open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဖေႏမဲထွာဗာႏ

**"ဖေႏမဲထွာဗာႏ စွိုးခွိုꩻတာႏ"**
နေင်ႏ ၂၀၁၅-ဗာႏ၊ လာအောက်တိုဘာ လာလို့(နောဝ်ꩻတောဝ်းလဲ့) လာနိုဝင်ဘာ လာဆန်ꩻရပ်ယို နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ အီႏမာꩻလွေꩻ ပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်လိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻတဲင် ဖေႏမဲခိန်ႏမဉ်ႏတွိုႏနောဝ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻကလꩻထွိုက် ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ ဖေႏကသွုမ်ꩻတိန်ဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ အရေꩻတန်ငါႏ ရက်ခွိုꩻသꩻဓာတ်တွမ်ႏ ထာꩻသေတရာꩻအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
၅-နေင်ႏမꩻတလဲင်ႏ ဖေႏမဲခွင်ꩻလꩻတဲင် နီသွိုန်ႏဖူꩻသꩻကို ကဖေႏဒါႏမဲယို နီလိုꩻမျိုꩻမဲဗုံꩻ မွေးနဲ့/မွေးတောဝ်းနဲ့၊ နီကအီႏဖေႏဒါႏမဲယို နီလိုꩻမျိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ အောဝ်ႏအီနဲ့/အောဝ်ႏအီတောဝ်းနဲ့ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ စဉ်ꩻစာꩻစဲင်းစဲင်း၊ ယူႏစဲင်းစဲင်းထွူမꩻ မဉ်ႏဖေႏမဲနောဝ်ꩻ ကွင်ဒါႏတောဝ်း၊ မာႏဒါႏတောဝ်း၊ ဖေႏမဲမဉ်ႏဒါႏတောဝ်း၊ ဖေႏမဲမဉ်ႏမာႏထိုꩻနောဝ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻ သွုမ်ꩻထိုꩻဒါႏသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဖေႏမဲခိန်ႏမဉ်ႏတွိုႏနောဝ်ꩻ နိလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻတန်အမတ်လောင်ꩻဖုံႏ ကအီႏနွို့ခေးပြဲင်ႏဒါႏ မဲဆန္ဒနယ်ႏ၊ ဟံႏနယ်ႏနောဝ်ꩻအကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ နီလိုꩻမျိုꩻဖေႏမဲခွင်ꩻကလꩻဒါႏ လိုꩻသက် ၁၈-နေင်ႏမာꩻကီနောဝ်ꩻ အွဉ်ဝင်ꩻထောက်ခံႏ ဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏသွော့ မဲပငါပရာꩻ၊ နောဝ်ꩻသွူတကာႏတောဝ်း ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကလွေꩻအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထန်ႏ(နဲင်ႏငံႏချာꩻ)သားဖုံႏလဲ့ ဖေႏမဲခိန်ႏ မဉ်ႏတွိုႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏသꩻတန်တန်၊ အွဉ်ႏသꩻဆွာꩻဆွာꩻ ခံႏလွတ်ထာꩻမာꩻတွော့ꩻ ယံသဲင်ꩻထောက်ခံႏဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏသွော့ နီစွိုးခွိုꩻလိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻမဲနောဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏ နဲင်ႏငံႏတောႏ ကမာꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်း ပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်လိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻခိန်ႏနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ အွဉ်ဝင်ꩻထောက်ခံႏ ဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏမဲ အကျိုꩻတရာꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻ ကနွို့ခေးပြဲင်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအမတ်လောင်ꩻလိုꩻတန် နွေင်ꩻလꩻလွေꩻတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအမတ် ပေါႏထန်ႏလွဉ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၁၀)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၂၀၁၅-ဗာႏကို ဖူးဝေးမွိုးဖါ ကလွိုက်ကဒင်ႏသေꩻခါꩻ ပအိုဝ်ႏအမတ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(၁၀)ဖြာꩻ ကျိုꩻစာꩻလွေꩻဖေႏ လွတ်တောႏကိုတဲင် ယိုခါ ပအိုဝ်ႏဟံႏနယ်ႏကို ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻ၊ လွူးမွီႏရေꩻ၊ ထီမေႏကုံꩻ၊ မေႏသိုလာပျား၊ မေႏလျပ်စစ်၊ တဖူꩻတထာ လွေꩻသဲင်ꩻရေꩻဖုံႏကစ အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအခေါဝ်ခေါဝ် တိုꩻတက်ထင်ႏထို သာႏယာႏလွဉ်အာငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
နီဟံႏနယ်ႏ ကတိုꩻတက်ထင်ႏထို လွိုင်ႏကွိုန်ꩻလွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏလွတ်တောႏကို နီလိုꩻမျိုꩻ အမတ်လိုꩻတန် အောဝ်ႏသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီလိုꩻမျိုꩻကလꩻထွိုက် ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻယို အုံနေးအထန်ႏ ကွီတလꩻတောဝ်း၊ အုံဗာႏနေးဒျာႏ လွတ်တောႏကို ကွီမꩻလꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခွိုꩻရက်ပအိုဝ်ႏဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏဖြောင်သꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လွတ်တောႏကို နီအမတ်လိုꩻတန် မဉ်ႏအောဝ်ႏသော့ꩻအာနောဝ်ꩻ နီအခွင်ꩻအရေꩻလဲ့ အီႏလꩻအာ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏသော့ꩻဆေ့ꩻလဲ့ နီအခွင်ꩻအရေꩻ အီႏလꩻဆေ့ꩻ၊ မဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်းသော့ꩻ တဖြာꩻဖြာꩻလဲ့ ကအီႏလꩻဗာႏ အခွင်ꩻအရေꩻယို လꩻနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၅-ဗာႏ ပွယ်ꩻလွိုက်လိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻ ဖေႏကပေါႏထန်ႏအာအာနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ဖေႏမဲခွင်ꩻကလꩻဒါႏ လိုꩻသက်(၁၈)နေင်ႏမာꩻကီယို အွဉ်ဝင်ꩻထောက်ခံႏ ဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏသွော့မဲ၊ လွတ်တောကို နီပအိုဝ်ႏအမတ်လိုꩻတန် မဉ်ႏအောဝ်ႏအာမꩻ အီႏမာꩻဖေႏနွောင်ꩻအာအာ နီစွိုးခွိုꩻတိုꩻတက်သာႏယာႏရေꩻထာꩻမာꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻဖေႏနွောင်ꩻအာအာ နီစွိုးခွိုꩻတိုꩻတက်သာႏယာႏရေꩻ ထာꩻမာꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအုံအောဝ်ႏမုꩻ ဘဝအဆင်ႏအရန်း အီႏထင်ႏထိုကရိုꩻနောဝ်ꩻ တဗꩻစွဉ်ႏဟံႏလဲ့ သစ်တောဝ်းအကျောင်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာ ဒင်ႏပျꩻလွေꩻဖေႏဗာႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ

**ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ**(အင်္ဂလိပ် : Shan State Hluttaw) ယို မျန်မာခမ်းထီ ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ကို မာဥပဒေႏလွတ်တောႏ တဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လွတ်တောႏတဗာႏစားလွုမ်တဲင် အမတ်ခြွဉ်းဖြာꩻ ၁၄၃ ဖြာꩻ(လွိုက်ꩻရွေꩻခံႏနမ်းခြောင်ꩻတန် ၁၀၇ ဖြာꩻ တွမ်ႏ စဲ့ꩻသား နမ်းခြောင်ꩻတန် ၃၆ ဖြာꩻ) အဝ်ႏသွော့ꩻပါလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ

**ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ** (အဲင်းကလေတ်: Shan State Government) (မန်း: ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻအစွိုꩻအဗူႏ တစွိုꩻဒျာႏသွူ။ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ အွဉ်ငါဝွန်ႏတန်ချုတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒေါက်တာကျော်ထွန်း နဝ်ꩻသွူ။

## အစိုႏရအစွိုꩻ(လာဩဂုတ် ၂၀၂၁−ယိုခါ)

## အစိုႏရအစွိုꩻ(၂၀၁၆-၂၀၂၁)

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ

**ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏ** နဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻ ဖုံႏ ဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏ သွုံꩻလွေꩻဒျာႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ တဲင် မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အကိုယို ဒေါ့ꩻသွုံꩻအာငါႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခင်ခမ်းနယ်ႏ ၊ စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻခမ်းအခဝ်ထင်ꩻ တွမ်ႏ ခယ်ႏခမ်း ယူနန်ခမ်းနယ်ႏ အကို နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻ တဲဟုန် တွမ်ႏ ဆစ်ꩻဆောင်ပန္နား(ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ခမ်းနယ်ႏ ဖုံႏ တွမ်ႏ ဗီယက်နမ် ခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ ကိုဖုံႏယိုလဲ့  အဝ်ႏဒေါ့ꩻသွုံꩻနေနေဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ ယို တုဲင်−ကဒုဲင်ဘာႏသာႏငွေါဝ်းငွါခွိုꩻနွယ်ႏတဲင် ဗွိုန်ပီတွမ်ႏ ထုဲင်ꩻဘာႏသာႏငွေါဝ်းငွါ နဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻအငေါဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၆)စားတဲင် အဗွိုန်လို့တောဝ်း ထုဲင်ꩻငေါဝ်းငွါတဲင် အစားနဝ်ꩻယို ဖြဝ်ꩻဟဲ့ꩻဒျာႏ တုဲင်ႏယုဲင်(တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) မိဉ်းမွေးတောဝ်းတဲင် တုဲင်ႏတန်(ဖြဝ်ꩻတန်)(တႆးလူင်/Tai Long) ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ 
ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို အဝ်ႏ(၃)စားဒျာႏသွူ။
* အခဝ်ကွဉ်ႏဖြဝ်ꩻ ငေါဝ်းငွါ ယို အပီနုဲင်း ထုဲင်ႏခမ်းအခဝ်ꩻထင် ငေါဝ်းသွူ ။ 
* အခဝ်နဝ်ဖြဝ်ꩻ ငေါဝ်းငွါယို ဒေါ့ꩻသွော့ꩻပါ မန်းငေါဝ်း ဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ ။ 
* အခဝ်ထင်ဖြဝ်ꩻ ငေါဝ်းငွါနဝ်ꩻ အပေါဝ်းပီနုဲင်း ခယ်ႏငေါဝ်း သွူ ။ 
လိတ်နေႏနဝ်ꩻ အတဲမ်ႏဖဲ့ꩻယို အကွာႏကီဝင်ꩻလဲ့ သွုံꩻအာဒျာႏ လိက်−တိုင် ပွုံႏစံႏယို သွူ ။
အငေါဝ်းယို လွောက်လွေꩻဒျာႏ ဒေႏသတဲင် ဖြဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ သေနာႏဒျာႏ ဝင်ꩻငေါဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။

### ဖြဝ်ꩻဗီးဖုံႏ
**ဖြဝ်ꩻဗီးအဝ်ႏ(၁၈)ဖြုံႏ** 

### အာႏကွို့ꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻ

**ဖြဝ်ꩻလိုခွိုꩻ** (ဖြဝ်ꩻ : ၸုမ်းၶိူဝ်းတႆး ၊ အင်္ဂလိပ် : Shan People) ဖုံႏယို ဆကွဉ်ႏနောဝ်အာသျဒေႏသ ကို ကအုံအဝ်ႏဒါႏ တုဲင်ႏလိုခွိုꩻနွယ်ႏ တမျိုꩻဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ ။ ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ ယို မျန်မာခမ်းထီ ကိုကအုံအာဒါႏ ခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ တဲင် ၊ မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏခမ်းကူ ခယ်ႏခမ်းထီ ၊ ထုဲင်ႏခမ်းထီ ခမ်းကူထျꩻ ဖုံႏယိုလဲ့ ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ ဆေ့အာတရိုꩻတောဝ်း အုံအဝ်ႏလွေꩻတဲင် အဝ်ႏထီႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ မျန်မာခမ်းထီကို ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻ အီးအဝ်ႏလွေꩻဒါႏ ၆ သန်ႏ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတရာꩻလွတ်တောႏ

**ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတရာꩻလွတ်တောႏ** ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အကို အထိုသွတ်ꩻတရာꩻရွုမ်ꩻ ဒျာႏသွူ ။ မျန်မာခမ်းထီ အကို ဒုတိယ အထိုသွတ်ꩻအရန်ႏ တရာꩻရွုမ်ꩻ တဲင် ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ (၁၀)ရွုမ်ꩻ ၊ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတရာꩻရွုမ်ꩻ(၁)ရွုမ်ꩻ ၊ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတရာꩻရွုမ်ꩻ(၃)ရွုမ်ꩻ တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ(၅၀)ရွုမ်ꩻ ဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏပါနေနေသွူ။
## သမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
တယ်ႏစ နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ ၊ လာမတ် ၊ မွူးနီꩻ ၃၀ အကို ယို ၂၀၀၈အခေႏခံႏဥပဒေႏ အလ ကရီးခါ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ ယို ပြောင်ꩻထွို့ꩻဗူႏလွေꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတရာꩻလွတ်တောႏ တဲင်နဝ်ꩻခါတွင် ထွို့ꩻဗူႏလွေꩻတွမ်ႏ တရာꩻလိုꩻတန်ချုတ်(၁)ဖြာꩻ ၊ တရာꩻလိုꩻတန်(၂)ဖြာꩻ ၊ ခြွဉ်း ဝင်(၃) နဝ်ꩻသွူ ။ နေင်ႏ ၂၀၁၇ ကိုယို လောက်ကိုင်ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻယို အွဉ်ႏလွေꩻကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတရာꩻရွုမ်ꩻခလ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ပင်ႏတရာႏ တွမ်ႏ ယေႏငန်ႏ တရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏယို အွဉ်ႏလွေꩻလုဲင်ႏ ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတရာꩻရွုမ်ꩻ ခလ၊  နေင်ႏ ၂၀၁၈ အကိုယို ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဟိုပုံꩻ ၊ သီႏသဲင်ႏ တွမ်ႏ ပင်လောင်ꩻ တရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏယို အွဉ်ႏလွေꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တရာꩻရွုမ်ꩻခလ ၊  နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏတွင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန်တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်း ယို အွဉ်ႏလွေꩻ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတရာꩻရွုမ်ꩻခလ ကိုသွူ။

## အဝ်ႏခင်ႏလမ်း
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတရာꩻလွတ်တောႏ ယိုအဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကိုသွူ။
## လွောင်ႏဗူႏပွုံႏ
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတရာꩻလွတ်တောႏ ယိုထွို့ꩻဗူႏလွေꩻတွမ်ႏ ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ (၁၀)ရွုမ်ꩻ ၊ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတရာꩻရွုမ်ꩻ(၁)ရွုမ်ꩻ ၊ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတရာꩻရွုမ်ꩻ(၃)ရွုမ်ꩻ တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ(၅၀)ရွုမ်ꩻ ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။
### ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ
*တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*လွိုင်ꩻခွိုꩻခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*လားရှိုးခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*ကျောက်မဲခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*မူဆယ်ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*တာချီလိတ်ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*ကေႏတုံခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*မွိုင်ꩻဆတ်ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
*မိုးမိတ်ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ
## နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ/တွိုင်ꩻ တရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ
*ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတရာꩻရွုမ်ꩻ
*ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တရာꩻရွုမ်ꩻ
*ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တရာꩻရွုမ်ꩻ 
*ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တရာꩻရွုမ်ꩻ
## တရာꩻလိုꩻတန်ဖုံႏ
နေင်ႏ ၂၀၂၀ ကိုယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတရာꩻလွတ်တောႏကိုနဝ်ꩻ တရာꩻလိုꩻတန် အဝ်ႏ ဝင် (၃) နဝ်ꩻသွူ ။ ခမ်းနယ်ႏတရာꩻလွတ်တောႏ ခလနဝ်ꩻ တရာꩻလိုꩻတန်ချုတ်ရွုမ်ꩻတွမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏတရာꩻရေꩻအွဉ်ꩻငါသားရွုမ်ꩻ ဖုံႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ ။
## အာႏကွို့ꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ဖြောင်းမဉ်ႏကြောင်းသျင်ꩻ

**"ဖြောင်းမဉ်ႏကြောင်းသျင်ꩻ ရောႏဂါႏကင်ꩻ"**
နီနမ်းလောင်းခန္ဓာႏကို စွုမ်ႏနီꩻကအောဝ်ႏမာꩻဖေႏထာꩻမာꩻ နမ်းအင်္ဂါႏပေႏတန်အကို ဖြောင်းကိုကအောဝ်ႏဒါႏ တငါဖုံႏယိုတဲ့ စွုမ်ႏနီꩻအောဝ်ႏမာꩻဖေႏဗာႏ နီနမ်းခန္ဓာႏထာꩻမာꩻတဲင် တငါမဉ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ တငါမဉ်ႏဟောဝ်မꩻ တာႏဝွန်ႏကေႏကေႏ ဝွေꩻအီႏထိန်းထမ်ႏမာꩻနွောင်ꩻဖေႏ နီနမ်းခန္ဓာႏထာꩻမာꩻ၊ တငါဖေႏကခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ တငါဖေႏကဟောဝ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻဖေႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ-
၁။ တငါဖုံႏယို ဆကီတွမ်ႏဆလ ယူႏလꩻမုဲင်ꩻခါ အွဉ်ႏဆိပ်ခွိုꩻခွိုꩻဖေႏဗာႏလွဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻဖေႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ တငါခွေါင်လွဉ်၊ ဗꩻတွိုႏဖြားထံ တငါနန်ꩻအော့ꩻ၊ သꩻကော့ꩻ ဖြောင်းမော့ꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻ အံႏတွိုင်ꩻလꩻသွူ။ အွဉ်ႏဆိပ်တငါနောဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏတလဲင်ႏ၊ မွူးဟာခိုႏတလဲင်ႏ မာꩻဖေႏဗာႏသွူ။ မဉ်ႏအီႏအွဉ်ႏဆိပ်တငါနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆိပ်ဗွီႏဗွီႏရီးဖြောင်းဗီႏထွူမꩻ တငါတန်ဆချာ အချင်ꩻချင်ꩻအွဉ်ႏဆိပ်သွော့ဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏထွူမꩻ တငါစွယ်ႏဆငါဖုံႏ ကွဲအွဉ်ႏဆိပ်လင်ꩻသွော့၊ ဆလတွမ်ႏဆကီ တလဲင်ႏလဲင်ႏယို မဉ်ႏအွဉ်ႏဆိပ်ဖေႏ အဆင်ႏပေါင်ꩻ(၅၀)နောဝ်ꩻယိန်းဟောဝ်သွူ။
၂။ တငါအချင်ꩻချင်ꩻ အွဉ်ႏဆိပ်ကီလဝင်ꩻ အဆင်ႏပေါင်ꩻထွိုင်ႏအာ ဖြောင်းကိုကထန်ႏထွာလွဉ်ဒါႏ ယုဲင်ꩻထီဖုံႏယို တွမ်ႏပထိုထိုꩻမွုန်း၊ အံႏမျောႏဖေႏသွော့၊ နီကမျောႏဖေႏလင်ꩻဒါႏ ယုဲင်ꩻထီနောဝ်ꩻ တွိုႏလင်ꩻဟို့ꩻကိုသူꩻ လင်ꩻမာꩻပဲစ်ꩻဖေႏ နီကအံႏသော့ꩻဒါႏ အဆာႏအာဟာႏရဖုံႏသွူ။
၃။ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏဗေင်ႏထွိုင်ႏ တလဲင်ႏ၊ မွူးဟာခိုႏ အခိန်ႏအီႏဗေင်ႏထာꩻတလဲင်ႏ ပွစ်ဖေႏသွော့တငါ၊ မဉ်ႏပွစ်ဖေႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အခိန်ႏအီႏဗေင်ႏထာꩻမွူးဟာခိုႏနောဝ်ꩻ ယိန်းဟောဝ်၊ ကွပ်နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် မွူးဟာခိုႏနောဝ်ꩻ ယုဲင်ꩻထီထန်ႏဆေ့ꩻတဲင် ဖြောင်းကိုယုဲင်ꩻထီသေ့ꩻသဲင်နောဝ်ꩻမꩻ သဘာဝအလꩻ ကထွာလွဉ်ဒါႏ ယုဲင်ꩻထီယို ပသေဖေႏနွောင်ꩻတောဝ်းဖြောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏပွစ်တငါနောဝ်ꩻ အနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အောဝ်ႏလိုႏပွစ်ဖေႏ၊ ဆကီဆလအခါႏကိုဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏပွစ်ဖေႏစွစ်ꩻစွစ်ꩻ၊ ပွစ်ဖေႏစင်စင်၊ မဉ်ႏမာꩻဖေႏနုဲင်းယိုမꩻ တငါခါႏကို ကအောဝ်ႏခံဒါႏ ဟန်ႏအိုစျꩻထာꩻယာႏစျꩻဖုံႏ ကြောင်းစင်ထိုꩻ၊ ထာꩻစျꩻမဉ်ႏအောဝ်ႏခံညတငါခါႏ ကွဲညည ထွာဒါႏတငါဆာ၊ တငါသေ့ꩻ၊ တငါရောႏဂါႏဖုံႏသွူ။
၄။ ပေသခွိုꩻခွိုꩻ၊ ပေါက်ꩻဖြူခွိုꩻခွိုꩻသွော့ဖြောင်း၊ အံႏထာꩻမုဲင်ꩻခါခါတယောဝ်း ပေါႏအံႏထွူမဉ်ႏပသေ၊ ပေါက်ꩻဖြူထွူဖြောင်းနောဝ်ꩻ ယိန်းဟောဝ်သွူ။ အံႏတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း ပေသ၊ ပေါက်ဖြူဖြောင်းနောဝ်ꩻ တွမ်ႏအွဉ်ႏဖေင်ꩻမွော့ဝင်ꩻ၊ တွမ်ႏထီရိုꩻရိုꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ တွမ်ႏတသာႏထီတဲ့နောဝ်ꩻ မဉ်ႏပသေဖေႏ၊ ပေါက်ꩻဖြူဖေႏနောဝ်ꩻ ဖြောင်းကိုဒဲဉ်စျꩻအိုစျꩻ၊ အနွုမ်ꩻသူႏအနွုမ်ꩻသေင်ဖုံႏ ကြောင်းစင်ထိုꩻ၊ ဖြောင်းလွီနွုမ်ꩻကုဲင်တဲ့ သက်သာႏ၊ တွမ်ႏနေင်းထီတဲ့ ပေသအီ၊ ပေါက်ꩻဖြူအီနွောင်ꩻဒျာႏ၊ နေင်းထီကိုနောဝ်ꩻ ဖလိုရင်းဓာတ်ပါတဲင် မာꩻခွေါင်ဖေႏတငါသွူ။
၅။ မဉ်အံႏအာဟာႏရအမျိုꩻတယောဝ်း အံႏယွယွ စုဲင်ပဲစ်ꩻပဲစ်ꩻထွူမꩻ မျောႏလင်ꩻသွော့၊ အထွေတွမ်ႏအစေႏတငါနီဖဲ့ꩻ၊ စုဲင်အီခါႏခါႏတွမ်ႏ အထွေ၊ စုဲင်အီခါႏခါႏတွမ်ႏအစေႏ၊ နီဖဲ့ꩻဖေႏကညီႏမျလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻ စုဲင်အီလူႏလုဲင်ႏဖေႏသွော့၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ ကျင်ꩻစုဲင်ဒါႏဒျာႏတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ အောဝ်ႏကုဲင်တဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ သမ်းစုဲင်အီဗာႏတောဝ်းတဲင် ကုဲင်းထွာဒါႏတငါဆာ၊ တငါယော့ꩻရောႏဂါႏနောဝ်ꩻသွူ။
၆။ ဖြောင်းဗီႏဖုံႏယိုတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏစိမ်ႏဖေႏ၊ အွဉ်ႏဆိပ်ထွူဖြောင်းတွော့ꩻ ထူႏစူမွူးတွမ်ႏစူယီးနီလီး ဖြောင်းဗီႏသွီႏဖေႏကလျားလွဉ်၊ သွီႏလွေꩻသဲင်ꩻချာငါ မဲဉ်ႏညီႏလွဉ်တဲင် ကာႏကွယ်ႏရဲနွောင်ꩻဖေႏ တငါရောႏဂါႏသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အံႏအွꩻစွဉ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း အံႏအီအွꩻအီတွမ်ႏဖြောင်းလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻမꩻ ပေါႏဖြောင်းတကြောင်းတောဝ်းတဲ့ အံႏမျောႏပါလင်ꩻခန်းဒျာႏဟို့ꩻကို၊ မဉ်ႏထွာရောႏဂါႏတဲ့ စွစ်ꩻထံခန်းဒျာႏ နမ်းတဗာႏလွုမ်းနောဝ်ꩻမꩻ အရေꩻတန်ငါႏ ဖြောင်းကြောင်းစင်ရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဖြော်တွမ်ႏတရာꩻမꩻကေႏမꩻ

**"မွိုးဖါကေꩻဇူꩻအာ ဖြော်ချာတွမ်ႏတရာꩻယင်မꩻကေႏလꩻ"**

နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- မာတုစ - မွိုးဗွေႏတဲ့နောဝ်ꩻ
- ပိတုစ - ဖါဗွေႏတဲ့နောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးနီဖြာꩻ ကေꩻဇူꩻတရာꩻအာငါႏ၊ အီႏဖြော်ချာဗာႏယိုꩻတဝ်း၊ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- မွိုးဗွေႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏပြေင်ပင်စေႏ
- ဖါဗွေႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏပြေင်ပင်ထွေ၊ ခေ့ꩻလေနီꩻနာꩻ နေင်ႏတရျာꩻအကို ပိုခိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပိုမူႏတဲ့နဝ်ꩻ လွူးချာမွိုးဖါ၊ ဖြော်ချာမွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ အထွူႏအဖွီပြေင်လောင်း၊ ဟွီညောင်ꩻစိမ်ႏဖေႏမွိုးဖါဗွေႏ နီပြေင်လောင်း၊ ဒေါ့ꩻဗာႏငေါဝ်းလို့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏအုံသွူနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မာꩻဖေႏသွူနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဖြော်ချာသွူကေꩻဇူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမဉ်ႏတဲ့ 'ကေႏလဲဉ်းနဲ့-လုမ်းလဲဉ်းနဲ့၊ 'လꩻကေႏတဝ်း-လꩻလိုမ်းတဝ်း'။
ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻအီ-
'မွိုးဖါကရိုꩻနဝ်ꩻ လွူးလွဉ်၊ ခွမ်ꩻလွဉ် ပိုခိုပိုမူႏသီး အွိုးကလွူးလင်ꩻစနဝ်ꩻကာႏ လွမ်ဖေႏဗီ၊ လူးဖေႏထီ၊ ဖျိုးဖေႏခွဉ်ႏပေႏခွဉ်ႏတန်၊ အွဉ်ႏနဲဉ်း၊ ဖေႏအံႏဒဲဉ်ဟန်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ ပိုခိုပိုမူႏသီး ထွာလွဉ်လꩻလိုꩻ လောကကိုယို၊ ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဥပမာႏ- ပိုမူႏပိုခိုသီးနဝ်ꩻ ထွာခွန်တဲင် ခွုင်းကားတဲင် ခွန်အရာႏ၊ ခွန်သွဉ်းခွန်သယ်ႏ၊ ခွန်ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ခွန်တန်စေꩻစိန်ႏ၊ ခွန်ရွဉ်ခွန်ခံꩻ အွဉ်ႏတံꩻလို့လို့ဖေႏ၊ မွိုးဗွေႏဖါစောဝ်းတဲ့ယဝ်း ကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ တကေႏနွောင်ꩻတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
မွိုးဗွေႏဖါဗွေႏယို 'မဉ်ႏဖြော်တွမ်ႏတရာꩻ-မဉ်ႏမာꩻတွမ်ႏကုသိုလ်ႏ'နဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻကုဲင်းကေႏဒါႏကွေး၊ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်-
- အဿဒ္ဓေ- သဒ္ဓါႏတရာꩻတအဲဉ်ထဝ်း မွိုးတဲ့ယဝ်း ဖါတဲ့ယဝ်းနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻ ဖေႏနေးကအဝ်ႏလွဉ်၊
ဖေႏကယွုမ်းအံႏလွဉ် ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏမျတ်သွံပါꩻတွမ်ႏ ကံႏ-ကံႏအကျိုꩻ။
- ဒုဿီလေ- သီႏလတအဲဉ်ထဝ်း မွိုးတဲ့ယဝ်း ဖါတဲ့ယဝ်းနဝ်ꩻ သီႏလဖေႏကအဝ်ႏလွဉ် (မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻထာꩻ၊ ပဲစ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်၊ အကျင်ꩻဟဝ်ယိုငတ်ꩻချက်၊ အကျင်ꩻမျတ်ယိုငတ်ꩻမျိုꩻ ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်လွဉ်)။
- အစာဂေ- အဒါနေ- သေလူႏသေတန်ꩻတဝ်း မွိုးတဲ့ယဝ်း ဖါတဲ့ယဝ်းနဝ်ꩻ ဖေႏကစေꩻမွုန်း၊ ဖေႏနေး ကတကေးမွုန်းဝင်ꩻ၊ ဖေႏနေးကသေလူႏ၊ ဖေႏနေးကသေတန်ꩻလွဉ်၊
- ဒုပ္ပညေ- ထာꩻသူႏသေအဲဉ်ထဝ်း မွိုးတဲ့ယဝ်း ဖါတဲ့ယဝ်း ဖေႏနေးကသူႏသေထာꩻ' ဖေႏနေးကအားထွုတ်တရာꩻ၊ ဖေႏနေးကမာꩻကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ပိုခိုပိုမူႏ မဉ်ႏဒေါ့ꩻလꩻလꩻဖေႏနဝ်ꩻ' တွမ်ႏကဖြော်ကေႏချာ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။  

### အာႏကွိုꩻ
ဖြေꩻစာကူꩻကားလစ်ꩻစား

**"ဝဏိဇ္ဇသုတ် (ဖြေꩻစာကူꩻကား အဝ်ႏလစ်ꩻစား)"**
ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
၁။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ ဆေဒဂါမိနီ ဟောတိ-
ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ မသွုမ်ꩻခြေင်လို့တွိုးအီဗွေႏ၊ ကွပ်အကျောင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ပွိုးအခရာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း ဗွေႏဩ"ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ ရီနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "သာရိပုတ္တရာႏ-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ လောဝ်းခါꩻနုဲင်းယို-
'နီဗွေႏလိုႏတခြိုꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻသွော့ ခွေသွဉ်း ဗွေႏဩ'၊ လောဝ်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လောဝ်းခြေင်ကွို့ꩻထာꩻ၊ တလူႏမွေးတဝ်း၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဘဝငါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻ၊ အမဉ်ႏဖြေꩻစာ ကူꩻကားထာꩻနဝ်ꩻ သွုမ်ꩻခြေင်လို့၊ ကွပ်ဝွေꩻလောဝ်းခြေင်ထာꩻ၊ ပွိုးဝွေꩻတလူႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။

၂။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ န ယထာဓိပ္ပါယာ ဟောတိ-
ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ မထွာတဝ်းအီဗွေႏ။
ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ သာရိပုတ္တရာႏ-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ လောဝ်းခါꩻနုဲင်းယို-
'နီဗွေႏလိုႏတခြိုꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻသွော့ ခွေသွဉ်းဗွေႏဩ'လောဝ်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကရေႏလူႏခါနဝ်ꩻ ရေႏလူႏဒျာႏ အဟောဝ်စား၊ ကထွိုင်ႏလူႏမွေးနဝ်ꩻ လူႏတောဒျာႏ အညမ်းစား၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဘဝငါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻ အမဉ်ႏဖြေꩻစာ ကူꩻကားထာꩻနဝ်ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ မွေးတဝ်း၊ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ ထွာတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။

၃။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ ယထာဓိပ္ပါယာ ဟောတိ-
ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻကွို့ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻလွုမ်ꩻ၊ တလꩻလွိုဗဲင်းဒွုမ်၊ တမျတ်လွိုဗဲင်းဒွုမ်နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻအီဗွေႏ။
ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ သာရိပုတ္တရာႏ-
'နီဗွေႏလိုႏတခြိုꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻသွော့ ခွေသွဉ်း ဗွေႏဩ' လောဝ်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကထွိုင်ႏလူႏနဝ်ꩻ လူႏဗော့ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ လူႏလွိုတဝ်း၊ လူႏပိုႏတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ လꩻလွိုတောဝ်း၊ မျတ်လွိုတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။

၄။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ ပရာဓိပ္ပါယာ ဟောတိ-
ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻအာလဲဉ်းက ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ၊ မျတ်ပွုမ်ႏမျတ်ပမ်ႏစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻဟောင်းဗွေႏ။
ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ သာရိပုတ္တရာႏ-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ လူႏအာလဲဉ်းက ကရေႏခါꩻ၊ ကရေႏလူႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏတဲ့ ဝွေꩻကထွိုင်ႏလူႏမွေးနဝ်ꩻ လူႏပွုမ်ႏလူႏပမ်ႏ၊ လူႏအာမွေးစွဉ်ႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဘဝငါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻ မဉ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားထာꩻနဝ်ꩻ လꩻအာလဲဉ်းက ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ၊ မျတ်ပွုမ်ႏမျတ်ပမ်ႏစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ဝဏိဇ္ဇသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဗက်ꩻထိုꩻဒေါသ

**"ဓနဉ္စာနီသုတ် (ဗက်ꩻထိုꩻဒေါသ ခွဉ်ꩻထိုꩻသꩻလျား ယံစား ခွꩻကဒဲ့ꩻ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုလ်ႏခမ်း ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ကမဉ်ꩻဒါႏ "ဓနဉ္စာနီ"ပုဏ္ဏာꩻမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကေႏညိုႏမွေးစွဉ်ႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ခꩻတလဲင်ႏ ဗွော့ꩻလွဉ်ဖေႏအဝါꩻဒဲဉ်၊ တခူဗာႏထာꩻတွော့ꩻ ရွစ်စွော့ꩻစွဉ်ႏ "နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"နုဲင်းနဝ်ꩻ သွံလဲင်ႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
အဝါꩻပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻရိုꩻ-
"ပါꩻမူႏမွတန်နဝ်ꩻ တန်ႏတရာႏဒွုမ်ထာꩻမတောဝ်၊ နုဲင်းကွို့ꩻတခူထာꩻတဲ့ လဲင်ꩻဝုဲင်ႏခန်း ရဟန်ꩻကတူႏကြေင်းတန်နဝ်ꩻ၊ မုဲင်ꩻခါခါတဲ့ အံႏဖြာႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻစွဉ်ႏ ရဟန်ꩻကတူႏကြေင်းကေꩻဇူꩻလွုမ်ꩻ၊ ပါꩻမူႏမွဟွေး-နာꩻဆရာႏ ပါꩻရဟန်ꩻကတူႏကြေင်းနဝ်ꩻ ခွေဒင်ႏပျꩻ ခွေဝါႏဒ၊ ခွေအီႏထင်ႏထေင်းက"
"မဉ်ႏကျတဲ့ ထင်းထေင်ဟုဲင်း-
နုဲင်းကွို့ꩻနာꩻ၊ ဘုရာꩻအမျိုꩻငမ်းနဲ့၊ လူꩻခွန်သုံဗျဟ္မာႏ လိုꩻတကမ္ဘာႏလိုမ်း၊ အီႏနွောင်ꩻဘုရာꩻ၊ တဖြာꩻဖြာꩻခွေထီႏတဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ နာꩻလွေꩻဒေါ့ꩻစံꩻဟုဲင်း၊ နာꩻသေဗာႏသနယ်"
အဝါꩻပုဏ္ဏာꩻတဲ့ ထင်ႏမွေးစွဉ်ႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အွဉ်ႏဟိတ်အနမ်း ရီခန်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဂေါတမ-
မဉ်ႏဗက်ꩻထဲ့ထိုꩻ တရာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ မဉ်ႏခွဉ်ꩻထဲ့ထိုꩻ တရာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ နန်းခရာႏလိုႏတဝ်း၊ နာꩻနဝ်ꩻကျွိုက်ငါႏ ဗက်ꩻထဲ့ထိုꩻ တရာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ နာꩻနဝ်ꩻ နစ်သက်ငါႏ ခွဉ်ꩻထဲ့ထိုꩻတရာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻဟောင်း"
"ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
'မဉ်ႏဗက်ꩻထဲ့ထိုꩻ ဒေါသ'နဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ 'မဉ်ႏခွဉ်ꩻထဲ့ထိုꩻ ထာꩻသꩻလျား'နဝ်ꩻ နန်းခရာႏလိုႏတဝ်း၊ ဒေါသမဉ်ႏထွာနဝ်ꩻ-သꩻလျား၊ ပေါႏသꩻလျားနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏ၊ နန်းဗာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဘုရာꩻရဟန္တာႏ အရိယာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ကျွိုက်ငါႏ ဗက်ꩻထဲ့ထိုꩻ-ဒေါသ၊ နစ်သက်ငါႏ ခွဉ်ꩻထဲ့ထိုꩻ ထာꩻသꩻလျား"နောဝ်ꩻသွူ။
ပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဒေါသတန်၊ သꩻလျားပစော့ꩻပနျꩻဒါႏထာꩻ၊ ကွပ်ဒေါသတန်၊ ပွိုးသꩻလျားတွော့ꩻ ကမော့ꩻလွဉ်ထꩻတရေင်၊ ထာꩻခိုးထာꩻလျား၊ ထာꩻဒုက္ခတဲ့ ဒေါ့ꩻအလဲင်ႏအလင်ႏ သူႏသေသူႏသာဒွုမ်၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ကထင်ႏဟွုန်ဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတနꩻသော့ꩻမွေး ဝွေꩻဘဝအထွာအကုဲင်တဲင် တလဲင်ႏချင်ꩻ လောဝ်းစွဉ်ႏဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
နီဗွေႏဘုရာꩻ ဩဝါဒနဝ်ꩻ ယံကျမွေးစွဉ်ႏထာꩻဗွေႏ၊ ယိုခါ ခွေသွဉ်းထွာသွူ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ မတ်သွော့ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဥပါႏသကာႏ တဖြာꩻဗွေႏဩ"
လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻထွူ ဗုဲင်စွဉ်ႏရဟန်ꩻ၊ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ၊ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဓနဉ္စာနီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဖြေꩻနꩻမွူးအသိုထင်

**"ကောကာလိကသုတ် (ဖြေꩻနꩻမွူးနဝ်ꩻ အသိုထင်ငါႏ၊ ဒေါ့ꩻပဲစ်မာႏမွုန်းတဝ်းဝင်ꩻ)"**

တွိုႏခꩻတလဲင်ႏ ရဟန်ꩻကောကာလိက လောဝ်းဗွေႏဘု၇ာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
သာရိပုတ္တရာႏ-မောဂ္ဂလာန်ႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ 'ပါပိစ္ဆာ-ပါပဣစ္ဆာ-ထာꩻလိုႏယွုတ်တန် ဗွေႏဩ'၊ ထွေလွဉ်ꩻဒျာႏ ထာꩻလိုႏမွိုက်၊ ကျွိုက်လွဉ်ꩻဒျာႏ ထာꩻလိုႏယွုတ်တန် ဗွေႏဩ"
"ကောကာလိက-
ဒေါ့ꩻမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻလုဲင်း၊ ကောကာလိက- ရိုꩻမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ သာရိပုတ္တရာႏ မောဂ္ဂလာန်ႏသီးနဝ်ꩻ လိုꩻသီႏလသားဒျာႏ၊ လုဲင်ႏဗွုန်ႏတွမ်ႏသက် လိုꩻရက်သီႏလဖုံႏဒျာႏ၊ နာꩻပဲစ်မာႏမွုန်း၊ နာꩻဟွုန်ဟောဝ်ဒျာႏသွော့ ဝွေꩻဗွေႏသီးနဝ်ꩻနော"
ကောကာလိက လောဝ်းစွဉ်ႏသွံလဲင်ႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ ရဲးခါꩻသွံလဲင်ႏ၊ ကောကာလိကနာႏတောဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း၊ ထွိုင်ႏလင်ꩻထိုꩻစွဉ်ႏ၊ လင်ꩻထိုꩻတပေါႏညငါႏတဝ်း၊ ကောကာလိကနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏထွူစွဉ်ႏ။
အနမ်းတဗာႏလိုမ်း ပသꩻထံထိမ်လို့စွဉ်ႏ၊ ပွစ်ꩻပတ်ꩻနေးစွဉ်ႏ၊ စစနဝ်ꩻ ပွစ်ꩻပေႏနုဲင်းထေင်ခူꩻ၊ ကွဲညညနုဲင်းဗာႏခူꩻ၊ ကွဲညည နုဲင်းစွဉ်ႏတလာꩻရာႏ၊ တနျာႏတဲက်ꩻ အိုမ်အမဉ်။
စစနဝ်ꩻ ပသꩻ၊ ကွဲညညနဝ်ꩻပꩻ၊ အထီအဝ်ႏရွဲ အဝ်ႏရုဲင်း၊ ဆာမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻ၊ အီႏလွေꩻထေ့ဘုရာꩻ၊ အီႏလွေꩻကန်းတော့ꩻချာ သာရိပုတ္တရာႏ မောဂ္ဂလာန်ႏသီးငါတဲ့ လွေꩻဒါႏဒွုမ်၊ ခံႏဒါႏဒွုမ်၊ ဒါႏယာႏဒွုမ်၊ "ကွပ်ငငေါဝ်းပေႏတငွါ-ထွာစွဉ်ႏနုဲင်းယို"တွော့ꩻ ကော့ꩻမာႏအနမ်းတွင်ꩻ မဲ့ထီအဝ်ႏလင်ꩻဗဲက်ဗဲက် အငွဉ်ꩻငဲက်ထိုꩻစွဉ်ႏ (သီထိုꩻစွဉ်ႏ)နောဝ်ꩻသွူ။
ကောကာလိက သီထိုꩻလဲဉ်းအကျောင်ꩻ လူꩻသီးဗျဟ္မာႏသီး လင်ꩻလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻ၊ ရဟန်ꩻတပါꩻ ရီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ကောကာလိကနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘွုံႏဘဝမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကောကာလိကနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ 'ပဒုမငါးရုဲင်ꩻ'သူꩻသွူ"။
"ဩဗွေႏ- လင်ꩻထဲ့ ပဒုမငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻဟ အီႏညကားမုဲင်ꩻနေင်ႏဟောင်း ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အီႏညနေင်ႏပေါင်ꩻ ကားယိုကားနဝ်ꩻနဝ်ꩻတဲး ဒေါ့ꩻဒျက်တငွါလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ (တိတိကျကျန၀်ꩻ) တထွာနွောင်ꩻတဝ်း၊ အဗော့ꩻသွတ်ꩻ ဥပမာႏငါမꩻလꩻ"
"ဩဗွေႏ- ဒေါ့ꩻနယ်မွိုင် အဗော့ꩻသွတ်ꩻ ဥပမာႏနဝ်ꩻမွိုင် ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဥပမာႏ- ထင်ခူꩻအလောပေါင်ꩻ -ငတ်ꩻသောင်ꩻငါ၊ ပေါႏတနေင်ႏဗွေတဲ့ ဝေါင်းထိုꩻထေင်ခူꩻ-တခူꩻ၊ ထေင်ခူꩻအလောပေါင်ꩻ-ငတ်ꩻသောင်ꩻလို့သွူတဲ့ ပဒုမငါးရုဲင်ꩻ အသက်တန်ꩻလို့တောဝ်းဒွိုန်း၊
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'ဖြေꩻနꩻမွူးနဝ်ꩻ အသိုထင်ငါႏ-ဒေါ့ꩻပဲစ်မာႏမွုန်းတဝ်းဝင်ꩻနော'ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ကောကာလိကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဖြွမ်းဗူႏခိန်ႏတွိုႏ နီပအိုဝ်ႏ

ပအိုဝ်ႏမူႏ/ခို ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻသီးဖုံႏဟွေး ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻတန်ယို ခေတ်ယွတမွေးတောဝ်းဒွုမ်တဲင် အောဝ်ႏလိုႏဒဲင်ကာ နက်ငါစွို့ꩻစွို့ꩻခန်းခင်ႏ အောဝ်ႏလိုႏ”ဖြွမ်းဗူႏ”ထင်ႏလဲဉ်းသွူ တသွီႏယာႏ ဖပြုဲင်ညာꩻဗာႏလို့ဝင်ꩻစား တွမ်ႏမာꩻထဲင်းမွိုန်းဒွုမ် နမ်းသꩻအွဉ်ႏဗွိုန် ”ဖြွမ်းဗူႏ” ရုဲင်ꩻသွိုခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်းသွူ။ မွိုက်ခွိုက်ကသဲင်ꩻထွာ ပအိုဝ်ႏခွိုꩻ ခွိုက်ကထွာ လိုꩻဘဝအချိန်ႏတွင်ꩻယို ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻသီး စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻဖုံႏဟွေး နမ်းကဒါႏသရောꩻ အနယ်ꩻပညာႏ တွမ်ႏရက်ခွိုꩻ သꩻရာႏဗွာဖျူႏလွူးအွဉ်ႏတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏတခွိုꩻလွုမ်းလွုမ်း ယံ”ဖြွမ်းဗူႏ”ခန်းလို့ဝင်ꩻအတာႏ အောဝ်ႏလိုႏငါႏ ဒေါ့ꩻချꩻနားကို အွဉ်ဟိုကို ပအိုဝ်ႏသွူ။

**”ဖြွမ်းဗူႏမွေးမꩻ” ”ရောင်းရျူႏစွေးလꩻ”** သꩻရာႏအကဲဉ်ကိုတဲ့ꩻတဲ့ꩻတဲင် တယ်ႏစဟန်ႏနီꩻယို မာꩻတငါလွေꩻ ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻအာသီး စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ တွမ်ႏလီထဲင်းမွိုန်းဒွုမ် အုံဖွီဗေင်ႏတငွူထဲင်းမွိုန်းဒွုမ် ”ဖြွမ်းဗူႏ” စူစွီႏဆွန်ꩻသွို နက်ထင်ႏငါ ကောဝ်ႏထွန်ႏခြာသူꩻ တွိုႏဖျင်လဲဉ်းသွူတအာႏတဲင် (နီပအိုဝ်ႏပိုလီꩻသီး ကားကအောဝ်ႏဖုံႏဟွေး....) ဖြွမ်းဗူႏခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်း ဆွန်ꩻသွိုဝင်ꩻစူ ခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်း။

### အာႏကွိုꩻ
ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ

**ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ** (ဗဉ်ကလီ: বাংলাদেশ, romanized: বাংলাদেশ၊ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ဗန်းကလားခမ်း") (အဲင်းကလေတ်: Bangladesh) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ဗန်းကလားဒေတ် ခမ်းသားခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ**(গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ)တဲင် ထွာဒျာႏ အာသျ အခဝ်နဝ်ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏခမ်းထီစာႏရင်ꩻကို အဝ်ႏလွေꩻအရန်း(၉၂)ကိုရိုꩻလဲ့ လိုꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏသော့ꩻ အဖြာꩻ(၁၆၃)သန်းရပ်တဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာစွဉ်ႏ အဋ္ဌမရန်း လိုꩻအုံအာသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ လိုꩻအဝ်ႏအဝ်ႏသော့ꩻ တချဒါႏ ခမ်းတခမ်းနေနေသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အေင်ဒိယ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာ ခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏရောင်ꩻတဲင် အဝ်ႏကုဲင်အခဝ်နဝ်အခဝ်လင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏ ကမ်းခြေဖုံႏဒျာႏသွူ။ 

ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၅၇,၃၆၀ မဲင်ႏ၊ ၂၀၁၆ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၆၂,၉၅၁,၅၆၀ ဖြာꩻတဲင် ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻ (၉၈%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဉ်ကလီမူသလဉ်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻတောမ်ႏ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဒါကာ၊ ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသစ်တကောင်း နဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို (၉၈%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဉ်းကလားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ကိုꩻကွဲႏဘာႏသာႏအနေႏ မူသလဉ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၉၀.၄ %)၊  ဟေင်ဒူဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၈.၅ %)၊  ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၀.၆ %)၊ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၀.၄ %)နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ခမ်းထီရေꩻအလꩻ ဗဉ်ကလီမူသလဉ်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ꩻနွောင်ꩻခါꩻတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း မူသလဉ်အစွိုꩻအဗူႏအာႏရဲင်ႏကို ထွာစွဉ်ႏ စတုတ္ထအတန်သွတ်ꩻ မူသလဉ်အာႏရဲင်ꩻဗူႏနဝ်ꩻသွူ။ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ခါꩻ ခမ်းထီတန်ဘာႏသာႏအနေႏလဲ့ မူသလဉ်ခွိုꩻတမွေးတဝ်းဒါႏသားလဲ့ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ကိုꩻကွဲႏခွင်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏသွူ။ 

ခမ်းကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒျာႏ "ပါတီတဗာႏ ပါလီမန်ဒီမိုကရေသီစနိစ်"တဲင် အဝ်ႏထူႏခါꩻဒျာႏ "ဝဲက်မဉ်တန်ထုင်ꩻစံႏ သုင်ꩻအခေႏခံႏဥပဒေႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏစနိစ်" နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတန်နဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻတောမ်ႏ တွိုင်ႏ(၈)ဖြုံႏ၊ ခရဲင်ႏ(၆၄)ဖြုံႏသွူ။ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏထင်ႏထိုစကျာႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏတဲင် တဖြာꩻစီႏရွဉ်နွို့နဝ်ꩻ တနေင်ႏတစိꩻ အဝ်ႏထင်ႏထိုအာလွဉ်တဲင် ကမ္ဘာႏဘဏ်အနေႏ ထွာအီဒျာႏ ယီးနယ်အီနမူႏနာႏခရာႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အတာႏဆွာꩻကီႏဖြေႏသျင်ꩻဗာႏဒါႏ ပျသာႏနာႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရိုဟဉ်ဂျာဗဉ်ကလီ ဒုက္ခသည်အရေꩻ၊ လိုꩻကုဲင်၊ အံႏလာဘ်ဖုံႏ တောမ်ႏ ဥတုဖောက်ပြန်ႏတဲင် ကထွာလွဉ်ဒါႏ ဘေꩻတမ်ႏဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ

**"ဗဟုပုတ္တိကထေရီဝတ္ထု"**

၁၁၅။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ထီႏတဝ်းတရာꩻမျတ်ယို အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ၊ တရာꩻမျတ်ယို ကထီႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻအတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻတထီႏတောဝ်းတရာꩻမျတ် သက်ဆွာꩻနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ဗဟုပုတ္တိကထေရီဝတ္ထု'ယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ပိုခို/ ပိုမူႏသီးငေါဝ်းနဝ်ꩻ ယွုမ်းတွိုင်ꩻ တလꩻတဝ်း၊ ထွားပါဗာႏ ပနံ-ဝါႏဒ' မသီးသဘော်ꩻယင်ကယ်ႏမꩻ-

၂။ ပိုခို/ ပိုမူႏမွိုက်သီးနဝ်ꩻ သေတဝ်း မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ သေဒျာႏ ရွဉ်ခံꩻကေꩻဇူꩻလွုမ်ꩻ-

၃။ နီဗွေႏဘုရာꩻ တရာꩻတောႏနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻကျိုꩻစာꩻတဲ့ ပါꩻမုဲင်ꩻလꩻ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻခွꩻဒျာႏ-

၄။ ထိုꩻပိုခို-မော့ꩻထာꩻရျူႏ၊ ဖုဲင်းပိုမူႏ-မောꩻထာꩻရောင်းတဲ့ အဝ်ႏဒါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဗဟုဘဏ္ဍိကရဟန်ꩻ

**"ဗဟုဘဏ္ဍိကဝတ္ထု"**
ဒေဝဓမ္မ-ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ထာꩻဝင်ꩻသꩻ ထာꩻငမ်း အောဝ်ႏလွနမ်းလောင်းသေႏသေႏ၊ တရာꩻစင်ဗွာ အွဉ်ႏထွာလွသေႏသေႏ၊ ငိမ်ꩻခွꩻဣန္ဒြေႏယေန်ႏကေႏလွတသေႏတနား သွံမျိုꩻအဝ်ႏသေႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ လူꩻတရာꩻဗွို့ꩻနမ်း သွံခမ်းလောက ဟဲ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

၁၄၁။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
သံႏသယထင်းမာႏ (ဝိစိကိစ္ဆာႏ) ကိလေႏသာႏယို တယားပွန်းလꩻဒွိုန်း ခွုင်းကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏယို (အတာႏ) အကျင်ꩻအုံတလီꩻထာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအွဉ်ႏတထုမ်ႏနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအုံသို့ဟံႏဗော့ꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻခံႏအုံမ အာဟာႏရနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻဗေင်ႏလွင်ꩻထာꩻ ဟံႏလောင်းနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်းကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအုံဝွေႏ အုံတဗော့ꩻတဗꩻသေႏသေႏထာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအုံစောင်းပေါင်ꩻထာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဗဟုဘဏ္ဍိကရဟန်ꩻဝတ္ထု"ယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ထာꩻမက်၊ ထာꩻစွယ်ꩻ၊ ထာꩻအွီႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻဗာႏ တလဲင်ႏချင်ꩻနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်း-

၂။ လိုꩻဒေါသတန်၊ လိုꩻမာႏနတန်၊ လိုꩻထာꩻယူႏဆေ့ꩻယို စွော့ꩻတရော့ꩻကြွို့ꩻတဝ်း၊ ထေဒါႏအသꩻ-

၃။ ကွပ်ရက်ပိုမာတဲင် အင်းဖေႏယို အင်းဖေႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏမွေးမꩻ၊ ပေါႏတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ရန်ႏဆုဲင်ꩻဒါႏထာꩻ၊ ပေါႏတသေနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ သꩻဒုက္ခဆုဲင်ꩻဒါႏ-

၄။ မဉ်ႏကွဉ်ကꩻတဝ်း ခွမ်ꩻလာꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအမျာꩻင၊ "ထွာလိုꩻမွိုက်အပေႏစား"၊ မဉ်ႏကွဉ်ကꩻတဝ်း သီႏလနဝ်ꩻ"ထွာလိုꩻမွိုက်အတလောင်ꩻစား"၊ မဉ်ႏကွဉ်ကꩻတဝ်း ဟိရိဩတ္တပ္ပ(သုက္ကဓမ္မ၊ လောပါလ) တရာꩻယိုနဝ်ꩻ" ထွာစွဉ်ႏ လိုꩻမွိုက်အတန်စား"နဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဗာဟိယဒါရုစီရိယ

**"ဗာဟိယဒါရုစီရိယ"**

၁၀၁။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အကျိုꩻတအဲဉ်ထဝ်း ကစီႏခါꩻဒါႏ ဂါႏထာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာခန်းအပွုဒ်တရေင်တဲ့ယဝ်း တမျတ်တဝ်းခြာ၊ ဂါႏထာႏမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဟွိုန်ဗာႏထွူတဲင် ရာႏဂစဒျာႏ ကိလေႏသာႏခိုးလျား ထိုꩻမားခွꩻလို့၊ အကျိုꩻအဝ်ႏငါႏ ဂါႏထာႏတပွုဒ်ပေႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တပွုဒ်ပေႏငါတဲ့ယဝ်း မျတ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ဗာဟိယဒါရုစီရိယ'ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ မွူးနီꩻသီ မဉ်ႏတတွိုႏတဝ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻခန်းဘေꩻအန္တရာယ်ႏတဲ့ယဝ်း တသီတဝ်း-

၂။ ပေါႏထာꩻဝွေႏဖန်ႏဉာဏ်ႏ အဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ထာꩻကိုꩻကွယ်ႏမာႏဒါႏ-

၃။ ပေါႏသာႏယာႏ ဝင်ꩻကပူႏဇောႏ ပေါႏလောႏလာဘ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ အကျင်ꩻမျတ် ထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဒါႏ-

၄။ ပေါႏအားထွုတ်တရာꩻ သမထ ဝိပဿနာႏ (အနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ)နဝ်ꩻ သွုမ်ꩻခင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ဘဝယိုနဝ်ꩻ လꩻတဝ်းတရာꩻခန်းတဲ့ တွိုႏတစိုးစိုး တဇာတ်ဇာတ်သူꩻနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻယိုꩻတရာꩻထူꩻ တရာꩻမျတ်-

၅။ ပေါႏလူႏဖိုတဝ်း သင်္ကန်ꩻ သပိတ်နဝ်ꩻ မော့ꩻခန်းဘုရာꩻနမ်းနမ်းတဲ့ယဝ်း ထွာနွောင်ꩻတဝ်း "ဧဟိ ဘိက္ခု"ရဟန်ꩻ-

၆။ ဝွဋ်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လုဲင်ႏပြွတ်တလꩻတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏ

thumb|right|အေင်ဒိယခမ်းထီ အန်ဒရာပရာဒေ့ရှ် ဗိစကပတ်နမ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ တနမ်တီဥယျာဉ်ႏ ထီႏထွားလွေꩻဗာႏ မွူးနွို့ခိန်ႏ

**ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏ** (အဲင်းကလေတ်: The Bay of Bengal) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ  ကမ္ဘာႏလောင်း အတန်သွတ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏအောႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻကိုသွူ။ ဗိုန်ဒျာႏနုဲင်း သိုမ်စဲင်ႏတြိဂံပုင်ႏတဲင် ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အေင်ဒိယခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏ ကမ်းရိုးတန်း၊ ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ တောမ်ႏ သီရိလင်္ကာႏခမ်းထီ အခဝ်နဝ် ကမ်းရိုးတန်း၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ တောမ်ႏ အန်ဒမန်ကြွန် နီကိုဗာကြွန်ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းကီလိုမီတာ ၂,၁၇၂,၀၀၀ ကီလိုမီတာသွူ။ ထီခြောင်ဖုံႏ ကထွတ်ꩻနွို့သော့ꩻဒါႏ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပတ်မာခြောင် (ဂင်္ဂါခြောင်ဖြယ်)၊ မဂ်နာခြောင်၊ ဂျမူနာခြောင်၊ ဧရာႏဝတီႏခြောင်၊ ဂိုဒဗာရီခြောင်၊ မဟာနဒီခြောင်၊ ခရစ်သျနခြောင်၊ ကာဗရီခြောင် ဖုံႏဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပင်ႏလယ်ႏ
ဗိဠာရပဒကသဌေꩻ

**"ဗိဠာရပဒကသဌေꩻဝတ္ထု"**
လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻ (၁) လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ လူႏဒျာႏအနမ်းလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏနဝ်ꩻနောဝ်ꩻခါ တမာပါတဝ်း၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဘဝမုဲင်ꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ခြွေခြာႏဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သွꩻခွအဲဉ်ထောဝ်း၊ (၂) လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းနဝ်ꩻ တလူႏတဝ်းထာꩻ၊ တမာဒျာႏပါꩻလွုမ်ꩻ၊ ပါꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာဘဝမုဲင်ꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ကေန်ꩻခြောဒုက္ခ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သွꩻခွအာဒျာႏ၊ (၃) လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့တလူႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ တတမာတဝ်း၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဘဝမုဲင်ꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ကေန်ꩻခြောဒုက္ခ၊ သွꩻခွအဲဉ်ထောဝ်း၊ ကွပ်ကေန်ꩻခြောတဲင် လယ်ႏကွီအံႏဗာႏဝင်ꩻ၊ ထွာထာꩻကွီအံႏသား၊ (၄) လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့လူႏတန်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻတမာပါ၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ခြွေတဲ့ခြွေခြာႏ၊ သွꩻခွတဲ့အာငါႏ။

၁၂၂။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ကမာꩻဒါႏ (ထာꩻဟောဝ်) ကုသိုလ်ႏကံႏယိုနဝ်ꩻ တစိꩻပေႏဒျာႏ ဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻဟ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ အဟောဝ်မျိုꩻ တရတွိုႏလွဉ်နွောင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထာꩻဟောဝ်ကုသိုလ်ႏယို၊ ထီႏဖွီမွုန်းသေႏသေႏ ထင်းပေႏမွုန်းလာꩻလာꩻ၊ တလဲင်ႏတစဲက် ထဲ့ဗဲက်သော့ꩻဒါႏ ခမ်းရာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေလွန်းစွဉ်ႏဖွိုင်ꩻ တဲ့က်တွိုင်ꩻနယ်ဗာႏ ဥပမာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ၊ ထာꩻဟောဝ်မွန်းပျောႏ ပါꩻသူႏတောႏလိုꩻဒါႏနဝ်ꩻ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻပေႏလွုမ်ꩻတဲ့ အစိꩻပေါင်ꩻအာ ခွပ်လာညနေင်ႏ ဆုဲင်ꩻချိန်ႏသူꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏဟဝ်ဒါႏ ဗွေဗိတ်စွဉ်ႏဒျာႏ ခန္ဓာႏအနမ်း(ဖွိုင်ꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဗိဠာလပဒကသဌေꩻ"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ပေါႏနာႏတရာꩻနဝ်ꩻ သꩻမဉ်မာꩻကုသိုလ်ႏပေါႏလွဉ်-

၂။ ပေါႏသေနာႏ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ သꩻမဉ်မာꩻကုသိုလ်ႏ ယိန်းတလာလာ၊ နိုꩻဆောႏတမာပါဝင်ꩻ-

၃။ ပေါႏဝင်ꩻမာꩻ ထာꩻဟောဝ်ထာꩻဒါႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ထင်းမာႏတဝ်းဝင်ꩻ-

၄။ လိုꩻဟောဝ်သူႏတောႏကောင်ꩻသီး သꩻရင်ꩻနဝ်ꩻ ထီႏဟောဝ်ဒျာႏဝင်ꩻလွဉ်းလွဉ်း-

၅။ ပေါႏပဲစ်မာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကန်းတော့ꩻချာနဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဗိတိသျအဉ်ပါယာ

thumb|300px|နဝ်ꩻခါ ဗိတိသျ(ကလာꩻဗွာ)အိဉ်ပါယာကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဖိုဒါႏ ကမ္ဘာႏလောင်း ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဖုံႏပုင်ႏ။ (ရပ်လင်ပင်ႏလယ်ႏခါႏ ဗိတိသျဟံႏနယ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ မဉ်ꩻဆꩻလ့ဖဲ့ꩻ ကဲတ်ꩻခါꩻဖေႏ သီး အရောင်ႏတနျာႏ)
thumb|300px|ဗိတိသျ(ကလာꩻဗွာ)အလံႏတောႏ

**ဗိတိသျ အဉ်ပါယာ** (အိန်းကလေတ်: British Empire) **ဗိတိသျ အိဉ်ပါယာ** ကရိုꩻနဝ်ꩻ အိန်းကလေတ်ကလာꩻဗွာ ယူနုဲက်တဲတ်ကိင်းဒန်း(United Kingdom)သီး ကအဝ်ႏအိုပ်ချုတ်ဒါႏ စီႏမံႏဖန်းဖြယ်ဒါႏ ဒိုမီနီယံဖုံႏ၊ ကိုလိုနီဖုံႏ၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻထိင်ꩻခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဖုံႏ စတဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆꩻလ့ကို ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏတောမ်ႏ ခင်ႏလမ်းဟံႏနယ်ႏအလင်ဖုံႏယို ဖြွမ်းဗူႏခါꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ၁၆ ရျာꩻဗူႏ တောမ်ႏ ၁၇ ရျာꩻဗူႏခါႏကို အိန်းကလန်သီး ကတယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒါႏ ရပ်လင် ကိုလိုနီဖုံႏ၊ အဖြေꩻအစာဌာႏနဖုံႏလဲ့ ပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်သွိုနဝ်ꩻသွူ။ ခိင်ႏနဝ်ꩻခါ ဝွေꩻသီးထင်ႏထိုအာႏဏာႏအဝ်ႏယံခိင်ႏတဲင် သမဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ အတန်သွတ်ꩻ အဉ်ပါယာတဖြုံႏသွူ တကာႏတဝ်း ရျာꩻဗူႏနေင်ႏအကို ထွာစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏလောင်း အာႏအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၂ ဗာႏခိင်ႏ ဗိတိသျအဉ်ပါယာနဝ်ꩻ ဩဇာႏဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း လစ်ꩻပွန်းတပွန်းကထွာဒါႏ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ (၄၅၈)သန်းလွိုရပ်သွူ။ ဟံႏနယ်ႏအနေႏလဲ့ ၁၉၂၀ ဗာႏရပ် အကျမ်ꩻအနေႏ ပဲင်ႏလꩻနွောင်ꩻတတွာစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏ ဟံႏယာႏဧရိယာႏခြွဉ်း လစ်ꩻပွန်းတပွန်းကထွာဒါႏ စတုရန်းမဲင်ႏ ၁၄၈,၉၄၀,၀၀၀ လွို (၃၅,၅၀၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) နဝ်ꩻသွူ။

လꩻလဒ်အနေႏနဝ်ꩻ လꩻလွဉ် ဝွေꩻသီး ခမ်းထီရေꩻ၊ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ တောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ အမွီႏဖုံႏနဝ်ꩻ စွစ်ꩻလီထိုꩻစွဉ်ႏ ဝွေꩻသီးကအိုပ်ချုတ်ဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဒေႏသကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသား အာႏဏာႏကအဝ်ႏယံခိင်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအဝ်ႏခြီခြဝ် **"ဗိတိသျ အဉ်ပါယာကို အခိင်ႏမုဲင်ꩻတယဝ်း မွူးတပြေ့ꩻဗဉ်နွောင်ꩻတဝ်း"** နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နဝ်ꩻခါ ဝွေꩻသီးအာႏဏာႏ စွစ်ꩻလီလꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ပါတောမ်ႏပင်ႏလယ်ႏခါႏ စွစ်ꩻစဲစ်ꩻနေးတဲင် တခဝ်မိဉ်ႏခေ့ꩻ တခဝ်နဝ်ꩻ မွူးအရောင်ႏယို အီႏလေဒျာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေႏချာႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗိတိသျအဉ်ပါယာ
ဗီယက်နမ်စဲ့ꩻပွယ်ꩻ

thumb|300px|အမေႏရိကန်ႏ စဲ့ꩻတပ် သင်ဘော်ꩻကျောင်ꩻဒိုက်ဒိုက် ချꩻလင်ꩻဖေႏ စဲ့ꩻသားဖုံႏထွူ ကျောင်ႏထင်ႏကီချာကျာꩻပုင်ႏ
**ဗီယက်နမ်စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ** (အိန်းကလေတ်: Vietnam War) ကရိုꩻနဝ်ꩻ စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ ခိန်ႏခါႏကာႏလအကို စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကထွာဒါႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ၊ လာအိုခမ်းထီ တောမ်ႏ ကမ္ဘောဒီးယားခမ်းထီဖုံႏကို တယ်ႏစ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၅ ဗာႏ လာနိုဝဲင်ဗာ ၁ နီꩻ ဗꩻတွိုႏ ဝေင်ꩻသုဲင်းဂုံ ကထဲ့သွုမ်ꩻဒါႏ ၁၉၇၅ ဗာႏ လာဧပီ ၃၀ နီꩻကိုမꩻ စဲ့ꩻပွယ်ꩻလဲ့ထွူထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်စဲ့ꩻပွယ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻဒျာႏ တယ်ႏ ပထမအဉ်ဒိုဆုဲင်းနားစဲ့ꩻပွယ်ꩻ ကထွူထိုꩻခိန်ႏကာႏဒျာႏသွူ။ တွိုက်ꩻခꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကွန်မျူနစ်မဟာႏမိတ်ဖုံႏစွိုꩻ ကစွဲးကမ်းဖေႏဒါႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းထင်ꩻသား တောမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ ကလွိုဆန်ဒါႏကွန်မျူနစ် မဟာႏမိတ်စွိုꩻသားဖုံႏ ကစွဲးကမ်းဖေႏဒါႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်သား အခါႏ ကတွိုက်ꩻခꩻဒါႏ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻဒျာႏသွူ။ ကွန်မျူနစ်မဟာႏမိတ်စွိုꩻ ကအွဉ်ငါဖေႏဒါႏ စူခွုမ်တနတ်အပေႏစား ဗီယက်နမ်ခမ်းထင်ꩻ(စွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻစဲ့ꩻစွိုꩻ)သားနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻခꩻလွေꩻ ဒေႏသကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဗီယက်နမ်အခဝ်နဝ်သား ကလွိုဆန်ဒါႏ ဝွေꩻသီးကွန်မျူနစ်စွိုꩻ တောမ်ႏပြောက်ကျားစဲ့ꩻစနစ်နယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏတောမ်ႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်အစွိုꩻသားနဝ်ꩻ နေးတောမ်ႏ လေကြောင်းသင်ဘော်ꩻကျောင်ႏ တွိုက်ꩻခꩻရေꩻအကူႏညီႏတဲင် ဟံႏလောင်းစဲ့ꩻစွိုꩻ၊ မို့ꩻလောင်းထာꩻခြေင်ကို ပါတောမ်ႏ အမျောက်တနတ်တန်၊ ချꩻတွိုက်ꩻလင်ꩻနေးဗုံး(ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်း)ဖုံႏ၊ သုင်ꩻလွေꩻအီ နေးအာႏရဲင်ႏတန် အတွိုက်ꩻအခꩻစဲ့ꩻဆင်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။

အမေႏရိကန်ႏသီး ကအဝ်ႏနွို့ပါလွေꩻဒါႏ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထွူသွတ်ꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၃ ဗာႏ လာဩဂုတ် ၁၅ နီꩻကိုသွူ၊ ပွိုးစွဉ်ႏ အမေႏရိကန်ႏကွန်ကရက် ကအွဉ်ႏအတီပြုဖေႏဒါႏ ကေ့စ်-ချပ် မွဉ်းဖျင်မုꩻ ဥပဒေႏလဲ့ ပါနေနေသွူ။ ဗီယက်နမ်စွိုးခွိုꩻတပ်တောႏစဲ့ꩻစွိုꩻ ထွိုင်ႏသိမ်ꩻလꩻထိုꩻ ဝေင်ꩻသုဲင်းဂုံးထွူ ၁၉၇၅ ဗာႏကိုနဝ်ꩻ စဲ့ꩻပွယ်ꩻလဲ့ထွူထိုꩻ ဗီယက်နမ်ခမ်းထင်ꩻ တောမ်ႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်သားဖုံႏလဲ့ ခြွဉ်းဗူႏပူꩻပေါင်ꩻချာယင်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻယိုတဲင် ခမ်းသားမွိုးဖာ အသက်သွီႏပေါင်ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏ အာမွေးထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ် စဲ့ꩻသားတောမ်ႏခမ်းသားဖုံႏ သီမားထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ (၁)သန်းတောမ်ႏ (၃)သန်းခါႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏရိုꩻလွ့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘောဒီးယားလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ (၂)သိန်ႏတောမ်ႏ (၃)သိန်ႏခါႏ တောမ်ႏ လာအိုလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ (၂)သောင်ႏ တောမ်ႏ (၃)သန်းခါႏ သီးမားထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏ စဲ့ꩻသားဖုံႏလဲ့ စဲ့ꩻပွယ်ꩻအကို သီမားထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏ အဖြာꩻပေါင်ꩻ ၅၈,၂၂၀ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻ
ဗုဒ္ဓဟူꩻနီꩻ - ထွာဘုရာꩻခန်ꩻ

ထူႏဃဋိကာရဗျဟ္မာႏကလူႏဒါႏ ပရိက္ခရာႏ(၈)ပါꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်ရဟန်ꩻထွူတဲင်၊ ဒဲဉ်သွမ်ꩻခံႏအံႏမ သုင်ꩻအာဟာႏရသေင်ႏရာႏ၊ တစိꩻစိꩻပေႏဒျာႏထွူခါ ဟာမွူးပဉ်ဗာႏဗာႏ၊ ကျင်ꩻဒုက္ကစရိယာႏ ညပဉ်သူနေင်ႏစွဉ်ႏဒျာႏတဲ့၊ အနယ်ꩻမွေးတဝ်းတွော့ꩻ ထွာနွောင်ꩻတဝ်းဘုရာꩻ နဝ်ꩻသွူ၊၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ယူႏလꩻခူန်ꩻချာ အွိုးပေႏခါ ကလꩻခါꩻ အာနာပါနသမာဓိတရာꩻနဝ်ꩻတဲင်၊ အားထွုတ်ကျိုꩻစာꩻ ပွါꩻမျာꩻမွေးယင်းတရာꩻနဝ်ꩻမꩻ၊ တရာꩻထူꩻတရန်း လꩻတွိုႏခန်း စတုတ္ထဈာန်ႏ နဝ်ꩻသွူ ၊၊
စတုတ္ထဈာန်ႏအာႏရဲင်ꩻနဝ်ꩻ စင်ဗွာအာႏတလာဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻတဲင်၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေဟာ မွူးခါးလားကပြေ့ꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏထိုꩻခွုန်သုင်ထွူတွော့ꩻ၊ မွူးကွို့ꩻနာꩻငါနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ႏ၊ မွူးကွို့ꩻနာꩻလွဉ်ꩻနဝ်ꩻ သဲစ်ကလꩻ အာသဝက္ခယဉာဏ်ႏ(အရဟတ္ထမဂ်ဉာဏ်ႏ)နဝ်ꩻထွူတဲင်၊ လꩻသွုပ်ꩻထွူစွဉ်ႏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏတဲင်၊ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏဘုရာꩻ နဝ်ꩻသွူ၊၊ 

တောင်ꩻခါꩻ-
*၁၊၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ႏ - အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်
ထီႏသေချာလို့ ကထွာလွဉ်ဗာႏ သံႏသရာႏဘဝအဆက်ဆက်နဝ်ꩻသွူ၊၊
*၂၊၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ႏ - အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်
အပါယ်ႏခမ်း၊ လိုꩻခမ်း၊ လူꩻခမ်း သေထီႏလို့၊ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ လွေꩻထွာဘဝမုဲင်ꩻ-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻ ထီႏသေလို့နဝ်ꩻသွူ၊၊
*၃၊၊ အာသဝက္ခယဉာဏ်ႏ - အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်
ကာမာသဝ,ဘဝါသဝ,ဒိဋ္ဌာသဝ,အဝိဇ္ဇာသဝ အာသဝယိုလစ်ꩻပါꩻ(တရာꩻနမ်း- တရာꩻနမ်း လောဘ,ဒိဋ္ဌိ,မောဟ) လို့စင်ထိုꩻနဝ်ꩻသွူ၊၊
*၄၊၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ - အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်
သဗ္ဗ- ကားကအဝ်ႏ၊ ညုတ- ထီႏသေ
သဗ္ဗညုတ- ကားကအဝ်ႏ ထီႏသေလို့၊၊
*၅၊၊ ထွာဘုရာꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ အလင်မွေးတဝ်း၊ လꩻသဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ နောဝ်ꩻသွူ၊၊
ကွပ်လꩻ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏနဝ်ꩻတဲင် "ထွာဘုရာꩻ" ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊၊
*၆၊၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻ ထွာဘုရာꩻ ဗောဓိညောင်ႏမွူးဆꩻလတဲင်၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻနဝ်ꩻ မွူးနီꩻထွာဘုရာꩻတွော့ꩻ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတွောင်ထီ၊ လွေꩻဆူဗောဓိညောင်ႏမွူး နဝ်ꩻသွူ၊၊

*ငဝ်းလင်္ကာႏကဗျာ
 အုံတခြာကို         သူနေင်ႏတွင်ꩻ
  ခြေင်းဆွော့ꩻကံကျင်ꩻ    စွုမ်ႏနီꩻဟာ
  တရျာꩻသွံခါ         ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဩ
  လာဗွေနီꩻနေား        ဗုဒ္ဓဟူꩻ
  အဝ်ႏအုံဒင်ႏစူꩻ       ပလ္လင်ႏလောင်း
  ခွန်သုံစွိုꩻကောင်း      လွဉ်တွိုက်ꩻခꩻ
  နွောင်ꩻတဝ်းတပ်ပꩻ     ခွန်သုံလွင်း
  လောင်ꩻမျတ်ယူႏယင်း    အုံတရာꩻ
  သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ       ထီႏဖြောင်ဖြင်
  ကိလေႏလို့စင်      ဉာဏ်ႏရောင်ႏထန်ႏ
  သဗ္ဗညုဉာဏ်ႏ       လꩻသွုပ်ငါ
 ဗွေႏဘုရာꩻထွာ        မျတ်လွိုဝင်ꩻ
 သꩻကိုနဝ်ꩻရင်ꩻ         ခွေသွဉ်းယူႏ
  ခွꩻစုံရောင်းရျူႏ       ကီညိုႏမွေး
  နစ်သက်စွုမ်းစွေး     ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ
  ခေါက်ဝုဲင်ႏနီဗွေႏ      ဘုရာꩻကွိုနဲးဩ။

   ကဝုဲင်ႏဗာႏနေား      ထွာဘုရာꩻ
  ယံလꩻယိုꩻမာꩻ        သꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ
  မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ       နဝ်ꩻသွူရင်ꩻ
  ခါးလားလꩻတွင်ꩻ     ခွေသွဉ်းယို
  ကကွုတ်ထဲင်းကို      စိုးမုဲင်ꩻယဝ်း
  ဘုံႏလင်လွေꩻတဝ်း     ထွာချာလိုꩻ
  ခြွေခြာႏမျတ်မျိုꩻ      အာႏဇာႏနီႏ
  သိက္ခာႏကျင်ꩻအွီႏ      သီႏလခွေါင်
  မဲ့နားလေဗွောင်      ကုသိုလ်ႏမာꩻ
  ကားကရေႏရာꩻ      ထွူအောင်ႏမျင်ႏ
   တရာꩻရောင်ႏတင်ႏ   သေထီႏမွိုင်
   ဝဋ်ရွီးထပ်ထွိုင်      ခူႏထန်ႏလꩻ
   မဂ်ဉာဏ်ႏဆေႏပꩻ    ဖွန်ႏဖန်ႏလီ
   ကွုတ်ဖြားဆာသီ     ကင်ꩻခန်းဒျာႏ
   ယံကထွာဗာႏ       နုဲင်းနဝ်ꩻခါ
   စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ   ဆုတောင်ꩻသေႏသေႏဩ။  

### အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဗေင်ႏငါႏမွုန်းတဝ်းထာꩻ

**"သောပ္ပသုတ် (ဗေင်ႏငါႏမွုန်းတဝ်းထာꩻ၊ အားထွုတ်ဗဲင်းသွော့တရာꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
မွူးခွယ်တန်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻလွဉ် အုံကွံခင်ႏလမ်းစရွပ်ကို၊ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ၊ ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ၊ ဗွေႏမဟာကဿပ၊ ဗွေႏမဟာကစ္စည်ꩻ၊ ဗွေႏမဟာကောဋ္ဌိက၊ ဗွေႏမဟာစုန္ဒ၊ ဗွေႏမဟာကပ္ပိန၊ ဗွေႏအနုရုဒ္ဓါႏ၊ ဗွေႏရေဝတ၊ ဗွေႏအာနန္တာႏ-သီးဖုံႏတဲ့ ကျွꩻလွဉ်။
ထာꩻတိန်ႏခေ့ꩻပသာႏတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻသဲင်ꩻကျောင်ꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်ဗွေႏရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ ကျွꩻသဲင်ꩻနုဲင်းနုဲင်းအကျောင်ꩻ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
စရွပ်ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ ရဟန်ꩻကဗုဲင်တသာ၊ ရဟန်ꩻကစအုံသားဖုံႏလွုမ်ꩻ၊ ဗွေႏစင်ꩻတသာဖုံႏနဝ်ꩻ ကိန်ꩻဗော့ꩻနဝ်ꩻကို၊ ရဟန်ꩻတသာဖုံႏနဝ်ꩻ မွူးလိန်ꩻထန်ႏ၊ ထာꩻလိန်ꩻလေသွူတဲ့ အဝ်ႏကိန်ꩻကထာꩻ၊ သမ်းတခြော့သန်ပါထာꩻ နုဲင်းစောက်အာႏ။
နိဗွေႏဘုရာꩻ နေးတွမ်ႏဒိဗ္ဗစက္ခု-မဲ့တဲင် ထီႏလွေꩻရဟန်ꩻသီး အဝ်ႏကိန်ꩻနေထာꩻ၊ အဝ်ႏတခြော့သန်ေနထာꩻ နုဲင်းစောက်အာႏ၊ မွူးလိန်ꩻထန်ႏသွူတဲ့ ထွိုင်ႏတဝ်းဒွိုန်းတွော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကျွေꩻလွေꩻစရွပ်ကို၊ လွေꩻဟဲ့ꩻထွိုင်ႏ ရဟန်ꩻတသာသီးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သာရိပုတ္တရာႏ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကို၊ မဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကို၊ ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏ မဟာနဝ်ꩻ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကို၊ အလွေꩻလို့ မုဲင်ꩻကိုဖုံႏဟောင်း"
"ဝွေꩻဗွေႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အကျွꩻသဲင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ အွိုးမဟာကာႏ၊ ဟန်ႏရောဝ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထီႏတဝ်း အဖျော်လွဉ်ယိုကို တပါꩻပါꩻ ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏ လွဉ်တဝ်း'သီယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ သီထွိုင်ႏလေထာꩻ၊ သီဗေင်ႏတွီꩻထာꩻ၊ သီတခြော့သန်ထာꩻ နုဲင်းစောက်အာႏနဝ်ꩻသနယ်။ 'ကအုပ်ခမ်း စိုꩻထီ ခွန်တန်တပါꩻနဝ်ꩻ အမဉ်ႏဗေင်ႏချမ်ꩻသာႏမွိုင်းထာꩻ၊ အမဉ်ႏဗေင်ႏတလွာꩻမွိုင်းထာꩻ၊ အမဉ်ႏတခေင်ꩻမွိုင်းထာꩻ၊ အမဉ်ႏထွိုင်ႏလေမွိုင်းထာꩻ၊ မာꩻဖေႏတောဝ်း ခမ်းသားထီသားတာႏ ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ခွန်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'ခမ်းသား ထီသားရက်နာႏ၊ ဟွူန်ဟောဝ်ငါႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ သီဟွူန်ဖိုနေဟောင်း"
"ဟွူန်ဖိုတောဝ်း ဗွေႏဩ"
ခွန်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အမတ်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ စဲ့ꩻပိုႏတန်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ရပ်လိုꩻတန် ဒုံလိုꩻတန်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ပေါႏဗေင်ႏချမ်ꩻသာႏမွိုင်းထာꩻ၊ ပေါႏထွိုင်ႏလေမွိုင်းထာꩻ၊ ပေါႏလွꩻမာꩻထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ခမ်းသားတဟွူန်ဟောဝ်တောဝ်း၊ ရပ်သားတနစ်သက်တဝ်း၊ ဒုံသားတရက်ပဲင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ 'ရဟန်ꩻသီးဖုံႏတဲ့ ပေါႏဗေင်ႏမွိုင်းထာꩻ၊ ပေါႏထွိုင်ႏလေမွိုင်းထာꩻ၊ ပေါႏအားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတကေႏညိုႏတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဗေင်ႏငါႏမွုန်းထာꩻ၊ ထွိုင်ႏလေမွုန်းထာꩻ၊ ထိန်ꩻသွော့မဲ့နား-စတဲင်ဣန္ဒြေႏသူပါꩻ၊ အားထွုတ်သွော့တရာꩻ၊ မာꩻသွော့ကုသိုလ်ႏနော"ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ သောပ္ပသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဗေလဋ္ဌသီသမထေရ်ႏ

**"ဗေလဋ္ဌသီသမထေရ်ႏဝတ္ထု"**

၉၂။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပုဂ္ဂိုလ်ႏမုဲင်ꩻယဝ်းအတာႏ နေးသꩻလောဘ မဉ်လꩻသိမ်ꩻခါꩻနဝ်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ထာꩻအံႏဘောဇန ပရိညာတတရာꩻ(သေသေꩻခါꩻတရာꩻ)အဝ်ႏဒျာႏ၊ သုညတဝိမောက္ခ နိဗ္ဗာန်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အနိမိတ္တဝိမောက္ခနိဗ္ဗာန်ႏတဲ့နဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးနဝ်ꩻအတာႏ ထါာဒျာႏကျွꩻအံႏခရာႏ အာႏရွုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဝါးသီးကကျောင်ႏလွေꩻမို့ꩻလောင်းနဝ်ꩻ တထီႏတဝ်းအခင်ႏခြောင်ꩻ၊ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကျွꩻလွေꩻမုဲင်ꩻကိုယို သေနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ဗေလဋ္ဌသီလမထေရ်ႏဝတ္ထု'ယိုတဲင်-

၁။ ရဟန္တာႏ မာꩻဒျာႏအရင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻတလွစ်တောဝ်း၊

၂။ အွဉ်ႏသိမ်ꩻတခြိုꩻ အွဉ်ႏသိမ်ꩻထာꩻအံႏ ထာꩻအွꩻနဝ်ꩻ ထွာလောဘနေနေတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻ ဖေႏအွဉ်ႏသိမ်ꩻတဝ်း၊

၃။ ဟောဝ်ကဲ့ꩻရဲ့ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻတောဝ်းဝင်ꩻ၊ မဲ့ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻမာႏဒါႏ ရဟန္တာႏသူႏတောႏကောင်ꩻသီး၊

၄။ ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ဘဝခင်ႏခြောင်ꩻ ထုမ်ႏမော့ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ (ကွိုတ်ထဲင်းတဝ်းဒွုမ်)အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻဗဟုသုတ သတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဗော်လခဲခရဲင်ႏ

**ဗော်လခဲခရဲင်ႏ** ( အိဉ်ႏကလေက်: Bawlakhe District ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ တယ်ႏ ၄၅၂ ပေ ဗꩻ ပေ ၁၄၅၀ ကိုသွူ။ အထိုသွတ်ꩻကောင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားသောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ လူꩻကောင်ဒျာႏသွူ၊ အထိုအဝ်ႏ ပေ ၈၆၀၇ ပေသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဗော်လခဲကိုသွူ။ ဗော်လခဲခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၄၂,၈၅၉ ဖြာꩻသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ


'''ဗော်လခဲခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
*ဝေင်ꩻနယ်ႏဗော်လခဲ
**ဝေင်ꩻဗော်လခဲ
**ဝေင်ꩻယွာတစ်

*ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားသောင်း
**ဝေင်ꩻဖားသောင်း
**ဝေင်ꩻမော်ဆီး

တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယ်သဲ့ယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ မယ်သဲ့ခရဲင်ႏ ခရဲင်ႏတသာအနေႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဗျဉ္ဇန်ထွာလွဉ်ပုံႏ

ကဟဲ့ꩻဗာႏဒါႏ "ဗျဉ္ဇန်"နဝ်ꩻတဲး ပါဠိဘာႏသာႏဗျဉ္ဇန်ယို မန်းနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ"ဗျည်း"နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ပအိုႏနေးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻခန်းဗော့ꩻ"ဗျဉ္ဇန်"နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ဗိုန်ပီနုဲင်း ကဟဲ့ꩻဒါႏ"ဗျည်း"နဝ်ꩻဖုံႏ၊ "ဗျဉ္ဇန်"ဖုံႏ၊ က-ရီး ခရီး-စတဲင်အတွိုင်ꩻ သရဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ "အအာအိအီအုအူ" တဖြုံႏစီႏ ဝွေꩻအငဝ်းတွမ်ႏဝွေꩻအငဝ်းအတွိုင်ꩻ ဟဲ့ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏသွူ၊ ကထွာဒါႏဆရာႏသား မဉ်ႏသွဉ်ဟဲ့ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနယ်လဲ့ တပဲ့ꩻဖုံႏလဲ့ ဟဲ့ꩻဒါႏလွဉ်နုဲင်းဒျာႏသွူ၊ မဉ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ လိတ်မွူးတဖွူꩻလိုမ်းယို အထျꩻအနာအထာႏဝ မဲဉ်ႏတနꩻလို့လꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

မဉ်ႏအွဉ်ႏနယ်ရီးဗာႏဗျဉ္ဇန်ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ တဲႏဗာႏတဲမ်းဗာႏနေး ဝ+ အက္ခရာႏစက်ယိုနဝ်ꩻသွူ၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ဗျဉ္ဇန်အက္ခရာႏကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစကျာႏအက္ခရာႏနဝ်ꩻလင်ꩻလွဉ်ကွေႏကွေႏဖုံႏသွူ။ ဝ+ စကျာႏအက္ခရာႏနဝ်ꩻ သꩻအင်အရပ်၊ ဝွေꩻထွူနဝ်ꩻ ဟး ငွဉ်ꩻအရပ်၊ ကးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻထျꩻအရပ်၊ စးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻထာႏဝရပ်၊ ဋးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻခေါက်ရပ်၊ တးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻနာရပ်၊ ပးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြောင်းဗီႏရပ်၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ အငဝ်းကထန်ႏဒါႏ နေ့ꩻဖူရပ် ဝွေꩻခင်ႏလမ်းတွမ်ႏဝွေꩻငဝ်းထန်ႏဒျာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ က-စ-ဋ-တ-နဝ်ꩻ ခွေါင်းရိုꩻရိုꩻ သဘာဝအခွေါင်း၊ ခ-ဆ-ဌ-ထ နဝ်ꩻ ခွေါင်းပေႏပေႏ(ရွ)နေးငါ၊ ဂ-ဇ-ဍ-ဒ-ဗ ခွေါင်းမန်ႏမန်ႏ၊ ဃ-ဈ-ဎ-ဓ-ဘ နဝ်ꩻ စွော်စွော်ခွေါင်းဗာႏနေး၊ င-ဉ-ဏ-န-မ ငတ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ ခွေါင်းတွော့ꩻ ထွိုင်ႏသော့ꩻဟထိုးခိန်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဒျာႏနေ့ꩻဖူကို၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ (၁) ဖြေꩻထျꩻ (၂) ဖြေꩻထာႏဝ (၃) ဖြေꩻနာထျꩻ ဖြေꩻခေါက်အရပ် (၄) ဖြေꩻနာ (၅) ဖြောင်းဗီႏ လဲင်ႏတစိꩻစိꩻ သွတ်ꩻထင်ႏအနာ၊ အဝ်ႏဖြေꩻထျꩻနဝ်ꩻလꩻ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻဆွတ်ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

ကအဝ်ႏထန်ႏ အဝ်ႏဒျာႏပငါပရꩻနုဲင်းယိုတဲင် ဗျဉ္ဇန်အက္ခရာႏနဝ်ꩻဖုံႏ ကထွိုင်ႏအွဉ်ႏထွော့အငဝ်းထန်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ တဗူႏတဗန်ႏ ဝွေꩻခင်ႏလမ်းခွေနွို့၊ ခွေခင်ႏလမ်းဝွေꩻနွို့ တအဲဉ်ထဝ်း၊ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏအဝ်ႏဗာႏဒျာႏသွူ၊ ဝွေꩻတွမ်ႏဝွေꩻ အငဝ်းဖေႏကထန်ႏမဲဉ်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဗျဉ္ဇန်အက္ခရာႏ အဝ်ႏစုင်ႏလင်ႏထွူဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယ-ရ-လ-ဝ-သ-ဟ ဗီးဖုံႏမဉ်ႏသွတ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ဗီးသွတ်ꩻပုံႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏဗာႏအငဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
ကခံႏဗာႏအွဉ်ႏထွာအသွတ်ꩻပုံႏ "မိမိကိုယ်၊ ခန္ဓာကိုယ်" ယ-ဗျဉ္ဇန်နဝ်ꩻ ထွာလဲႏကွို့ꩻအသွတ်ꩻအီပုံႏလွုမ်ꩻ၊ အငဝ်းတထန်ႏတဝ်း၊ မာꩻနုဲင်းယိုစားလꩻတဝ်း၊ "အယ်=အုဲင်၊ အုယ်=အွီ၊ ကိုယ်=ကွေ၊ ကောယ်=ကွဲ" ကွပ်ယသွတ်ꩻနုဲင်းယိုတဲင် အငဝ်းထန်ႏခေါ်လွိုထိုꩻဗာႏသွူ၊ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နုဲင်းဒျာႏ "မြင့်မိုရ်၊ အဿတိုရ်၊ ဗဟိုရ်"စတဲင်လဲ့ ထွာလဲႏကွို့ꩻအသွတ်ꩻခြေင်လွုမ်ꩻ၊ အငဝ်းတထန်ႏတဝ်း၊ မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ကရ်=ကရာ ရငဝ်းထန်ႏဗာႏ၊ သုံꩻဒျာႏကွို့ꩻ ထဲမ်အီသင်္ကေတနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်းသွူ။ နုဲင်းဒါႏ "ကလ်=ကုသိုလ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သီဟိုဠ်"ဖုံႏနဝ်ꩻ လးငဝ်းထိုꩻမားတဲင် ထဲမ်အီလဲႏကွို့ꩻသင်္ကေတလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ အငဝ်းထန်ႏစဲင်းစဲင်းဗာႏ ဗိုန်နုဲင်း "ကယ်သီယံ"အကို လ်းသွတ်ꩻငဝ်းကထန်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝ်းသွတ်ꩻငဝ်းလဲ့ ဗိုန်နုဲင်းဒျာႏ "ပအိုဝ်ႏ"၊ "အမျိုဝ်ꩻ"စတဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝ်းအဝ်ႏသွတ်ꩻခါꩻသွူတဲ့ ဝ်းသွတ်ꩻငဝ်းတထန်ႏတဝ်း၊ ထွာသုံꩻလꩻဒျာႏကွို့ꩻ အသွတ်ꩻသင်္ကေတတဗာႏလွုမ်ꩻသွူ၊ မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ပေါႏဝ်းသွတ်ꩻခါလဲ့ ဝ်းကသွတ်ꩻခါꩻဒါႏငဝ်းကိုနဝ်ꩻ ဝ်းသွတ်ꩻငဝ်းပါနဝ်ꩻသွူ။

သ်းသွတ်ꩻအကိုနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထွာငါႏသွူပအိုႏလဲ့ ကွပ်ပွိုးလွောက်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏမန်းဖဲ့ꩻတဲင် အဝ်ႏအိုင်ဒင်ႏသွူခမ်ꩻပွုမ်ႏလောင်းတဲ့ အဝ်ႏဆင်ꩻရယ်ꩻလွဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ (အိုအေက်သ်)=ဖိုးထီး၊ မန်းမာꩻစသွတ်ꩻလဲ့ သွတ်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻခရာႏ

**"ဗြဟ္မာယုသုတ် (ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻခရာႏ အအဲဉ်ႏချုပ်)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
ကမဉ်ꩻဒါႏ 'ဗြဟ္မာယု'ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အသက်လꩻ-၁၂၀၊ လိုꩻဒါႏပညာႏတဖြာꩻ၊ မဉ်သေဘုရာꩻခရာႏတဲင် ဟဲ့ꩻလွဉ်အတပဲ့ꩻ'ခိုဗင်ႏဥတ္တရ'၊ ဖေႏတာႏဝွန်ႏနုဲင်းယို-
"ယိုတပဲ့ꩻ ဥတ္တရ-
ရဟန်ꩻဂေါတမသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻတဲ့၊ ဟော်ꩻတရာꩻတဲ့ ယံမွေးစွဉ်ႏထာꩻတဲ့၊ အမဉ်ꩻကျောႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ အမဉ်ꩻကကျောႏထာꩻသူꩻနဝ်ꩻ အကျောႏမွေးဒျာႏ တွမ်ႏဂွုဏ်ႏအင်္ဂါႏ လက္ခဏာႏနဲ့၊ ဝါလွော်တွော့ꩻ ကျောႏလဲဉ်လယ်ႏကွို့ꩻထာꩻနဲ့၊ စဲင်းစဲ့ယံကသေ၊ နာꩻထွေလွဉ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏနီပေႏတင်ႏ (ဒေဝ)ကျမ်ꩻအလꩻ 'လိုꩻခိုမျတ်အင်္ဂါႏ သွံဆီနီပါꩻ'ဗွေနဲ့-ဗွေတဝ်းနဲ့ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထောင်လွဉ်ꩻ-ထွားတေ့ꩻသွော့နော"
"မွေးသွူ- ဆရာႏဖြား၊ မဲ့ꩻခွေထောင်ထွားလွဉ်ꩻဒျာႏ" ဥတ္တရ အာႏမခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻထွူခါ ထောင်လွဉ်ꩻနီဗွေႏဘုရာꩻဆချာ ညစွဉ်ႏနွုတ်ꩻလာနောဝ်ꩻသွူ။
ထောင်ထွားလွဉ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနွုတ်ꩻထာထွူ သဲင်ꩻချာ အဆရာႏထျꩻ၊ သဲင်ꩻဒင်ႏပျꩻ ဗွေႏဘုရာꩻခရာႏနုဲင်းယို-
"ဆရာႏဖြားဗွေႏဩ-
ဗွေႏဘုရာꩻဂေါတမသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏ၊ ဗွေတွမ်ႏလက္ခဏာႏ၊ အကျောႏမွေးမွေးဒျာႏ ဗွေႏဩ၊ အကျောႏလဲဉ်ထာꩻ မွေးတဝ်းဗွေႏဩ။
ခွေသွဉ်းကထီႏဗာႏ၊ ခွေသွဉ်းကတောင်ꩻတောင်ꩻနဝ်ꩻ-
ဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻခိုမျတ်သီး လက္ခဏာႏသိုမ်ဆီနီပါꩻ၊ ဗွေဒျာႏတွမ်ႏ ဘုရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ပေါႏကျွꩻလွေꩻထာꩻနဝ်ꩻ အဒဲင်ရီး အခင်ႏအပင်ထွေ၊ အခင်ႏကာတဲ့ ဒွို့ꩻငါတောဝ်း၊ စꩻငါႏတောဝ်း။
အကျွꩻလွေꩻထာꩻတဲ့ ယွိုက်ꩻငါႏတဝ်း၊ မွိုင်ငါႏတဝ်း၊ အတသွိုးဒျာႏ ငင်းဒေင်မာꩻလဒွုမ်၊ ငင်းဒေင်မာꩻကီနဝ်ꩻ တသွိုးတဝ်း၊ ပေါႏအဝ်ႏလိုႏ ထွားချာထာꩻတဲ့ အွဉ်ႏတလိန်ႏ (လီႏင်)နေးတဝ်းငွဉ်ꩻ၊ ချာႏနေးဒျာႏ နမ်းတဗာႏလိုးမ်၊ ထွားကီတဝ်းထာꩻ၊ ထွားလတဝ်းထာꩻ၊ ထွားငါလွေꩻ တဖွူႏတလီးတာႏ (လစ်ꩻသောင်ꩻ)လူꩻမ်။
ပေါႏအုံလင်ꩻထာꩻတဲ့ အုံတပန်းနေး၊ ခင်ႏလေင်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တလွူးန်တောဝ်းကီႏ၊ တလွူးန်တဝ်းခင်ႏလေးင်၊ အလွိုးနန်းထာꩻ အဲဉ်ထဝ်း၊ အလွိုးငမ်းပါꩻ အဲဉ်ထဝ်း၊ အုံဒုံကိုတဲ့ယဝ်း၊ ဝေင်ꩻကိုတဲ့ယဝ်း၊ ထွားလော်လယ်တဝ်းထာꩻ၊ ယေန်ႏယေႏန်ကေႏကေႏ၊ ဣန္ဒြေႏလꩻလꩻ၊ အုံသꩻခွꩻခွꩻဒျာႏထာꩻ ဗွေႏဩ"
အတပဲ့ꩻဥတ္တရ တိန်ႏဒေါ့ꩻနုယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻဖြားနဝ်ꩻ စူဝုဲင်ႏလွေꩻဗွေႏဘုရာꩻ၊ ရွစ်ပါစွဉ်ႏ 'နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ'သွံလဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻဖြားနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဟော်ꩻတရာꩻထွူနဝ်ꩻ လꩻတမဂ်တဖိုလ်ႏ ထွာသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊
ပင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ ကပ်သွမ်ꩻနွုတ်ꩻနီꩻ၊ (တွိုႏသွစ်ꩻနီꩻကိုနဝ်ꩻ) ဗွေႏဘုရာꩻ ကျွꩻလွေꩻဝိဒဟခမ်း၊ တညတဝ်းခိန်ႏခါႏ ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻတဲ့ သီထိုꩻခန်းဒျာႏ (ထွာအနာႏဂါမ်ႏ) တွိုႏထင်ႏဗျဟ္မာႏခမ်း လင်ꩻချာဒူမ်လိုꩻခမ်းယိုသွူ။ (သုတ္တန်ႏပဋိကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ ဗြဟ္မာယုသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဗွေႏဗွန်ပဏ္ဍိတ၊ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻ

### နမ်းခြောင်ꩻအအဲဉ်ႏ
*လွူးဖွာꩻနီꩻ- ၁၂၇၆-ဗာႏ၊ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ ၈-နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-ကျာႏပသတေꩻ။
*ဇာႏတိ- တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ ဒုံတဲႏခုဲင်ႏ။
*မွိုးဖါတွမ်ႏဖူးဝေး - စင်ꩻမွိုးနင်ꩻမူႏ+စင်ꩻဖါအောင်ႏခံꩻ၊ ဖူးဝေးပေါင်ꩻ (၁၅)ဖြာꩻ၊ နင်ႏအောင်ႏ၊ သရမောင်ႏ (လုဲင်ꩻဆရာႏ)၊ ခွန်အိုး (အသီႏပိန္တော်ꩻဆရာႏ)၊ ခွန်ဟယ်၊ နင်တွုတ်ꩻ၊ ခွန်လိန်ႏ၊ ခွန်တုတ် (တသီႏပိန္တော်ꩻဆရာႏ)၊ နင်ႏစွဲ၊ နင်ႏလွဉ်း၊ နင်ႏဖေါင်၊ ခွန်မောင်ငယ်၊ ခွန်ကံႏ၊ နင်ႏဒွီႏ၊ ခွန်ချွန်။
*ထွာသာႏမဏေႏ- ၁၂၉၂-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာ၊
*ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ - ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဂန္ဓမာ၊ ဒုတိယကျောင်ꩻနင်း (ဂွိုဏ်ꩻထောက်ဆရာႏတောႏ)
ဘွဲ့တောႏ- သျင်ႏပဏ္ဍိတ။

### သွဉ်ထူႏပညာႏ-
ဗုဲင်သျင်ႏထွူတွော့ꩻ သွဉ်ထူႏလွေꩻ ပရိယတ္တိ အခေႏခံႏ ဝိနယ်ꩻ၊ သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ ဗွေႏဗွန်ဂန္ဓမာႏထျꩻ (၄)နေင်ႏ၊ ၁၂၉၃-ဗာႏ ကျွꩻလွေꩻအုံတော ဝေင်ꩻပွေးလှ ကျောက်တောကျောင်ꩻတွော့ꩻ သွဉ်သွုပ်လွေꩻယင်း ဝိနယ်ꩻ၊ သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ ပါတွမ်ႏအဓိပ္ပါယ်ႏ (၂)နေင်ႏ၊ ၁၂၉၄-ဗာႏ ကျွꩻလွေꩻအုံတော မန္တလေꩻဘုရာꩻတန်တွိုက် ဦးဝိုင်းထျꩻ (၃)ဝါႏ၊ အသောကာရာမတွိုက် (၄)ဝါႏ စုစုပေါင်ꩻဝါႏယို နေးတွမ်ႏမန္တလေꩻ လိတ်သွဉ်နယ်ꩻတွော့ꩻ သွဉ်သွုပ်လွေꩻယင်း တယ်ႏအခေႏခံႏကျမ်ꩻ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏအရန်းထို ပါတွမ်ႏအဋ္ဌကထာႏ ဋီႏကာႏဖုံႏ တွယ်ꩻဖက်သွဉ်ထူႏလွေꩻယင်းသွူ။ 
ထွာရဟန်ꩻ-၁၂၉၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံဗွေနီꩻ မွူးနီꩻ-သောကျာႏ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏ။
*ထွာရဟန်ꩻထွူသွဉ်ထူႏယင်းပညာႏ - ၁၃၀၂-ဗာႏ၊ ကျွꩻလွေꩻအုံတော ဝေင်ꩻပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတွိုက် ရတနာသိင်္ဃကျောင်ꩻတဲင် သွဉ်ထူႏလွေꩻယင်း ဝိနယ်ꩻ(၅)ကျမ်ꩻ ပါဠိအဋ္ဌကထာ ပါတွမ်ႏဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ အွိုးဒုတိယအဓိပတိဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရမဟာထေရ်ထျꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

### ပျုသာႏသနာႏ-
တယ်ႏနေင်ႏ ၁၃၀၃-ဗာႏ နင်းစကျောင်ꩻဇာႏတိဒုံ၊ နေင်ႏ ၁၃၀၆-ဗာႏ ဆောင်ႏရွက်ဗွောင်လွေꩻ မူလတန်ꩻကျောင်ꩻ ဇာႏတိဒုံ၊ နေင်ႏ ၁၃၀၇-ဗာႏ ဆောင်ႏရွက်အွဉ်မာꩻလွေꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်တွမ်ႏ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ မန္တလေꩻ ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻဖုံႏ၊ သွုပ်ငါပါယင်း ကျောင်ꩻတွိုက်တန်နောင်ကာꩻတွမ်ႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏအဆူႏဆူႏဖုံႏ၊ တယ်ႏနေင်ႏ ၁၃၀၈-ဗာႏ အွဉ်နယ်ဆုံꩻမꩻလွေꩻပါ လိုꩻမုꩻရေꩻယဟန်ႏဖုံႏ၊ နေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ အွဉ်ဟိုဆောင်ႏရွက်လွေꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏရေꩻဖုံႏ၊ တယ်ႏနေင်ႏ ၁၃၁၂-ဗာႏနေင်ႏ နွို့မာꩻဖြေႏသျင်ꩻဖေႏ သမ္မာဖုံႏ ငဲက်(ငှက်)ဂွိုဏ်ꩻ အခြဲမ်တရျာꩻဝါဒီတွမ်ႏ ကလွိုဆန်ဒါႏ ဗုဒ္ဓအဆုံꩻအမꩻဖုံႏ၊ နေင်ႏ ၁၃၁၃-ဗာႏ နွို့ဆောင်ႏရွက်ညီꩻ ရှမ်းရိုးမဂဏသမူဟအစွိုꩻကို ဗွေႏဗွန်ထမ်းဘုရာꩻ ကထွိုင်ႏလွဉ်ႏဆꩻချာ ထူႏတာႏဝွန်ႏပါ ဂွိုဏ်ႏထောက်တာႏဝွန်ႏဖုံႏ၊ နေင်ႏ ၁၃၂၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သံ၊ ဒဲဉ်သီႏလာ နွို့ညီꩻသော့ꩻ မော်ဘီသင်္ဃာႏညီႏလာႏခံႏကိုဖုံႏ၊ နေင်ႏ၁၃၄၀-ဗာႏ နွို့ညီꩻသော့ꩻပါ ကဖွဲ့စဒါႏ ဂွိုဏ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏသင်္ဃာႏအစွိုꩻကို၊ နေင်ႏ ၁၃၄၅-ဗာႏ ခံႏထူႏဗွေႏဆရာႏတောႏ ပထမကျောင်ꩻတန်ဩဝါဒတဲင် ဖွဲ့ဗူႏနွို့ဆောင်ႏရွက်ဖေႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်ဉ်တွိုက် စွီႏစူစွဲပမ်းကိုရေꩻ နိကာယစွိုꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

### လွဉ်ႏတောႏမူႏ-
နေင်ႏ ၁၃၅၃-ဗာႏ၊ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ(၈)နီꩻ၊ သက်တောႏ (၇၆)ဗွေ ကျွꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ လူꩻခမ်းရပ်ခွင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဗွေႏဗိုန်ဣန္ဒြိယ

စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻဖအံ၊ ကျောင်ꩻမဲဗောင် ပဓာနနာယကဗွေႏဗွန် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒြိယ (အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ

### လွူးဖွာꩻဇာႏတိ ဒုံရပ်ရာႏတွမ်ႏမွိုးဖါ
ဗွေႏဆရာႏတောႏလောင်ꩻလျာႏယိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျိုက်ထိုႏ၊ ဒုံသရက်ကုန်းကို ကအုံဒါႏ စင်ꩻဖါနန္ဒိယ+စင်ꩻမွိုးအဲင်းသီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻ ၁၂၇၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻဆန်ꩻ(၁၂)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-တနင်္နွေႏနဝ်ꩻသွူ။
### အုံကျောင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻ
ဗွေႏဆရာႏတောႏယို အသက်ထင်ႏလꩻ (၁၃)နေင်ႏနဝ်ꩻ မွိုးဖါယို ခံႏထူႏပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတဲင် ဗုဲင်ခန်းသျင်ႏသာႏမဏေႏ ကျောင်ꩻသရက်ကုန်း ဗွေႏဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တနန္ဒထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
အသက်(၂၀)ကထင်ႏဗွေ မွိုးဖါဖုံႏယို ခံႏထူႏထွူဝင်ꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ ရဟန်ꩻတကာႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏဘီးလင်း၊ ကျောင်ꩻကရဝေးဆိပ် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ထွာဖေႏဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရႏ ဒင်ႏဖေႏခန်းသိက္ခာႏ ၁၂၉၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ဟားဆန်ꩻ(၈)နီꩻ၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ (၈)နားရီႏအခိန်ႏ ကျောင်ꩻသရက်ကုန်း ဥဒကုက္ခေပ သိမ်ႏထီကိုနဝ်ꩻမꩻ သျင်ႏဣန္ဒြိယယို အဝ်ႏသာႏမဏေႏ ထွာဗꩻထင်ႏခန်း ရဟန်ꩻတောႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
### သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ လောကုတ္တရာႏပညာႏ
၁။ အသက်နေင်ႏ(၁၀)အရွယ်ႏ အဝ်ႏကျောင်ꩻသားဘဝ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻသရက်ကုန်း ဘဒ္ဒန္တနန္ဒထျꩻ
၂။ ဝေင်ꩻသထုံႏ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻနောင်ဗို ဘဒ္ဒန္တရာဇိန္ဒ၊ ဘဒ္ဒန္တသာသန
၃။ ဝေင်ꩻသထုံႏ၊ ဝင်းစိန်အလယ်ရွာကျောင်ꩻ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ
၄။ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ ကျောင်ꩻညောင်ကန် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒ
၅။ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ ဘုရားကြီးတိုက် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနာရဒ၊တွမ်ႏဆရာႏတောႏဦးကြယ်
၆။ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ အသောကာရာမတိုက် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသုမင်္ဂလစတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏသီးထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
### သောင်ႏသာလွေꩻဗာႏ သာႏသနာႏထာꩻမာꩻ
သိက္ခာႏဝါႏတောႏကထင်ႏလꩻ (၂၀)နဝ်ꩻ တကာႏမဲ့ဘောင်ပင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ တယ်ႏထောင်ႏဗွောင်လွေꩻခန်း မဲ့ဘောင်ပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်နဝ်ꩻသွူ။ ဗꩻလွဉ်ဟန်ႏနီꩻ သံႏဃာႏ (၉၀)လွို အဝ်ႏသွဉ်ထူႏလွေꩻ ပရိယတ္တိကျမ်ꩻဂန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
၁။ ဗွေႏဆရာႏတောႏတဲမ်းပျုစုဖေႏဗာႏ စောက်ꩻ+မန်းနီဘာႏသာႏ ဂါႏထာႏပဒေႏသာႏကျမ်ꩻ
၂။ တည်းဖြတ်မွဉ်းဖျင်ဖေႏဗာႏ မုက္ကဒိဆရာႏတောႏ ဗွေႏဥတ္တမ ကတဲမ်းပြန်ႏဒါႏ စောက်ꩻဘာႏသာႏ သီလက္ခန်ႏ ပါဠိတောႏ၊ သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ၊ ဝိနည်းငယ်လေးစောင် လိတ်အုပ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ
၃။ တည်းဖြတ်မွဉ်းဖျင်ဖေႏဗာႏ ဗွေႏစန္ဒနကတဲမ်းဒါႏ စောက်ꩻဘာႏသာႏပြန်ႏ ဓမ္မစကျာႏအဖြေႏတွမ်ႏ ဓမ္မပဒကျမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ
### သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻ သာႏသနာႏထာꩻမာꩻ
ဗွေႏဆရာႏတောႏယို ပရိယတ်/ ပဋိပတ် ဓူရနီပါꩻ သောင်ႏသာမာꩻလွေꩻထွူတကာႏတဝ်း တယ်ႏစနေင်ႏ ၁၃၄၂-ဗာႏ ထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻ (နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃဝန်ဆောင်)တာႏဝွန်ႏ၊ တယ်ႏစ ၁၃၄၇-ဗာႏ ထွာလွဉ် (နိုင်ငံတော်ဩဝါဒါစရိယ)တာႏဝွန်ႏ၊ ဇွဲကပင်ဆံတော်ရှင်စေႏတီႏ ပျုပျင်ႏမွဉ်းဖျင်ရေꩻတာႏဝွန်ႏ၊ နုဲင်ႏငန်ႏတောႏပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ်ႏ ဝိဇ္ဇာလယ ကျောင်ꩻဆောင်တယ်ႏဆို့ꩻရေꩻအစွိုꩻ နာယကဆရာႏတောႏတာႏဝွန်ႏ၊ "အစိုးရစာဖြေဌာန"ယံဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဆောင်ႏရွက်လွေꩻဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
### နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်
ဗွေႏဆရာႏတောႏယို ပွိုးစွဉ်ႏကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာလွေꩻဖေႏ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏကိစ္စ၊ အမျာꩻကိစ္စဖုံႏထွူတကာႏတဝ်း ဓူရနီပါꩻကျိုꩻစာꩻကံကျင်ꩻ အုံအဝ်ႏလွေꩻနဝ်ꩻမꩻ နဲင်ႏငန်ႏတောႏသီး လူႏကပ်ထင်ႏဗာႏ "အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇာတိက"ဘွဲ့တောႏမျတ်နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ