open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
စွယ်ꩻကျွိုက်သွတ်ꩻ ငဝ်းရာႏဖုံႏယဟန်ႏ

မိဉ်မဲဉ်လꩻ ထပေႏတန်တန်နဝ်ꩻ လွေꩻသွော့ ပင်ႏလယ်ႏကို။ ကွဲးတွော့ꩻ ခမ်းတန် တလီꩻသန်(မုန်တိုင်း)ဖုံႏ အဝ်ႏကွေးနေား။ အုံအဝ်ႏမွုန်းတဝ်း နုဲင်းဝါးကီႏဘဝ၊ မာꩻသွော့နုဲင်း လေ့ꩻတန်(သိန်းငှက်)အတွိုင်ꩻ။ ဝါးကီႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းဒါႏ နုဲင်းလိုꩻရိုꩻကီလဲ့ တကွင်ႏထို တယွိုꩻထိုနွောင်ꩻတဝ်းထာꩻ (နုဲင်းလေ့တန်)။ လေ့တန်(သိန်းငှက်)နဝ်ꩻ ဖြောင်းတေ့ꩻ(တဒေါ့ꩻဒါႏတဝ်းငဝ်း နုဲင်းလိုꩻ)ရိုꩻကီလဲ့ ကွင်ႏထိုနွောင်ꩻယွိုꩻထိုနွောင်ꩻထာꩻ အွိုးအာႏကာႏမို့ꩻနာသူꩻ။

လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာစွဉ်ႏကီလဲ့ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တအောင်ႏမျင်ႏတဝ်း။ ကွဲးတွော့ꩻ ကအောင်ႏမျင်ႏသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာသားလွဉ်းလွဉ်း။ တဖူꩻထိုꩻမား(ကွင်တဖူꩻတွော့ꩻ) သꩻဓာတ်တွမ်ႏထဲ့မွုန်း။ နီကထောင်ဒါႏတဖူꩻယို နီနမ်းဒိုချာ ဒါချာဗာႏဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻကအီ။ လိုꩻသီးသက်တန်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနေးဒျာႏတွမ်ႏအွဉ်ႏထွော့ချက်ယို မွေးမဲဉ်ႏငါႏရင်ꩻရင်ꩻ ကွဲးတွော့ꩻ နာꩻကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာမုꩻ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ချက်ကားယိုကားနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသွူ။ အခဝ်ခဝ်ကပꩻထိုꩻခွူလဲဉ်းဒါႏဝန်ႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "ထွာထွူလဲဉ်းက လꩻနောင်ႏတ ထာꩻကော့ꩻမာႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တထူꩻချာꩻတဝ်း(ထူꩻကဲးတမုဲင်ꩻ)"တဲ့။

ကံလောင်(မွိုက်၊ကံ) ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "အထီမိဉ်ႏလို့နဝ်ꩻ နုဲင်ႏဝေါင်းထိုꩻခန်းသွော့ နာꩻအတာႏ သုင်ꩻလꩻခရာႏတအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်က သိမ်ꩻဟဝ်ခါꩻမွုန်းတဝ်းဒွုမ်"တဲ့။ တခါꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "ဗွောင်သွူခွေထွူ နာꩻထောင်လွေꩻတွိုႏတွိုႏသွော့ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻတဖူꩻသွတ်ꩻ ကဝ်ႏထွန်ႏသူꩻနေား"တဲ့။
မေႏရာႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "အုံအဝ်ႏ မွန်ဗန်လွေꩻဒျာႏသွော့ ဘဝလေလေလင်းလင်းစား"တဲ့။ အဝ်ႏပတဲင်ပေါက် ထီႏထင်ႏဒါႏ လာမဲင်းဗွာ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "အွဉ်ႏသွော့ ရေႏမိုးချက်ထိုထို"တဲ့။ ပက္ခဒိန်ႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "ကထွူသွတ်ꩻထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ မွူးနီꩻစွယ်ꩻဖုံႏသူꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻပြန်ႏချာယင်း တလꩻတဝ်း"တဲ့။ လိတ်စောင်ႏဖုံႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "ဗဟုသုတဖုံႏယို ဖြေꩻနေးတလꩻတဝ်း၊ ဟော်ꩻဖတ်ထွူ မတ်ခါꩻမꩻ အီႏလꩻလွဉ်"တဲ့။

နꩻတဗာႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "တထူႏသုင်ꩻတဝ်း မိဉ်အွဉ်ႏဗွော့ꩻနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ အရော်ခြေင်အပုက်ꩻခြေင်လွုမ်ꩻ"တဲ့။ နားရီႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "ကလို့ထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ အခိန်ႏဖုံႏ တလꩻချာနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်"တဲ့။ ထီကြောင်းဗူး ဒေါ့ꩻငဝ်းနုဲင်းယို "အွဉ်ႏဒျာႏသွော့ သꩻဗွာဗွာစင်စင်၊ အုံအဝ်ႏမွန်ဗန်လွေꩻသွော့ ဘဝသျင်ꩻသျင်ꩻ၊ အသျုက်အတရေင်ကင်ꩻကင်ꩻ"တဲ့။ ရွဉ်ဒေါ့ငဝ်းနုဲင်းယို "မိဉ်ႏမဲဉ်သုင်ꩻစုဲင်ႏအာအာနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏအာအာသွော့"တဲ့။

### အာႏကွိုꩻ
စွို့ꩻစွဉ်ႏသွော့

ကအဝ်ႏကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ တွူႏတရန်ခိန်ႏ ယာလျားငါႏ၊ ယာႏဖြေင်းလိုꩻ၊ တဗော့ꩻလီးတဗော့ꩻလဲ့ꩻလိုꩻ၊  ကွဉ်ကꩻနွောင်ꩻဗာႏတဝ်း အဟဝ်အယံ၊
ခြွိုင်းနွောင်ꩻတဝ်း အတဲးဝါးစား၊ အံႏအွꩻနွောင်ꩻတဝ်း အဟဝ်စားအယံစား၊ ကွဲးတွော့ꩻ ခွေသꩻတပေႏတဝ်း၊ ထူႏဂုဏ်ႏချာဒျာႏနမ်း၊ ကလꩻလွဉ်ဒါႏအစွိုးအဒဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ရင်ꩻချာဒျာႏတွမ်ႏနမ်းတသိုꩻထီက သွုန်ႏသꩻကြောင်းဒျာႏ။ နေးတွမ်ႏ သမ္မာအာဇီဝထဲ့ထဲ့ ထိုမ်ႏကျံႏနေးဒျာႏက အွဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻချာဒျာႏ တခြိုꩻ။ နမ်းကမာꩻဒါႏထာꩻမာꩻအလောင်းတဲ့ အွဉ်ႏဒျာႏစေႏတနာႏဗွေဗွေ။ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻသီး ထာꩻထီႏ ကမဲဉ်ထင်းတွိုင်ꩻ ထင်းနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ကမဲဉ်ထီႏတွိုင်ꩻ ထီႏနွောင်ꩻဒျာႏခွေအလောင်း။

ပွိုးပကာႏသနဖုံႏတဲင် ခါးလားကမဲဉ်လꩻလိုꩻသီးသေငါꩻအာလိုꩻ (မိဉ်ꩻကျောႏမိဉ်ꩻတန်လိုꩻ)နဝ်ꩻ မဲဉ်ထွာဒျာႏ လိုꩻသီးရက်ပဲင်ꩻ နီထာꩻစွို့ꩻစွဉ်ႏ(ရိုꩻသာꩻ)ကျိုꩻစာꩻမုꩻသွူ။ အတုအယောင်ႏ ပကာႏသနဖုံႏ ကအာငါႏ လောကခါႏကိုယို အုံအဝ်ႏလွေꩻစမ်ꩻ တွမ်ႏ(ရိုꩻသာꩻ)စွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻမွိုင်၊ (ရိုꩻသာꩻ)စွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻနဝ်ꩻ ဖုဲင်ႏရက်ခရာႏဟဝ်ထာꩻတခွိုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို မဲ့သေလွဉ်ဗာႏဒျာႏ။ နေးတွမ်ႏ (ရိုꩻသာꩻ)စွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻတဲင် ပယွုမ်းသေႏသေႏနွောင်ꩻဒျာႏသွော့...၊ ခံႏစာꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွော့နေား...။
(ရိုꩻသာꩻ)စွို့ꩻစွဉ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏသွော့ဝင်ꩻပငါပရာꩻအကျောင်ꩻ....။

### အာႏကွိုꩻ
စွိုးခွိုꩻထင်ႏထိုရေꩻ

**"စွိုးခွိုꩻထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ကျိုꩻစာꩻဗာႏပညာႏ"**
"ပညာႏကရိုꩻ လိုꩻတန်ႏဖို၊ ပညာႏအောဝ်ႏမꩻ လိုႏတွိုင်ꩻလꩻ၊ ရွဉ်ပါတောဝ်းလဲ့ ပညာႏမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ မဉ်လွေꩻမုဲင်ꩻလွေꩻ အံႏမတောဝ်း"စတဲင် ပညာႏငေါဝ်းတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဘဝယိုတာႏ အုံအောဝ်ႏရေꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်ပညာႏ၊ ဘဝငါတာႏ ယံချံꩻသာႏလဲ့ အရေꩻတန်ယင်းဒျာႏ၊ ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ နီလိုꩻသီးတန်ႏဖို၊ နီကသဲင်ꩻအောဝ်ႏလိုꩻဒုံ၊ နီကသဲင်ꩻအုံသော့ꩻ နီဒေႏသ၊ မဉ်ႏမဲဉ်လꩻအထင်ႏထိုနောဝ်ꩻ ခိုခိုမူႏမူႏ သွဉ်ထူႏသွော့ပညာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်လꩻ အထင်ႏထိုလဲ့ ကျိုꩻစာꩻဗာႏဝင်ꩻလိတ်လုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻတဖြာꩻစီႏ ထင်ႏထိုရေꩻလဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻတလမ်းလွုမ်း ထင်ႏထိုရေꩻလဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻတဒုံ၊ တအွိုင်ႏ၊ တနယ်ႏထင်ႏထိုရေꩻလဲ့နောဝ်ꩻ အရေꩻတန်သွတ်ꩻ ပထမ အဓိကနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏစွိုးခွိုꩻပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏကရိုꩻယို သေနွောင်ꩻ အဟောဝ်အကုဲင်၊ ထီႏနွောင်ꩻ အနာႏဂတ်လွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း လွူးနမ်းမွီးသက်တာႏလဲ့သင်၊ အုံအောဝ်ႏရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ လုမ်းဗဉ်ႏရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ ခြွေခြာႏချံꩻသာႏရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏ ထင်ႏထိုရေꩻတာႏလဲ့သင် ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏငါႏ အရေꩻတန်ငါႏ ရတနာႏတပါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အရေꩻကတန်ဒါႏ ပညာႏယိုနောဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏဗာႏ၊ လွောက်ꩻလွူꩻဗာႏ၊ ကျင်ꩻသွုံꩻဗာႏ၊ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏသီး ကအွဉ်ႏနယ်အတွိုင်ꩻ ကကျင်ꩻသုံꩻအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုတဗာႏ ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ ထွာအထျꩻကရိုꩻယို စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်တန်ဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသေထွꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏစွုမ်ႏဒုံဆောင်ႏ ဖေႏကအွဉ်ႏနွောင်ꩻ အခေႏခံႏပညာႏ သွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
နေးရွဉ်ထေအာႏ ဖေႏဗာႏအခိန်ႏမꩻ နီကမဲဉ်လꩻဒါႏ ပညာႏဘွဲ့ဒီဂရီဖုံႏယို နီလꩻလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၂၁-ရျာꩻဗူႏကို ပညာႏရေꩻဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ အမျိုꩻအောဝ်ႏအာတန်နောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုတဗာႏ ခွန်နင်ꩻသီး အောင်ႏအတန်ꩻတဆီ လꩻဘွဲ့လွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ တထွူထွာတောဝ်းဒွုမ်တဲင် ကွန်ပျူတာပညာႏ၊ စဲစ်စာႏရင်ꩻပညာႏ၊ တဲမ်းလိတ်ပညာႏ၊ ဒေါ့ꩻဝင်ꩻငေါဝ်းပညာႏ၊ ဖျင်စက်၊ ဖျက်ကာꩻ၊ ဖျင်မေႏပညာႏဖုံႏလဲ့ နမ်းဝါႏသနာႏရာꩻအလွောက်ꩻ လွူးနမ်းမွီးသက်တာႏ အရေꩻတန် ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ထင်ႏတက္ကသိုလ်ႏ လꩻဘွဲ့လွုမ်ꩻ တထွူထွာတောဝ်း၊ ခေတ်ယိုနောဝ်ꩻ ပညာႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း လိုႏသေလိုႏဒါႏလိုႏသွဉ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကလꩻလွဉ်အဟောဝ်နောဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏဗာႏပညာႏအတွိုင်ꩻ၊ ဖေႏကလဲ့ꩻဒါႏ အကုဲင်ပျဿနာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့ သွဉ်ပညာႏမꩻလꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻအခန်ꩻကဏ္ဍယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ စင်္ကာပူခမ်းယို တယ်ႏထောင်ႏဒျာႏတွမ်ႏပညာႏ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းသူꩻလဲ့ အုပ်ချွုတ်ဒျာႏ တွမ်ႏပညာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အရမေႏရိကန်ႏသမ္မတတဖြာꩻ ကထင်ႏမော့ꩻခွဲး ခမ်းသားမွိုးဖါခိန်ႏ ဝွေꩻကဒေါ့ꩻဖေႏငေါဝ်းနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းထင်ႏထိုရေꩻယို ပထမနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပညာႏရေꩻ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်း လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻတာႏ ပထမနောဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ဖေႏကခံႏဗာႏမွိုန်းဝင်ꩻတိတ်ꩻနျꩻနောဝ်ꩻ အထျꩻထွာဒျာႏ ပညာႏရေꩻအကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဖိုနုဲင်းနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ လိတ်စောင်ႏကို အောဝ်ႏထီႏဗာႏဖိုနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ တဒုံတွမ်ႏတဒုံ၊ တနယ်ႏတွမ်ႏတနယ်ႏ ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပညာႏကရိုꩻယို အဖိုꩻတန်ႏအရေꩻတန်ငါႏတဲင် ကထွာမွိုးဖါလဲ့ ဖေႏအာႏ၊ ကထွာဒါႏပိုလီꩻဖုံႏလဲ့ ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏသွော့ဝင်ꩻ၊ ကကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏအတွိုင်ꩻ ပင်ႏတသွောင်းခွုမ်မာꩻ ကျိုꩻစာꩻဖေႏသွော့ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏအကျိုꩻအကျောင်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာဗာႏ လိတ်ထွားဗွေႏခွန်နင်ꩻသီးနုဲင်းယိုသွူ။

### အာႏကွိုꩻ
စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ

**"စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻ"**
ခွိုင်းကားတဲင် သက်ကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏလောကကို ယိုခါတရိုꩻတောဝ်း၊ ဆုဲင်ꩻချာတရိုꩻတောဝ်း ယူးတဲ့ယူးခွိုꩻ၊ ဝါးတဲ့ဝါးခွိုꩻ၊ လိုꩻတဲ့လိုꩻခွိုꩻ အအုံအအောဝ်ႏ၊ အအံႏအအွꩻ၊ အခင်ႏလမ်း အထာꩻမာꩻ အငေါဝ်းငွါ အထွုံႏစံႏဖုံႏယို တပီဗွိုန်တောဝ်းဝင်ꩻ၊ သဘာဝကဖန်ဆင်ꩻလွဉ်ဖေႏထွူအတွိုင်ꩻ ယံထွူကျထွူလဲဉ်းတဲင် အောဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻစွစ်ꩻလီ၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻထင်ႏထို၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻတဉ်ႏခွေါင်ထဲင်းအတာႏနောဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏညီꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ ယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏ ယေန်ႏငဲမုꩻဖုံႏ သက်မွန်ဗန်အီတာႏ အုံအောဝ်ႏမုꩻ အဆင်ႏအရန်းဖုံႏ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻဘဝတသွောင်းထိုရေꩻဖုံႏယို နေင်ႏပေါင်ꩻအာ အလာပေါင်ꩻညဆွာꩻ သွတ်ꩻကမ္ဘာႏဖေႏကအောဝ်ႏတဉ်ႏခွေါင် တသေႏသေႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါဖေႏသားအောဝ်ႏမꩻ လꩻသွူ။ အွဉ်ငါဖေႏသားကရိုꩻနောဝ်ꩻ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻ အဗွေတဗာႏအောဝ်ႏမꩻ၊ အစွိုးအခွိုꩻလဲ့စဲစ်မꩻ၊ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏလုမ်းကုမ်ႏမꩻ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ထွာအီအွဉ်ငါယံ ခေါင်းဆောင်တန်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တန် လိုꩻယံအောဝ်ႏလဲဉ်းလဲ့ ထောင်လွဉ်ꩻသား မဉ်ႏတအဲဉ်ထောဝ်း၊ ယံတောဝ်းနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻဝယောဝ်း၊ ခွိုꩻနွယ်ႏမုဲင်ꩻတယောဝ်း ထဲ့ဖွိုႏထိုꩻဗာႏသွူတကာႏတောဝ်း အနာလွိုနောဝ်ꩻ အထိုꩻမားတငါဗာႏသွူ။
မဉ်ႏထွားနုဲင်း လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း၊ ယူးဝါးတိရစ္ဆာန်ႏသမဲင်ꩻကိုတဲ့ယောဝ်း အွဉ်ငါသားမဉ်ႏအောဝ်ႏ၊ ထောင်လွဉ်ꩻသားအဲဉ်ထောဝ်း၊ ထောင်လွဉ်ꩻသားမဉ်ႏအောဝ်ႏ အွဉ်ငါသားအဲဉ်ထောဝ်း၊ လိုꩻတဖြာꩻစီႏလဲ့ ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာတောဝ်းတဲင် ခွိုꩻနွယ်ႏထိုꩻမားထိုꩻဗာႏ သမဲင်ꩻသက်သေႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗောႏထာꩻသွူ။
အွဉ်ငါသားတဲ့နောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ၊ ကောမာꩻဖေႏသားတဲ့နောဝ်ꩻ အလင်တမွေးတောဝ်း နီနမ်းတွမ်ႏနီနမ်းဒျာႏ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခွိုꩻနွယ်ႏအကျိုꩻစီꩻပွာꩻတာႏ အရီးသွတ်ꩻ နီနမ်းနီဖျင်ချာ၊ နီလမ်းနီဖျင်ချာ၊ နီဖူးဝေးနီဖျင်ချာ၊ နီပိုလီꩻ နီမွိုးဖါ နီဖျင်ပါ၊ အနာလွို နိစွိုးခွိုꩻ တခွိုꩻလွုမ်းတာႏ နီအွဉ်ငါ နီဖျင်လွေꩻတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်းနောဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ နီခွိုꩻနွယ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻ ငေါဝ်းငွါ ယေန်ႏငဲမုꩻ ဓလေ့ꩻထွုံႏစံႏဖုံႏယို လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ လိုꩻပညာႏသားဖုံႏ၊ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တန် အဆက်ဆက်ဖုံႏ နွောင်ꩻရာꩻအခန်ꩻကဏ္ဍကို အွဉ်ဝင်ꩻထူႏတာႏဝွန်ႏ ထေင်းထံႏထွူလဲဉ်းတဲင် အောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ခွိုꩻသွုပ်တသာ လိုꩻယွဲးစွိုꩻဖုံႏ သမဲင်ꩻကဖေႏလွဉ်ဒါႏ နီစွိုးခွိုꩻတာႏဝွန်ႏယို အွဉ်ဝင်ꩻထေင်းထံႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻခန်းဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻလဲ့ အွဉ်ဝင်ꩻမာꩻခန်းဝင်ꩻတဲင် နီကအောဝ်ႏလိုႏ လꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏအကျိုꩻစီꩻပွာꩻဖုံႏ၊ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏ ထူႏလꩻလꩻခန်းဝင်ꩻတွော့ꩻ ဗꩻစွဉ်ႏခြေင်ႏကမ္ဘာႏ နီလိုꩻမျိုꩻဖေႏကအောဝ်ႏဗာႏစွူစွူနောဝ်ꩻ နီနမ်းတွမ်ႏနီ နီဖျင်ချာ နီမာꩻခန်း အွဉ်ငါယံခေါင်းဆောင်တန်တဖြာꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏဗာႏလိတ်ထွားသား မူႏခိုခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
စွုမ်ႏနီꩻရွစ်ဗာႏ လက္ခနာႏရေꩻ သွံပါꩻ

အနိစ္စခန်ꩻ - သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ အနိစ္စ၊ ခဏရွမ်ꩻနဲ အုံဗာႏတဲ၊ သီယွဲခွိုꩻယုဲင် လီလာပြုဲင်၊ ဟုဲင်လုဲင်ထိုꩻဒါႏ မိုင်ကြွိုင်ငါႏ၊ ဓမ္မတာႏမွော့ ယူႏဒွါႏသွော့၊ ခြွော့တဉ်ႏငထောဝ်း မြယ်ꩻပိုင်ႏတဝ်း၊ ပဉ်စောဝ်းဗွန်ထို ငေါဝ်းငွါယို၊ ဟို့ꩻကိုသွင်ꩻသော့ꩻ နောဝ်ꩻမꩻရော့ꩻ၊ အီႏမော့ꩻလꩻဗာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ငြိမ်ꩻချမ်ꩻဗာႏမွေးတင်ꩻလုဲင်ဟွေး။

ဒုက္ခခန်ꩻ -  သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ ငေါဝ်းဒုက္ခ၊ လောကခင်ႏလမ်း လောကီႏခမ်း၊ ထာꩻငမ်းခြုံးတူႏ ဖေꩻရန်ႏသူႏ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻ ယူႏပက် ယပ်ꩻစိုးသက်ꩻ၊ ဝင်ꩻနိစ္စငါႏ ငွိုးအွီႏဗာႏ၊ ကင်ꩻသာႏတောဝ်းနဲ တရျိုးတဲ၊ ဆင်ꩻရယ်ကိုယ်စိတ် ဟိတ်ကိတ်ကိတ်၊ ထိတ်လန်းကိုတ်ꩻဆွော့ꩻ ငမ်းငါႏတွော့ꩻ၊ သꩻဝꩻ စွော့ꩻငါႏ မဲ့ꩻပြꩻဒါႏ၊ စောက်အာႏ လောက်ꩻလေးခြီႏငမ်းမွေး၊ ယူႏစွေးသေမꩻ သံႏဝေႏလꩻ၊ လောႏဘꩻပြုဲင်ပြင်ꩻ ဒေါႏသꩻကင်ꩻ၊ မောႏဟꩻသျင်ꩻလွစ် နောဝ်ꩻမꩻချွစ်၊ ဖျော်ရွစ်တွိုႏဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏရွာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏပုံႏသေႏ ငြိမ်ꩻနောဗွေႏ၊ သေႏချာႏထွူနော ဗွေႏသီႏဩ။

အနတ္တခန်ꩻ - သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ အနတ္တ၊ ရွစ်လွခေ့ꩻလေ ယံထီႏသေ၊ ခွေလဲ့အဲဉ်ထောဝ်း နမ်းမွေးတောဝ်း၊ အုံရောဝ်းစွမ်ႏပါꩻ တသဉ်ညာꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻခန္ဓာႏ ရုပ်နာမ်ႏဒွါႏ၊ ကိလေႏသာႏရွဉ်း တဏှာႏသွဉ်း၊ ရာႏဂခြွဉ်းဟုမ် နမ်းထီႏဒွံ၊ ထဲ့စွုမ်အောဝ်ႏခံ ပါꩻဟုမ်ဟံ၊ ငေါဝ်းယံပြင်ꩻငါႏ ဟိတ်အာႏဏာႏ၊ နိစ္စက်ဒါႏဝင်ꩻ မေတ္တာႏကင်ꩻ၊ ဝင်ꩻမီꩻခိုႏရောဝ်း လꩻဖိုတောဝ်း၊ ဗွေႏငထောဝ်းငါႏ မကွိုꩻဗာႏ၊ ခုဲင်ႏခွေါ့ꩻငါႏနောယပ်ꩻငါႏဩ၊ ခွေရေꩻကောနေး ငထောဝ်းမွေး၊ ယိန်းစွေးယိန်းယူႏ တလွိုးသူႏ၊ ယူႏလꩻထွူစောဝ်း နမ်းမွေးတောဝ်း၊ နမ်းအဲဉ်ထောဝ်းတဲ့ သေထွူနဲ့၊ ခွေမွေးပဲနဲ့ သေထွူတဲ့၊ မꩻလဲ့လဲင်ႏခါ ကျံႏဖျင်ဟာ၊ ဆင်တသာရော့ꩻရော့ꩻ ယံကဗော့ꩻ၊ မော့ꩻတောဝ်းထောင်ဗာႏ တဖူꩻသာႏ၊ ကူꩻလဲဉ်းကာႏဗꩻ လောကမꩻ၊ လွစ်လꩻကင်ꩻညာꩻ ဝဋ်သွံပါꩻ၊ ထာꩻခွꩻထာꩻငြိမ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏသိမ်ꩻ၊ ငြိမ်ꩻချမ်ꩻမွေးမှန်ႏ ကင်ꩻဖေꩻရန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ ဖျော်လꩻဗာႏ၊ သွံပါꩻလက္ခဏာႏရေꩻ ယိုနောဝ်ꩻဗွေႏ၊ သွတ်ထွူသေႏချာႏ လို့မဲဉ်ႏရာႏ၊ မီႏမဲဉ်ဒါႏလဲ့ သွဉ်ဒွါႏတဲ့၊ ကြောင်းကြဲ့စွဉ်ႏနော လို့ထွူဩ။‍

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
စွုမ်ႏနီꩻရွစ်ဗာႏလက္ခဏာႏ

**အနိစ္စအခန်ꩻ**
သဗ္ဗေႏသင်္ခါရာႏ အနိစ္စ၊ 
ခဏရွုမ်ꩻနဲး အုံဗာႏတဲး၊ 
သီယွဲးခွိုꩻယုဲင် လီလာပြုဲင်၊ 
ဟုဲင်လုဲင်ထိုꩻဒါႏ မွိုင်ကြွိုင်ငါႏ၊ 
ဓမ္မတာႏမွော့ ယူႏဒွါႏသွော့၊ 
ခြွော့တဉ်ႏငထဝ်း မယ်ꩻပွိုင်ႏတဝ်း၊ 
ပဉ္စဝ်းဗွန်ထို ငဝ်းငွါယို၊ 
ဟို့ꩻကိုသွင်ꩻသော့ꩻ နဝ်ꩻမꩻရော့ꩻ၊ 
အီႏမော့ꩻလꩻဗာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ 
ငိမ်ꩻချမ်ꩻဗာႏမွေး တင်ꩻလုဲင်ဟွေး။

"ဒုက္ခခန်ꩻ" 
သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ ငဝ်းဒုက္ခ၊ 
လောကခင်ႏလမ်း လောကီႏခမ်း၊ 
ထာꩻငမ်းခြုံးတူႏ ဘေꩻရန်ႏသူႏ၊ 
ဆင်ꩻရယ်ꩻယူႏပက် ယပ်ꩻစိုးသက်၊ 
ဝင်ꩻနိစ္စငါႏ ငွိုးအွီႏဗာႏ၊ 
ကင်ꩻသာႏတဝ်းနဲး တရျိုးတဲး၊ 
ဆင်ꩻရယ်ꩻကိုယ်စိတ် ဟိတ်ကိတ်ကိတ်၊ 
ထိတ်လန်းကိုတ်ဆွော့ꩻ ငမ်းငါႏတွော့ꩻ၊ 
သꩻဝꩻစွော့ꩻငါႏ မဲ့ပြꩻဗာႏ၊ 
စောက်ꩻအာႏလောက်လေး ခြီႏငမ်းမွေ၊ 
ယူႏစွေးသေမꩻ သံႏဝွေႏလꩻ၊ 
လောဘပြုဲင်ပြင်ꩻ ဒေါသကင်ꩻ၊ 
မောဟသျင်ꩻလွစ် နဝ်ꩻမꩻချွစ်၊ 
ဖျော်ရွစ်တွိုႏဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏရွာႏ၊ 
ချမ်ꩻသာႏပုံႏသေႏ ငိမ်ꩻနောဗွေႏ၊ 
သေႏချာႏထွူနော ဗွေႏသီးဩ။

"အနတ္တခန်ꩻ" သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ အနတ္တ၊ ရွစ်လွခေ့ꩻလေ ယံထီႏသေ၊ ခွေအဲ့အဲဉ်ထဝ်း နမ်းမွေးတဝ်း၊ အုံရဝ်းစွမ်ႏပါꩻ တဆဲဉ်ညာꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻခန္ဓာႏ ရုပ်နာမ်ႏဒွါႏ၊ ကိလေႏသာႏရွဉ်း တဏှာႏသွဉ်း၊ ရာႏဂခြွဉ်းဟုမ် နမ်းထီႏဒွုမ်၊ ထဲ့စွုမ်အဝ်ႏခံ ပါꩻဟုမ်ဟံ၊ ငဝ်းယံပြင်ꩻငါႏ ဟိတ်အာႏဏာႏ၊ နိစ္စက်ဒါႏဝင်ꩻ မေတ္တာႏကင်ꩻ၊ ဝင်ꩻမီႏခိုးရဝ်း လꩻဖိုတဝ်း၊ ဗွေႏငထဝ်းငါႏ မကွိုꩻဗာႏ၊ ခုဲင်ႏခွေါ့ꩻငါႏနော ယပ်ꩻငါႏဩ၊ ခွေရေꩻကောနေး ငထဝ်းမွေး၊ ယိန်းစွေးယိန်းယူႏ တလွိုးသူႏ၊ ယူႏလꩻထွူစဝ်း နမ်းမွေးတဝ်း၊ နမ်းအဲဉ်ထဝ်းတဲ့ သေထွူနဲ့၊ ခွေမွေးပဲးနဲ့ သေထွူတဲ့၊ မꩻလဲ့လဲင်ႏခါ ကျံႏဖျင်ဟာ၊ ဆင်တသာရော့ꩻရော့ꩻ ယံကဗော့ꩻ၊ မော့ꩻတဝ်းထောင်ဗာႏ တဖူꩻသာႏ၊ ကူꩻလဲဉ်းကာႏဗꩻ လောကမꩻ၊ လွစ်လꩻကင်ꩻညာꩻ ဝွဋ်သွံပါꩻ၊ ထာꩻခွꩻထာꩻငိမ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏသိမ်ꩻ၊ ငိမ်ꩻချမ်ꩻမွေးမန်ႏ ကင်ꩻဘေꩻရန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ ဖျော်လꩻဗာႏ၊ သွံပါꩻလက္ခဏာႏရေႏ ယိုနဝ်ꩻဗွေႏ၊ သွတ်ꩻထွူသေႏချာႏ လို့မဲဉ်ႏရာႏ၊ မဉ်ႏမဉ်ဒါႏလဲ့ သွဉ်ဒွါႏတဲ့၊ ကြောင်းကြဲ့စွဉ်ႏနော လို့ထွူဩ။
### အာႏကွိုꩻ
ဆင်ပေႏထွားနုဲင်းမွုန်းဆင်တန်

**"နာဂသုတ် (ဆင်ပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းမွုန်းတဝ်း ဆင်တန်)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ စင်ꩻပေႏတပါꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻလယ်ႏအုံည တကာႏလမ်း၊ ရဟန်ꩻဖုံႏရိုꩻ 'အုံညမွုန်းလမ်းဟုဲင်း ဗွေႏစင်ꩻပေႏ'-ကထင်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စင်ꩻပေႏရိုꩻချာ တွိုႏဗွေႏစင်ꩻတန်(ရဟန်ꩻတန်)ဖုံႏမဉ်ႏတဲ့ သဲင်ꩻလယ်ႏအုံညလမ်းဟ နီယိုစင်ꩻပေႏဒျာႏ၊ ဒေါ့ꩻခရာႏအဝ်ႏကဲထမုဲင်ꩻ"ဒေါ့ꩻချာနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ လွေꩻလောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေအီႏခြုဲင်းနယ်ကသီ ဆင်တန်နွို့ထီ အံႏဗိုခရာႏ၊ နာႏစဲင်းစဲင်းလွေသွော့နော၊ အွိုးစခါ တခြာတန်ကိုနဝ်ꩻ ထီနောင်အဝ်ႏတနောင်၊ ထီနောင်ယော့ကိုနဝ်ꩻ ဗိုတုဲင်ဖုံႏအဝ်ႏ၊ ဆင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗိုထောင်ꩻ၊ အဝ်ႏမောင်ꩻဗိုတုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲင် အုံပြုံႏပြင်ႏ ထီနောင်ထျꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏတနီꩻ-
ဆင်တန်ဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းတန်နမ်းထိုတဲင် နွို့ထီယော့ယော့ကို ဗျာႏဗိုထောင်ꩻအံႏစုဲင်-ကဉ်ႏဗိုတုဲင်အံႏမျောႏ၊ ပျောႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဆင်တန်ဖုံႏ ကနွို့အံႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာအီဒျာႏအာႏ၊ ထွာအီဒျာႏသွီႏယာႏ၊ တဗာႏဗာႏ တအဝ်ႏခံတဝ်းထီကို၊ တဗာႏဗာႏ တသီဖိုတဝ်း ထီနောင်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဆင်ပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏဒျာႏဆင်တန်ဖုံႏ ဗျာႏဗိုထောင်ꩻ ပသေထီအံႏစုဲင်-ကဉ်ႏဗိုတုဲင် ပေသထီအံႏမျောႏ၊ ထီႏဒျာႏဆင်တန်ဖုံႏ ပျောႏထာꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ထီယော့ထီဖွိုꩻ သေယူႏတောဝ်း၊ နီနမ်းဖွိုႏဖို ဆင်တန်နမ်းဖွိုႏထို၊ ကွာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻယို သေယူႏတဝ်း၊ ထီႏတဖွေါင်းဒျာႏဗော့ꩻ ထီတခိုႏမော့ကီ၊ ထီယော့ဗီမ်သီဒါႏနဝ်ꩻ တသေယူႏယာႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူႏ
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဆင်ပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏတဖွေါင်းမော့ကီ-ဗီမ်သီဒါႏယူႏတဝ်း၊ နွို့နုဲင်းနုဲင်းထီနောင်ကို ဗျာႏဗိုထောင်ꩻသဲစ်ကဟောဝ်းꩻ ပေသတဝ်း-အံႏစွဉ်ႏ၊ သေ့ꩻပါ၊ ဟံႏဗော့ꩻပါ၊ သုဲင်ꩻဖွန်ႏပါ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထွာရောႏဂါႏတဲင် ကဆာတဝ်တဲ့အဝ်ႏ၊ ကသီထိုꩻတဲ့အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဆင်ပေႏ ယဗာႏဗာႏနဝ်ꩻ နွို့ငါငါထီယော့၊ ကွဲညညရွိုး၊ ယားထီဒါႏဒွုမ်၊ ဗဲ့ꩻခင်ႏနွောင်ꩻဒွုမ်တွော့ꩻ သီသော့ꩻထီကိုတဲ့အဝ်ႏ၊ ကထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တထွာအီတဝ်းအာႏ၊ တထွာအီတဝ်း သွီႏယာႏ၊ ထွာတောဒျာႏရောႏဂါႏ၊ တုꩻနုဲင်းဆင်တန်နဝ်ꩻ ထွာတောဒျာႏ ထာꩻမာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
စင်ꩻတန် (ရဟန်ꩻတန်)သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻသူႏသေအဝ်ႏ၊ နေးလောဘ မဉ်လꩻလာဘ်မွေးတဝ်း၊ တွုံꩻသွမ်ꩻ၊ သဲင်ꩻသွုံꩻသွမ်ꩻ၊ သဲင်ꩻဟော်ꩻဒျာႏတရာꩻ၊ မာꩻဖေႏတကာႏသီး ကလꩻကုသိုလ်ႏ၊ တကာႏကေႏညို ကတာႏပင်ꩻဒျာႏ၊ စင်ꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထိန်ꩻဣန္ဒြေႏဒါႏတဝ်း၊ အမွန်းအပျောႏအာ၊ အပဲ့စ်ထွာဒါႏ၊ သꩻလော်လယ်ဒါႏ၊ မဉ်ထွက်ဒါႏထာꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သွုံꩻဝင်ꩻဒဲဉ်ဖေႏကထန်ႏ၊ အံႏဝင်ꩻဟန်ႏဖေႏကထွိုက်နဝ်ꩻ ကျင်ꩻသွုံꩻအုံဟောဝ်ဟောဝ်သွော့နော"ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနသံယုတ်ပါဠိ၊ နာဂသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဆဉ်းတွိခြောင်

**ဆဉ်းတွိခြောင်** (အဲင်းကလေတ်: Chindwin River) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခြောင်တန်ဖုံႏအကို အဝ်ႏပါသော့ꩻတဖြုံႏတဲင် ထွာဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်တန် အတန်သွတ်ꩻ ခြောင်ဖြယ်တလီးနေနေသွူ။ သလ္လာဝတီႏခြောင် နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ လိတ်မန်းကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဲမ်းသုင်ꩻသွူ။ ဆဉ်းတွိခြောင်ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယ-မျန်မာခမ်းကူ ပတ်ကွိုင်ကောင်ရွေꩻတောမ်ႏ ကူးမွန်ကောင်ရွေꩻဖုံႏထျꩻ ထွတ်ꩻလင်ꩻလွဉ်စဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆဉ်ႏတွိခြောင်ယို အေင်ဒိယခမ်း မဏိပူရခမ်းနယ်ႏသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏ **နုဲင်းထိခြောင်** သွူ။ ခြောင်ယို မိဉ်ꩻကထွာစနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ **တနုဲင်းခ** တဲင် "ခ"နဝ်ꩻ ခင်ဘာႏသာႏအနေႏ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ထီ၊ ခြောင်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဆꩻထင်ꩻ ထွတ်ꩻစ ဟူးကောင်းကောင်ခါႏ ခင်ခမ်းနယ်ႏ ထွတ်ꩻလင်ꩻနဝ်ဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ယိုနဝ်ꩻ အဒွေါင်ႏအဆွာꩻအဝ်ႏ မဲင်ႏ(၇၅၀)၊ ထွတ်ꩻလင်ꩻသော့ꩻဒျာႏ အဓိကခြောင်တန် ဧရာႏဝတီႏခြောင်ကို ဝေင်ꩻမဉ်းခြံထျꩻနဝ်ꩻသွူ။

## ခြောင်သောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻ၊ ဒုံဖုံႏ
thumb|right|200px|ဆေဉ်းတွိခြောင်
* ဝေင်ꩻခန်းတီး
* ဒုံထမံတီ
* ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလဉ်း
* ဝေင်ꩻမော်လုဲက်
* ဝေင်ꩻကလေးဝ
* ဝေင်ꩻကလေး
* ဝေင်ꩻမဉ်းကဉ်း
* ဝေင်ꩻကနီ
* ဝေင်ꩻမုံယွာ
* မအူ (အွိုင်ႏ)
* ပရိမ္မ (ကျန်စစ်သား သမဲင်ꩻဝင်ႏဒုံတန်)
* ဝေင်ꩻယေသစျို
* ဝေင်ꩻမဉ်းခြံ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ခြောင်
ဆန္နတ္ထေရ

**"ဆန္နတ္ထေရ"**

၇၈။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
သွꩻယွုတ်ဖုံႏယို ဟောဝ်အုံထေ့တောဝ်း ဟောဝ်ဆယ်ꩻကပ်တောဝ်း၊ လိုꩻတဟောဝ်တောဝ်းဖုံႏယို ဟဝ်တရေ့တောဝ်း ဟောဝ်ဆယ်ꩻကပ်တောဝ်း၊ သွꩻဟောဝ်ဖုံႏယို အုံထေ့ဆယ်ꩻကပ်လွသွော့လုဲင်း၊ လိုꩻဟဝ်လိုꩻမျတ်ဖုံႏယို တရေ့ဆယ်ꩻကပ်လွသွော့ဟုဲင်း။

**"ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဆန္နမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ပေါႏအာႏကွိုꩻသန်ငါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻပါꩻနဝ်ꩻ ထင်းတန်ချာဒျာႏအနမ်း၊ ငမ်းတောဝ်းပါꩻတစိꩻစိꩻ၊ တစျꩻစျꩻ ဆွုံꩻမꩻတလꩻတောဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၂။ ဝွေꩻကအာႏကွိုꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်း တနီꩻခါ နွို့ဝင်ꩻခြာလꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻပယ်ႏဟွံထိုꩻဒါႏ၊ ကော့ꩻမာႏ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏခံႏဗာႏ ဝင်ꩻအမျာꩻပယ်ႏထိုꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ငါပေႏဗာႏငါႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ထင်းဖွီမွိုန်းဝင်ꩻ၊ ခွန်းထွမ်သွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻမွိုန်းဝင်ꩻမꩻ လꩻယိုꩻတရာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"မဟာကပ္ပိနမထေရ်ႏ"**

၇၉။ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ လꩻတန်ႏအတွက် ကနစ်သက်တရာꩻ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဗေင်ႏဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏသွူ၊ ပညာႏသျိနဝ်ꩻ အရိယာႏသီး ကဟော်ꩻခါꩻတရာꩻအလောင်း နေးတွမ်ႏသꩻကြောင်းထွူခါ မုဲင်ꩻခါတဲ့ယဝ်း အဲဉ်ထဝ်းထွူသေ ခေ့ꩻလေစွဉ်ႏဒျာႏ ပျောႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ မဟာႏကပ္ပိနမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ လိုꩻကအွဉ်မာꩻ ကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း အဆင်းအရန်းထိုလဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ချမ်ꩻသာႏလဲဉ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏမာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တတွိုႏဗာႏတဝ်း အပါယ်ႏ၊ ဘွုံႏနယ်ႏလူꩻလိုꩻ စိုꩻစံႏသုခ စွုမ်ႏဘဝထွူခါ ထွာဗာႏရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ဟွိုန်ဗာႏ "ဘုရာꩻ-တရာꩻ-သံဃာႏ"ငေါဝ်းမင်္ဂလာႏနောဝ်ꩻ အငိုꩻတန်ႏငါႏ၊ မဉ်ႏတရေ့ဆယ်ꩻကပ်နဝ်ꩻ ယိန်းမျတ်ငါႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ မဉ်ႏယွုမ်းသီ ယွုမ်းပဲစ်ꩻမွေး ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏရတနာႏမျတ်သွံပါꩻဂွုဏ်ႏတောႏနဝ်ꩻ တွူႏဖါႏကာႏဗꩻနွောင်ꩻ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏအမျိုꩻမျိုꩻအကျောင်ꩻ၊

၅။ လူႏညီꩻတန်ꩻဖက် သွꩻရက်ဖုံႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻလူႏညီꩻတန်ꩻညီꩻဗာႏယင်းလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၆။ "ဓမ္မရသ-တရာꩻအရသာႏနဝ်ꩻ ယံလဲဉ်းက"၊ "ဓနရသ-ဥစ္စာႏရသာႏ"အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ဧဟိဘိက္ခု-အဓိပ္ပါယ်ႏ"**
"ဧဟိဘိက္ခု-လွဉ်ဟုဲင်းရဟန်ꩻ"ပေါႏနီဗွေႏဘုရာꩻ ဟဲ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻငါတဲ့ ထွာစွဉ်ရဟန်ꩻ (အီတွမ်ႏသင်္ကန်ꩻ ပရိက္ခရာႏ ထင်ႏဗာႏသိမ်ႏ၊ ဖတ်ဗာႏနေး ကမ္မဝါႏ မွေးတောဝ်း။)
### အာႏကွိုꩻ
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻ(ပထမ)

**"ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻ(ပထမ)ဝတ္ထု"**

၁၂၉။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ခွုင်းကားတဲင် သꩻသက်ကအဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ သꩻဝꩻဆာႏခံႏ တံႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ၊ ခွုင်းကားတဲင် သꩻသက်ကအဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းခန္ဓာႏကုဲင်လီ ငမ်းငါႏထာꩻသီဖုံႏသွူ၊ ဝင်ꩻတွဲႏနီကဆာ ယူႏချာဥပမာႏ စာႏနာႏနမ်းထွူတဲင် နေးတွမ်ႏထာꩻမာႏ အာႏဏာႏလက်နက် ဟောဝ်နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ တွမ်ႏတနတ်ခꩻ သတ်တွမ်ႏနꩻသွီႏလီ ဟောဝ်မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻသီး (ပထမ)ဝတ္ထု"ယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ "နီယိုစွိုꩻသား၊ နီယိုလိုꩻတန်၊ နီယိုအာႏဏာႏအဝ်ႏ၊ နီအဗာႏလꩻဒျာႏ၊ သီနဝ်ꩻလိုꩻပေႏ ဖေႏဗာႏနီ၊ ရိုႏသေႏဗာႏနီ" အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻအတ္တဒိဋ္ဌိသား၊ လိုꩻမာႏနသား၊ လိုꩻမဉ်လꩻခြေင် ဝင်ꩻတခြိုꩻသားနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့အဝ်ႏ-

၂။ လိုꩻကုဲင်စွိုꩻနဝ်ꩻ အံႏနွောင်ꩻတွဲႏနက် နိစ္စက်ဒါႏ လိုꩻဟဝ်ဖုံႏ-

၃။ ကွပ်အမာႏအဝ်ႏ (ပွိုးအကျောင်ꩻအောဝ်ႏ)မꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻပညတ်ဗာႏသိက္ခာႏပုဒ် (ထုတ်ဗာႏဥပဒေႏ)လွဉ်းလွဉ်း-

၄။ ပေါႏတနာႏတဝ်း နီဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်းနဝ်ꩻ အပဲစ်အဝ်ႏတဲင် အပဲစ်အလွိုက် ထွိုက်ရာꩻခံႏဗာႏဒျာႏ (အပဲစ်တအဲဉ်ထဝ်းတဲ့ ကနစ်နာႏဆာခြေင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏဏာႏသားကျွိုက်၊ လိုꩻမွိုက်စူခြောင်ꩻဖုံႏဒျာႏ)-

၅။ ခွုင်းကားတဲင် သꩻသားသတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ ငမ်းငါႏတံႏ၊ ငမ်းငါႏထာꩻသီ-

၆။ စာႏနာႏချာနမ်းတဲင် ဟောဝ်နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟောဝ်မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻ-

၇။ ဘုရာꩻရဟန္တာႏ ပညာႏအဝ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ အုံဒျာႏတရꩻတရာꩻ(ဓမ္မ)ဖဲ့ꩻ၊ ထာꩻတရာꩻတဝ်း (အဓမ္မ)ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အုံတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻသီး(ဒုတိယ)

**"ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻသီး(ဒုတိယ)ဝတ္ထု"**

၁၃၀။ တရာꩻဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ခွုင်းကားတဲင် သꩻသက်ကအဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ သꩻဝꩻလွဆာခံႏ တံႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ၊ ခွုင်းကားတဲင် အသက်ကအဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ ငမ်းထာꩻယူႏပက် ရက်အသက်ဖုံႏသွူ၊ ဝင်ꩻတဗꩻ နီကဆာ ယူႏချာဥပမာႏ စာႏနာႏနမ်းထွူတဲင် နေးတွမ်ႏထာꩻမာႏ အာႏဏာႏလက်နက် ဟောဝ်နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏဒေါသဟောဝ်တဗꩻတဝ်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻသီး (ဒုတိယ)"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ လိုꩻသွုံꩻမာႏ အာႏဏာႏသား၊ လိုꩻအတ္တဒိဋ္ဌိသား၊ လိုꩻမဉ်လꩻခြေင် ဝင်ꩻတခြိုꩻသားတဲ့အဝ်ႏ-

၂။ လိုꩻကုဲင်လိုꩻမောႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏဝင်ꩻအံႏသွင်ꩻတဝ်း၊ အင်းတဗꩻ၊ အင်းတုပ်ꩻ၊ အင်းတွဲႏ၊ အင်းခꩻဒါႏဝင်ꩻ၊ မိုးဒါႏဝင်ꩻတွမ်ႏတနတ်-

၃။ လိုꩻကုဲင်လိုꩻကျွား စူခွုမ်သားယင်ဟန်ႏ-
"မဲ့ꩻခွေခꩻပꩻ နာꩻကတူႏ-တွမ်ႏတနတ်မဲ့ꩻ" ဒေါ့ꩻခတ်ꩻနား၊ ဒေါ့ꩻလျားဒါႏဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ-

၄။ တွဲႏနက်နေး၊ ခꩻပꩻနေး ဝင်ꩻကတူႏ တွမ်ႏရိုꩻမွိုန်း၊ အင်းတဗꩻနေး တွမ်ႏစူငါမဉ်ႏတဲ့ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကျွိုက်တောဝ်း-

၅။ အပဲစ်အလွိုက် ထွိုက်ရာꩻတံႏ ခံႏဗာႏတေ့ꩻတေ့ꩻ-

၆။ ခွုင်းကားတဲင် အသက်ကအဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ သꩻဝꩻတံႏ၊ ငမ်းထာꩻယူႏပက်၊ ရက်ချာအသက်လွဉ်းလွဉ်း-

၇။ စာႏနာႏချာနမ်းတဲင် သယ်ꩻခံႏယွုန်းလꩻလꩻ ဟောဝ်တဗꩻတဝ်းဝင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဆရာႏငတ်ꩻမျိုꩻ

**"ကကုဓထေရသုတ် (ဆရာႏငတ်ꩻမျိုꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
ကဝွတ်ပတ်ဖေႏဒါႏ ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ 'ကကုဓ'နဝ်ꩻ သီထိုꩻတဲင် ထင်ႏထွာဗျဟ္မာႏ၊ ကကုဓဗျဟ္မာႏနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
ဒေဝဒတ်နဝ်ꩻ အသꩻကိုယူႏ 'ခွေအီႏထူႏကသံဃာႏ၊ ခွေအီႏအော်ကုဲင်ကသံဃာႏ'သဲ့စ်အသꩻကထွာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ကအလꩻခါꩻဒါႏ 'တံꩻခိုꩻ'နဝ်ꩻ ဆွုတ်ယွုတ်ထိုꩻစွဉ်ႏ တလဲင်ႏချင်ꩻ ဗွေႏဩ"
ကကုဓဗျဟ္မာႏ ကလောဝ်းဒါႏငေါဝ်းယိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏလွေꩻလောဝ်းနယ်တော ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"မောဂ္ဂလာန်ႏ-
ကကုဓဗျဟ္မာႏ ကလောဝ်းငေါဝ်းနဝ်ꩻ နုဲင်းနာꩻယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ အမွေးမဲဉ်ႏဒျာႏနဲ့၊ အမွေးမဲဉ်ႏတဝ်းနဲ့"
"အမွေးမဲဉ်ႏဒျာႏ ဗွေႏဩ"
"မောဂ္ဂလာန်ႏ-
ငေါဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယွယွဒေါ့ꩻထန်ႏနယ်ဝင်ꩻနော၊ အုံတေ့ꩻတေ့ꩻကထာꩻဟုဲင်း၊ ပါꩻခွဉ်ႏဆေ့ꩻ (ဒေဝဒတ်)နဝ်ꩻ အထာꩻမာꩻတွမ်ႏ အထာꩻမာꩻ မဲ့ꩻအထင်ႏသျာꩻလွဉ်ဒျာႏ (မဲ့ꩻဝင်ꩻသေလွဉ်ဒျာႏ)"
"မောဂ္ဂလာန်ႏဟွေး-
လောကကိုယို ဆရာႏအဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုနꩻောတ်ꩻ-
၁။ လောကကိုယို ဆရာႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ-
သီႏလ တစင်ဗွာတဝ်းတဲ့ 'ခွေသီႏလစင်ဗွာဒျာႏ၊ တဗော့ꩻလဲ့ꩻတဝ်း'ဝွန်ႏခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အတပဲ့ꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ဒို့ꩻခါꩻဖေႏအဆရာႏ၊ ဒေါ့ꩻနယ်တဝ်းဝင်ꩻ၊ ကဒို့ꩻခါꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဆရာႏကျွိုက်ဒျာႏ။
၂။ လောကကိုယို ဆရာႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ-
အလွူးနမ်း တစင်ဗွာတဝ်းတဲ့ 'ခွေလွူးနမ်းစင်ဗွာဒျာႏ၊ တဗော့ꩻလဲ့ꩻတဝ်း'ဝွန်ႏခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အတပဲ့ꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ဒို့ꩻခါꩻဖေႏအဆရာႏ၊ အဆရာႏတဲ့ကျွိုက်ဒျာႏ။
၃။ လောကကိုယို ဆရာႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ-
ဟော်ꩻတရာꩻ တစင်ဗွာတဝ်းတဲ့ 'ခွေဟော်ꩻတရာꩻ စင်ဗွာဒျာႏ၊ တဗော့ꩻလဲ့ꩻတဝ်း'ဝွန်ႏခံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ အတပဲ့ꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ဒို့ꩻခါꩻဖေႏအဆရာႏ၊ အဆရာႏတဲ့ꩻ ကျွိုက်ဒျာႏ။
၄။ လောကကိုယို ဆရာႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ-
'ဝင်ꩻရီတဲင် ဝွေꩻဖြေႏချာ၊ ဝွေꩻစေနယ်ဖေႏ'နဝ်ꩻ တစင်ဗွာတဝ်း၊ (တမွေးတဝ်းတဲ့) ခွေဖြေႏ-စေနယ်ဖေႏ စင်ဗွာဒျာႏ၊ (မွေးဒျာႏ) တဗော့ꩻလဲ့ꩻတဝ်း (မာႏတဝ်း)၊ ဝွန်ႏခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အတပဲ့ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ဒို့ꩻခါꩻဖေႏ အဆရာႏ၊ အဆရာႏတဲ့ ကျွိုက်ဒျာႏ။
၅။ လောကကိုယို ဆရာႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ-
'ဉာဏ်ႏထာꩻထီႏ တစင်ဗွာ'တဲ့ 'ခွေဉာဏ်ႏထာꩻထီႏ စင်ဗွာဒျာႏ၊ တဗော့ꩻလဲ့ꩻတဝ်း'ဝွန်ႏခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အတပဲ့ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ဒို့ꩻခါꩻဖေႏအဆရာႏ၊ အဆရာႏတဲ့ကျွိုက်ဒျာႏ။ လောကကိုယို ဆရာႏ(လဲဉ်) အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ကကုဓထေရသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဆရာႏဇီဝကရီ-ဥပါႏသကာႏ

**"ဇီဝကသုတ် (ဆရာႏဇီဝက ရီ-ဥပါႏသကာႏခရာႏ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ဆရာဇီဝက တခေါ့ꩻဥယျာဉ်ႏခြံကို၊ ခွန်အဘယ ကထူႏလွူးဒါႏ ဆရာႏဇီဝကနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
ကွပ်အကျောင်ꩻထမုဲင်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻဗာႏ'ဥပါႏသကာႏ'ဟောင်း ဗွေႏဩ"
"တကာႏဇီဝက-
ကွပ်ကိုꩻကွယ်ႏဘုရာꩻ၊ တရာꩻ၊ သံဃာႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ'ဥပါႏသကာႏ'နောဝ်ꩻသွူ"။
"မွေးသွူ ဗွေႏ-
ပွိုးအကျောင်ꩻတကားမုဲင်ꩻတွော့ꩻ ဥပါႏသကာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻသီႏလသား'ဟောင်း ဗွေႏဩ"
"တကာႏဇီဝက-
ဥပါႏသကာႏနဝ်ꩻ 'မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်'ပွိုးအကျောင်ꩻဟောဝ်ယို ငတ်ꩻချက် အကျင်ꩻမျတ် ယိုငတ်ꩻမျိုꩻအောဝ်ႏတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻသီႏလသား'နောဝ်ꩻသွူ"။
"မွေးလဲဉ်းသွူဗွေႏ-
'ဥပါႏသကာႏနဝ်ꩻ ကျင်ꩻဒျာႏနမ်းတာႏ အကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻပါတဝ်း'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အကျင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း ဗွေႏဩ"
"တကာႏဇီဝက-
ဥပါႏသကာႏနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏဝွေꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ သဒ္ဓါႏတရာꩻဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏတောဝ်း၊ သီႏလအဝ်ႏဒျာႏဝွေꩻလူမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ သီႏလဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏတဝ်း၊ လူႏတန်ꩻဒျာႏဝွေꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏကလူႏတန်ꩻနဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာပါတဝ်း၊ မဉ်ဝုဲင်ႏရဟန်ꩻသံဃာႏတဲ့ ဝွေꩻတဖြာꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏနေးကမဉ်ဝုဲင်ႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာပါတဝ်း၊
မဉ်နာႏသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲ့ ဝွေꩻတဖြာꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏနေးကမဉ်နာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ခြုဲင်းနယ်ဒေါ့ꩻပါ တမာဖေႏတောဝ်း၊ နာႏတရာꩻထွူ တောင်ꩻခါꩻ၊ ဒါႏခါꩻဒျာႏဝွေꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏနေးကတောင်ꩻခါꩻ၊ ဖေႏနးကဒါႏနဝ်ꩻ ဖေႏအာႏဒေါ့ꩻရိုꩻ တနိုꩻဆောႏတမာတဝ်း၊ နာႏတရာꩻထွူ တရာꩻမွေး/ တမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ ယူႏစွေးဒါႏငါႏ၊ သေနာႏဝွေꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏနေးကယူႏစွေးဒါႏ၊ ဖေႏနေးကသေနာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏတဝ်း၊ အကျင်ꩻကလꩻအီ မဂ်ဖိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကျင်ꩻဒျာႏဝွေꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏကကျင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ပါတဝ်း' ပေါႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ကျင်ꩻနမ်းတာႏ အကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻပါတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
တကာႏဇီဝကဟွေး-
"သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ လူႏတန်ꩻ၊ ဝုဲင်ႏသံဃာႏ၊ နာႏတရာꩻ၊ တောင်ꩻခါꩻ၊ ယူႏစွေး၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻ"ယိုသွစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ကျင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ မဉ်ႏထွဉ်ႏကျင်ꩻပါနဝ်ꩻ ထွာနမ်းတာႏ အကျင်ꩻယင်၊ ထွာဝင်ꩻတာႏ အကျင်ꩻယင်နဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဇီဝကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဆာႏ

[thumb|right|[နာသာ ကတွဲႏထူႏခါꩻဒါႏ မက်ဂလင်းနစ် ဆာႏမို့ꩻအေႏတွိုက် အစုအဗူႏတန်]]
thumb|ဆာႏအစွိုꩻအဗူႏကိုကပါဒါႏ မွူးရောင်ႏပုင်ႏ၊ False color imagery of the Sun, a G-type main-sequence star, the closest to Earth
**ဆာႏ** (အိန်းကလေက်: Star) ကရိုꩻနဝ်ꩻ လေလင်းတဆဝ်တန် ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏတဲင် ထွာဒျာႏ ပလာစမာ ထာꩻဖြုံႏတလွုံꩻတန်ဒျာႏသွူ။ အာႏကာႏတခွင်ႏမို့ꩻလောင်းကီ ကအဝ်ႏလေတင်ႏဒါႏအမျိုꩻလို့လို့နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဆာႏတဲင် မွူး-လာ-ဆာႏစတဲင်ဖုံႏ ခွုန်းထာꩻလေဒါႏမို့ꩻလောင်းနဝ်ꩻ ပါလို့နဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏကမ္ဘာႏဟံႏယို အဗော့ꩻသွတ်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ဆာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မွူးတဲင် မွူးနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏတာႏ ထွာအီမွေး စွမ်းအားအရွီးအခိုႏဖုံႏ တဖဲ့ꩻတခဝ်နဝ်ꩻသွူ။ ဆာႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ မွူးမိဉ်ႏခေ့ꩻထိုꩻ မွူးရောင်ႏအဝ်ႏတဝ်းအခိန်ႏမ့ꩻ မို့လောင်းကီ အီႏထီႏလꩻ ဆာႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အမဲင်ꩻအစဲဉ်ႏအဆက် စိုးအဆက်ဆက်ကို ကလေလင်းတဆဝ်တန်ဒါႏ ဆာႏဖုံႏယို ရောမ်ဗူႏထွူတဲင် အွောန်ႏထွော့လွေꩻ နက္ခတ်တာရာထွူ ကလေလင်းတဆဝ်မွေး ဆာႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ နက္ခတ်ဗေဒပညာႏသျင်ႏသီး ဖန်ဖေႏခါꩻနေးအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဆာႏနဝ်ꩻ သက်တန်ꩻတလီးလွုမ်းကို အဝ်ႏဝွေꩻဗဟိုႏနမ်းအကိုဖဲ့ꩻ ထေထန်ႏဒါႏ သာမိုနျူးကလီးယား ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ စွမ်းအင်ဖုံႏတဲင် စွမ်းအင်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻသွူ ဆာႏအကိုဖဲ့ꩻထွူ ဖြယ်လီစွစ်ꩻထန်ႏလွေꩻခန်း အထန်ႏအာကာသ ထာꩻခြေင်ကိုထျꩻသွူ။ ဒြပ်စင်ဖုံႏ ကထွူႏထဲင်းဒါႏ ဟုဲက်ဒရိုစဉ်တောမ်ႏ ဟီလီယမ်ဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆာႏပေါင်ꩻစပ်ꩻမုꩻကို ထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာလွောန်အထွာအကုဲင်ဖုံႏသွူ။
အာကာသထာꩻခြေင်ပညာႏသျင်ႏသီးနဝ်ꩻ လွူꩻထွားသွူ ဒြပ်ထု၊ သက်တန်ꩻ၊ ဓာတုဗေဒဓာတ်ပေါင်ꩻစပ်မုꩻဆေ့ꩻအာတောမ်ႏ ဂုဏ်ႏသတ္တိအလင်ဖုံႏတဲင် သေလွောန်ဗာႏ ဆာႏဖုံႏ အရောင်ႏဆတ်ꩻထန်ႏထာꩻဖုံႏ၊ ထာꩻလေရောင်ႏ လေလင်းတဆဝ်မုꩻဖုံႏတောမ်ႏ အာကာသထာꩻခြေင်ကို ထိုꩻလွေꩻချာငါမုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏကုဲင် ဆာႏသဘာႏဝစရဲက်ဖုံႏအလင်နဝ်ꩻ ထွာဗာႏဒျာႏ ဆာႏပေႏတန်လုဲင်းအဲဉ်ႏတခဲင်ꩻ၊ လေပ်ပတ်ပုင်ႏ၊ ခြုဲင်းလွေꩻချာငါပုင်ႏ တောမ်ႏ အလျားခိန်ႏဖုံႏ အထွာအကုဲင် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏထင်ႏထိုလွဉ် သမဲင်ꩻခြောင်ꩻသွူ။

ဆာႏဖုံႏကဲဉ်းအာ ကထွာလွဉ်နဝ်ꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဉ်အဝ်ႏနွို့ပါအာဒါႏ ဟီလီယမ်တောမ်ႏ ဒြပ်စင်ထွူႏအလင်ဖုံႏလဲ့ တစွိုးတစိꩻ အဝ်ႏပါညီꩻဒါႏ ထာꩻရာꩻဝတ္ထု အစုအဗူႏဖုံႏ ဖြွမ်းဗူႏတဉ်ႏခွေါင်ထွူဝင်ꩻတဲင် ထာလွဉ်ယင်း ဆာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆာႏအကိုဖဲ့ꩻ မဉ်ႏလꩻလိုမ်းသွူ တဉ်ႏခွေါင်တချမုꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဉ်ဓာတ်ယဟန်ႏလဲ့ တောမ်ႏနျူးကလီးယား ပေါင်ꩻစပ်မုꩻအနယ်ꩻတဲင် ထွာပြောင်ꩻလွေꩻခန်း ဟီလီယမ်နဝ်ꩻသွူ။ 
ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ဆာႏအကိုဖဲ့ꩻအခဝ်လင်ဖုံႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏအရောင်ႏဆဲစ်ꩻထန်ႏအနယ်ꩻတောမ်ႏ အထီကိုမော်လီစျူးဖုံႏ တသွိုးမုꩻအနယ်ꩻ နီဗာႏယို ပေါင်ꩻစပ်မုꩻအာႏတဲင် အဝ်ႏဗဟိုႏကို အွဉ်ႏစွꩻထန်ႏထိုꩻခန်း စွမ်းအင်အာႏဖုံႏ အထန်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗဟိုႏနမ်းအကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဟုဲက်ဒရိုစဉ်အဆာႏဖုံႏ မဉ်ႏလို့ထိုꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏမွူးဒြပ်နမ်း ၁၀ ပွန်း ၄ မွန်းရပ် ကအဝ်ႏဒါႏ ဆာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻလုဲင်ႏ ဆာႏတန်တနျာႏ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ ကထွူႏမွေးဒါႏဒြပ်နမ်းအထွူႏဖုံႏနဝ်ꩻ နွို့စွုမ်းပေါင်ꩻစပ်လွေꩻဒါႏ ဗဟိုႏနမ်းထျꩻ မွေးတဝ်းလဲ့ ဗဟိုႏနမ်း အသောင်အရင်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ အခြုံဖုံႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူ ဆာႏဖုံႏလဲ့ ထွာလွဉ်ထိုꩻ ပြုဲင်လီကုဲင်ပြင်ꩻဒါႏ ပုင်ႏစံႏတဲင် ဒြပ်နမ်းဖုံႏ တခူးတခဝ်လဲ့ ထေထန်ႏထိုꩻခန်း အသောင်ꩻအရင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻဖုံႏကိုနဝ်ꩻ မာꩻထွာလွဉ်အီဒါႏယင်း ဒြပ်နမ်းအထွူႏဖုံႏ ကနွို့ပါအာထဲင်းဒါႏ ဆာႏတသာဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ
ဆို့ꩻနေးမဏ္ဍပ်လူႏကျပ်မွေး

**"သေရီသုတ် (ဆို့ꩻနေးမဏ္ဍပ် လူႏကျပ်မွေးထာꩻ)"**

"သေရီ"ကရိုꩻဒါႏ လူꩻပိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ- ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
လူꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ အုံမဒဲဉ်တလꩻတဝ်းတဲင် ကော့ꩻမောင်ꩻသေႏသေႏဗာႏဒဲဉ်၊ လူꩻတကော့ꩻမောင်ꩻတဝ်းဒဲဉ် အဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻ ဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"တကာႏလူꩻပို သေရီဟွေး-
လူꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ အုံမဒဲဉ်တဒါႏတဝ်းတဲင် 'လူႏဒဲဉ်သွမ်ꩻ'နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊ ဒါႏနကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဘဝယို ဘဝငါ ပါလွေꩻသေႏသေႏ၊ တွိုႏဘဝငါသူꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏ ဒါႏနကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻသနယ်"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻဗွေႏ၊ ဇာတ်ကရီးပန်အွဉ် ခွေသွဉ်းထွာဖို ခွန်တန်တပါꩻ၊ ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ မဉ်ꩻ'သေရီ'၊ ခွေသွဉ်းနေးတွမ်ႏ သွုန်ႏစွဉ်ႏသꩻဗွာ လူႏဗာႏအာမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ နမ်းတဲ့လူႏ၊ နိုꩻဆောႏတမာပါဝင်ꩻ၊ ထာꩻလူႏအကျိုꩻတန်ငါႏအကျောင်ꩻ ကားကသေနာႏ ခြုဲင်းနယ်ဟော်ꩻနယ်ဝင်ꩻ။
ဝေင်ꩻငွါကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဆို့ꩻမင်္ဂလာႏမဏ္ဍပ်၊ ဗွေႏမျတ်သံဃာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ခြောခြောခြားခြား ထာꩻကွီအံႏသားတဲ့နဝ်ꩻ လူႏလို့၊ အဝ်ႏလူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွင်ꩻ နင်ꩻမူႏတွမ်ႏ အသွဉ်းအသယ်ႏဖုံႏ ကွီလူႏသော့ꩻတဲင် ဖေႏလူႏသော့ꩻခန်းဒျာႏ ဝွေꩻသီး ဗွေႏဩ။
ခွေသွဉ်းလွေꩻဆို့ꩻတော မင်္ဂလာႏမဏ္ဍပ် ဝေင်ꩻငွါနဝ်၊ ဟောဝ်ဟောဝ်ဒါႏဒါႏ ထွူသေႏချာႏလဲဉ်းတဲင် အဝ်ႏလူႏသော့ꩻတွင်ꩻ ခွေသွဉ်းစူထောက် ခွန်ဖုံႏနဝ်ꩻ လွဉ်ကွီလူႏသော့ꩻတွော့ꩻ ဖေႏလူႏသော့ꩻတောဖျင်ဝွေꩻသီး၊ ဝွေꩻသီးလူႏသော့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ။
ခွေသွဉ်းလွေꩻမာꩻတော မင်္ဂလာႏမဏ္ဍပ် ဝေင်ꩻငွါတွို့ꩻ၊ ထွူႏသေႏခေါင်းသေႏချာႏတဲင်ခါ ခွေသွဉ်းစအီႏလူႏသော့ꩻနဝ်ꩻ စဲ့ꩻပိုႏ စဲ့ꩻသားဖုံႏ သမ်းလွဉ်ကွီလူႏသော့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ နဝ်ꩻတဲ့ ဖေႏလူႏသော့ꩻဗာႏစွဉ်ႏဝွေꩻသီး။
ခွေသွဉ်းလွေꩻမာꩻတော မင်္ဂလာႏမဏ္ဍပ် ဝေင်ꩻငွါထင်ꩻ၊ တရောင်းတရေꩻ သေႏခေါင်းသေႏချာႏ ထွူလဲဉ်းဒျာႏတဲင် ခွေသွဉ်းစငါလူႏသော့ꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သဌေꩻပုဏ္ဏာꩻ ထမ်ꩻသာꩻခမ်းသားဖုံႏ လွဉ်ကွီလူႏသော့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ နဝ်ꩻတဲ့ ဖေႏလူႏသော့ꩻဗာႏစွဉ်ႏ ဝွေꩻသီး။
တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻ ခွန်နင်ꩻသီးထျꩻ ကလိုႏလꩻ အခွဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏခွေသွဉ်းလိုꩻလွေꩻကွီ၊ ဝွေꩻသီးရိုꩻ-'တွိုႏဝင်ꩻလင်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻကလူႏဗာႏဟောဝ်ထာꩻ၊ တွိုႏနီယိုနဝ်ꩻ လူႏဗာႏနုဲင်းတဝ်းဝင်ꩻ'သမ်းခြင်ꩻထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခွေသွဉ်းရိုꩻဖေႏ-
'သီကကေပ်ꩻလꩻ အခွဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ သီထူႏတထဝ၊ လူႏတထဝဟုဲင်း' ဖေႏကလူႏဗာႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ခွေသွဉ်းစိုး မော့ꩻနဝ်ꩻခါ ကလူႏဗာႏ ဒါႏနကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ ပါလွေꩻ၊ လွေꩻခြွေခြာႏ၊ လွေꩻချမ်ꩻသာႏ ဗွေႏဩ"လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သေရီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဆို့ꩻဗာႏဝါႏအကျောင်ꩻ

**"ရဟန်ꩻသံဃာႏသီး ကဆိုႏဗာႏဝါႏအကျောင်ꩻ"**

နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံသတင်ꩻသွုံꩻ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ "ဝါႏဆိုႏ ဝါႏကပ်-တပညတ်တဝ်းဒွိုန်း"တဲင် ခမ်းလာလစ်ꩻလာ၊ ထာꩻခွꩻလာလစ်ꩻလာ၊ ထာꩻလျားလာလစ်ꩻလာ အလာမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဗွေႏစောဝ်းသံဃာႏ လယ်ႏလာႏချာငါဒျာႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻလမ်းဖုံႏရိုꩻ-
"သာႏကီႏဝင်ႏမျိုꩻ ဘုရာꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းခါ ထာꩻခွꩻလာ ခမ်းသဲင် ဥတုသွံပါꩻ၊ တဆီနီလာလိုမ်းလိုမ်း အလွေꩻခိꩻမုဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ မလယ်ႏငါႏထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ကကျွꩻလယ်ႏထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကယမ်းသီဗာႏ သတ္တဝါႏ ထွိုင်း ဖီးအွာ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့အဝ်ႏ၊ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာတောဝ်း အကုသိုလ်ႏဟောင်း။
နွို့ကာႏ ဝင်ꩻသွို့ꩻဝင်ꩻခြံ ယမ်းထံထိမ်၊ ယမ်းသီသာထိုꩻဝင်ꩻဗွူမွူး၊ ဗေဟံႏမွူးစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကျွꩻလယ်ႏငါႏထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်တဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏအုံစွူခါႏခါႏဗဲင်းကျောင်ꩻကို။
ဟော်ꩻတမွိုꩻတမာꩻကွို့ꩻတရာꩻ၊ ပါꩻလိုꩻသာႏသနာႏထန်ႏသား (လိုꩻသာႏသနာႏကို ရဟန်ꩻသံဃာႏ တမွေးတဝ်းသား) တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီး လယ်ႏကွို့ꩻမဉ်ႏတဲ့ ပေါႏခမ်းခါနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလယ်ႏတဝ်းထာꩻ၊ အုံဒျာႏဝင်ꩻကျောင်ꩻကို၊ တိရစ္ဆာန်ႏဝါးသီး လယ်ႏကွို့ꩻမဉ်ႏတဲ့ ပေါႏခမ်းခါနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအုံဒျာႏသေင်ႏနာ၊ တင်ꩻမာꩻတွမ်ႏအပွီ ဝင်ꩻအုံချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏဒျာႏ ဝင်ꩻပွီကို။
တွိုႏသာႏကီႏဝင်ႏမျိုꩻ ဘုရာꩻခွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ခမ်းသဲင်ခမ်းခါ တသေသာဗဲင်းဒွုမ်၊ မလယ်ႏငါႏထာꩻနဝ်ꩻ၊ ငမ်းတဝ်းဝင်ꩻဆော့ꩻမဲ့ဟောင်း၊ ကယမ်းသီ ထွိုင်းဖွီးအွာနဝ်ꩻ ထွာတဝ်းအပဲစ်ဟောင်း၊ ကနွို့ဝင်ꩻသွို့ꩻခြံ ကယမ်းထံထိမ် ဝင်ꩻထာꩻမွူးပေႏနဝ်ꩻ ငမ်းတဝ်းဝင်ꩻဗွေႏ သꩻလျားထာꩻဟောင်း" ခွေတဖြောင်းနာꩻတဖြေꩻ ထီႏဖွီသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အပဲစ်နယ်ပျꩻ-ဒေါ့ꩻတေက်ꩻနျꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ဟွုန်ဝင်ထီႏသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ငေါဝ်းကဲ့ꩻရဲ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် လွေꩻလဝ်းဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဝါႏတွင်ꩻသွံလာ အုံစွူစွူဗော့ꩻကျောင်ꩻကို၊ ဆိုႏလွဝါႏဖုံႏလုဲင်း၊ တဲႏစ ဝါႏဆိုႏလောင်း တနီꩻ ဗꩻလွေꩻတင်ꩻကျွစ်လာဗွေနီꩻ (ပုရိမဝါႏ)၊ ဝါႏဆိုႏလောင်းတနီꩻ မဉ်ႏတထွꩻတဝ်းတဲ့ တဲႏဝါႏခေါင်ႏလောင်း တနီꩻ ဗꩻလွေꩻ တထိန်ႏလာဗွေနီꩻ (ပစ္ဆိမဝါႏ) ဆိုႏလွဝါႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏဟုဲင်း။
- ရဟန်ꩻပေါႏတဆိုႏတဝ်းဝါႏနဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ'
- ဆိုႏဝါႏနီꩻ တမွေးတဝ်းအနီꩻ ပေါႏဆိုႏဝါႏနဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ'
- ဝါႏတွင်ꩻ လယ်ႏလွင်ꩻထာꩻ (ပေါႏထာꩻလေတောအလင်)နဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ"
မိန်းစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ ဝဿူပနာယိကခန္ဓက)
### အာႏကွိုꩻ
ဆို့ꩻလူႏကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏ

**"အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ ဆို့ꩻလူႏ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏအကျောင်ꩻ"**

အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ သဲစ်ကဖျော်သဲင်ꩻချာ ဝေင်ꩻသာဝတ္ထိတဲင် သꩻကိုယူႏစဉ်ꩻစာꩻ ဗွေႏဘုရာꩻကျောင်ꩻအတွက်တာႏ ဝွေꩻလွေꩻထီႏရော့ꩻခန်း ဇေတမင်ꩻသာꩻဥယျာဉ်ႏခြံ။
"ဥယျာဉ်ႏခြံသူꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏဒုံတဲ့ တဗော့ꩻငါႏတဝ်း၊ တညာꩻငါႏတဝ်း၊ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻတဲ့ ရော့ꩻဒျာႏ၊ လိုꩻကမဉ်လွေꩻဝုဲင်ႏ ဘုရာꩻသားတာႏတဲ့ လွေꩻသဲင်ꩻယိုꩻဒျာႏ၊ မွူးယာခိုႏတဲ့ တွမ်ႏလိုꩻလမ်း တရော်ꩻရယ်ꩻတဝ်း၊ မွူးဟာခိုႏတဲ့ လိုꩻငေါဝ်းယေန်ဒျာႏ၊ ဟွုန်တဝ်း လိုꩻဝေင်ꩻလိုꩻဒုံရောင်ထာꩻ၊ နွုမ်ꩻတဝ်းလိုꩻသီးဖုံႏအလွီး၊ အုံဗဉ်ႏဗဉ်ႏဗꩻဗꩻထာꩻ (အားထွုတ်တေ့ꩻတရာꩻ)ဟောဝ်ငါႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဗွေႏသံဃာႏသီး အုံသတင်ꩻသွုံꩻသော့ꩻ ရော့ꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ခွန်ပိုဇေတဥယျာဉ်ႏသူꩻ ခွေဖြေꩻထွူခါ ခွေအီႏဆို့ꩻသော့ꩻကျောင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ခွေမဉ်ႏလူႏဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻအွဉ်ငါ ပါတွမ်ႏသံဃာႏနဝ်ꩻ ယံဟောဝ်ငါႏမွော့ဟွေး"
ယူႏစွေးကျငါႏ၊ စေႏတနာႏမွန်ဗန် တရွူꩻသန်မွေးစွဉ်ႏ ဝွေꩻသꩻတဲင် အုံလꩻဒွုမ် လွေꩻကွီဖြေꩻမွေးစွဉ်ႏ၊ ဇေတမင်ꩻသာꩻနဝ်ꩻ ပေါႏမဉ်စာတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကွီလွစ်နုဲင်းယို-
"ယိုသဌေꩻ-
မီႏမဉ်ဖြေꩻ ခွေဥယျာဉ်ႏခြံသူꩻနဝ်ꩻ နာꩻရွဉ်တင်ႏဂါꩻယာႏ တဗီႏတွမ်ႏတဗီႏအွဉ်ႏစပ် အွဉ်ႏခြပ်ဗွေဗာႏ ခွေခြံသူꩻမꩻ (လꩻကားနဝ်ꩻမꩻ)ခွေစာ" ဒေါ့ꩻကျွားခန်းထာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။
အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻရိုꩻချာ-
"တောငါ နာꩻစာဒါႏငါမွိုင်၊ တင်ႏဂါꩻဗီႏအွဉ်ႏစပ်-အွဉ်ႏခြပ်ဗွေ နာꩻဥယျာဉ်ႏသူꩻတဲ့ ထွာကဲထမုဲင်ꩻ၊ အွဉ်ႏခြပ်ဗွေစွဉ်ႏနဝ်ꩻသနယ်ဟွေး" အနာႏထပိဏ်ႏ ထွိုင်ႏအီႏဖြေꩻမွေးတဲင် ဇေတမင်ꩻသာꩻ ငေါဝ်းလွဉ်ꩻလဲဉ်းပါꩻ မာꩻရာꩻဒါႏဒွုမ်၊ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻတဲ့ ဖြေꩻမွေးစွဉ်ႏ၊ ဥယျာဉ်ႏဗွေခြပ်-တိန်ႏတွက်ချာရွဉ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ"၅၄-ကုဋေႏ"စွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဥယျာဉ်ႏခြံကိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဆို့ꩻသော့ꩻကျောင်ꩻတန်၊ တန်ꩻတွိုင်ꩻစရွပ်၊ ကျောင်ꩻဒွိုႏသော့ꩻ၊ ကုဋီႏ၊ ထီလူးခန်ꩻ၊ အွဉ်ႏချင်သင်္ကန်ꩻခင်ႏလမ်း၊ ထောင်တဖူꩻတာႏ၊ ထီအုံႏ-စတဲင် ကားကလိုႏအပ်နဝ်ꩻ မာꩻထွူစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ꩻ။
လွေꩻပင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏ ဖျော်လွဉ်ခန်းဒျာႏ သာဝတ္ထိခမ်း၊ အုံသတင်ꩻသွုံꩻသော့ꩻ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကို နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻတွော့ꩻ ကပ်သွမ်ꩻ၊ ကပ်သွမ်ꩻထွူ အီႏနာႏသွူတရာꩻ၊ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းကဆို့ꩻထွူကျောင်ꩻ- စတဲင်ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏလူႏဗာႏ အပွုံႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ"
"လူႏသံဃာႏ လစ်ꩻဖဲ့ꩻသွစ်ꩻနား ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻဟုဲင်းတကာႏ" ဆရာႏဗွေႏဘုရာꩻ ကမိန်းအတွိုင်ꩻ လူႏသံဃာႏ၊ နာႏတရာꩻ၊ ဆျာꩻထီ၊ သာႏဓုငေါဝ်းလီစွဉ်ႏဒျာႏ ဝိဟာႏကျောင်ꩻတန်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ်ꩻပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိတောႏ၊ သေနာသနက္ခန္ဓက)
### အာႏကွိုꩻ
ဆောင်ႏပြောင်း

**ဆောင်ႏပြောင်းရပ်ရာႏ** (အဲန်ႏဂလစ်ဆျ် : Hsawngpyaung ၊ မန်း : ဆောင်းပြောင်း )ယိုအောဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ စန္တာႏခမ်းကို။
လဲန်းလွေꩻ **ပအိုဝ်ႏချာဒျာႏ ဗာႏရဲပ်အှောန် ဒေသ** (ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ၊ အှိုင်ႏလုံးပျဉ်ကိုသှူ။ ရပ်ဆောင်ႏပြောင်းယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွယ်ကောႏ-အောင်ႏဗန်း ခမ်းခြှောန်းဗူႏ တဖူꩻတန်ꩻလွေꩻညာအီထာꩻတာႏတျ၊ ဒုံဖုံႏအောဝ်ႏသော့ꩻခြှောန်း လွီးဒုံ (မဉ်ႏသော့ꩻပါ ကောင်ဗာ ထွာငုဲင်းဒုံ)။ ဆောင်ႏပြောင်းဒုံတှို့ꩻ (ပင်ကီ)၊ ဆောင်ႏပြောင်း ကျောင်ꩻကီထင်ꩻ၊ ဆောင်ႏပြောင်းဒုံကှောန်ႏ (ဒုံတန်) ယိုသွံဒုံနောဝ်ꩻ ထင်ႏငီꩻဝင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ ဆောင်ႏပြောင်းတဲင် ထွာတာတကာႏချင်ႏ။ လဲင်းဗွာလသားနောဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻလဲင်းဗွာလသှူ။
ရပ်ကိုနောဝ်ꩻ အထက ကျောင်ꩻအောဝ်ႏ တာကျောင်ꩻ၊ တိုက်နယ်ႏ တသီႏဌာႏန ယင်း ဒုံဆောင်ႏခြိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ဌာႏနပခေါ (တိုက်နယ်ဆေးရုံနှင့် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ) အောဝ်ႏ၊ ငတ်နီꩻဈေꩻအောဝ်ႏတလဲင်ႏသှူ။ ဆောင်ႏပြောင်း ပင်ကီကို မူလရန်း အမက ကျောင်ꩻအောဝ်ႏ။ ဆောင်ႏပြောင်းရပ်ယို လꩻစတျာႏမေႏ လေ ၂၄ နာႏရီႏ ၂၀၁၆ ဗာႏနေင်ႏကို၊ ဒုံကိုနောဝ်ꩻ MPT ယင်း Mytel ဖုန်းတာဝါမှူးအောဝ်ႏသှူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဆောင်ႏတဝ်းဣန္ဒြေႏစင်ꩻပေႏ

**"ကဋုဝိယသုတ် (ဆောင်ႏတဝ်းဣန္ဒြေႏ စင်ꩻပေႏတပါꩻ ဘုရာꩻဆွုံꩻမꩻ)"**

အွိုးခꩻတရောဝ်ꩻ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ရွုံႏသင်္ကန်ꩻ၊ ထူႏသပိတ်ထွူတဲင် ကျွꩻဒဲင်တွုံꩻသွမ်ꩻ ဝေင်ꩻဗာႏရာꩻသီႏကို၊ တဖူꩻလောင်း၊ ခင်ႏလမ်းတခြာ၊ ဖြေꩻစာဖိုးပင်၊ တွူန်းဟုံꩻမွူးတန်ထျꩻနဝ်ꩻ ထီႏလꩻခန်း ရဟန်ꩻတပါꩻ။
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻတဗွို့ꩻတဝ်းတရာꩻ၊ သꩻဗွို့ꩻဒျာႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ အွဉ်ႏတဝ်းသတိꩻ၊ အသꩻစွူတဝ်း၊ ဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်းတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻ ဆွုံꩻမꩻရဟန်ꩻနဝ်ꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻဟွေး-
- နာꩻနမ်းနဝ်ꩻ မာꩻဝွေႏမွုန်း နုဲင်းဖြော့ꩻနဝ်ꩻလုဲင်း
- နာꩻနမ်းနဝ်ꩻ မာꩻနွုမ်ꩻတရီမွုန်း နုဲင်းစဉ်ႏထနဝ်ꩻဟုဲင်း
- ပေါႏနာꩻနမ်းဝွေႏ-နွုမ်ꩻတရီနဝ်ꩻ မဲ့ꩻဖီးထူꩻဟွံနာꩻကွေး၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဆွုံꩻမꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻ တွုံꩻသွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ သွုံꩻသွမ်ꩻထွူနဝ်ꩻ ခြုဲင်းနယ်ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဟန်ႏရောဝ်ꩻ ခွေလွေꩻတွုံꩻသွမ်ꩻတွင်ꩻ တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ ခွေခွဲရဟန်ꩻတပါꩻ၊ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဆွုံꩻမꩻတဲင် ခွေဆွုံꩻမꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻဟွေး-
- နာꩻနမ်းနဝ်ꩻ မာꩻဝွေႏမွုန်း နုဲင်းဖြော့ꩻနဝ်ꩻလုဲင်း
- နာꩻနမ်းနဝ်ꩻ မာꩻနွုမ်ꩻတရီမွုန်း နုဲင်းစဉ်ႏထနဝ်ꩻဟုဲင်း
- ပေါႏနာꩻနမ်းဝွေႏ-နွုမ်ꩻတရီနဝ်ꩻ မဲ့ꩻဖီးထူꩻဟွံနာꩻကွေး၊ ခွေဆွုံꩻမꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ဟွူန်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သံႏဝွေႏဂလꩻတွော့ꩻ ရဟန်ꩻတပါꩻ ရီစွော့ꩻဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
- 'ဖြော့ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ ရေႏရွယ်ႏထမုဲင်ꩻဩ၊
- 'ဝွေႏ-နွုမ်ꩻတရီ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ ရေႏရွယ်ႏထမုဲင်ꩻဩ၊
- 'ဖီးထူꩻ'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ ရေးရွယ်ႏထမုဲင်ꩻဗွေႏဩ၊ ဥပမာႏ- နဝ်ꩻသွံမျိုꩻ၊ အရိုꩻထမုဲင်ꩻ၊ ရေႏရွယ်ႏထမုဲင်ꩻ သျင်ꩻနယ်စဲင်းဖေႏ နီသွဉ်းသီးမွိုင် ဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
- အဘိဇ္ဈာ ကဋုဝိယံ - 'ဖြော့ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ 'အဘိဇ္ဈာ-လောႏဘꩻ'
- ဗျာပါဒေါ အာမဂန္ဓော - 'နွုမ်ꩻတရီ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ 'ဗျာပါဒ-ဒေါႏသꩻ'
- အကုသလာ မက္ခိကာ - 'ဖီးထူꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ 'အကုသိုလ်ႏ'ခွေရေႏရွယ်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပေါႏစူꩻလောႏဘꩻ၊ ပေါႏလွောက်ꩻဒေါႏသꩻတဲ့ အကုသိုလ်ႏဟိုမ်စွဉ်ႏလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ဘဝယိုတဲ့ အုံစွဉ်ႏနုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယဝ်း တကြောင်းတဝ်း၊ တရောင်းတဝ်း၊ တွိုႏဘဝငါသူꩻတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
စူꩻတောဝ်းလောႏဘꩻ၊ လွောက်ꩻတောဝ်းဒေါႏသꩻမꩻ ထွာတောဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ ထွာဒျာႏ ကုသိုလ်ႏ၊ ထွာဒျာႏအကြောင်း၊ ထွာဒျာႏအရောင်း၊ ဘဝယိုချမ်ꩻသာႏ၊ ဘဝငါတာႏ၊ တွိုႏလွေꩻဗာႏ ဘွုံႏဘဝဟောဝ်သွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ကဋုဝိယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဆဲင်တောင်းပွို

**"ဆဲင်တောင်းပွို သွမ်ꩻချိုဆွန်ꩻစူစွီႏ အွဉ်ဝင်ꩻရဲဉ်ႏထင်ႏညီႏခန်းကျောင်ꩻ"**
ခမ်းလွီးယွိုင်ႏ တအီႏချိုသွမ်ႏလွဉ်ခိန်ႏ လာထာꩻလျားလို့ ခမ်းနွို့လွဉ်သွူတဲင် ခွိုꩻသွုပ်တသာ အနာႏဂတ်တာႏ ပညာႏရေꩻ သွဉ်ထူႏခိန်ႏတွိုႏလွဉ်လဲဉ်းသွူ၊ "ပညာလို-အိုသည်မရှိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ သွဉ်ထူႏပညာႏယို ဖဝတသက်လုမ်း အခိန်ႏတလို့ဒါႏတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ခေတ်စနစ်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုအလꩻ မန်းခမ်းပညာႏရေꩻယို အစိုႏရအနေႏ အွဉ်ႏရေꩻမွေးစွဉ်ႏတဲင် ပညာႏရေꩻဌာႏနယိုလဲ့ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုဖုံႏ အဝ်ႏမာꩻလွဉ်လဲဉ်းဒျာႏသွူ၊ အွိုးဒုံဆောင်ႏ၊ အွိုးဝေင်ꩻကို ခွယ်ꩻချာꩻတဝ်း တရျားတွောင်းတွာ သွဉ်ထူႏပညာႏအခွင်ꩻရေꩻယို အဗွေတဗာႏ အဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ၊ နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရအနေႏလဲ့ ပညာႏရေꩻယို အွဉ်ႏလွိုလွိုမွေး ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ ဗာႏနေင်ႏ အစိုႏရသွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻယို အပ်လွေꩻလိုꩻပေႏကျောင်ꩻမွူးနီꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ မေလာ ၂၅-ဗꩻလွေꩻ မေလာ ၃၀-နီꩻ ငတ်ꩻနီꩻတောႏတွင်ꩻ အပ်လွေꩻဗာႏလိုꩻပေႏကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ သွဉ်ပညာႏ ကျောင်ꩻသားဖုံႏဖေႏကအာ၊ ထန်ႏထိုꩻကျောင်ꩻ သွဉ်တဝ်းပညာႏသား ဖေႏကဆေ့ꩻသဲင်ꩻ၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ သွဉ်ပညာႏသွဉ်လိတ်အခွင်ꩻအရေꩻယို ဖေႏကလꩻလို့နဝ်ꩻ ဒီမိုကရေစီအစိုႏရသီး အဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻမာꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်းသွူ။
လဲင်ႏခါနဝ်ꩻ ရွဉ်အဝ်ႏတဝ်း ဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းပိုပညာႏ၊ ပိုအာငါႏတွော့ꩻ ထောက်နွောင်ꩻတဝ်း ပိုပညာႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ သꩻကိုယူႏယပ်ꩻဗာႏတဝ်းဒွုမ်၊ မဉ်ႏထင်ႏဒါႏ မူလတန်ꩻသားဖုံႏယို ခွမ်ꩻလာꩻလဲ့ အစိုႏရအဝ်ႏထောက်ကမ်းလွေꩻပါဒျာႏနေဒွုန်းနဝ်ꩻသွူ၊ မွိုးဖါ ပိုခိုပိုမူႏ မဉ်သွဉ်ငါႏလိတ်၊ မဉ်သွဉ်ငါႏပညာႏ၊ မဉ်ထင်ႏငါႏကျောင်ꩻမွိုး-ဒေါ့ꩻရိုꩻဒါႏငါနုဲင်းယိုငါနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻခွင်ꩻ အဝ်ႏ၊ သွဉ်ပညာႏခွင်ꩻ အဗွေတဗာႏ လꩻဗာႏလဲဉ်းဒျာႏသွူ။
ကျောင်ꩻအိုပ်၊ ကျောင်ꩻဆရာႏမူႏ/ခို ကားကအဝ်ႏတွမ်ႏ ကထေင်းထံႏဒါႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန ကအွဉ်ႏချꩻလင်ꩻဖေႏဒါႏ စီꩻကန်ꩻချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ သွဉ်ပညာႏနေင်ႏကို အကျောင်ꩻခရာႏတမုဲင်ꩻတယဝ်း ကေပ်ꩻကောက်ရွဉ်လꩻတဝ်း၊ ရွဉ်တွမ်ႏ လက်ဆောင်ႏဖုံႏယို လက်ခံႏလꩻတဝ်း၊ ခွမ်ꩻလာꩻထင်ႏကျောင်ꩻတာႏ အတန်ꩻတံႏဆိတ်တွမ်ႏ ကျောင်ꩻတံဆိတ်ဖုံႏယို စာလွေꩻလꩻတဝ်း၊ ထင်ႏကျောင်ꩻဖေႏကမဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လိတ်အခိန်ႏတွိုင်ꩻ ပွုံႏမဲဉ်ႏသွဉ်လွေꩻဖေႏဗာႏ၊ ထင်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏရုမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻသားမူႏခို ယံထင်ႏမဲဉ်ႏကျောင်ꩻအရေꩻတွမ်ႏ မာꩻလိတ်လမ်းတာႏ စွုမ်ႏနီꩻဖေႏကမာꩻထွာ မွိုးဖါတွမ်ႏကျောင်ꩻဆရာႏဖုံႏ ဆွန်ꩻစူမာꩻလွေꩻဖေႏဗာႏ၊ ကျောင်ꩻကြောင်းစင်ရေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏတွမ်ႏ ကျောင်ꩻပြွူႏဖြိုရေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏယို ခုမ်မာꩻလွေꩻငီꩻဝင်ꩻ ဖေႏကဒါႏ အဝ်ႏလိုႏနွန်ႏထွာႏလွေꩻ ကျောင်ꩻသားမူႏ/ခိုသီးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း မူလတန်ꩻကျောင်ꩻသားဖုံႏ ထန်ႏထိုꩻကျောင်ꩻ ဖေႏကဆေ့ꩻနဝ်ꩻတဲ့ မာꩻလွေꩻဗာႏ၊ အလယ်တန်ꩻတွမ်ႏအထက်တန်ꩻယို အရန်းရန်း ဖေႏကသွဉ်ထူႏနွောင်ꩻပညာႏနဝ်ꩻလဲ့ ဆွန်ꩻစူတွမ်ႏကျောင်ꩻသားမွိုးဖါသီးဖုံႏတွော့ꩻ မာꩻလွေꩻဗာႏသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ သွဉ်ပညာႏအရွယ်ႏ လိုꩻပေႏဖုံႏယို ကထွာမွိုးဖါ လိုႏအွဉ်ႏဖေႏကျောင်ꩻ၊ လိုႏဖေႏသွဉ်ပညာႏ၊ လိုႏဖေႏအာႏ၊ ကထွာကျောင်ꩻဆရာႏမူႏဖုံႏလဲ့ နေးတွမ်ႏ နာႏသိုမ်နာႏ စေႏတနာႏ၊ ဝါႏသနာႏ၊ အနေစ်နာႏတဲင် လိုႏသွဉ်လွေꩻဖေႏ၊ ကျောင်ꩻသားမွိုးဖါသီးအနေႏ ဖေႏလွေꩻတံꩻစိုꩻလက်ဆောင်ႏဖုံႏယိုတဲ့ လိုႏမာꩻတဝ်း၊ ကထွာကျောင်ꩻဆရာႏခို/မူႏဖုံႏလဲ့ ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန ကချꩻလင်ꩻစီꩻကန်ꩻအတွိုင်ꩻ လိုႏလွောက်ꩻနာႏလွေꩻငါႏသွူ။
ကျောင်ꩻဆရာႏခို/မူႏဖုံႏ မဉ်ႏတလွောက်ꩻနာႏတဝ်းနဝ်ꩻ ကထွာကျောင်ꩻသားမွိုးဖါဖုံႏ ဒင်ႏကီထင်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏ ပညာႏရေꩻဌာႏနရုမ်ꩻကိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏယီးထွဉ်ႏ အွဉ်ႏနယ်ခါꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻငါႏ ခေးဒျာႏလို့ဝင်ꩻ

**"ဩဝါဒသုတ် (ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻငါႏ ခေးဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻ)"**

နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏမဟာကဿပ ကျွꩻလွဉ်ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ဗွေႏဘုရာꩻရို-
"ကဿပ- ဆွုံꩻမꩻရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလုဲင်း၊ ဟော်ꩻဖေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻဟုဲင်း၊ ဘုရာꩻခွေယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာꩻတဲ့နောဝ်ꩻ လိုႏဆွုံꩻမꩻခွိုꩻခွိုꩻရဟန်ꩻဖုံႏ၊ လိုႏဟော်ꩻဖေႏကုဲင်းကုဲင်း ရဟန်ꩻသီးဖုံႏတရာꩻ"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ရဟန်ꩻယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻငါႏဗွေႏ၊ အကုသိုလ်ႏ အဝ်ႏဗွေသော့ꩻအသꩻ၊ ဆွုံꩻမတလꩻတဝ်း၊ ဗွေႏအာနန္ဒာႏတပဲ့ꩻ ရဟန်ꩻ'ဘဏ္ဍ'တမ်ႏ အနုရုဒ္ဓါႏတပဲ့ꩻ ရဟန်ꩻ'အဘိဇိက'သီးနဝ်ꩻ ခေးဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻ။
'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏကျတဲ့လွဉ်ဟုဲင်း-
ဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻ တရာꩻယို၊ ခွေဟော်ꩻအာအာနွောင်ꩻနဲ့၊ နာꩻဟော်ꩻအာအာနွောင်ꩻနဲ့၊ ခွေဟော်ꩻညညနွောင်ꩻနဲ့၊ နာꩻဟော်ꩻညညနွောင်ꩻနဲ့၊ ခွေဟော်ꩻတရာꩻယံနဲ့၊ နာꩻဟော်ꩻတရာꩻယံနဲ့'
ဟဲ့ꩻဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻ တရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏအဟွန်ုအထီႏ ဝွေꩻသီးဗဟုသုတပေႏတဲင် ထေင်လို့ဝင်ꩻ၊ အာငေါဝ်းလို့ဝင်ꩻ ဗွေႏဩ"၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ယိုဗွေႏစင်ꩻနဝ်ꩻ လွဉ်ယိုမွိုင်- လွေꩻဟဲ့ꩻလွဉ် ဘဏ္ဍတွမ်ႏ အဘိဇိတသီးသူꩻ၊ 'ဘုရာꩻဟဲ့ꩻလွဉ်ယိုခါခါတဲ့'-ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနော" ဗွေႏဘုရာꩻ ထွဉ်ႏလွေꩻဟဲ့ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနီပါꩻ ဖျော်လွဉ်တဲင် ဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းယို-
သီယိုနီပါꩻ ခေးလို့ဝင်ꩻဟော်ꩻတရာꩻ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻဆွာꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻည-ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်း"
"မွေး-ဗွေႏဩ"
'ဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻ တရာꩻလုဲင်း၊ ပါꩻမုဲင်ꩻဆွာꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻည'ဘုရာꩻထွဉ်ႏခေး ငေါဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ သီဟွုန်ဖိုဟောင်း၊ 'ပါꩻယိုတွမ်ႏပါꩻယို ဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻတရာꩻ၊ ပါꩻနဝ်ꩻဆွာꩻ ပါꩻနဝ်ꩻည'ကရိုꩻနောဝ်ꩻဟာ ဟွုန်ဖိုနေဟောင်း"
"နီသွဉ်းသီး ဟွုန်ဖိုတောဝ်း ဗွေႏဩ"
မောဃပုရိသာ- ရဟန်ꩻခွဉ်ႏဆေ့ꩻဖုံႏဟွေး-
ခွေမဉ်ႏတဲ့ ထွဉ်ႏဖိုတဝ်း၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏတဲ့ တခေးဖိုတဝ်းနဝ်ꩻ တွိုႏသီနီပါꩻ အွဉ်ႏကျသီနမ်း၊ သီငမ်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထေင်ညင်ꩻခွန်းနေး၊ သီမခေးတွိုးလို့ဝင်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻဟောင်း"
တွိုႏနဝ်ꩻခါ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနီပါꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏအကတောင် လွေꩻအွဉ်ႏတွစ် ဗွေႏဘုရာꩻခင်ႏထွူတဲင်-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
- ယထာ ဗာလေ - ကွပ်နီသွဉ်းသီး မွိုက်ငါႏတဲင်
- ယထာ မူဠှေ - ပွိုးနီသွဉ်းသီး သူႏသေတဝ်းထာꩻတွော့ꩻ
- ယထာ အကုသလေ - ကွပ်ပွိုးနီသွဉ်းသီး တလိန်ႏမာႏတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ အပဲ့စ်ဗွို့ꩻလꩻလဲဉ်း နီသွဉ်းသီး၊ ကားယိုမာꩻငါနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ဟော်ꩻဖေႏတဝ်းဒွုမ်လို့ဝင်ꩻ၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻသွော့ နီသွဉ်းသီး ဗွေႏဩ"
လောဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏယင်း နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
ရဟန်ꩻသီးဟွေး- သီအမာႏသီစဲစ်၊ သီအပဲ့စ်သီမော့ꩻ သီကန်းတော့ꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ မွေးငါႏ၊ ဆရာႏဗွေႏဘုရာꩻရင်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဩဝါဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဇာတ်ဝတ္ထု

**"ဇာတ်ဝတ္ထု"အမုဲင်(၁) ငေါဝ်းတယ်ႏအွဉ်"**

၁၃၆၅-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဆန်ꩻ (၁)နီꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏစွိုꩻ နေင်ႏခွပ်ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ ကျောင်ꩻဆောင်ႏပြောင်းကို ဆွုံꩻဖျတ်ချက်အလꩻ နေင်ႏလေ ၁၃၆၆-ဗာႏ၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၂၀)အတွက်တာႏ ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ "ဇာတ်ဝတ္ထုငတ်ꩻရျာꩻဆီ"နောဝ်ꩻတဲ့ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ယံကတဲမ်းဖေႏဖျင်သွော့အကျောင်ꩻ ဗွေႏပေါင်ꩻသံဃာႏ ဖေႏအပ်ယင်းဒျာႏ တာႏဝွန်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ နေးတွမ်ႏသꩻမေတ္တာႏ တဲမ်းဖေႏဖျင်ဒျာႏ ဇာတ်ဝတ္ထု-ငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ အမုဲင်(၁) (လိတ်ရဲဉ်ႏ-၂၀)ယိုသွူ။

"ဇာတ်ဝတ္ထု"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ "နီဗွေႏဘုရာꩻ ကကွုတ်၊ ကထွာဖိုဗာႏဘဝ"ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ အချွုတ်နဝ်ꩻ-
*၁။ ဧကကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၅၀)
*၂။ ဒုကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၀၀)
*၃။ တိကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၅၀)
*၄။ စတုက္ကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၅၀)
*၅။ ပဉ္စကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၂၅)
*၆။ ဆက္ကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၂၀)
*၇။ သတ္တကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၂၁)
*၈။ အဋ္ဌကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၀)
*၉။ နဝကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၂)
*၁၀။ ဒသကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၆)
*၁၁။ ဧကာဒသကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၉)
*၁၂။ ဒွါဒသကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၀)
*၁၃။ တေရသကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၀)
*၁၄။ ပကိဏ္ဏကနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၃)
*၁၅။ ဝီသတိနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၄)
*၁၆။ တိံသနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၀)
*၁၇။ စတ္တာလီသနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၅)
*၁၈။ ပဏ္ဏာသနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၃)
*၁၉။ သဋ္ဌိနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၂)
*၂၀။ သတ္တတိနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၂)
*၂၁။ အသီတိနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ -( ၅)
*၂၂။ မဟာနိပါတ် ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ - (၁၀)
စုစုခြွဉ်း အောဝ်ႏ (၅၄၇)
ဟဲ့ꩻဖေႏကယိုꩻ ရိုꩻဖေႏကပြေ (ဝါစာသိလိဋ္ဌ)အနေႏတဲင် "ဇာတ်ဝတ္ထု-ငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ"ဟဲ့ꩻယိုꩻယို၊ ရိုꩻဖြွောင်ႏဖြွောင်ႏထိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဇာတ်ဝတ္ထု(၇)

**"ထာꩻလွꩻတွမ်ႏထာꩻကုဲင်း"**

၁။ (က) မဉ်ႏလွꩻမာꩻ ကာယဒုစရဲက်သွံပါꩻ၊ မဉ်ႏလွꩻဒေါ့ꩻ ဝစီဒုစရဲက်လစ်ꩻပါꩻ၊ မဉ်ႏလွꩻယူႏ မနော်ဒုစရဲက်သွံပါꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏ။

(ခ) လွꩻသွော့ အကုသိုလ်ႏဟုဲင်း၊ ကုဲင်းကုသိုလ်ႏမꩻ သꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗွာဗွာသွော့နော။

၂။ (က) မဉ်ႏကုဲင်းမာꩻ ကာယသုစရဲက်သွံပါꩻ၊ မဉ်ႏကုဲင်းဒေါ့ꩻ ဝစီႏသုစရဲက်လစ်ꩻပါꩻ၊ မဉ်ႏကုဲင်းယူႏ မနော်ꩻသုစရဲက်သွံပါꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဝ်။

(ခ) ကုဲင်းမွိုန်းအကုသိုလ်ႏမꩻ၊ လွꩻမွိုန်းကုသိုလ်ႏဟုဲင်း၊ မာꩻဗွာကုဲင်းကုဲင်းသွော့ သꩻနောဝ်ꩻနော။

**"အွꩻဒေါဝ်-သီ၊ အွꩻထီ-မွန်"**

၁။ အွꩻဒေါဝ်နောဝ်ꩻ - သီ

၂။ အွꩻထီနောဝ်ꩻ - မွန်

နာꩻမဉ်သီထာꩻနဲ့ - မဉ်မွန်ထာꩻနဲ့

၃။ မဉ်ႏမဉ်မွန်တဲ့ အွꩻဒျာႏသွော့ထီ

၄။ မဉ်ႏမဉ်သီတဲ့ အွꩻသွော့ဒေါဝ်နော။

**"နာꩻနောဝ်ꩻ ခေါင်ꩻနဲ့ ဖီးထူꩻနဲ့"**

၁။ သေဝင်ꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ - သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ ဥပမာႏ - ဗွန်ခေါင်ꩻ။

၂။ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ - သေတဝ်းဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ၊ ဥပမာႏ - ဗွန်ဖီးထူꩻ။

၃။ ခေါင်ꩻနဝ်ꩻ ထုမ်ႏဒျာႏ ကဝ်ႏတရေꩻရေꩻ နွုမ်ꩻဟွမ်ဟွမ်။

၄။ ဖီးထူꩻနဝ်ꩻ ထုမ်ႏဒျာႏ အေႏဝွေႏဝွေႏ နွုမ်ꩻသေင်သေင်။

၅။ နာꩻနောဝ်ꩻ ထူႏအဟွမ်နဲ့၊ တွမ်အဝွေႏနဲ့။

၆။ နာꩻနောဝ်ꩻ ခေါင်ꩻနဲ့၊ ဖီးထူꩻနဲ့။

**"နာꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻနဲ့ - ထွီႏနဲ့"**

၁။ ထွီႏတဗာႏ ပေါႏဗွူႏအဆာႏနောဝ်ꩻ "ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါသီ - ဝီနယ်အမေး"

၂။ ထာꩻခေ့ꩻထာꩻနာꩻ ရဲးခါꩻဖေႏ ရန်ႏသူႏ၊ ဝွေꩻအူႏဝွေꩻဟောင်၊ ထောင်နဝ် ထွားထင်ꩻ။

၃။ နာꩻဟာ - မွိုးဖါကလွူးတန်သွူနာꩻနောဝ်ꩻ "ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏ မွိုးဖါ" ငေါဝ်းတငွါ နာꩻဒေါ့ꩻဖိုနေဟာင်း။

၄။ မွိုးနောဝ်ꩻ ကွဲးဖြားငါငါ၊ ဖါနောဝ်ꩻ ကွဲးဖြားထဲင်းထဲင်း၊ နာꩻဖေႏဗဲင်းဖါ၊ နာꩻလူႏချာမွိုး အွီႏအွီႏနွိုးနွိုး ကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏ။

၅။ နာꩻမဉ်ႏသေတောဝ်း မွိုးဖါကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ နာꩻညမ်းလဲဉ်းက "ထွီႏ"ကွေးနော။

**"နာꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻနဲ့-တိရစ္ဆာန်ႏနဲ့"**

၁။ ထွီႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ပေါႏပါꩻအဲင်ႏ အသွꩻတဲ့ ဝွေꩻသီး လွေꩻအဲင်ႏဟွံ - ရန်ႏသူႏ။

၂။ ဖိုးဖုံႏနောဝ်ꩻ ပေါႏပါꩻနုဲင်ႏအသွꩻတဲ့ ဝွေꩻသီးလွေꩻနုဲင်းဟွံ - ရန်ႏသူႏ။

၃။ နာꩻဟာ - စွိုးခွိုꩻမော့ꩻထာꩻဒုက္ခနောဝ်ꩻ နာꩻထွားဗော့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနဲ့၊ သညင်ꩻဝွေꩻသီးယို နာꩻစွဲကိုဒျာႏနဲ့။

၄။ ခွေချမ်ꩻသာႏငါမဉ်ႏထွူ - ပါꩻမဉ်ဒုက္ခဒုက္ခ၊ ခွေလꩻငါမဉ်ႏထွူ - ပါꩻမဉ်မွမွ၊ နာꩻနိစ္စက်ချာ စွိုးခွိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနဲ့။

၅။ နာꩻမဉ်ႏရက်ချာတဝ်း - စွိုးခွိုꩻ၊ နာꩻမဉ်ႏနိစ္စက်ချာ - စွိုးခွိုꩻနောဝ်ꩻ နာꩻညမ်းလဲဉ်းက "ထွီႏ"၊ နာꩻသွီႏလဲဉ်းက "ဖိုး"ကွေးနော။

**မဲ့ꩻဟက်မာႏ ပါꩻတခွေကွေး"**

၁။ ထပေႏချင်ꩻချင်ꩻနဝ်ꩻ အံႏချာဒါႏလို့ဝင်ꩻစွဉ်ႏတဲ့ ထယံ - ထတန်နောဝ်ꩻ အံႏချာတဝ်း - ထ၊ မာꩻဒုက္ခချာတောဝ်း - စွိုးခွိုꩻ။

၂။ လိုꩻယံ - လိုꩻတန်နာꩻနဝ်ꩻ အံႏခြွꩻချာတဝ်း လိုꩻယာႏ၊ အံႏဆျာႏချာတဝ်း စွိုးခွိုꩻမွေးနေဟောင်း။

၃။ ခွေခြွေငါမဉ်ႏထွူ နာꩻအွဉ်ႏသꩻ၊ နာꩻမဉ်ႏအံႏခြွꩻချာယိုꩻယာႏ၊ နာꩻမဉ်ႏအံႏဆျာႏချာ စွိုးခွိုꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻ နာꩻ"ဟက်ꩻမာႏ"ပါဒါႏ "ပါꩻတခွေ"ကွေးနော။
### အာႏကွိုꩻ
ဇီဝကပဥှဝတ္ထု

**"ဇီဝကပဉှဝတ္ထု"**

၉၀။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင် -
သံသရာႏဝွဋ်ထွာ ညာꩻဒွါတဖူꩻ ကကင်ꩻစူꩻဒါႏ၊ ဝွဋ်ရွီးလျားရင်ꩻ ကကင်ꩻထိုꩻဒါႏ၊ ခန္ဓာႏစတဲင် တရာꩻကားကအဝ်ႏအလောင်း စင်ကြောင်းကလွစ်ထိုꩻဒါႏ လစ်ꩻပါꩻဂန္ထ လို့လကပယ်ႏဒါႏ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏအတွက် ယူႏပက်သောက သꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်သွူ။

**ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဇီဝကပဉှဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ လိုꩻကကွိုန်ꩻထာꩻနဝ်ꩻ ကွိုန်ꩻအီတွမ်ႏ ငေါဝ်းသချင်ꩻ၊ ကွိုန်ꩻအီတွမ်ႏထာꩻကျူႏ၊ ကွိုန်ꩻအီတွမ်ႏ လိုꩻမူႏယောင်ꩻရေꩻတဲ့အောဝ်ႏ၊

၂။ လိုꩻမူႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏ လိုꩻခို၊ ယားထိုꩻပို၊ ဝေါင်းထိုꩻပိုတဲ့အောဝ်ႏ၊

၃။ သွဉ်ပညာႏမꩻ ဒါႏပညာႏ၊ ဒါႏပညာႏမꩻ လွူးနမ်းပေါႏယပ်ꩻဗာႏတောဝ်း၊

၄။ ဘုရာꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ဟောဝ်ကုဲင်လောကဓံႏ အောဝ်ႏခံႏဗာႏဒျာႏ၊

၅။ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ကျံႏသီလꩻတောဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:Wp/lk
ဇီဝဗေဒ

**ဇီဝဗေဒ** (အဲင်းကလေတ်: biology) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထောင်လွဉ်ꩻ ပီပီပဲ့ပဲ့ ထာꩻသꩻသားဖုံႏ ထဲင်အနမ်း၊ ယင်း အထာꩻမာꩻခရာႏဖုံႏယို ဟဲ့ꩻတောမ်ဇီဝဗေဒ။ ဘိုင်အိုလိုစီယို ဂရိငေါဝ်း၊ သက် တောဝ်းလဲ့ ထွားထောင်တွိုင်ႏပင်ႏ ဇီဝခရာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ကအွဉ်တဲမ်းစ လိတ်ဖြုံႏ biology ယိုနောဝ်ꩻ ဖြဲန့်ဆျ (French) လိုꩻခွိုꩻ အမဉ်ꩻ လမတ် (၁၇၄၄-၁၈၂၉) သွူ။

ပေါႏရိုꩻ ဇီဝထာꩻသက်သားနောဝ်ꩻ ထာꩻမွူး၊ တရစ္ဆာန်ႏ၊ ထာꩻသားဟမ်ႏလောင်း၊ ထာꩻသားထီကို ပါသော့ꩻလို့ဒျာႏ။ ထာꩻအနမ်းအောဝ်ႏကီလဲ့ အသꩻ တအဲဉ်တောဝ်းနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး အောဝ်ႏထီႏပြိုင်းဒျာႏ၊ ကွဲတွော့ꩻ ထာꩻသꩻအောဝ်ႏ နမ်းအဲဉ်ထောဝ်းစားယို သိပ္ပံလောကကို ထုမ်ႏမော့ꩻတောဝ်း။ နောဝ်ꩻမꩻ နီသွဉ်းသီး ကသေငါꩻဒါႏ ဇီဝယို တုမ်ႏအယောင်ꩻနမ်း ဖꩻခေါ်ဝင် ဒါႏတောဝ်း၊ အောဝ်ႏပွိုင်းလွဒျာႏဝင်ꩻသွူ။

ဇီဝခွဉ် (လက္ခဏာ) ၅ ခွဉ်
၁။ ပရိုတိုပလာသမ် (protoplasm)

ထာꩻမွူး၊ တုမ်ႏယင်း တရစ္ဆာန်ႏဖုံႏ နမ်းယာႏယို ထွူတုမ်ႏ သဲးလ် (cells) ဖုံႏ။ အွိုး သဲးလ်ဖုံႏအကိုနောဝ်ꩻ ထာꩻသက်သားပေႏ အမဉ်ꩻ ပရိုတိုပလာသမ် အောဝ်ႏမွန်။ ထာꩻသားပေႏယိုဖုံႏ မဉ်ႏအဲန်ထောဝ်းနောဝ်ꩻ ဇီဝ ထွာလွဉ်ဒါႏတောဝ်းသွူ။

၂။ အွဉ်ႏလီအခွိုꩻ (မျိုးပွားခြင်း)

ပေါႏရိုꩻလဲန်း ဇီဝ ထာꩻသက်သားနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏလီအခွိုꩻဒါႏ၊ အောဝ်ႏအခြွီ လွူးလီလင်ꩻယင်း အစွိုး ဒါႏသွူ။

၃။ ကြုဲင်းချာငါထာꩻ (ရွေ့လျားခြင်း)

ပေါႏရိုꩻ ကြုဲင်းချာငါထာꩻ၊ ရုဲင်ꩻထာꩻ မဉ်ႏဒါႏယိုနောဝ်ꩻ ရမ်ꩻလꩻ ထာꩻယိုအသꩻအောဝ်ႏ။ မဉ်ႏထွားနုဲင်းထီခြောင်ကို ထီဖုံႏယို ရိုꩻအရုဲင်ꩻထာꩻ ဒါႏကီလဲ့ အွဉ်ႏလီအခွိုꩻ ဒါႏတောဝ်း၊ ပရိုတိုပလာသမ် ပါတောဝ်းတဲင် ထီယို ထာꩻသက်သား မွေးတောဝ်းနေား။ ထာꩻမွူးဖုံႏနောဝ်ꩻ တန်ထိုဒါႏတဲင် ရုဲင်ꩻကီနေး၊ သွီႏမွူး (နွယ်ပင်) တဲ့ရုဲင်ꩻရုဲင်ꩻဒျာႏ။

၄။ ဇီဝယောင်ꩻ အထွာ၊ အကုဲင်

အောဝ်ႏအပေႏ တန်လွဉ်၊ အောဝ်ႏအဆာ ဟောဝ်ချာလွဉ်ယို အထွာ။
သက်ထွိုင်ႏတန် အထွာဖုံႏ ကွဲးယယထိုꩻတဲင် ကုဲင်ပြင်ꩻလွေꩻထိုꩻ။

၅။ တန်ပြူႏထာꩻ

မီတိုသစ ်၊ တောဝ်းတဲ့ နုဲင်းယိုနုဲင်းနောဝ်ꩻ ထိုꩻလီတဲင် သဲးလ် တသာ ထွာလွဉ်။ တန်လွဉ်။ ကတန်လွဉ်လွေꩻဒါႏ သဲးလ် စားနောဝ်ꩻဖုံႏထွိုင်ႏရင်း အထွာထိုꩻ တစ်ဆျူး (tissues) တရင်းဖုံႏ။ မဉ်ႏခြွဉ်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာ တန်ပြူႏထာꩻ။


ဇီဝဗေဒယို မဉ်ႏဖနောဝ်ꩻ အောဝ်းနီမျိုꩻ။ တမျိုꩻနောဝ်ꩻ သတ္တဗေဒ (zoology)၊ တစားနောဝ်ꩻ ရုက္ခဗေဒ (botany)။ သတ္တဗေဒယို ပညာႏထောင်လွဉ်ꩻ တရစ္ဆာန်ႏ၊ ရုက္ခဗေဒနောဝ်ꩻ ထောင်လွဉ်ꩻ ထာꩻမွူးဖုံႏသွူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ