open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
နီလိုꩻမျိုꩻထင်ႏထိုရေꩻနဝ်ꩻ

**"နီလိုꩻမျိုꩻထင်ႏထိုရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏချာဒျာႏနီစူကို"**
နီပအိုဝ်ႏရပ်ယိုခါ မဉ်ႏထွာချာတွမ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏ၊ မဉ်ႏတဲက်ဆဲင်ႏတွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသား ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်ရပ်ရာႏကို ထင်ႏထိုရေꩻ ကွာႏအာငါႏ၊ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻရေꩻကစ သာႏယာႏလွဉ်လဲဉ်းတဲင် ကွန်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားသားဖုံႏ အဆင်ႏပြေႏ၊ လုဲင်းလုပ်ꩻခြံမာꩻသားဖုံႏ လုပ်ꩻမာꩻဗာႏဟောဝ်ရိုꩻကီလဲ့ ခမ်းတွို့ꩻခမ်းကွဉ်ႏ၊ ခမ်းနောဝ်ခမ်းထင်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ တဗွိုန်ပီတောဝ်းဒွိုန်းဝင်ꩻ၊ ကွန်ႏခန်အငိုꩻဖွိုႏထိုလဲ့ အောဝ်ႏကွာႏနေကသွူ။
တရပ်တွမ်ႏတရပ် တဗွိုန်ပီတောဝ်းဒါႏ အုံအောဝ်ႏမုꩻ အဆင်ႏအရန်းတွမ်ႏ ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲမုꩻဖုံႏ၊ အဖြေꩻအစာ ပျဿနာႏဖုံႏဘို ဖေႏကဗွိုန်ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တန် အဆက်ဆက်အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ ခွုမ်မာꩻဖေႏ၊ တွူႏတရန်အွဉ်နယ်ဖေႏတွမ်ႏခေတ်တသာ လိုꩻမျိုꩻရေꩻ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏကံႏကျမ္မာႏ နီပအိုဝ်ႏဘဝ ထင်ႏထိုရေꩻယို ပအိုဝ်ႏပိနီနာꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻချာမꩻလꩻ၊ အာႏကွိုꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ မဲဉ်လꩻလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻကရီးခါလဲ့ တအောဝ်ႏဖိုတောဝ်း၊ ယိုခါလဲ့ တထွာနွောင်ꩻတောဝ်း၊ ဆုဲင်ꩻချာလဲ့ တွမ်ႏကော့ꩻမောင်ꩻမွိုန်းလာꩻလာꩻ တထွာနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏအုံအောဝ်ႏမုꩻ တဉ်ႏခြွော့ရေꩻ အဆင်ႏရန်း ဖေႏကဗွိုန်ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စဲ့ꩻရေꩻအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်ဖုံႏယံဗာႏ၊ လိုꩻကထောက်ခံႏဒါႏ ခေါင်းဆောင်တန်သီး ထာꩻမာꩻသားလဲ့ အောဝ်ႏဗာႏ၊ ခမ်းသားမွိုးဖါ လိုꩻအမျာꩻဖုံႏလဲ့ ထောင်လွဉ်ꩻဗာႏ၊ ခံႏထူႏဗာႏ ခေါင်းဆောင်တန်သီး ငေါဝ်းငွါ၊ စူꩻလွဉ်ꩻဗာႏအွဉ်ငါသား မူဝါဒနောဝ်ꩻမꩻ နီကမဲဉ်လꩻ နီဒေႏသထင်ႏထိုရေꩻ လꩻလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
တလာထွူတလာ၊ တနေင်ႏထွူတနေင်ႏ ကအောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏဒါႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻဖုံႏဘို နီပအိုဝ်ႏကို လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တသေနာႏနွောင်ꩻတောဝ်း၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏတနယ်ꩻနောဝ်ꩻ မဲ့တွမ်ႏနား တထွꩻတောဝ်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို နီမဉ်ႏတသေနာႏလွဉ်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ခံႏဗာႏဒါႏ ပါꩻလိန်ႏလဲဉ်း၊ ခံႏဗာႏဒါႏဝင်ꩻနွောင်ꩻအံႏတွော့ꩻ ဖေႏကသေနာႏနောဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ၊ သွဉ်လွူꩻဗာႏ၊ နုဲင်းနောဝ်ꩻမွေးတောဝ်းတွော့ꩻ ပဲစ်တင်ႏရောင်တော လိုꩻကောအွဉ်ငါသားနောဝ်ꩻ တသေဉ်ႏလျောႏတောဝ်း၊ ထွာထွိုက်ထွာသင်ꩻတောဝ်း၊ ဆဲင်ႏဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻတနာႏတောဝ်း အွဉ်ငါသားငေါဝ်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်း ဝင်ꩻလဲဉ်လꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါကထွာဒါႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻတန် တင်ꩻအွဉ်ငါလင်ꩻတွိုင်ႏပင်ႏ အုံကွံလွေꩻဖေႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကအောဝ်ႏလိုႏလꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ ဝေင်ꩻနေပြည်တော်ကို တနေင်ႏထွူတနေင်ႏတဲင် နီအွဉ်ဝင်ꩻ သေနာႏဖေႏဗာႏ ဆွန်ꩻစူဗာႏ စွဲးကမ်းကိုဗာႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကအောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဒါႏ နီရပ်ရာႏ နီဒေႏသ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻဆꩻဆꩻတွော့ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်းလဲ့ ဖျင်ချာ၊ ဝင်ꩻကဖျင်ဖေႏတဲ့ လွောက်ꩻနာႏ၊ ဝင်ꩻကဖေႏလွဉ် အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဥပဒေႏတဖွောင်ꩻအကို ထူႏဒါႏဒါႏဝင်ꩻတွော့ꩻ ပင်ႏတသွောင်းခန်းသွော့ နီဘဝ၊ မာꩻထင်ႏထိုခန်းသွော့ နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏအကျောင်ꩻ မေတ္တာႏအွဉ်ႏဆꩻငါ တမာနယ်ဖေႏဗာႏ နီပအိုဝ်ႏခမ်းသား မွိုးဖါသီးဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
နီဝေးမူႏ

**"နီဝေးမူႏ"**
ထာꩻခေ့ꩻပသာႏသွူ တိန်ႏငေါဝ်းသင်ႏသွူ နီလမ်းငါ၊ ခါယာငေါဝ်းဝေါက်သွူ နီလမ်းထျꩻ၊ နီအံႏအွꩻတဲ့ထွူလဲဉ်း၊ ခိုဗင်ႏဖုံႏ လွဉ်လယ်ႏသွူနီဝေးမူႏ၊ နီမွိုးနီဖါသီးတဲ့ ဒေါ့ꩻရီဆွုမ်ႏခိုဗင်ႏဖုံႏ တဆူးတဆင်ႏပေႏထွူတဲင် ထိုꩻလဲ့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ။
နီဝေးမူႏယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်ဝင်ꩻစုမ်ꩻသားအာငါႏ၊ ခွေသွဉ်းအီႏခြုဲင်းနယ် နီဝေးမူႏခရာႏ၊ အုပ်ꩻသဲင်တခြစ်ꩻဗာႏ နီဝေးမူႏတဲ့ မွေးတောဝ်း။
နီဝေႏမူႏနောဝ်ꩻ မဉ်ꩻနင်ႏဗွာ၊ တရေꩻတဲ့တရေꩻ၊ လိန်ႏမာႏတဲ့လိန်ႏမာႏ၊ အိန္တရေႏတဲ့ဟောဝ်၊ လွေꩻသွို့ꩻလွေꩻခြံတဲ့ကုဲင်း၊ ဖွစ်ꩻဖျိုးဒွိုႏသွတ်ꩻကပ်ကောဝ်ႏ၊ ကပ်သွမ်ꩻတောႏ၊ ဒွိုႏဒဲဉ်ဗွာ၊ ပသာဒဲဉ်ဗွာ၊ မာꩻဖေႏမွိုးဖါဝွတ်ပတ်၊ မာꩻဖေႏသင်္ဃာႏဝွဝ်ပတ် စတဲင်ထဉ်ႏမွေဝွတ်ပတ်ဖုံႏ၊ ထာꩻမာꩻဟောဝ် ထာꩻမာꩻဒါႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ကုဲင်းငါႏသွူ။
ဒေါ့ꩻငေါဝ်းငွါတဲ့အွီႏ၊ ပနဲဉ်ႏတဲ့ပနဲဉ်ႏတဲင် ဒေါ့ꩻရီမွိုးဖါတဲ့ကျင်ႏ၊ ဒေါ့ꩻရီခိုဗင်ႏတဲ့လဲပ်၊ ဝင်ꩻအပဲစ်တဲ့ တဒေါ့ꩻဖိုဖိုတောဝ်း၊ ဝင်ꩻပွုံႏဝင်ꩻမဉ်ꩻ ငေါဝ်းခိုးငွါလျား၊ ငေါဝ်ႏသိုႏငွါဖျင်ꩻ၊ ငေါဝ်းဝွေႏငွါဝက်၊ ငေါဝ်းပစော့ꩻပနျꩻဖုံႏယိုတဲ့ တဒေါ့ꩻဖိုဖိုတောဝ်းသွူ။
သꩻတဲ့ဗွာငါႏ၊ သꩻဟောဝ်ငါႏ၊ သꩻဆွာꩻငါႏ၊ ထာꩻရက်ထာꩻသညင်ꩻဝင်ꩻတဲ့တန်၊ စေႏတနာႏသဒ္ဓါႏတရာꩻတဲ့ ဟောဝ်ငါႏ၊ နာႏမော်နာႏတရာꩻတဲ့ ကုဲင်းငါႏသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီဝေးမူနင်ႏဗွာနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်ဝင်ꩻစုမ်ꩻသားအာငါႏ၊ ခိုဗင်ႏဖုံႏတဲ့ ကျွိုက်အာငါႏ၊ ခိုဗင်ႏဖုံႏ ဟဲ့ꩻမက်ꩻရောင်မွေးစွဉ်ႏလိုꩻ၊ ဟဲ့ꩻမက်တယောဝ်း အတလꩻမွေးတောဝ်းခြာ။
ခွေကခတ်ကယ်ꩻတေ့ꩻနောဝ်ꩻ နီဝေးမူႏကျွိုက်ငါႏ ခွန်ထွန်း၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ခွန်ထွန်းနောဝ်ꩻ အွꩻဒါႏတောဝ်းဒေါဝ်၊ တောႏဒါႏတောဝ်းဖုဲင်း၊ ကုဲင်းတဲ့ကုဲင်း၊ လိန်ႏမာႏတဲ့လိန်ႏမာႏ၊ စေႏတနာႏသဒ္ဓါႏတရာꩻတဲ့ဟောဝ်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻလဲ့ အာႏကွိုꩻလꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻတဲ့တရေꩻ၊ ယဲက်အဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတဲ့တဲးဝါး၊ ထွားအဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတဲ့သေႏချာႏ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီဝေးမူႏနင်ႏဗွာ ကျွိုက်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
နီသမဲင်ꩻ နီလွူꩻထွားချာမꩻ

လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻလိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻယို သမဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻအောဝ်ႏသဲင်ꩻဒျာႏသွူ။ သမဲင်ꩻကရိုꩻယို ထွာဒျာႏနီလိုꩻမျိုꩻအတာႏသွီႏသက်တလီးနောဝ်ꩻ ရတမာႏတောဝ်းရင်ꩻရင်ꩻသွူ။ ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻနီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻယို ဖော်ႏထန်ႏလွူꩻထွားသားကထွိုင်ႏဆေ့ꩻငါႏတဲင်တွော့ꩻ ကွဲးထိုꩻမားသဲင်ꩻလွဉ်လဲဉ်းသွူ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻကပလို့ꩻခါꩻနီပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻဖုံႏတဲ့ အာငါႏလဲဉ်းတသေထွꩻလွဉ်ꩻတောဝ်းဒွုမ်ကဲဉ်းအာအာသွူ။

တယ်ႏပေႏခါကလွေꩻထင်ႏဒါႏအတန်ꩻကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏဒျာႏ၊ လွူꩻထွားဗာႏဒျာႏဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻတဲင် ကွဲညညနီလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻယိုတသေလွတောဝ်းဒွုမ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းခွေသွဉ်းထာꩻယူႏနောဝ်ꩻ သေစဲင်းချာသွူနီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻမꩻ မဉ်ႏလွူꩻထွားပါဝင်ꩻသမဲင်ꩻနောဝ်ꩻရယံသွူ။ နီလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻငါ‌သေချာတောဝ်းနောဝ်ꩻ မဉ်ႏညမဲ့ꩻနီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻထိုꩻမားသွူတကာႏတောဝ်း ဝင်ꩻမျောႏထိုႏပါနီလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငမ်းခရာႏသꩻထွူႏခရာႏတန်သွူ။ ထွားနီပအိုဝ်ႏပေႏခေတ်ဟန်ႏသနီꩻအခေႏနေႏမွိုင် သေချာနီပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻအောဝ်ႏခွိုင်းမုဲင်ꩻဖြာꩻ ကေႏကေႏလယ်ႏလယ်ႏ အီႏထောင်ထွား၊ လွူꩻထွားချာနီသမဲင်ꩻနောဝ်ꩻ အာနဲ့ဆေ့ꩻနဲ့ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ရဟော်ꩻလိတ်သားအောဝ်ႏသေထီႏထွꩻဒျာႏမတာနေား။ ပွိုးတမုဲင်ꩻထူႏဂွုဏ်ႏဗာႏတွိုႏ အာႏဇာႏနီႏသီး၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻ၊ ပွယ်ꩻဒဲဉ်သီႏယိုတယ်ႏစမုဲင်ꩻကို ပွိုးတမုဲင်ꩻမာꩻဗာႏစစွဉ်ႏသမဲင်ꩻယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ရီစံꩻပအိုဝ်ႏပေႏခေတ်ယိုခါမွိုင် အီႏသေလို့နေဟောင်း သေချာနေသမဲင်ꩻခရာႏဟောင်း ဝင်ꩻဒေါ့ꩻတဲ့ဒေါ့ꩻလွဉ်ꩻဗော့ꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုႏသမဲင်ꩻယို မဲ့ꩻထိုꩻတဗန်ႏဒါႏနေား။

ပွိုင်ႏဝွို့ꩻတွမ်ႏပအိုဝ်ႏလိုႏမျိုꩻသမဲင်ꩻယို တဲမ်းလိတ်သားခွေသွဉ်းယိုတဲ့ တသေချာလို့တောဝ်းဒျာႏနေနေ ကွဲးတွော့ꩻ ဖေႏကသေနောဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သားအောဝ်ႏလွူꩻထွားချာဒျာႏနေနေသွူ။ ယိုခါနီသွဉ်းသီး မုဲင်းကောင်အင်စတီကျုအစွိုꩻနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုႏပေႏဖုံႏဖေႏကသေချာ လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻတဲင် အောဝ်ႏထေထန်ႏလွေꩻလဲဉ်း ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုႏသမဲင်ꩻအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏသွူ။ ထေထန်ႏနေးလွုမ်ꩻတမွေးတောဝ်း အီႏသွဉ်လွေꩻဖေႏနေးနောဝ်ꩻသွူ။
နီသွဉ်းသီးမုဲင်းကောင်အင်စတီကျုစွိုꩻ ခွိုင်ႏကသေခွိုင်ႏကနွောင်ꩻရာꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ၊အနစ်နာႏတွော့ꩻ မာꩻလွေꩻဒျာႏလိုꩻမျိုꩻတာႏသွူ။ အယံသွတ်ꩻတဗာႏတထွာနွောင်ꩻတောဝ်းစွဉ်ႏလဲ့ ကသေထွိုက်ကသေသင်ꩻ၊ ကမာꩻထွိုက်ကမာꩻသင်ꩻယို အောဝ်ႏမာꩻလွေꩻဖေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏမာꩻလဲဉ်းသွူထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဝွေႏဖန်ႏသားအောဝ်ႏဒျာႏရင်ꩻတဲင် အဟောဝ်ကိုနီသွဉ်းသီးအစွိုꩻနေးထူႏ တဟောဝ်တောဝ်းကို ဝေါင်ႏညာꩻထိုꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

သေချာ၊ လွူꩻထွားချာနီးပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻမꩻ ဝင်ꩻလဲဉ်နီလꩻတောဝ်း၊ ဝင်ꩻချာႏနီလꩻတောဝ်း၊ ဝင်ꩻမျော်ႏထိုꩻနီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻလꩻတောဝ်း၊ ထွာတောဝ်းလိုꩻတငွို့လိုꩻတငွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ သမဲင်ꩻကဖေႏသေꩻခါꩻတာႏဝွန်ႏယို နီပြေင်လောင်းကီအောဝ်ႏဒင်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသေချာငါႏစွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နီသꩻရာႏခါႏ

**"နီသꩻရာႏခါႏ မဲတဗာႏ"**
ကအီႏမာꩻလွေꩻဒါႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻ "မဲ"မွူးနီꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏကုဲင်အနီꩻပဲင်ꩻလွုမ်ꩻ၊ တညငါႏတောဝ်းဒွုမ် အခိန်ႏကို နီကအီႏလွိုက် နီကအီႏဒင်ႏကီဒါႏ နီလိုꩻတန်အခွင်ꩻအရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ခမ်းသားသီးစူကိုနောဝ်ꩻသွူ။ နီကအီႏလွိုက် နီကအီႏဖေႏဒါႏမဲနောဝ်ꩻ အီႏထွာလွဉ်နီလိုꩻတန်တဲင် လွိုက်ရွေꩻဒါႏဒါႏ ထောင်ထွားသေႏသေႏချာႏချာႏထွူမꩻ မဉ်ႏဖေႏနောဝ်ꩻ နီအတာႏ အကျိုꩻအီႏအောဝ်ႏအာနောဝ်ꩻသွူ။
ယိုခါနောဝ်ꩻ ပါတီအစွိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း အခွင်ꩻအရေꩻ အောဝ်ႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻတဲင် ခွေလဲ့လွဉ်သွေꩻ၊ နာꩻလဲ့လွဉ်သွေꩻလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပါတီယဟန်ႏနောဝ်ꩻ ယံဒျာႏအကျိုꩻဟော်ꩻလွုမ်ꩻတဲ့အောဝ်ႏ၊ ဖေႏကလꩻမဲတဲင် အီႏမာꩻဖေႏခမ်းသားမွိုးနုဲင်းယို ဖေႏကလꩻယိုယိုနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻနီမာꩻဖေႏဒျာႏ ဒေါ့ꩻကီနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ အမွေးမွေးထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ သေႏချာႏမုꩻတအောဝ်ႏတောဝ်း၊ ခမ်းသားအကျိုꩻတာႏ မာꩻလဲ့တမာꩻဖိုတောဝ်းစားနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ခမ်းသားမွိုးဖါသီး အောဝ်ႏလိုႏယူႏခူခူ၊ ထွားဒါႏဒါႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
နီယိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုႏအပ်ချက်အောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သꩻမဲဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိာꩻ လိုꩻတန်ချာဒျာႏမꩻ အသေနာႏသွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏလိုႏချက် အောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ သေနာႏလွုမ်ꩻစားနောဝ်ꩻလဲ့ တလꩻတောဝ်းဒွိုန်း၊ ယိုခါ ခေတ်အခေႏနေႏအလꩻ မဉ်ႏထွာဒျာႏ နီအမတ်လိုꩻတန် မဉ်ႏနွို့လွေꩻနွောင်ꩻ လွတ်တောႏကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ မာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻထာꩻမာꩻယို အီႏလꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ "လိုꩻတသဉ် မဲဉ်ဟောဝ်နုဲင်းမုဲင်ꩻဟောဝ် ထွꩻတောဝ်းမွိုးဖါယာႏ"ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းအတွိုင်ꩻ နီယိုအောဝ်ႏလိုႏယွုမ်းကြွို့ꩻကြꩻတောဝ်း လိုꩻတသဉ်ငေါဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ငတ်ꩻနေင်ႏမꩻတလဲင်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻအောဝ်ႏတဲင် ငတ်ꩻနေင်ႏအတောႏတွင်ꩻကို ကအီႏထွာဒါႏနီလိုꩻတန်နောတ်ꩻ နေးတွမ်ႏသꩻရက်စွိုးခွိုꩻ အဗွေတဗာႏတွော့ꩻ စဉ်ꩻစာꩻစဲင်းစဲင်းထွူမꩻ မဉ်ႏဖေႏမဲ့နောဝ်ꩻ မာႏတရွို့ꩻဒါႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏအခွင်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ နီပအိုဝ်ႏစူကို၊ မဉ်ႏယွုမ်ႏအံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏဖေႏအာႏသော့ꩻချာဒျာႏ နီပအိုဝ်ႏအမုဲင်နဂါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻမဲဉ်လꩻ နီမဲတဲင် ငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏ ကလွဉ်သွေꩻ၊ ကလွဉ်ဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏနီနောဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏအီႏထင်ႏဗာႏစွဉ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်းယောင်ႏယောင်ႏ၊ နာႏတလေ့ꩻမွေးစွဉ်ႏရိုꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏယွုမ်းကြွို့ꩻတောဝ်းသွူ။
နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻဝယောဝ်း နီပအိုတွမ်ႏတွမ်ႏ နီပအိုဝ်ႏနမ်းတွမ်ႏနမ်း အခွင်ꩻအရေꩻယို နီဖန်ဆင်ꩻခွင်ꩻဖေႏကအောဝ်ႏချာဒျာႏနောဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏအာႏကွိုꩻဒျာႏသွော့ "နီခွိုꩻ နီလိုꩻမျိုꩻ၊ နီသွီႏ နီယာႏစဲစ်စဲစ်ကထွာဒါႏ မုဲင်တံႏဆိတ် 'နဂါꩻ"မꩻ နီအိုဝ်ႏအတွက်တာႏ ကအီႏဒဲင်ကာခီႏငါသူꩻနောဝ်ꩻ အဆင်ႏပြေႏပြေႏအီႏကာႏတွူႏတရန်လွေꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏဆွုံꩻဖျတ်အွဉ်ႏထွော့ဖေႏဒါႏ နီပအိုဝ်ႏနမ်းမဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကိုလွုမ်ꩻတကာႏတောတ်း ခမ်းသားမွိုးဖါသီး၊ ကအောဝ်ႏကော့ꩻမောင်ꩻဒါႏ ဖေႏကလꩻပအိုဝ်ႏခမ်းထီကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ အထျꩻအောဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းသားမွိုးဖါသီး ထာꩻဆွုံꩻဖျတ်စူမုဲင်အလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ ခမ်းသားမွိုးဖါသီး မဉ်ႏပသာထင်ႏကီ၊ မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့၊ မဉ်ႏဒင်ႏမျောက်ဖေႏမꩻ အီႏထွာနွောင်ꩻ၊ အီႏလꩻနွောင်ꩻမာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- "ခမ်းတာႏ""နမ်းတာႏ" အောဝ်ႏနီမျိုꩻတဲင် ယိုနောဝ်ꩻ အီႏထွာလွေꩻဒျာႏ "ခမ်းတာႏ"ဖူးဝေးမွိုးဖါသီး အကျိုꩻတရာꩻနောတ်ꩻမꩻ ခမ်းသားမွိုးဖါသီး "သꩻရာႏခါႏ မဲတဗာႏ"နောဝ်ꩻ ထွာအီနွောင်ꩻစွဉ်ႏ ခမ်းထီအကျိုꩻတရာꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဟွိုန်လွေꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
နီအချင်ꩻချင်ꩻ လိုႏလွောင်ႏဝင်ꩻ

ခမ္ဘာႏလောင်းယိုခါနဝ်ꩻ လိုꩻသီးယို အုံဒျာႏတဖြာꩻလဲ့ တလꩻတဝ်ႏ အုံဒျာႏလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအနေႏလဲ့ တလꩻတဝ်ႏ အုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻ တလမ်းချင်ꩻ တခမ်းချင်ꩻသွူ။ အုံညီꩻဝင်ꩻတလမ်းချင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ တဒုံချင်ꩻ တခမ်းချင်ꩻလဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထီꩻသဲင်ꩻတဝ်ႏလို့ဝင်ꩻ သွီႏခွဲႏတဝ်ႏလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏထေင်ညင်ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏ ရွို့ꩻမာႏလွꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ဟဝ်ဒါႏဒါႏ ချံꩻချံꩻသာႏသာႏ တအုံအဝ်ႏလွေꩻဗာႏတဝ်ႏသွူ။ ဥပမာႏတဝ်ႏဒွုမ်ညာꩻညာꩻ ဥပမာႏဗော့ꩻ နီမန်းခမ်း ယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ နီမန်းခမ်းယို ကလꩻလွစ်တခြင်ရေꩻနဝ်ꩻ ၁၉၄၈ - ဗာႏတဲင် ဗတွိုႏ ၂၀၂၁ ယိုနဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်ႏနေင်ႏပေါင်ꩻ(၇၃)သွူ။ နေင်ႏပေါင်ꩻ (၇၃)အကို နီမန်းခမ်းယို တိုꩻတက်ထင်ႏထိုမုꩻ အဝ်ႏတခွိုင်းမုဲင်ꩻကရိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေအဝ်ႏထီႏဒျာႏ ပငါပရာꩻသွူ။ လꩻထွူ လွစ်တခြင်ရေꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအုံအဝ်ႏမုꩻ အဆင်ႏရန်းယို ထဲ့ဖွိုးထဲင်းကဒွိုန်း ခါးလားကလꩻ လွစ်တခြင်ရေꩻသွူ။

ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ကွပ်ပွိုးခမ်းရင်ꩻသား လိုꩻမျိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻပေႏတွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻတန် တလွောင်ႏဗူႏညီႏညွတ်တဝ်းလွဝင်ꩻ အဝ်ႏရွို့ꩻရန်ႏတွိုက်ꩻခꩻလွဝင်တွော့ꩻ ခမ်းထီထဲ့ဖွိုး ဆုတ်ယုတ်ထိုꩻဗာႏသွူ။ ကအဝ်ႏရွို့ရန်ႏ တွိုက်ꩻခꩻဗာႏလွဝင်ꩻယိုတဲ့ ခွေလဲ့ရိုဒျာႏ ခွေနမ်းမဲဉ်ႏ၊ နာꩻလဲ့ရိုꩻဒျာႏ နာꩻနမ်းမဲဉ်ႏ၊ အမဲဉ်ႏတရာꩻချင်ꩻတဗွိုန်တဝ်ႏလွဝင်ꩻတဲင် ထွာဗာႏရွို့ꩻရန်ႏမာꩻလွဝင်ꩻသွူ။ အမဲဉ်ႏတရာꩻ ကတဗွိုန်တဝ်ႏလွ ဝင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတရာꩻအလꩻ ကွပ်ပွိုးလွူးလွ လောဘ ဒေါသ မောဟ မာနတရာꩻဖုံႏ နီတာႏဝင်ꩻတာႏ တထွာႏတဝ်း ထွားဗော့ဒျာႏ နမ်းတာႏလွုမ်ꩻတွော့ꩻ အုံညီꩻလွဝင်ꩻယို တထီꩻသင်ꩻလꩻတဝ်းဝင်သွူ။ လိုꩻကထီꩻသင်ꩻတဝ်းလွဝင်ꩻ ကတတဲ့ꩻတဝ်းလွဝင်ꩻယို ဖေႏကထီꩻသင်ꩻ ဖေႏကတဲ့ꩻခဝ်းချာနဝ်ꩻ ကောႏကမာႏသားလဲ့ မာႏလဲဉ်းအကျောင်ꩻ အဝ်ႏလိုꩻတောင်ꩻပြန်ႏဝင်ꩻ ကောႏကခံႏဗာႏသားလဲ့ ဝင်ꩻမဉ်ႏတောင်ꩻပြန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသယ်ႏခံႏ ယွိုန်ယောနဝ်ꩻမꩻ ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ အနာႏဂါတ်ဆꩻငါယို ခွရှူႏချံꩻသာႏမုꩻ အီႏအဝ်ႏသွူ။ ပုထုစဉ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻသီးနဝ်ꩻ “ရက်လွိုနမ်းအဲဉ်ထဝ်း” ပညာႏသျင်ႏသီး ရိုနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာလိုꩻဟဝ်နမ်းတာႏ လိုꩻထီဒျာႏ နမ်းအကျိုꩻလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ထာꩻရက်ဝင်ꩻကရိုꩻဒါႏ မေတ္တာတရာꩻ ထာꩻသညင်ꩻဝင်ꩻကရိုဒါႏ၊ ကရုဏာႏတရာꩻယို ပေါႏတကျံꩻလွူးတဝ်း ပေါႏတကျံꩻပယ်ႏတဝ်း နမ်းအကျိုꩻနဝ်ꩻ ရွို့ꩻမာႏလွဝင်ꩻတခိꩻတဝ်း ပါမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တအုံဟဝ်ဟဝ်ဗာႏထာꩻသွူ။ ရွို့ꩻမာႏလွဝင်ꩻ တွိုက်ခꩻလွဝင်ꩻ ထွာစဲ့ပွယ်ꩻနဝ်ꩻ ခိုးလျားယပ်ꩻသꩻ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻတခွိုင်းမုဲင်ꩻကရိုနဝ်ꩻ ထွားဗော့ꩻ “ဒုက္ခသယ်ႏ)” စခန်ꩻဖုံႏ ထွားဗော့ꩻ “စစ်ဘေးရှောင်” စခန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကွပ်ပွိုးစဲ့ပွယ်ꩻတွော့ꩻ ကသီသားတဲ့ အာငါႏလဲဉ်ႏ ကထို့ကလွတ်ꩻ ကတပွတ်ꩻသားတဲ့ အာငါႏလဲဉ်းကရိုနဝ်ꩻ ကထွာဒါး အတန်အကယ်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏလိုꩻထီႏအဝ်ႏလိုꩻသေသွူ။ ခြွေခြာႏချံꩻသာႏငါ အတန်အကယ်ႏငါတွော့ꩻ “ခမ်းသားထီသားနဝ်ꩻ မဲဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ” သနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လိုႏလွူးတဝ်းသွူ။

ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻကို စဲ့ꩻပွယ်ꩻကထွူကငိမ်ꩻအီနဝ်ꩻ ထွူငိမ်ꩻတွမ်ႏ တွိုက်ခꩻရေꩻ ဆင်စဲ့ꩻရေꩻတမွေးတဝ်း ထွူငိမ်ꩻဒျာႏတွမ်ႏ အုံကွံဆွေꩻနွေꩻ ထာꩻသေနာႏမုꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီမန်းခမ်း ကထွာဒါႏ စဲ့ပွယ်ꩻယို အဝ်ႏလိုႏလꩻလဲဉ်ႏသံဝွေႏဂသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ ရွို့ꩻမာႏတွိုက်ꩻခꩻလွဝင်ꩻ မဉ်ႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ လုပ်ꩻမာꩻကူꩻကာႏ ဖြေꩻစာဗာႏဟဝ်တဲင် လိုꩻမုꩻအုံအဝ်ႏရေꩻအရန်းယို တိုꩻတက်ထင်ႏထိုမွိုင်သွူ။ စဲ့ပွယ်ꩻအဲဉ်ထဝ်းစွဉ်ႏလဲ့ လိုꩻမျိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ မဉ်ႏတညီႏညွတ်တဝ်းလွဝင်ꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏဒေါ့ꩻလွဝင်ꩻမဉ်ꩻ မဉ်ꩻအဝ်ႏထွံႏလွဝင်ꩻထာꩻမာႏနဝ်ꩻ မဲ့ဒုက္ခညီꩻလွဝင်ꩻ နုဲင်းလိုꩻထွံႏဖြီကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တဖြာꩻထာꩻမာႏယို တဖြာꩻမဉ်ႏဖေႏသတိꩻနဝ်ꩻ အွီႏအွီႏနွိုးနွိုး အဝ်ႏလိုႏလက်ခံႏ အဝ်ႏလိုႏဖျင်နီနမ်းအမာႏသွူ။ နုဲင်ႏနဝ်ꩻမဉ်ႏမွေးတဝ်း နာꩻသေတခွိုင်းမုဲင်ꩻ နာꩻဒါႏတခွိုင်းမုဲင်ꩻ အွဉ်ႏမာနတရာꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏဒေါ့ꩻချာလွဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မုဲင်ꩻခါခါစွဉ်းလဲ့ လွောင်ႏဗူႏညီႏညွတ်မုꩻယို တလꩻနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နီအီႏထင်ႏလာလောင်းကီ

**"နီအီႏထင်ႏလာလောင်းကီ"**

ဆီငတ်ꩻဟာ   လာသူꩻနော

ခွꩻစုံခေါ      ဗွေဟောဝ်ငါႏ

လေလင်းသာႏယာႏ ။

သွဉ်ကပညာႏ

မဉ်ဒါႏနောဝ်ꩻဟွေး

လာလောင်းကီ  နီအီႏထင်ႏ

အောင်ႏမျင်ႏသွူကွေး ။

**"မာႏဒါႏနေနေ"**

ညောႏဖြားတဗာႏ   ထေအဟန်

နေးအာႏခြဲစ်ꩻ   အဗန် ။

ယူးဖြားတန်   အောဝ်ႏထင်ႏထီႏ

ယူးဖြားမဲ့ထီရီႏ ။

ညောႏဖြားတန်    ခြဲစ်ꩻဗန်မာႏ 

နက်နောဝ်လွေꩻတောဒျာႏ ။

ညောႏဖြားနက်နောဝ်   ယူးဖြားထီႏ

ယူးဖြား ကငအွီႏ ။

စွိꩻ   စွိꩻ   စွိꩻ   စွိꩻ ။
### အာႏကွိုꩻ
နီးခန်တခြိုꩻ နီးခန်အကုသိုလ်ႏ

**"ဣဏသုတ် (နီးခန်တခြိုꩻ၊ နီးခန်အကုသိုလ်ႏ)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ လောကကိုယို တောႏလမ်းတောႏပါႏ တကာႏ(တဖြာꩻ)နဝ်ꩻ (ရွဉ်အဲဉ်ထဝ်း၊ ဖိုးအဲဉ်ထဝ်း၊ ပနားအဲဉ်ထဝ်း၊ သွို့ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ခြံအဲဉ်ထဝ်း) ထွာလိုꩻခြောတဲင်-ဒုက္ခ (မွေးတဝ်းနဲ့)။
၂။ ထွာလိုꩻခြောတဲင် ကွီငါးဗာႏ ဝင်ꩻရွဉ်တွော့ꩻ-ဒုက္ခ (မွေးတဝ်းနဲ့)
၃။ ကွီငါးဝင်ꩻရွဉ်တဲင် 'မဲ့ꩻခွေဖေႏနးဒျာႏ အတိုꩻ'ကရိုꩻ ကအာႏမခံႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ-ဒုက္ခ (မွေးတဝ်းနဲ့)
၄။ 'မဲ့ꩻခွေဖေႏနေးဒျာႏ အတိုꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူတဲင် ဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ 'ဝင်ꩻလွဉ်ကွီနီး'၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻလွဉ်ကွီနီး (ခံႏဗာႏ ဝင်ꩻငေါဝ်းခွန်း)နဝ်ꩻ-ဒုက္ခ၊ (မွေးတဝ်းနဲ့)
၅။ ဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းနီတဲင် ထိုꩻလဲ့ꩻနီး၊ လွေꩻမုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယဝ်း ဝင်ꩻလွေꩻကွီလွဉ်ꩻ၊ ထိုꩻလဲ့ꩻနီးလꩻတောဝ်း၊ ဝင်ꩻသမ်းထွေꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ-ဒုက္ခ(မွေးတဝ်းနဲ့)
၆။ ဖြော်နီးနွောင်ꩻတဝ်းတဲင် ပါꩻလိုꩻခြောနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဆွမ်ꩻဝင်ꩻကျꩻ၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻဆွမ်ꩻ ဝင်ꩻကျꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ-ဒုက္ခ(မွေးတဝ်းနဲ့)
"ဒုက္ခမွေး-ဗွေႏဩ"
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ-
၁။ လောကကိုယို လိုꩻယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ထာꩻယွုမ်းအံႏ-'သဒ္ဓါႏ'တရာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ထာꩻဝင်ꩻသꩻ-'ဟိရီ'အဲဉ်ထဝ်း၊ မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ထာꩻငမ်း'ဩတ္တပ္ပ'အဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻကျိုꩻစာꩻမုꩻ-'ဝီရိယ'အဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻသူႏသေ-'ပညာႏ'အဲဉ်ထဝ်း။
သဒ္ဓါႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဟိရီအဲဉ်ထဝ်း၊ ဩတ္တပ္ပအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝီရိယအဲဉ်ထဝ်း၊ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်းနောဝ်ꩻ-ထွာသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻအဲဉ်ထဝ်း (ရွဉ်ဖိုးပနားသွို့ꩻခြံ-အဲဉ်ထဝ်း)တွမ်ႏ လိုꩻခြောနဝ်ꩻဗွန်ဝင်ꩻ။
၂။ တရာꩻငတ်ꩻပါꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဲင် မာꩻထာꩻကုဲင် (ကာယဒုစရဲက်)၊ ဒေါ့ꩻထာꩻကုဲင် (ဝစီဒုစရဲက်)၊ ကျံႏထာꩻကုဲင်(မနော်ꩻဒုစရဲက်)၊ အီႏဖြော်ချာဗာႏ ဒုစရဲက်ဝွဋ်နဝ်ꩻတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏနီးပီလို့ဝင်ꩻ။
၃။ မာꩻသွူဒုစရဲက် နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ 'ဝင်ꩻဖေႏနေး ကတွမ်ႏသေမွုန်းသွော့နော'ရေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အုံလဲဉ်၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်၊ မာꩻနုဲင်းလိုꩻဟောဝ်ပွုံႏ၊ အီႏခံႏတိုꩻဗာႏပါ 'ထာꩻလဲဉ်'ဝွဋ်နဝ်ꩻယင်တွော့ꩻ ထာꩻလဲဉ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏအတိုꩻနဝ်ꩻ ဗွန်လို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ ဝင်ꩻကသေထွꩻသား လိုꩻဟောဝ်သီးဖုံႏ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻ၊ ငေါဝ်းကဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏငေါဝ်းကွီနီး၊ တွမ်ႏကကွီနီးနဝ်ꩻ ပီလို့ဝင်ꩻ။
၅။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဲင် ထိုꩻလဲ့ꩻလိုꩻဟောဝ်၊ ဝွေꩻလွေꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း အကုသိုလ်ႏအောဝ်ႏထောင်လွဉ်ꩻဒျာႏဝွေꩻ၊ တွမ်ႏပါꩻကထောင်လွဉ်ꩻ ကွီနီးနဝ်ꩻ ဗွန်လို့ဝင်ꩻ။
၆။ ဝွေꩻကထွိုင်ႏသီနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏ ဆွမ်ꩻကျꩻ၊ ထျꩻလင်ꩻ၊ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻခမ်းနဝ်ꩻ၊ တွမ်ႏကဆွမ်ꩻကျꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဣဏသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
နေင်းထီခါႏ

နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ နေင်းထီခါႏယို စွုမ်ႏဒုံစွုမ်ႏရပ် အဝ်ႏအွꩻလွဒျာႏဝင်ꩻ ပငါပရာꩻလဲ့ နေင်းထီခါႏအကျိုꩻဟော်ꩻယို တသေတဝ်းကဲဉ်းအာအာသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကထီႏဗာႏဖို ဖေ့စ်ဘုတ်လောင်း နေင်းထီခါႏအကျိုꩻဟော်ꩻယို တဲမ်းပြန်ႏနယ်လွေꩻဗာႏ နီပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
*၁။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ရဲးကာႏကွယ်ႏနွောင်ꩻ၊ မာꩻသက်သာႏနွောင်ꩻ ကေန်ဆာရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။
*၂။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ မာꩻခြီ မာꩻယွမ်ꩻဖေႏ "ကိုလစ်စ်ထရောဓာတ်"တဲင် ရဲးကာႏကွယ်ႏဖေႏနွောင်ꩻ သꩻရာႏရောႏဂါႏ၊ တလီꩻဖျတ်ရောႏဂါႏဖုံႏသွူ။
*၃။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ရဲးကားကွယ်ႏဖေႏ ပီယာႏတဝေ့ꩻ တရွတ်ꩻဖုံႏသွူ။
*၄။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ မာꩻယွမ်ꩻဖေႏ နမ်းအယာႏခဉ်ႏတဲင် မီႏအွꩻကုဲင်းနေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ပြွောင်ႏတမွိုꩻတမာꩻဒါႏတဝ်းထာꩻသွူ။
*၅။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ရဲးကာႏကွယ်ႏဖေႏ ပီဖြွို့ꩻသွီႏယာႏသွူ။ ပီဖြို့ꩻကေန်ဆာရောႏဂါႏယိုလဲ့ ကာႏကွယ်ႏဖေႏသွူ။
*၆။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ရဲးကာႏကွယ်ႏဖေႏနွောင်ꩻ ဆွတ်ꩻဆွုမ်ႏယော့ꩻရောႏဂါႏတဲင် မီႏအွꩻကုဲင်းနေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ဆွတ်ꩻဆွုမ်ႏယော့ꩻ(လေးဘက်နာ)ရောႏဂါႏယို ထွာကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။
*၇။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ မာꩻခွေါင် မာꩻဆွော့ꩻ မာꩻဒဲဉ်းဖေႏ နီလိုꩻသီးဆွတ်ꩻဖုံႏသွူ။
*၈။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ကိုလစ်စ်ထရောဓာတ်အဟဝ်ကုဲင်နီမျိုꩻယို ဖေႏကတတွာ တရျားလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏနွောင်ꩻသွူ။
*၉။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ မာꩻယွမ်ꩻမာꩻဆေ့ꩻထိုꩻ နီလိုꩻသီးနမ်းကို အဗဲ့ꩻဖုံႏတဲင် မီႏအွꩻကုဲင်းနဝ်ꩻ ပြွောင်ꩻလွဉ်ꩻဒါႏတဝ်းထာꩻသွူ။
*၁၀။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ သွီႏကိုသိကျာꩻ (အနွိုး)ဓာတ် ဖေႏကထင်ႏစွော့ꩻပုဲင်ႏထာꩻနဝ်ꩻ ရဲးဖေႏနွောင်ꩻတဲင် ထိန်ꩻခါꩻဖေႏ ဆီႏနွိုးရောႏဂါႏသွူ။
*၁၁။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ မာꩻဟဝ်မာꩻတလာဖေႏနွောင်ꩻ လိုꩻသီးမတ်ဉာဏ်ႏအာႏသွူ။
*၁၂။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ မာꩻဟဝ် မာꩻတလာဖေႏ အကြောတသာႏဖြွီꩻဖုံႏတဲင် ရဲးဖေႏနွောင်ꩻ စူခင်ႏတနွော့ꩻရောႏဂါႏဖုံႏသွူ။
*၁၃။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ရဲးကာႏကွယ်ႏဖေႏနွောင်ꩻ သွုန်ႏရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။
*၁၄။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ရဲးဖေႏနွောင်ꩻသွီႏတိုꩻသွီႏထင်ႏရောႏဂါႏတဲင် မီႏအွꩻကုဲင်း နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ သွီႏတိုꩻသွီႏထင်ႏ တမွိုꩻဒါႏတဝ်းသွူ။
*၁၅။ နေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ နီကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို မီႏထွာအစွူႏလဲ့ ဝွေꩻမာꩻကုဲင် မာꩻယွမ်ꩻဖေႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နေင်းထီခါႏ အကျိုꩻဟော်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၅)မျိုꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻလဲ့ မီႏအွꩻနေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ထွာဒါႏရောႏဂါႏအမျိုꩻယို အမျိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဟွုန်ဖိုတဝ်း၊ တထီႏဖိုတဝ်း ဝင်ꩻဒေါ့ꩻဝင်ꩻတဲမ်းတဲင် အွꩻနေင်းထီခါႏနဝ်ꩻ ထွာဒါႏတဝ်းရောႏဂါႏ ထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ

**နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ** (အဲင်းကလေတ်: Naypyidaw Union Territory) (မန်း: နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ  မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း)ကို အဓိကအရေꩻတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ တဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း) အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻနေပီဒေါ်ယိုလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဟံႏနယ်ႏကိုယိုသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝကိုတဲင် ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တောမ်ႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်ဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

## ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံဖုံႏ
နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻဒျာႏ လ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
### ခရဲင်ႏ
# ဒက္ခိဏခရဲင်ႏ
# ဥတ္တရခရဲင်ႏ
# လယ်ဝွေးခရဲင်ႏ
# ပိဉ်းမနားခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၈)ဖြုံႏသွူ။

#### ဝေင်ꩻ
ဝေင်ꩻအဝ်ႏ(၈)ဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ-
# ဝေင်ꩻဇမ္ဗူသီရိ
# ဝေင်ꩻဒက္ခိဏသီရိ
# ဝေင်ꩻပိဉ်းမနား
# ဝေင်ꩻလယ်ဝွေး
# ဝေင်ꩻဇေယျာသီရိ
# ဝေင်ꩻတပ်ကုန်း
# ဝေင်ꩻပုဗ္ဗသီရိ
# ဝေင်ꩻဥတ္တရသီရိ

ဝေင်ꩻအဝ်ႏ(၈)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၅၇)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၁၈၇)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၇၉၅)ဒုံ နဝ်ꩻသွူ။

## အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းထီတန် ခမ်းနမ်းဗွေႏ တိုက်ရိုက်အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆꩻလ့ကိုသွူ။ နေပီတော်ကောင်သီနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဥက္ကဋ္ဌတဖြာꩻ၊ အွဉ်အကိုရေꩻတဖြာꩻ၊ ကောင်သီအစွိုꩻနွို့ ကွတ်ꩻဖြာꩻဖုံႏသွူ။ နေပီတော်ဟံႏနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းထီရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ခင်ႏလမ်းတဖြုံႏဒျာႏတဲင် လွတ်တောႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
နံပျာႏ

**နံပျာႏ **(naan) ယို ထွာ ထာꩻအမ်ႏပျာႏတဝှိုန်ꩻ မာꩻတုမ်ႏဗှူကလာꩻ၊ မော့ꩻအာ အေးဆျားအခေါဝ်ထဝ၊ အခေါဝ်နောဝ်၊ အခေါဝ်ကှောန်ႏနောဝ် (မန်း - အာရှတိုက်) ကိုဖုံႏသှူ။ တကြွီႏ နျꩻပျာႏပဲင် ဗှူကလာꩻတခိုး (အဉ်းကလေတ်ဆျ်- Dough)ထှူ မဉ်ႏအှောင်ႏတျမေႏနောဝ်ꩻ လꩻ နံပျာႏ။
thumb| နံပျာႏယို အမ်ႏလွဝင်ꩻ တုမ်ႏနေင်းထီနှိုး

### ကပါဒါႏထာꩻခြိုꩻ
တခိုး (၁၀) ဗီႏတာႏ ကပါဒါႏ ထာꩻခြိုꩻအမ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ-
*ဗှူကလာꩻ ၅၀၀ ကရမ်
*တမီႏမာꩻအီတခိုး (yeast) ၁ ကရမ်
*သကျာꩻ ၂ စေား (စေားအမ်ႏအီဒဲန်)
*နမ့်မန်ꩻ ၁ စေား (စေားအမ်ႏအီဒဲန်)
*တသာႏ ၁ စေား (စေားအမ်ႏနေင်း)
*ထီ

### ကအီးမာꩻ နံပျာႏ နောဝ်ꩻ
ထောက်ꩻသော့ꩻထီလုမ်ꩻ ဒဲန်ဝန်ႏတုင်ႏကို (၁) ဝန်ႏနေင်း ထှူ သော့ꩻ တမီႏမာꩻတခိုး၊ ကြဲ့ꩻခွဲးဖေႏဗာႏ။ နောဝ်ꩻထှူ သော့ꩻ သကျာꩻ ၂ စေား၊ တသာႏ ၁ စေားပေႏတှော့ꩻ ကြဲ့ꩻခွဲးထဲင်းဖေႏ။ မဉ်ႏခွဲးနောဝ်ꩻ သော့ꩻနမ့်မန်ꩻ ကြဲ့ꩻခွဲးခြာယင်း။
အောဝ်ႏနောဝ်ꩻလဲင်ႏ ထောက်ꩻသော့ꩻ ဗှူကလာꩻဖွန်ႏ၊ နွတ်ခွဲးခွဲးဖေႏ ညဆွာꩻ မိနစ် ၃၀ ကိုရပ်။ မဉ်ႏခွဲးထှူခါ အှောန်ႏဒှို့ꩻဖေႏတုမ်ႏ ခုမ်လာꩻ/ပိတ်ခေါဝ်ထီစောဝ်ႏ၊ အှောန်ႏအှို့ꩻဖေႏ ၂ နာႏရီႏရပ်။
မဉ်ႏလꩻ တခိုးဗုမ်းနောဝ်ꩻ မာꩻခေါဝ် အခေါဝ် ၁၀ ၊ ဒွီႏဖေႏထှူ မာꩻတပြာႏတဝှိုန်ꩻဗှိုဗှိုဖေႏဗာႏသှူ။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ တကြွီႏတုမ်ႏ သေင်ႏလှိုမ်းတဒူ။ ထာꩻခိုးဝှိုန်ꩻယို မဉ်ႏအှောန်ႏပေင်းနေးမေႏ၊ မဉ်ႏဖို့ꩻ လုံးတဒွီႏပေႏလျားလျားဖုံႏလောင်းနောဝ်ꩻ ထွာ **နံပျာႏ**သှူ။ သူစောဝ်ႏ နမ့်မန်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ မဉ်ႏငိုး ဗှိုင်းပျာႏလောင်းနောဝ်ꩻ ထွာ **ချာပါတီ**သှူ။

ကဏ္ဍ:ထာꩻအံႏ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်

**ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်** (မန်း: ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး) (အိန်းကလေတ်: Bago Region) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းဒွမ်ဒေႏသကိုသွူ။ ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ တွမ်ႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆနဝ်ꩻဖဲ့ꩻယို မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ အဝ်ႏရဲးခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ နဝ်ꩻသွူ။

## အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
### ဝေင်ꩻတန်
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပဂိုꩻနဝ်ꩻသွူ။

### အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အစိုႏရအစွိုꩻ

### ထေမာꩻဥပဒေႏ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လွတ်တောႏ

### စီႏရင်ႏတရာꩻ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တရာꩻလွတ်တောႏ

### ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခရဲင်ႏ(၆)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၂၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။

#### ခရဲင်ႏဖုံႏ
#ပဂိုꩻခရဲင်ႏ
#တောင်ႏအူခရဲင်ႏ
#ပီခရဲင်ႏ
#သာႏယာႏဝတီႏခရဲင်ႏ
#ညောင်လေးပိဉ်ခရဲင်ႏ
#နတ်တလိဉ်းခရဲင်ႏ

#### ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
##### ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏ

##### ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ

## ဝေင်ꩻဖုံႏ
# ဝေင်ꩻပဂိုꩻ
# ဝေင်ꩻကဝ
# ဝေင်ꩻတနတ်ပဉ်
# ဝေင်ꩻဝေါ
# ဝေင်ꩻဒုဲက်ဦး
# ဝေင်ꩻညောင်လေးပဉ်
# ဝေင်ꩻသွေစဉ်
# ဝေင်ꩻကျောက်တခါး
# ဝေင်ꩻတောင်ႏအူ
# ဝေင်ꩻအုတ်တွင်း
# ဝေင်ꩻထန်ꩻတမွူး
# ဝေင်ꩻယေတာသေ
# ဝေင်ꩻဖျူး
# ဝေင်ꩻကျောက်စီး
# ဝေင်ꩻပီ
# ဝေင်ꩻပေါက်ခေါင်း
# ဝေင်ꩻတဲကုံး
# ဝေင်ꩻသွေတောင်
# ဝေင်ꩻပန်းတောင်း
# ဝေင်ꩻပေါင်းတီ
# ဝေင်ꩻသာႏယာႏဝတီႏ
# ဝေင်ꩻလက်ပံတန်း
# ဝေင်ꩻမဉ်းလ
# ဝေင်ꩻမိုးညို
# ဝေင်ꩻအုတ်ဖို
# ဝေင်ꩻစျို့ပဉ်ကောက်
# ဝေင်ꩻသီးကုံး
# ဝေင်ꩻနတ်တလဉ်း

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
ပကီႏ

[thumb|ပဉ်တစ်ခမ်း ထမ်း[:en:Chauvet Caveထာꩻဆေင်ႏလောင်းကို ကတဲမ်းကဲတ်ꩻခါꩻဒါႏ ရျꩻ(ကြံ့)ပကီႏရုက်ပုင်ႏ၊ သက်တန်ꩻလꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ ၃၀,၀၀၀ တောမ်ႏ ၃၂,၀၀၀ နေင်ႏရပ်]]
thumb|ပွယ်ꩻဝါးခေးပြဲင်ႏဝင်ꩻဖြီ မျန်မာပကီႏရုက်ပုင်ႏ
**ပကီႏ** (အိန်းကလေတ်: Painting) (မန်း: ပန်းချီ) "ကဲတ်ꩻသူႏတသီႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ စေးဗီႏ၊ ကင်းဗတ်စ၊ သေင်ႏ၊ မန်ႏ စတဲင်ဖုံႏ မဲ့ငါခိုႏလောင်းယို တဲမ်းထွို့ꩻကဲတ်ꩻသူႏဖေႏအရောင်ႏ သွင်ꩻဖေႏအသက်ပုင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ယေဘုယျအနေႏ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အနုပညာႏညဏ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏဒျာႏ "တဲမ်းထွို့ꩻပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းထွို့ꩻဗိုန်ပုင်ႏ(ပုံတူဆွဲယူခြင်း)၊ ဖွဲ့ထူႏပုင်ႏ(ပုံဖွဲ့ယူခြင်း)ဖုံႏယို ထွာဒျာႏ အနုပညာႏသျင်ႏသီး အီႏဖန်ဆင်ꩻတဲမ်းထွို့ꩻဒျာႏ ထာꩻယူႏထာꩻထင်းအလွောက်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အစဝ်းသွတ်ꩻ သက်တန်ꩻအညသွတ်ꩻ ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻရုက်ပုင်ႏနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻခါꩻဒျာႏ ပဉ်တစ်ခမ်းထီ  Grotte Chauvet ဒေႏသကိုသွူ။ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ဒေါ့ꩻရိုꩻခါꩻ ပကီႏရုက်ပုင်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သက်တန်ꩻညလꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ  ၃၂,ဝ၀ဝ နေင်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထူႏသုင်ꩻအီတောမ်ႏ ဟံႏဗော့ꩻတမျိုꩻတဲင် တဲမ်းကဲတ်ꩻခါꩻဒါႏ ထမ်းထာꩻဆေင်ႏ(ဂူနံရံ)လောင်းတဲင် ရုက်ပုင်ႏကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻခါꩻ သေ၊ ကြံ့၊ ချင်ꩻသေ့ꩻ၊ ပနား၊ ကမ္ဘာႏဦꩻဆင်တန် ထာꩻသာပုင်ႏဖုံႏ တောမ်ႏ လိုꩻပုင်ႏဖုံႏသွူ၊ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လော်တခြာမုဲင်တန်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ နုဲင်းပဉ်တစ်ခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ထမ်းထာꩻဆေင်ႏလောင်း ကဲတ်ꩻသူႏတသီႏပကီႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းအလင် သပေင်ခမ်းထီ၊ ပေါ်တူဂီခမ်းထီ၊ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ ဩသတေးလျခမ်းထီ၊ မျန်မာခမ်းထီ တောမ်ႏ အေင်ဒိယ ခမ်းထီဖုံႏကိုလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

တဲမ်းထွို့ꩻပကီႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လောကအထန်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏထာꩻရာꩻဖုံႏယို ဖော်ႏအရုက် သွင်ꩻဖေႏချာအသက်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဒင်ႏအွဉ်ႏနယ်ချာ ပကီႏပုင်ႏစံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွောင်ꩻဒါႏ အစွိုးစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏမျန်မာꩻစိုးကရီးခါ ပကီႏကဲက်ꩻတရဲဉ်ႏစား ဗꩻတွိုႏခေတ်ယိုခါ ပို့မော်ဒန်ပကီႏနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာပကီႏနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဝင်ႏဆဲင်ႏရာꩻဖုံႏတောမ်ႏ ဒင်ႏမုဲင်ဖေႏ ခွန်ဟော်ခံꩻ ပွယ်ꩻအရဲဉ်ꩻအခင်ဖုံႏ အခေႏခံႏဒို့ꩻတခြို့အာတကာႏနဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻဗိုန်ပုင်ႏ(ပုံတူရေးဆွဲခြင်း)ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။

မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏအချုတ်လဲ့ တဲမ်းကဲတ်ꩻ ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻနဝ်ꩻ သုင်ꩻအီ အရောင်ႏ တောမ်ႏ တုံး(Tone)ကဟဲ့ꩻဒါႏ ခွဲꩻချာꩻအထီအသွီႏ အဖြားအဆား ထူႏသုင်ꩻမုꩻ ခွုမ်ဆိုးနွောင်ꩻမုꩻယိုနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏသွူ။ ပကီႏမဉ်ꩻတန်သားဖုံႏနဝ်ꩻ "ဟန်"ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝွေꩻသီးထူႏသုင်ꩻအရောင်ႏပုင်ႏစံႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းထွို့ꩻပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻကျာꩻနဝ်ꩻ သီအိုရီ အနယ်ꩻသဖော်ꩻအလꩻ အဝ်ႏအစွိုးစွိုး ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻသွူ။ ကျူဘစ်ဆင်၊ အင်ပရက်ရှင်၊ ပို့စ် အင်ပရက်ရှင်၊ အိပ်က်စ်ပရက်ရှင်၊ ဒါဒါရီဇင် စတဲင်ဖုံႏ မော်ဒန်(Modern) တောမ်ႏ ခေတ်ပြဲင်ႏပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ႏ(Contemporary Art)ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထာꩻယူႏပွိုင်းလဲင်းစခါကို အဝ်ႏဖဖြယ်ထန်ႏလွဉ် စဲင်းစဲ့နဝ်ꩻသွူ။  

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻ
ပင်ႏလယ်ႏ

thumb|right|A sea, as seen from a beach.
thumb|Marginal seas as defined by the International Maritime Organization
**ပင်ႏလယ်ႏ** (အဲင်းကလေတ်: Sea) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကတန်ကလုဲင်းထဲင်းဒါႏ ထီခြောင် ထီခိုႏမဲ့ငါကပေႏထဲင်းဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ ထီခိုႏထီမဲ့ငါလုဲင်းတန် ထီခိုႏထီနောင်တမျိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

## ပင်ႏလယ်ႏတန် ၁၃-ဖြုံႏ
ကမ္ဘာလောင်း ကအဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏတန် ၁၃ ဖြုံႏနဝ်ꩻ-
* (၁) ပင်ႏလယ်ႏဟံႏခါႏ(Mediterranean Sea)
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁,၁၄၅,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၄,၆၈၈)ပေသွူ။
* (၂) ကာရီဗီယံပင်ႏလယ်ႏ(Caribbean Sea) 
အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁,ဝ၄၉,၅၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ (၈,၆၈၅)ပေသွူ။
* (၃) ခယ်ႏပင်ႏလယ်ႏနဝ်(South China Sea) 
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၈၉၅,၄၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၅,၄၁၉)ပေသွူ။
* (၄) ဗဲးရိဉ်းပင်ႏလယ်ႏ(Bering Sea) 
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၈၈၄,၉၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၅,ဝ၇၅)ပေသွူ။
* (၅) မဲက်သီကိုပင်ႏလယ်ႏတကဲင်ႏ(Gulf of Mexico) ၊
  အလုဲင်းအဝ်ႏ (၆၁၅,ဝ၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၄,၈၇၄)ပေသွူ။
* (၆) အောက်ဟောက်ပင်ႏလယ်ႏ(Okhotsk Sea)
အလုဲင်းအဝ်ႏ (၆၁၃,၈၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၂,၇၄၉)ပေသွူ။
* (၇) ခယ်ႏပင်ႏလယ်ႏကွဉ်ႏ(East China Sea)
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၄၈၂,၃၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၆၁၇)ပေသွူ။
* (၈) ဟတ်သန်ပင်ႏလယ်ႏ(Hudson Bay)
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၄၇၅,၈၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၄၂၀)ပေသွူ။
* (၉) ဂျပန်ပင်ႏလယ်ႏ(Japan Sea)
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၃၈၉,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ (၄,၄၂၉)ပေသွူ။
* (၁၀) အန်ဒမန်(ကပ္ပလီ)ပင်ႏလယ်ႏ(Adman Sea)
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၃၀၈,ဝ၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၂,၈၅၄)ပေသွူ။
* (၁၁)ပင်ႏလယ်ႏထင်ꩻ၊ (North Sea) 
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၂၂၂,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၃၀၈)ပေသွူ။
* (၁၂)ပင်ႏလယ်ႏတနျာႏ(Red Sea)
 အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁၆၉,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၁,၆၁၁)ပေသွူ။
* (၁၃) ဗောတိစ်ပင်ႏလယ်ႏ(Baltic Sea)
အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁၆၃,ဝ၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၁၈၀)ပေသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

*
ကဏ္ဍ:ထီနမ်း
ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏ

**ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ** (အဲင်းကလေတ်: Pacific Ocean) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန်(၅)ဖြုံႏအကိို ထွာဒျာႏ အတန်အလုဲင်းသွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ "ပစိဖိတ်"ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လဲတ်တဉ်ဘာႏသာႏ *Mare Pacificum* ကို လင်ꩻလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ငိမ်ꩻယေန်စွူဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏ အာတိတ်စက်ဝွိုင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻ လုဲင်းဗꩻသွတ်ꩻလွေꩻစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်နဝ် အန်တာတိကတွိုက်ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အာသျတွိုက် တောမ်ႏ ဩသတေးလျတွိုက်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကတွိုက်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

ပစ်ဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဖြုံႏအကို ထွာအတန်သွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဲင် အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏ ထီနမ်း (၄၆ %)တဲင် ဧရိယာႏအလုဲင်းအဝ်ႏစွဉ်ႏ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၆၉.၂ သန်း (စတုရန်းမဲင်ႏ ၆၅.၃ သန်း) သွူ။ 

ကမ္ဘာႏ အီကွေတာသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ အထာႏဝတဲင် ဖဖြယ်ခါꩻဖေႏ "ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏထင်ꩻ" တောမ်ႏ "ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏနဝ်" နီခဝ်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏထင်ꩻအကို ကအဝ်ႏဒါႏ မာရီယာနာခြောက်ꩻ (Mariana Trench) နဝ်ꩻ အဆုံးအဝ်ႏ ၁၀၉၁၁ မီတာ (၃၅၇၉၈ ပေ)တဲင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏကိုလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာစွဉ်ႏ အဆုံးသွတ်ꩻ ခြောက်ꩻတဗာႏဒျာႏသွူ။

## ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏသောင် ကအဝ်ႏခူဒါႏ ခမ်းထီတောမ်ႏဒေႏသဖုံႏ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
ပညာႏအကျိုꩻ

**"ပညာႏအကျိုꩻ"**
ပညာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ သွဉ်လိတ်ခြေင်ခြေင်မွေးတောဝ်း၊ သွဉ်လိတ်နောဝ်ꩻ ပညာႏမွေးတောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ တမွေးတောဝ်းနေနေ၊ သွဉ်လိတ်တွော့ꩻ လꩻပညာႏ၊ ဒါႏပညာႏ လꩻထာꩻသေနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအမဲဉ်ႏတရာꩻနေနေသွူ။
ကွဲတဲင် ပညာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အောဝ်ႏအစားစားသွူ၊ အဖွိုႏသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ နုဲင်းဒျာႏလွေꩻတရေႏအိန်ႏ(လမ်း)၊ ဖွစ်ꩻဖျိုးကြောင်းစင်လမ်းတွမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻ၊ ဖျင်နမ်း၊ စွဉ်ꩻဗေက်ꩻထိုꩻ တအီႏတစျꩻကစ ပညာႏထာꩻသေ မဉ်ႏတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ တစင်တောဝ်း၊ တသျင်ꩻတောဝ်း၊ ထွားတရော့ꩻတောဝ်းဒျာႏနေနေသွူ။
နမ်း'လမ်း'အသောင်အရင်ꩻ၊ ဒေႏသလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ၊ လုမ်းဗဉ်ႏပြွူႏထန်ႏထိုရေꩻ၊ အုံအောဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏရေꩻ၊ သွုပ်ဆွိုင်ꩻချာငါရေꩻ၊ ဖြေꩻစာရေꩻ၊ မာꩻထင်ႏထို မာꩻမွန်ဗန်၊ မာꩻသာႏယာႏလိုꩻမျိုꩻဘဝ၊ ခမ်းထီ-စတဲင် ထာꩻမာꩻယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ပညာႏထာꩻသေယို ထွာအထျꩻသွူ။
ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ ဒေႏသလုမ်းဗဉ်ႏဗွေစွုမ်ႏရေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်လိုႏအပ်ချက်တဗာႏနေနေ၊ ပညာႏနောဝ်ꩻ နီလိုꩻသီးအတာႏ ထာꩻသေအာထာꩻသေစွုမ်ႏ၊ ထာꩻဒါႏယံကျင်ႏလယ်ႏမုꩻ၊ အမွဉ်းဖျင်အချော်ꩻလွုမ်း၊ အမာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏဖေႏ သꩻဓာတ်နောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ပညာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ လုဲင်းငါႏ၊ ဆုံးငါႏ၊ ယော့ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဝင်ꩻကအောဝ်ႏတဲက်တွိုင်ꩻဒါႏနောဝ်ꩻ မွူးရောင်ႏလာရောင်ႏ မေႏရောင်ႏ အရောင်ႏမျိုꩻကားကအောဝ်ႏ တထွꩻတောဝ်း ပညာႏရောင်ႏသွူ၊ ပညာႏအောဝ်ႏသားနောဝ်ꩻ စီႏမံႏဖန်းဖြယ်၊ ဆောင်ႏရွက်ကျိုꩻစာꩻ၊ ခွုမ်မာꩻထုမ်ႏကျံႏ၊ ဝွေႏဖန်ႏနွောင်ꩻတဲင် တွိုႏဗꩻအီ အင်းထွော့ခါꩻ ကောဝ်ႏထွန်ႏထျꩻဖုံႏသွူ။
ပညာႏမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ အဟောဝ်အကုဲင်သေ၊ အခွင်ꩻအရေꩻသေ၊ မဉ်ႏသေနောဝ်ꩻ သေထူႏဒါႏတဲင် အောင်ႏမျင်ႏလꩻအီ၊ လိုꩻကအောင်ႏမျင်ႏသားနောဝ်ꩻ နမ်းသꩻကေႏနပ်၊ ချမ်ꩻသႏလꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ လိုꩻထာꩻမာꩻအရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ခမ်းထီရေꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻရေꩻ စစွဉ်ႏအရေꩻမျိုꩻပေါင်ꩻအာဖုံႏယို သေလို့ဝင်ꩻဖုံႏတဲင် မာꩻဒါႏပငါပရာꩻဖုံႏတွော့ꩻ အဆင်ႏအရန်းထိုအီ၊ လုမ်းဗဉ်ႏတခြင်အီ၊ အကျိုꩻတရာꩻလꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ပညာႏအောဝ်ႏသားနောဝ်ꩻ ယူႏကောဝ်းဒါႏ အနာႏဂတ်၊ ထီႏသေဒါႏဆꩻငါတဲင် အုံထွိုင်ႏတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻအီ၊ စဲဉ်ႏခြပ်ချင်းဆဒါႏတွော့ꩻ ထွန်ꩻကာꩻဆꩻတက်အီနောဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ အမာꩻခွꩻသꩻ၊ အမာꩻသာႏယာႏ၊ အမာꩻတိုꩻပွါꩻဖေႏ နီလိုꩻသီးလောကတန်ယိုနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
ပဋာစာရထေရီ

**"ပဋာစာရထေရီဝတ္ထု"**

၁၁၃။ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ထိႏတဝ်းရုပ်နာမ်ႏ အထွာအကုဲင်ယို အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏအထွာအကုဲင်ယို ကထီႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻအတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻတထီႏတဝ်းရုပ်နာမ်ႏ အထွာအကုဲင် အုံဗာႏသက်တနီꩻတာႏနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ပဋာႏစာႏရာႏထေရီႏဝတ္ထု'ယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ မူႏနံꩻ/ ခိုဗင်ႏ ဆင်ႏချင်ႏထိန်ꩻသꩻ မဉ်ႏတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ထွာဒါႏထာꩻမာႏယော့-

၂။ တောႏလမ်းတောႏပါႏခရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတွိုင်ႏပင်ႏဒျာႏတွမ်ႏမွိုးဖါ-

၃။ ဒေါ့ꩻနယ်တောဝ်းမွိုး တငွါငွါ၊ ဒေါ့ꩻနယ်တဝ်းဖါ တမျိုꩻမျိုꩻ၊ ပေါႏအီထိုꩻတခွန်ꩻနေးလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကုဲင်းမော့ꩻဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ-

၄။ ကိလေႏသာႏမေႏခိုး ငွိုးဗာႏထာꩻ နုဲင်းပဋာႏစာႏရာႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်လꩻငါႏ သံႏဝွေႏဂ-

၅။ နွောင်ꩻထာဗား' နွောင်ꩻထာꩻလျားနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻတောႏလွုမ်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ကိသာဂေါတမီဝတ္ထု"**
၁၁၄။ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ထီႏတဝ်းထာꩻသီလွစ်မန်ႏ မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏယို အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ ထာꩻသီလွစ်မန်ႏ မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏယို ကထီႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻအတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻတထီႏတဝ်း နိဗ္ဗာန်ႏသက်ဆွာꩻ နေင်ႏတရာꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ကိသာဂေါတမီဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ရွဉ်ခံꩻရတနာႏနဝ်ꩻ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏတွမ်ႏ ဘွုံꩻကံႏတန်သား-

၂။ ရွဉ်ခံꩻတွမ်ႏလိုꩻမွိုက် တထွိုက်တန်ႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ-

၃။ လိုꩻဘွုံꩻကံႏ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏ လိုꩻဘွုံꩻကံႏတန်သား-

၄။ လိုꩻသီထွူနဝ်ꩻ ဘုရာꩻခန်းတဲ့ မာꩻမွန်ချာဖေႏ တဒါႏတဝ်း-

၅။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻကို တသီဖိုဖိုတဝ်းနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်း-

၆။ သောကပရိဒေဝ-သꩻထာꩻခိုးလျား အာႏတလာနေတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွူဖေႏစွဉ်ႏတရာꩻ လꩻတဝ်း-

၇။ နေးတွမ်ႏပရိယာယ်ႏ မာꩻဖေ့ယွယွရီး သောကပရိဒေဝထွူမꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻလꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ပဏ္ဍိတသာႏမဏေႏ

**"ပဏ္ဍိတသာႏမဏေႏ"**

၈၀။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်
လိုꩻကကြောက်ꩻထီသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏထီလꩻဒျာႏ၊ လိုꩻကမာꩻစွဉ်ႏပြာႏဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻစွဉ်ႏပြာႏလꩻဒျာႏ၊ ရွာꩻသေင်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရွာꩻပဲဉ်လꩻဒျာႏ၊ ပညာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏယံကလꩻ ဆွုံꩻမꩻချာဒျာႏ အနမ်းဖုံႏသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ပဏ္ဍိတသာႏမဏေႏဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ကေန်ꩻခြောဒုက္ခတဲ့ယောဝ်း အောဝ်ႏလိုႏမာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ စေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ အာႏမဉ်ႏတလာမွေးနောဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏထွူထာꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏဗာႏ လူꩻခမ်းအကျောင်ꩻ၊ 

၄။ ပေါႏကုသိုလ်ႏ အာႏတလာမွေးနောဝ်ꩻ တွိုႏဘုရာꩻ တဆူႏဆူႏစိုးသူꩻ ထွာဗာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထူꩻ၊ ထွာဗာႏရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ၊

၅။ ပေါႏဝင်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ပေါႏဝင်ꩻမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖေႏအာႏငါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယ"**

၈၁။ ကောင်လုံး တန်ကဒွုတ် ဆွော့ꩻကတဲ့ꩻတန်နဝ်ꩻ တန်ခေ့ꩻကရစ်ꩻ တလီꩻဝစ်ꩻနဝ်ꩻ တမာꩻတသွိုးနွောင်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ အနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ ပညာႏသျိလိုꩻဒါႏ ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻအံႏဖြာႏ ယိုနီဗာႏအလောင်း သꩻကုဲင်သꩻရေꩻ တထွာလွေꩻတောဝ်း (သꩻတသွိုးတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ လွိုးတကြာꩻတောဝ်းတစိꩻစိꩻ။)

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ မာꩻကုသိုလ်ႏ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏထွူတဲင် ပေါႏကွီဆုꩻနဝ်ꩻ ကကွီအတွိုင်ꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏယို အဝ်ႏထိုထို အဝ်ႏတန်တန်(အီႏတယ်ႏထိုထို အီႏတယ်ႏတန်တန်)နဝ်ꩻ ဖေႏနေးကဖွိုႏထိုꩻတောနဝ်ꩻ ဟဝ်မာꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၃။ ကုသိုလ်ႏတဲ့ အကျိုꩻဖေႏဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ အကုသိုလ်ႏတဲ့ အကျိုꩻဖေႏဒျာႏခေါ်ခေါ်အကျောင်ꩻ၊

၄။ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻအံႏဖြာႏနဝ်ꩻ ရဟန္တာႏသီး တထွာရာꩻတောဝ်း (တထူꩻချာꩻတဝ်း)အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ဟောဝ်တောင်ꩻခရာႏအဓိပ္ပယ်ႏ"**
"ဧတဒဂ္ဂံ-ဧတဒဂ် (ဘွဲ့)"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- (ဧတဒဂ္ဂ-ဧတံ+အဂ္ဂ)၊ ဧတံ-ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ၊ အဂ္ဂံ-အယံသွတ်ꩻ၊ "ဧတဒဂ္ဂ-ဧတဒဂ် ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

**"ကာဏမာတုဝတ္ထု"**

၁။ ရဟန်ꩻသီးနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလူႏတွိုင်ꩻတဲ့ ဟဝ်လူႏခံႏလို့တဝ်း၊ ချင်းလူႏခံႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏခွန်း ရဟန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻနမ်းနမ်း ကျွꩻဖြေႏသျင်ꩻဖေႏစွဉ်ႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ခွန်းထွမ်သံဃာႏ ကလꩻဒါႏအပဲစ်နဝ်ꩻ ကွပ်ကွီခွင်ꩻ ကန်းတော့ꩻချာနဝ်ꩻမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏသꩻစွယ်ꩻတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏဗာႏတရာꩻ၊ ပေါႏအားထွုတ်တရာꩻနဝ်ꩻ သꩻစွူငါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ပဏ္ဏိကဇာတ်

**"ပဏ္ဏိကဇာတ်"**
၁၀၂။ တရာꩻဂါႏထာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏအချွုတ်-
ဖါကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးရာႏသီႏ ထွာဒျာႏပိုမူႏသီး ထꩻအာႏကွိုꩻ၊ ပိုသီးမဉ်ႏမော့ꩻ ထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻချာဗာႏဖါ၊ တွိုႏနီဖါယိုနဝ်ꩻ ပဲစ်မာႏတောဒျာႏပိုမူႏ ထာꩻယေဉ် တခြာကိုယို၊ ဖါသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိုသီးထာꩻကိုꩻကွယ်ႏ၊ ထာꩻအာႏကွိုꩻဒျာႏ၊ တွိုႏနီဖါယိုနဝ်ꩻ ယိုခါအံႏနွောင်ꩻတောဒျာႏခွေ၊ သမ်းထွာဒျာႏ တခြာကို၊ ခွေအီႏငွိုးထေ့ဗာႏ ပါꩻမုဲင်ꩻယို၊ ခွေအီႏအာႏကွိုꩻဗာႏ ပါꩻမုဲင်ꩻယိုဟွေး။

ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ပဏ္ဏိကဇာတ်"ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ လိုꩻမူႏယံသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ "ဘဝမူႏနံꩻ-ခံႏရံꩻထိုꩻတဝ်း၊ လိုꩻမူႏမျတ်အကျင်ꩻ ခံႏပြင်ꩻထိုꩻတဝ်း"-

၂။ ဖါသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ အထွုံꩻစံႏပဲစ်မာႏချာ ပိုမူႏမွေးတောဝ်း၊ မဉ်ႏပဲစ်မာႏနဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏထီထွာမေႏ-

၃။ မွိုးဖါသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းမွေးစွဉ်ႏ ပိုဖုံႏအကျင်ꩻကုဲင်ထိုꩻ-

၄။ ပေါႏပိုခိုပိုမူႏသီး အကျင်ꩻကုဲင်ထိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻတောစွဉ်ႏ မွိုးဖါဆွုံꩻမꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻတောစွဉ်ႏ အမွိုးဖါ-

၅။ မဉ်လꩻဝင်ꩻပိုမူႏတဲင် ရီနေးအမွိုးအဖါနဝ်ꩻ လိုꩻဟောဝ်သီးထွုံꩻစခါဒျာႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ပဋ္ဌာန်ꩻအကျိုꩻ

**ပဋ္ဌာန်ꩻအကျိုꩻ(အအဲဉ်ႏ)**

ကဿပဗွေႏမျတ်ဖရာꩻစိုး ပြာငတ်ꩻရျာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာတိရစ္ဆာန်ႏဘဝတဲင် နာႏထူႏဖိုဗာႏ ပဋ္ဌာန်ꩻတရာꩻမျတ်(အွိုးထမ်းတန်ကို) တလဲင်ႏပေႏလွုမ်ꩻလဲ့ ထင်ႏတွိုႏဗာႏစွဉ်ႏလူꩻခမ်း။ အဝ်ႏထွာလူꩻ သက်တန်ꩻကထင်ႏလို့ထွူ သဲင်ꩻခွဲးမော့ꩻ ကျုံႏသော့ꩻဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻဂေါတမသာႏသနာႏကိုထွူ နာႏထူႏဗာႏယင်း အဘိဓမ္မာႏတရာꩻမျတ် ဗွေႏသာႏရိပုတ္တရာႏထျꩻတဲင် ချွစ်ခန်ꩻနွို့ ကိလေသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻတာႏ ဘဝသွတ်ꩻခန်းဒျာႏသွူ။

ပဋ္ဌာန်ꩻတရာꩻမျတ်ယို အကျိုꩻတရာꩻမျတ်ဟဝ်မွေးငါႏတခွိုင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လုဲင်ႏမာႏထိုꩻမွုန်းတဝ်း တွမ်ႏလောကစေꩻစိန်ႏနေား။ နေးတွမ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻအစဲစ်အမဲဉ်ႏ ကေႏညိုႏဒါႏဒါႏထွူ ယံကရွစ်ပူႏဇောႏနွောင်ꩻဝင်ꩻအတာႏ အရေꩻတန်ငါႏအကျောင်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻသွော့ဝင်ꩻ သွုန်ႏသꩻရာႏခါႏကိုနေား။ မွိုက်ခွိုက်ကသဲင်ꩻခွဲးမော့ꩻ ကျုံႏသော့ꩻဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻသာႏသနာႏကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏ/ခွန်/နင်ꩻသီး ဒဲ့ꩻထူႏ/ဆို့ꩻရုဲင်ခါꩻ လꩻလꩻသွော့ဝင်ꩻ မဂ် ဖိုလ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏ အစွိုးအခြွီဖုံႏနေား။

### အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ပတိပူဇိကာဝတ္ထု

**"ပတိပူဇိကာဝတ္ထု"**

**"၄၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"**

ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏအလောင်း ကွို့ꩻသꩻတဝ်းရင်ꩻ သꩻကမင်ႏငါငါ ကလွိုက်အာအာထဲင်း ငတ်ꩻအာႏရွုံႏကဝ်ႏ ခွန်နင်ꩻဆဝ်ႏယို ခွန်ယွုတ်မရဏ ကမ်းသွိုန်ႏကမ်းသꩻ မာꩻသီလꩻထိုꩻစွဉ်ႏသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ပတိပူတိဇိကာဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-

၁။ ဖွစ်ကျောင်ꩻ ဖွစ်ꩻတရွပ် တွောင်ထီ ဒါဖေႏ ဗွေႏသံဃာႏသီး ခင်ႏလမ်း (ပသဖေႏသပိတ်ဝန်ႏ) စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ တွိုႏထင်ႏအီနွောင်ꩻ လူꩻခမ်း-အကျောင်ꩻ၊

၂။ လိုꩻခမ်း အနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ ထွာတာဝတိံသာႏခမ်း တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻလွုမ်ꩻ-အကျောင်ꩻ၊

၃။ လိုꩻသီးအသက်ယို ဒွေါင်ႏဆေ့ꩻ လို့ပြွိုင် သီမွိုင်စွော့ꩻဒါႏ၊ ဟောဝ်မာꩻရီးရီးငါႏ ကုသိုလ်ႏ-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ-လꩻအီသတိꩻ အာတန်။
### အာႏကွိုꩻ
ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ

**ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ** (အိန်းကလေတ်: World War I) နဝ်ꩻ ထွာလွေꩻဒျာႏ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၁၄ ဗꩻတွိုႏ ၁၉၁၈ ဗာႏအခါႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻခါစဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန်နုဲင်းနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻအကို တထွာဖိုတဝ်းဒွိုန်းတဲင် ယဟန်ႏလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွ့ "မဟာႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻတန်" (Great war) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏဆုဲင်ꩻ ထွိုင်ႏညလꩻ အနေင်ႏ ၂၁ နဝ်ꩻ စဲ့ꩻပွယ်ꩻတန် ထွာဖျင်ယင်းတလဲင်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻဖန်ဖြယ်လွေꩻယင်း ပထမ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ နီစားနဝ်ꩻသွူ။ ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻအကို စဲ့ꩻသားသီမားထိုꩻ အဖြာꩻခြွဉ်း အဝ်ႏစွဉ်ႏ (၉)သန်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။ ခလားစဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန်ကထွားခိင်ႏ စဲ့ꩻသားနဝ်ꩻဖုံႏကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းသားရိုꩻရိုꩻဖုံႏကဉ်းအာအာသွူ။ ကထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဒါႏ စဲ့ꩻသားဖုံႏ တယ်ႏကတူႏဗꩻခင်ႏယာꩻ မိဉ်ႏအွဉ်ႏဆွိုက်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဗော့ꩻအညာꩻအဝ်ႏစွဉ်ႏ အမဲင်ႏ ၉၃၇၅ မဲင်ႏ (၁၅၀၈၄ ကီလိုမီတာ)သွူ။ အဗော့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မိဉ်ႏအွဉ်ႏဗဲဉ်လေပ်ပတ် ကမ္ဘာႏဟံႏတန်နဝ်ꩻ အီႏအဝ်ႏစွဉ်ႏ တထာႏဝရပ်နဝ်ꩻသွူ။

## ကနွို့ပါဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏ
ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဓိက ခမ်းထီတန်အစွိုꩻ အဝ်ႏနီစွိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻနီꩻစွိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗိတေင်၊ ပဉ်တစ်၊ ရသျား သီးကပါဒါႏ မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏ(Allied Powers/Triple Entente)အစွိုꩻ တောမ်ႏ ဂျာမနီ၊ ဩသတြီးယား၊ ဟန်ဂေရီ သီးကပါဒါႏ ဗဟိုႏအာႏရဲင်ꩻတန်ခမ်းထီဖုံႏ(Central Power/Triple Alliance)အစွိုꩻဖုံႏတဲင် ထွာဒျာႏ အစွိုꩻယိုနီစွိုꩻခါႏ အဓိကတွိုက်ꩻပွယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻ မဟာႏမိတ်အစွိုꩻကိုနဝ်ꩻ ဂျပန် စတဲင်ခမ်းပေႏဖုံႏ နွို့ပါလွဉ်တဲင် ဗဟိုႏအာႏရဲင်ꩻအစွိုꩻကိုနဝ်ꩻ တူရကီ၊ ဗူကေးရီးယား စတဲင် ခမ်းထီဖုံႏ နွို့ပါလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန် ထွိုင်ႏအီႏထွူခိန်ႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏလဲ့ နွို့ပါလွဉ်ယင်း မဟာႏမိတ်အစွိုꩻဖဲ့ꩻကိုသွူ။ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန် ထွိုင်ႏထွူနဝ်ꩻ "ဗဟိုႏအာႏရဲင်ꩻအစွိုꩻ" သွုမ်ꩻထိုꩻတဲင် "မဟာႏမိတ်အစွိုꩻ" နွောင်ꩻလꩻထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။

## စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန် ထွာထိုꩻဗာႏခရာႏ
အရင်းရှင်ခမ်းထီတန်သားဖုံႏအခါႏ အချင်ꩻချင်ꩻ ခေးပြဲင်ႏဝင်ꩻ အာႏတလာလွဉ်တဲင် ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ ထွာထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန် ကထွာအီဗာႏ အဓိကအခရာႏနဝ်ꩻ-
*ထိုမ်ႏထွားခေးပြဲင်ႏအာလွဉ် ကိုလိုနီဟံႏနယ်ႏဖုံႏ
*စွိုးခွိုꩻရေꩻဝါႏဒဖုံႏ အာႏတလာလွဉ်
*ဖြွမ်းဗူႏဖွဲ့ခေးပြဲင်ႏလွဉ်ဝင်ꩻ မဟာႏမိတ်စဲ့ꩻအစွိုꩻဖုံႏတောမ်ႏ
*ခွုမ်ထေမာꩻပြဲင်ႏလွဉ်ဝင်ꩻ စူခွုမ်လက်နက်ဖုံႏဒျာႏသွူ။

## ဗီဒီယို မီဒီယာမုဲင်တန်ꩻ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ

## လိဉ့်အထန်ႏဖုံႏ

* 1914–1918-online International Encyclopedia of the First World War
* The Heritage of the Great War / First World War. Graphic color photos, pictures and music 
* A multimedia history of World War I
* European Newspapers from the start of the First World War  and the end of the war 
* Powerpoint summary of the war
* The World War I Document Archive Wiki, Brigham Young University
* Maps of Europe covering the history of World War I at omniatlas.com
* Maps of Africa covering the history of World War I in Africa at omniatlas.com
* "World War I Crossroads" current discussions by scholars
* World War I (First World War) Guide to websites
* Documents from Mount Holyoke College 
* EFG1914&nbsp;– Film digitisation project on First World War
* WWI Films on the European Film Gateway 
* The British Pathé WW1 Film Archive
* World War I British press photograph collection – A sampling of images distributed by the British government during the war to diplomats overseas, from the UBC Library Digital Collections
* Personal accounts of American World War I veterans, Veterans History Project, Library of Congress.
ပယ်ႏထိုꩻရာႏဂဒေါသမောဟ

**"ရာဂဝိနယသုတ် (ပယ်ႏထိုꩻရာႏဂ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻ)"**

ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏအောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ-
ကံကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏဝင်ꩻတာႏနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတောဝ်း။
၂။ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော နော အတ္တဟိတာယ-
ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏနမ်းတာႏနောဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻတောဝ်း။
၃။ နေဝတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ-
နမ်းတာႏတဲ့ တကံကျင်ꩻတောဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏတဲ့ တထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတောဝ်း။
၄။ အတ္တဟိတာယ စေဝ ပဋိပန္နော ပရဟိတာယ စ-
နမ်းတာႏတဲ့ ကံကျင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏတဲ့ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻ။
လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏအောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ 'ကံကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏဝင်ꩻတာႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယံကယ်ႏထိုꩻလꩻ ထာꩻတထဲ့ꩻရာႏဂ လောႏဘꩻနဝ်ꩻတဲင် ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ (အသုဘဘာႏဝနာႏ)၊ ယံကပယ်ႏထိုꩻလꩻ ဗျာပါဒ-ဒေါႏသꩻနောဝ်ꩻတဲင် ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ (မေတ္တာႏဘာႏဝနာႏ)၊ ယံကပယ်ႏထိုꩻလꩻ အဝိဇ္ဇာႏ-မောႏဟꩻနဝ်ꩻတဲင် ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ (သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်ႏ)၊ အားထွုတ်ဒျာႏ၊ မာꩻဒျာႏ၊ ကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏအားထွုတ်တောဝ်း၊ ထွဉ်ႏမာꩻတဝ်း၊ ထွဉ်ႏကျင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ 'ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏနမ်းနဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
ဖေႏနေးကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻနယ်ဖေႏဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏဝင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏမာꩻဝင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻကျင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻအားထွုတ်၊ တွိုႏဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ ဖေႏကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻနဝ်ꩻ အားထွုတ်တဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ 'နမ်းတာႏတဲ့ တကံကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏတဲ့ တထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 
ယံကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ အားထွုတ်တဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ တထွဉ်ႏအားထွုတ်တဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ တထွဉ်ႏကျင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ 'နမ်းတာႏတဲ့ကျင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
ယံဖေႏနေး ကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းတံ ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ၊ မာꩻဒျာႏ၊ ကျင်ꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ၊ ထွဉ်ႏမာꩻဒျာႏ၊ ထွဉ်ႏကျင်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ရာဂဝိနယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ပယ်ႏဗာႏမနော်ꩻကံႏ

**"စရသုတ် (ပယ်ႏဗာႏမနော်ꩻကံႏသွံပါꩻ၊ မာꩻဗာႏမနော်ꩻကံႏသွံစွိုး)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ယူႏကာႏမဂွုဏ်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ကာမဝိတက်'
၂။ ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ဗျာပါဒဝိတက်'
၃။ ကျံႏမာꩻယူႏပက်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ဝိဟိံသာဝိတက်'
ထာꩻယူႏ ထာꩻကျံႏ မနော်ꩻကံႏ အောဝ်ႏသွံပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻတပါꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွေꩻထာꩻတွင်ꩻ 'ယူႏကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ၊ ကျံႏမာꩻယူႏပက်ဝင်ꩻ'မနော်ꩻကံႏနဝ်ꩻသွံမျိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏထွာလွဉ်သꩻကိုနဝ်ꩻ 'မဉ်ႏနေးထူႏခါꩻ၊ မဉ်ႏတစွဉ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတယားထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻဖြတ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻထိုꩻမားတဝ်း'နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻအပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အဝ်ႏလွေꩻထာꩻတွင်ꩻ ကံႏကုဲင်ဗွို့ꩻလꩻ၊ သꩻဝꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏထာꩻကုဲင်၊ လိုꩻလွꩻဗုဲင်တန်ဒျာႏ'ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံထွိုင်ႏတွင်ꩻ 'ယူႏကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ၊ ကျံႏမာꩻယူႏပက်ဝင်ꩻ'မနော်ꩻကံႏနဝ်ꩻသွံမျိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏထွာလွဉ်သꩻကိုနဝ်ꩻ 'မဉ်ႏနေးထူႏခါꩻ၊ မဉ်ႏတစွဉ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတယားထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻဖြတ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻထိုꩻမားတဝ်း'နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻအပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အဝ်ႏအုံထွိုင်ႏတွင်ꩻ ကံႏကုဲင်ဗွို့ꩻလꩻ၊ သꩻဝꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏထာꩻကုဲင်၊ လိုꩻလွꩻဗုဲင်တန်ဒျာႏ'ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလင်ꩻတွင်ꩻ 'ယူႏကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ၊ ကျံႏမာꩻယူႏပက်ဝင်ꩻ'မနော်ꩻကံႏနဝ်ꩻသွံမျိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏထွာလွဉ်သꩻကိုနဝ်ꩻ 'မဉ်ႏနေးထူႏခါꩻ၊ မဉ်ႏတစွဉ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတယားထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻဖြတ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻထိုꩻမားတဝ်း'နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻအပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အဝ်ႏအုံလင်ꩻတွင်ꩻ ကံႏကုဲင်ဗွို့ꩻလꩻ၊ သꩻဝꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏထာꩻကုဲင်၊ လိုꩻလွꩻဗုဲင်တန်ဒျာႏ'ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကိန်ꩻတလွာꩻတွင်ꩻ 'ယူႏကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ၊ ကျံႏမာꩻယူႏပက်ဝင်ꩻ'မနော်ꩻကံႏနဝ်ꩻသွံမျိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏထွာလွဉ်သꩻကိုနဝ်ꩻ 'မဉ်ႏနေးထူႏခါꩻ၊ မဉ်ႏတစွဉ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတယားထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻဖြတ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻထိုꩻမားတဝ်း'နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻအပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အဝ်ႏကိန်ꩻတလွာꩻတွင်ꩻ ကံႏကုဲင်ဗွို့ꩻလꩻ၊ သꩻဝꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏထာꩻကုဲင်၊ လိုꩻလွꩻဗုဲင်တန်ဒျာႏ'ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လွေꩻတွင်ꩻ၊ အုံထွိုင်ႏတွင်ꩻ၊ အုံလင်ꩻတွင်ꩻꩻ ကိန်ꩻတလွာꩻတွင်ꩻ မနော်ꩻကံႏကုဲင်နဝ်ꩻသွံမျိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏထွာလွဉ်သꩻကိုနဝ်ꩻ 'နေးထူႏခါꩻတဝ်း၊ စွဉ်ꩻထိုꩻ၊ ယားကုဲင်ထိုꩻ၊ မာꩻဖြတ်ꩻထိုꩻ၊ မာꩻထိုꩻမားထိုꩻ'တဲင် ရဟန်ꩻအပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (ဣရိယာႏပုထ်လစ်ꩻပါꩻကို) ကံႏကုဲင်ဗွို့ꩻလꩻတဝ်း၊ သꩻဝꩻအကုသိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻကုဲင်းဒျာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ စရသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ပယ်ႏအကုသိုလ်ႏချင်ꩻ

**"ပဌမ ပစ္စောရောဟဏီသုတ် (ပယ်ႏအကုသိုလ်ႏချင်ꩻ ဗွန်တဝ်းဝင်ꩻ)"**
ဇာဏုဿောဏိပုဏ္ဏာꩻ လောဝ်းနယ်ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဂေါတမ- လောကကိုယို ပုဏ္ဏာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏတွိုႏဥပုသ်နီꩻနဝ်ꩻ ပသွူႏကတူႏ၊ လူးထီ၊ ပြွတ်ခွမ်ꩻလာꩻတသာ၊ ထူႏဖိုးအေႏစောဝ်ႏ သူႏဟံႏလောင်းထွူခါ အွဉ်ႏဒါမီꩻ၊ သုဲင်ꩻပွုမ်ႏတွမ်ႏမေႏပြုံႏခါႏ၊ ဗေင်ႏဒင်ႏဗာႏမီꩻလောင်း၊ တနာကို ထွိုင်ႏဝုဲင်ႏဗာႏမေႏ သွံလဲင်ႏ။
'ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏယို ဝါးထန်ႏလွေꩻ နီဗွေႏ(မေႏ)ထျꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ဝုဲင်ႏမေႏတလဲင်ႏ၊ (ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွံလဲင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏမေႏသိုမ်လဲင်ႏ) မေႏဖေႏနေးကဖေ့ထိုꩻမွုန်းနဝ်ꩻ သော့ꩻအာအာ ထောပတ်၊ နားမန်ꩻ၊ နားမန်ꩻအင်ꩻတွော့ꩻ မေႏတင်ႏလေစွဉ်ႏတနာꩻ၊ နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻ ပေါႏထာꩻလေတဲ့ ဝင်ꩻလွဉ်လူႏဒဲဉ်၊ ဟန်ႏအို၊ ထာꩻအံႏ၊ ထာꩻအွꩻတွော့ꩻ အံႏအွꩻပငါပရာꩻ မာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ဗွေႏဩ"လဝ်းနယ်ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
"သီပုဏ္ဏာꩻ ပယ်ႏထိုꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တမျိုꩻတန်ဒျာႏဗာႏ"ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻလောဝ်းတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻနယ်နုဲင်းယို-
၁။ "မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ထာꩻထီႏမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယိုပါ ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏလိုꩻ" နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဆင်ႏချင်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻဝါးထန်ႏဗာႏ "ထာꩻထီႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၂။ "မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ-ထာꩻယူႏမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻယူႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၃။ "မိစ္ဆာဝါစာ-ထာꩻဒေါ့ꩻမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻဒေါ့ꩻမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၄။ "မိစ္ဆာကမ္မန္တ-ထာꩻမာꩻမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻမာꩻမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၅။ "မိစ္ဆာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "လွူးနမ်းမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၆။ "မိစ္ဆာဝါယာမ-ထာꩻကုဲင်းမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻကုဲင်းမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၇။ "မိစ္ဆာသတိ-သတိꩻမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "သတိꩻမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၈။ "မိစ္ဆာသမာဓိ-သꩻစွူမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "သꩻစွူမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၉။ "မိစ္ဆာဉာဏ-ထာꩻသေမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻသေမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
၁၀။ "မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ထာꩻလွစ်ထန်ႏမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻလွစ်ထန်ႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
"အရိယာႏသီး ကပယ်ႏထိုꩻဝါးထန်ႏ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ယံလဲဉ်းက နီသွဉ်းသီး၊ နီသွဉ်း ကပယ်ႏအကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻ တဆီပွန်း တပွန်းငါတဲ့ ထွꩻတဝ်းဒွိုန်း အရိယာႏသီး ကပယ်ႏအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻထွူခါ ထွာတငါစွဉ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနောဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ပဌမ ပစ္စောရောဟသီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ပရိဗိုဇ်တဖြာꩻရီ

**"ပရိဗ္ဗာဇကသုတ် (ပရိဗိုဇ်တဖြာꩻရီဘုရာꩻ၊ ဘုရာꩻသျင်ꩻနယ်ချာ)"**
အတွင်ꩻမော့ꩻနဝ်ꩻခါ-
ပုဏ္ဏာꩻလိုꩻမျိုꩻ ပရိဗိုဇ်တဖြာꩻနဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ရီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏဂေါတမ နီဗွေႏကဟော်ꩻဒါႏ တရာꩻနဝ်ꩻ-
၁။ သန္ဒိဋ္ဌိကော- နမ်းတွမ်ႏနမ်း ထီႏ'သေထွိုက်နုဲင်းမုဲင်ꩻ
၂။ အကာလိကော- အခိန်ႏရွေꩻတဝ်း အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ
၃။ ဧဟိ ပဿိကော- 'လွဉ်လုဲင်း ထွားဟုဲင်း'ဟဲ့ꩻဗွုန်ႏစွဉ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ
၄။ ဩပနေယျိကော- သော့ꩻထွိုက်နမ်းကို သꩻဖူꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ
၅။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော- သေထွိုက်ပငါပရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ"
ပရိဗိုဇ်ပုဏ္ဏာꩻ ရီနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
ရာႏဂတဏှာႏနိစ္စက် ခံႏဗာႏသꩻယူႏပက် ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻအီႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခတဲ့ ယူႏယာႏဒွုမ်၊ ဝင်ꩻအီႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခတဲ့ ယူႏယာႏဒွုမ်၊ နီယင်ဝင်ꩻယင် အီႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခတဲ့ ယူႏယာႏဒွုမ်၊ ကွပ်ရာႏဂတဏှာႏ ထွာအမာႏ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏဒွုမ်။
ပယ်ႏထိုꩻရာႏဂတဲင် သꩻဒုက္ခတဝ်း၊ ဝွေꩻအီႏဒုက္ခ၊ ဝင်ꩻအီႏဒုက္ခယူႏဒါႏ၊ စူꩻတဝ်းတဏှာႏ၊ ထွာတဝ်းထာꩻမာႏ၊ ထွာတဝ်းထာꩻမာႏတွော့ꩻ သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေချာဒျာႏ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏစွဉ်ႏ ယိုခါခါ၊ မဉ်ႏယွုမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ ပယ်ႏစံꩻရာႏဂ၊ လွောက်ꩻမွုန်းတဏှာႏဟုဲင်း၊ သေဗာႏစွဉ်ႏသနယ်။
ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဒေါသနိစ္စက် သꩻယူႏပက်တဲင် (သꩻလျားထာꩻတဲင်) ရွို့ꩻပါꩻ၊ တွဲႏနက်ဖဲ့ဗက်ꩻ၊ ကဲင်လောက်သွီႏလီ၊ ကသီထိုꩻစွဉ်ႏတဲ့အဝ်ႏ၊ နမ်းတဲ့စူလွဉ်ꩻ ခင်ႏလွဉ်ꩻ၊ နမ်းကျင်ꩻတဲ့ကုဲင် ထွာကာယဒုစရဲက်၊ ဖြောင်းတဲ့ခွန်းထွမ် ဒေါ့ꩻကျံꩻဒိုႏဝင်ꩻတဲင် ဖြောင်းကျင်ꩻတဲ့ကုဲင်၊ ထွာဝစီဒုစရဲက်၊ သꩻတဲ့လျား ကျံႏမာꩻဆာ၊ ကျံႏမာꩻသီ၊ သꩻကျင်ꩻတဲ့ကုဲင်၊ ထွာမနော်ꩻဒုစရဲက်?
ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
မဉ်ႏပယ်ႏထိုꩻလꩻ ဒေါသနဝ်ꩻ သꩻယူႏပက်တဝ်း၊ သꩻလျားဗာႏတဝ်း၊ ရွို့ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ တွဲႏနက်ဖဲ့ဗက်ꩻတဝ်း၊ စူလွဉ်ꩻခင်ႏလွဉ်ꩻတဝ်း၊ ထွာတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ နမ်းကျင်ꩻကုဲင်တဝ်း၊ ထွာတဝ်းကာယဒုစရဲက်၊ ဖြောင်းတဲ့ခွန်းတဝ်း၊ ထွမ်တဝ်း၊ ဒေါ့ꩻကျံႏတဝ်း၊ ဒိုႏတဝ်းဝင်ꩻတဲင် ဖြောင်းကျင်ꩻကုဲင်တဝ်း၊ ထွာတဝ်းဝစီဒုစရဲက်၊ သꩻလျားတဝ်းဝင်ꩻတဲင် ကျံႏမာꩻဆာ၊ ကျံႏမာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻ၊ သꩻကျင်ꩻကုဲင်တဝ်း၊ ထွာတဝ်းမနော်ꩻဒုစရဲက်၊ သꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေချာဒျာႏ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏစွဉ်ႏ ယိုခါခါ၊ မဉ်ႏယွုမ်းတဝ်းတဲ့ သꩻလျားမွုန်းထာꩻ၊ ရွို့ꩻမွုန်းပါꩻဟုဲင်း၊ သေဗာႏစွဉ်ႏသနယ်။
ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မောဟဒို့ꩻတခြို့တဲင် မဉ်ႏမာꩻနုဲင်းယို၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းယို၊ မဉ်ႏကျံႏနုဲင်းယို၊ ခွေအကျိုꩻထွာတဝ်း၊ ဝင်ꩻအကျိုꩻထွာတဝ်း၊ သေတဝ်း၊ ပယ်ႏထိုꩻမောဟ (အဝိဇ္ဇာႏ)နေးဉာဏ်ႏပညာႏမွိုင်ဟ 'နီအကျိုꩻထွာ-ဝင်ꩻအကျိုꩻအာ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေဗာႏယိုခါခါ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏဗာႏစွဉ်ႏ ယိုခါခါ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ပရိဗ္ဗာဇကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ပရောသတဇာတ်

**"ပရောသတဇာတ်"**

ပရောသတဇာတ်ယိုနောဝ်ꩻ တွမ်ႏပရောသဟဿဇာတ် (ဇာတ်ဝတ္ထု အမုဲင်-၉၊ လိတ်မဲ့ငါ-၉၉)ချာသူꩻနောဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ ကွာႏတရာꩻဂါႏထာႏ တစိꩻပတဲင် ဟော်ꩻခေါ်ခေါ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။

၉၉။ တရာꩻဂါႏထာႏအဓိပ္ပါယ်ႏအချွုတ်-
"လိုꩻအဖြာꩻတရင်အုံပြုံႏ၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏ ငွိုးနေးခန်းထာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻတဲ့ စဉ်ꩻစာꩻ 'နတ္ထိ-ကိဉ္စိ'အဓိပ္ပါယ်ႏယို တသေတဝ်း၊ ပညာႏသားတဖြာꩻနဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻသေထွူ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ၊ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မျတ်လွိုလဲဉ်းက (ယံလွိုလဲဉ်းက) ပါꩻတရေင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

၁၀၀။ တရာꩻဂါႏထာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏအချွုတ်-
လိုꩻအဖြာꩻတရျာꩻအုံပြုံႏ ဝွေꩻသီးဖုံႏစဉ်ꩻစာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻခန်းတဲ့ 'နတ္ထိ-ကိဉ္စိ'အဓိပ္ပါယ်ႏယို တသေတဝ်း၊ ပညာႏအဝ်ႏသား ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ သဲစ်ကစဉ်ꩻစာꩻ သေထွူထာစွဉ်ႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မျတ်လွိုလဲဉ်းက (ယံလွိုလဲဉ်းက) ပါꩻတရျာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ