open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပိုတဲတ်သီယမ်

**ပိုတဲတ်သီယမ်**ယို ထွာ သင်္ကေတ **K** (အောဝ်ႏ Neo-Latin လိတ်ဖြုံႏ kalium ကိုထူႏခါꩻ) တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၉ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ ပိုတဲတ်သီယမ် (potassium) ယို အောဝ်ႏအဉ်းကလစ်ဆျ်ငေါဝ်း **ပိုတဲတ်ဆျ်**(တသာႏဓာတ်) ဝေါးဟာရကိုဖျော်လှောန်။ ပိုတဲတ်သီယမ်ယို ထွာ သတ္တု အရောင်ႏဗွာ တွမ်ႏ ရှောန်ရောင်ႏ အောဝ်ႏကြူခါꩻဝင်ꩻ၊ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင်ကိုနောဝ်ꩻ လဲန်း အယ်လကာလီ အဗူႏကို။ မဉ်ႏမာꩻတကှို့ꩻ ပိုတဲတ်သီယမ် သတ္တုနောဝ်ꩻ ထီႏလꩻ ရှောန်ရောင်ႏ က ဗေက်၊ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻထှူ တလီꩻဗာႏ (အမာꩻမှိုင်ဓာတ် တလီꩻကို)တဲင် အကြုဲင်းထွာထိုꩻ အောက်သုဲက် တှော့ꩻ တညတောဝ်းမိနစ်ခိန်ႏကို အရောင်ႏတမို့ တမှောတ်ထိုꩻသှူ။ ဝွေꩻယို သူႏ သူꩻသီꩻ နမ့်မန်ꩻ (ထီဗဲ့ꩻ) တောဝ်းလဲ့ ဖိုးဗဲ့ꩻ (မန်း- အမဲဆီ) ထှူ အှောန်ႏသေးဟောဝ်အီလꩻ။ ပိုတဲတ်သီယမ် မဉ်ႏမာꩻဓာတ်ထှူနောဝ်ꩻ အှောန်ႏစွꩻထန်ႏထိုꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်တဲင် အဖွီသဲက်ꩻထိုꩻ၊ အောဝ်ႏပေါ်ဒါႏအီ အောဝ်ႏဒင်ႏဒါႏအီ ထီလောင်း။ ဓာတုဗေဒ ရပ်ခြောင်ႏဖဲ့ꩻကို ပိုတဲတ်သီယမ်ယို ထီႏနှောင်ꩻ အုဲင်းယွန်း [K+] အယောင်နေးသှူ။

### ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်

**ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်**ယိုနဝ်ꩻ သံယုတ်ပါဠိတောႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ သုတ္တံတဗာႏဒျာႏတဲင် နီဗွေႏဖရာꩻ နမ်းကိုႏတဲင်ႏ ဟော်ꩻကျာꩻဖေႏခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

## ‍ဗောဇ္ဇျင်္ဂသုတ် (ပါႏဠိတောႏ)
၁။	 သံသာရေ သံသရန္တာနံ၊
     သဗ္ဗဒုက္ခ ဝိနာသနေ။
     သတ္တ ဓမ္မေ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊
     မာရသေနာပမဒ္ဒနေ။

၂။	ဗုဇ္ဈိတွာ ယေ စိမေ သတ္တာ၊
     တိဘဝါ မုတ္တကုတ္တမာ။
     အဇာတိ မဇရာဗျာဓိံ၊
     အမတံ နိဗ္ဘယံ ဂတာ။

၃။	ဧဝမာဒိ ဂုဏူပေတံ၊
     အနေကဂုဏသင်္ဂဟံ။
     ဩသဓဉ္စ ဣမံ မန္တံ၊
     ဗောဇ္ဈင်္ဂဉ္စ ဘဏာမ ဟေ။

၄။	ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသင်္ခါတော၊
     ဓမ္မာနံ ဝိစယော တထာ။
     ဝီရိယံ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ၊
     ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ တထာ' ပရေ။

၅။ သမာဓုပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊
     သတ္တေ' တေ သဗ္ဗဒဿိနာ။
     မုနိနာ သမ္မဒက္ခာတာ၊
     ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ။

၆။ သံဝတ္တန္တိ အဘိညာယ၊
     နိဗ္ဗာနာယ စ ဗောဓိယာ။
     ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊
     သောတ္ထိ တေ (မေ/ပီတ) ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

၇။ ဧကသ္မိံ သမယေ နာထော၊
     မောဂ္ဂလ္လာနဉ္စ ကဿပံ။
     ဂိလာနေ ဒုက္ခိတေ ဒိသွာ၊
     ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတ္တ ဒေသယိ။

၈။ တေ စ တံ အဘိနန္ဒိတွာ၊
     ရောဂါ မုစ္စိံသု တင်္ခဏေ။
     ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊
     သောတ္ထိ တေ (မေ/ပီတ) ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

၉။ ဧကဒါ ဓမ္မရာဇာပိ၊
     ဂေလညေနာ' ဘိပီဠိတော။
     စုန္ဒတ္ထေရေန တံယေဝ၊
     ဘဏာပေတွာန သာဒရံ။

၁၀။ သမ္မောဒိတွာန အာဗာဓာ၊
       တမှာ ဝုဋ္ဌာသိ ဌာနသော။
       ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊
       သောတ္ထိ တေ (မေ/ပီတ) ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

၁၁။ ပဟီနာ တေ စ အာဗာဓာ၊
       တိဏ္ဏန္နမ္ပိ မဟေသိနံ။
       မဂ္ဂဟတာ ကိလေသာဝ၊
       ပတ္တာ' နုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ။
       ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊
       သောတ္ထိ တေ (မေ/ပီတ) ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
ကယ်လသီယမ်

**ကယ်လသီယမ်** () ယို ထွာ သင်္ကေတ **Ca** တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၀ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ ကယ်လသီယမ်ယို အရောင်ႏပီ ရွဉ်ဗွာ၊ အပနဲန်ႏတဲင် သွို့ꩻတွမ်ႏနꩻဒါႏ၊ ထွို့ꩻထိုထွာတဖြွီꩻပေႏတဲ့ဒါႏ။ ကယ်လသီယမ်ယို သဘာဝကို ထီႏမော့ꩻကြို့ꩻတောဝ်း သတ္တုနေးခြေင်ခြေင်။ ကွဲႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏပါသော့ꩻငီꩻ ထာꩻလင်ကို အာအေားတန်။ ဝင်ꩻကသေငါꩻအာဒါႏ ကယ်လသီယမ် ဒြတ်ငီꩻဝင်ꩻ တခူးတခေါဝ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ
*(၁) ကယ်လသီယမ် ကာဗွန်နိတ်(လုံးဖို့ꩻထွန်)၊ ဟမ်ႏဗွာ(မန်း-မြေဖြူ)၊ လုံးဆွော့ꩻ သစဉ်(မန်း-စကျင်ကျောက်)
*(၂) ကယ်လသီယမ် သာလဖိတ် (စေပ်ပသန်)
*(၃) ကယ်လသီယမ် ဖော့သဖိတ် (လိုꩻတွမ်ႏ ထာꩻသားဆွတ်ꩻကို ကပါဒါႏ အဓိကထာꩻခြိုꩻ) ဖုံႏသှူ။

ထွန်ထီစွူကို မဉ်ႏအွောန်ႏစွꩻ ကာဗွန် ဒုဲင်အောက်သုဲက် ဓာတ်လူးနောဝ်ꩻ ကယ်လသီယမ် ကာဗွန်နိတ် အနျဗွာဖုံႏ ထဲ့လင်ꩻအုံအကင်။ နောဝ်ꩻမꩻ ထွန်ထီစွူယို အဗွာထိုꩻနုဲင်း နဲန်းထီ။ ကအုံတဲင်လင်ꩻဒါႏ ထွန်ထီစွူဗွာယို မဉ်ႏစဲစ်တွမ်ႏဒွေါန်ႏထွူ မဉ်ႏအွောန်ႏသဲင်ထိုꩻနောဝ်ꩻ လꩻ ကယ်လသီယမ် ကာဗွန်နိတ် အဖွန်ႏဖုံႏ။ ထာꩻဖွန်ႏနောဝ်ꩻစားဖုံႏနောဝ်ꩻ အရသာႏအဲန်တောဝ်း၊ အခြီဒါႏတောဝ်း ထီကို။ ကွဲႏတွော့ꩻ မဉ်ႏသော့ꩻ ကာဗွန် ဒုဲင်အောက်သုဲက် ကအောဝ်ႏခြီထီကိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻကယ်ႏ ခြီထိုꩻနုဲင်းနုဲင်း။ ကယ်လသီယမ် ကာဗွန်နိတ်ယို မာꩻအီဒါႏ အာအေားတန်။ လုံးသစဉ်(မန်း-စကျင်ကျောက်)ယို မာꩻအီအာ လုံးတပျာႏ၊ လုံးယောင်ꩻတဲ့ꩻ၊ ထာꩻခြိုင်းတျာႏစပ်ꩻတောဝ်း တွမ်ႏယင်း ထာꩻခြိုꩻခြိုင်းလမ်းဖုံႏ။ လုံးထွန် (မန်း- ထုံးကျောက်)ယိုကဲႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻ ကာဗွန်နိတ်ကို။ လုံးထွန်ယို ဖို့ꩻအီဝင်ꩻ ထွန်ဖုံႏ၊  မာꩻအီ အင်္ကတေ ထာꩻအဲန်ခြꩻဖုံႏ၊ ကယ်လသီယမ် ကာဘိုက်ဖုံႏ၊ ဒွိုႏခြီ ပသီႏ ထာꩻမာꩻကိုဖုံႏသွူ။ ဟမ်ႏဗွာ (မန်း- မြေဖြူ)ယိုကဲႏ ထွာ ကာဗွန်နိတ်နေနေသွူ။

### ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ပျုသာႏသနာႏနယ်ꩻ

*၁။မာꩻနေး ပရဟိတတဲင် ပျုသာႏသနာႏအောဝ်ႏ
*၂။ဟော်ꩻနေးတရာꩻတဲင် ပျုသာႏသနာႏအောဝ်ႏ
*၃။သွဉ်လိတ်ချလိတ်တဲင် ပျုသသနာႏအောဝ်ႏ
*၄။အွဉ်ႏနယ်တရာꩻတဲင် ပျုသာႏသနာႏအောဝ်ႏ
*၅။ဗွောင်နယ်ဖေႏ လိုꩻပေႏတာႏ ယေန်ႏကေႏလိန်ႏမာႏဓမ္မစကူးတဲင် ပျုသာႏသနာႏအောဝ်ႏ
*၆။တဲမ်းလိတ်ထေလိတ်စောင်ႏတဲင် ပျုသာႏသမာႏအောဝ်ႏ

ပျုသာႏသနာႏအစွိုးစွိုးအခါႏခါႏ မဲဉ်ပျုနေးမုဲင်ꩻပျု အောဝ်ႏလꩻဒျာႏ အရေꩻကီꩻသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ---

၁။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ လိုꩻအဖြာꩻ ဖေႏကယွမ်ꩻမွိုန်းတောဝ်းငါ

၂။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ လမ်းငင်းယွမ်ꩻထိုꩻ မွိုန်းတောဝ်းငါ

၃။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဟံႏယာႏယွမ်ꩻထိုꩻမွိုန်းတောဝ်းငါ ဒျာႏသွူ။

နီပအိုဝ်ႏဒေႏသ နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏ ကလဲဉ်းခိုႏချာမဟာမစာႏနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏချာꩻလိုꩻမျိုꩻလင် တနွို့သော့ꩻတောဝ်း တအောဝ်ႏသော့ꩻတောဝ်း တရော်ꩻကြို့ꩻတောဝ်းရိုꩻလဲ့ ထွိုင်ႏတွိုႏယိုခါ ဒီမိုကရေစီသဖော်ꩻအလꩻ နီဒုံဝင်ꩻတွိုႏဝင်ꩻရာႏ နီဖျော် အီႏအုံခေါ်ခေါ်နောဝ်ꩻ တယိုꩻဒွုမ်တဲင် နီလိုꩻမျိုꩻကိုခါႏ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻမိဉ်ႏတွိုႏစိန်ႏစွော်ꩻလဲ့ နီသွီႏဖေႏကပြာꩻဗာႏမွိုန်း ၊ နီဘာႏသာႏကိုခါႏ ဝင်ꩻဘာႏသာႏမိဉ်ႏလွဉ်ဒေါ့ꩻဟော်ꩻခန်းလဲ့ နီဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသွီႏ ​ဖေႏကယွမ်ꩻ ထိုꩻဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ အခိန်ႏအောဝ်ႏ ယိုခါတွင်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏငါႏ ခွန်နင်ꩻတကာႏတောမ်ႏဆရာႏဆွန်ꩻစူ ပျုလွေꩻညီꩻဝင်ꩻသာႏသနာႏဒျာႏသွူ။

"ဝင်ꩻအုံနီခြာ နီနာꩻခြာ သွီႏပြာꩻထိုꩻမွိုန်းနော"
"ဝင်ꩻအုံနီထျꩻ နီနာꩻထျꩻ သွီႏဝꩻထိုꩻမွိုန်းနော"

နီဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသွီႏ နီပအိုဝ်ႏသွီႏ ဖေႏကပြာꩻထိုꩻမွိုန်း ​​​ဖေႏကဝꩻထိုꩻမွိုန်းနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏရေꩻအွဉ်ငါ ရဟန်ꩻသံဃာႏတာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ဖြားဒုံကျောင်ꩻကောႏမတီႏဖုံႏလဲ့ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏနေနေသွူ။

နီတာႏဝွန်ႏယို နီမိဉ်ႏတထူႏဒါႏတောဝ်း နီသမဲင်ꩻ နီမိဉ်ႏတသေတဲမ်းဟောဝ်သဲင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ တဖဲ့ꩻလိုꩻမျိုꩻ တဖဲ့ꩻဘာႏသာႏ မိဉ်ႏလွဉ်တဲမ်းသော့ꩻလꩻ မိဉ်ႏလွဉ်အုံသော့ꩻလꩻနောဝ်ꩻ အီႏထူႏချာဗာႏနီလိုꩻ အီႏလꩻချာဗာႏနီသွီႏ မာꩻနေးမုဲင်ꩻမာꩻ တယိုꩻအွီႏဒွုမ်၊ နီပအိုဝ်ႏသွီႏ ဝင်ꩻကစွီႏထိုꩻလဲ့ ပနဲးအာလဲဉ်း နီဘာႏသာႏသွီႏ ဝင်ꩻကစွီႏထိုꩻလဲ့ တွက်နေးအဖြာꩻပေါင်ꩻသူႏသေဒွုမ်မꩻ ခွိုင်းယိုမာꩻငါ ဘာႏသာႏပြာꩻလိုꩻမျိုꩻချာꩻ ​ဖေႏကမျောႏလꩻခါꩻမွိုနိးဒွုမ်နောဝ်ꩻ အခိမ်ႏထွꩻထွꩻ ယိုခါခါ အောဝ်ႏလိုႏငါႏလဲဉ်းနီနာꩻ ပျုခါꩻဟောဝ်ဟောဝ် ရဲပ်ခါꩻဟောဝ်ဟောဝ် နီလိုꩻနီသွီႏ နီဘာႏသာႏသွူ။

ပျုသာႏသနာႏ ရဲပ်ခါꩻနီလိုꩻအာႏနောဝ်ꩻ လိုꩻကျောင်ꩻ လိုꩻလမ်းတရွေꩻတောဝ်း ကတဲမ်းနယ်ထွူလဲဉ်းဒါႏ ပျုသာႏသနာႏအနယ်ꩻ(၆)မျိုꩻကီယို တမျိုꩻတောဝ်းတမျိုꩻ တဗာႏတောဝ်းတဗာႏ နီမိဉ်ႏတဲမ်းနီမိဉ်ႏဒေါ့ꩻနယ် နီဟော်ꩻနယ် နီမီဉ်ႏရဲပ်နယ်နောဝ်ꩻ ထွာလဲဉ်း ပျုသာႏသနာႏ ထွာလဲဉ်းမာꩻစွိုးခွိုꩻ ထာꩻမာꩻ ထွာလဲဉ်း မာꩻအမျိုꩻသာꩻထာꩻမာꩻသွူ။

ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻဖတ်လိတ်သား ဗွေႏခွန်နင်ꩻသီး မိဉ်ႏရက်မွေး နီဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ မိဉရက်မွေးနီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻလဲ့ ပျုသာႏသနာႏအနယ်ꩻ (၆)မျိုꩻ တမျိုꩻတောဝ်းတမျိုꩻ ဟောဝ်ပျုကိုငါႏ ဟောဝ်မာꩻလေကိုငါႏ နီဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဟောဝ်ရဲပ်ကိုငါႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဘေꩻရန်ႏဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဘုရာꩻ

**ဘုရာꩻ**ဘကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းဝေါဟာရအနက်ယိုနဝ်ꩻ ရေႏယီးနယ်ထွာနွောင်ꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏလ့ယို တဗာႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

* ဘုရာꩻ (ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗိသုကာ) (zh)
* ဘုရာꩻသခင် 
* ဘုရာꩻ (ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ)
* ဗုဒ္ဓ
* တစ်ဆူတည်းသောဘုရားကိုကိုးကွယ်ခြင်း
သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏ ၅ မျိုꩻ

နီလိုꩻသီးယို ပေါႏသဲင်ႏထွာလဲဉ်းသွူ လိုꩻ ပေါႏသဲင်ꩻစိုꩻလဲဉ်ႏသွူ မနုသာႏနဝ်ꩻ ထာꩻမဉ်လꩻအောဝ်ႏသွံမျိုꩻလွဉ်းလွဉ်းသွူ၊ သွံမျိုꩻနဝ်ꩻ တမုဲင်ꩻဒါႏ သွံဗာႏနဝ်ꩻတမုဲင်ဟောင်းနယ်ႏတဲင် ၊ အမုဲင်တာနဝ်ꩻ ပျော်ႏသွင်ႏ၊ အမုဲင်နီနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻ ၊ အမုဲင်ꩻသွံနဝ်ꩻ လွိုင်းကွိုန်ꩻ ၊  
**ငေါဝ်ႏလက်ာႏ ၊**   ပျော်ႏသွင်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻ လွိုန်ႏကွိုန်ꩻလင်ꩻ တွိုးသင်ဖျော်ဖဝဟောဝ်၊  နဝ်ꩻမတဲင် နီလိုꩻသီနဝ်ꩻ မဉ်ခြွေခြားစွုမ်ႏဖြာꩻ မဲဉ်ပျော်စွုမ်ႏဖြာꩻ မဲဉ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻသွူ၊  ကွယ်ႏတွော့ꩻ ဖေႏနေးကခြွေ ဖေႏနေႏကပျော်ႏ ဖေႏနေႏကခြွိုင်ႏသန်ꩻ အနယ်သေတေဝ်းကဲဉ်ႏအာအာသွူ၊ နဝ်ꩻမတဲင် ဖေႏကချမ်ꩻသာႏ နဝ်ꩻလဲ အနယ်ꩻအောဝ်ႏဒျာႏ ဖေႏကအုံဟောဝ်လဲ့ꩻ အနယ်ႏအေဝ်ႏ ဖေႏကပျော်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻအနယ်ꩻအေဝ်ႏသွူ၊ နဝ်တွော့ꩻဗွေႏဖရာꩻ ဟော်ခြုဲင်းနယ်ဖေႏ ပတ်သက်တွမ်ႏ အလူႏ နယ်ꩻယိုနဝ်ꩻအောဝ်ႏသွူ၊ ထွုမ်ႏစီꩻပွာꩻလဲ့ꩻ အနယ်ꩻအေဝ်ႏက ထာႏလူႏထာꩻတန်ꩻယိုလဲ့ꩻ ပေါးမဲဉ်ႏနေးတွမ်ႏ အနယ်ꩻဟေဝ် အနယ်ꩻဒါႏနဝ်ꩻ အကျိုႏယို အာငါႏသွူ။ 

**သဒ္ဒါယ ဒါနံဒေတိ** = ပေါႏမဲဉ်ႏအီႏလူႏလဲဉ်သွူထာꩻနဝ်ꩻ အထျꩻယိုအေဝ်ႏဗာႏ ထာꩻယွုမ်ႏအံႏတဲ့ꩻ ယွုမ်ႏအံမှုယို ခွေါင်ခံႏဗာႏ၊  ယွုမ်ႏအံႏကရှိꩻယိုနဝ်ꩻ ယွုမ်ႏအံႏဗာႏ ရတ္တနာႏသွံပါꩻ ယွုမ်ႏဗာႏကံႏ ကံႏအကျိုꩻ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ 

**သက္ကစ္စံ ဒါနံဒေတိ** = ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ လူႏတန်ꩻဗာႏသွူ၊  ရိုႏသေႏနီမျိုꩻ / ရိုႏသေႏဗာႏ အလူႏစာႏ တွမ်ႏ အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးသွူ၊  

**ကာလေန ဒါနံဒေတိ**= ဝင်ꩻကအေဝ်ႏလိုႏခိန်ႏခါႏယို နီမဲဉ်ႏလူႏဗာႏနဝ်ꩻလဲ့ꩻ ထွာဒျာႏသူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏနေနေသွူ၊  ဝါႏဆိုႏ သျာင်ႏကန်ꩻ ကထိန်ႏသက်န်ꩻ ထဉ်ႏအလောင်းယို မဉ်ႏလွေꩻဒါႏတဖူꩻလဲ့ ဝင်ꩻကအေဝ်ႏလူႏခံႏဒျာႏထာꩻ တဖူꩻလောင်းဖုံးယိုနဝ်ꩻ နီမဲဉ်ႏလူႏဗာႏလဲ့ꩻ ထွာဒျာႏ အခိန်ႏခါႏရော့ꩻရော့ꩻ တဲင်လူႏဒျာႏ နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။  
**အနုကဟိတ စိတ္တော ဒါနံဒေတိ**၊  နီမဲဉ်ႏအီႏလူႏသွူ ရိုꩻပေႏနဝ်ꩻလဲ့ꩻ အွဉ်ႏသꩻရေႏမတ်လွေꩻဒျာႏသွောꩻ သံဃာဂုဏ်တောႏ ဖရာꩻးဂုဏ်ႏတောႏ တရာꩻဂုဏ်ႏတောႏတဲင် နီမဉ်ႏလူႏတန်ဒျာႏ  စေႏတနာႏသွံပါꩻ အွဉ်ႏအထျတဲင် နီမဲဉ်ႏလူႏတန်လဲ့ꩻ ထွာဒျာႏသူႏတောႏကောင်းသီႏ ထာꩻလူႏ အနယ်ႏယံနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ 

**အတ္တာနဉ္စ ပရဉ္စ အနုဂဟိတစိတ္တော =** နေႏတေဝ်ႏငေါဝ်ႏကျံꩻ ခွန်းထွမ်တောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ဝင်ꩻနဝ်ꩻသဲ့သွမ်ꩻ အုံရောင်ဖိုတေဝ်ႏကန်ႏ ဝေႏဖန်ႏနေႏပါတွော့ꩻ ပေါႏမာကုသိုလ် အနယ်ꩻနုဲင်ႏယိုနဝ်ꩻထွာအီတေဝ်ႏ အနယ်ꩻဟေဝ်တဲင် သူတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏစင်ႏစဲစ်မွေႏတေဝ်းတဲင် အကျိုꩻလꩻဆေ့ꩻငါႏ နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့

**"ဩဝါဒ ၄-ထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်(၁)"**
၁။ "အီႏလွေꩻမုဲင်ꩻကို-မွိုး၊ လိုႏလွေꩻမုဲင်ꩻကို-မွိုး"ရိုꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊
"နာꩻ-အီႏလွေꩻမုဲင်ꩻကို၊ နာꩻ-အီႏလယ်ႏလွင်ꩻထာꩻမုဲင်ꩻကို"ရိုꩻတောဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊
"အီႏလွေꩻဖြေꩻထမုဲင်ꩻ-ဖါ၊ လွေꩻဖြေꩻတသီႏနဲ့-ဖါ"ရိုꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊
"နာꩻ-အီႏလွေꩻဖြေꩻထမုဲင်ꩻ၊ နာꩻ-အီႏလွေꩻဖြေꩻဒေါဝ်နဲ့"ရိုꩻတောဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊
ထီႏမွိုးဖါဟဲ့ꩻ"နာꩻ-နာꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ မွိုးသွဉ်တဲင် ခွန်းချာ၊ ဖါဆွုံꩻမꩻတွော့ꩻ ခွန်းပြန်ႏ၊ အဲ့ꩻတင်ႏအမဲ့ "ဟွိုက်ꩻချာ-မွိုးဖါ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ"။
၃။ "ထင်ႏကျောင်ꩻနဲ့-မွိုး၊ လွေꩻနာႏတရာꩻနဲ့-ဖါ" "ဟဲ့ꩻ-မွိုး၊ ဟဲ့ꩻ-ဖါ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ "ပိုမူႏလွေꩻသွူကျောင်ꩻ-မွိုးဗွေႏနော၊ ဖါဗွေႏနော"၊
"ပိုခိုအဝ်ႏကျောင်ꩻသဲင်ꩻသွူ-မွိုးဗွေႏဩ၊ ဖါဗွေႏဩ" သော့ꩻပါ"ဗွေႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
**"ဩဝါဒ ၄-ထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ အမုဲင်(၁)"**
၁။ ထီႏမွိုးဟဲ့ꩻနာꩻ၊ ဖါဟဲ့ꩻနာꩻ၊ နဝ်ꩻရာꩻ ငေါဝ်းရွိုင်ꩻဆာ။
၂။ မွိုးဖါဆွုံꩻမꩻ၊ ဝွေꩻထွိုင်ႏထꩻ၊ ထေသꩻ ယံတဝ်းခြာ။
၃။ ဟဲ့ꩻဖါ-ဟဲ့ꩻမွိုး၊ ငေါဝ်းအွီႏနွိုး၊ နဝ်ꩻစွိုး ယံဒျာႏထွာ။
၄။ မွိုးဗွေႏ-ဖါဗွေႏ၊ သော့ꩻပါ-ဗွေႏ၊ ယေန်ႏကေႏ ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဖါမွိုးကေꩻဇူꩻ

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့-တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်(၃)"**

၁။ "မွိုးဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏ-ငေါဝ်းအကျိုꩻအာ၊ ဖါဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏ-ငေါဝ်းအကျိုꩻအဝ်ႏ"တဲ့ "ပိုခိုမွိုက်နဝ်ꩻ-မထူႏ၊ ပိုမူႏမွိုက်နဝ်ꩻ-မနေး"၊
နာႏတဝ်း-မွိုးဖါငေါဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။

၂။ "နီမွိုး ဒါႏကဲးထမုဲင်ꩻဟာ၊ နီဖါ သေကဲထမုဲင်ꩻဟောင်း၊ 
မာꩻဟွီခြေင်မွုန်း သီဖြောင်းနဝ်ꩻ၊ ခွေအဝ်ႏသေလို့ဒျာႏ၊ ဒေါ့ꩻခရာႏတလိုႏတဝ်း"၊ "ထီႏဖွီချာ-မွိုးဖါ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ"။

၃။ ပေါႏမွိုးဖါ ဒေါ့ꩻသွဉ်နဝ်ꩻ "နာႏဒျာႏတေ့ꩻတေ့ꩻ"နဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။

၄။ မွိုးဖါကဒေါ့ꩻသွဉ်အတွိုင်ꩻ
"ပိုမူႏတဲ့ မာꩻဒျာႏနမ်းကျင်ꩻ အရန်းထိုထို၊ ပိုခိုတဲ့ မာꩻဒျာႏနမ်းကျင်ꩻ အရန်းတသွောင်းသွောင်း၊ အုံကြောင်းကြောင်းဒျာႏ၊ အုံလိန်ႏမာႏမွေး"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ အမုဲင်(၃)"**

၁။ မွိုးဖါဒေါ့ꩻငေါဝ်း၊ နာႏလွဉ်ꩻတဝ်း၊
   တွိုႏစဝ်း ဒုက္ခခြာ။
၂။ ထီႏဖွီ-ဖါမွိုး၊ ဆုဲင်ꩻဝွဋ်တွိုး၊
   အီႏငွိုး တနီꩻခါ။
၃။ မွိုးဖါဒေါ့ꩻဖေႏ၊ နာႏသေႏသေႏ၊
   ကျိုꩻဖေႏ ချမ်ꩻသာႏထွာ။
၄။ မွိုးဖါငေါဝ်းနေး၊ လိန်ႏမာႏမွေး၊
   နဝ်ꩻဟွေး ယိန်းယံအာ။

### အာႏကွိုꩻ
မွိုးဖါ(၂)

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့ အမုဲင်(၂)"**
၁။ ပိုခိုမွိုက် "သေတဝ်း ဖါကေꩻဇူꩻ တစွိုးစွိုး"၊
ပိုမူႏမွိုက် "သေတဝ်း မွိုးကေꩻဇူꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ"၊
လိုꩻသေတဝ်း မွိုးဖါကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ ပိုခိုမွိုက် "မာꩻဒုက္ခဖါ အစွိုးစွိုး"၊
ပိုမူႏမွိုက် "မာꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏမွိုး အမျိုꩻမျိုꩻ"၊
အံႏနွောင်ꩻချာမွိုးဖါ၊ ယားမွိုးဖါတခြိုꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ"။
၃။ ပိုခိုလိန်ႏမာႏ "သေဒျာႏ ဖါကေꩻဇူꩻ အစွိုးစွိုး"၊
ပိုမူႏလိန်ႏမာႏ "သေဒျာႏ မွိုးကေꩻဇူꩻ အမျိုꩻမျိုꩻ"၊
လိုꩻသေချာမွိုးဖါကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ ပိုခိုလိန်ႏမာႏ "မာꩻချမ်ꩻသာႏဖါ အစွိုးစွိုး"၊
ပိုမူႏလိန်ႏမာႏ "မာꩻချမ်ꩻသာႏမွိုး အမျိုꩻမျိုꩻ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ အမုဲင်(၂)"**
၁။ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ လွစ်သေဖူꩻ၊ ဝွေꩻသူꩻ ယံတဝ်းခြာ။
၂။ မွိုးဖါတခြိုꩻ၊ ယားလို့ထိုꩻ၊ ဝင်ꩻရိုꩻ ပိုမွိုက်ပြာ။
၃။ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ သေအထူꩻ၊ ဝွေꩻသူꩻ ယံဒျာႏထွာ။
၄။ မွိုးဖါအတာႏ၊ မာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လိန်ႏမာႏ ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ
ယံတဝ်း

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်(၅)"**
၁။ "ပိုခိုမွိုက်နဝ်ꩻ မာꩻယပ်ꩻသꩻဖါ အစားစား"၊
"ပိုမူႏကျွားနဝ်ꩻ မာꩻခိုးလျားမွိုး အမျိုꩻမျိုꩻ"၊
ကွပ်ပိုခိုမွိုက်ငါႏ-ပွိုးပိုမူႏလိန်ႏမာႏတဝ်းတဲင် မွိုးဖါသꩻခိုးလျားလွဉ်ꩻဗာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ ပိုမွိုက်လွေꩻယား-ပိုကျွားလွေꩻတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻတဲင်
ဝင်ꩻဆွမ်ꩻလꩻတွော့ꩻ အဝ်ႏခံအချွုတ်၊ ထဲ့ထောင်ႏ။
ကွပ်ပွိုးအမုꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲင် မွိုးဖါလို့လွဉ်ꩻအာငါႏ၊ ကေန်ꩻထိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။
၃။ "ပိုခိုမာꩻရျူႏ-ပိုမူႏမာꩻရောင်း၊ မွိုးဖါလောင်းမေတ္တာႏအာ၊ မွိုးဖါခိုးလျားလွဉ်ꩻဗာႏတဝ်း"၊ 
ပျဿနာႏထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻထွာတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ တောႏလမ်းတောႏပါႏ အုံခေါ်ဗာႏမွိုးဖါတဲ့ယဝ်း "အွဉ်ႏဖေင်ꩻတဝ်းမွိုး တဟာဟာ၊
ယူႏလꩻဒျာႏဖါ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻ၊ မဉ်ႏတန်ꩻတန်ꩻတဲ့ သဲင်ꩻမာꩻကိုဒျာႏ မွိုးဖါထာꩻမာꩻ၊
ပိုခိုလိန်ႏမာႏ-ဖါသꩻရျူႏ၊ ပိုမူႏလိန်ႏမာႏ-မွိုးသꩻရောင်း"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ အမုဲင်(၅)"**
၁။ မွိုးဖါသꩻရာႏ၊ မာꩻလျားငါႏ၊ မွိုက်မာႏ ပိုနဝ်ꩻခါ။
၂။ ပိုအမုꩻတာႏ၊ လို့အာငါႏ၊ ကေန်ꩻဗာႏ မွိုးတွမ်ႏဖါ။
၃။ မွိုးဗွေႏ-ဖါစဝ်း၊ ခိုးလျားတဝ်း၊ အဲဉ်ထဝ်း အမုꩻထွာ။
၄။ မာꩻခွꩻသꩻဒါႏ၊ မွိုးဖါတာႏ၊ လိန်ႏမာႏ ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ
ယံဒျာႏ

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်-၆"**
၁။ အုံခေါ်သွူတဲ့ "သဲင်ꩻထူႏချာ မွိုးဖါတခြိုꩻ-လွူးအီနမ်း"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ ကသဲင်ꩻထူႏချာ မွိုးဖါတခြိုꩻအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ စစနဝ်ꩻကွီနေး၊
အာလဲင်ႏငါႏတဲင် မွိုးဖါဖေႏဒွုမ်တွော့ꩻ ထူႏတခွန်ꩻနေး၊
မွိုးဖါအွဉ်ႏဟောဝ်၊ ထူႏတခွန်ꩻလꩻဒူမ်တဲင်တွော့ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏစွန်၊
"ထူႏနွိုင်ႏနေးစွဉ်ႏ၊ စွော်စွော်ထူႏ ယိန်းအာစွဉ်ႏ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။
၃။ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ထုမ်ႏကျံႏဒျာႏ၊ ထူႏတဝ်းမွိုးဖါတခြိုꩻတမျိုꩻမျိုꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ "ယွုမ်းအာႏမꩻ-တောႏလမ်း၊ ယူမ်းနမ်းမꩻ-တောႏပါႏ"
ယူႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နေးချာဒျာႏအာႏရဲင်ꩻ ထိုမ်ႏဒျာႏ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း လုပ်ꩻမာꩻ၊
ကျိုꩻစာꩻဖြေꩻစာဒျာႏ၊ မာꩻယပ်ꩻဖိုတဝ်း မွိုးဖါ၊ "နီဖွိုင်ꩻ-နီစံႏ၊ နီဝန်ႏ-နီပသေ၊
မွိုးဖါထေဖေႏဗာႏတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ" လူႏချာထဲင်းဒျာႏ မွိုးဖါ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်း[[လင်္ကာႏ]]အမုဲင်(၆)"**
၁။ မွိုးဖါတခြိုꩻ၊ သဲင်ꩻထူႏထိုꩻ၊ ထွာလိုꩻ ညမ်းမွေးဟာ။
၂။ စွန်နေး-ရီမ်ထူႏ၊ ပိုရန်ႏသူႏ၊ ဝွဋ်တူႏ ဗာႏဆုဲင်ꩻချာ။
၃။ ကွီတဝ်း-ဖါမွိုး၊ တစွိုးစွိုး၊ ကွပ်ပွိုး လိုꩻယံထွာ။
၄။ လူႏထဲင်း-ဖါမွိုး၊ အစွိုးစွိုး၊ ကွပ်ပွိုး ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ
ယိန်းယံ

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်-၉"**
၁။ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ကအဝ်ႏပေႏခါနဝ်ꩻ "မွိုးဖါမာꩻဖေႏ-ဆီႏအေႏကစ၊ လို့လနေးစွဉ်ႏ"၊
မွိုးဖါထွိုင်ႏဖြားတွော့ꩻ ခွေထွားတဝ်း၊ နာꩻထွားတဝ်း၊ "တဖူးဝေးချင်ꩻ-နွိုင်းလို့ဝင်ꩻ"-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ "မွိုးဖါမဉ်ႏသီမွိုင်မွိုင်မꩻ-လꩻအမွေႏ၊ ဝွတ်ပတ်ဖေႏဗာႏဒွုမ်" ပေါႏအွဉ်ႏထဲင်းသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာပိုမွိုက်-ထွာပိုရွိုင်ꩻတန်တဲင် "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။
၃။ မွိုးဖါဖြားလဲဉ်းတရိုꩻတဝ်း၊ မွိုးဖါအုံဟောဝ်တဝ်းတရိုꩻတဝ်း ဒေါ့ꩻဗာႏတဝ်း-ထွဉ်ႏဗာႏတဝ်း၊ နေးတွမ်ႏနမ်းထာꩻသေꩻကေꩻဇူꩻတဲင် "ခွေထွားနာꩻထွား-ခွေါပွေါနာꩻပွေါ"-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ မွိုးဖါသꩻချမ်ꩻသာႏရာꩻ-မာꩻဖေႏ၊ ဟဲ့ꩻဖေႏဆရာႏ၊ ပသာႏဖေႏတသီႏယွုံႏ(ဆေးရုံ)၊
ပသာဖေႏကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက်၊ ပသာထင်ႏဖေႏကျောင်ꩻ၊ ဗွောင်ဖေႏတရာꩻ၊ မွိုးဖါသီး ဖေႏကအားထွုတ်ဗာႏဟောဝ်ဟောဝ်တရာꩻ "မာꩻဖေႏအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏတဲ့လꩻဒျာႏ"၊ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏအမုဲင်-၉"**
၁။ မွိုးဖါတာႏရင်ꩻ၊ ဖူးဝေးချင်ꩻ၊ နွိုင်းဝင်ꩻ ယံတဝ်းခြာ။
၂။ မွိုးဖါသီမꩻ၊ အမွေႏလꩻ၊ အွဉ်ႏသꩻ မွိုက်ရွိုင်ꩻထွာ။
၃။ မွိုးဖါတာႏရင်ꩻ၊ နွိုင်းတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဆာတွင်ꩻ ပွေါခူခါ။
၄။ မွိုးဖါ-ကလိုႏ၊ မာꩻဖေႏပိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏ ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ
မာမာဝါꩻဝါꩻ

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်-၁၀"**
၁။ ထွာသွူတမာဝါꩻတဲ့ သီမ်ꩻတေ့ꩻဒျာႏရွဉ် ပငါပရာꩻ၊ "အဝါꩻအွဉ်ႏနယ်တဝ်းအမာ-အမာအွဉ်ႏနယ်တဝ်းအဝါꩻ"မꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ တွိုႏကလိုႏလမ်းကိုတွမ်ႏ ပိုပညာႏရေꩻတာႏဖုံႏနဝ်ꩻ မာမာဝါꩻဝါꩻ နွိုင်းဒျာႏလို့ဝင်ꩻထေ၊
ထေကီတဲ့ "ခွေထေအာ-နာꩻထေ့ဆေ့ꩻ"အာငေါဝ်းတေ့ꩻကလို့ဝင်ꩻ၊
"မာမူႏတဲ့-ဖေႏတေ့ꩻတောဒျာႏပါꩻယို၊ ဝါꩻခိုတဲ့-ဖေႏတေ့ꩻတောဒျာႏပါꩻနဝ်ꩻ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။
၃။ "ရွဉ်ဆေ့ꩻတဲ့ ပဲင်ႏတဝါꩻမာ-ရွဉ်အာတဲ့ ဆဲင်ႏတမာဝါꩻ"၊
"ရွဉ်အဝ်ႏဆေ့ꩻတဲ့-အွဉ်ႏနယ်မာ၊ ရွဉ်အဝ်ႏအာတဲ့-အွဉ်ႏနယ်ဝါꩻ"၊
"အွီႏတဲ့-အွီႏပီပီ၊ တရီတဲ့-တရီနုဲင်းနုဲင်း"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ အဝါꩻထုမ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ အမာထိုမ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ  ကလꩻလွဉ်ရွဉ်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏညီꩻဒျာႏလို့ဝင်ꩻ၊ 
"မာပဲင်ႏ-ဝါꩻဆဲင်ႏ"နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ လမ်းကိုတာႏတွမ်ႏ ပိုတာႏဖုံႏနဝ်ꩻ
"အမာထေ-အဝါꩻသေ၊ အဝါꩻထေ-အမာသေ"တွိုင်ႏတွိုင်ႏပင်ႏပင်ႏ ဖြေꩻစာ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏအမုဲင်-၁၀"**
၁။ ရွဉ်သိမ်ꩻတေ့ꩻခါꩻ၊ မာမာဝါꩻ၊ နဝ်ꩻရာꩻ ယံတဝ်းခြာ။
၂။ လမ်းကိုနွိုင်းဝင်ꩻ၊ ဖေႏတေ့ꩻလွင်ꩻ၊ ကုဲင်ပြင်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ။
၃။ ရွဉ်ဆေ့ꩻအာရင်ꩻ၊ သေနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ထီႏသျင်ꩻ ယံဒျာႏထွာ။
၄။ နွိုင်းတဝ်းရင်ꩻရင်ꩻ၊ လို့ညီꩻဝင်ꩻ၊ ပဲ့စ်ကင်ꩻ ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ
ဖူဖီ

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်-၁၁"**
၁။ အမာတဲ့ ဖေႏတေ့ꩻဒျာႏ အမွိုးအဖါလွုမ်ꩻ၊ အဖူအဖီနဝ်ꩻ ဝွေꩻကျွိုက်တဝ်း၊ ဖေႏပါတဝ်း၊
အဝါꩻတဲ့ ဖေႏတေ့ꩻဒျာႏ အမွိုးအဖါလူမ်ꩻ၊ အဖူအဖီနဝ်ꩻ ဝွေꩻကျွိုက်တဝ်း၊ ဖေႏပါတဝ်း၊
မာမာဝါꩻဝါꩻ ပေါႏခွယ်ꩻချာꩻဖူဖီ၊ ပေါႏကျွိုက်တဝ်းဖူဖီနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ အမာတဲ့ ခေါဝ်းတဝ်းအဖူအဖီ၊ အဖူအဖီတဲ့ ကျွိုက်တဝ်း အပနံ၊ ရိုꩻအပနံ ယံတဝ်း၊
အပနံရိုꩻ အဖီဗော့ဗဲ့-တဲ့၊ အဝါꩻတဲ့ အာငေါဝ်းတွမ်ႏ အဖူအဖီ၊ အဖူအဖီတဲ့ လွꩻထီႏအမ၊
ရိုꩻအမ ကျတဝ်း၊ အမရိုꩻ အဖူဒေါဝ်အေႏ-တဲ့၊ ပေါႏတတဲ့ꩻခေါဝ်း(တဝ်း)လို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏလွꩻထီႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။
၃။ အမာတဲ့နဝ်ꩻ အဝါꩻတဲ့နဝ်ꩻ ပေါႏဖေႏမွိုးဖါတဲ့ ဖေႏပါဒျာႏဖူဖီ၊ ဟောဝ်ဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ အမာတဲ့နဝ်ꩻ အဝါꩻတဲ့နဝ်ꩻ ထီႏအဖူအဖီနဝ်ꩻ မတ်ဒျာႏမွိုးဖါ၊ "ဟဲ့ꩻဖါဒျာႏနွိုးနွိုး-ဟဲ့ꩻမွိုးဒျာႏ အွီႏအွီႏ"၊
အဖူအဖီတဲ့ ထီႏ"အမနဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏ-အယံ၊ ထီႏအပနံနဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏအလိန်ႏမာႏ"၊
"ဟဲ့ꩻပိုခိုဒျာႏ ရျူႏရျူႏ၊ ဟဲ့ꩻပိုမူႏဒျာႏ ရောင်းရောင်း"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏအမုဲင်-၁၁"**
၁။ ဖူဖီ-မဖေႏ၊ မွိုးဖါဖေႏ၊ ခေႏနေႏ ယံတဝ်းခြာ။
၂။ ဖူဖီသွူဒျာႏ၊ လွꩻထီႏငါႏ၊ ဟွိုန်မာႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ။
(မ-ပနံဒျာႏ၊ ရက်တဝ်းငါႏ၊ မာႏဒါႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ)။
၃။ နီဖူဖီဒျာႏ၊ ဟွိုန်ဟောဝ်ငါႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ။
(မ-ပနံဒျာႏ၊ ဟွူန်ရက်ငါႏ၊ သာႏယာႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ)။
၄။ မတ်မွိုးဖါယာႏ၊ ဖူဖီဒျာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ
ကလွူꩻထွာႏနွောင်ꩻဒါႏ စဲက္ကျာႏဝဠာႏ

‍‍‍**ကလွူꩻထွားနွောင်ꩻဒါႏ စက္ကျာႏဝဠာႏ**  (Observable universe) ကရိုꩻနဝ်ꩻ နီလိုꩻသီး ခွုင်းကသေထွꩻနွောင်ꩻ လေ့လာထောင်ထွားနွောင်ꩻဒါႏ စက္ကျာႏဝဠာႏတဗာႏလွုမ်းဒျာႏသွူ။ လေ့လာထောင်ထွားသားတဖြာꩻအနေႏ စက္ကျာႏဝဠာႏယိုနဝ်ꩻ သတ်မတ်အွဉ်ႏငီႏထွူ တတွောင်းချင်ႏတဲင်တွော့ꩻ မဲဉ်လေ့လာထောင်ထွားခန်း အရပ်(အထွောင်း)မုဲင်ꩻ တရိုꩻတဝ်း အီႏထီႏဗွိုန်တရျားလို့ဒျာႏဝင်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏတန်အလောင်း ကလေ့လာထောင်ထွားနွောင်ꩻဒါႏ ဂယ်လဲစ်သီယန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ (၂) ထရီလီယံသွူ။ ကလေ့လာထောင်ထွားနွောင်ꩻဒါႏ ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းယာႏယိုတငွါနဝ်ꩻ အထျꩻတအွဉ်ႏတဝ်း ခေတ်တသာသိပ္ပံပညာႏသီးအလောင်းသွူ။ သိပ္ပံပညာႏသားသီႏ ဖေႏအခိန်ႏတွော့ꩻ ထွိုင်ႏတဲက်ထွားမွေး (cosmic microwave background radiation: CMBR) ယိုတဲင် ဝွေꩻသီး တဲမ်းကဲစ်ꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ မဟာႏပꩻလီမုꩻထွူ ကလုဲင်ႏတဟာႏလွဉ်ဒါႏ စက္ကျာႏဝဠာႏဟံႏပွုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏအွဉ်ႏနေး CMBR လꩻလဒ်တဲင်တွော့ꩻ တဲက်ထွားချက်အလꩻ ယိုခါ နီနာꩻကထီႏနွောင်ꩻဒါႏ ထာꩻလေရောင်ႏအဗော့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၄ ဗီလီယံ Parsec (အလေနေင်ႏ ၄၅.၇ဗီလီယံ) သွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ
မာꩻဖေ့လောဘဒေါသ

**"မာꩻဖေ့လꩻ လောႏဘꩻ၊ မာꩻဖေ့နွောင်ꩻဒေါႏသꩻနဝ်ꩻ ယိန်းယံ"**
၁။ ကမဉ်လꩻအတွိုင်ꩻ "လꩻ"နဝ်ꩻ ရိုꩻ"ယံ"တဲ့
"မာꩻဖေ့လꩻ"လောႏဘꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံ"။
၂။ သꩻကလျားအတွိုင်ꩻ "နွောင်ꩻ"နဝ်ꩻ ရိုꩻ"ယံ"တဲ့
"မာꩻဖေ့နွောင်ꩻ"ဒေါႏသꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံ"နောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ယိုနဝ်ꩻယိန်းတရေꩻ

**"ယိုနဝ်ꩻ ယိန်းတရေꩻ"**
၁။ "ယာႏဗွာ"နောဝ်ꩻ တရေꩻတဲ့
"သꩻဗွာ"နောဝ်ꩻ ယိန်းတရေꩻ။
၂။ ခြွိုင်းနမ်းတွမ်ႏ "ခံꩻ"နောဝ်ꩻ တရေꩻတဲ့
ခြွိုင်းနမ်းတွမ်ႏ "အကျင်ꩻ"နောဝ်ꩻ ယိန်းတရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်-၈"**

၁။ တဖူးဝေးယာႏယာႏဒျာႏသွူတဲ့ ရက်တဝ်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။

၂။ ရက်တဝ်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း အံႏနွောင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ အာငေါဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻလို့ဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ အံႏစာလို့ဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ မတ်ဖူးဝေးတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ခွေပို-နာꩻပို ခွယ်ꩻချာꩻလို့ဝင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။

၃။ တဖူးဝေးယာႏယာႏဒျာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ တမွိုးချင်ႏ-လုဲင်ဖါ၊ တဖါချင်ႏ-လုဲင်မွိုးတဲ့နဝ်ꩻ ရက်ဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။

၄။ ရက်တေ့ꩻသꩻကိုနေးလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ထွားကိုလို့ဝင်ꩻ၊ စွဲကိုလို့ဝင်ꩻ၊ ထောက်ကိုလို့ဝင်ꩻ၊
ခွေပို-နာꩻပို မတ်ပိုနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ တွိုႏအအွိုအဆာ ထူႏရေꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ပွေါလို့ဝင်ꩻ၊ ထွားလို့ဝင်ꩻ၊
မဉ်ႏမော့ꩻမွေးအယပ်ꩻအခုဲင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဖေႏငါးနေးလူမ်ꩻတကာႏတဝ်း ရော့ꩻဖေႏတငါတဲ့ ဖေႏလဲဉ်းလဲဉ်းစွဉ်ႏ၊ အမာႏမဉ်ႏအဝ်ႏတဲ့ တောင်ꩻပြန်ႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻ၊
အဗာႏဒေါ့ꩻသွဉ်လို့ဝင်ꩻမဉ်ႏအဝ်ႏတဲ့ ဖူးဝေးချင်ꩻချင်ꩻ ဒေါ့ꩻတေ့ꩻတေ့ꩻ-သွဉ်တေ့ꩻတေ့ꩻဒျာႏလို့ဝင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏအမုဲင်-၈"**
၁။ ဖူးဝေးချင်ꩻချင်ꩻ၊ ရက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ နဝ်ꩻရင်ꩻ ယံတဝ်းခြာ။

၂။ ဖူးဝေးတန်ပေႏ၊ ရွို့ꩻရန်ႏသေႏ၊ ခေႏနေႏ ကုဲင်လီလာ။

၃။ ဖူးဝေးချင်ꩻချင်ꩻ၊ ရက်လို့ဝင်ꩻ၊ နဝ်ꩻရင်ꩻ ယံဒျာႏထွာ။

၄။ ဖူးဝေးရက်မွေး၊ ဖေႏထဲင်းနေး၊ နဝ်ꩻဟွေး ယိန်းယံအာ။

### အာႏကွိုꩻ
ယိန်းယံငါႏ

**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်-၇"**
၁။ မွိုးအဝ်ႏနေယိုခါ-ဖါအဝ်ႏနေယိုတွင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ မွိုးသီငါ-ဖါသီထိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ
"တဖူးဝေးချင်ꩻချင်ꩻ ရီမ်လို့ဝင်ꩻအမွေႏ၊ အာငေါဝ်းလို့ဝင်ꩻ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၂။ ကွပ်ပွိုးရီမ်လို့ဝင်ꩻ မွိုးဖါအမွေႏတွော့ꩻ စွော့ꩻဒွုမ်လို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ စူလွဉ်ꩻခင်ႏလွဉ်ꩻလို့ဝင်ꩻတဲင် တွိုႏစွဉ်ႏအကဲင်အသွီႏ၊ တွိုႏစွဉ်ႏ အသီအမား၊ အဝ်ႏခံအချွုတ်၊ ထဲ့ထောင်ႏ၊ ထွာအမုꩻတွော့ꩻ ကလꩻခါꩻအမွေႏနဝ်ꩻ လို့ချာ၊ "သွုမ်ꩻအာ-မာႏမွေး"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။
၃။ ရီမ်တဝ်းလို့ဝင်ꩻ မွိုးဖါအမွေႏနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
၄။ မွိုးဖါဖန်းဖေႏဒျာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ တဖူးဝေးချင်ꩻသဘော်ꩻတူႏလို့ဝင်ꩻဖန်းတဲ့နဝ်ꩻ ကေႏနပ်ဒျာႏလို့ဝင်ꩻ၊ အံႏလုမ်းအွꩻလုမ်းသားနဝ်ꩻ ဖေႏတောထဲင်း အံႏလိုမ်းအွꩻလိုမ်းတဝ်းသား၊
ထွားဖေႏထဲင်းလို့ဝင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
**"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏအမုဲင်-၇"**
၁။ ရီမ်ဝင်ꩻအမွေႏ၊ ကုဲင်ခေႏနေႏ၊ တန်ပေႏ အာငေါဝ်းထွာ။
၂။ ကွပ်အမွေႏတွက်၊ ရွို့ꩻရန်ႏနက်၊ ယူႏပက် ထောင်ႏကိုခါ။
၃။ ဖန်းဝင်ꩻအမွေႏ၊ ကားကဖေႏ၊ တန်ပေႏ ကေႏနပ်ချာ။
၄။ ကလꩻခွုင်းကား၊ ဖေႏခြေားသား၊ နဝ်ꩻစား ယိန်းယံအာ။
### အာႏကွိုꩻ
ရွဉ်ဗွာတွမ်ႏရွဉ်အွာ

**"ရွဉ်ဗွာတွမ်ႏရွဉ်အွာ"**
၁။ အံႏစင်းနမ်းတနီꩻ လꩻငတ်ꩻရေင်နဝ်ꩻ "ထွာရွဉ်ဗွာ"။
၂။ စွန်ဝင်ꩻတလဲင်ႏ လꩻငတ်ꩻသိန်ꩻနဝ်ꩻ "ထွာရွဉ်အွာ"။
၃။ ရွဉ်ဗွာနဝ်ꩻ "အပဲ့စ်အဲဉ်ထဝ်း"၊ ထွာတဝ်း သံႏသရာႏနီးခန်၊
ထဲ့ဗာႏတဝ်းငါးရုဲင်ꩻ၊ ဖြော်ဆုဲင်ꩻဗာႏတောဝ်း။
၄။ ရွဉ်အွာနဝ်ꩻ "အပဲ့စ်တန်"၊ ထွာသံႏသရာႏနီးခန်၊
ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ဖြော်ဆုဲင်ꩻဗာႏ အပွန်းသောင်ꩻသိန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
မွိုးဖါငေါဝ်းခွန်း

**"မွိုးဖါငေါဝ်းခွန်းတွမ်ႏ ရန်ႏသူႏငေါဝ်းအံႏဖြာႏ"**
၁။ မွိုးဖါငေါဝ်းခွန်းနဝ်ꩻ တလေ့လဲဉ်းက ရန်ႏသူႏငေါဝ်းအံႏဖြာႏ၊
ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
၂။ မွိုးဖါနဝ်ꩻ ခွန်းခန်းတဲ့ယဝ်း အသꩻကိုနဝ်ꩻ မဉ်အွဉ်ႏချမ်ꩻသာႏ။
၃။ ရန်ႏသူႏနဝ်ꩻ ကိန်းအံႏဖြာႏခန်းတဲ့ယဝ်း အသꩻကိုနဝ်ꩻ မဉ်အွဉ်ႏသီပြာႏ။
ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ-
၄။ မွိုးဖါသꩻနဝ်ꩻ ရေႏဒျာႏအတုဲင်တဲင် ဗွာကြောင်းစင်နီတာႏ။
၅။ ရန်ႏသူႏသꩻနဝ်ꩻ ရေႏဒျာႏအကုဲင်တွော့ꩻ ထွာထောင်းဗင် သီပြာႏနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ထွီႏအူႏလိုꩻတွမ်ႏငေါဝ်းခွန်းဆာ

**"ထွီႏအူႏလိုꩻတွမ်ႏငေါဝ်းခွန်းဆာ"**
၁။ ထွီႏအူႏလိုꩻ လွင်းထိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏလိုႏတဝ်း။
၂။ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
အအူႏခြေင်နေးလွုမ်ꩻ၊ အတအဲင်ႏမွေးတဝ်း။
၃။ အဗွန်နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ-
ဝွေꩻခွန်းဆာမွေးလိုꩻတဲ့ အထိုꩻချာဒျာႏနဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏလိုႏတဝ်း။
၄။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
အခွန်းဆာခြေင်နေးလွုမ်ꩻ၊ အတမာꩻဆာမွေးတဝ်း။
၅။ ထွီႏအူႏနေးတဝ်းတဲ့ လောႏတေ့ꩻလိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏ။
၆။ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
အအူႏတဝ်းလိုꩻရိုꩻတဲ့ အအဲင်ႏမွေးဒါႏလိုꩻ။
၇။ အပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ-
ဝွေꩻခွန်းဆာတဝ်းရိုꩻတဲ့ အကျံႏတေ့ꩻလိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏ။
၈။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
အခွန်းဆာတဝ်းရိုꩻတဲ့ အမာꩻဆာမွေးဒါႏလိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သုခံဒုက္ခံလောကဓံ

**"သုခံဒုက္ခံ လောကဓံ"**
၁။ ကွပ်တစွိုးစွိုး ပွိုးတမျိုꩻမျိုꩻတဲင် မော့ꩻထာꩻဒုက္ခကရိုꩻနဝ်ꩻ အဆန်ꩻခေါ်တမွေးတဝ်း၊
လောကထွုံꩻစံႏ၊ လောကဓံႏတရာꩻဒျာႏ။
၂။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခတွင်ꩻ သောင်ခြင်ꩻနေးထာꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ တထွူတဝ်း၊
အဝ်ႏထာꩻဒုက္ခ ဖေႏနေးကလွစ်ထန်ႏလꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝီရိယတဲင် ထိုမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ကျိုꩻစာꩻတရန်ဗာႏ။
၃။ ပေါႏနေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝီရိယတဲင် ထိုမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ တရန်မွေးမွေးနဝ်ꩻ အဝ်ႏထာꩻဒုက္ခကို လွစ်ထန်ႏဗာႏဗာႏ။
၄။ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ထာꩻဒုက္ခကရိုꩻနဝ်ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ တဒုက္ခသေႏသေႏတဝ်း၊ ထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ တနွောင်ꩻတဝ်း ဉာဏ်ႏဝီရိယနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ငေါဝ်းဆော့ꩻနား

**"ငေါဝ်းဆော့ꩻနား-ငေါဝ်းလျားသꩻရာႏ"**
၁။ ငေါဝ်းကျံꩻတွမ်ႏ ငေါဝ်းလျားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ"ဒေါႏသꩻအွိုင်ꩻ"ကို ဖေါင်းဝေါက်ထန်ႏလွဉ်၊ ထွာ"ဖရုသဝါႏစာႏ"ဒုစရဲ့က်။
၂။ ကွပ်သꩻကျံꩻမꩻ ငေါဝ်းကျံꩻဖေါင်းထန်ႏ၊ ပွိုးသꩻလျားမꩻ ငေါဝ်းလျားဝေါက်ထန်ႏ။
၃။ ငေါဝ်းကျံꩻအစားစား၊ ငေါဝ်းလျားအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ
အကျိုꩻခွꩻအဲဉ်ထဝ်း တဗာႏဗာႏ၊ အကျိုꩻသာႏအဲဉ်ထဝ်း တမျိုꩻမျိုꩻ။
၄။ ငေါဝ်းကျံꩻဆော့ꩻနားနဝ်ꩻ ကုဲင်ယိုꩻမေတ္တာႏ၊ ငေါဝ်းလျားသꩻရာႏနဝ်ꩻ ပြင်ꩻထိုꩻသစ္စာႏ။
၅။ (က) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းမွုန်းလိတ်ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အပါႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။
(ခ) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻဖျတ်မွုန်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အဗာႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။
(ဂ) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းငေါဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အမာႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။
၆။ (က) ခင်ႏပြွန်ထာꩻတိုနဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻချာလꩻကီတဲ့ "ခင်ႏပြွꩻဆာ"။
(ခ) ငေါဝ်းပြွန်ဖြောင်းအိုနဝ်ꩻ တောင်ꩻပြန်ႏချာခန်းသွူတဲ့ "နန်ꩻခွꩻချာ"တန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ

**"ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ"**
၁။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ တဗွန်ဗာႏသေင်ႏတနို့၊ သꩻလျားသေင်ႏတနို့တဲင် တွမ်ႏနꩻဗက်ꩻထိုꩻသေင်ႏတနို့၊ ဗက်ꩻထိုꩻနေးမွုန်းတွမ်ႏနꩻ၊ ပတ်ꩻထိုꩻနေးတွမ်ႏ နာꩻခင်ႏနဝ်ꩻမွိုင်ꩻ။
၂။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အံႏဒဲ့ꩻတခွန်ꩻ ဝင်ꩻတဒွီတဲင် ဝင်ꩻဗွေႏစွော့ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻနက်စွဉ်ႏဝင်ꩻဗွေႏ၊
ပါꩻအံႏဒဲ့ꩻတခွန်ꩻ နာꩻတဒွီတဲင် နာꩻစွော့ꩻတွော့ꩻ ပါꩻမဉ်ႏဟဲ့ꩻနက်နာꩻနဝ်ꩻ နာꩻသꩻကို အီႏထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ (ယူႏစံꩻဟုဲင်း)။
၃။ နာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခိုထီး၊ လိုꩻတန်၊ လိုꩻကုဲင်၊ အံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ၊ ထွီႏတဲ့ထွီႏထီး၊ ထွီႏနမ်းတန်၊ ထွီႏကုဲင်၊ အံႏနွောင်ꩻအသွꩻ ကားမုဲင်ꩻဗာႏဗာႏ၊ အဲင်ႏလိုꩻကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ၊ နာꩻခွုမ်မွုန်းခွဉ်း၊ ခွုမ်မွုန်းစူခွုမ်၊ နာꩻလွေꩻထွို့ꩻတသဉ်ဆော့ ထွီႏကုဲင်မေး ဗွုန်ႏနေဟောင်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နာꩻခွုမ်မွုန်း ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း "ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ

**"တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ"**
၁။ ဝင်ꩻကအွဉ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ တွေခါနဝ်ꩻ အဲ့ꩻမဲ့၊ သဲင်ꩻထေ့မွိုးဖါ၊ သဲင်ꩻလွဉ်လိုꩻခြာ၊ ကအဝ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ တွေတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻပယွုမ်းထေ့ ပငါပရာꩻ။
၂။ ဝင်ꩻကထွိုင်ႏအွဉ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻတော ကွမ်းကိုနဝ်ꩻခါ ဆီမ်ꩻမဲ့၊ ဖမွိုး-ဖဖါ၊ ဖပို-ဖမာ၊ ဖပို-ဖဝါꩻ၊ ဖဖူး-ဖဝေး၊ ဖသွꩻ-ဖခွ၊ နွောင်ꩻတဝ်းမရဏတဲင် ဖထန်ႏထိုꩻချာဗာႏ လိုꩻခြာ၊
ကတိန်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ ကွမ်းကိုနဝ်ꩻ ထာꩻပျောႏယေန်ဆွိုး၊ လောင်ႏလွိုးသွိုန်းထေ့ ပငါပရာꩻ။
၃။ တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ၊ မွန်ဗာႏလိုꩻဘဝ၊ တညတဝ်း တဆင်ႏပေႏဒျာႏ၊ ခိန်ႏခါႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏအကို ဗွန်ထိုဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"မာꩻမွုန်းအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဒျာႏသွော့ကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဗွါလꩻလꩻသွော့သꩻ"ဆွုံꩻမꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ "အကု-သျောင်ႏညာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏမာꩻ၊ အွဉ်ႏခါꩻ သꩻဗွာဗွာ၊
နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻခါꩻ၊ တရာꩻ ငေါဝ်းသွံငါ"။
၅။ "အကု-ရှောင်ကြဉ်၊ ကု-စုံလင်၊ ဖြူစင် စိတ်ထားပါ၊
မြတ်စွာဘုရား၊ ဆုံးမထား၊ စကား သုံးခွန်းပါ"။
### အာႏကွိုꩻ
အသေဝနာစ

**"အသေဝနာ စ ဗာလာနံ"**
၁။ လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမွိုက်၊ လိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ "လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻ၊ မာႏန၊ ဒိဋ္ဌိ"စတဲင် အကုသိုလ်ႏကိလေႏသာႏ အာႏတလာလွဉ်ꩻထာꩻ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "မာꩻထာꩻကုဲင်တဗော့ꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ကျံႏယားအမျိုꩻမျိုꩻ"။
၂။ လောကကိုယို ကခိုးကလျား၊ ကသွုမ်ꩻကတေင်၊ ကတရေင်ကသျုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုးလိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမွိုက်၊ လိုꩻကုဲင်ဖုံႏထွာလွဉ်။
၃။ အဇာတသတ်နဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအခြွီဆꩻတန်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻပေါင်ꩻမာႏ ဒေဝဒတ်၊ သတ်သီအဖါတဲင် ယိုခါ အဝ်ႏခံဗာႏတောဒျာႏ ငါးရုဲင်ꩻ၊ ယူႏဆုဲင်ꩻမာႏမွေး၊ စွေးစွေးစဲင်သꩻ၊
ဘုရာꩻခန်းတဲ့ ကယ်ႏဝွေꩻတလꩻတဝ်းဒွုမ်။
၄။ ပေါင်ꩻတဝ်းလိုꩻမွိုက်၊ ကွိုက်ꩻတဝ်းလိုꩻကုဲင်နဝ်ꩻ ထွာ"အသေဝနာ စ ဗာလာနံ"မင်္ဂလာႏတပါꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ
ပေါင်ꩻမွုန်းတဝ်းလိုꩻမွိုက်၊ ကွိုက်ꩻမွုန်းတဝ်း လိုꩻကုဲင်နော။
၅။ (က) ဖေႏကထွာ "အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏသွော့ ထာꩻမာꩻအပဲ့စ်ကင်ꩻကင်ꩻ။
(ခ) ဖေႏကထွာ "သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏသွော့ ငေါဝ်းအမင်ꩻလွစ်လွစ်။
(ဂ) ဖေႏကထွာ "အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသꩻဟောဝ်ဟောဝ်ယူႏ၊ အွဉ်ႏသꩻရျူႏရျူႏ စဉ်ꩻစာꩻဒျာႏသွော့ အကျိုꩻအဝ်ႏရာꩻနဝ်ꩻနော၊ "ကားကအဝ်ႏ မင်္ဂလာႏဒျာႏ"နော။
### အာႏကွိုꩻ
သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း

**"သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း၊ သော့ꩻဖြောင်းစင်စင်"**
၁။ လွူးနမ်းတွမ်ႏ ဒုစရဲ့က်ယို၊ ကမ်းကြိုတွမ်ႏ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ
"မိစ္ဆာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမာႏ"၊ ခံႏဗာႏဆုဲင်ꩻဒုက္ခ၊ ထဲ့လသံႏသရာႏ၊ ယပ်ꩻဗာႏဖြော်ဝဋ်၊ ပြွတ်ဗာႏခန္ဓာႏ၊ လုဲင်ႏဗာႏအပါယ်ႏပွိုင်၊ မွိုင်မွိုင်ယိုꩻယိုꩻ အီႏထွာချာလိုꩻနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်းယပ်ꩻငါႏ၊ ဒေါ့ꩻနေးစွဉ်ႏကမ္ဘာႏ အဆီအရျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ လွူးနမ်းအပဲ့စ်ကင်ꩻကင်ꩻ၊ နီရင်ꩻစူဗောင်၊ ပေါင်ꩻဒျာႏနမ်းအာႏ၊ ရီႏရာႏတသိုꩻ၊ လꩻတခြိုꩻဗွာဗွာ၊ ထွာတခြိုꩻကြောင်းကြောင်းနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "သမ္မာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမဲဉ်ႏမွေး"စွေးဆုဲင်ꩻသꩻရေꩻ၊ ဝွဋ်ဘေꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ခံႏဗာႏတဝ်းဒုက္ခ၊ ယံကျသံႏသရာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏလူꩻလိုꩻ၊ ယိုꩻယိုꩻအီႏလꩻ၊ မဂ်သꩻဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အံႏသော့ꩻဟို့ꩻတွက်၊ သက်မွန်အီတာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏထာꩻပသို့ꩻ၊
"သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း-သော့ꩻဖြောင်းစင်စင်ဗွာဗွာ"၊ ဖေႏကထွာ သမ္မာအာဇီဝ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ၊ ဖေႏကလွစ်မွိုင်မွိုင်ဒျာႏ သံႏသရာႏဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻနော။
### အာႏကွိုꩻ
မဲ့ꩻမွိုးဖါဝွဋ်

**"မဲ့ꩻမွိုးဖါဝွဋ်တွပ်ꩻချာသီကွေး"**
၁။ လိုꩻသီးဆန္ဒအလꩻ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ လိုႏထီခွꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ အွꩻထီလျား၊ ထီဖေႏကလျား၊ လိုꩻတာႏနဝ်ꩻ ဖွိုင်းသီႏတွမ်ႏ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ခံႏဖေႏဗာႏစွဉ်ႏ မေႏခိုးဖြီႏဖြီႏ၊ ဖွိုင်းသီႏလျားကတစ်ꩻ၊ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ဖြေင်းကရစ်ꩻနေးစွဉ်ႏ။
၂။ ကဒွိုႏထီလျားသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွားသွူ ဖွိုင်းသီးလျားကတစ်ꩻ၊ အဝ်ႏထီႏသွူ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ဖြေင်းကရစ်ꩻတဲ့ သညင်ꩻဖိုဖိုတဝ်း ဖွိုင်းသီႏ၊ ရက်အွီႏဖိုဖိုတဝ်း ထီလျားဖွိုင်ꩻ။
၃။ တဲ့က်တွိုင်ꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏသေသွူ မွိုးယပ်ꩻအာ၊ အဝ်ႏထီႏသွူ ဖါရွိုးမွေးတဲ့ တသေစွေးတဝ်းရင်ꩻ၊ သညင်ꩻတဝ်းဖါ၊ ရက်ချာတဝ်းမွိုး၊ ပိုနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဗောႏဗာႏထာꩻ။
၄။ သီတဲ့ အဝ်ႏတွမ်ႏပိုနေနေ (အီႏအဝ်ႏတွမ်ႏပိုနေနေ) သီမဉ်ႏဖြားတနီꩻခါ သီမဉ်ႏဆာတနီꩻတွင်ꩻ ပိုသညင်ꩻတဝ်းသီ၊ ပီနုဲင်း သီတရက်တဝ်းမွိုးဖါ၊ မဲ့ꩻဝွဋ်အီႏတွပ်ꩻချာသီကွေးနော။
### အာႏကွိုꩻ
သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ

**"သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ စီꩻပွါꩻကံႏထွို့ꩻ"**
၁။ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ရသတဏှာႏ လွောက်ꩻဖြေꩻအရသာႏတဲင် ကျွိုက်အအွီႏ၊ အွီႏတွိုင်ꩻတဲ့ အံႏတထွာတောဝ်း၊ ပေါႏအံႏတငါတငီနောဝ်ꩻ ကုဲင်းသီဒါႏ၊ "အံႏတရော့ꩻတဝ်းတငွါ-လွေꩻတရော့ꩻတဝ်းတကာ"၊ စခါနမ်းမော့ꩻ လိုꩻဖြားဒေါ့ꩻသေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။
၂။ လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ကျွိုက်တဝ်းအခါႏ၊ တသီႏခါႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနေး အခြံအထန်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ အံႏယိုꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကျွိုက်၊ ခါႏတဲ့ယတ်း ပေါႏတဲ့ꩻနီသွီႏယာႏ၊ ပေါႏရောႏဂါႏဟောဝ်အီနဝ်ꩻ မဉ်ခါႏနုဲင်းမုဲင်ꩻခါႏ အံႏဗာႏဗာႏ။
၃။ လိုꩻဆာယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဆရာႏရိုꩻသွူ "တဲ့ꩻတဝ်း၊ အံႏလꩻတဝ်း"တဲ့ "အံႏဗာႏငါမန်ႏထွူ သီခန်းတဲ့ယဝ်း"ဒေါ့ꩻငေါဝ်းတနွိုင်အံႏ ခံႏစွဉ်ႏအသီနဝ်ꩻ လိုꩻထာꩻထီႏအဲဉ်ႏ၊ လိုꩻဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ နွောင်ꩻတဝ်းအဖြောင်း၊ ခင်ႏအဝ်ႏယောင်းစွဉ်ႏဒျာႏ၊ မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ။
၄။ "သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ၊ စီꩻပွါꩻကံႏထွို့ꩻ"ငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ သက်ဖေႏကဆွာꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ချင်းအံႏသွော့ကွို့ꩻကွို့ꩻ၊ ဖေႏနေးကစီꩻပွါꩻနဝ်ꩻ ကံႏထွို့ꩻရုဲင်းရုဲင်း (မာꩻရုဲင်းရုဲင်း)၊ မာꩻကုဲင်းကုဲင်းသွော့နော။
### အာႏကွိုꩻ
အွဉ်ႏသꩻဗာႏစွဉ်ႏ

**"အွဉ်ႏသꩻဗာႏစွဉ်ႏ နုဲင်းတဒေါင်"**
*၁။ ပိုလိန်ႏမာႏတဲ့အဝ်ႏ၊ ပိုနုတ်ꩻပိုနာ မွိုးဖါဒေါ့ꩻယပ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻတလꩻတောဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ယားထာꩻလို့လ၊ မာꩻမွမွိုးဖါတဲင် မွိုးဖါပယ်ႏထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏတဲ့အဝ်ႏ။
*၂။ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ တပဲ့ꩻလိန်ႏမာႏတဲ့အဝ်ႏ၊ တပဲ့ꩻနုတ်ꩻတပဲ့ꩻနာ ကထွာဆရာႏ
ယွုန်းဗာႏလꩻလꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻဗာႏခွိုꩻခွိုꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဆွုံꩻမꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဆွုံꩻမꩻ တလꩻဒွုမ်လာꩻလာꩻတွော့ꩻ ဝါးထန်ႏထိုꩻဗာႏတဲ့အောဝ်ႏ။
*၃။ တပဲ့ꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အဉာဏ်ႏသမ်းဟောဝ်၊ သမ်းအီႏရထွာလိုꩻဒါႏ၊ အမျာꩻသမ်းအီႏရအာႏကွိုꩻဗာႏတဲင် "အကွိုက်ꩻသွꩻမာႏ၊ အသွꩻအော်ကုဲင်ဒျာႏ"ယူႏတောနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏသꩻဗာႏစွဉ်ႏ နုဲင်းတဒေါင်"တောငါ တပဲ့ꩻသီး ဗꩻကီလꩻငါ၊ ဆရာႏယိုနဝ်ꩻ ခံႏစွဉ်ႏအဆာ၊ ခံႏစွဉ်ႏအနစ်နာႏ"ဆရာႏသီး ယွုန်းတေ့ꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ။
*၄။ လိုꩻသီးယို ပေါႏမွိုးဖါပယ်ႏ၊ ပေါႏဆရာႏပယ်ႏသွူနဝ်ꩻ သက်အဝ်ႏမွန်ခန်းတဲ့ယဝ်း တွမ်ႏလိုꩻသီဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အုံလိန်ႏလိန်ႏမာႏမာႏ၊ နာႏသွော့မွိုးဖါငေါဝ်း၊ လွိုမွုန်းတဝ်း ဆရာႏအဆွုံꩻအမꩻနော။

### အာႏကွိုꩻ
ထွားအမျာꩻတာႏ

**"ထွားအမျာꩻတာႏ-ချꩻဗာႏမာႏန"**
၁။ ပုထုဇဉ်ႏသီးဘဝ "အတ္တမာႏန"အဝ်ႏတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻဆွော့ꩻဒါႏထာꩻ၊ "ခွေမာꩻမꩻရော့ꩻ၊ ခွေဒေါ့ꩻမꩻမွေး၊ ခွေစွေးမꩻမဲဉ်ႏ"ခွုမ်တဉ်ႏဝါႏဒ၊ မာႏနအာႏတလာ၊ ထူႏအာအခွင်ꩻအရေꩻ၊ စီꩻဝွေꩻအုံကွံ ဒေါ့ꩻဟွံဝွေꩻ (ဒေါ့ꩻဟွံဝွေꩻသီး)နဝ်ꩻ ယပ်ꩻငါႏ၊ ထွူဒါႏဒွုမ်ထာꩻတွော့ꩻ အမျာꩻကိစ္စ အွဉ်ႏထွော့လွနဝ်ꩻတာႏ ခွယ်ꩻဗာႏနေးစွဉ်ႏတွမ်ႏမဲ-နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ။
၂။ ထာꩻမာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
(က) လိုꩻတဖြာꩻ မာꩻဖေႏ တဖြာꩻတာႏ
(ခ) လိုꩻတဖြာꩻ မာꩻဖေႏ အမျာꩻတာႏ
(ဂ) လိုꩻအမျာꩻ မာꩻဖေႏ တဖြာꩻတာႏ
(ဃ) လိုꩻအမျာꩻ မာꩻဖေႏ အမျာꩻတာႏ
အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပေါႏထွာအမျာꩻတာႏနဝ်ꩻ နမ်းတာႏအွဉ်ႏချာ "ထွားငါအမျာꩻတာႏ-ချꩻဗာႏမာႏန"၊ ဖြွမ်းလွရျူႏရျူႏ၊ ဗူႏလွဟဝ်ဟဝ်နဝ်ꩻမꩻ (ကိစ္စနဝ်ꩻနဝ်ꩻ) အောင်ႏမျင်ႏလꩻနဝ်ꩻသွူ။
၄။ ခွုမ်စွူစွူဝါႏဒ၊ နေးမာႏနတဲင် "တောငါ ခွေနွောင်ꩻငါ (တောငါ နီနွောင်ꩻငါ) ပါꩻမဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ" ပေါႏမာꩻငါငီထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻဆော့ꩻမဲ့၊ သွုမ်ꩻထဲ့အာႏဏာႏ၊ (သွုမ်ꩻထဲ့ဩဇာႏ) မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻကွေးနော။
### အာႏကွိုꩻ
အံႏဖြာႏပဉ်ဖဲ့ꩻ

**"အံႏဖြာႏပဉ်ဖဲ့ꩻ သွမ်ꩻသဲ့ꩻပဉ်ဖြာꩻနဝ်ꩻ အမာႏဒါႏ"**
*၁။ ချို့ꩻတဗာႏနဝ်ꩻ လင်ꩻအွꩻထီ၊ ထွားအယောင်ꩻထီကို၊ "ခွေနုံနဝ်ꩻ တရေꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ တွိုႏခွေခင်ႏနဝ်ꩻ ခြဲင်ႏကဒဲင်ႏပေႏ၊ တကုဲင်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ"အံႏဖြာႏအနုံꩻ၊ သဲ့ꩻသွမ်ꩻအခင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
*၂။ တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ မုဆိုꩻမော့ꩻ၊ ကွပ်ဝွေꩻခင်ႏနဝ်ꩻတဲင် လွင်းထာꩻမွိုင်၊ မုဆိုꩻအဝ်ႏကုဲင်ညာꩻထိုꩻ၊ ကွဲလွင်းလွင်းတွော့ꩻ အနုံꩻလွေꩻအောဝ်ႏဝွို့စွော့ꩻထိုꩻ သွီႏပုံ၊ ကျံႏငင်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻငင်ႏ လꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ မုဆိုꩻထွꩻလꩻ၊ မုဆိုꩻခꩻသီ၊ ဝွေꩻကသဲ့ꩻသွမ်ꩻ ဝွေꩻခင်ႏနဝ်ꩻ လွင်းညာꩻဒါႏ၊ ဝွေꩻကအံႏဖြာႏ ဝွေꩻနုံꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီအီ။
*၃။ အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ "ကသဲ့ꩻသွမ်ꩻ အဖြာꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏ၊ ကအံႏဖြာႏ အဖြာꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻအီထာꩻဒုက္ခ"၊ လောကကိုယို အဝ်ႏတဲင်တွော့ꩻ "အံႏဖြာႏမွိုင်မွုန်းပဉ်ဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻ၊ သွမ်ꩻသဲ့ꩻမွိုင်မွုန်း ပဉ်ဖြာꩻဖြာꩻ"ထာꩻထင်းသစ်ညာꩻဒါႏကွေးနော။

### အာႏကွိုꩻ
ထွာမွုန်းဖွိုင်ꩻဟံႏ

**"ထွာမွုန်းဖွိုင်ꩻဟံႏ-ကျံႏဒျာႏသွော့ဖွိုင်ꩻခံꩻ"**
၁။ "ဖွိုင်ꩻဟံႏ"နဝ်ꩻ ခံႏတဝ်းထာꩻဆွော့ꩻဗာႏ၊ ပေါႏထာꩻဆွော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ပꩻစွဉ်ႏ၊ ပေါႏဖွိုင်ꩻဟံႏပꩻနဝ်ꩻ မာꩻဟောဝ်ချာလꩻဒွုမ်။
၂။ "ဖွိုင်ꩻခံꩻ"နဝ်ꩻ ထာꩻဆွော့ꩻဗာႏလꩻဒျာႏ၊ စွော်စွော်မာꩻပꩻခန်းတဲ့ယဝ်း မာꩻထွာယင်းဖွိုင်ꩻခံꩻလꩻဒျာႏ။
၃။ ဥပမာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမွေးတဝ်းသွူတဲ့ ဝင်ꩻစွော့ꩻခံႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻဆွုံꩻမꩻစူꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻသီးလိုꩻစွိုꩻ ဝွေꩻသီးလိုꩻစွိုꩻ ပေါႏပꩻသွူနဝ်ꩻ "ပꩻလီ-ဗꩻကသီ"ဗွန်ပီနုဲင်း ဖွိုင်ꩻဟံႏပꩻ၊ မာꩻဟောဝ်ချာလꩻဒွုမ်။
၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏမာꩻထာꩻမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ ဝင်ꩻစွော့ꩻခံႏဒျာႏ၊ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻဆွုံꩻမꩻစူꩻဒျာႏ၊ ဝွေꩻသီးလိုꩻစွိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာꩻပꩻလီခန်းတဲ့ယတဝ်း တညတဝ်းခြာ၊ မာꩻဗူႏချာ-မာꩻရျူႏချာလꩻဒျာႏ၊ ဗူႏချာဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ၊ ရျူႏချာဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ ဗွန်ပီနုဲင်းဖွိုင်ꩻခံꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ (က) ဖွိုင်ꩻဟံႏ-ခံႏတောဝ်း၊ သဲင်ႏပꩻစောဝ်း၊ လꩻတောဝ်း မာꩻဟောဝ်ချာ။
(ခ) ဖွိုင်ꩻခံꩻ-ခံႏဒျာႏ၊ မာꩻပꩻမာႏ၊ လꩻဒျာႏ မာꩻထွာချာ။
(ဂ) ထွာမွုန်းဖွိုင်ꩻဟံႏ၊ ငိုꩻမတန်ႏ၊ ယံကျံႏ ဖွိုင်ꩻခံꩻထွာ။
(ဃ) ပေါႏလွူးဒျာႏသꩻ၊ ဖွိုင်ꩻဟံႏပꩻ၊ ခြို့ꩻဝꩻ အဝ်ႏကုဲင်ချာ။
(င) နုဲင်းဖွိုင်ꩻခံꩻမꩻ၊ လွူးသွော့သꩻ၊ အောင်ႏလꩻ ထင်ႏငါငါ။
### အာႏကွိုꩻ
အုံတရာꩻနယ်ꩻ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ

၁။တခြာသေင်ႏထျꩻ၊ ယေန်သူႏဗꩻ၊ ထုမ်ႏမꩻသေခါꩻနော။ 

၂။ အုံလင်ꩻတပန်း၊ အွဉ်ႏစွဉ်ႏငင်း၊ ဆိမ်ꩻခန်းမဲ့နောဝ်ꩻနော။

၃။ခင်ႏတပါခါႏ၊ တပါဒွါႏ၊ ရောင်ꩻဗာႏအုံလင်ꩻနော။ 

၄။စူယာꩻစေႏလောင်း၊ စူထွေသွဉ်း၊ အွဉ်ႏခွေါင်းစူမွူးနော။

၅။ နမ်းအွဉ်ႏစွူဗာႏ၊ ကတူႏဒျာႏ၊ အွော့ꩻဗာႏသေႏသေႏနော။

၆။ သာတလီꩻမဲဉ်ႏ၊ မတ်ဖူးဖြဲမ်း၊ မတ်ရဲဉ်ႏကုဲင်မွုန်းနော။

၇။ ဖြွီꩻခြေင်းဟွီဆာ၊ ချာႏချာငါ၊ မတ်ပါထွꩻထွꩻနော။

၈။ သꩻယူႏမျိုꩻအာ၊ ပေါႏတဲင်ခါ၊ မတ်ပါထွꩻထွꩻနော။

၉။ ဟောဝ်ကုဲင်ခံႏစာꩻ၊ ထွာတရာꩻ၊ မတ်ခါꩻထွꩻထွꩻနော။

၁၀။ ထီႏဟွိုန်ခွိုင်ႏမꩻ၊ သေငါꩻထွꩻ၊ မတ်လꩻလꩻပါနော။

၁၁။ ထီႏဗာႏတောဝ်းမꩻ၊ လွစ်မဲဉ်လꩻ၊ ထိန်ꩻသꩻယိုꩻအီနော။

၁၂။ ဟွိုန်ဗာႏတောဝ်းမꩻ၊ လွဉ်မဲဉ်လꩻ၊ ထိန်ꩻသꩻယိုꩻအီနော။

၁၃။ လွီးနွုမ်ꩻတောဝ်းမꩻ၊ လွစ်မဲဉ်လꩻ၊ ထိန်ꩻသꩻယိုꩻအီနော။

၁၄။ အွီႏဗာႏတောဝ်းမꩻ၊ လွစ်မဲဉ်လꩻ၊ ထိန်ꩻသꩻယိုအီနော။

၁၅။ ခွိုင်းဗာႏတောဝ်းမꩻ၊ လွစ်မဲဉ်လꩻ၊ ထိန်ꩻသꩻယိုꩻအီနော။

၁၆။ သေဗာႏတောဝ်းမꩻ၊ လွစ်မဲဉ်လꩻ၊ ထိန်ꩻသꩻယိုꩻအီနော။

၁၇။ သꩻဗွာကြောင်းမျိုꩻ၊ ပေါႏလွဉ်ခွိုꩻ၊ လꩻယိုꩻတရာꩻနော

## အာႏကွိုꩻ
သကဲန္ဒီယမ်

**သကဲန္ဒီယမ်**ယို ထွာ သင်္ကေတ **Sc** တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် **၂၁** ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ d-block ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တုအရောင်ႏဗွာ ဗွန်ပီရွဉ်(ရှောန်)၊ သမဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသေ ဟမ်ႏခြေားသတ္တု ငီꩻတွမ်ႏ yttrium ယင်း lanthanides သှူ။ ၁၈၇၉ ဗာႏနေင်ႏကိုခါ ပါ အဲ့ꩻထန်ႏလꩻ minerals euxenite တွမ်ႏ gadolinite အှိုး သကဲန်ဒီနေးဗီးယားဒေသကိုတဲင် ဝင်ꩻမော့ꩻစ သကဲန္ဒီယမ် သတ္တုသှူ။ ဝွေꩻယို တလီꩻမဉ်ႏခှေါင်းဗာႏနောဝ်ꩻ အရောင်ႏကြုဲး တသီး တမို့မို့ တောဝ်းတဲ့ ကောဝ်ႏရောင်ႏဆား (မန်း- ပန်းနုရောင်)ဖဲ့ꩻ။ တလီꩻကိုနောဝ်ꩻ မေႏခိုးဒါႏယိုꩻယိုꩻရိုꩻလဲ့ အခိုးဗော့ꩻ တလဲင်ႏလုမ်ꩻ။ ဝွေꩻယို မဉ်ႏအှောန်ႏခှေါင်းထီနောဝ်ꩻ အမာꩻဓာတ်တွမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် ဓာတ်တအှိုထှူ အဲက်သစ်ဖုံႏရာ ခြီသော့ꩻဒါႏ။ ကအီးလꩻ သကဲန္ဒီယမ်စင်စင်အတာႏ သကဲန္ဒီယမ် တွုဲင်ဖလွုဲက် (သကဲန္ဒီယမ် တဝုဲင်ဖလဝုဲက်)တွမ်ႏ ကယ်လသီယမ်သတ္တု မာꩻငီꩻအီဗာႏဝင်ꩻသှူ။

### မာꩻအီခရာႏ
သကဲန္ဒီယမ်ယို ထွာ သတ္တုဆေ့ꩻခြေား၊ မော့ꩻအာ  ကာလာ TV ဖုံႏ၊ မေႏရာႏတင်းလေစဲင်းဖုံႏ၊ မေႏထိုး (မန်း-မီးချောင်း)၊ မေႏထိုး ထှို့ꩻဆေ့ꩻတျာႏအာႏဖုံႏ၊ မန်ႏဖုံႏ တွမ်ႏယင်း မဲ့မန်ႏဖုံႏကိုသှူ။ ထာꩻခြိုꩻ ဖန် ပလဲင်ꩻယာႏဖုံႏ ယမ်လှုမ်းအီတာႏ ဝင်ꩻသော့ꩻပါ သကဲန္ဒီယမ်သှူ။ ထာꩻမာꩻတုင်း ကထေမာꩻဒါႏ ထာꩻကွင်ႏ တောဝ်းလဲ့ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏကိုဖုံႏယို မာꩻအီပါအာ အလူမီနီယမ်-သကဲန္ဒီယမ် သတ္တုကြူခါꩻဝင်ꩻ၊ ထာꩻခြိုꩻ အုံလှူꩻအီအာႏရဲင်ꩻ (မန်း- အားကစားပစ္စည်း) နုဲင်း စက်ဘေင်း၊ သုဲင်ကယ်၊ ဘေ့သ်ဘေားကိုတဲ့ မာꩻအီပါနေနေ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ထွာ သတ္တုရဲင်ꩻအာႏယမ်။ မဉ်ႏအှောန်ႏစာႏပေ့ꩻ ဂဟေ အလူမီနီယမ် သတ္တုကြူခါꩻဝင်ꩻ (မန်း- အလူမီနီယမ် အလွိုင်း)ထိုထိုခါ အမာꩻဆေ့ꩻထိုꩻဖေႏ ထာꩻထီစာႏ ခေါ့ꩻထိုမှိုင်ဖုံႏ။
### ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
လာဘော-အလာဘော

**"လာဘော-အလာဘော၊ ခြွေခါႏခါႏ-ခြောခါႏခါႏ"**
၁။ လာဘော-အလာဘော-ခြွေခါႏခါႏ-ခြောခါႏခါႏ၊ ခြောခန်းတဲ့ယဝ်း သꩻကုဲင်မွုန်းတောဝ်း၊ "ထာꩻခြောနဝ်ꩻ လောကထွုံꩻစံႏ၊ လောကဓံႏတပါꩻဒျာႏ"ဆန်ꩻငါမွေးတဝ်း၊ လွိုးသွိုန်းသောင်ခြင်ꩻ အွဉ်ႏလင်ꩻမွုန်းမဲ့ထီ၊ ထိုမ်ꩻစူတုပ်ꩻ အဲင်ႏတငါ လွေꩻငါငါ ကာမပ်မပ်၊ သꩻဓာတ်လင်ꩻမွုန်း တစိꩻစိꩻနော။
၂။ အဝ်ႏခြောတွင်ꩻနဝ်ꩻ ရော့ꩻအံႏထာꩻတဗွာအံႏ၊ ရော့ꩻအံႏအရောင်ꩻအရာႏအံႏ၊ ရော့ꩻအံႏအစော့ꩻအလာႏအံႏ၊ သွတ်ꩻတရီရီ၊ အထီပြင်ပြင်၊ အင်ဖြောင်းအွꩻသော့ꩻ၊ ဆွော့ꩻကတဲ့ꩻဒျာႏအီ တသီနွောင်ꩻတဝ်း။
၃။ ယူႏဖိုးပနားသူꩻမွိုင်၊ အံႏဒဲဉ်မုဲင်ꩻကို၊ အံႏဟန်ႏအိုအွိုးမုဲင်ꩻ၊ အံႏမီꩻမျောႏတဒူ၊ အံႏဗေဖူဟို့ꩻကွို့ꩻ၊ ထွို့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏထုဲင်၊ တွူႏနွောင်ꩻဒျာႏလော၊ ယူႏစဲင်းစဲင်းသွော့နဝ်ꩻနော။
၄။ အရေꩻတန်သွတ်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏခြောခြော ဖေႏကခြွေ၊ အဝ်ႏဗွေဗွေ ဖေႏကချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဝီရိယဉာဏ်ႏ အံႏဆေ့ဆေ့ရေးရေး၊ ကျိုꩻစာꩻမွေးမွေးသွော့နော၊ ခြွေဗာႏဗာႏ၊ ဗွေဗာႏဗာႏသေႏချာႏ၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် "ထာꩻခြော"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "တနွောင်ꩻဖိုဖိုတောဝ်း ဉာဏ်ႏဝီရိယ"နောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
တီဘီရောႏဂါႏ

**တီဘီရောႏဂါႏ** (အဲင်းကလေတ်: Tuberculosis) ယို အောဝ်ႏဒျာႏအွိုးတလီꩻလောင်းတွော့ꩻ ကူꩻရလွဉ်ဒါႏ ရောႏဂါႏတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ တီဘီရောႏဂါႏယို ကျုဘာကယ် ဘက်စီလပ် (ခ) tubercle bacillus) လိတ်ဖြုံးဒွေါင်ႏယိုနဝ်ꩻ  မိုက်ကိုဘတ်တီရီးယာႏ ရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲင် ထွာလွဉ်ဗာႏရောႏဂါႏသွူ။ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ တီဘီရောႏဂါႏယိုတဲင် ကုဲင်းသီထိုꩻအီဒါႏနေနေသွူ။ နီလိုꩻသီနမ်ႏခန္ဓာႏလောင်းယို ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ မိုက်ကိုဘက်တီးရီးယာႏရောဂါႏတဲင် ထွာလွဉ်ဗာႏ သွုန်ႏသိုႏ(အဆုတ်)ရောႏဂါႏဖုံးသွူ၊ 

ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ သွုန်ႏသိုႏရောႏဂါႏတဲင် ရောႏဂါႏအမျိုꩻပေါင်ꩻလင်ဖုံႏလဲ့ꩻ ကုဲင်းထွာအီထိုꩻတောႏဒါႏနေနေသွူ၊  ရောႏဂါႏအမျိုꩻလင်ဖုံး နုဲင်းဒျာႏ တဟေထာꩻ နေ့ဖူထီရီႏ ဆူးဆီး လာယာထီတဲင် အောဝ်ႏအွိုး တလီꩻလောင်းတွော့ꩻ ရောႏဂါႏ ကူꩻရထိုꩻဗာႏဖုံႏ စတဲင် ရောႏဂါႏ နဲင်းယိုဖုံးနဝ်ꩻ ကုဲင်ႏထွာလွဉ်ဒါႏသွူ။ ကွပ်ပွိုး တီဘီတဲင် ရောႏဂါႏလက္ခဏာႏ ပျတောဝ်ႏတဲင် အုံငီꩻတွမ်ႏ လိုꩻလောင်းလင်ဖုံးတဲင် ရောဂါႏ ကူꩻထိုꩻတေားဒါႏ လိုꩻလင်ဖုံးနဲင်းနဝ်သွူ။ ကွပ်ပွိုးရောႏဂါႏယိုတဲင် ပွေါႏမဉ်ႏတလိုမ်ꩻလာꩻတောဝ်းနဝ်ꩻ ၅၀% ခြောင်နုံꩻ ကုဲင်းသီထိုꩻဒါႏသွူ၊ 

ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမတဲင် ပေါႏရောႏဂါႏ ရအောဝ်ႏလဲဉ်းသွူနဝ်ꩻ သေနန်းကုသွူးသွူးသွော့ ကျမ်ႏမာႏရေꩻနဝ်ꩻ အရေꩻကီထဲင်းက ရွဉ်ရေꩻ ပညာႏရေꩻ စတွမ်ႏ အရေꩻအလောင်းလင်ဖုံးသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမတဲင် အွဉ်ႏရေꩻသွော့ꩻ ကျမ်ႏမာꩻရေꩻဖုံးဩ။

## ရောႏဂါႏ လက္ခဏာႏဖုံႏ
*သဟေညတဲင် နုတ်ခက်ꩻသွီႏပါဖုံႏ
*ဆော့ဆာထာꩻ
*အံႏအွီႏတောဝ်ႏ ဗိန်ႏအွီႏတောဝ်ႏ 
*သအောင်ဆာ 
*မွူးဟာခိုႏ ဗိန်ႏထာ တသိုꩻထန်ႏ နမ်ႏယာခဲဉ်ႏလင်ꩻ စတွမ်ႏ လက္ခာဏာႏ နုဲင်းယိုဖုံႏ မဉ်ႏထွာသွူနဝ်ꩻ လွုမ်ꩻလာထွူထွူသွော့ဩ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ
တုဲင်တေနီယမ်

**တုဲင်တေနီယမ်** () ယို ထွာ သင်္ကေတ **Ti** တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၂ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ တုဲင်တေနီယမ်ယို အဉ်းကလစ်ဆျ်လိုꩻခွိုꩻ အမဉ်ꩻ **ဝီလီယမ်ကရဲဂ္ဂါ** မော့ꩻရီး ၁၇၉၁ ဗာႏနေင်ႏကိုခါ။ ဇျာမန်လိုꩻခွိုꩻ အမဉ်ꩻ **အမ် အိတ် ကလပ္ပရုပ်** ထေဗဲ့ꩻလꩻလွေꩻ တုဲင်တေနီယမ် အောက်သုဲက် ကအောဝ်ႏသော့ꩻ **ရူတုဲင်း**ထာꩻအောင်ကို၊ အမဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏခါꩻ ဂရိဒဏ္ဍာရီကို ကပါဒါႏ ယူရေးနတ် ပို **တုဲင်တန်** မဉ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏဖဲန် မော့ကီကို တုဲင်တေနီယမ်အောဝ်ႏပါ ၀.၆၅% ၊ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကို ထွာ နဝမ အအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်တဗာႏ။ ဒြတ်စင်ယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏခိုႏကီ တွမ်ႏ လစ်တိုသဖီးယားခြာကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ရူတုဲင်း တွမ်ႏ အီလမဲန်နုဲတ်ကိုသွူ။ တုဲင်တေနီယမ် ဖာရတ် မဲဂ္ဂနဲတ်တုဲတ်၊ တုဲင်တဉ်နုဲတ်၊ ပီရော့သကုဲတ် တွမ်ႏယင်း ထာꩻအောဝ်ႏဟမ်ႏကိုထန်ႏ ဖုံႏကိုတဲ့ သတ္တုယိုဗာႏ အောဝ်ႏပါငီꩻဒါႏနေနေ။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ ကနေဒါခမ်း၊ သွီဒဉ်ခမ်း၊ ဩသတေးလျခမ်း၊ သီရိလင်္ကာခမ်း၊ အေင်ဒိယခမ်းထီ၊ ဘရာသီးလ်ခမ်း၊ ရတ်ဆျခမ်း၊ ယင်း နောဝေခမ်းကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻအာ တုဲက်တေနီယမ် သတ္တုပသဲ့ꩻဖုံႏသွူ။

တုဲက်တေနီယမ်ယို အဖွီ၊ တဉ်ႏခှေါင်တဲင် ဝင်ꩻမာꩻအီအာ ထာꩻကွင်ႏ (သင်္ဘောကျောင်ႏ) နမ်းဖုံႏ။

### ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
တရာꩻတွမ်ႏမော် ကပေါႏစ

‍‍သက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၂၀၅-ဗာႏ၊ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻဆောင်ႏပြောင်း ဦးကျော်ဦးယို ပိဋကတ်သွံဘွုံႏအကို ကအီႏထေထန်ႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏ ပဉ်ပုဒ်ပဉ်တွယ်ꩻ တယ်ႏအစ ဗꩻအနာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲဉ်းဒျာႏ ကအီႏဖောႏတွမ်ႏ ကာရံလင်္ကာႏနဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်း၊ ဝွေꩻဗွေႏထေထန်ႏအလီꩻကထွိုင်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻ သေနာႏလွဝင်ꩻ ပိဋကတ်ကိုကလွဉ်ဒါအခရာႏ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပိဋကတ်ကထူႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏနေး ကထွိုင်ႏပေါႏလွဉ်နဝ်ꩻတလဲင်ႏ ကထွာဒါႏ နီရပ်ရာႏ ခမ်းကောင်ဒေႏသခြာ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတခွိုꩻလွုမ်းလွုမ်း သရောင်းသꩻရေꩻလွစွဉ်ႏဒျာႏဝင်ꩻတဲင် တယ်ႏစနဝ်ꩻမာꩻငါ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဗျာႏဒိတ်ဖေႏစွဉ်ႏ ပိဋကတ်၊ ပꩻဆောင်ႏပြောင်း ဖေါင်းပင်ပွံ ခီꩻယော်ꩻအံႏဖြာႏ မင်္ဂလာႏဟဝ်သေꩻခါꩻ ငေါဝ်းတပေါင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏကေသာလ ကထေထန်ႏတဲမ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ငေါဝ်းတရာꩻယာႏ ပါတွမ်ႏ လိတ်ကျင်ꩻသွုံꩻအခရာႏကိုနဝ်ꩻ မော်သူရဿတီႏအခန်ꩻ၊ မော်တရာꩻပလ္လင်ႏခံꩻ၊ မော်တရာꩻသွတ်ꩻ(နိဂုံး)အခန်ꩻဖုံꩻ တခုဲင်ႏလꩻတဲမ်းထေထန်ႏဗာႏတဝ်းဒွိုန်း ကွဲတဲင် ဇာတကအဋ္ဌဂါႏထာႏ ဓမ္မပဒပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏယို ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ ဝွေꩻဗွေႏထွတ်ထေ တဲမ်းထန်ႏသေꩻခါꩻ အောဝ်ႏစွုံႏလင်ႏသေꩻခါꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏလိတ်ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏအတွယ်ꩻဖုံႏယို စွစ်ꩻလီထင်ႏခမ်းကောင်ဒေႏသအခြာ၊ နီလိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲ့ လွဉ်ပူႏဇောႏ ဖတ်ထွားလွဝင်ꩻပငါပရာꩻ ဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
ငေါဝ်းပင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻ

​
ဘဂဝါဗွန်ထို ဘုန်ꩻကံႏတန်၊ လိုꩻလူꩻတနံꩻ ခမ်းနွုမ်ꩻဗာႏ၊ ဉာဏ်ႏအာႏရောင်ႏဖျောႏ ဗွိုန်မွူးလာ၊ စောဝ်းဗွေႏဘုန်ꩻခါ လေကမ္ဘာႏ၊ သွဉ်းသီးသဒ္ဓါႏ ခေါက်ဝုဲင်ႏပင်ꩻ၊ ကျွꩻကာအုံလင်ꩻ ကတူႏလောင်း၊ အုံတဲင်တသွောင်း ကတူႏကီ၊ ယူႏမတ်ဗွိုန်ပီ ခံꩻပလ္လင်ႏ၊ သွဉ်းသီးပင်ꩻထင်ႏ သျောက်လောဝ်းဗာႏ၊ သွံစွိုးဆရာႏ စောဝ်းဗုဒ္ဓ၊ အစိန္တေယျ နီဘုရာꩻဩ

## အာႏကွိုꩻ
ငေါဝ်းပင်ꩻ ပတီꩻ ၊ စိတ်ပတီꩻ(အရဟံ)

ဘန္တေဩဗွေႏ စောဝ်းပတီꩻ၊ တရျာဆကီ ပုဲင်သွစ်ဖြုံႏ၊ ခွေသွဉ်းယွုံႏကေႏ ဖစ်ပင်ꩻလောဝ်း၊ ကတီꩻဗွေႏစောဝ်း ဂွုဏ်ႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ စူယာꩻအကို သွဉ်းထူႏခွုမ်၊ စူနုံအလောင်း သွဉ်းထူႏစိတ်၊ ဘေꩻမျိုꩻယံဆေ့ꩻ ပါႏပခွါႏ၊ တဟာတွက်တာႏ သꩻယံတဉ်ႏ၊ တနီꩻတွက်တာႏ သꩻယံတုံ၊ ကျွꩻကာလွဉ်အုံ သွဉ်းစူဖူꩻ၊ ကျွꩻကာလွဉ်စူꩻ သွဉ်းစူကို၊ ဂွုဏ်ႏတောႏဗွန်ထိုပတီꩻဩ

## အာႏကွိုꩻ
တမ်ႏဆီပါꩻ ပါဠိအနက်

ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ သာမဏေရဿ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ၊ ဝိကာလဘောဇနော ဟောတိ၊ နစ္စဂီတဝါဒိတ ဝိသူကဒဿနော ဟောတိ၊ မာလာဂန္ဓဝိလေပန ဓာရဏမဏ္ဍန ဝိဘူသနော ဟောတိ၊ ဥစ္စာသယန မဟာသယနော ဟောတိ၊ ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟနော ဟောတိ၊ ဘိက္ခူနံ အလာဘာယ ပရိသက္ကတိ၊ ဘိက္ခူနံ အဝါသာယ ပရိက္ကတိ၊ ဘိက္ခူနံ အနတ္ထာယ ပရိပက္ကတိ၊ ဘိက္ခူ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ၊ ဘိက္ခူ ဘိက္ခူဟိ ဘေဒေတိ၊ ဣမေဟိ ခေါ ဒဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ သာမဏေရဿ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။
အင်္ဂေဟိ-တောမ်ႏအင်္ဂါႏ၊ ဒသဟိ-ဆီပါꩻကိုတပါꩻပါꩻယို၊ သမန္နာဂတဿ-ကဗွေစုမ်ႏဒါႏ၊ သာမဏေရဿ-သာႏမဏေႏယို၊ ကာတဗ္ဗံ-အွောန်ႏမာꩻဗာႏ၊ ဒဏ္ဍကမ္မံ-တမ်ႏသုဲင်ꩻတမ်ႏဆီထာꩻမာꩻသွူ၊ ၁/ ဝိကာလဘောဇနောဟောတိ-ကုဲင်းသုင်ꩻဒါႏသောမ်ꩻမွူးခွဲ၊ ၂/ ဝိသူက-ကုဲင်းထွားဒါႏ၊ နစ္စ-ဝင်ꩻကျူႏထာꩻ၊ ဒဿနော-ကုဲင်းနာႏဒါႏ၊ ဂီတ-ဝင်ꩻအူဒုံႏထာꩻ၊ ဝါဒိတ-ဝင်ꩻတချင်ꩻငဝ်း၊ ၃/ ဝိလေပန-ကုဲင်းသူႏဒင်္ဒါႏ၊ ဂန္ဓ-ထာꩻလွီးဟောမ်၊ ဓာရဏ-ကုဲင်းဒျꩻဒါႏ၊ မာလာ-ကဝ်ႏထာꩻတရေꩻ၊ ဝိဘူသနော-ဝင်ꩻထွားဖေႏကတရေꩻ မာꩻဗွေဒါႏနမ်း၊ မဏ္ဍန-ကုဲင်းခြွိုင်းဒါႏနမ်း၊ ၄/ ဥစ္စာသယန-ကုဲင်းအိုင်္ဒါႏ ခင်ႏလမ်းထိုတထာမာꩻကီ၊ မဟာသယနော-ခင်ႏလမ်းဟဝ်အငိုꩻတန်စားလောင်း၊ ၅/ ပဋိဂ္ဂဟနော-ကုဲင်းသုင်ꩻစမ်ႏဒါႏ၊ ဇာတရူပ-ခမ်ꩻယာႏ၊ ရဇတ-ရွောန်ယာႏပါရွောန်ဝင်ꩻကသုတ်နေးပါ၊ ၆/ ပရိသက္ကတိ-ကျိုꩻစာꩻမာꩻ၊ ဘိက္ခူနံ-ရဟန်ꩻသီး၊ အလာဘာယ-ဖေႏကလꩻမွုန်းလာဘ်၊ ၇/ အဝါသာယ-ဖေႏကလꩻမွုန်းခင်ႏလမ်း၊ ၈/ အနတ္ထာယ-အကျိုꩻဖေႏကအဝ်ႏမွုန်း၊ ၉/ အက္ကောသတိ-ခုန်းထောမ်၊ ပရိဘာသတိ-အင်းဒိုႏ၊ ဘိက္ခူဟိ-ရဟန်ꩻဖုံႏ၊ ဘေဒေတိ-မာꩻဖြတ်ꩻဖြဲ၊ ဘိက္ခူဘိက္ခူဟိ-ရဟန်ꩻတပါꩻတောမ်ႏတပါꩻ၊ ဣမေဟိခေါအင်္ဂေဟိ-တောမ်ႏအင်္ဂါႏဖုံႏယိုတပါꩻပါꩻ၊ သမန္နာဂတဿ-ကဗွေစုမ်ႏဒါႏ၊ သာမဏေရဿ-သာႏမဏေႏယို၊ ကာတဗ္ဗံ-အွောန်ႏမာꩻဗာႏ၊ ဒဏ္ဍကမ္မံ-တမ်ႏသုဲင်ꩻတမ်ႏထီထာꩻမာꩻနဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သာမဏေရ

သာမဏေရဝိနယ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻစိုးခါ လိုꩻကနိတ်သက်ဒါႏ ဘုရာꩻသားဖုံႏ မဲန်လꩻတရာꩻယဖြာꩻဖြာꩻ ပွိုးလꩻတရာꩻထွူ မဲန်ထွာရဟန်ꩻတဲင် အသက်ပေႏပေႏပါ အသက်တန်တန်ပါ ဗုဲင်သင်္ကန်ꩻ မာꩻတရာꩻ၊ လꩻလွမဂ်ဖိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ အရဟန္တ ကိလေႏသာႏအဲန္ထဝ်း၊ သမဏ-မာꩻလို့ထိုꩻ ကိလေႏသာႏစိုး(ဂဏ)အနေႏ ပေါႏလွောန်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အရဟန္တစိုးခါ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲန္ထဝ်း၊ ထင်ႏတွိုႏသမဏစိုးခါ ထွာပါရဟန်ꩻ မာꩻပါတရာꩻသားတာႏ သမဏသာရုပ္ပဖေႏကထွာ၊ ဖေႏကလꩻတရာꩻ၊ ဖေႏဝင်ꩻကဖုဲင်ႏထွား ဘုရာꩻအွောန်ႏဖေႏဗာႏ စီꩻကန်ꩻဥပဒေႏ(ဝိနယ)နဝ်ꩻသွူ၊ ကိလေႏသာႏအဲန္ထဝ်းသား ရဟန်ꩻစဲတ်မန်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဟွုန်ဟဝ်နိတ်သက်ငါႏဖုံႏသွူ၊ အဝ်ႏလိုꩻလမ်းထင်ႏနွို့သော့ꩻ သာႏသနာႏဘောင်ႏ(ပဗ္ဗဇ္ဇ)သားနဝ်ꩻ အွောန်ႏဗာႏနီမျိုꩻ၊ ခမ်ႏနွောင်ꩻလဲန်း သုခဒုက္ခသား (အသက် ၂၀-မာꩻကီ)သားတာႏ အွောန်ႏထွာဥပသမ္ပဒ၊ လိုꩻပေႏတာႏ အွောန်ႏထွာသာမဏေရနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးတာႏ ဥပဒေႏစီꩻကန်ꩻ သိက္ခာပဒယို အွောန်ႏဖေႏဗာႏ၊ သာမဏေရတာႏတဲ့ ကလျော်ဒါႏ တောမ်ႏသာမဏေရ ဥပဒေႏစီꩻကန်ꩻသိက္ခာပဒနဝ်ꩻတဲ့ အွောန်ႏဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
သာမဏေရဝိနယရိုꩻကီတဲ့ ရဟန်ꩻသီးတဲ့ပါ လွောက်ꩻနာႏလွောန်ꩻဗာႏဒျာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သေနာႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အီႏထွာသာႏမဏေႏ ကြော့ꩻဖေႏကလူꩻနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻအတွိုင်ꩻ ကြော့ꩻဖေႏပရီႏပရာႏလꩻတဝ်း၊ ရီစဲင်းဗာႏအမွိုးဖါ၊ ဒေါ့ꩻနယ်ဗာႏရဟန်ꩻကျောင်ꩻကို ကားကအဝ်ႏ၊ ပျဿနာႏကရအီႏ တထွာတဝ်းလိုꩻနဝ်ꩻ ကိစ္စအဲန္ထဝ်းထွူမꩻ ကြော့ꩻ။
ငဝ်းကပ်သင်္ကန်ꩻ ကွီသင်္ကန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သင်္ကန်ꩻအဝ်ႏသွူတဲ့ နမ်းဗုဲင်ချာ တအပ်တဝ်း-ဝိမတိဋီကာကို ဒေါ့ꩻခါꩻနဝ်ꩻမꩻ ဆရာႏစခါဖုံႏ ပွိုင်ဆင်ဆုဲင်ꩻဖေႏဒျာႏ၊ ပေါႏ(ဥပဇ္ဈာယ)ဆရာႏရိုꩻ "ဗုဲင်ဟုဲင်း"လꩻအခွင်ꩻငါတဲ့ အွောန်ႏဗုဲင်တဲ့ ထွာသွူးဒျာႏသျင်ႏ။
ကွဲႏတွော့ꩻ ငဝ်းကွီသီႏလနဝ်ꩻတဲး အရေꩻတန်၊ အီႏနွို့သာႏသနာႏဘောင်ႏ ထွာသာႏမဏေႏတာႏ ထူႏဗာႏသရဏဂမ် (နမောတဿ၊ ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ)ဖုံႏ၊ ပေါႏရွောတ်ထွူနဝ်ꩻငါ ထွာလဲးန္ဒျာႏ သာႏမဏေႏ၊ သီႏလဆီပါꩻနဝ်ꩻတဲး ဒေါ့ꩻနယ်လွေꩻယွဲးး ခိꩻခိꩻဆုဲင်ꩻဗာႏဒျာႏ။
လိင်ႏသီႏလမီႏကုဲင် အွောန်ႏထွာဗာႏလိုꩻလမ်း၊ တမ်ႏသီႏလမီႏကုဲင်နဝ်ꩻ အွောန်ႏမာꩻဗာႏတမ်ႏ၊ လိင်ႏသားမီႏမဲန်ဗုဲင်ချာတဲ့ အွောန်ႏဗုဲင်၊ တမ်ႏသားတဲ့ မာꩻတမ်ႏထွူ အွောန္ထူႏယင်းဗာႏ သရဏဂမ်နဝ်ꩻမꩻ သျင်ႏတဲ့ထွာယင်း၊ အွောန်လွေꩻငါသော့ꩻ သာႏသနာႏဘောင်ႏ(ခမ်ႏရဟန်ꩻ)နဝ်ꩻတဲ့ လꩻယင်း။
အမ်ႏအွꩻလွေꩻသဲင်ꩻဗေင်ႏထွိုင်ႏ တရာꩻဖေႏကအဝ်ႏဗွို့ꩻတသေႏနမ်းတာႏ တဲႏစကဗုဲင်သင်္ကန်ꩻကိုကာႏ ထူႏဗုဲင်ဗာႏတောမ်ႏတရာꩻ၊ ဗုဲင်သင်္ကန္တာႏ မီႏတရွောတ်နွောင်ꩻတဝ်း ပါဠိနက်တဲ့ ရွောတ်ဗော့ꩻငဝ်းလင်္ကာႏယိုတဲ့ လꩻဒျာႏ။
သင်္ကန္တာႏ= ပယ်ႏအခွꩻလျား၊ ရဲးထာꩻသား၊ ဒို့ꩻခါꩻဟိရိဂုဏ်ႏ။
ဘုရာꩻပီဖြို့ꩻ၊ ထူႏအွောန္ဒို့ꩻ၊ နွို့မို့သာႏသနာႏဘောင်ႏ။
သောမ်ꩻတာႏ= ဓာတုလိတ်ꩻပါꩻ၊ ဣရိယာပထ၊ ငီႏမꩻတရာꩻဖျော်။
တွိုႏထာꩻမျတ္တာႏ၊ သောမ်ꩻသုင်ꩻဗာႏ၊ ခန္ဓာႏယမ္မျတ်ခေါ်။
ကျောင်ꩻတာႏ= ပယ်ႏအခွꩻလျား၊ ရဲးထာꩻသား၊ ရဲးပါဥတုဖုံႏ။
ဘုရာꩻတွိုင်ꩻထွာ၊ အွိုးတခြာ၊ ခွေခါအုံလꩻကွိုင်ႏ။
တသီႏတာႏ= ဓာတုလိတ်ꩻပါꩻ၊ ဣရိယာပထ၊ ငီႏမꩻတရာꩻဖျော်။
ဓာဣယမ်ငီႏ၊ သုင်ꩻတသီႏ၊ ယမ္ဖေႏခြွိုင်ႏသန်ꩻခေါ်။
ပစ္စဝေက္ခဏာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီဝင်ꩻကမာꩻတရာꩻ၊ ဖေႏကထွာတရာꩻ အကူႏငီႏအထောက္ကမ်းတဲင် သုင်ꩻဗာႏဒျာႏ အွောန်ႏသꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
လူသိဉ်ဗတ်ခမ်းထီ

**လူသိဉ်ဗတ်ခမ်းထီ** (အဲင်းကလေတ်: Luxembourg) (လူသိဉ်ဗတ်: Lëtzebuerg) ဟဲ့ꩻ **လတ်သိဉ်ဗတ်ခမ်းထီ** နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပတွိုက်အခဝ်တွို့ꩻ (ကုန်းတွင်းပိတ်)ခမ်းပေႏတခမ်းဒျာႏသွူ။ အကူအဝ်ႏစပ်လွေꩻတောမ်ႏ ဗယ်စီယမ်ခမ်းထီ၊ ပိဉ်တိစ်ခမ်းထီ၊ စျာမနီခမ်းထီ ဖုံႏသွူ။ လူသိဉ်ဗတ်ခမ်း အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏအဝ်ႏ ၂၅၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၉၉၉ စတုရန်းမဲင်ႏ)၊ ၂၀၁၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻ ၄၃၉,၅၃၉ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻလူသိဉ်ဗတ် နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအိုပ်ချုပ်ရေꩻစနိစ်နဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻဒျာႏ နမ်းခြောင်ꩻ(ကိုယ်စားပြု)ဒီမိုကရေသီစနိစ်တောမ်ႏ (စည်းမျဉ်းခံ)ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ်တဲင် ကေားအိုပ်ချုတ်သားနဝ်ꩻ အရန်းထိုꩻကယ်ꩻထဲင်း နယ်ႏ(နယ်စား)အရန်းတောမ်ႏ အရန်းဖွိုႏကယ်ႏထဲင်း ခွန်ဟော်ꩻခံꩻ ကထွာဒါႏ ဂရင်းန်းဒျု ဒျာႏသွူ။ ထွာဒျာႏ ဂရန်းဒျု ကအိုပ်ချုတ်ဒါႏ ကမ္ဘာႏလောင်း အာႏဏာႏပဲင်ႏ ခမ်းတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းယိုနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻလွိုင်ႏကွုန်ꩻခြွေခြာႏမွေးငါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏတဲင် လိုꩻတဖြာꩻစီႏ ပုင်ႏမဲဉ်ႏရွဉ်နွို့လာတာႏ အအာသွတ်ꩻခမ်းအကျောင်ꩻ နုဲင်ငံတကာ ရွဉ်တောင်ꩻအစွိုꩻသီး ဒေါ့ꩻရိုꩻအလꩻ သေထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏ **လူသိဉ်ဗတ် မဟာႏစောက်ꩻဖါးခမ်းထီ** (Grand Duchy of Luxembourg) တဲင် ဥရောပအကို ထွာအပေႏသွတ်ꩻ ခမ်းထီဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ [ဗယ်စီယမ်ခမ်းထီ]၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ [စျာမနီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ပိဉ်တိစ်ခမ်းထီ ခမ်းဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ လူသိဉ်ဗတ်ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပြဲင်ႏတောႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဘရပ်ဆဲလ်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻစထရပ်စ်ဘာ့ဂ် (Strasbourg)ဖုံႏတဲင် ထွာဒျာႏ ဥရောပသမဂ္ဂ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ EU အရန်းထိုသွတ်ꩻ တရာꩻစီႏရင်ꩻခွင်ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ ဥရောပ တရာꩻရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီကို လိုꩻမျိုꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ ဘာႏသာႏ ငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစပ်ဆွိုက်တောမ်ႏ ဗွော့ꩻရာꩻ ပိဉ်တိစ်၊ စျာမန် ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏတဲင် ခမ်းထီတန်အရန်း ရွုမ်ꩻသုင်ꩻဘာႏသာႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ခါꩻဖေႏ (၃)ဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိဉ်တိစ်၊ စျာမန် တောမ်ႏ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါအနေႏနဝ်ꩻ ထွာ လတ်သသိဉ်ဗတ်ဂိစ် (Luxembourgish) ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဒျာႏသွူ။လူသိဉ်ဗတ်ခမ်းယို ၂၀၁၆ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅၇၆,၂၄၉ ဖြာꩻတဲင် ဥရောပတွိုက်ကို ထွာလိုꩻဖြာꩻအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိုꩻဖြာꩻ တိုꩻပွာꩻနုံꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအရန်းထိုကိုသွူ။ ခမ်းလင်နုဲင်ႏငံႏချာႏသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏတတွာလွေꩻ ခမ်းထီလိုꩻဖြာꩻ တထာႏဝရပ်သွူ။ ခမ်းယိုနဝ်ꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုထွူလဲဉ်းဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏတဲင် စီꩻပွာꩻရေꩻထင်ႏထိုဒါႏ ကမ္ဘာႏလောင်း တဖြာꩻစီႏ GDP အရန်းထိုသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။

လူသိဉ်ဗတ်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ တယ်ႏထောင်ႏ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ OECD၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ NATO တောမ်ႏ ဘယ်နယ်လပ်စ် (Benelux) အစွိုꩻသား ခမ်းထီဖုံႏအကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻ ကထွာဒါႏ ဝေင်ꩻလူသိဉ်ဗတ်နဝ်ꩻ ဥရောပသမဂ္ဂ ဆꩻလ့ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏတောမ်ႏ နမ်းခြောင်ꩻအစွိုꩻသီး ရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၃ တောမ်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏကို ထေင်းထမ်ႏဒါႏ ကုလသမဂ္ဂ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻ ကောင်သီတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ လူသိဉ်ဗတ်ခမ်းထီ သမဲင်ꩻကို ထွာအရီးသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ လူသိဉ်ဗတ်ခမ်းသားသီးနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻ ခမ်းထီ ၁၇၂ ခမ်း ဗီသာလွစ်တခြင်ခွင်ꩻ(လꩻခြေင်) မွေးတဝ်းလဲ့ ထေထူႏနွောင်ꩻ ဖျော်တွိုႏဗီသာခွင်ꩻဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်ထွာလွောန် အခေႏနေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လူသိဉ်ဗတ် ပတ်သပို့(လက်မတ်ကာႏအီခမ်း)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဗွိုန်လွေꩻစွောန်ႏ ကနေဒါတောမ်ႏ သွိသာလန်ခမ်းသီးတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း အဝ်ႏလွေꩻစွောန်ႏ အရန်း ၁၅ ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကာယာနုပဿနာ

"ကာယာနုပဿနာ-ကောဋ္ဌာသကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ-ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ"
အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ' လောမာ' နခါ' ဒန္တာ' တစော၊ မံသံ' နှာရု' အဋ္ဌိ' အဋ္ဌိမိဉ္စံ' ဝဂ္ဂံ၊ ဟဒယံ' ယကနံ' ကိလောမကံ' ပိဟကံ' ပပ္ဖါသံ၊ အန္တံ' အန္တဂုဏံ' ဥဒရိယံ' ကရီသံ' မတ္ထလုင်္ကံ၊ ပိတ္တံ' သေမှံ' ပုဗ္ဗော' လောဟိတံ' သေဒေါ' မေဒေါ' အဿု' ဝသာ' ခေဠော' သိင်္ဃဏိကာ' လသိကာ' မုတ္တန္တိ။
အနက်= ဣမသ္မိံကာယေ-ခွေနမ်းလောင်းကီ သိုမ်ဆီနီပါꩻ သေင်ကုဲင်ထိုꩻဒါႏ၊ အတ္ထိ-အဝ်ႏနေား၊ ကေသာ-ကလူꩻ၊ လောမာ-အဆွောန်ႏ၊ နခါ-စူမီႏခင်ႏမီႏ၊ ဒန္တာ-တငါ၊ တစော-ပီဖြို့ꩻ(တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ)၊ မံသံ-အယာႏ၊ နှာရု-ကသာႏ၊ အဋ္ဌိ-အဆုတ်ꩻ၊ အဋ္ဌိမိဉ္စံ-အဆုတ်ꩻခီး၊ ဝဂ္ဂံ-အလေး(ဝဂ္ဂပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ)၊ ယဒယံ-သꩻရာႏ၊ ယကနံ-အသွုန်ႏ၊ ကိလောမကံ-အအို၊ ပိဟကံ-ရွို့ပင်း၊ ပပ္ဖါသံ-သွုန်ႏသိုႏ (ပပ္ဖါသပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ)၊ အန္တံ-ဖြေ့တန်၊ အန္တဂုဏံ-ဖြေ့ပေႏ၊ ဥဒရိယံ-အဆာႏတသာ၊ ကရီသံ-အဆာႏယ၊ မတ္ထလုင်္ကံ-ကနောက္ခီး(မတ္ထလုင်္ကပဉ္စကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ=ပထဝီနီဆီ)။
ပိတ္တံ-သွုန္ထီ၊ သေမှံ-တရိက်၊ ပုဗ္ဗော-အမိန်၊ လောဟိတံ-အသွီႏ၊ သေဒေါ-ကသိုꩻ၊ မေဒေါ-အဗဲ့ꩻဩက်ꩻ၊ အဿု-မဲ့ထီ၊ ဝသာ-အဗဲ့ꩻထီစွူ၊ ခေဠော-ယုဲင်ꩻထီ၊ သိင်္ဃဏိကာ-နေ့ꩻနိုꩻ၊ လသိကာ-အစီႏ၊ မုတ္တံ-ခွေါန်ႏပေႏ(အာပေါဆီနီပါꩻ)။
ဣမာနိဒွတ္တိံသကမ္မဋ္ဌာနာနိ-ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻသိုမ်ဆီနီပါꩻယို၊ ဘဝန္တိ-ထွာလို့ခန်း ရုက်သေင်ရင်ꩻ ယမ်ဆင်ႏချင်ႏဝင်ꩻနေား သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဟွေး။
သျင်ႏပေႏမျတ်ကီဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကြော့ꩻကလူꩻခိင်ႏ ရွောတ်ပါတစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန္တဲင် ကလူꩻတဲ့လို့ အာသဝေါတရာꩻတဲ့လို့ ထွာငါစွောန်ႏရဟန္တာႏဖုံႏသွူ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ