open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘန္ဒန္တ ခန္တီဓဇ ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး

ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး-ဆင်တွူး အရိယမဂ္ဂင်ႏ ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တခန္တီဓဇ (ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ

လွူးဖွာꩻဇာႏတိတွမ်ႏ ဒုံရပ်မွိုးဖါ

ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ဒုံဆင်တွူးကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻဖါပန်းအောင်+စင်ꩻမွိုးပျာꩻသီး လွူးဖွာꩻလွဉ် ၁၃၂၀-ဗွေ၊ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ (၁၀)နီꩻနဝ်ꩻသွူ။

အုံကျောင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻ

သက်လꩻ (၁၄)နေင်ႏ ထင်ႏဗုဲင်ခန်းသျင်ႏ ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တစိန္တာႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။

အသက်(၂၀) ကထင်ႏဗွေနဝ်ꩻ ဒုံဆင်တွူးကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ဖြားစိန္တာႏကံႏ၊ ထွက်ဉာဏ၊ ဖြားမော်သီး ထွာအထျꩻထွူတဲင် တွမ်ႏဒုံဆင်တွူးတကာႏအမျာꩻဖုံႏ ခံႏထူႏလွေꩻပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ နောင်ကာꩻကျောင်ꩻနဝ် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတယို ထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏ ဒင်ႏလွေꩻဖေႏသိက္ခာႏနဝ်ꩻမꩻ ဗꩻလꩻထင်ႏခန်း ရဟန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

သွဉ်လွေꩻဗာႏ လောကုတ္တရာႏပညာႏ

ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တစိန္တာႏ၊ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ၊ ဝေင်ꩻပင်ႏလုံ ဝေဠုဝန်ကျောင်ꩻ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ၊ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရာꩻတန်ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တအာစိဏ္ဏ၊ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ သရက်တောကျောင်ꩻတွိုက် သာသနာဒယကျောင်ꩻ ဘဒ္ဒန္တပဝါရာဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ ။

ဝေင်ꩻပဂိုꩻ သာသနာ့မဏ္ဍိုင်ပါဠိတက္ကသိုလ်ႏ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ၊ ဘဒ္ဒန္တဓမ္မာနန္ဒ၊ ဝေင်ꩻအောင်ပန်း၊ အောင်ချမ်းသာလိတ်သွဉ်တွိုက် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ၊ တွမ်ႏလိတ်ချꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏစတဲင်ဆရာႏတောႏသီးအထျꩻသွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ ပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻခန်း အစိုႏရ ငယ်-လတ်-ကြီးတန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ အားထုတ်တရာꩻနယ်ꩻဖုံႏ ယံဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ အုံလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ ဗဟန်းမဟာစည်ကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တလက်ဏ္ခဏ(ကျစွာ) ဘဒ္ဒန္တသာသန၊ ဗဟန်းဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ပဏ္ဍိတာရာမ ရွှေတောင်ကုန်းဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာရာမ၊ ရွှေတောင်ကုန်းဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာဘိဝံသ အထျꩻဖုံႏတဲ့ဖုံႏယို နေးထူႏအားထုတ်လွေꩻဗာႏ တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်

ဗွေႏခန္တီဓဇယို ပရိယတ် ပဋိတ်ပတ်ထာꩻမာꩻဖုံႏ ကျိုꩻစာꩻဆောင်ႏရွက်လွေꩻဖေႏထွူတကာႏတဝ်း ဒုံဆောင်ႏကိစ္စ၊ အမျာꩻကိစ္စဖုံႏယို အွဉ်ဟိုကျိုꩻဆောင်ႏဖေႏနဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ ၁၃၆၆-ဗာႏ( ၂၀၀၅)ဗာႏနဝ်ꩻ နဲင်ႏငန်ႏတောႏကပ်လူႏကပ်ဒါႏ "ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့တောႏမျတ်ယို အလူခံႏလꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

>Ref>(ဓမ္မစေႏတီႏလိတ်စောင်ႏ)ကို

🙏🙏🙏
ဗဲလာရုခမ်းထီ

**ဗဲလာရုခမ်းထီ** () (ဟဲ့ꩻ) ဗီလာရုခမ်း ယို တရာꩻဝင်ႏအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ဗဲလာရုခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ**(Republic of Belarus) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပတွိုက် အခဝ်ကွဉ်ႏကိုသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ရသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပိုလန်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ယူကရေင်းခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လိစ်တူယေးနီးယားခမ်းထီ၊ လတ်ဗီယာခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗဲလာရုခမ်းတန်ယို လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဒေႏသတန် ၆ ဖြုံႏ တဲင် ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၈၀,၂၀၀ မဲင်ႏ (၂၀၇,၆၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ဗဲလာရုခမ်းနဝ်ꩻ ၂၀၂၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းထီကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၉.၁)သန်းလွို၊ နဝ်ꩻအကို (၈၄ %)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဲလာရုလိုꩻမျိုꩻတဲင် ခမ်းထီတန် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါလဲ့ ထွာဒျာႏ ဗဲလာရုဘာႏသာႏငဝ်းငွါ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမိစ် နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမိစ်ယို ထွာဒျာႏ အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန်တဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻအဝ်ႏဒျာႏခေါ်ခေါ် နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
လတ်ဗီယာခမ်းထီ

**လတ်ဗီယာခမ်းထီ** (,  ,  ) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **လတ်ဗီယာခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ**(Republic of Latvia) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဗယ်တစ်ဒေႏသ(Baltic region) ဥရောပတွိုက် အခဝ်ထင်ꩻကိုသွူ။ လတ်ဗီယာခမ်းယို ဗယ်တစ်ခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏပါသော့ꩻ ခမ်းတခမ်းအနေႏတဲင် အဝ်ႏလွေꩻ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အဲသတိုးနီးယားခမ်းထီ တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လိစ်တူယေးနီးယားခမ်းထီ ဖုံႏ အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ရသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗဲလာရုခမ်းထီ ဖုံႏ အကူအဝ်ႏရောင်ꩻလွေꩻသွူတဲင် ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တောမ်ႏသွီဒိဉ်ခမ်းထီယို အကူအဝ်ႏခါႏတောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လတ်ဗီယာခမ်းတန်ယို ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၂၄,၉၃၈ မဲင်ႏ (၆၄,၅၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ လတ်ဗီယာခမ်းနဝ်ꩻ ၂၀၂၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻ(အရမ်ꩻ)အလꩻ ခမ်းထီကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၁.၉)သန်းရပ်၊ နဝ်ꩻအကို (၆၃ %)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လတ်ဗီယာလိုꩻမျိုꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတန် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို (၆၄ %) နဝ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻရီဂါ နဝ်ꩻသွူ။ လတ်ဗီယာခမ်းတန်ကို အဓိကနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာ ထွာဒျာႏ လတ်ဗီယာလိုꩻမျိုꩻတဲင် အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻဒျာႏ လတ်ဗီယာဘာႏသာႏငဝ်းငွါ နဝ်ꩻသွူ။ ရသျားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻ လတ်ဗီယာခမ်းကို အဝ်ႏတတွာလွေꩻ ခမ်းထီလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း လစ်ꩻပွန်းတပွန်းတဲင် အဝ်ႏ(၃၇ %)ရပ်၊ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာ ရသျားဘာႏသာႏငဝ်းငွါ နုဲင်းအဓိကဘာႏသာႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
IOS

**iOS** (တဝ်းတဲ့) **IOS** (ကရီးခါဟဲ့ꩻ iPhone OS) **အုဲင်အိုအဲစ်** နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တပန်ႏအီမိုဗုဲင်းစက်စနိစ် တမျိုꩻတဲင် အပ်ပဲ(Apple) တခြိုꩻတာႏ Apple Inc.ကုမ္ပဏီႏ ကထေခေါ်(သီးသန့်)ခါꩻဖေႏဒါႏ စနိစ်တမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ပထမစွုပ် အုဲင်ဖိုန်းတာႏ iOS စက်စနိစ်နဝ်ꩻ ထေနယ်လွေꩻ ၂၀၀၇ ဗာႏ ဇန်နဝါရီလာကိုထွူ တွိုႏ ၂၀၀၇ ဗာႏ ဇွန်လာကိုနဝ်ꩻ ထေဖြေ့ꩻလီထူႏသုင်ꩻလွေꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အဓိက iOS ဗားသိဉ်းဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏထေနယ်လွေꩻဖေႏ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏ၊ ယိုခါကျာꩻ ဗားသိဉ်းအစွူနဝ်ꩻတဲ့ ထွာဒျာႏ iOS 18တဲင် ဗားသိဉ်း ၁၈ ယိုနဝ်ꩻ ထေခါꩻ ၂၀၂၄ ဗာႏ သဲပ်တဲမ်ဗာ ၁၆ နီꩻ နဝ်ꩻသွူ။ အုဲင်ဖိုန်း၊ iPod Touch၊ iPad၊ iOS ယို ကရီးခါမူလနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ iPhone OS နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တွိုႏ ၂၀၁၀ နဝ်ꩻ သော့ဝွဲးအပ်ပလီကေးသဉ်းအသွုပ်ဖုံႏတာႏ ဖေႏကထွာအီ တင်ႏသျာꩻထင်ႏထိုတာႏ ရေႏမိုးနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခြုဲင်းပြောင်ꩻထိုꩻ အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
Apple Inc.

**အပ်ပဲကုမ္ပဏီႏ** () **အပ်ပဲ အိဉ်ကော်ပိုရေတ်** နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကို အခေႏခံႏကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းစွုမ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန် တောမ်ႏ အနယ်ꩻပညာႏ ကုမ္ပဏီႏ တဲင် ရွုမ်ꩻတန်ဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻCupertino ကယ်လီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏ သီလီကွန်ဗယ်လီဒေႏသကိုသွူ။ လိုꩻသေအာ မိဉ်ꩻကျောႏအီဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သော့ဝွဲး၊ Consumer electronics(ကဖြေꩻကသုင်ꩻဒါႏ တခြိုꩻအစွိုးစွိုး လဲင်းလောင်းသားဖုံႏ) တောမ်ႏ Online service provider ဝန်ဆောင်မု ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻမာꩻတန်ကုမ္ပဏီႏယိုနဝ်ꩻ သတိ စျော့(Steve Jobs)၊ သတိ ဝိုနီအက်(Steve Wozniak)၊ ရိုနယ် ဝေနဲ(Ronald Wayne)သီး တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ၁၉၇၆ ဗာႏ တောမ်ႏအမိဉ်ꩻ **အပ်ပဲ ကွန်ပျူတာကုမ္ပဏီႏ** နဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏထောင်ႏထွူ ထွိုင်ႏလꩻတနေင်ႏဗွေနဝ်ꩻ စျော့ တောမ်ႏ ဝိုနီအက် သီး ခြွဉ်းဗူႏပြောင်ꩻယင်းတောမ်ႏ Apple Computer, Inc. နဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကုမ္ပဏီႏယို အဝ်ႏကွန်ပျူတာ အွဉ်ႏရေꩻရေႏမိုးလွေꩻပါ သုင်ꩻတျာႏမေႏ(လျှပ်စစ်)တခြိုꩻအစွိုးစွိုးဖုံႏသားတာႏ(consumer electronics)တဲင် တွိုႏ ၂၀၀၇ ဗာႏနဝ်ꩻ ခြုဲင်းပြောင်ꩻလွေꩻယင်းအမဉ်ꩻ တောမ်ႏ "Apple Inc." နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
သွꩻဟောဝ် ဆီပါꩻ

သွꩻဟောဝ် ဆီပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
# ဗုဒ္ဓ - သဗ္ဗညုတ ဗွေႏဘုရာꩻ
# ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ - ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘုရာꩻပေႏဖုံႏရာ
# အဂ္ဂသာဝက၊ မဟာသာဝက - ဗွေႏဘုရာꩻ တပည့်သာဝကဖုံႏ
# ရဟန္တာႏ - အာသဝေါ ကလို့သွတ်ꩻကြောင်းထိုꩻလဲန်းဒါႏ ဗွေႏမျတ်ရဟန္တာႏသီးဖုံႏ
# မာတာ - မွိုးဗွေႏ
# ပီတု -  ဖာဗွေႏ
# အာစရိယ - ဆရာႏ
# ဝုဒ္ဓါ - သီလဂုဏ်ႏ၊ သမာဓိဂုဏ်ႏ၊ ပညာဂုဏ်ႏဖုံႏ ကဗွေစုမ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ရဟန်ꩻပုဂ္ဂိုလ်၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်၊ လိုသေထဲင်းနီ လိုꩻသက်တန်သားဖုံႏ
# ဓမ္မကထိက - ဆရာႏ၊ မော် (ဆရာႏ ကခြုဲင်းဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏ ဓမ္မ သားဖုံႏ)
# ဟိတကရ - ကဖေႏအမ်ႏဖိုနီ ဒဲန်တငွါ၊ ကဖေႏအွꩻဖိုနီ ထီတကြွောက်ꩻ၊ တွမ်ႏနမ်း သꩻ ဖြောင်း ကမာꩻဟောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်ဟောဝ်ဖေႏဖိုနီသားဖုံႏရာနောဝ်ꩻသွူ။

## လိတ်ကန်ႏတော့ သွꩻဟောဝ် ဆီပါꩻ
ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါစ၊ အရဟာ အဂ္ဂသာ၀ကာ။
မာတာပိတု ဂုရုသတ္တာ၊ ဓမ္မဒေသကာ စဒါယကာ။
ဣမေ ဒဿ မဟာဂုဏေ၊ အဟံဝန္ဒာမိ သဗ္ဗဒါ။ ။

ဩစောဝ်း ဩဗွေႏ ခွေသွောန်းယို စ သံသရာႏကို တွိုႏဟန်ႏနီꩻ၊ ခွိုင်းကားထွာငီꩻ သေလွောန်ꩻတောဝ်း၊ နမ်းသꩻတွမ်ႏငေါဝ်း မဉ်ႏအောဝ်ႏခမ်

* ဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻတန် ဗွေႏဘုရာꩻလောင်း
* ဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻသွောင်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ
* ဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻအာ ဘုရာꩻလိုꩻ၊ အဂ္ဂသာဝက ကရိုꩻ ဘုရာꩻသွꩻ၊ မဟာသဝကအထျꩻ ရဟန္တာႏ 
* မွိုးဒျာႏ မာတာ လွူးဖွာꩻဖေႏ
* ပိတု ဖာဗွေႏ လွူးတန်ကီ
* ကသွောန်ဖေႏနီ ဗွေႏဆရာႏ
* ကအွောန်ႏနယ်နီတာႏ သီလသား၊ ကဒေါ့ꩻဖေႏနီတာႏ ပညာႏဗွေႏ၊ ကဟောဝ်ရိုႏသေႏ ရဟန်ꩻစောဝ်း၊ ကဟောဝ်နာႏငေါဝ်း လိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ
* တရာꩻဓမ္မ ကအောဝ်ႏဗွို့ꩻ၊ လိတ်လုဲင်ꩻတဲ့စွို့ꩻ ကထိက၊ ဟွိုႏဖေႏ ဓမ္မ မော်လဲ့ပါ
* ဒဲန်နောဝ်ꩻ တငွါ၊ ထီတအွꩻ ကဖေႏတွမ်ႏသꩻ စေႏတနာႏ၊ 

ယိုတဲ့ပါဒျာႏ သွꩻဟောဝ်ကို လို့လို့ ကီယို ဆီပါꩻလောင်း ၊ 
ကာယ နမ်းခွေါင်း မာꩻလော်လယ်၊ ဝစီႏ ကွင်ကယ် ဒေါ့ꩻယူးပက်၊ ယင်းသꩻမနောꩻ ယူႏဗွန်ႏဗန်ႏ၊ တွမ်ႏကံႏ ၃ ပါꩻကြူကြာရောꩻ၊ ပဲစ်မာႏသဘောꩻ မဉ်ႏအောဝ်ႏဗူႏ၊ ယမ်ဖေႏကဟူႏ ထဲ့ထိုꩻမား၊ ယမ်ဖေႏကစွို့ꩻ ရဲန်ꩻနမ်းအီ၊  စူနုံတဆီ ဒင်ႏကတူႏ သွောန်းသီႏဝုဲင်ႏထူႏဒျာႏဗွေႏဩ။

ကမာꩻထာꩻမာꩻဟဲ့ꩻဖေႏကံႏ၊ ကထွာထာꩻနောဝ်ꩻ စေႏတနာႏ၊ ကဝုဲင်ႏထူႏဗာႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ ရေားဂါႏထာꩻဆာ ကားကအောဝ်ႏ၊ ဘေꩻရန်ႏ ယူးပက် ထာꩻကယား၊ လို့လို့ထိုꩻမား ယမ်ကကင်ꩻ၊ နောဝ်ꩻမဉ်ႏထွူလင်ꩻ ထီႏသေဗာႏ၊ သစ္စာႏ လစ်ꩻပါꩻတရာꩻခြွီ၊ ဖျော်တွိုႏဒါႏအီ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်း။

လောကီမင်္ဂလာႏ ထာꩻမဉ်လꩻ၊ လောက ထာꩻသေ အစားစား၊ ယမ်ဗွေ ခွသꩻအီဗာႏဩ။

## ထူႏတောမ်
Facebook

**ဖြေ့ဗုက်** () (ဟဲ့ꩻ) **ဖြေ့သဗိုက်** နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻမုꩻသွုပ်သမ်ႏရေꩻမီဒီယာ တောမ်ႏ လိုꩻမုꩻသွုပ်သမ်ႏရေꩻ ကွန်ယဲတ်ဝန်ဆောင်မု တဲင် အမေႏရိကန်ႏခမ်း အနယ်ꩻပညာႏထာꩻမာꩻတန်စွိုꩻ မေတာကုမ္ပဏီႏ ကပဲင်ႏဆဲင်ႏဒါႏ ထာꩻမာꩻတန်လဲင်းလောင်း တဗာႏဒျာႏသွူ။ ဖြေ့ဗုက်ယိုနဝ်ꩻ မက် သကာဗက် တောမ်ႏ ဟားဗတ်ကေားလေက် ကျောင်ꩻသား သွꩻပေႏလစ်ꩻဖြာꩻ ကထွာဒါႏ Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz, Chris Hughes သီး သွꩻပေႏစွိုꩻ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၄ ဗာႏကိုသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ "ဖြေ့ဗုက်" ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻယိုတဲ့ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကို ကအဝ်ႏဖန်ဟဲ့ꩻခွိုꩻဒါႏ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻသားဖုံႏတာႏ "face book" ငဝ်းငွါကို လင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ကဗွောင်စဖြေ့ဗုက်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ရဲးခါꩻနေးထူႏသုင်ꩻခွင်ꩻတဲင် သုင်ꩻလꩻကွို့ꩻ အမေႏရိကန်ႏတက္ကသိုလ်ႏဖုံႏကိုလွုမ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၂၀၀၆ ဗာႏခိန်ႏ လွိုတဲင် ကရဲးပေ့ꩻခါꩻဒါႏ သက်(၁၄)မာꩻလသား သုင်ꩻလꩻတဝ်း ခမ်းထီဖုံႏ၊ ဖြေ့ဗုက်နဝ်ꩻ တယ်ႏသက်(၁၃)မာꩻကီသား လိုꩻတွိုင်ꩻထူႏသုင်ꩻခွင်ꩻ လꩻလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၂၄ ဗာႏ နိုဝဲမ်ဗာလာအလꩻ ဖြေ့ဗုက်နဝ်ꩻ နွို့လꩻထွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻနွို့ထွားထူႏသုင်ꩻသား အအာသွတ်ꩻဝဲက်သုဲက်အကို အဝ်ႏအရန်း(၃)တဲင် နဝ်ꩻအကို သုင်ꩻအာသား(၂၃%)နဝ်ꩻ ထွာအဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဖြေ့ဗုက်ယို ၂၀၁၀ ရပ်အကို ထွာလွေꩻ လိုꩻဒေါင်းထူႏအအာသွတ်ꩻ ဖိုန်းသော့ဝွဲး တဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရွုမ်ꩻချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမဲဉ်လိုပက်(Menlo Park) ကယ်လီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်း အခဝ်တွို့ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
တွိစ်တာ

**တွိစ်တာ** () (ဟဲ့ꩻ) **တွိစ်** (tweets) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻမုꩻသွုပ်သမ်ႏရေꩻ ကွန်ယဲတ်ဝန်ဆောင်မု တဗာႏတဲင် တယ်ႏ သဌေꩻတန် အဲလွန် မက်(Elon Musk) ထွိုင်ႏဖြေꩻထွူ တွိုႏ ၂၀၂၃ ဗာႏ ဇူလုဲင်လာနဝ်ꩻ အမိဉ်ꩻယို တရာꩻဝင်ႏ ခြုဲင်းပြောင်ꩻလွေꩻခန်း **X** နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻယို ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏလောင်း အတန်သွတ်ꩻ လိုꩻမုꩻသွုပ်သမ်ႏရေꩻမီဒီယာ တောမ်ႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻ လိုꩻနွို့ထွားအအာသွတ်ꩻဝဲက်သုဲက်ဖုံႏအကို တဗာႏနေနေသွူ။ လိုꩻကသုင်ꩻသားဖုံႏယို တဲမ်းဖန်းဖြယ်သော့ꩻနွောင်ꩻ လိတ်မဲတ်သေ့ဒွေါင်ႏဖုံႏ၊ ရုက်ပုင်ႏ တောမ်ႏ ရုက်မွန်ဗီဒီယိုဖုံႏ "တွိစ်"(tweets)ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဒင်ႏသော့ꩻခရာႏခင်ႏလမ်း(posts)ကို တောမ်ႏ နျꩻဖေႏအာႏနွောင်ꩻ လိုꩻလင်ဖုံႏပိုစ့် "စွယ်ꩻ" (like) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိစ်တာပလတ်ဖောင်းယိုနဝ်ꩻ ပသာချာငါလိတ်မဲတ်သေ့၊ ဟဲ့ꩻဖုန်း အရုက်တောမ်ႏအငဝ်းနေး၊ လိတ်မတ်တန်ꩻ၊ စာႏရင်ꩻဖုံႏ၊ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ၊ AIလိတ်မဲ့တ်သေ့(:en:Grok (chatbot))၊ ထိုမ်ႏထာꩻမာꩻ၊ Spaces၊ သိုသယ်အငဝ်း (social audio feature) ဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိစ်တာယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏမာꩻလွေꩻစဒျာႏ ၂၀၀၆ ဗာႏ မတ်လာ ၂၁ နီꩻတဲင် ရွုမ်ꩻဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ကာလီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻသန် ဖရန်သိသဂို ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
Microsoft

**မုဲက်ခရိုသောတ်** () ဟဲ့ꩻ **မုဲက်ခရိုသော့ကုမ္ပဏီႏ** (Microsoft Corporation) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏ ခမ်းစွုမ်ႏ အနယ်ꩻပညာႏထာꩻမာꩻတန်စွိုꩻတဗာႏတဲင် ရွုမ်ꩻချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ဝေင်ꩻရဲတ်မိုတ် ဝါသိင်တန်ခမ်းနယ်ႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကိုသွူ။ မုဲက်ခရိုသော့နဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ၁၉၇၅ ဗာႏတဲင်၊ အဝ်ႏအွဉ်ႏရေꩻခွုမ်မာꩻဖေႏ နမ်းရေꩻသုင်ꩻကွန်ပျူတာတခြိုꩻသော့ဝွဲး နုဲင်းဒါႏ ဝိဉ်းဒိုး(Microsoft Windows) တောမ်ႏ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻခွုမ်မာꩻခြဲ့ꩻလုဲင်းလွေꩻပါ အိဉ်တာနဲတ်ဝန်ဆောင်မုဖုံႏ၊ မို့ꩻအေႏ ကွန်ပျူတာ(cloud computing)၊ ဗီဒီယိုဂေင်း တောမ်ႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မုဲက်ခရိုသောတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အတန်သွတ်ꩻ ထေမာꩻသော့ဝွဲးသားတဲင် အမေႏရိကန်ႏခမ်း အငိုꩻတန်တန်ႏဖိုꩻအဝ်ႏ လိုꩻအာပဲင်ႏကုမ္ပဏီႏဖုံႏအကို အဝ်ႏပါသော့ꩻသွူတကာႏတဝ်း ကမ္ဘာႏလောင်း အငိုꩻတန်သွတ်ꩻ အမိတ်မုဲင်ꩻဖုံႏအကိုတဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
အနော်ရထာခွန်

**အနော်ရထာခွန်စောဝ်း** ယို ထွာ ခွန်ကတယ်ႏဖေႏစဒါႏ ပထမ မန်းခမ်းတန် ဧကရာဇ် တဖြာꩻသွူ။ အဖာနောဝ်ꩻ ထွာ ဗာႏကပ်ဖေႏ ပြူးယာသား ခွန်ညောဝ်ႏဗွာ (မန်း-ကွမ်းဆော် ကြောင်ဖြူမင်း)။ နုဲင်း မန်း ဒဏ္ဍာရီကိုနောဝ်ꩻ အထွာခွန် စတုတ္ထ ပဂံစိုးကို၊ အလဲန်း အဖြာꩻ ၄၂ ခင်ႏလမ်း (ဝွေꩻဆငါနောဝ်ꩻ ခွန်အောဝ်ႏသေꩻလဲန်း ၄၁ ဖြာꩻ)။

## လꩻ ခွန်ခင်ႏလမ်းခရာႏ
အဝေးတန် ကမဉ်ꩻ စုက္ကတေး နောဝ်ꩻတဖြာꩻ တရိမ်ထူႏ ခွန်ခင်ႏလမ်း အဖာ ကွမ်းဆော်ကျောင်ဖျူထျꩻထွူ သမ်းထူႏနေးပါထဲင်းက အနော်ရထာမွိုးဗွေႏတွော့ꩻ အနော်ရထာ ဟꩻပွောတ်ꩻထာꩻ။ အနော်ရထာ ထန်ႏလွေꩻ ပုပ္ပါးဖဲ့ꩻထွူ ဟဲ့ꩻဗူႏသေꩻခါꩻအလိုꩻဖုဲႏ၊ အစဲ့ꩻဖုံႏ။
အောဝ်ႏနောဝ်ꩻ သဲင်ꩻချာ ပဂံထွူ ဒေါ့ꩻအဝေး "နာꩻမဉ်ႏဖေႏခွေ ခွန်ခင်ႏလမ်းတဲ့ ဖေႏ၊ မဉ်ႏမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻ နီမာꩻဗာႏ စဲ့ꩻပွယ်ꩻမꩻလꩻ" နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ စုက္ကတေးတဲ့ ခမ်ႏသတ်တောႏနေး တဖြာꩻစား။ ရျာႏရီႏ အနော်ရထာ တွမ်ႏဗင်၊ ကွဲးတွော့ꩻ အဗာႏတောဝ်း။ အနော်ရထာ ထွိုင်ႏဩျာႏချာတွမ်ႏ အရိန္ဒမာ ဗင်နောဝ်ꩻ ဗင်တူးဖြွောန်ထိုꩻ စုက္ကတေးတွော့ꩻ စုက္ကတေး ထဲ့ꩻသီထိုꩻ။ အင်းဖေႏချာ အဖာဗွေႏ ခွန်ခင်ႏလမ်းရိုꩻလဲ့ အဖာအုဲင်ႏထူႏတောဝ်းတွော့ꩻ အနော်ရထာ ထွာလွေꩻလုဲင်ႏ ခွန်စောဝ်းသွူ။

## ထူႏတောမ်
ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏထာꩻယူႏ

**ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏဝါႏဒ** () **ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏထာꩻယူႏ** ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏလိုꩻတဖြာꩻ၊ အဝ်ႏကေားဒေါ့ꩻသားတဖြာꩻ ကထူႏသုင်ꩻကဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏနွောင်ꩻဒါႏ ငဝ်းငွါဘာႏသာႏတစွိုးလွုမ်ꩻ တကာႏတဝ်းသား ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတော် ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏဒါႏဒျာႏ ငဝ်းငွါနီစွိုးဘာႏသာႏနီမျိုꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဒျာႏ **bilingualism** (ငဝ်းငွါနီစွိုးဝါႏဒ) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းဖုံႏအကို လိုꩻကဒေါ့ꩻဒါႏစွုမ်ႏဒါႏ ငဝ်းငွါဘာႏသာႏ အစွိုးစွိုးသားနဝ်ꩻ အဖြာꩻပေါင်ꩻ အာလွိုကဲꩻထဲင်း လိုꩻကဒေါ့ꩻဒါႏ ငဝ်းငွါဘာႏသာႏ တစွိုးတမျိုꩻသား နဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းဥရောပသားဖုံႏ တထာႏဝလွိုနဝ်ꩻ အဝ်းဒေါ့ꩻသုင်ꩻ ခွိုꩻငဝ်းငွါတကာႏတဝ်း အဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏပါ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါလင် တစွိုးစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ တဲမ်းဒါႏ၊ ဟော်ꩻဒါႏကွို့ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတစွိုးလွုမ်ꩻသွူ။ လိုꩻကထွာဒါႏ ဒါႏစွုမ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါသားအနေႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ၊ တကမ္ဘာႏလွုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ တောမ်ႏ ယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏအရေꩻကို ဖေႏကတွိုႏခြောင်ꩻမွိုင်အီ ထွာအီအစွဲးကမ်း လꩻအီအကျိုꩻတရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း အဝ်ႏအိဉ်တာနဲတ်လဲင်းလောင်းကီ ကအွဉ်ႏစွꩻဒင်ႏထင်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏစွုမ်ႏ သတင်ꩻအချက်လျက်ဖုံႏတဲ့ သေနာႏနွောင်ꩻအီနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻကဒေါ့ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အစွိုးစွိုးသားယို ယဟန်ႏတဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻရောင် *[[:en:#In individuals|polyglot]]s* နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
သိုလာပျား

**သိုလာပျား** () ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တခြိုꩻကိရိယာႏတမျိုꩻ ထူႏသုင်ꩻအီတောမ်ႏ Photovoltaic (PV) သဲလ်(cell)တဲင် အဝ်ႏမွူးရောင်ႏ ကခြုဲင်းပြောင်ꩻလွေꩻဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ တျာႏမေႏအာႏ ဒျာႏသွူ။ PV သဲလ်နဝ်ꩻ မာꩻအီဒျာႏတောမ်ႏ တခြိုꩻတမျိုꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ မိဉ်ႏခွေါင်းဗာႏသွူ မွူးရောင်ႏနဝ်ꩻ အထေဖေႏဒါႏ အီလဲစ်ထရွန်(electron)ဓာတ် နဝ်ꩻသွူ။ အီလဲစ်ထရွန်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻသွူ မေႏဖြွီꩻတဲင် အထေဖေႏနွောင်ꩻ တျာႏမေႏအစွူ (DC)ဓာတ်အာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏတျာႏမေႏအစွူအာႏယိုနဝ်ꩻ သုင်ꩻလွေꩻအီ တခြိုꩻကိရိယာႏ ကသုင်ꩻအီဒါႏ မေႏအာႏအစွိုးစွိုး တောမ်ႏ လောင်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻအီမေႏအာႏ ဗဲတ်ထရီဖုံႏကို နဝ်ꩻသွူ။ သိုလာပျားယို ယဟန်ႏတဲ့ အဝ်ႏသေအာ **သိုလာသဲလ်တပျာႏ** (solar cell panels), **သိုလာတျာႏမေႏတပျာႏ** (solar electric panels), **PV မော်စျူးလ်** (PV modules) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

သိုလာပျားကရိုꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာ အဝ်ႏရဲဉ်ꩻမာꩻနေးပိဉ်စွုပ်စွုပ် တောမ်ႏ arrays မွေးတဝ်းတဲ့ systems နဝ်ꩻသွူ။ Photovoltaic (PV)စနစ်ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ သိုလာပျား တဗာႏ မွေးတဝ်းတဲ့ လွိုထဲင်းနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏDCတျာႏမေႏအာႏအစွူယို ကပြောင်ꩻဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ Alternating current (AC) တျာႏမေႏအာႏတစွူတဝ်းတာႏ အိဉ်ဗာတာတဗာႏ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ အထိန်ꩻအချုတ်ကိရိယာႏတခြိုꩻဖုံႏ၊ မီတာဖုံႏ၊ ခြေရာခံ ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနေနေသွူ။ 

ထူႏသုင်ꩻသိုလာပျားတဲင် ကလꩻဒါႏ အာႏတလာချက်ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻ ပြန်လည်:my:ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင် တောမ်ႏ ကြောင်းစင်ဒါႏ မေႏအာႏရဲင်ꩻ အရွီးအခိုႏဖုံႏ၊ ထွူတကာႏတဝ်း အမာꩻဆေ့ꩻယောမ်ꩻဖေႏ ထေထန်ႏ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့(တလီꩻကုဲင်တလီꩻဝွေႏဖုံႏ) တောမ်ႏ အမာꩻသက်သာႏဖေႏအီ မေႏမီတာခꩻ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အာႏပေႏချက်ယဟန်ႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာဒျာႏ လွောက်ꩻသွူ ကလꩻနွောင်ꩻဒါႏ မွူးရောင်ႏဆေ့ꩻအာအခေႏနေႏ တောမ်ႏ ရုဲင်းသန်မုꩻ အလောင်းတဲင် အဝ်ႏလိုႏထွားမာꩻဖေႏဗာႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻရေꩻတောမ်ႏ ကြောင်းစင်ရေꩻဖုံႏ၊ ကကောႏတယ်ႏစစခိန်ႏ အငိုꩻစရိပ်လို့အာ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ သိုလာပျားယို ရေႏမိုး အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻလွေꩻ လိုꩻသီးကအုံ လမ်းကိုဖုံႏတာႏ၊ စီꩻပွာꩻအနေႏကိုဖုံႏ၊ စက်ယုင်ႏထာꩻမာꩻတန်ကိုဖုံႏ စတဲင်တကာႏတဝ်း ပသာလွေꩻသဲင်ချာငါအီ မို့ꩻလောင်းအကာသ ဂျိုလ်တုဖုံႏတာႏလဲ့ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီမွေး သိုလာပျား နဝ်ꩻသွူ။ ကဲဉ်းအာ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻငီꩻအာ တောမ်ႏဗဲတ်ထရီဖုံႏ နေနေသွူ။

## ထူႏသုင်ꩻနယ်ꩻပုင်ႏ
ထူႏသုင်ꩻ သိုလာပျား (ဟဲ့ꩻ) Photovoltaics ဖုံႏတာႏ အသုင်ꩻမွေး အနယ်ꩻအပွိုင်ပုင်ႏစံႏ အဝ်ႏအာတန်သွူ။
* သုင်ꩻငီꩻသော့ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻခြံကိုနယ်ꩻ

* ထူႏသုင်ꩻ သိုလာ ရောင်ꩻ(တူးမြောင်း)နယ်ꩻ

* မာꩻနေး PVသိုလာ တျာႏမေႏ(ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ)ယုင်ႏနယ်ꩻ

* သုင်ꩻအွဉ်ႏဒင်ႏနေး လမ်းလောင်းနယ်ꩻ

* Standalone PV systems

* :en:Solar hybrid power systems

* :en:Concentrated photovoltaics

* သုင်ꩻအွဉ်ႏဒင်ႏနေး ထီခိုႏလောင်းနယ်ꩻ

* သုင်ꩻအီ လျှပ်စစ်သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏလောင်းနယ်ꩻ

* Solar-powered :en:water purification
* :en:Solar-pumped lasers
* သုင်ꩻသော့ꩻအီ စက်တခြိုꩻကာꩻဖုံႏကိုနယ်ꩻ

* :en:Solar water heating

* သုင်ꩻအီ ဂျိုလ်တုဖုံႏ တောမ်ႏ မို့ꩻလောင်း အာကာသစခန်ꩻတာႏ

* :en:Solar landfill

## ထေမာꩻသား
 

## အာႏကွိုꩻ
ဝေင်ꩻတီရာနာ

**ဝေင်ꩻတီရာနာ** () ( ) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အယ်ဗေးနီးယားခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန် တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းအခဝ်ထာႏဝကိုတဲင် ကောင်ရွေꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻ အသောင်ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဒါႏ ဒတီ(Dajti)ကောင်ရွေꩻ အဝ်ႏတဲင် အဝ်ႏကောင်ရွေꩻလောင်း ထွားထီႏလင်ꩻ အေဒွီအဲတိစ်ပင်ႏလယ်ႏ(Adriatic Sea)တောမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻဖုံႏ လꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်ယို ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၄၃၀ မဲင်ႏ၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၅)သိန်ႏလွို နဝ်ꩻသွူ။

ဝေင်ꩻတန်ယိုနဝ်ꩻ အိုတမန် အယ်ဗေးနီးယား(Ottoman Albania)စိုး ပိုလ်ႏတန်:en:Sulejman Bargjini အွဉ်ငါတဲင် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ခရစ်နေင်ႏ 1614 ဗာႏကိုသွူ။ တီရာနာ မျူနီသီပယ်ဝေင်ꩻတန်အိုပ်ချုတ်ရေꩻဟံႏနယ်ႏနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻဒျာႏ တီရာနာခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံဆောင်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻ (၁၄)နယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻ (၁၁)နယ်ႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကိုးကန့်လိုꩻမျိုꩻ

ကိုးကန့်လိုꩻမျိုꩻယို ထွာ လိုꩻဖြာꩻဆေ့ꩻသား ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ
မန်းခမ်း ခမ်းခြွောန်းဗူႏကိုသွူ။ မန်းခမ်းစိုးရ ကအွောန်ႏစူꩻခါꩻဖေႏဒါႏ
လိုꩻမျိုꩻ ၁၂၅ မျိုꩻကိုယို ကိုးကန့်လိုꩻမျိုꩻအောဝ်ႏပါ။ 
ကိုးကန့်ဒေသနောဝ်ꩻ အအောဝ်ႏ မန်းခမ်းအခေါဝ်ကွောန်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻ၊ 
လꩻခါꩻ ကိုးကန့်လိုꩻမျိုꩻ ဗာႏရဲပ်အွောန်ချာ ဒေသ။
အဟဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ကိုးကန့်ဒေသတဲးဝါး ၁၊
ဝေင်ꩻကဆို့ꩻခါꩻ ရုမ်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာ လောက်ကုဲန်ဝေင်ꩻ။
ကိုးကန့်ဒေသကိုယို လိုꩻဖြာꩻအောဝ်ႏ ၁ သိန်ႏပုဲင် ၆ သောင်ႏကို၊ 
ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကိုးကန့်လိုꩻမျိုꩻသွူ။

ကဟဲ့ꩻဒါႏ ကိုးကန့်နောဝ်ꩻ ၁၉ ရျာꩻဗူႏအစောဝ်းဖဲ့ꩻခါ
ကိုးကန့်လိုꩻတန်ကယ်ꩻ ဆဉ့်တာဟု အွောန်ႏစူꩻဖေႏ
ဝွေꩻသီးဒေသမဉ်ꩻ ကိုးကန့်တွော့ꩻ အမဉ်ꩻတငါအီတွမါႏနောဝ်ꩻ။
ဒေသနောဝ်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၈၄၀ ဗာႏကိုခါ 
မန်ဆျူး ဆဉ်ခွန်ခွိုꩻ အွောန်ႏစူꩻဖေႏခါꩻ ကိုးကန့်ခြောင်ႏ။
အရိုꩻ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ မန်းခွန် တရေမ်ထူႏထိုꩻတွော့ꩻ အဉ်းဂလစ်စိုးကို
သမ်းသော့ꩻခါꩻ မန်းခမ်းကိုတွော့ꩻ မန်းလꩻ အုံတောဝ်းဝင်ꩻထာꩻရဲပ်ဆလ
(လွတ်လပ်ရေး) ထွိုင်ႏထွူနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပါသော့ꩻစူꩻ
မန်းခမ်းကိုတဲ့ရိုꩻ။。

## ထာꩻယဉ်ႏငဲး
ကိုးကန့်လိုꩻမျိုꩻ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခယ်ႏခွိုꩻဖုံႏရာ။ အောဝ်ႏမာꩻစူꩻငီꩻဒျာႏ ခယ်ႏ ထာꩻယဉ်ႏငဲးဖဲ့ꩻခရာႏဖုံႏ။ နောဝ်ꩻမꩻ ကိုးကန့်သီး ဓလေ့ထာꩻမာꩻခြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီလွေꩻ ခယ်ႏယူနန်ခမ်းနယ်ႏ ကအောဝ်ႏခြꩻဝွေꩻသီးဒေသသားဖုံႏ ဓလေ့ထုံꩻစံႏသွူ။ ကန်းကန့်လိုꩻမျိုꩻကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ႏ ယုမ်းထွေ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ တွမ်ႏယငမး တာအိုဘာႏသာႏ။ ကိုꩻကွယ်ႏထာꩻဖဲ့ꩻရာ အကဲန်အထꩻဝနောဝ်ꩻ ထွာ ကိုးကန့်ကျောင်ꩻဘုံ ကအောဝ်ႏ လောက်ကုဲန်ဝေင်ꩻကိုသွူ။

## ထူႏတောမ်
မန်းခမ်းသားဖုံႏဘဏ်လီမိတက်

**မန်းခမ်းသားဖုံႏဘဏ်** ယို ကတဲမ်းခါꩻဒါႏ မန်းခမ်းကုမ္ပဏီတဲးဝါးဖုံႏ အဲက်ဥပဒေ (၁၉၅၀) ဗာႏနေင်ႏခါ အုံကင်း တယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻ (၁၉၉၁) ဗာႏနေင်ႏကို၊ တယ်ႏစ ၁၉၉၂ ဇွန်လာကိုနောဝ်ꩻ မာꩻစလွေꩻဘဏ်ထာꩻမာꩻ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ၊. ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်တတား ကိုသွူ။ အောဝ်ႏမာꩻဘဏ်ထာꩻမာꩻ တွမ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻသား အောဝ်ႏအဖြာꩻ (၁၂၀၀) လွို။ MCB ဘဏ်ယို မန်းခမ်းဝေင်ꩻ ၃၁ ဝေင်ꩻကို အွောန်ႏခါꩻဖေႏ ဘဏ်ဖခြွောန်း ၅၇ ဘဏ်ထွူ အောဝ်ႏမာꩻ ပသာရွောန် (ရွဉ်)၊ ထေထန်ႏအီရွဉ်ဖုံႏတာႏ အွောန်ႏဖေႏခါꩻ ATM စက်အဖြုံႏ ၇၁ သွူ။ 

## ထူႏတောမ်
ဂရိခမ်းထီ

**ဂရိခမ်းထီ** () ယို တရာꩻဝင်ႏအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ဟဲလဲနိစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပတွိုက် အခဝ်တွို့ꩻနဝ်ကိုသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဗော်ကန်ကြွန်ဗူႏဖင်ႏတွို့ꩻတဲင် ခမ်းကူဟံႏနယ်ႏ အကူအဝ်ႏရောင်ꩻလွေꩻ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အယ်ဗေးနီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မာသီဒိုနီးယားခမ်းထင်ꩻ, ဗူဂေးရီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တူရကီခမ်းထီ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထီပင်ႏလယ်ႏအနေႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အေစဲဉ်ပင်ႏလယ်ႏ(Aegean Sea), ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အုဲင်ယွန်ပင်ႏလယ်ႏ(Ionian Sea)၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ခရီတဲပင်ႏလယ်ႏ(Sea of Crete) ဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဂရိခမ်းထီနဝ်ꩻ အဆွာꩻသွတ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏကမ်းခြေ အဝ်ႏလွေꩻ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏကို (Mediterranean basin) လောင်းတဲင် ကြွန်ဖုံႏ အဝ်ႏနေးစွဉ်ႏ အရေင်နေးနဝ်ꩻသွူ။ ဂရိခမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ယိုꩻယာႏဟံႏပထဝီႏဒေႏသ ၉ ဖြုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၅၀,၉၄၉ မဲင်ႏ (၁၃၁,၉၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ) တဲင် ၂၀၂၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၁၀ သန်း)လွိုတဲင် နဝ်ꩻအကို (၉၃%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကိုꩻကွဲꩻယွုမ်းအံႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန် တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻအေတိဉ် နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဟံႏတသွိုး မန်းခမ်း ၂၀၂၅

**ဟံႏတသွိုးထာꩻ မန်းခမ်း ၂၀၂၅** ယိုနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻ ၂၀၂၅ ဗာႏ မတ်လာ ၂၈ နီꩻ မွူးယာခိုႏ မန်းခမ်းအခိန်ႏ ၁၂ နားရီႏ ၅၀ မိနစ် ၅၄ စက္ကန့်ခိန်ႏကို အအာႏ ၇.၇ Mw အရန်းကအဝ်ႏဒါႏ ဟံႏတသွိုးထာꩻ ထွာလွေꩻ သကုဲင်းဒေႏသတဲင် ဗဟိုႏအကဲဉ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏမိုးဗော့ꩻလွေꩻ မန်းခမ်းကို ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏတသွိုးထာꩻယိုနဝ်ꩻ ဗဟိုႏအကဲဉ် အဝ်ႏဗော့ꩻလွေꩻ ဝေင်ꩻသကုဲင်းထျꩻတဲင် **ဟံႏတသွိုး သကုဲင်း** နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻနေနေသွူ။ ကောပ်စွဉ်ႏ ဟံႏတသွိုးသန် ကျမ်ꩻတန်ငါႏတဲင် သွုမ်ꩻကုဲင်ထွာလွေꩻအာငါႏတဲင် အဝ်ႏလွေꩻစွဉ်ႏ Modified Mercalli အရန်းကွတ်ꩻ(IX) (*Violent*) နဝ်ꩻသွူ။ မန်းခမ်းကို တယ်ႏ ၁၉၁၂ ဗာႏ ကထွာဒါႏ မေမျို့(ပိဉ်အူးလွီင်) ဟံႏတသွိုးထာꩻ အအာႏအဝ်ႏ ၇.၉ အရန်းကိုမိဉ်ႏထွူ ဟံႏတသွိုးထာꩻယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ထွာအအာႏသန်သွတ်ꩻ ဟံႏတသွိုးထာꩻနေနေ နဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏတသွိုးထာꩻယိုတလဲင်းနဝ်ꩻ အခွိုက်အမာꩻကုဲင်အာမွေး မန်းခမ်း တောမ်ႏ ထုဲင်ꩻခမ်း ကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏခမ်း ယူနန်ဒေႏသကိုတဲ့ လမ်းဖုံႏကုဲင်ပြင်ꩻနေနေနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်ဟံႏတသွိုးယိုတလဲင်ႏတဲင် အချက်လျက်စာႏရင်ꩻ ခွုင်းကသေထွꩻအလꩻ မန်းခမ်းကိုနဝ်ꩻ သီမားထိုꩻ အဝ်ႏလဲဉ်း အဖြာꩻ(၅၃၅၀)ရပ်၊ ထုဲင်ꩻခမ်းကိုနဝ်ꩻ အဖြာꩻ(၃၆)ရပ် သွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဝီခီတက္ကသိုလ်ႏ

**ဝီခီတက္ကသိုလ်ႏ** () (ဟဲ့ꩻ) **ဝီခီဗာသတီ** ယို ထွာဒျာႏ ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း ကမာꩻဖေႏယောဝ်းခါꩻဒါႏ ပရောစဲတ် ထွားဟောꩻခရား လိတ်ခြွီအရွီးခိုႏဖုံႏ၊ ဖတ်လွူꩻခရာႏ ပရေားစဲတ်ဖုံႏ တွမ်ႏယင်း သုတေသန ပရေားစဲတ်ဖုံႏသွူ။ သွောန်ထူႏပညာႏ အရန်းဖုံႏလို့လို့၊ အစားမုဲင်ꩻ၊ ယင်း အဟိတ်ꩻ အတာႏ တယ်ႏ ရပ်ဆုမ်ႏလိုꩻပေႏ မူလရန်းကျောင်ꩻ ဗꩻလွေꩻ တက္ကသိုလ်ႏ၊ ပါတွမ်ႏ ဟဲ့ꩻရဲန်ꩻအွောန်မာꩻဖေႏ လွူးအီနမ်းတာႏ တွမ်ႏယင်း ကျောင်ꩻဖဲ့ꩻထန်ႏသား ထွားဟောꩻလိတ်တာႏ မာꩻအီ၊ ထွားထူႏအီလꩻလို့ ထာꩻသေဗဟုသုတပညာႏဖုံႏသွူ။ ကမာꩻ အွောန်ႏတမ်ꩻဖေႏ လိတ်လုဲင်ꩻ အရွီးအထျꩻဖုံႏ တွမ်ႏ နွို့ပါငီꩻ လိုꩻသီးဖုံႏ ကထွားလွူꩻ ပညာႏတာႏ နီအောဝ်ႏဖစ်လောဝ်း ဟဲ့ꩻယောဝ်း ကျောင်ꩻဆရာႏဖုံႏ၊ ကျောင်ꩻသားမူႏခိုဖုံႏ၊ တွမ်ႏယင်း မာꩻသုတေသနသားဖုံႏ သွူ။

ဝီခီတက္ကသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း ထာꩻမာꩻခြပ်ရဲန်ႏ တဗာႏသွူ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လွစ်တခြင်သွဉ်ထူႏတာႏခြွိုင်းခြိုꩻဖုံႏတောမ်ႏ မာꩻထွာလွဉ် ထာꩻရုဲင်ꩻတသွိုးပညာႏဖုံႏယိုတောမ်ႏ အီႏသုင်ꩻအီအတာႏ ထွာဌာႏနဗဟိုႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ နီသွဉ်းသီးနဝ်ꩻ လွစ်တခြင် ပညာႏတာႏအရွီးခိုႏဖုံႏတောမ်ႏ ပညာႏဖဲ့ꩻပွိုင်းထွောင်း ထာꩻမာꩻခြပ်ရဲန်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏခွုမ်မာꩻနေးထူႏဖေႏဒျာႏသွူ။ နီသွဉ်းသီးနဝ်ꩻ ဝီခီမီဒီယာ ထာꩻမာꩻခြပ်ရဲဉ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ အလင်ယို စွော့ꩻတက်ချာငါဝင်ꩻထွူ အွိုးယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻထင်ႏထိုအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို ယံစွဲးထဲမ်ဖေႏနဝ်ꩻလဲ့ အင်းမိုးဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏယိုခါ အဲင်းကလေတ်၊ ဂျာမန်၊ သပေင်, ပိဉ်တိစ်, အီတလီ, ဂရိ, ဂျပန်, ကိုးရီးယား, ပေါ်တူဂီ, ဆဲက်, ဖဉ်နီ, ရသျား တောမ်ႏ ခယ်ႏ စတဲင် (၁၇)ဘာႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဲႏဆို့ꩻထွာခါꩻဒျာႏ ထာꩻမာꩻခြပ်ရဲန်ႏခေါ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

လာ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝီခီတက္ကသိုလ်ႏဝဲက်သုဲက် ကအောင်ႏမျင်ႏသောင်ႏသာႏဒါႏ(active) သုဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ() ဘာႏသာႏတဲင် ရောမ်ဖြုဲင်ꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ  ပုဒ် တောမ်ႏ သောင်ႏသာဒါႏ မွဉ်းဖျင်ခြပ်ချော်ꩻတဲမ်းသုင်ꩻသား အဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ပွယ်ꩻလေပ်မေႏဗို

**ပွယ်ꩻလေပ်မေႏဗို** (ဟဲ့ꩻ) **ပွယ်ꩻလာခေ့ꩻ** ကရိုꩻနောဝ် ထွာနေး လဲ့ꩻမေႏတဉ်ꩻ ကအောဝ်ႏသော့ꩻခါꩻဒါႏ မေႏဗိုကိုထွူတွော့ လေပ်ပူႏဇောႏလွေꩻဝင်ꩻ ဘုရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ၊ ကျောင်ꩻတန်ဖုံႏသွူ။ မော့ꩻအာ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ်ဖဲ့ꩻ။ မာꩻအာ တင်ႏကျွတ်လာတွမ်ႏ တထိန်ႏလာကို။ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းတွမ်ႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေသတန်ဖဲ့ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယဟန်ႏကိုတဲ့ အွောန်ႏပွယ်ꩻလေပ်မေႏဗိုဖုံႏ အောဝ်ႏနေနေသွူ။ လာဗွေလာမား မွူးနီꩻကိုမွေးတောဝ်းယောဝ်း အွောန်ꩻမာꩻဝင်ꩻ ကပ်လူႏ သင်္ကန်ꩻကထိန်ႏတွော့ အွောန်ႏပါ ပွယ်ꩻလေပ်မေႏဗို အောဝ်ႏအာဩတန်နေနေ။ ရပ်ဒုံဆောင်ႏဖဲ့ꩻကို မာꩻနေးမေႏဗိုမွူး တဲးတဲးဝါးဝါးတွော့ꩻ ထမ်ႏမေႏဗိုမွူးထွူ ဒုံႏတွမ်ႏထုံမောင်း ကျူႏဗျာႏလွဝင်ꩻထာꩻတဲ့ အောဝ်ႏထီႏအာနေနေသွူ။ လေပ်ချာငါတာႏ ငမ်းသꩻ အောဝ်ႏဖွိုင်းမေႏဖရွီꩻဖုံႏတွော့ꩻ ဝေင်ꩻတန်ကိုဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ မာꩻထိုတောဝ်းဝင်ꩻ မေႏဗိုမွူးဖုံႏ။ မာꩻအာဒျာႏ တဖြာꩻအီစား၊ ဝင်ꩻငတ်ꩻဝင်ꩻသူ ထမ်းတာႏ မေႏဗိုမွူးအဖွိုႏစားဖုံႏ။

စောက်ꩻတနျာႏခမ်း မယ်စဲ့ဝေင်ꩻနယ်ႏကို ကအုံအောဝ်ႏဒါႏ ဖြောဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ မာꩻပွယ်လေပ်မေႏဗိုနေနေ။ မကွေးတိုင်းဒေသတန်၊ ဆေားဝေင်ꩻနယ်ႏဖဲ့ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ယေားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏဒုံကိုကယ်ႏ မာꩻပွယ်ယ်ꩻလေပ်မေႏဗိုအောဝ်ႏ။ ကေားအီမေႏဗိုသား လိုꩻမူႏပေႏဖုံႏ၊ မူးနမ်ꩻဖုံႏ မဉ်ႏတွိုႏလွောန် ကျောင်ꩻထျꩻနောဝ်ꩻ ကေားဒင်းဆုမ်ႏဖေႏ သနပ်ခါꩻ မွန်းသားတဲ့အောဝ်ႏ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို ပွယ်ꩻတန်ဖုံႏ
ငဝ်းပူႏဇောႏလင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ

### ငေါဝ်းဝုဲႏအီဘုရာꩻ ယိုတယွာꩻ
ဘန္တေဩဗွေႏ သမ္ဗုဒ္ဓ၊ (အစိန္တေယျ) ဘုရာꩻသျင်ႏ၊ ကွတ်ꩻပါꩻဂုဏ်ႏအင်ႏ ဗွေပြဲ့ꩻစုံႏ၊ သိုမ်ဆီတဘုံႏ လိုꩻလူꩻဖါ၊ ဝေနေယျသတ္တဝါႏ အကဲႏစော့ꩻ၊ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ ကန်ႏတော့ꩻရီး၊ စူနုံဆီလီး မတ်ဗိုဖူႏ၊ သီသကတူႏ မတ်မော်နမ်း၊ ဦးချထေင်းထင်ႏ အုံလင်ꩻဝုဲႏ၊ အပဲစ်ထာꩻခုဲႏ ကံႏသိုမ်ပွိဒင်၊ ငမ်းသꩻအုံဗော့ꩻ ခွိုင်းရွဗာႏ၊ ဝစီႏလိစ်ꩻပါꩻ နဝ်ꩻဖြောင်းဖြေꩻ၊ အွိုးယိုတရေꩻ ဆူꩻတကုဲ၊ ဒုစရွိုက်အသုဲ ငမ်းအဝ်ႏဒါႏ၊ မနော်ꩻသွံပါꩻ သꩻကိုယူႏ၊ နုဲးယိုနုဲးဆူꩻ သꩻထင်းကြွို့ꩻ၊ မီႏမာႏတရွို့ꩻ သွံပါꩻကံႏ၊ ပွိုးမသေနမ်း ငမ်းအဝ်ႏဒါႏ၊ ခွေသွဉ်းတကာႏ ကွီလွစ်ကင်ꩻ၊ ကာယကြိုတွင်ꩻ နမ်းကဝ်ႏလောင်း၊ ယမ်ကစင်ကြောင်း ထီသူႏလာႏ၊ သျိခိုးဝန္ဒနာႏ ကန်ႏတော့ꩻလဝ်း၊ သျင်ႏတောႏဗွေႏစဝ်း သမ္ဗုဒ္ဓ၊ ရိုႏသေႏဂါရဝ ဗာႏအတွက်၊ အပဲစ်ယမ်ငက် ထာꩻကုဲထိုꩻ၊ ထာꩻဟဝ်အကျိုꩻ ယမ်ကရောက်၊ လောကမျက်မောက် အထင်ႏသျာꩻ၊ နမ်းငါသင်္သရာႏ ယမ်တိုꩻတက်၊ ဘဝဆက်က် ဘေꩻရန်ႏသူႏ၊ ထိုꩻမားထဲ့ဟူႏ ကင်ꩻညာꩻယန်၊ မဟာႏကျိုꩻတန် ဆုꩻငတ်ꩻပွိုင်၊ ယမ်ကဗွေတွိုင် တရေꩻရေꩻ၊ နောင်ႏလာႏမိတေꩻ အစိတ္တ (အဇိတ)၊ မီႏပွင်ꩻမီႏဖြ တွိုႏနဝ်ꩻခါ၊ လူꩻလိုꩻချွစ်ပါ ဟဲ့ꩻဝွေႏနေႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏရွေႏပြေႏ ခင်ႏလမ်းရှူႏ၊ အမတဝေင်ꩻဦꩻ ဘေꩻရန်ႏကင်ꩻ၊ ဒါႏယကာႏရင်ꩻ ခွေသွဉ်းယို၊ ဦးချကေႏညိုႏ ဂါရဝ၊ မဟပ္ဖလ အာနိသင်ႏ၊ မန်ႏန်ႏယမ်ဖေႏ လꩻလင်ꩻဩ။
သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု
### ကွီဖဒဲဉ်ဟန်ႏကျိုꩻ
ယောယိုငခါ ထွူဖြီꩻစီꩻ၊ ယပ်ꩻနမ်းဆျာꩻထီ ဝွေႏအမျ၊ သတ္တဝါႏအနန္တ လꩻတွာတွာ၊ အဝ်ႏကုဲင်ထဲင်းခြာ နိဂုင်ꩻချုက်၊ တဖြာꩻတပုက်က် ဗွေႏသီးလောင်း၊ ဟော်ꩻခြာဆုတောင်ꩻ ထဲင်းတပြန်ႏ၊ အကျိုꩻဒဲဉ်ဟန်ႏ စာႏဂတွက်၊ သွဉ်းသီးစိုမ်ꩻမက် ကလူႏဗာႏ၊ သီႏလသွစ်ꩻပါꩻ အကျိုꩻကီꩻ၊ ကောထွာပိုလီꩻ ယိုငခါ၊ ပေႏတန်ဆေ့ꩻအာ မူႏတွမ်ႏမောင်ႏ၊ နေးတွမ်ႏဟူဖေါင်း ကွီဖလင်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏကဝ်ႏခံꩻ ကွီတောင်ꩻပြန်ႏ၊ အဋ္ဌသိဉ်ထံꩻ သီႏလသား၊ မွိုးဖြားဖါဖြားသီးယာဟွေး။
သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု
### ဖိစ်ပင်ꩻသွမ်ꩻသဒ္ဓါႏ စာႏဂတာႏ
ဩဗွေႏဩစဝ်း သွဉ်းတကာႏ၊ ကံႏတန်သွံပါꩻ သွဉ်းကွီရီႏ၊ ကာယဝစီႏ မနော်ꩻပဲစ်၊ ယမ်ကကင်ꩻလွစ် ဗွေႏစဝ်းဩ၊ ကန်ႏတော့ꩻပူႏဇောႏ လဝ်းဟွုန်ဗာႏ၊ နီဗွေႏဆရာႏ မွူးရဝ်ꩻရင်ꩻ၊ သွဉ်းသီးဖိစ်ပင်ꩻ လဝ်းငသေꩻ၊ စဝ်းစဝ်းလေလေ အခိန်ႏခါႏ၊ သဲꩻခံႏအုံဗာႏ ယွုန်းယောဖန်း၊ ပိဏ္ဍပါတံ သွမ်ꩻဩဇာႏ၊ သွဉ်းသီးတကာႏ အီႏလောင်ꩻလူႏ၊ သုံꩻဆောင်ႏတောႏမူႏ ယဝ်းထွူတဲင်၊ တရာꩻထံꩻသဲင် ထံႏမ(ဓမ္မ)စက်၊ ဟော်ꩻဖေႏဗွောင်ဖွက် သွမ်ꩻပန်ꩻကျိုꩻ၊ ပေႏတန်မူႏခို နီသွဉ်းသီး၊ သာႏဓုငီꩻငီꩻဗာႏလွဝင်ꩻကွိုနဲးဗွေႏစဝ်းရဟန်ꩻသင်္ဃာႏဩ။
### ဝွန်ႏခံႏသေꩻဝင်ꩻ ကျောင်ꩻတာႏရင်ꩻ
ဟန်ႏသလဲင်ႏခါယို ဒါယကာႏ၊ သွမ်ꩻပန်ꩻသတ်ထာႏ ဒါယက၊ ကိုႏစီႏဖြွမ်းလွ တွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻ၊ ခိုဗင်ႏမူႏနံꩻ တကာႏပေႏ၊ ဒါႏနမဲဉ်ဖေႏ မွူးရဝ်ꩻရင်ꩻ၊ စာႏဂအခန်ꩻ မွူးရဝ်ꩻစဝ်း၊ ဟန်ႏဟာလျောက်လဝ်း ဖိစ်ပင်ꩻသေꩻ၊ ကဝ်ႏစော့ꩻတရေꩻ ဟူဖေါင်းတုဲ၊ ရသာႏဟွမ်အုဲ လွီးပနဲဉ်ႏ၊ သော့ꩻငီꩻဒျꩻစဲဉ်ႏ တလင်ႏကို၊ ဆေႏလိက်လွောင်ႏယို မေႏခြဲစ်ꩻလွမ်၊ ညောင်ႏရွီႏဆဒွမ် ပြူးလာႏရေꩻ၊ မွိုင်ꩻပွဉ်ယာသေꩻ ပလောင်းကောင်၊ ထုက်ထင်ႏပိဉ်လွမ် နေင်ႏသွေႏပီႏ၊ စောက်ꩻခမ်းသေင်ႏစီႏ တꩻစေꩻတူႏ၊ ပကိုꩻတောင်ႏအူ မောက်ꩻမူးရာႏ၊ လပသေႏချာႏ ပါစုံႏလင်ႏ၊ လိုꩻယွဲးခိုဗင်ႏ ဒါယကာႏ၊ ပငါပရာꩻ ဖိစ်ပင်ꩻသေꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဘန္တေ စရိယော၊ တွမ်ႏသင်္ဃာႏတောႏ ဟူသမျ၊ ဝွန်ႏခံႏအာမ အုံယွော့လင်ꩻ၊ ဘဝမူႏနံꩻ ဒါယိကာႏ၊ သွမ်ꩻပန်ꩻသဒ္ဓါႏ ဒါယက၊ အားလုံးဟွုန်လွ ထွူမတဝ်း၊ ပေႏတန်လောင်ꩻရဝ်း တဖုံႏဟွေး။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကဏ္ဍ:ငဝ်းဝုဲင်ႏဖရာꩻ
မန်းစဲ့ꩻတက္ကသိုလ်ႏ

**စဲ့ꩻတက္ကသိုလ်ႏ** (Defence Services Academy - **DSA**) ယို ထွာ တက္ကသိုလ်ႏ လွူးထန်ႏဖေႏ စဲ့ꩻပညာႏတွမ်ႏ တက္ကသိုလ်ႏပညာႏတဗာႏ၊ အာဆျတွိုက် အခေါဝ်ကွောန်ႏနောဝ်ကို အောဝ်ႏဗော့ꩻဒျာႏ မန်းခမ်းတထွောင်းလုမ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏ မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေသတန်၊ ဝေင်ꩻပျဉ်ဦးလွီင်ကို။ ဗာႏသွောန်ဖေႏသား အောဝ်ႏအဖြာꩻ (၂၀၀) ရပ်၊ ကေားသွောန်ထူႏသား စဲ့ꩻပိုႏလောင်ꩻ စဲ့ꩻပိုႏခြွီဖုံႏ အောဝ်ႏ (၆၅၀၀) ရပ်။
ငေါဝ်းအီခါꩻနောဝ်ꩻ ထွာ သွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏနေင်ႏကို သွောန်တန်ꩻ အမုဲင် ၆၂ ထွူလꩻ။ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ ထင်ႏဗာႏ လစ်ꩻနေင်ႏ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၉၉၈ ဗာႏနေင်ႏ၊ သွောန်တန်ꩻအမုဲင် ၄၂ နောဝ်ꩻ အွောန်ႏထွူတွမ်ႏ ၃ နေင်ႏ။ သွောန်ဖေႏ ဖေႏယောင်းဖေႏဖို ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံတွမ်ႏ ကူမ်ပျူတာဘွဲ့ဖုံႏ။ ဆချာယို ဖေႏပါဒုမ် ဘီအေဘွဲ့။ အောဝ်ႏဗွောင်ဖေႏပါ မဟာဘွဲ့တန် သွောန်တန်ꩻဖုံႏ။ လိုꩻမူႏတဲ့ သွောန်ဖေႏတောဝ်း။ ပညာႏ အီစူခုမ်တနတ်ဖုံႏ၊ ခꩻဝင်ꩻခရာႏ၊ ဗျူဟာ၊ ထေနယ်စဲ့ꩻလွေꩻထာꩻခရာႏဖုံႏတဲ့ အောဝ်ႏသွောန်ဖေႏပါ။ တယ်ႏအမုဲင် ၅၆ ကိုယို သွောန်တန်ꩻကာလ ညဖျင်ယင်းလဲန်း လစ်ꩻနေင်ႏသွူ။
 
အအွောန်ႏဖေႏခါꩻ ပိုလ်ႏခြွီ တပ်အထျꩻ ၃ ထွောင်း၊ တထွောင်းတထွောင်းနောဝ်ꩻ ဖခါꩻယင်း တပ်ဖ ၇ ခင်ႏလမ်းတွော့ꩻ တပ်ထျꩻအောဝ်ႏ ၂၁ ခင်ႏလမ်း။ အွောန်ႏမဉ်ꩻခါꩻ အနော်ရထာ(အတနျာႏ)၊ ဘယဉ့်နောင်(အတသောမ်ႏ)၊ အောင်ဇေယျ(အတသီး)၊ ပိုလ်ႏခြွီဖုံႏယို အွောန်ႏသျခါꩻဖေႏ သီနီယာ-ဇျူနီယာ (Senior-Junior) ထွူ အရဲပ်တဉ်ႏတွော့ꩻခါꩻနေးသွူ။ ပိုလ်ႏခြွီဖုံႏတာႏ အဟဲ့ꩻလိုꩻပေႏ ကအောင်ႏလꩻ အတန်ꩻနွို့တက္ကသိုလ်ႏသားကို၊ တဲမ်းကေႏညာႏနေး လိတ်သတင်ꩻကိုဟဲ့ꩻ၊ ကမဉ်နွို့သားတဲ့ ရော့ꩻရာႏတွိုင်ꩻ စဲ့ꩻဌာနတန်ကို လွေꩻစေဗာႏ၊ ဖြေႏဗာႏယင်း လိတ်ရီတလဲင်ႏ နောဝ်ꩻထွူ အထွားလွောန်ꩻ လိုꩻခြွိုင်ႏ ခြွိုင်းတောဝ်းထွူ လွိုက်ဟဲ့ꩻလွေꩻ လိုꩻခြွိုင်ႏသားဖုံႏ။ သွောန်ထူႏပညာႏမဉ်ႏထွူနောဝ်ꩻ ဖေႏအပ်လွေꩻ တာႏဝန်ႏထာꩻမာꩻ အွိုး ဟမ်ႏလောင်းသားစွိုꩻ၊ ထီကိုသားစွိုꩻ၊ ထာꩻကွင်ႏသားစွိုꩻ တစွိုꩻစွိုꩻကို၊ အွောန်ႏထွာ ဒုတိယပိုလ်ႏ အခင်ႏလမ်းဖဲ့ꩻ။

စဲ့ꩻတက္ကသိုလ်ႏကိုနောဝ်ꩻ အသွောန်ဖေႏ သိပ္ပံပညာႏအထျꩻ၊ သိပ္ပံပညာႏ ကမာꩻအီစဲ့ꩻထာꩻမာꩻဖဲ့ꩻဖုံႏ၊ လိုꩻခရာႏသိပ္ပံဘာႏသာႏဖုံႏရာသွူ။ စဲ့ꩻပညာႏဖဲ့ꩻရာကို အသွောန်ဖေႏ၊ အမာꩻကျင်ꩻစူꩻဖေႏ စဲ့ꩻထာꩻနယ်ꩻဖုံႏ၊ စဲ့ꩻသားဒျာႏတာႏတွမ်ႏ စဲ့ꩻလိုꩻလမ်းသီးအတာႏ သွောန်ကျင်ꩻထာꩻဖုံႏ၊ စဲ့ꩻသဘောꩻ အထျꩻထျꩻခရာႏဖုံႏ။ အဖပန်းခါꩻဖေႏနေး ပဉ်နေင်ႏနေင်ႏတာစား။ စဲ့ꩻတက္ကသိုလ်ႏသွောန်တန်ꩻခါးလားကထွူ အောဝ်ႏကုဲင်သူလာကိုနောဝ်ꩻ အသွောန်ဖေႏ အီးအွောန်ခꩻဗာႏ စဲ့ꩻသားဖုံႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အီးရဲပ်ဗာႏစဲ့ꩻသားဖုံႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဖုံႏခရာႏသွူ။

## လိတ်မွောန်
မအဲဗဆိဝေင်ꩻ

**ဝေင်ꩻတန်မအဲဗဆိ** () () ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂွန်းမခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဂျပန်ခမ်းထီ ခန်တိုဒေႏသတန် ထာႏဝအခဝ်ထင်ꩻရပ်ကိုသွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃)သိန်ႏလွိုရပ်၊ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၁)သိန်ႏခွဲꩻရပ် နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းအဝ်ႏ ၁၂၀.၃၁ စတုရန်းမဲင်ႏ (၃၁၁.၅၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ မအဲဗသိနဝ်ꩻ ကောပ်စွဉ်ႏ အသောင်ရင်ꩻ ကောင်ဆောင်ႏလွိုင်ႏ၊ သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻတဲ့လွိုင်ႏ၊ ထီဖူꩻထီထန်ႏထီခြောင်ဖုံႏတဲ့အာနဝ်ꩻမꩻ မိဉ်ꩻတန်အီဝင်ꩻသေအာအီ "ထီ၊ သိဉ်သွမ်ႏ၊ ကဗျာ" ဝေင်ꩻတန် နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းဒါႏ ကဗျာဆရာႏ သခုတရိုး ဟဂိဝရတဲ့ လွူးဖွာꩻ မအဲဗဆိဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။ မအဲဗဆိနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခန်တိုဒေႏသ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ အကဂိကောင်ခင်ႏထျꩻတဲင် ဗွော့ꩻချာငါနဝ်ꩻ ဟရုနကောင် တောမ်ႏ မျောဂိကောင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဂျပန်ခမ်း ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻခြောင် တိုနဲခြောင် တောမ်ႏ ဟိရိုသဲခြောင် ယိုနီခြောင်တဲ့ အဝ်ႏကာႏလင်ꩻ မအဲဗဆိဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။ အသောင်နဝ်ꩻ တာကာသာကီဝေင်ꩻ၊ အိသဲသခိဝေင်ꩻ၊ ကိလျူးဝေင်ꩻ၊ နုမတဝေင်ꩻ၊ သီဗုကဝဝေင်ꩻ၊ ဆိဉ်းတိုဒုံ၊ တမမုရဝေင်ꩻ၊ ယောဆိအိုကဝေင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
စဲ့ꩻပွယ်ꩻဖုံႏကထွာ ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏကို

**စဲ့ꩻပွယ်ꩻကထွာ ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ**ကိုဖုံႏယို တယ်ႏ ၂၀၂၃ ဗာႏနေင်ႏ လာဖေဘရူဝါရီကို ကထွာစစဒါႏ မန်းခမ်းကို ပဋိပက္ခ စဲ့ꩻပွယ်ꩻဖုံႏရာဒျာႏသွူ။ စဲ့ꩻပွယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ တယ်ႏ မန်းစဲ့ꩻသားဖဲ့ꩻပိုလ်ႏတန်ဖုံႏ တရိမ်စအာႏဏာႏ ၂၀၂၁ ဗာႏနေင်ႏကို ကအောဝ်ႏထွာဒါႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ အခေါဝ်အခေင်ႏတဗာႏသွူ။

## ဟွောင်ႏဖုဲင်ကင်း
ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏကို စဲ့ꩻပွယ်ꩻကထွာဗာႏခရာႏ တခေါဝ်နောဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုးပတောင်း ကယန်းခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ မဉ်လꩻနုဲင်းနုဲင်းခမ်းနယ်ႏ (မန်း- ပြည်နယ်) တွော့ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဟမ်ႏယာႏတဲင် မဉ်လꩻပ ဟမ်ႏယာႏကအောဝ်ႏဒါႏ သီႏသဲင်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏ ပင်လောင်ꩻဝင်ꩻနယ်ႏကိုတဲ့ အောဝ်ႏပါနေနေသွူ။ မန်းဥပဒေႏကို တဲမ်းခါꩻ ကအီးလꩻ နမ်းချာဒျာႏ ဗာႏရဲပ်အွောန်ဒေသတာႏ လိုꩻဖြာꩻအောဝ်ႏအာလုမ်းလုမ်းဗာႏ၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻအာကဲꩻထဲင်းဗာႏ လိုꩻမျိုꩻလောင်းလင် အွိုးဝေင်ꩻနယ်ႏ ၂ ထွောင်းကို အောဝ်ႏပါ။ ကောပ်ဥပဒေႏယိုဗာႏတဲင်ꩻ ပတောင်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မန်းနောင်တဲ့နောဝ်ꩻ အလꩻတဲꩻတောဝ်း ဝွေꩻသီးချာဒျာႏ ဗာႏရဲပ်အွောန်ဒေသ။ ပတောင်ႏယို အောဝ်ႏအာဗော့ꩻ ဖုဲင်ခွန်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏကို၊ လိုꩻဖြာꩻတဲ့ ဆေ့ꩻငါးနောဝ်ꩻမꩻ ထွို့ꩻသော့ခါꩻပါ တယင်၊ ယဉ်းဘော်၊ ဂေခိုလိုꩻမျိုꩻပေႏဖုံႏ။ လိုꩻမျိုꩻပေႏယိုစားနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟမ်ႏနယ်ႏတွမ်ႏဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻငေါဝ်းတွမ်ႏဝင်ꩻအောဝ်ႏလီꩻထွူဒျာႏရိုꩻလဲ့ ပတောင်ႏထွိုင်ႏအာ ပတောင်ႏနွောင်ꩻတဲင် အလိုꩻတန်ဖုံႏ မာꩻလွိုချာဗွိုန်ႏတောဝ်း ပတောင်ႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏပါငီꩻဗာႏ ကယန်းအဗူႏကို။ မန်းစိုးရဖဲ့ꩻသားတဲ့ အောဝ်ႏသေရိုꩻလဲ့ သေထွꩻသားအောဝ်ႏဆေ့ꩻသဲင်ꩻ။ ကထွာဒါး လွယ်လုံခမ်း (ယိုခါ ပင်လောင်ꩻနယ်ႏ အခေါဝ်နောဝ်၊ ပါတွမ်ႏ အွိုင်ႏပင်မွောန်ꩻ) ယို ကရီးခါ ထွာဖို တယင်ဟမ်ႏနယ်ႏဗာႏရဲပ်တဖဲ့ꩻ တယင်ယိုတဲ့ ပတောင်ႏသမ်းသော့ꩻလꩻခါꩻ ကယန်းအဗူႏကိုတဖဲ့ꩻတဲင် ထွာနေး အလွောန်ခꩻတရိမ်ချာ ဝေꩻသီးဟမ်ႏ။ မဉ်ႏထွားတယင်ဖဲ့ꩻတဲ့ လောင်းလွိုး အောဝ်ႏမဉ်လꩻနေနေရိုꩻလဲ့ အလိုꩻဖြာꩻဆေ့ꩻငါႏတွော့ꩻ အမျိုꩻလꩻမွေးတောဝ်း ဝင်ꩻအောင်ႏသေနောဝ်ꩻမꩻ အပါငီꩻပတောင်ႏဖဲ့ꩻတန်ယောင်ႏယောင်ႏသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ ထာꩻယိုစားနောဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့ဒျာႏ ခမ်းထီခရာႏ၊ ဟောဝ်ကြူရောꩻတောဝ်းတွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသား လိုꩻဖြာꩻဆေ့ဖုံႏတဲင် ထွာဒျာႏ တောႏလန်ႏစဲ့ꩻမန်းသားစူခြောင်ꩻ၊ ရပ်သားအပဲစ်တမွေးခေါ်တောဝ်းယင်းနေနေ။ ကယန်းဖုံႏ မဉ်ႏလꩻခါꩻလဲန်း ပအိုဝ်ႏရပ်နောဝ်ꩻ ခꩻချာနွောင်ꩻတောဝ်းစွောန်ႏ စဲ့ꩻမန်းတပ် ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖုဲင်ခွန်ႏဝေင်ꩻကိုတယောဝ်း ကွီခမ်းနယ်ႏ ဥပဒေႏခလ အီးလꩻနောဝ်ꩻမꩻ အောဝ်ႏလွောန်ယားဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏရပ်။ ကအောဝ်ႏပါနေကဒါႏ ပအိုဝ်ႏစဲ့ꩻတနျာႏဖုံႏ၊ စောက်တနျာႏပီးဒွေႏဖုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ ဖြောဝ်ꩻ၊ မန်း၊ မန်းနောင်ပီးဒွေႏဖုံႏ ရဲပ်အွောန်သားနောဝ်ꩻတဲ့ အောဝ်ႏမဉ်လꩻထာꩻအောဝ်ႏ ပငါပရင်ꩻ။ လို့လို့နောဝ်ꩻ မဉ်ႏနွောင်ꩻလꩻ၊ တောဝ်းတဲ့ မဉ်ႏချာႏလꩻ စဲ့ꩻမန်းဒျာႏမꩻ အီးထွူတွော့ꩻ ထွာနေး အယားငီꩻငီꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻတန်သွူ။

တဲႏ ၂၀၂၁ ဗာႏနေင်ႏ စဲ့ꩻသားပိုလ်ႏတန် တရိမ်ထူႏထိုꩻ မန်းခမ်းထီအာႏဏာႏမာꩻချာ စဲ့ꩻမန်း စကစတွမ်ႏ စူꩻတောဝ်းသားခါႏ ကထွာလွေꩻ ခမ်းကိုစဲ့ꩻပွယ်ꩻယို အတွိုႏလွောန်ပါ ပအိုဝ်ႏခမ်းကူဖဲ့ꩻ။ အစောင်းခါတဲ့ ဒေါင်မုဲန်းဗုံးဖုံႏ တျာႏမေႏထွန်ႏမှူးထျꩻ။ ဆုဲင်နောဝ်ꩻ နွို့ခꩻသီတေ့ꩻ စဲ့ꩻမန်းကအောဝ်ႏအုံရီဆုမ်ႏ တဖူလွေꩻသား အွိုးကားကြုဲင်ဖလောင်း။

## လိတ်မွောန်
တာကာသာကီဝေင်ꩻ

**ဝေင်ꩻတာကာသာကီ** () () ယိုနဝ်ꩻ ဂွန်းမခရဲင်ႏအကို ထွာဒျာႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻဒါႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဂျပန်ခမ်းထီ ကန်တိုဒေႏသတန် ထာႏဝအခဝ်ထင်ꩻရပ်ကိုသွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃.၇)သိန်ႏလွိုရပ်၊ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၁)သိန်ႏခွဲꩻလွို နဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းအဝ်ႏ ၁၇၇.၂၈ စတုရန်းမဲင်ႏ (၄၅၉.၁၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ဝေင်ꩻတာကာသာကီနဝ်ꩻ တယ်ႏ ၁၉၉၀ ဗာႏ ခရဲင်ႏကို လွိုတကတ်ꩻသွူ မအဲဗဆိဝေင်ꩻတဲင် ခရဲင်းကို ထွာလွေꩻ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တာကာသာကီနဝ်ꩻ မိဉ်ႏတန်ကျောႏအီ ထွာနုဲင်း ကံႏဟဝ်အီဒါႏ အမုဲင်သင်္ကေတ ဒရုမာရုက် အလမ်းဇာႏတိဝေင်ꩻတောမ်ႏ သီအိုရီအလꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ပညာႏသျင်ႏ ဗွေႏဗောဓိဓမ္မ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

တာကာသာကီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂွန်းမခရဲင်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ် ခန်တိုထာꩻပြင်ႏတုံး အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻရပ်ကိုတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻတန်တိုကျိုနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၉၀~၁၀၀ ကီလိုမီတာ ရပ်သွူ။ အဝ်ႏဝေင်ꩻကို ထီႏထွားနွောင်ꩻ အကဂိကောင်၊ ဟရုနကောင်၊ တောမ်ႏ မျောဂိကောင်ဖုံႏတဲင် ဟရုနကောင်ရွေꩻ အခဝ်နဝ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻလွေꩻ တာကာသာကီနယ်ႏကိုသွူ။ ဂျပန်ခမ်း ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻခြောင် တိုနဲခြောင် တောမ်ႏ ကာရသုခြောင်၊ အုသုအိခြောင်ဖုံႏ အဝ်ႏကာႏလင်ꩻ တာကာသာကီဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။ အသောင်နဝ်ꩻ မအဲဗဆိဝေင်ꩻ၊ အန်းနခဝေင်ꩻ၊ ဖြုစိအိုကဝေင်ꩻ၊ ဟိဂဆိအဂသွတ်မဝေင်ꩻ၊ ကန်းရဝေင်ꩻ၊ သိဉ်းတိုဒုံ၊ နာဂနိုဟရဝေင်ꩻ၊ ဆိဗုဂဝဝေင်ꩻ၊ တမမုရဝေင်ꩻ၊ ခရုအိသဝဝေင်ꩻ နာဂနိုခရဲင်ႏ၊ ခမိသာတိုးဝေင်ꩻ သုဲင်းတမခရဲင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
အိသဲသခိဝေင်ꩻ

**ဝေင်ꩻအိသဲသခိ** () () ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂွန်းမခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဂျပန်ခမ်းထီ ကန်တိုဒေႏသတန် ထာႏဝအခဝ်ထင်ꩻရပ်ကိုသွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂)သိန်ႏလွိုရပ်၊ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၉)သောင်ႏလွိုရပ် နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းအဝ်ႏ ၅၃.၈၄ စတုရန်းမဲင်ႏ (၁၃၉.၄၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ အိသဲသခိနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကန်တိုထာꩻပြင်ႏတုံး အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ ဂွန်းမခရဲင်ႏ အခဝ်နဝ်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဂျပန်ခမ်း ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻခြောင် တိုနဲခြောင် အဝ်ႏကာႏလင်ꩻ ဝေင်ꩻအခဝ်နဝ် အဝ်ႏဗွော့ꩻတောမ်ႏ သအိတမခရဲင်ႏထျ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အသောင်နဝ်ꩻ ဂွန်းမခရဲင်ႏကိုအနေႏ မအဲဗဆိဝေင်ꩻ၊ မိဒိုရိဝေင်ꩻ၊ ကိလျူးဝေင်ꩻ၊ အိုးတဝေင်ꩻ၊ တမမုရဝေင်ꩻ၊ သအိတမခရဲင်ႏကိုအနေႏ ဖုကယဝေင်ꩻ၊ ဟွန်းစျေားဝေင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

တောမ်ႏခရဲင်ႏဝေင်ꩻတန် မအဲဗဆိဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၉.၃)မဲင်ႏ (၁၅ ကီလိုမီတာ)၊ တောမ်ႏတာကာသာကီဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၂)မဲင်ႏ၊ (၂၀ ကီလိုမီတာ)၊ တောမ်ႏဝေင်ꩻတန်တိုကျိုနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၅၉)မဲင်ႏ (၉၅ ကီလိုမီတာနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ခွန်ထွန်းလှိုင်

**ခွိုꩻရက်- ခွန်ထွန်းလှိုင်**ယို ထွာ ပအိုဝ်ႏလိတ်နျꩻစက် ကေားတွယ်ႏနျꩻထွတ်ထေဖေႏ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ လိတ်ဖွူꩻဖုံႏတာႏ တဖြာꩻသွူ။ ခမ်းကောင်သား ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ စွောတ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏအစွိုꩻ ကသွဉ်ဖေႏအီတာႏ လိတ်ဖွူꩻဖုံႏယို ထွာနေး ခွန်ထွန်းလဲင်သီး ထေနျꩻမာꩻခါꩻဖေႏ။ အောဝ်ႏပထမကျောင်ꩻတန် မွဉ်ခြဲင်ကိုခါ တဲမ်းမာꩻထေꩻနျꩻထန်ႏဖေႏပါဗာႏဖို "မူလရန်းတွမ်ႏ ပထမရန်း" လိတ်စောင်ႏ။
မိဒိုရိဝေင်ꩻ

**ဝေင်ꩻမိဒိုရိ** () () ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂွန်းမခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဂျပန်ခမ်းထီ ကန်တိုဒေႏသတန် ထာႏဝအခဝ်ထင်ꩻရပ်ကိုသွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅)သောင်ႏလွိုရပ်၊ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၂)သောင်ႏလွိုရပ် နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းအဝ်ႏ ၈၀.၄၇ စတုရန်းမဲင်ႏ (၂၀၈.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ မိဒိုရိနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကန်တိုထာꩻပြင်ႏတုံး အခဝ်ထင်ꩻ ဂွန်းမခရဲင်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝတရသဲခြောင် အဝ်ႏကာႏလင်ꩻ ဝေင်ꩻဟံႏနယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ အသောင်နဝ်ꩻ ဂွန်းမခရဲင်ႏကိုအနေႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ကိလျူးဝေင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အိသဲသခိဝေင်ꩻ၊  နုမတဝေင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အိုးတဝေင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ တိုးဆိဂိခရဲင်ႏကိုအနေႏ ခနုမဝေင်ꩻ၊ နိက်ကိုးဝေင်ꩻ၊ သနိုးဝေင်ꩻ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

တောမ်ႏခရဲင်ႏဝေင်ꩻတန် မအဲဗဆိဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၂ ကီလိုမီတာ)၊ တောမ်ႏဝေင်ꩻတန်တိုကျိုနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၉၈) ကီလိုမီတာနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
CPU

**CPU** () **သီပီယူ** ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကွန်ပျူတာ တဖြုံႏယို အကတူႏခီး အဝ်ႏဟဲ့ꩻဝင်ႏစာꩻလွေꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သီပီယူ အဖွိုႏအထိုꩻ generation အဝ်ႏလွေꩻလွဉ်နဝ်ꩻလဲ့ သီပီယူ (CPU) နဝ်ꩻ ကွန်ပျူတာတွိုင်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ အခြွိုင်းကိရိယာႏတဗာႏ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မေႏဖြွီꩻယွိုင်ႏပတ်တဖူꩻ အထွာဒျာႏစနစ်တဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ CPU ယို လိတ်ဖြုံႏအဆွာနဝ်ꩻ ငentral processing unit ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗဟိုႏ တွက်ဗျာႏချက်အမုꩻဖုံႏယို သီပီယူသွူ မာꩻဗာႏသွူ။ ခွုမ်မာꩻမုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဂဏန်ꩻအတွက်အဗျာႏမုꩻဖုံႏ၊ ကွန်ပျူတာယို ထိန်ꩻချွုတ်ဗာႏ၊ အနွို့ (input) အထန်ႏ (output) မာꩻဗာႏအာမုꩻဖုံႏ ၊ ဆင်ႏချင်ႏတွက်နပ်ဗာႏ (logical) စတဲင်ဖုံႏယို ယီးနယ်အွဉ်ႏဟွိုန်ချက်ဖုံႏ (instructions) အတွိုႏယို မာꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ၁၉၆၀ ဗာႏနေင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစဝ်းကွို့ꩻခါတဲင် ခါလာꩻကာႏ ငentral processing unit ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရငဝ်းရာႏယို ကွန်ပျူတာနယ်ႏပယ်ႏလဲ့ အဝ်ႏသွုံꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ သီပီယူနဝ်ꩻ ပရော်ဆက်ဆာ (processor) ယို ရေႏမိုႏလွေꩻဗာႏ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

အခိန်ႏကာႏလပြောင်ꩻ ညထိုꩻခွိုင်းကားမုဲင်ꩻတွမ်ႏ သီပီယူ အပွုံႏပွိုင်တွမ်ႏ Design ယိုနဝ်ꩻ အပြောင်ꩻ အကွာႏထိုꩻဝင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻအဝ်ႏသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ အခေႏခံႏ မာꩻထာꩻချက်ဖုံႏအာ  ကားကအဝ်ႏဗော့ꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻ တအဝ်ႏတဝ်းသွူ။ သီပီယူယိုလဲ့ ALU ( arithmetic logic unit) တွမ်ႏ Control Unit ဖုံႏ အဓိကပါဝင်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်တသာ သီပီယူ အအာကိုနဝ်ꩻ မိုက်ခရို ပရော်ဆက်ဆာဖုံႏ ထွာဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတဲင် IC (integrated circuit) Chip တဗာႏအဝ်ႏပါဝင်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏ ကွန်ပျူတာဖုံႏနဝ်ꩻ multi-core processor ယို
အသွုံꩻသေခါꩻလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတဲင် သီပီယူ နီဗာႏ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းလဲ့ နီဗာႏ‌ပေါင်းလွိုယိုလဲ့ chip ယို အဝ်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
မုဲက်ခရိုကွန်ထရိုလာ

**မုဲက်ခရိုကွန်ထရိုလာ** (, အဒွေါင်ႏ: MC, uC, or μC; MCU) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကွန်ပျူတာခြွိုင်းပေႏတဖြုံႏ ICသားကစ်(Integrated circuit)တဖူꩻလေပ်ရဲဉ်ႏ ကအဝ်ႏပါဒါႏ တဗာႏစားဒျာႏသွူ။ ကွန်ပျူတာယို အခေႏခံႏအဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ လော့ဂျစ်ဂိတ် ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ တယ်ႏအွဉ်ႏသေခါꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဘူလင်းအွဉ်ႏနယ်ချက်ဖုံႏယို ဒစ်ဂျစ်တယ် နယ်ꩻပညာႏလဲ့ အမွိုင်နုံꩻထိုꩻတွက်ဗျာႏချက်ထွူတဲင် အီထန်ႏနွောင်ꩻဖေႏအဖြေႏနဝ်ꩻသွူ။ နမ်းတဖြာꩻသွုံꩻတာႏ ကွန်ပျူတာဖုံႏယို စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻခွင်ႏ အပီနုဲင်းကိရိယာႏသူꩻ မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာယိုလဲ့နဝ်ꩻ စက်မုꩻ ထာꩻမာꩻခွင်ႏ ထွာဒျာႏကိရိယာႏတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာယို ကောင်းထန်ႏဖဲ့ꩻ ကအွဉ်ႏဒပ်ႏခါꩻဒါႏ Detector, Sensor တွမ်ႏ Command ဖေႏကိရိယာႏဖုံႏလဲ့ ကပသာနယ်ဖေႏဒါႏအချက်ဖုံႏ ( signal ) အာဖုံႏယို လက္ခံႏထူႏထွူတဲင်တွော့ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူ အဖြေႏ ( output )ယို အာအတွိုင်ꩻ "ဝန်"ကရိုꩻ ကွန်ပျူတာ စက်ကို အဝ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻပမာဏ ( load ) ဖုံႏယို လွောက့်ꩻနာႏထွူတဲင် အမာꩻလွေꩻဗာႏထာꩻမာꩻသွူ။

မုဲက်ခရိုကွန်ထရိုလာယို ပါဝင်ႏသော့ꩻတယ်ႏအွဉ်ႏသေခါꩻ အီလက်ထရွန်နစ်စနစ်ယို နမ်းတဖြာꩻသွုံꩻတာႏ ကွန်ပျူတာအကို အဝ်ႏပါဝင်ႏသော့ꩻ အဓိက အီလက်ထရွန်နစ် စနစ်အထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻဖုံႏထွူနဝ်ꩻ CPU, Memory တွမ်ႏ I/O unit ယိုလဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် အီလက်ထရွန်နစ် ထွာလွဒျာႏအခဝ်အကွို့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ Program Memory လဲ့ chip ကို ညညတလဲင်ႏ NOR flash မဉ်ႏမွေးတဝ်းလဲ့ OTP ROM ပွုံႏစံႏပါ အဝ်ႏသွူ။ ကွန်ပျူတာတွမ်ႏကွာႏညာꩻချက်ယို ဟမ်းပေါင်းကီပါ အဓိကအီလက်ထရွန်နစ် ထွာလွဒျာႏအခဝ်အကွို့ꩻဖုံႏအာ စီလီကွန် chip တပျာꩻပေႏအဝ်ႏတဗာႏစီꩻအဝ်ႏတဲင် Monolithic သွုံꩻဗာႏနယ်ꩻပညာႏ အွဉ်ႏရွုမ်း တယ်ႏအွဉ်ႏသေꩻခါꩻဗာႏ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတဲင်ခါ single chip microcontroller တဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွန်ပျူတာတဖြုံႏ အစွန်ꩻထီထင်ယိုတဲ့ နုဲင်းခွုမ်စံႏတွက်ချက်နွောင်ꩻမွေး bit အထျꩻအဝ်ႏဒျာႏ အဆေ့ꩻအအာလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ညဟန်ႏနဝ်ꩻ မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာဖုံႏယို အစွန်ꩻထီထင်အဝ်ႏနွောင်ꩻမုꩻလဲ့ 4 bits ယို အခွုမ်မာꩻလွေꩻလွဒျာႏသွူ။ clock rate အလဲင်ႏနွုံꩻယိုနဝ်ꩻ 4KHz အဝ်ႏသွူ။ ပါဝါအသွုံꩻလွေꩻမုꩻနဝ်ꩻ မီလီဝပ် အဆေ့ꩻဖေႏ အဝ်ႏသွူ။ Data information တဗာႏယို Digital 4bitd တဲ့ စံနွုံꩻမာꩻငါ တွက်ဗျာႏချက်ဖေႏနွောင်ꩻအစွန်ꩻ အဝ်ႏသွူ။ ကွန်ပျူတာမုꩻကို 8 bits, 16 bits,  32 bits,  64 bits စတဲင် အခွုမ်မာꩻလွေꩻနွောင်ꩻမုꩻစွန်ꩻထီ တန်ထိုမွေးသွူ။ မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာယို စက်မုꩻယန္တယာႏတန်ဖုံႏတဲင် အဒပ်ႏဖေႏဗာႏ နုဲင်းစက်ယန္တယာႏတန်ဖုံႏ ထာꩻမာꩻခွင်ႏ ဆောင်ႏရွက်မုꩻယို ပေါင်းလွိုပိုႏ စွန်ꩻထီ ဖေႏကထင်လွဉ်ဗာႏသွူ။ နုဲင်းယင်း ခွမ်ꩻလာꩻပသျူႏစက်၊ ဖေႏအလျားစက်၊မိတ္တူႏကူꩻစက် တွမ်ႏ လိုꩻပေႏခွုမ်ပဆိုးခရာႏ စက်ရွုတ်ဖုံႏယို အဝ်ႏလွိုႏကာႏကာႏရုဲင်ꩻတသွိုးနွောင်ꩻသွူ။ ထွꩻခေတ်ဆွုမ်ႏဆံႏရေꩻ ကိရိယာႏဖုံႏ မေႏဘေꩻကာႏကွယ်ႏရေꩻစနစ်ဖုံႏအာယိုနဝ်ꩻလဲ့ ဒပ်ႏခါꩻအသွုံꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
အီလက်ထရွန်းနစ် အိဉ်စိဉ်နီယာ

**အီလက်ထရွန်းနစ် အိဉ်စိဉ်နီယာပညာႏ** () () ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အိဉ်စိဉ်နီယာနယ်ꩻပညာႏတမျိုꩻတဲင် ထူႏသွုံꩻဒါႏ မေႏတျာႏတွမ်ႏသန်လဲက်ဓာတ် နိယာမဖုံႏ ပညာႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာပညာႏနဝ်ꩻ ဆွိုက်စပ်လွေꩻတွမ်ႏ ထူႏသွုံꩻ ရေဒီယိုလဲင်း၊ ထေမာꩻ အီလက်ထရွန်းနစ်ဆားကစ်ဒီသုဲင်းဖုံႏ၊ ကွန်ပျူတာစနစ် အပွိုင်ပွုံႏဒီသုဲင်းဖုံႏ၊ ထာꩻကျောင်ႏ(သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏ) တလိုႏတဝ်းကေားဝါးသား (မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်ပျံ)ဖုံႏ၊ တွမ်ႏEmbedded systemစနစ်တဲင် ထိန်ꩻချုတ်ရေꩻစနစ် ထင်ႏထိုရေꩻ စတဲင်ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ 'အီလက်ထရွန်းနစ် အင်ဂျင်နီယာ' ကရိုꩻဒါႏ ဝေါႏဟာရယို နေင်ႏ ၁၉၅၀ ဗာႏ ထွိုင်ႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏစတွင်ꩻပေါႏပေါက်ထန်ႏလွဉ်လဲဉ်ႏသွူ။ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ တတွိုႏတဝ်းဒွိုန်းခိန်ႏတွင်ꩻ အီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာပညာႏဖဲ့ꩻယို လိုꩻကသေအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရေဒီယိုအင်ဂျင်နီယာပညာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မော့ꩻနဝ်ꩻအခိန်ႏ တက္ကသိုလ်ႏတဗာႏယိုလဲ့ ရူပဗေဒဘွဲ့အတာႏ အဝ်ႏသွဉ်ထူႏ ရေဒီယိုအင်ဂျင်နီယာပညာႏဖဲ့ꩻ နဝ်ꩻသွူ။

ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻသမ်းတယ်ႏထွင်ႏရောင်ယင်း အီလက်ထရွန်နစ် စက်ကိရိယာႏအလင်ဖုံႏတဲင်တွော့ꩻ ရေဒါ၊ ထာꩻရွုတ်မွန်၊ အငဝ်းစနစ်၊ Hi-Fi တွမ်ႏ ကွန်ပျူတာ၊ မုဲက်ခရိုပရိုသဲက်သာ ဖုံႏတဲ့ ပါလွဉ်သွူ။ ၁၉၅၀ ဗာႏနေင်ႏ အထာႏဝတွမ်ႏဆုဲင်ꩻလားအခိန်ႏနဝ် 'ရေဒီယိုအင်ဂျင်နီယာ ကရိုꩻဒါႏကဒေါ့ꩻရောင် 'အီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာ'ပြောင်ꩻလွေꩻအမဉ်ꩻယွꩻယွꩻသာႏသာႏတဲင် ထွာတေားပညာႏဘွဲ့ခေါခေါတဗာႏသွူ။ အင်ဂျင်နီယာဖုံႏ ရူပဗေဒ တွမ်ႏ သင်္ချာ ပညာႏဖုံႏယို ထောင်ထွားဗာႏထွူမꩻ ဖေႏကသေနာႏဝွေသီးစနစ်တဖဲ့ꩻ တွမ်ႏဖေႏကယံလွဉ်နဝ် ထွာအစွဲးအကမ်းနေနေသွူ။ ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻတဲ့  အင်ဂျင်နီယာထာꩻမာကိဉ်းအာနဝ်ꩻ ကွန်ပျူတာ အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်ဖုံႏယို ထေဒီသိုင်းဖုံႏတွမ်ႏ ကွန်ပျူတာအနယ်ꩻပညာႏအစွဲးအကမ်းနေးတဲင် သွုံꩻလွနဝ်ꩻစားသွူ။  အီလက်ထရွန်နစ် အင်ဂျင်နီယာယဟန်ႏနဝ်ꩻ စက်ရုပ်နယ်ႏပညာႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မာꩻရောင်ထာꩻမာꩻဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နမ်းထိုꩻမားဖြေ့ꩻလီဗုံးသင်္ဘောꩻကွင်ႏ

**ဘီ-၂ နမ်းထိုꩻမားဖြေ့ꩻလီဗုံးသင်္ဘောꩻကွင်ႏ** () နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အယံသွတ်ꩻအနယ်ꩻဗျူဟာ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ ထျꩻဗုံး ဖြေ့ꩻလီစားနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကဖုဲင်းလဲ့နွောင်ꩻ တနတ်စူခွုမ် ကခꩻအီဒါႏ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏဖုံႏ တောမ်ႏ ကအောဝ်ႏဒွိုန်ထပ်ထွိုင်ဒါႏ တလီꩻကွင်ႏခꩻဒုံးစူခွုမ်ဖိုင်ႏယို ဘီ ၂ မေႏတကွင်ႏ ဖေꩻကဖုဲင်းလဲ့နွောင်ꩻ ဖေႏကလွေꩻဖြွဉ်အီအတာႏ မာꩻသေꩻခါꩻတောမ်ႏ ရေဒါဆောမ်ꩻနွောင်ꩻအာႏ ကဆေ့ꩻအီဒါႏ စတဲလ့်အနယ်ꩻပညာႏပွုံႏစံႏနဝ်ꩻသွူ။ စူခွုမ်တနတ်ရိုꩻရိုꩻ တကာႏတဝ်း ဒင်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻပါစွဉ်ႏ နျူးကလီးယားစူခွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ ကေားဝါးသားအောဝ်ႏပါဝင်ꩻနီတဲင် ဒင်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻ အထွူႏပေါင် ၅၀၀(၂၃၀ကီလလိုဂရမ်) ကအဝ်ႏဒါႏ JDAM GPS ကထိန်ꩻတီဗုံး အဖြုံႏ(၈၀) တွမ်ႏ  ပေါင် ၂,၄၀၀ (၁,၁၀၀ကီလိုဂရမ်) ကထွူးဒါႏ B83 နျူကလီးယားဗုံး ၁၆ ဖြုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ဘီ-၂ တလီꩻကွင်ႏနဝ်ꩻ နမ်းထိုꩻမားတလီꩻကွင်ႏအစွိုးအမျိုꩻအကို ထွာအတန်သွတ်ꩻ သင်္ဘောꩻကွင်ႏတဆွိုင်ꩻဒျာႏတဲင် တေားဒင်ႏနွောင်ꩻ အဝ်ႏဟံႏလောင်း ခꩻထင်ႏမို့ꩻလောင်းထာꩻခြေင် standoff weapon ဒုံးကွင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဘီ-၂ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ တစွိုးလွုမ်ꩻသွူ။ ဘီ-၂ သင်္ဘောꩻကွင်ႏတဆွိုင်ꩻ ကထဲ့သင်ꩻဒါႏစရိပ်နဝ်ꩻ ၁၉၉၇ ဗာႏ အမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ အောဝ်ႏစွဉ်ႏ ၇၃၇ မီလီယံသွူ။ မိဉ်ႏနပ်တွက်ပါ ဆော့ဖ်ဝဲလ်အစွဲးအကမ်း၊ ထိန်ꩻတီဖျင်ဆင်စရိပ်ဖုံႏ စုခြွဉ်းနဝ်ꩻ တဆွိုင်ꩻယို လို့ပိဉ်  ဒေါ်လာ ၉၂၉ မီလီယံ နဝ်ꩻသွူ။

ကွပ်ထဲ့သင်ꩻစရိပ်လို့အာငါႏတဲင် အမေႏရိကန်ႏဖုင်ႏ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏယို ကွန်ဂရဲစ်ကို အဝ်ႏဒေါ့ꩻရီလို့ဝင်ꩻသွူ။  ၂၀၁၈ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အမေရိကန်ႏတလီꩻစခန်ꩻဖိုင်ႏအကို ကထေင်းထမ်ႏဒါႏတာႏဝွန်ႏ  ဘီ-၂ နမ်းထိုꩻမားသင်္ဘောꩻကွင်ႏထျꩻဗုံးဖြေ့ꩻလီ အဝ်ႏအဆွိုင်ꩻ ၂၀ တဲင် ဗꩻတွိုႏ ၂၀၃၂ အီႏထေင်းထမ်ႏစွူစွူဒျာႏတာႏဝွန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။  ဘီ-၂ တလီꩻကွင်ႏ ကွင်ႏဝုဲင်းအထိုပေ အောဝ်ႏ ပေ ၅၀၀၀၀ တဲင် ‌သော့ꩻဗွေထွူမေႏတကွင်ႏဓါတ်ထီနမ်းမန်ꩻ ကွင်ႏလွေꩻနွောင်ꩻ မဲင်ႏ ၆၉၀၀ သွူ။ မိဉ်ႏထဲမ်သော့ꩻထဲင်းနမ်းမန်ꩻတလီꩻလောင်းနဝ်ꩻ ဝါးနွောင်ႏအမဲင်ႏပေါင်ႏ ၁၂၀၀၀ သွူ။ မူလကမာꩻခါတဲ ရေႏရွယ်ႏဒျာႏ ထျꩻအီ နျူးကလိယားဗုံးတာႏလဲ့ တွိုက်ꩻခꩻရေꩻမေႏတကွင်ႏရိုꩻရိုꩻအနေႏ ၁၉၉၉ ဗာႏအကို တွိုက်ꩻခꩻသွုံꩻလွေꩻ ကိုဆိုဗို စဲ့ꩻပွယ်ꩻကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ  ထေင်းထမ်ႏလွေꩻ တာႏဝန်ႏ အာဖကန်နေတ်သတန်၊ အီရတ် တောမ်ႏ လေတ်ဗျားခမ်းထီကိုဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နိန်းအနွိုးသဲင်

**အနွိုးသဲင်** (တားလဲ့) **အနွိုးသဲင်ထီ** ()နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏနိန်းထီအစွိုးအမျိုꩻတဗာႏဒျာႏတဲင် အူးလုံနိန်းထီ၊ အတသီးအရောင်ႏ၊ နိန်းအဗွာရောင်ႏ၊ အောက်သီဂျင်မာꩻခါꩻအဓာတ်အလွိုကယ်ဒျာႏ နိန်းသွမ်ႏချိုထီတဲင် ထွာဒျာႏအဖျောႏတမျိုꩻခေါခေါဒျာႏသွူ။  (အနွိုးနိန်းထီ (milk tea) တွမ်ႏအလင်နဝ်ꩻ ရော်ꩻဝင်ꩻတအဝ်ႏတဝ်း ) ထွာဒျာႏအင်္ဂလိပ်ဘာႏသာႏနေးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဒျာႏ နိန်းစော့ꩻလာႏအဖြေင်း(black tea)နဝ်ꩻစားသွူ။

နိန်းထီယိုစားနဝ်ꩻ အရသာႏသန်ကယ်ꩻဒျာႏ အလင်ဖုံႏသွူ။ ယေဘုယျအနေႏ ကမ္ဘာႏလောင်း နိန်းထီကျမ်ꩻကအဝ်ႏဒါႏငတ်ꩻစွိုးမျိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏတွမ်ႏအမွူးလောင်းကလꩻဒါႏ နိန်းစော့ꩻလာႏဖုံႏသွူ။ (Camellia sinensis; common name- tea plant)။ ကသွုံꩻရောင်ဒါႏအစွိုးနီမျိုꩻနဝ်ꩻ အဓိကခ်ေႏနိန်းအလာႏပေႏ (*C. sinensis* var. *sinensis*) ယို အလင်ဖုံႏကအီႏမာꩻနိန်းထီကျမ်ꩻတာႏ အသွုံꩻအာနဝ်ꩻစားထွူတဲင် အ အာသံနိန်းမွူး (*C. sinensis* var. *assamica*) ယို နိန်းထီကျမ်ꩻပွုံႏစံႏနဝ်ꩻအတာႏ သွုံꩻအွꩻစွယ်ꩻလွေꩻ ခေတ်အဆွိုက်ဆွိုက်နဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ တွမ်ႏ အာသံနိန်းစော့ꩻလာႏတဲင်  နိန်းလာႏသွမ်ႏ၊ နိန်းထီအဗွာရောင်ႏယိုလဲ့ တညတဝ်းခိန်ႏခါႏလဲ့ အဝ်ႏမာꩻဒွိုန်းကသွူ။ နိန်းစော့ꩻလာႏချိုထီယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏခယ်ႏခမ်းပေါႏလွဉ်ရီးဝင်ꩻဒျာႏသွူ။  အွဉ်ႏသဲင်အီနိန်းစော့ꩻလာႏ ယံဟဝ်ငါႏအနယ်ꩻစနစ်မဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဓာတ်ပွာꩻအရောင်ႏကထွာဒါႏ အတနျာႏရောင်ႏယို နုဲင်းခယ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻရောင်လွꩻ နိန်းထီတနျာႏနဝ်ꩻသွူ။  (紅茶) 

 

နိန်းသွမ်ႏချို အလွီး၊အရသာႏနဝ်ꩻ ခံႏပေႏတနေင်ႏလွုမ်ꩻတဲင် နိန်းဖြေင်းနဝ်ꩻ နေင်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ အလွီးအရသာႏ တကုဲင်ထိုꩻတဝ်းသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမ နိန်းအစွိုးအမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဖြေꩻစာကွန်ႏအနေႏတဲင် အဝ်ႏညစွဉ်ႏနေင်ႏပေါင်ꩻဆွာꩻတန်သွူ။ မွန်ဂိုလီးယား၊ တိဘက်၊ ဆိုက်ဘေးရီးယားသီးနဝ်ꩻ ၁၉ ရျာႏဗူႏရပ်နဝ်ꩻ နိန်းဖြေင်းယို တွမ်ႏဖိသပ်အတွတ်ꩻပွုံႏစံတဲင် မာꩻစမ်ꩻဒါႏအထန်ႏဖဲ့ꩻ ရွဉ်တောင်ꩻရေꩻတဗာႏအနေႏတဲင်တွော့ꩻ သွုံꩻစမ်ႏလွေꩻနဝ်ꩻစားသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နိန်းစော့ꩻသွမ်ႏချို

**နိန်းသွမ်ႏချို** (တဝ်းတဲ့) **နိန်းသွမ်ႏချိုထီ** () နဝ်ꩻ အဝ်ႏ (Camellia sinensis)တွော့ꩻ မာꩻခါꩻဒါႏအထီ(နိန်းထီ) တမျိုꩻယို အွဉ်ႏသဲင်တဲင်  ဓာတ်ပွာငါလꩻအဝ်ႏဒွိုန်းနိန်းစော့ꩻလာႏသွမ်ႏဖုံႏယိုမꩻ အမာꩻနဝ်ꩻစားသွူ။ အွဉ်ႏသဲင်ဒါႏဓာတ်ပွာꩻကအဝ်ႏထွူလဲဉ်း နိန်းဖုံႏ မာꩻနွိုးလုဲင်ႏအသဲင်စား  အနွိုးသဲင်၊ အူးလုံနိန်းထီဖုံႏမာꩻနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ အသွုံꩻလွေꩻသွူ။ ။ နိန်းထီသွမ်ႏချိုႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏခယ်ႏခမ်းပေါႏရီးရီးဝင်ꩻ ထေထန်ႏရီးရီးထွူမꩻ ကွဲးဖြေ့ꩻလီတကမ္ဘာႏလွုမ်းနဝ်ꩻသွူ။  

နိန်းသွမ်ႏချိုꩻအစွိုးအမျိုꩻကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ကိဉ်းအာတဲ့  *C. sinensis* သွုံꩻရောင်ဝင်ꩻအစွိုးအမျိုꩻပꩻဖြယ်ရောင်တဲင်  ဆို့ꩻရုဲင်/ကဒေါ့ꩻထန်ႏဒါႏအခေႏနေႏ၊ ဆို့ꩻရုဲင်အနယ်ꩻစနစ်၊ ထေထန်ႏမာꩻလွေꩻအရန်းရန်း၊ ထူႏကိဉ်ႏလွေꩻအခိန်ႏကာႏလနဝ်ꩻအလောင်းတဲင် ကွဲးပꩻဖြယ်လွေꩻသွူ။ နိန်းသွမ်ႏချိုယိုနဝ်ꩻ ခယ်ႏ၊ ဂျပန်သီး သွုံꩻလွမ်ꩻလာꩻအီဒျာႏတသီႏအနေႏနဝ်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻအရေင်လွိုလဲဉ်းသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏကသွုံꩻအွꩻနိန်းထီယိုတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအတာႏအကျိုꩻအဝ်ႏအာအီငါႏရိုꩻနဝ်ꩻ သုတေသနသီးအဝ်ႏထောင်ထွားနဝ်ꩻစားရိုလဲ့ နိန်းသွမ်ႏချိုယိုနဝ်ꩻ နမ်းခန္ဓာႏအယာႏခိဉ်ႏဖေႏကလင်ꩻအတာႏနဝ်ꩻ တကူႏညီႏအာဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
အီးမေး

**အီးမေးလ်** () **အီးမေး** ကရိုꩻနောဝ်ꩻ တဖြာꩻတောမ်ႏတဖြာꩻယို အီလက်ထရောနစ် ခင်ႏလမ်းမိဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻထျꩻယို တောမ်ႏကွန်ပျူတာကွန်ယဲက်တဗာႏအကို (မွေးတောဝ်းလဲ့) အိဉ်တာနဲက်လောင်းကအောဝ်ႏဒါႏ အိဉ်တာနဲက် နဲက်ဝက်ဖုံႏယို ဖျတ်ကာႏသွူတွော့ꩻ တောမ်ႏဒစ်ဂျစ်တယ်အနယ်ꩻပညာႏ ပသာအီလိတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကဲဉ်ႏအာနောဝ်ꩻ ကအောဝ်ႏသွုံꩻသားတဖြာꩻဖြာꩻ ကပသာလွဉ်ဒါႏလိတ်ဖုံႏယို ကအောဝ်ႏလိုႏအပ်ဒါႏ သတင်ꩻအစူအဗာႏ လွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း တလိုႏအပ်တောဝ်းအစူအဗာႏဖုံႏ မိဉ်ႏပါလွဉ်နောဝ်ꩻ နုဲင်းတလိုႏအပ်တောဝ်း သတင်ꩻဗီႏလာႏယို ဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ Spam Mail (နုဲင်းထာꩻအီႏထာꩻစျꩻ သွုံꩻတလꩻတဝ်းမေး) နောဝ်ꩻသွူ။ အီလက်ထရောနစ် ပသာအီလိတ်ယို IT နယ်ႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း အိဉ်တာနဲက်အလောင်း ကထွာဒါႏ ဆွုပ်ဖြွောင်ရေꩻကိရိယာႏတဗာႏ ခင်ႏလမ်းတွိုင်ꩻ၊ အထွောင်းတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏသွုံꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ Internet Facility အကို ဝင်ꩻသွုံꩻအအာသွတ်ꩻတောမ်ႏမဉ်ꩻအအောဝ်ႏသွတ်ꩻ ထေင်းထမ်ႏမုꩻတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဇျိုဟန်နဲက်သ ဂူတဲန်ဘက်

ကထွင်ႏဒါႏ လိတ်ထေစက်သား **ဂျိုဟန် ဂူတင်ဘတ်** () ( – 3 ဖေဖော်ဝါရီ 1468) နဝ်ꩻ ဂျာမနီခမ်း၊ မိန့်ဇ်ဝေင်ꩻအကို  ၁၄၀၀ ဗွေနေင်ႏနဝ်ꩻ လွူးဖွာꩻလင်ꩻသွူ။ ခတ်ကယ်ꩻလွေꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ အီထွာဒျာႏလိုꩻပရီႏပရာႏလွုမ်ꩻတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏဝွေꩻဖဝအခေႏနေႏတဲ့ တသေဟဝ်ဟဝ်တဝ်းသွူ။ အမုမတ်တန်ꩻတဗာႏနဝ်ꩻ ဂျိုဟန်ဖတ်ကထွာဒါႏဝွေꩻစီꩻပွာꩻသွꩻဖက်နဝ်ꩻ ဝွေꩻကပဲင်ႏဒါႏတခြိုꩻဖုံႏယို လဲဉ်ထူႏထိုꩻဝင် စီꩻပွာꩻရေꩻအခေႏနေတဟဝ်တဝ်းအကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻစားသွူ။ ဝွေꩻကထွိုင်ႏသီလွေꩻနဝ်ꩻ ၁၄၆၈ ဗာႏ၊ မိန့်ဇ်ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကတယ်ႏထွင်ႏယိုနဝ်ꩻ ဂူတင်ဘတ်ကမာꩻဖေႏဒါႏနဝ်ꩻ ကပြောင်ꩻဖျင်ဆင်လိတ်ဖြုံႏပွုံႏဆောင်ႏ (:en:Movable type :en:Printing press ) အပွုံႏစံႏနဝ်ꩻစားသွူ။ အပွုံႏစံႏမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ၁၁ရျာႏဗူႏခိန်ႏ ခယ်ႏခမ်းကို ပိရှန်(Pi Sheng)ပါꩻယို အဝ်ႏထွင်ႏခါꩻဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ အမာꩻဒျာႏတွမ်ႏဟံႏဗော့ꩻတဲင် တခံႏညတဝ်းသွူ။ ခယ်ႏခမ်းကထွိုင်ႏထွူနဝ်ꩻ ကိုးရီးယားသီးမာꩻတွမ်ႏခြောႏတဲင် ၁၅ရျာႏဗူႏဆꩻချာ ပွုံႏစံႏဆောင်ႏခွက်ယို အဝ်ႏသွုံꩻတဲမ်းရောင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ သက်သေႏသာဓကအဝ်ႏခါꩻသွူ။ အာသျတွိုက် အခဝ်ကွဉ်ႏသားယဟန်ႏ အဝ်ႏသွုံꩻလွေꩻထွူလဲဉ်းစွဉ်ႏလဲ့ ဂူတဲန်ဘတ် ကထေမာꩻဒါႏ ယိုစားနဝ်ꩻ အပေါင်းမွိုင် ထာꩻမာꩻပြွိုင်အီ နဝ်ꩻသွူ။

ခေတ်တသာဥရောပနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏအတာႏ တိုꩻတက်လွဉ်လိတ်ပွုံႏတွယ်ႏစင်ယို တယ်ႏထွင်ႏအတာႏ ဂူတင်နဝ်ꩻဝွေꩻကျိုꩻစာꩻမွေးစွဉ်ႏသွူ။ ကွပ်ကျိုꩻဆောင်ႏလွေꩻနဝ်ꩻစားတဲင် အရေꩻကပါဒါႏအရန်းရန်းဖုံႏနဝ်ꩻ-
# ကလဲ့ꩻခြုဲင်းလိတ်ခွက်ယို စီႏလိတ်ဖုံႏ၊လိတ်ဖြုံႏပွုံႏစံႏယို လိုႏအပ်ရာꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဆင်နွောင်ꩻဒျာႏ။   
# လိတ်ပွုံႏနျꩻစက်
# မွိုက်
# စေးလာႏ စစွဉ်ႏယိုစားလိုႏအပ်သွူ။

အခေႏခံႏနဝ်ꩻ စေးလာႏယို ၁၅ရျာႏဗူႏနဝ်ꩻ တခြိုꩻခြေားငါႏတမွေးတဝ်းရိုꩻလဲ့ ကလဲ့ꩻခြုဲင်းလိတ်ခွက်တွမ်ႏလိတ်ဖြုံႏဖုံႏယို ထေထန်ႏအတာႏ အာႏရွုံႏအွဉ်ႏရေꩻရောင်သွူ။  ဖေႏကထဲ့မဲန်ႏတွမ်ႏတွယ်ႏနျꩻလိတ်အတာႏနဝ်ꩻ ထောင်ထွားဗာႏ ကသင်ꩻရာꩻတွမ်ႏသတ္တုနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူကညီႏတရျားဒါႏ ပွုံႏစံႏဖေႏကလꩻအီပွုံႏစံႏခွက် (mould)နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻအရန်းအောင်ႏမျင်ႏထွူနဝ်ꩻ တွမ်ႏတသီႏတဲင် မာꩻနွောင်ꩻမွိုက်တဲင် တွယ်ႏလိတ်အတာႏ ဒို့ꩻအီလိတ်စက်ယို ထွင်ႏဗာႏယင်းသွူ။

အရေꩻကပါဒါႏအရန်းရန်းဖုံႏယို ဖန်ဆင်ꩻထွူမꩻ ကွဲတယ်ႏထွင်ႏဗာႏလိတ်တွယ်ႏနျꩻစက်နဝ်ꩻသွူ။  ဖေႏကထေထန်ႏနွောင်ꩻအခိန်ႏအထွꩻတဗာႏတဲင် ကျိုꩻစာꩻဗာႏယင်းသွူ။ ဝွေꩻကထွင်ႏလꩻမုနဝ်ꩻ ၁၄၅၄ဗာႏနဝ်ꩻ ဂူတင်ဘတ်သမ္မာလိတ်ကျမ်ꩻ တွယ်ႏနျꩻထေထန်ႏနွောင်ꩻလွေꩻသွူ။ ဂူတင်ဘတ်အကျိုꩻကေဇူꩻတရာꩻတဲင် တကမ္ဘာႏလိုမ်း ထာꩻသေပညာႏဖုံႏယို တနီꩻတစိꩻစိꩻ သေလွဉ်၊ဒါႏလွဉ်ဝင်ꩻဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ