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေအီႏဟော်ꩻဖေႏသီ 'လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမျတ်၊ လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻမျတ်'အကျောင်ꩻအခရာႏ၊ နာႏလွသွော့နော"
"နာႏလွဒျာႏ ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ 'လိုꩻယွုတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ၊ အွꩻဒေါဝ်သူႏရာႏ'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ အသပ္ပုရိသ-သူႏတောႏကောင်ꩻမွေးတောဝ်း၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ 'လိုꩻယွုတ်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ 'လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻယွုတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'ဝွေꩻနမ်းတဲ့ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏမာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ထူႏဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏထူႏတခွန်ꩻ ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ အွꩻဒေါဝ်၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻထွဉ်ႏအွꩻဒေါဝ်'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ကုဲင်ဝွေꩻလွုမ်ꩻကတာႏတဝ်း၊ အော်ကုဲင်ပါဝင်ꩻတဲင် ပါꩻယိုနဝ်ꩻ အသပ္ပုရိသတရ-ကယ်ꩻကလိုꩻယွုတ်နောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်ႏမာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်'ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ သပ္ပုရိသ-သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ ဝွေꩻယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻမျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ 'လိုꩻကယ်ꩻကလိုꩻမျတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'ဝွေꩻနမ်းတဲ့ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏမာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဖေႏအွꩻတောဝ်းဒေါဝ်' ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်ဒျာႏနမ်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏကဟောဝ်နောဝ်ꩻ ဝွေꩻသွဉ်ပါဖေႏဒါႏတဲင် ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ သပ္ပုရိသတရ-လိုꩻကယ်ꩻက သူႏတောႏကောင်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ 'လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻမျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။
လောကကိုယိုနဝ်ꩻ-
"လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမျတ်၊ လိုꩻကယ်ꩻလိုꩻမျတ်"အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ သိက္ခာပဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻတွမ်ႏတရာꩻ

**"ကဏ္ဏကတ္ထကသုတ် (လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻတွမ်ႏတရာꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ဝေင်ꩻ'ဥရုည'၊ 'ကဏ္ဏကတ္ထလ'တခြာကိုအတွင်ꩻ ခွန်တန်ပသေနဒီကောသလ လွဉ်ထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ရီဗွေႏဘုရꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- 'ခွန်မျိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻ၊ ကွုန်ႏသယ်ႏမျိုꩻ၊ လိုꩻဆင်ꩻရယ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻဖုံႏယို အထူꩻလို့ဝင်ꩻ၊ အကွာႏလို့ဝင်ꩻ အဝ်ႏနေဟောင်း'ဗွေႏဩ"ရီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"တကာႏခွန်တန်ဟွေး- မဉ်ႏထောက်တွမ်ႏ တရာꩻထာꩻမာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ လꩻမဂ်၊ လꩻဖိုလ်ႏ၊ တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻတဲးတဲ့ အထူꩻလို့ဝင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ အတကွာႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အားထွုတ်ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻအတာႏ အင်္ဂါႏအဝ်ႏငတ်ꩻပါꩻ-
၁။ သဒ္ဓေါ - ယွုမ်းဗာႏဘုရာꩻ (ဂွုဏ်ႏ-သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ)
၂။ အပ္ပါဗာဓေါ - ထာဆာဆေ့ꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻဗာႏ
၃။ အသဌော - စွိုꩻစွဉ်ႏဗာႏ၊ မာႏယာႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ
၄။ အာရဒ္ဓဝီရိယော - ယံကထီႏသေတရာꩻ ကျိုꩻစာꩻမွေးမွေးဗာႏ
၅။ ပညဝါ ဟောတိ - ပညာႏအဝ်ႏ (ထာꩻသူႏသေအဝ်ႏ)ဗာႏ
(ပဓါနိယင်္ဂ-ပဓါနိယ+အင်္ဂ) အားထွုတ်တရာꩻသား အင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ နဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
တကာႏခွန်တန်ဟွေး- နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏယို ငတ်ꩻပါꩻတဲင် လိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း မဉ်ႏအားထွုတ်မွေးတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻစီꩻပွါꩻ၊ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ဗွန်ပီဒျာႏလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻဗွေႏဩ-
စီꩻကန်ꩻငတ်ꩻဗာႏ၊ အင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ မွေးလဲဉ်းသွူ၊ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻ ကကျိုꩻစာꩻ ကလꩻတရာꩻသားနဝ်ꩻ အကွာႏလို့ဝင်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏအော်။
တကာႏခွန်တန်ဟွေး-
**ဥပမာႏ-** ဆင်နီဗာႏ၊ သေနီဗာႏ၊ ဖိုးနီဗာႏအကို တဗာႏနဝ်ꩻ ပွိုက်ထွူငဲးလဲဉ်း၊ တဗာႏနဝ်ꩻ ပွိုက်ဗာႏတဝ်း (ပွိုက်လꩻတဝ်း)ငဲးတဝ်း အဝ်ႏရွိုင်ꩻနေကဒွိုန်း။
ကပွိုက်လဲဉ်း ကငဲးထွူ 'ဆင်၊ သေ၊ ဖိုး'ဖုံႏနဝ်ꩻ အုံမုဲင်ꩻကိုတဲ့ ငဲးဒျာႏ၊ ရွိုင်ꩻတဝ်း၊ လိုꩻတွိုင်ꩻလွေꩻထေ့၊ တရေ့ဖွစ်ꩻဖြွꩻ၊ မဲဉ်ႏသꩻနစ်သက်၊ ကောရက်သားအာ'။
တပွိုက်တဝ်း (လꩻပွိုက်တဝ်း)'ဆင်၊ သေ၊ ဖိုး'ဖုံႏနဝ်ꩻ ငဲးတဝ်း၊ ရွိုင်ꩻနေကတွော့ꩻ လိုꩻလွေꩻဗော့ꩻတဝ်း၊ ငမ်းအယမ်းလိုꩻ၊ ငမ်းအပတ်ꩻလိုꩻ၊ ငမ်းအထောင်းလိုꩻ၊ ခွေလဲ့ꩻညာꩻထိုꩻ၊ နာꩻဖုဲင်းညာꩻထိုꩻ၊ ခွေနာꩻလွင်းညာꩻထိုꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ ထီႏသေတရာꩻ(လꩻတရာꩻ)တဲင် ယေႏန်ကေႏ၊ ဣန္ဒြေႏဟောဝ်၊ ကေႏညိုႏခရာႏထွာ၊ လိုꩻအာလွဉ်ထေ့၊ တရေ့ဆယ်ꩻကပ်၊ နစ်သက်ရိုႏသေႏ ပငါပရာꩻ။
တအားထွုတ်မွေးတဝ်းတရာꩻ၊ တထီႏတဝ်း၊ တေသတဝ်း တလꩻတဝ်းတရာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ယေန်ႏကေႏတဝ်း၊ ဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ကေႏညိုႏခရာႏထွာတဝ်းတွော့ꩻ ကေႏညိုႏသားဆေ့ꩻ လူႏတန်ꩻသားဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေး ကသေနာႏတဲင် ထေတဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻသီခန်းတဲ့

**"လိုꩻသီခန်းတဲ့ မဉ်ꩻသီတောဝ်း"**

= နာꩻနောဝ်ꩻပညာႏ     ဒါႏအာငါႏတဲ့

  တွက်တာႏအမျာꩻ    ကလိုႏရာꩻနောဝ်ꩻ
  
  ကျိုꩻစာꩻဖေႏတောဝ်း ။
  
= နာꩻနောဝ်ꩻဥစ္စာႏ     လွိုင်ႏအာငါႏတဲ့

  တွက်တာႏအမျာꩻ    ကလိုႏရာꩻနောဝ်ꩻ
  
  လူႏခါꩻဖေႏတောဝ်း ။
  
= နာꩻနောဝ်ꩻနမ်းအာႏ   တလာငါႏတဲ့

  တွက်တာႏအမျာꩻ    ကလိုႏရာꩻနောဝ်ꩻ
  
  ထွားမာꩻကိုတောဝ်း ။
  
= ကျိုꩻစာꩻဗော့ꩻဒျာႏ    နာꩻနမ်းတာႏတဲင်

  ယိုꩻယာႏအမျာꩻ      ကထီႏနာꩻနောဝ်ꩻ
  
  တဖြာꩻလိုꩻယံ       ဝင်ꩻရိုꩻတောဝ်း ။
  
= သမုဒ္ဒရာႏ         ထီအာငါႏတဲ့

  တွက်တာႏအမျာꩻ    သွုံꩻလꩻတောဝ်း ။
  
= ဒါႏမို့ပညာႏ        မျိုꩻသာꩻတာႏယို

  စေႏတနာႏမျိုꩻမဲဉ်ႏ   ကျိုꩻစီႏစဲဉ်ႏမွိုင် ။
  
= အာမို့ဥစ္စာႏ        မျိုꩻသာꩻတာႏယို

  စေႏတနာႏဗွာဗွာ    လူႏအာအာမွိုင် ။
  
= တလာမို့အာႏ      မျိုꩻသာꩻတာႏယို

  စေႏတနာႏဆွာꩻထို   ထွားမာꩻကိုမွိုင် ။
  
= နီတာႏဝင်ꩻတာႏ     ကျိုꩻအာငါႏတဲင်

  ချမ်ꩻသာႏယိုခါ      ရွစ်ပန်ငါတွော့ꩻ
  
  မုဲင်ꩻခါတယောဝ်း    မဉ်ꩻဖေ့တဝ်းတဲင်
  
  တွမ်ႏငေါဝ်းငွါအွီႏ   "အာႏဇာႏနီႏမွော့"
  
  ခွေထီႏယံအီ       နာꩻထီႏပီဝင်ꩻ
  
  လိုꩻသီခန်းတဲ့      မဉ်ꩻသီတောဝ်း ။
  
= ထွတ်ꩻထန်ႏဟွာဟွာ  ထီဗွာဗွာနောဝ်ꩻ

  ကထွာအမျာꩻ      သွုံꩻလꩻလို့။
  ===အာႏကွိုꩻ===
လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻမျတ်

**"မဓုရသုတ် (လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻ-အမျိုꩻမုဲင်ꩻမျတ်)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
'ခွန်မဓုရ'ရီ 'ဗွေႏမဟာကစ္စာန'နုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ မဟာကစ္စာနဗွေႏဩ-
၁။ ဗြာဟ္မဏ - ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻ
၂။ ခတ္တိယ - ခွန်မျိုꩻ
၃။ ဝေဿ - လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ (ကွုန်ႏငယ်ႏ)
၄။ သုဒ္ဒ - လိုꩻခြောမျိုꩻ (လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ ယင်ဟန်ႏသား(ပုဏ္ဏာꩻ)ရိုꩻ-
'ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻမꩻ အမျတ်သွတ်ꩻ၊ လွိုလိုꩻမျိုꩻလင်နဝ်ꩻ မျတ်တဝ်း'ဒေါ့ꩻလွငေါဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နုဲင်းနီဗွေႏအနေႏဟာ မဉ်ဒေါ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏဩ" ခွန်မဓုရရီနုဲင်းနဝ်ꩻ။
"တကာႏခွန်တန်ဟွေး- 'ပုဏ္ဏာꩻမꩻ-မျတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လောကပညတ် လိုꩻသီးဒေါ့ꩻကွို့ꩻဒျာႏ၊ ဥပမာႏ- လောကကိုယို 'ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွာခွန်တန်၊ ခြွေမွေးမုဲင်းထာꩻ၊ ဩဇာႏအာႏဏာႏအောဝ်ႏ၊ အုပ်ခမ်းစိုꩻထီ၊ ခမ်ဆကီ လွိုဝွေꩻအဲဉ်ထဝ်း။
အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'ခွန်ခွိုꩻ၊ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ၊ လိုꩻခြော'ဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻငေါဝ်း၊ ရိုႏသေႏဗာႏ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻ၊ ဟဲ့ꩻဗွေႏဗာႏ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻမွေးတဝ်းနဲ့"
"မွေး-ဗွေႏအော်"
"ခွန်ခွိုꩻမဉ်ႏထွာခွန်တဲ့ အဝ်ႏကုဲင်လိုꩻလင် (ပုဏ္ဏာꩻ၊ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ၊ လိုꩻခြောမျိုꩻ)ဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏခွန်ခွိုꩻငေါဝ်း၊ ရိုႏသေႏဗာႏခွန်ခွိုꩻ၊ ဟဲ့ꩻဗွေႏဗာႏခွန်ခွိုꩻ မွေးတဝ်းနဲ့"
"မွေး-ဗွေႏအော်"
"လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ မဉ်ႏထွာခွန်တဲ့ အဝ်ႏကုဲင်လိုꩻလင် (ခွန်ခွိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻ၊ လိုꩻခြောမျိုꩻ)ဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏခွန်ကွုန်ႏသယ်ႏငေါဝ်း၊ ရိုႏသေႏဗာႏခွန်ကွုန်ႏသယ်ႏ၊ ဟဲ့ꩻဗွေႏဗာႏ ခွန်ကွုန်ႏသယ်ႏနဝ်ꩻ မွေးတဝ်းနဲ့"
"မွေး-ဗွေႏအော်"
"လိုꩻခြောမျိုꩻ မဉ်ႏထွာစိန်ႏစွော့ꩻခန်းတဲ့ နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်းနဲ့"
"မွေး-ဗွေႏအော်"
"တကာႏခွန်တန်ဟွေး-
ဥပမာႏဖျင်တမျိုꩻယို- ပုဏ္ဏာꩻတဖြာနဝ်ꩻ မာꩻဒုစရဲက်၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻကုဲင်၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့နေငါးရုဲင်ꩻဟောင်း"
"လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ဟွိုန်ဗာႏဖို ရဟန္တာႏဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏအော်"
အဝ်ႏကုဲင်လိုꩻလင် (ခွန်ခွိုꩻ၊ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ၊ လိုꩻခြော)ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ မာꩻဒုစရဲက်၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻကုဲင်၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻဟာ လင်ꩻထဲ့နေငါးရုဲင်ꩻဟောင်း"
"လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ဟွူန်ဖိုရဟန္တာႏဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏအော်"
"တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ဥပမာႏဖျင်တမျိုꩻယို- ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ ထင်ႏထွာရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ် ပုဏ္ဏာꩻ၊ ဟဲ့ꩻတောရဟန်ꩻ မွေးတဝ်းနဲ့" "မွေး-ဗွေႏအော်"
- ခွန်ခွိုꩻ မဉ်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်ခွန် ဟဲ့ꩻဒျာႏရဟန်ꩻ၊
- ကွုန်းသယ်ႏခွိုꩻ မဉ်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ် ကွုန်ႏသယ်ႏသား ဟဲ့ꩻဒျာႏရဟန်ꩻ၊
- လိုꩻခြော မီႏန်ဗုဲင်ရဟန်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻတဝ်းဒူမ်လိုꩻခြော ဟဲ့ꩻဒျာႏရဟန်ꩻ မွေးတဝ်းနဲ့ တကာႏ"
"မွေး-ဗွေႏအော်"
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ဗွန်ဗိုန်လို့ဝင်ꩻ၊ 'ပုဏ္ဏာꩻမꩻ-မျတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လောကပညတ်လဲႏကွို့ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ မဓုရသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻသီးအသက်ဒွေါင်ႏငါႏ

**"အရကသုတ် (လိုꩻသီးအသက်ဒွေါင်ႏငါႏ)"**
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အွိုးစခါ ဆရာႏသူႏတောႏကောင်ꩻ ပေါႏဖိုတဖြာꩻ၊ အမဉ်ꩻ'အရက'၊ ဆရာႏအရကနဝ်ꩻ အတပဲ့ꩻအဝ်ႏအာတန်၊ ဆရာႏအရကနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏ အတပဲ့ꩻဖုံႏတရာꩻနုဲင်းယို-
သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
နီလိုꩻသီးအသက်ယို အုံဗာႏဆေ့ꩻငါႏ၊ နီလိုꩻသီးအသက်ယို ဒွေါင်ႏငါႏ၊ နီလိုꩻသီးအသက်ယို လို့မွိုင်ငါႏ၊ ထွိုင်ႏစင် သက်ကဒွေါင်ႏတဲ့ ဆင်ꩻရယ်ꩻဒုက္ခသမ်းအာ၊ သမ်းရွိုးလွားဗာႏအာ၊ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏထာꩻသေပညာႏ ယူႏဒါႏဒါႏသွော့ဟုဲင်း၊ လိုႏနဲစ်မာꩻငါႏကုသိုလ်ႏ-လိုႏကျင်ꩻငါႏ အကျင်ꩻမျတ်ကွေး၊ နီယိုနဝ်ꩻ အုံလွဉ်လဲဉ်းသန္ဓေႏ၊ လိုꩻပေါႏအုံသန္ဓေႏထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ထာꩻသီလွုမ်ꩻ၊ သီတဝ်းနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻ။
နီလိုꩻသီးအသက်ယို အုံဗာႏဆေ့ꩻငါႏ၊ ဒွေါင်ႏငါႏ၊ လို့မွိုင်ငါႏ၊ ယံကသေနာႏ ဥပမာႏနယ်က-
၁။ ဥပမာႏ- မွူးရောဝ်ꩻခိုႏစောဝ်းစောဝ်းနဝ်ꩻ တသံꩻထီ အဝ်ႏမီꩻနာ၊ တသံꩻထီမီꩻနာနဝ်ꩻ သဲစ်မွူးကထန်ႏ၊ သဲ့စ်မွူးရောင်းကဗာႏတဲ့ ဟူႏထဲ့ထိုꩻမားမွိုင်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ နီလိုꩻသီးအသက်တွမ်ႏ တသံꩻထီနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ ထိုꩻမားမွိုင်ငါႏ။
၂။ ဥပမာႏခꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ-
ခမ်းလော့တန်၊ ခမ်းရာႏလင်ꩻဗာႏထီ၊ ထီတဆဲစ်ꩻကီ၊ သဲစ်ကတဆဲစ်ꩻကီတဲ့ ထဲ့ချာထီကို၊ ထိုꩻမားစွဉ်ႏဒျာႏ၊ နီလိုꩻသီးသက်တဲ့ ပီပဲ့နုဲင်းထီတဆဲစ်ꩻကီ ထဲ့ချာထီကိုနဝ်ꩻနေနေ ထိုꩻမားမွိုင်ငါႏ။
၃။ ဥပမာႏခꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ-
တွမ်ႏခွဉ်းတောင်ꩻတွဲႏထီ၊ သဲ့စ်ကဒဲင်ႏကီခွဉ်းတဲ့ ခွဉ်းခြောင်ꩻထီကိုနဝ်ꩻ ထိုꩻမားစွဉ်ႏဒျာႏ၊ နီလိုꩻသီးသက်တဲ့ ပီပဲ့နုဲင်းခွဉ်းခြောင်ꩻ ထီကိုနဝ်ꩻနေနေ၊ ထိုꩻမားမွိုင်ငါႏ။
၄။ ဥပမာႏခꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ-
ထီတန် အဝ်ႏကောင်နာထဲ့လင်ꩻ၊ ထာꩻအီႏကပါလွဉ်ꩻဒါႏ ထီကိုနဝ်ꩻ အထဲ့မွိုင်ငါႏ၊ နီလိုꩻသီးသက်တဲ့ ပီပဲ့နုဲင်းထာꩻအီႏ ကပါလွဉ်ꩻထီကိုနဝ်ꩻနေနေ သꩻထဲ့မွိုင်ငါႏ။
၅။ ဥပမာႏခꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ-
အဝ်ႏဖြောင်းကို ပထူထန်ႏယုဲင်ꩻထီနဝ်ꩻ တညတဝ်း တဆင်ႏပေႏဒျာႏ၊ နီလိုꩻသီးသက်တဲ့ ပီပဲ့ယုဲင်ꩻထီ ကအဝ်ႏဖြောင်းကို ပထူႏထန်ႏနဝ်ꩻနေ၊ တညတဝ်း တဆင်ႏပေႏဒျာႏ။
၆။ ဥပမာႏခꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ-
ဗွိုင်းခင်တန်လျား တနီꩻမွူးမွူး၊ ဗွိုင်းခင်တန်လျား တနီꩻမွူးကိုနဝ်ꩻ ဝေါင်းသော့ꩻစဉ်ႏစျꩻ (တခို့ခယ်ႏခူꩻ)ငါ၊ တလဲင်ႏချင်ꩻ တအီခြစ်ꩻ၊ ဖြေင်းကရစ်ꩻထိုꩻမားစွဉ်ႏ၊ နီလိုꩻသီးသက်တဲ့ ပီပဲ့နုဲင်းစဉ်ႏစျꩻ တအီခြစ်ꩻနဝ်ꩻနေနေ၊ သီမားမွိုင်ငါႏ။
၇။ ဥပမာႏခꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ-
ဖိုးတဗာႏနောဝ်ꩻ ပါꩻစွီႏလွေꩻ ဖိုးဖို့ꩻခင်ႏလမ်း၊ ဖိုးခင်ႏကာနဝ်ꩻ တကာထွူတကာ ကွဲဗော့ꩻငါငါလွေꩻ ဖိုးဖို့ꩻခင်ႏလမ်းသူꩻ၊ ဖိုးနဝ်ꩻ အီႏသီဗာႏသေႏချာႏ၊ နီလိုꩻသီးတဲ့ ပီပဲ့နုဲင်းဖိုးနဝ်ꩻနေနေ၊ တနီꩻထွူတနီꩻ ကွဲဗော့ꩻငါငါလွေꩻ သင်ႏခဲင်ꩻ၊ နီလိုꩻသီးတဲ့ အီႏသီဗာႏသေႏချာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ သတ္တကနိပါတ်၊ အရကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻဟဝ်နွုတ်ꩻဖြာꩻလဝ်းဘုရာꩻ

**"သဗ္ဘိသုတ် (လူꩻဟောဝ်နွုတ်ꩻဖြာꩻ-လောဝ်းဘုရာꩻ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ တွိုႏတဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻတိန်ႏတိန်ႏအခိန်ႏတွင်ꩻ လူꩻပိုနတ်သာꩻ၊ အာဖြာꩻလွဉ်လွ၊ ဗုဒ္ဓဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အွဉ်ႏစွꩻအရောင်ႏ၊ လေတောင်ႏတကျောင်ꩻလိုမ်းစွဉ်ႏသွူ။
၁။ လူꩻတဖြာꩻလောဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ- ဟောဝ်ကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻ၊ လိုႏပေါင်ꩻ လိုꩻဟောဝ်လွုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ သေသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲင်၊ သေယျော-မျတ်၊ နပါပိယော-ထွာတဝ်းလိုꩻယွုတ်'ဗွေႏဩ"။
၂။ လူꩻခꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို -
"ဩဗွေႏ- ဟောဝ်ကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻ၊ လိုႏပေါင်ꩻ လိုꩻဟောဝ်လွုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ သေသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲင် 'ပညာ လဗ္ဘတိ- လꩻပညာႏ၊ န အညတော- လꩻတဝ်းလိုꩻမွိုက်ပညာႏ'ဗွေႏဩ"။
၃။ လူꩻခꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို -
"ဩဗွေႏ- ဟောဝ်ကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻ၊ လိုႏပေါင်ꩻ လိုꩻဟောဝ်လွုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ သေသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲင် 'သောကမဇ္ဈေ န သောစိ- ငွိုးဗာႏတဝ်းထာꩻနုဲင်းဝင်ꩻ'ဗွေႏဩ"။
၄။ လူꩻခꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို -
"ဩဗွေႏ- ဟောဝ်ကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻ၊ လိုႏပေါင်ꩻ လိုꩻဟောဝ်လွုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ သေသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲင် 'ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတိ-ဖူးဝေးလိုꩻအာခြာ မဲ့ငါဗန်လဲဉ်းဝင်ꩻ'ဗွေႏဩ"။
၅။ လူꩻခꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို -
"ဩဗွေႏ- ဟောဝ်ကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻ၊ လိုႏပေါင်ꩻ လိုꩻဟောဝ်လွုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ သေသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲင် 'သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သုဂ္ဂတိံ- သတ္တဝါႏသီးဖုံႏ လွေꩻအုံပြုံႏလွ ဘွုံႏဘဝဟောဝ်ကို'ဗွေႏဩ"။
၆။ လူꩻခꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို -
"ဩဗွေႏ- ဟောဝ်ကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻ၊ လိုႏပေါင်ꩻ လိုꩻဟောဝ်လွုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ သေသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲင် 'သတ္တာ တိဋ္ဌန္တိ သာတတံ-ခွုင်းကားသတ္တဝါႏ အုံချမ်ꩻသာႏသေႏသေႏဗာႏထာꩻ'ဗွေႏဩ"။
၇။ လူꩻခꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို -
"ဩဗွေႏ- သွꩻပေႏသူဖြာꩻကလောဝ်း ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻနဝ်ꩻ အဖြာꩻမုဲင်ꩻ ယံလဲဉ်းဝင်ꩻ ဗွေႏဩ"
နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ယံဒျာႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ခွေတဲ့ယံဒျာႏ၊ နာႏလွေသွော့ဟုဲင်း၊ "ဟောဝ်ကွိုက်ꩻဒျာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ လိုႏပေါင်ꩻဒျာႏ လိုꩻဟောဝ်လွုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ သေသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ'တွော့ꩻ 'သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ-လွစ်ထန်ႏလို့လ ဒုက္ခကားကအဝ်ႏ'နောဝ်ꩻသွူ"။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ သဗ္ဘိသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻလစ်ꩻစား

**"ခိပ္ပနိသန္တိသုတ် (ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻလစ်ꩻစား)"**

နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို-
၁။ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ-
ကံကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ ကျင်ꩻတောဝ်း။
၂။ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော နော အတ္တဟိတာယ-
ကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ နမ်းတာႏအကျိုꩻနဝ္ꩻ ကျင်ꩻတောဝ်း။
၃။ နေဝတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ-
နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတောဝ်း။
၄။ အတ္တဟိတာယ စေဝ ပဋိပန္နော ပရဟိတာယ စ-
နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ။
လောကကိုယို လိုꩻအောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ 'ကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်မွေးစွဉ်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ ကနာႏထွူလဲဉ်း တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တောင်ꩻချာလို့ဒျာႏ၊ ယူႏချာဖြောင်ဒျာႏ၊ ပါဠိတဲ့ဒါႏဒျာႏ၊ အနက်တဲ့သေဒျာႏ၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ လောကုတ္တရာႏ၊ မာꩻဒျာႏ ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကတွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ။
ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဒါႏဒါႏ ဒါႏတဝ်း၊ ငေါဝ်းကျံꩻတန် နာႏလꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻယေန်ႏကေႏတဝ်း၊ ဒေါꩻ့ဖေႏဝင်ꩻ ငေါဝ်းအကျိုꩻထွာ-ငွါအကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဒါႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻဖေႏကလွောက်ꩻနာႏတရာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻဖေႏနေး ကမဉ်ကျင်ꩻလွက်ꩻတရာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏတဝ်း၊ မာꩻပျောႏသွင်ႏဝင်ꩻ ဒါႏတဝ်း။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ'ကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။
၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်တဝ်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ တောင်ꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻထာꩻဒါႏ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖုဲင်ႏနာႏ၊ ကွပ်ဝွေꩻဒေါ့ꩻတဲင် ဝင်ꩻလွောက်ꩻနာႏ၊ ဝင်ꩻကျင်ꩻလွဉ်ꩻ၊ ဝင်ꩻပျောႏသွင်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'ကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ နမ်းတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း'နဝ်ꩻသွူ။
၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်တဝ်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ တောင်ꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻဖေႏဝင်ꩻတဲ့ ဒါႏတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတောဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။
၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်မွေးစွဉ်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ နာႏထွူတောင်ꩻဒျာႏ၊ ယူႏချာဖြောင်ဒျာႏ၊ နမ်းတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ၊ ဒေါ့ꩻဖေႏဝင်ꩻတဲ့ ဒါႏဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ခိပ္ပနိသန္တိသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ လိတ်ယီးနယ်ခမ်းထီဖုံႏ

[thumb|400px|ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလုဲင်ꩻ လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ ဂဏန်ꩻယီးနယ် ([၂၀၀၇)
]]

လိတ်မဲ့ငါယိုဗာႏနောဝ်ꩻ ထွာ ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻ ကမာꩻခါꩻဒါႏ လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ နေင်ႏခူ လိတ်ဒင်ႏနယ် ၂၀၀၇/၂၀၀၈ သှူ။ ခုမ်တုမ်ႏ ၂၀၀၅ လိတ်ဂဏန်ꩻအထျꩻ (မန်း-စာရင်းအင်း) တှော့ꩻ ထွတ်ထေပန်းစ ၂၀၀၇ ဗာႏနေင်ႏ၊ လာနိုဗဲမ်ဘာ ၂၇ နီꩻကို။ လိတ်ဒင်ႏနယ်နောဝ်ꩻဗာႏကိုနဝ်ꩻ ခမ်းထီ ကနှို့ခါꩻ ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻ ၁၉၂ ခမ်းကို ပါသော့ꩻ ၁၇၅ ခမ်း၊ တုမ်ႏယင်း ခယ်ႏခမ်းရဲပ်အှောန်တဲးဝါးနေး ဒေသ၊  ယင်း ဟမ်ႏနယ်ႏ ပါလဲတ်သတုဲင်း ကရဲပ်အှောန်ဖုံႏ။ ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻနှို့ ၁၇ ခမ်းနောဝ်ꩻ တဲမ်းတောင်ꩻခါꩻ ထာꩻလီလာ အဲန်တောဝ်းတဲင် ပါသော့ꩻတောဝ်း လိတ်ဂဏန်ꩻအထျꩻကို။ ယမ်အှောန်ႏပဲန် ထွားအီတာႏ သော့ꩻသေꩻခါꩻ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီဗူႏဖုံႏ ပန်းလီ (မန်း- ပျမ်းမျှ) လိုꩻအာပြူႏဖြိုꩻတာႏ ဂဏန်ႏယီးနယ် (မန်း- ညွန်းကိန်း)။

လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ ဂဏန်ꩻယီးနယ်ယို ထွာ ဂဏန်ꩻ အှောန်ႏပဲန်ထွားခါꩻ ဟမ်ႏတဖြုံႏလို့ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီကိုသားဖုံႏ သက်ရဲန်ႏ၊ ဒါႏလိတ်၊ ပညာႏတာႏ၊ လိုꩻအုံအောဝ်ႏထာꩻ အဆင်ႏအရန်းဖုံႏ။ ထာꩻနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာ တဲက်ဖဝသွီႏယာႏ ယမ်တွာမုဲင်ꩻ၊ ထွာ ထာꩻအှောန်ႏထော့ (မန်း- စံနုန်း) တဲက်အီတဲးဝါး လိုꩻပေႏသီး ဟောဝ်လꩻအီထာꩻတာႏ။ ခုမ်တုမ်ႏ ထာꩻထော့ခါꩻနောဝ်ꩻထှူခါ သေစဲင်းအီနှောင်ꩻ ခမ်းထီတခမ်း ပြူႏဖြိုတောဝ်းနဲ့၊ အောဝ်ႏပြူႏဖြိုကနဲ့၊ ပြူႏဖြိုလꩻလဲန်းနဲ့ထှူ တဲက်နှောင်ꩻအီ ထာꩻဖြေꩻစာနယ်ꩻ ဝါဒဖုံႏဗာႏဒါႏ ဖဝသွီႏယာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ခရာႏသှူ။ ဂဏန်ꩻယီးနယ်နောဝ်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ *ပါကစ်သတန်* ထာꩻဖြေꩻစာ ပညာႏသျင်ႏ **မာဘတ် အူလ် ဟတ်** တုမ်ႏ အိန္ဒိယ ထာꩻဖြေꩻစာ ပညာႏသျင်ႏ **အမာတရာ သန်** သီး ဟူႏထေလှောန်ခါꩻ ၁၉၉၀ ဗာႏနေင်ႏကိုသှူ။
အထျꩻခမ်းထီဖုံႏ HDI လောင်းတဲင် ဂဏန်ꩻယီးနယ်ယို ဖꩻခေါနှောင်ꩻ ၃ စား- လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ လဲန်း **<span style="color:#090">အထို</span>**၊ **<span style="color:#fc0">အထဝ</span>**၊ ယင်း **<span style="color:#e0584e">အဖှိုႏ</span>**။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:လွိုင်ႏအာတာႏ
လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ

**"ပဌမ 'ဓမ္မဝိဟာရီ'သုတ် (လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ)"**
မော့ꩻနဝ်ꩻခါ-
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လွဉ်ထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ၊ လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'ဒေါ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ 'လိုꩻအုံနုဲင်းမုဲင်ꩻ-အမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ'ဗွေႏဩ"
ရဟန်ꩻဟွေး-
၁။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ (တပါꩻ)နဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏလိတ် (ပိဋကတ်)၊ အခိန်ႏလို့ဗော့ꩻဒျာႏတွမ်ႏ သွဉ်လိတ်ကိစ္စနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'သွဉ်လိတ်လွုမ်ꩻ'၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲး တရိုꩻထွိုက်တောဝ်း။
ရဟန်ꩻဟွေး-
၂။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ သွဉ်လိတ်ထွူ ဒါႏလိတ်တဲင် ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻဒါႏ (ချꩻဖေႏဝင်ꩻဒါႏ)၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အခိန်ႏလို့ဗော့ꩻတွမ်ႏ ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻ (ချꩻဖေႏဝင်ꩻ)နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻဒါႏ၊ သွဉ်ဖေႏဒါႏဝင်ꩻ'လွုမ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ တရိုꩻထွိုက်တောဝ်း။
ရဟန်ꩻဟွေး-
၃။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ကသွဉ်ထွူလိတ်နဝ်ꩻ ပြန်ႏအိုမ်လꩻလို့၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အုံတောဝ်းတပါꩻ၊ အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ပြန်ႏအွံနွောင်ꩻလိတ်၊ အောင်ႏပိဋကတ်'နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲး တရိုꩻထွိုက်တဝ်း။
ရဟန်ꩻဟွေး-
၄။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ကသွဉ်ထွူလိတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယူႏချာဖြောင်လို့၊ အဓိပ္ပါယ်ႏသေလို့၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အုံတဝ်းတပါꩻ၊ အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ယူႏလိတ်ဖြောင်၊ သေအာအဓိပ္ပါယ်ႏ'နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲး တရိုꩻထွိုက်တောဝ်း။
ရဟန်ꩻဟွေး-
၅။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်တဲ့သွဉ်ဗာႏ၊ ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻ-သွဉ်ဖေႏဝင်ꩻတဲ့ဒါႏ၊ ပြန်ႏအွံတဲ့ဒါႏ၊ ယူႏအဓိပ္ပါယ်ႏတဲ့သေ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏလို့တွမ်ႏ နဝ်ꩻဖုံႏလွုမ်ꩻမွေးတဝ်း၊ အုံယေန်ယေန်အုံတေ့ꩻတေ့ꩻ တပါꩻလွုမ်ꩻ၊ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻကျံႏမာꩻဖေ့ထိုꩻပါ၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻမ ဟဲ့ꩻထွိုက်'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဓမ္မဝိဟာရီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လုံးခေတ်

thumb|လုံးခေတ် စူခွုမ်အခြွိုင်းအခြိုꩻပုင်ႏဖုံႏ
**လုံးခေတ်** (အိန်းကလေက်: Stone Age) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခလားကဒင်ႏမုဲင်သမဲင်ꩻ(သမိုင်းမတင်မှီခေတ်)ရဲဉ်ႏဆွာꩻ တတွိုႏလွဉ်တဝ်းဒွိုန်းခိန်ႏ လိုꩻဖုံႏ ကအီႏခွုမ်မာꩻထူႏသုင်ꩻဒါႏ စူခွုမ်ကိရိယာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏတာႏ အဓိက ထူႏသုင်ꩻအီဗာႏ လုံးတူႏလုံးခဝ်ဖုံႏကျာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလွေꩻလုံးခေတ် လုံးစိုး လိုꩻမီꩻလိုꩻတခြာစိုး အခိန်ႏကာႏလဒျာႏသွူ။ လုံးခေတ်(စိုး)ယို အရမ်ꩻအနေႏ တနယ်ꩻနဝ်ꩻ ကထွူထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ စိုးကရီးခါ ညလꩻလဲဉ်း အနေင်ႏပေါင်ꩻ (၃.၄)သန်းနေင်ႏရပ် အခိန်ႏကာႏလဒျာႏသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ ထူႏသုင်ꩻသွူ လုံးတူႏလုံးခဝ် အစွိုးစွိုးတဲင် မာꩻသုင်ꩻလွေꩻရောင် စူခွုမ်ကိရိယာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏသွူ။ ဥပမာႏအနေႏ နꩻ၊ ဗင် စူခွုမ်ကိရိယာႏဖုံႏသွူ။ သေင်ႏ၊ ထာꩻဆွတ်ꩻ၊ ငွီႏခြုံ၊ နုံꩻ တောမ်ႏ တခြိုꩻအလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသုင်ꩻတွယ်ꩻပါအာဒျာႏ နေနေသွူ။ တွိုႏဆုဲင်ꩻအခိန်ႏထွိုင်ႏညလွဉ်ယင်းမꩻ ကွဲးသုင်ꩻလွေꩻပါယင်း အနျအစျꩻဖုံႏ ကပါဒါႏ နုဲင်းဟံႏဗွော့ꩻဖုံႏယို ထူႏသုင်ꩻအီသွူတဲင် မာꩻလွေꩻသမ်း ဖွိုင်ꩻဟံႏ ဝန်ႏဟံႏ တခြိုꩻဖုံႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ခေတ်ထင်ႏထိုလွဉ် ထာꩻသေအာလွဉ်တဲင် သုင်ꩻလွေꩻပါသမ်း ဖန်ဆင်ꩻတဲႏထွင်ႏ ပသီႏသတ္တု အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တောင်ꩻ၊ ဒန်၊ ပသီႏခေတ် အပွိုင်လက္ခဏာႏအစဒျာႏသွူ။
thumb|Ġgantija temples in Gozo, Malta, some of the world's oldest free-standing structures
ခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻဖုံႏ ထွာလွဉ်ထင်ႏထိုမုꩻကို အရီးသွတ်ꩻအနယ်ꩻပညာႏယို အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကအခဝ်ကွဉ်ႏ သာဗားနားဒေႏသ သုင်ꩻစွစ်ꩻလီလွေꩻတေား တခမ္ဘာႏလွုမ်းသွူ။ လုံးခေတ်နဝ်ꩻ လိုဖုံႏ တဲမ်းမုဲင်သေခါꩻ ဒင်ႏမုဲင်သမဲင်ꩻဖုံႏ အထုင်ꩻစံႏသမ်းတအဝ်ႏတဝ်းတဲင် နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်သမ်း **ခလားကဒင်ႏသမဲင်ꩻခေတ်**(သမိုင်းမတင်မှီခေတ်) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "လုံးခေတ်"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါအသုင်ꩻယိုနဝ်ꩻ သုတေသနစခါပညာႏသျင်ႏသီး ဟဲ့ꩻဖန်ယီးနယ် ရေႏလွေꩻဒျာႏ ခလားကထူႏသုင်ꩻ သတ္တုခိန်ႏ အခိန်ႏရဲဉ်ႏဆွာꩻကာႏလကို နဝ်ꩻခါ ကအဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ တခြိုꩻစူခွုမ်ကိရိယာႏ ကမာꩻအီဒါႏတောမ်ႏ လုံးဖုံႏကာႏလဒျာႏသွူ။ ကာႏလနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကဖြယ်ခါꩻဒါႏ ခေတ်သိုမ်ခေတ် လုံး၊ တောင်ꩻ၊ ပသီႏစိုးအကို ထွာပထမအရီးသွတ်ꩻ ခေတ်ကာႏလဒျာႏသွူ။

လုံးခေတ်ယိုလဲ့ ဂျန်ဂျက်ကော့ဘ်ဝေါဆာ (Jens Jacob Worsaae)နဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၈၅၁ ဗာႏကို ခွဲꩻဖေႏ(၃)ကာႏလလဲ့ ပညာႏသျင်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖြယ်ခွဲꩻလွေꩻသမ်း လုံးခေတ်လီꩻ(Palaeolithic)၊ လုံးခေတ်လီꩻ အစ၊ လုံးခေတ်လီꩻ ထာႏဝ၊ လုံးခေတ်လီꩻ အထျꩻ၊ လုံးခေတ်ထာႏဝ(Mesolithic)၊ လုံးခေတ်တသာ(Neolithic) စတဲင် ခင်ႏလမ်းဒေႏသတောမ်ႏ တဖြာꩻတောမ်ႏတဖြာꩻ အဝ်ႏဖြယ်ရောင်ခါꩻ အစွိုးစွိုးလဲ့ ကဲဉ်းအာသားနဝ်ꩻ မိဉ်ႏထူႏသုင်ꩻငါ အခိန်ႏကာႏလတဗာႏချင်ႏငါနဝ်ꩻ ရယံထဲင်းနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:လုံးခေတ်
လူႏပူႏဇောႏငါငီမွိုန်း

**"လူႏပူႏဇောႏငါငီမွိုန်း"**

၁။ ထူႏဖုဲင်ဆား ထုမ်ႏဆောင်ꩻတသံꩻထီ အရောဝ်ꩻတရျာꩻနဝ်ꩻ အီႏလꩻထီ တကားမုဲင်ꩻ?

၂။ ထီနောင်ကို/ ထီခြောင်ယို ထူႏဗွုံꩻတဗွုံꩻ တွောင်တလဲင်ႏငါ ထီပါသော့ꩻဗုံꩻကို တကားမုဲင်ꩻ?

၃။ ဥပမာႏ နီမျိုꩻနီလိုꩻသီး ယူႏဒါႏဒါႏ၊ လူႏဒျာႏသွော့ သံဃာႏနော။

၄။ သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ - လူႏသံဃာႏမျိုꩻ အကျိုꩻတန်။

**"မေႏအစွန်ꩻတွမ်ႏ အာႏရဲင်ꩻ"**

၁။ မေႏနဝ်ꩻ အခိုးဒါႏ (ခိုးကုဲင်ဒါႏ)၊ ယိန်းသဲင် - ယိန်းခိုး၊ ယိန်းငိုး - ယိန်းခြေ့ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ မေႏအာ-မေႏနွောင်ꩻ၊ ထီအာ - ထီနွောင်ꩻ။

၂။ မေႏနဝ်ꩻ အလျားဒါႏ - ယိန်းဗော့ꩻ - ယိန်းလျား၊ ယိန်းဆား - ယိန်းပြွꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အလျားအာ-အလျားနွောင်ꩻ၊ အခွꩻအာ - အခွꩻနွောင်ꩻ။

၃။ မေႏနဝ်ꩻ အလေဒါႏ - ယိန်းအာ - ယိန်းတင်ႏ၊ ယိန်းဒင်ႏ - ယိန်းလေ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အလေအာ-အလေနွောင်ꩻ၊ အခေ့ꩻအာ-အခေ့ꩻနွောင်ꩻ။

၄။ လောကကိုယို အကုဲင်အာ - အဟဝ်ဆေ့ꩻ၊ အလျားအာ - အခွꩻဆေ့ꩻ၊ အခေ့ꩻအာ - အလေဆေ့ꩻ။

**"မွေးနေ့"မွေးတဝ်း"ခွေးနေ့"ဒျာႏတဲ့**

၁။ နေးတွမ်ႏ ထာꩻတရာꩻတဝ်းတဲင် နာꩻမာꩻတွော့ꩻ နာꩻလꩻအာစွော့ꩻရွဉ်၊ မွိုးသွဉ်ဖေႏနာꩻ ထွဉ်ႏမာꩻမွေးနေ့-တဲ့။

၂။ မွေးနေ့မွူးရဝ်ꩻ၊ အဟာနဝ်ꩻ ဖြေꩻဒေါဝ်' ဖြေꩻဗီယာ၊ မူႏမူႏခိုခို ခွေအွꩻနာꩻအွꩻ၊ ကမ်းသꩻအွꩻ၊ တလေ့ꩻတလꩻ၊ အဝ်ႏလိုအဝ်ႏလာ၊ ထီႏဖိုဖီႏပါတဝ်း။

၃။ တချင်ꩻငေါဝ်း ဒုံႏတိန်ႏ၊ ဝင်ꩻခိန်ႏဗေင်ႏမသေ၊ ရောင်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ လေထံစွဉ်ႏတနာꩻ။

၄။ ဟန်ႏအိုအတာႏ ဖေႏသေꩻနေးဒျာႏအော်ဒါ၊ မာꩻသီထော့ꩻ၊ မာꩻသီဆျာ၊ ထော့ꩻယာႏဆျာယာႏ၊ ဟန်ႏအိုအွီႏငါႏ-တဲ့။

၅။ ပင်ꩻရဟန်ꩻ ၅-ပါꩻ၊ ကပ်တပါꩻ သွံရေင်၊ တရာꩻအောင်ႏဆက် နီရေင်၊ ယပ်ꩻနမ်းဆျာꩻထီ တရေင်၊ စုခြွဉ်း သံဃာႏဒါႏန တသောင်ꩻသွစ်ꩻရေင်။

၆။ ပွယ်ꩻထွူဟာနဝ်ꩻ အွꩻဖျင်မွန်ꩻဖျင်၊ ရွို့ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ တွဲႏလို့ဝင်ꩻ၊ ပါꩻမွေးနေ့သားနဝ်ꩻ စူထို့၊ ကတူႏသွီႏ။

၇။ ပွယ်ꩻမွေးနေ့ထွူနဝ်ꩻ လိုꩻသိန်ႏတဆီ-တဲ့၊ လိုခြေင်လို့ပျင်ႏ၊ လို့သင်ႏလော့သွီႏ၊ မဉ်ꩻတအွီႏတောဝ်းတွော့ꩻ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလွနုဲင်းယို "မွေးနေ့"မွေးတဝ်း "ခွေးနေ့"ဒျာႏတဲ့။

**"ဝုဲင်ႏ'လူႏ'ဆုဲင်ꩻယူႏ-မဲ့ထီဟူႏ"**

၁။ မွိုးကလွူးသီ အွိုးပေႏခါ၊ ဖါကလွူးသီ အွိုးပေႏတွင်ꩻကာႏတဲင် ဝုဲင်ႏဗော့ꩻမွိုး စွုမ်ႏဟာဟာ၊ ရိုႏသေႏဗော့ꩻဖါ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနောဝ်ꩻ အကျိုꩻလစ်ꩻပါꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏ။

၂။ ဆန်ꩻအွိုးမုဲင်ꩻတဲ့-လောႏ၊ ကျောႏအွိုးမုဲင်ꩻတဲ့-လွေꩻ၊ ပါꩻအွိုးမုဲင်ꩻ၊ ပါꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ သေထျꩻသေနာတောဝ်း၊ ခံႏလွတ်ထာꩻမာꩻ၊ ခံႏလို့ရွဉ် အွဉ်လို့ဝင်ꩻလွေꩻဝုဲင်ႏ၊ သွဉ်လို့ဝင်ꩻ လွေꩻလူႏနဝ်ꩻ "ယူႏယူႏမဲ့ꩻ-မဲ့ထီဟူႏဗာႏ၊ မာႏယော့ဆုဲင်ꩻဒါႏထာꩻကွေး"။

၃။ ဘုရာꩻပွုံႏတောႏကို ယူႏသော့ꩻ ဘုရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏတဲင် မဉ်ႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻလꩻအာလဲဉ်းဒျာႏ ဝုဲင်ႏဗာႏမွိုးဖါ၊ မဉ်ႏဝုဲင်ႏမွိုးဖါနောဝ်ꩻ အကျိုꩻလꩻအာလဲဉ်းက ကလွေꩻဝုဲင်ႏ ပါꩻကျောႏလွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

**"လိုꩻဘဝကောင်တန်"**

၁။ လိုꩻဘဝယိုနဝ်ꩻ ဗွန်ပီနုဲင်း ကောင်တန်။

၂။ လိုꩻဘဝကိုနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏတဲ့အဝ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏ။

၃။ ကောင်တန်ကိုနဝ်ꩻ ပတ္တမျာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ လုံးခြဲက်တဲ့အဝ်ႏ။

၄။ နာꩻတွိုႏသွူ ကောင်တန်လောင်းယို ယူႏဟဝ်ဟဝ်ဟုဲင်း။

၅။ နာꩻအီႏထုမ်ႏခူႏ ထုမ်ႏထူႏ ပတ္တမျာꩻနဲ့။

၆။ နာꩻအီႏတွမ် အီႏရွမ်ဒျာႏ လုံးခြဲက်နဲ့။

၇။ နာꩻမဉ်ႏခူႏထူႏ ပတ္တမျာꩻနဝ်ꩻ နာꩻအီႏထွာ "လိုꩻခြွေ"တဖြာꩻ။

၈။ နာꩻမဉ်ႏတွမ်ရွမ်ဒျာႏ လုံးခြဲက်နဝ်ꩻ နာꩻအီႏထွာ "လိုꩻတဖြဲ့က်ယဲ့က်"။

၉။ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ပတ္တမျာꩻဒျာႏ၊ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လုံးခြဲက်။

၁၀။ ထွားယဲက်စဲင်းစဲင်း ယူႏ၊ တွမ်ထူႏဒါႏဒါႏသွော့။

၁၁။ အကုသိုလ်ႏလုံးခြဲက်တူႏနဝ်ꩻ ရွမ်ဗူႏမာႏမာႏမွော့နော။
### အာႏကွိုꩻ
လူႏသီႏလသားအကျိုꩻတန်

**"ဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ် (လူႏသီႏလသား၊ လူႏအရိယာႏ၊ လူႏရဟန္တာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်)"**

ဝစ္ဆခွိုꩻနွယ်ႏကထွာဒါႏ ပရိဗိုဇ်တဖြာꩻနဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏဂေါတမ-
ခွေသွဉ်းဟွုန်ဝင်ꩻရိုꩻ နီဗွေႏနုဲင်းယို- 'ရဟန်ꩻဂေါတမနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏလူႏဒျာႏဝွေꩻလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻလင်နဝ်ꩻ ဖေႏလူႏတောဝ်း၊ ထွဉ်ႏလူႏဒျာႏ ဝွေꩻတပဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻလင်နဝ်ꩻ ဝွေꩻဖေႏလူႏတဝ်း၊ လူႏခွေမꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏလိုꩻလင်နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တဝ်း၊ လူႏဝွေꩻတပဲ့ꩻမꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏလိုꩻလင်နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တဝ်း'တဲ့၊ ဝင်ꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်းဗွေႏ"
"မွေးတဝ်း၊ ဝစ္ဆ-
ငေါဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ စွော်စွော်စွတ်စွယ်ꩻခွေဒျာႏ၊ ပေါႏရဲဝင်ꩻထာꩻလူႏနဝ်ꩻ ထွာအန္တရာယ်ႏသွံမျိုꩻ၊ အန္တရာယ်ႏသွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ထွာကောလူႏသား ကုသိုလ်ႏအန္တရာယ်ႏ
၂။ ထွာအလူႏခံႏသား လာဘ်အန္တရာယ်ႏ
၃။ ကရဲသားနဝ်ꩻ ထွာနမ်းအန္တရာယ်ႏ"၊
ပေါႏရဲဝင်ꩻထာꩻလူႏနဝ်ꩻ ထွာအန္တရာယ်ႏသိုမ်မျိုꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
"ဝစ္ဆဟွေး-
ပသေဖွိုင်ꩻ ထီတကုဲင်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ပသေဝန်ႏ ထီတကုဲင်တဲ့နောဝ်ꩻ 'ထာꩻသားခြောင်ကို၊ ထာꩻသားနောင်ကို ဖေႏကအံႏဗာႏ ဒဲဉ်စျꩻဟန်ႏစျꩻ'အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဉ်ႏထောက်ꩻသော့ꩻနဝ်ꩻ 'ထွာကုသိုလ်ႏ'ခွေဟော်ꩻတွိုႏပဉ်တကားနဝ်ꩻ၊ လူႏလိုꩻလင်ထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏ အမျိုꩻအဝ်ႏနဲ့၊ 'လူႏလိုꩻလင်နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တောဝ်း'ငေါဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေအမျိုꩻရိုꩻနဲ့။
"ဝစ္ဆဟွေး-
'လူႏသီႏလသားနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏလိုꩻသီႏလ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တဝ်း'ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ၊ လိုꩻပေါႏပယ်ႏထိုꩻ 'လောဘ၊ ဒေါသ၊ ထိန၊ မိဒ္ဓ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ ကုက္ကုစ္စ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ထာꩻမဉ်လꩻ၊ ထာꩻသꩻလျား၊ သꩻထွူႏဆွို့၊ တခေင်ꩻထာꩻ၊ သꩻလော်လယ်၊ သꩻကော့ꩻမာႏ၊ သꩻယူႏမာႏ'လိုꩻပေါႏပယ်ႏနွောင်ꩻ ကိလေႏသာႏနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအရိယာႏ၊ 'လူႏအရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏရဟန္တာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်'ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဒျာႏ။
"ဝစ္ဆဟွေး-
ဖိုးဖြေင်း၊ ဖိုးဗွါ၊ ဖိုးတနျာႏ၊ ဖိုးတလုဲင်ꩻ၊ ဖိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း 'အွဉ်ငါဒါႏ၊ အငဲး၊ အာႏတလာ၊ သꩻဟောဝ်' အရေꩻတန်ဒျာႏ အချက်နဝ်ꩻဖုံႏလူမ်ꩻ၊ ဖိုးအဆွဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အရေꩻတတန်တောဝ်း၊
ဥပမာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ-
ခွန်၊ ပုဏ္ဏာꩻ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻသား၊ ကွုန်ႏသယ်ႏသား၊ ထာꩻကွီအံႏသား၊ အဖြာꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း 'ယေန်ႏကေႏ၊ အကျင်ꩻဟောဝ်၊ တရာꩻသား၊ သီႏလအဝ်ႏ၊ လဲဉ်ဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ ထွာအရိယာႏ၊ ထွာရဟန္တာႏ'အရေꩻတန်ဒျာႏ အချက်နဝ်ꩻဖုံႏလူမ်ꩻ၊ လိုꩻအမျိုꩻယို၊ လိုꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အရေꩻတန်တဝ်း၊ 'ဆယ်ꩻကပ်လိုꩻဟောဝ်၊ လူႏလိုꩻဟောဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻဟုဲင်း အကျိုꩻတန်၊ လꩻလိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻလူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လူႏသံဃာႏအကျိုꩻတန်

**"ဒါရုကမ္မိကသုတ် (လူႏသံဃာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံ ဒုံနာတိက၊ ကျောင်ꩻအွတ်ꩻကိုအတွင်ꩻ သေင်ႏပွယ်ꩻစာꩻ ဒါရုကမ္မိကသဌေꩻနောဝ်ꩻ ထင်ႏထေ့နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ နီဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းယို-
"တကာႏ ဒါရုကမ္မိက-
နာꩻအမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ လူႏဗာႏနေထာꩻ၊ မာꩻဗာႏနေ ဒါႏနဟောင်း"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းအမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ လူႏဗာႏဒျာႏထာꩻ၊ မာꩻဗာႏဒျာႏ ဒါႏန ဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းကလူႏနဝ်ꩻ ရဟန္တာႏပါ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပါ၊ ဆောင်ႏဓုတင်ႏသားဖုံႏပါ ဗွေႏဩ"
"တကာႏ ဒါရုကမ္မိက-
လိုꩻအုံဒျာႏလမ်း ခြွိုင်းနမ်းစွုမ်ႏနီꩻဟာ၊ အဝ်ႏတွမ်ႏပိုမာ လိုꩻနုဲင်းနာꩻနဝ်ꩻ 'ဝွေꩻဗွေႏယို ရဟန္တာႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ တသေနွောင်ꩻတဝ်း။
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အုံဒျာႏတခြာကို သေင်ႏမွူးဆလ၊ လူႏခံႏနေးသွမ်ꩻ၊ ဗုဲင်သင်္ကန်ꩻ ပံသုကူႏတဲ့ယောဝ်း၊ ပေါႏအသꩻလောလယ်တန်၊ ကျွားတန်၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတန်၊ ငေါဝ်းကျံꩻတန်၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်ဒါႏထာꩻ၊ သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻထိရမွေးတဝ်း၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်-သꩻဖွီဖုဲင်တန်၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အုံဒျာႏတခြာကို သေင်ႏမွူးဆလ၊ လူႏခံႏနေးသွမ်ꩻ၊ ရွုံႏဗုဲင်ဒျာႏ သင်္ကန်ꩻပံသုကူႏ၊ အသꩻလောလယ်တဝ်း၊ ကျွားတဝ်း၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတဝ်း၊ ငေါဝ်းကျံꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်တဝ်း၊ သတိꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ လိုꩻထိရဒျာႏ၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်တဝ်း-သꩻဖွီဖုဲင်တဝ်း၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
"တကာႏ ဒါရုကမ္မိကဟွေး-
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကျောင်ꩻဒုံ၊ အုံဒျာႏကျောင်ꩻဝေင်ꩻ၊ တွုံꩻတဝ်းသွမ်ꩻ၊ ရွုံႏဗုဲင်ဒျာႏသင်္ကန်ꩻဝင်ꩻလူႏ၊ အသꩻလောလယ်တန်၊ ကျွားတန်၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတန်၊ ငေါဝ်းကျံꩻတန်၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်ဒါႏထာꩻ၊ သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻထိရမွေးတဝ်း၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်-သꩻဖွီဖုဲင်တန်၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကျောင်ꩻဒုံ၊ အုံဒျာႏကျောင်ꩻဝေင်ꩻ၊ တွုံꩻတဝ်းသွမ်ꩻ၊ ရွုံႏဗုဲင်ဒျာႏသင်္ကန်ꩻဝင်ꩻလူႏ၊ အသꩻလောလယ်တဝ်း၊ ကျွားတဝ်း၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတဝ်း၊ ငေါဝ်းကျံꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်တောဝ်းထာꩻ၊ သတိꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ လိုꩻထိရဒျာႏ၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်တဝ်း-သꩻဖွီဖုဲင်တဝ်း၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
လူႏသံဃာႏဟုဲင်း၊ ပေါႏလူႏသံဃာႏနဝ်ꩻ နာꩻသꩻရေꩻ-သꩻစွူဖြွိုးစွဉ်ႏသနယ်၊ နာꩻမဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏဗာႏလူꩻခမ်း"။
"မွေးသွူဗွေႏ၊ ကားယိုမာꩻငါ ခွေသွဉ်းလူႏဒျာႏ သံဃာႏဗွေႏဩ" အာႏမခံႏလဝ်းခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဒါရုကမ္မိကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ