open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ထမ်းစင်း

**ထမ်းစင်း**(ထမ်းဆန်ꩻ) (အဲင်းကလေတ်: Htam San Cave) (မန်း: ထမ်းဆန်းဂူ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ ဒုံထမ်းစင်းထျꩻတဲင် အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ-ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ-လွယ်လဲမ်-တာဆီလေက် တဖူꩻတန်လောင်းသွူ။ တွမ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ အဗော့ꩻအညာꩻအဝ်ႏ ၂၅ မဲင်ႏရပ်၊ တွမ်ႏဝေင်ꩻဟိုပုံꩻနဝ်ꩻ အဗော့ꩻညာꩻ အဝ်ႏ (၁၃)မဲင်ႏရပ်တဲင် ထမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဟိုပုံꩻ-မွိုင်ꩻပွဉ်ခါႏ တဖူꩻတန်သောင်ထျꩻသွူ။ အဝ်ႏပေႏတယာႏတဖူꩻတန်လောင်း လင်ꩻလလွေꩻ ပေ ၁၅၀ အကိုယို ထမ်းအဝ်ႏလွေꩻတဲင် ထမ်းအထိုလွိုသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏပေ ၆၀၊ အလုဲင်းသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ပေ ၂၀၀ ရပ် ဒျာႏသွူ။ ထမ်းစင်းယိုနဝ်ꩻ သက်ဆွာꩻထို လုံးထမ်း အစားဒျာႏတဲင် ထမ်းကို လုံးထီစွူးကဝ်ႏပွုံႏဖုံႏအစားစား၊ အဝ်ႏဟံႏလောင်း တနဲဉ်ထန်ႏဒါႏ လုံးယာႏထွန်ႏဖုံႏ အစားစား အဝ်ႏသွော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏနမ်ႏပဲင်ႏ အုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ခလာႏဗွေႏသျင်ႏကဖော်ႏထန်ႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻထမ်ႏယိုခိန်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻသေသာႏလဲ့ꩻဆေ့ꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ၊  ထပ်ယိုကထွိုင်ႏပေါႏ မဲဉ်ꩻကျော်ႏဗွေႏဆရာႏ သျင်ပေါ၇ိဿ လွုမ်ꩻတကာႏတေဝ်ႏ နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏဒေႏသဿးဖုံႏလဲ့ꩻ ဝင်ꩻသေငါꩻပါ စီꩻပွာꩻရေꩻထွန်ကာ အမျာꩻသီႏ သေလို့ထိုꩻစွဉ်ႏသွူ။  ထမ်းစင်းလောင်းကီ အရပ်ဆတွိုဖဲ့ရပ်ယိုလဲ့ အောဝ်ႏတယ်ႏ ပူႏဇော်ႏပါ  ပုံႏဗွန် ရွေတီဂုံ ဘုရာꩻ တဲင် ကီႏညိုးရိုႏသေႏ လွေꩻပါ ဘုရာꩻမြတ်စေႏတီးတောႏတန်လဲ့ အောဝ်ႏလလဲဉ်းသွူ။ 

ဆရာႏတောႏ ဗွေႏသျင်ႏပေါရိဿ(သျင်ႏပေႏကောင်ဟိုပုံꩻ) ယို ဗေင်ႏမင်းလွေꩻချက်အလꩻ တယ်ႏစနေင်ႏ ၂၀၀၉ ဗာႏ၊ လာဇူလုဲင် (၆)နီꩻအကို ဗွောင်လွေꩻဒျာႏထမ်းနဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻဒျာႏအခိန်းယိုခါသွူ။ ထမ်းအဆွာꩻနဝ်ꩻ စဲင်းစဲ့သေႏချာႏတသေထွꩻတောဝ်းဒွိုန်းတဲင် ဒေႏသခံႏနဝ်ꩻကိုသား ဒေါ့ꩻထန်ႏပွုံႏအလꩻ ပေ ၆၀၀၀ လွိုယို တွိုႏလွေꩻလဲဉ်းတဲင် နွိုꩻထွားလယ်ႏလꩻ ထမ်းအဆွာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗွော့ꩻ ပေ ၃၀၀၀ ရပ်ကိုလွုမ်ꩻသွူ။ 
thumb|ထမ်းစင်းအနွို့ငွါ|alt=
thumb|ထမ်းစင်းအကိုခင်ႏလမ်းတထွောင်းပွုံႏ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ
တွမ်ရွမ်လွမ်

**"တွမ်ရွမ်လွမ်"**

၁။ စွန်တခွန်ꩻထာꩻ၊ အဒိန္နာ၊ ဘုရာꩻတကျွိုက်တဝ်း။

၂။ မဉ်ႏသီတွိုႏဆုဲင်ꩻ၊ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻတကယ်ႏတဝ်း။

၃။ လိုꩻခိုတဖြာꩻ၊ ထုမ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ လွိုပါꩻအံႏမတောဝ်း။

၄။ လူႏဗာႏတန်ꩻဗာႏ၊ ခြွေချမ်ꩻသာႏ၊ ယံငါႏဆင်ꩻရယ်ꩻတဝ်း။

၅။ အာႏရဲင်ꩻစူခင်ႏ၊ သွုံꩻအပျင်ႏ၊ တဆင်ႏဒုက္ခစောဝ်း။

၆။ အာႏရဲင်ꩻစူခင်ႏ၊ သွုံꩻဟဝ်ထင်ႏ၊ တဆင်ႏခြွေစဝ်းစဝ်း။

၇။ လိုꩻခိုပဉ်ဖြာꩻ၊ စွန်အံႏထာꩻ၊ အမျာꩻထင်းတန်တဝ်း။

၈။ လိုꩻခိုပဉ်ဖြာꩻ၊ ထုမ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ အမျာꩻထီႏဖွီတဝ်း။

၉။ ထုမ်ႏတွမ်-ထုမ်ႏရွမ်၊ ထွာအလွမ်၊ မဉ်ꩻဟွမ်ဝင်ꩻတဲ့ꩻခဝ်း။

**"အံႏလဲဉ်"တွမ်ႏ"လဲဉ်အံႏ"**

၁။ လꩻရီး လဲဉ်ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ "အံႏလဲဉ်"၊

၂။ လဲဉ်ရီး လꩻဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ  "လဲဉ်အံႏ"၊

၃။ နာꩻ"အံႏလဲဉ်"ဝင်ꩻတဲ့ တဟောဝ်တောဝ်း၊

၄။ ဝင်ꩻ"အံႏလဲဉ်"နာꩻတဲ့ တဟောဝ်တောဝ်း၊

၅။ အံႏလဲဉ် - လဲဉ်အံႏနောဝ်ꩻ ထွာ "မုသာꩻ၊ ထွာအကြဲစ်၊ ထွာအပဲစ်"။

၆။ အံႏလဲဉ်တောဝ်း - လဲဉ်အံႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွာ"သစ္စာႏ၊ ထွာအစဲစ်၊ ထွာအမဲစ်"၊

၇။ အပဲစ်နောဝ်ꩻ ထွာအီ "ထာꩻဒုက္ခ"၊

၈။ အမဲစ်နောဝ်ꩻ ထွာအီ "ထာꩻချမ်ꩻသာႏ"၊

၉။ ဒေါ့ꩻမွိုန်းတောဝ်း "ငေါဝ်းမုသာꩻ"၊

၁၀။ ဖြောဝ်ႏဒျာႏသွော့ "ငွါသစ္စာႏ"နော။

**"ထာꩻစေꩻတွမ်ႏထာꩻဆေ့ရေး"**

၁။ "ထာꩻစေꩻ"နဝ်ꩻ "မစ္ဆရိယ - အကုသိုလ်ႏ" စေတသိက် အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻအသꩻ၊ မဉ်ဖေႏတဝ်းပါꩻ၊ မဉ်လူႏတောဝ်းထာꩻ၊

၂။ "ထာꩻဆေ့ꩻရေး"နဝ်ꩻ "ပညာႏ - သောဘန"စေတသိက် အဝ်ႏဖွေါင်ꩻခါꩻအသꩻ၊ ချင်းကွဉ်ကꩻ၊ ချင်းအံႏ-ချင်းအွꩻ၊ ဖေႏကယပ်ꩻသꩻဗာႏမွုန်း၊

၃။ "ထာꩻစေꩻ"နောဝ်ꩻ "ထွာ - အကုသိုလ်ႏ"၊ ထွာအီ ထာꩻဒုက္ခ၊

၄။ "ထာꩻဆေ့ရေး"နဝ်ꩻ "ထွာတဝ်း - အကုသိုလ်ႏ"၊ ထွာအီ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊

၅။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "စေꩻမွုန်း-ဆေ့ရေး"နေးဒျာႏနော။

**"အာႏဏာႏတွမ်ႏ အာႏနာႏ""လိုꩻတန်တွမ်ႏလိုꩻယံ"**

၁။ ကပ်ꩻလိုꩻတန်၊ အွမ်ႏလိုꩻတန်တဲင် လိုꩻတန်ဒင်ႏတွော့ꩻ လꩻအာႏဏာႏ၊ ထွာဗာႏလိုꩻတန်၊

၂။ "အာႏနာႏ"နဝ်ꩻ အွဉ်ႏချာ၊ "အာႏဏာႏ"နောဝ်ꩻ အွဉ်ႏငါတဲင် နေးတွမ်ႏ "အာႏဏာႏ"တွော့ꩻ ကမာꩻဒါႏ "အတ္တဟိတ-နမ်းအကျိုꩻ"နဝ်ꩻ ထွာကီလိုꩻတန်တဲ့ "လိုꩻယံမွေးတောဝ်း"၊

၃။ အမျာꩻကျွိုက်၊ အမျာꩻလွိုက်တဲင် အမျာꩻဒင်ႏတွော့ꩻ လꩻအာႏဏာႏ၊ ထွာဗာႏလိုꩻတန်၊

၄။ "အာႏဏာႏ"နဝ်ꩻ အွဉ်ႏချာ၊ "အာႏနာႏ"နဝ်ꩻအွဉ်ႏငါတဲင် နေးတွမ်ႏ"ထာꩻအာႏနာႏ"တွော့ꩻ ကမာꩻဖေႏဒါႏ "ပရဟိတ-ဝင်ꩻအကျိုꩻ"နဝ်ꩻ "ထွာလိုꩻတန်ယင်-ထွာလိုꩻယံယင်"နဝ်ꩻသွူ။

၅။ နာꩻနဝ်ꩻ "အာႏဏာႏသား"နဲ့၊ "အာႏနာႏသား"နဲ့၊

၆။ နာꩻနဝ်ꩻ "ထွာလိုꩻတန်"နဲ့၊ "ထွာလိုꩻယံ"နဲ့။

**"ထာꩻမွေးတွမ်ႏထာꩻမာႏ"**

၁။ "ထာꩻဒါႏ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ - "ဒါႏအဟောဝ်"တွမ်ႏ "ဒါႏအကုဲင်"အဝ်ႏနီမျိုꩻ။

၂။ ထူႏတွမ်ႏထာꩻဒါႏဟောဝ် မာꩻနဝ်ꩻ "ထွာအမွေး"၊

၃။ နေးတွမ်ႏထာꩻဒါႏကုဲင် မာꩻနဝ်ꩻ "ထွာအမာႏ"၊

၄။ ထူႏတွမ်ႏအမွေးတဲင် နေးဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ မာꩻအာအာဖေႏ အမျာꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻနာꩻ "လိုꩻဟဝ်"၊

၅။ နေးတွမ်ႏအမာႏတဲင် ထူႏအာအာ၊ မာꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻဖေႏ အမျာꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻနာꩻ "လိုꩻကုဲင်"၊

၆။ နာꩻနဝ်ꩻ မဉ်ထွာ "လိုꩻဟဝ်"နဲ့ꩻ မဉ်ထွာ "လိုꩻကုဲင်"နဲ့၊

၇။ မဉ်ႏမဉ်ထွာ လိုꩻဟောဝ်တဲ့ မာꩻသွော့အဟောဝ်၊

၈။ မဉ်ႏမဉ်ထွာ လိုꩻကုဲင်တဲ့ မာꩻသွော့အကုဲင်၊

၉။ အဟောဝ်တွမ်ႏ အကုဲင်အကျိုꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻ"ကံႏတရာꩻ မာꩻဖေႏဒျာႏ"။
### အာႏကွိုꩻ
ထင်ႏစင်ꩻအတွင်ꩻ ကရီလင်ꩻ

**"လိတ်ဗွောင်မဲ့နား-ဟောဝ်ဟော်ꩻထွား အမုဲင်(၃)"**

ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ တကာႏခွန်နင်ꩻသီး ပိုခိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏဗုဲင်ဗာႏသျင်ႏမꩻ မွိုးဖါသꩻရေꩻ၊ မဉ်ႏဗꩻလꩻထဲင်း စင်ꩻနဝ်ꩻ မွိုးဖါသꩻယိန်းရေꩻရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။

ဗုဲင်စင်ꩻယို ဗုဲင်ကြွို့ꩻကြꩻလꩻတောဝ်း၊ ရီစဲစ်ဆေꩻရီးဗာႏ အခရာႏအောဝ်ႏ ၁၅-ချက်၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ မိန်းသေꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၅-ချက်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ -

ကုဋ္ဌံ-ထာꩻဆာတွတ်ꩻ အဝ်ႏနေဟောင်း၊ ဂဏ္ဍော-ယော့ꩻပူႏတသဉ် ထာꩻဆာအိုမ်အမဉ်မျိုꩻ အဝ်ႏနေဟောင်း၊ ကိလာသော-ထာꩻဆာနာႏပသꩻမျိုꩻ အဝ်ႏနေဟောင်း၊ သောသော-တဟေထာꩻသွီႏပါ ထာꩻဆာမောင်ꩻခြော အဝ်ႏနေဟောင်း၊ အပမာရော-ထာꩻဆာဗေန်း ထာꩻဆာဗား အဝ်ႏနေဟောင်း၊ မနုဿောသိ-လိုꩻပိုစဲစ်စဲစ်မွေးနေဟောင်း၊ ပုရိသောသိ-လိုꩻခိုစဲစ်စဲစ် မွေးနေဟောင်း၊ ဘုဇိဿာသိ-ထွာတောဝ်းဝင်ꩻသွဉ်းဝင်ꩻလိုꩻ မွေးနေဟောင်း၊ အဏဏောသိ-နီးခန် ကင်ꩻနေဟောင်း၊ နသိရာဇဘဋော-ထွာတဝ်း ခွန်သွဉ်းခွန်လိုꩻ မွေးနေဟောင်း၊ အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟိ-မွိုးရင်ꩻဖါရင်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻနေဟောင်း၊ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝေဿာသိ-နာꩻသက်နီဆီ ဗွေလဲဉ်းသွူနဲ့၊ ပရိပုဏ္ဏံ တေ ပတ္တစီဝရံ-နာꩻသပိတ်သင်္ကန်ꩻ အဝ်ႏစွုမ်ႏလဲဉ်းနဲ့၊ ကိန္နာမောသိ-နာꩻမဉ်ꩻထမုဲင်ꩻ၊ ကော နာမော တေ ဥပဇ္ဈာယော-နာꩻဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻတောႏဟဲ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ရီစဲစ်ဆေꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

'''"ကရီစဲစ်ဆေꩻဗာႏ ထာꩻဆာတန် (၅)မျိုꩻအကျောင်ꩻ (အအဲဉ်ႏ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ "မဂဓ"ခမ်းသားဖုံႏ မော့ꩻလွ "ထာꩻဆာတွတ်ꩻ၊ ထာꩻဆာအိုမ်အမဉ်၊ ထာꩻဆာနာႏပသꩻ၊ တဟေသွီႏပါ၊ ထာꩻဆာဗေန်းဗား" မော့ꩻထာꩻဆာတန်နဝ်ꩻ ငတ်ꩻစားဖုံႏတဲင် ထွဉ်ႏဆရာႏဇီဝကလွမ်ꩻလာꩻ၊ ဆရာႏဇီဝကရိုꩻ-
"ခွန်တန်ဗိမ္ဗိသာရတွမ်ႏ လိုꩻဟော်ꩻကိုဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ သံဃာႏဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ခွေအဝ်ႏဝွတ်ပတ်ဖေႏဗာႏ၊ ခွေထာꩻမာꩻအာငါႏ၊ ခွေလွမ်ꩻလာꩻဖေႏသီ တတန်ꩻတဝ်း၊ ခွေဖုဲင်ႏတဝ်းတစိꩻစိꩻ"

"ဩဗွေႏ ဆရာႏဗွေႏ ဆရာႏစောဝ်းဟွေး -
နီဖေႏထွိုက်ထွိုက်နေးဒျာႏ စူဟွာႏခꩻ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ခံႏထွာဖေႏစွဉ်ႏ ဆရာႏသွဉ်း၊ အွဉ်ႏတန်ꩻတန်ꩻဆောင်း၊ လွမ်ꩻလာဖေႏဗဲင်းနီယို"
တောင်ꩻပြန်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ တောင်ꩻပြန်ႏတဲ့ ဆရာႏဇီဝက လွမ်ꩻလာꩻဖေႏတဝ်းတဲင် ထင်ႏဗုဲင်တေ့ꩻတောစွဉ်ႏစင်ꩻဖုံႏ၊ ဆရာႏဇီဝကထင်းဒျာႏ သံဃာႏရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻတွော့ꩻ လွမ်ꩻလာꩻပါဝွေꩻသီး၊ ထာꩻဆာထွိုင်ႏဟဝ်နဝ်ꩻ ထွက်သဲင်ꩻချာလို့လမ်း၊ ဆရာႏဇီဝကနမ်းသေထွꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထင်ႏလဝ်းဗွေႏဘုရာꩻတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ထာꩻဆာတန်ငတ်ꩻမျိုꩻ ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏစင်ꩻလꩻတဝ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏဗုဲင်နဝ်ꩻ-ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင်ꩻ"တလဲင်ႏချင်ꩻမိန်းစွဉ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတောႏ၊ မဟာခန္ဓက)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻခေ့ꩻခေတ်

thumb|Petrarch, who conceived the idea of a European "Dark Age". From Cycle of Famous Men and Women, Andrea di Bartolo di Bargilla, c. 1450
**ထာꩻခေ့ꩻခေတ်** (အိန်းကလေက်: Dark Ages) ထာꩻခေ့ꩻစိုးကရိုꩻနဝ်ꩻ ဥရောပအခဝ်တွို့ꩻကို ရောမအဉ်ပုဲင်ယာ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထွူ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏ ထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်တဝ်းဒုမ်တဲင် ကထဲ့သွုမ်ꩻကုဲင်ထိုꩻဒါႏ အခိန်ႏကာႏလကျာꩻဒျာႏသွူ။ ညလꩻစွောန်ႏ စိုးထာႏဝအစဝ်းခိန်ႏ ကထွာဒါႏ တယ်ႏ ၁၃ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻ ၁၅ ရျာꩻဗူႏခါႏခိန်ႏကိုသွူ။ **ထာꩻခေ့ꩻခေတ်**ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါဝေါအသုင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻစလွေꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၆၀၂ ဗာႏကိုသွူ။ **ထာꩻခေ့ꩻခေတ်**ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻယူႏထာꩻထင်းယိုနဝ်ꩻ အီတလီထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻပညာႏသျင်ႏ ပီးထရာခ် အွောန်ထူႏသုင်ꩻစလွေꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၃၃၀ ဗွေနေင်ႏကိုသွူ။ "ဂန္ထဝင်ခေတ်"ယို ဝွေꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ "ထာꩻလေခေတ်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ရောမခေတ်"ဆုဲင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန် မတ်ထူႏခါꩻဒျာႏ "ထာꩻခေ့ꩻခေတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

မဉ်ႏဒေါ့ꩻစဲင်းထဲင်းဗာႏလဲ့ "ထာꩻခေ့ꩻခေတ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သျာလမေင်းခွန် ခလားကအိုပ်ခမ်းထီထီꩻနန်ꩻခိန်ႏ တယ်ႏအေဒီ ၄၇၆ ဗာႏ ၈၀၀ အခါႏ ခိင်ႏကာႏလအစဝ်းစဝ်းခေတ်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ကျာꩻနဝ်ꩻ ဥရောပတခွင်ႏ ရောမအဉ်ပါယာ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထွူ ယေန်ႏငဲးရေꩻတအဝ်ႏတဝ်းဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏလိုꩻမီꩻဖုံႏ နွို့လွဉ်တဲင် ဝေင်ꩻဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻသွူတကာႏတဝ်း လိုꩻကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻကို ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ သီကုဲင်ထိုꩻဗာႏထာꩻသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ဥရောပရပ်နဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ အသျုက်တရေင်တဲင် ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ အုံသော့ꩻသင်ꩻတဝ်း ခင်ႏလမ်းတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရောမဖုံႏ ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ သိပ္ပံ၊ အနယ်ꩻပညာႏ တောမ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏလဲ့ ခံႏသွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏသွူ။ "ထာꩻခေ့ꩻစိုး"ခိန်ႏကာႏလနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ ပြောင်ꩻခြုဲင်းထိုꩻတေားဗာႏ ခင်ႏလမ်းအလင် အဝ်ႏစွဉ်ပဉ်ဖုံႏဖုံႏ၊ မော့ꩻပါဗာႏတောမ်ႏ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ စဲ့ꩻဖေꩻစဲ့ꩻတံႏလဲ့ အဝ်ႏဗွေအာမွေးထာꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ အမဉ်ꩻတွင်ႏထိုꩻဗာႏ ထာꩻခေ့ꩻစိုးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ထာꩻခေ့ꩻခေတ်
ထာꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏထာꩻဒုက္ခ

**"ပဌမသုခသုတ် (ထာꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏ ထာꩻဒုက္ခ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံ 'မဂဓ'ခမ်း၊ 'နာလက'ဒုံပေႏကိုအတွင်ꩻ 'သာမဏ္ဍကာနိ'ပရိဗိုဇ်လွဉ်ထေ့၊ တလေ့ငေါဝ်းသာႏ၊ တောင်ꩻခရာႏငေါဝ်းထီ၊ ဒေါ့ꩻရီထွူခါ ပရိဗိုဇ်လောဝ်းပါနုဲင်းယို-
"အာဝုသော သာရိပုတ္တ- ဩဗွေႏ သာရိပုတ္တရာႏ-
ကိံနုခေါ သုခံ- ချမ်ꩻသာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻ
ကိံနုခေါ ဒုက္ခံ-ဒုက္ခကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏဩ"
ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏရိုꩻ-
"အာဝုသော ပရိဗ္ဗာဇက- ဗွေႏပေႏ ပရိဗိုဇ်ဟွေး-
အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဒုက္ခာ- ကွုတ်တသာထဲင်းဗာႏနဝ်ꩻ ဒုက္ခ
အနဘိနိဗ္ဗတ္တိ သုခါ- ကွုတ်တသာထဲင်းဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻ ချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ယူႏစဲင်းစဲင်းဟုဲင်း-
ကွပ်ကွုတ်ထဲင်းဗာႏတဲင်တွော့ꩻ ခွꩻဗာႏ၊ လျားဗာႏ၊ ဟို့ꩻခိုးတဲင် အံႏဗာႏ၊ ဟို့ꩻခိုးတွော့ꩻ အွꩻဗာႏ၊ မဉ်စွဉ်ꩻခွဉ်ႏတန်(မဉ်အေႏထာꩻ)တဲင် ထွိုင်ႏလွေꩻစွဉ်ꩻဖေႏဗာႏ၊ မဉ်စွဉ်ꩻခွဉ်ႏပေႏ(မဉ်ဆီႏထာꩻ)တွော့ꩻ ထွိုင်ႏလွေꩻဆီႏဖေႏဗာႏ၊
ခံႏဗာႏမေႏခိုး (နမ်း၊ မေႏခိုးစူ၊ မေႏခိုးခင်ႏ) ခံႏဗာႏဝင်ꩻတွဲႏတွမ်ႏခွဉ်း၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻထောင်းတွမ်ႏဗင်၊ တွမ်ႏနꩻ၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻဗက်ꩻတွမ်ႏနꩻ၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻဖဲ့တွမ်ႏနꩻ၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻခꩻတွမ်ႏတနတ်၊
ဖမွန်ဗာႏမွိုးဖါဒုက္ခ၊ ဖသီဗာႏမွိုးဖါဒုက္ခ၊ ဖမွန်ဗာႏဖူးဝေးဒုက္ခ၊ ဖသီဗာႏဖူးဝေးဒုက္ခ၊ ဝင်ꩻအံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻနိစ္စက်ဒုက္ခ၊ ပေါႏကွုတ်တသာထဲင်းဗာႏနဝ်ꩻ အီႏမော့ꩻဗာႏ ဒုက္ခဖုံႏနဝ်ꩻရင်ꩻရင်ꩻ တလွစ်ကင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။
မဉ်ႏတကွုတ်ဗာႏတဝ်း (မဉ်ႏလꩻစောဝ်းစောဝ်းနိဗ္ဗာန်ႏ)နဝ်ꩻ-
ခွꩻဗာႏတဝ်း၊ လျားဗာႏတဝ်း၊ ဟို့ꩻခိုးခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ခံႏခရာႏလိုႏတဝ်း၊ ဟို့ꩻခိုးခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အွꩻခရာႏတလိုႏတဝ်း၊ မဉ်စွဉ်ꩻခွဉ်ႏတန်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ စွဉ်ꩻခရာႏလိုႏတဝ်း၊ မဉ်စွဉ်ꩻခွဉ်ႏပေႏခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ စွဉ်ꩻခရာႏလိုႏတဝ်း၊ ခံႏဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻထောင်းတွမ်ႏဗင်၊ တွမ်ႏနꩻ၊ ခံႏဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻဗက်ꩻတွမ်ႏနꩻ၊ ခံႏဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻဖဲ့တွမ်ႏနꩻ၊ ခံႏဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻခꩻတွမ်ႏတနတ်၊
ဖမွန်ဗာႏတဝ်းမွိုးဖါတဲင် ချမ်ꩻသာႏ၊ ဖသီဗာႏတဝ်းမွိုးဖါတွော့ꩻ ချမ်ꩻသာႏ၊ ဖမွန်ဗာႏတဝ်းဖူးဝေးတဲင် ချမ်ꩻသာႏ၊ ဖသီဗာႏတဝ်းဖူးဝေးတွော့ꩻ ချမ်ꩻသာႏ၊ ဝင်ꩻအံႏနွောင်ꩻလꩻတဝ်းတဲင် ချမ်ꩻသာႏ၊ ဝင်ꩻနိစ္စက်လꩻတဝ်းတွော့ꩻ ချမ်ꩻသာႏ၊ ပေါႏကွုတ်ထဲင်းဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻ အီႏလꩻဗာႏ သုခချမ်ꩻသာႏဖုံႏနဝ်ꩻရင်ꩻရင်ꩻ တလွစ်ကင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
**ငေါဝ်းလင်္ကာႏ**
= ကွပ်ကွုတ်ထဲင်းဗာႏ၊ ဒုက္ခငါႏ၊ အဝ်ႏပြာႏ ဘွုံႏတန်ကို။
= ကွပ်ကွုတ်ဒွုမ်ဒျာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ထန်ႏဗာႏ ဘွုံႏတန်ယို။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ပဌမသုခသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻခွုမ်ဆိုး

thumb|လိုꩻပေႏဖုံႏ အဝ်ႏပတ်ꩻခွုမ်ဆိုး ဗော်လုံးပုင်ႏ
**ထာꩻခွုမ်ဆိုး** (အိန်းကလေတ်: Sport) (မန်း: အားကစား) ခွုမ်ဆိုးအာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ရောမ်ဗူႏ၊ ခေးပြဲင်ႏ၊ မွန်းပျောႏတာႏ တောမ်ႏ ဒါႏလဲပ်ပဲင်ႏမုꩻယို ရောမ်ဗူႏခါꩻနေးတောမ်ႏ စဲင်းစဲ့သေႏချာႏဒါႏ ကဝ်ႏထွန်ႏ၊ ဗျူဟာနယ်ꩻတောမ်ႏ တွောင်းတရျာႏမုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ လွိုက်ဖေႏပါ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ကနွောင်ꩻသားနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏရဲးထွော့ချက် စီꩻကန်ꩻတဖွောင်ꩻဖုံႏတရိုꩻတဝ်း၊ ထုင်ꩻစံႏရဲးထွော့ချက်ဖုံႏတရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏဖဖြယ်အွောန်ႏထွော့ခါꩻဖေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ 

ထာꩻခွုမ်ဆိုးကို အရေꩻကတန်ဒါႏအချက်နဝ်ꩻ အီႏဆုင်ꩻဖျတ်ဖေႏဒါႏ အနွောင်ꩻအသွုမ်ꩻအဖြေႏတာႏ ကထွာဒါႏ ကေားခေးပြဲင်ႏသား ရုက်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ခွောင်တဉ်ႏမုꩻတောမ်ႏ ဒါႏလဲပ်ပဲင်ႏမုꩻဒျာႏသွူ။ ထာꩻခွုမ်ဆိုးအကို အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏအစွိုးစွိုး အဝ်ႏအာမွေးသွူ။ နဝ်ꩻအကို ဗော်လုံး၊ ဘတ်စကဲက်ဗော၊ တဲဉ်းနစ်၊ လုဲင်ꩻ၊ ထာꩻဖင်းလွင်း၊ ယားထီ၊ ပကျောက်ꩻထာꩻ၊ ခꩻခြီႏခꩻပြာႏ၊  လက်ဝွေ့၊ နပန်း၊ တွယ်ႏဂေါက်ရာႏ၊ ‌ချင်ꩻလွုံꩻ စတဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻခွုမ်ပဆိုးအာ ထာꩻခွုမ်ဆိုးဖုံႏဒျာႏသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ထာꩻခွုမ်ဆိုး
ထာꩻစွိုင်ခါꩻလိုꩻသꩻငတ်ꩻမျိုꩻ

**"ဝိနိဗန္ဓသုတ် (ထာꩻစွိုင်ခါꩻလိုꩻသꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ကာမေသု အဝီတရာဂေါ ဟောတိ-
တဏှာႏရာႏဂ အဝ်ႏဗွို့ꩻခြꩻဒျာႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏငတ်ꩻပါꩻလောင်းတဲင် သꩻမဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏမဉ်ထီႏသေႏသေႏဒျာႏ ထာꩻတရေꩻ၊ သꩻနားနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဉ်ဟွူန်သေႏသေႏဒျာႏ ထာꩻတလေ့၊ သꩻနေ့ꩻဖူနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဉ်နွုမ်ꩻသေႏသေႏဒျာႏ ထာꩻနွုမ်ꩻဟွမ်၊ သꩻဖြေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဉ်အံႏသေႏသေႏဒျာႏ ထာꩻအွီႏအွီႏ၊ သꩻနမ်း အဝ်ႏမဉ်ခွေါင်းသေႏသေႏဒျာႏ ထာꩻချော်ꩻချော်ꩻပြေပြေ၊ ပွို့ꩻပွို့ꩻပနဲဉ်ႏနဲဉ်ႏ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကာႏမဂွုဏ်ႏငတ်ꩻပါꩻ အာႏရွုံႏတရာꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻဒျာႏတွော့ꩻ သꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်အားထွုတ်မွေးတရာꩻ၊ ဆင်ႏဆင်ႏမဉ်အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ အားထွုတ်သေႏသေႏတဝ်းတရာꩻ၊ သꩻတွိုႏတဝ်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ ကာယေ အဝီတရာဂေါ ဟောတိ-
တဏှာႏရာႏဂ အဝ်ႏဗွို့ꩻခြꩻဒျာႏ နမ်းခန္ဓာႏလောင်း၊ ရက်မွိုင်းဒျာႏခန္ဓာႏ၊ ဖျင်တရေꩻမွိုင်းဒျာႏနမ်း၊ ခြွိုင်းတရေꩻမွိုင်းဒျာႏနမ်း၊ မွဉ်းမွိုင်းဒျာႏနမ်းခန္ဓာႏ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏအဝ်ႏစွိုင်ခါꩻဒျာႏတွော့ꩻ မဉ်အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဆင်ႏဆင်ႏအားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ အားထွုတ်သေႏသေႏတတဝ်းတရာꩻ၊ သꩻတွိုႏတဝ်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ရူပေ အဝီတရာဂေါ ဟောတိ-
တဏှာႏရာဂ အဝ်ႏဗွို့ꩻခြꩻဒျာႏ ထာꩻတရေꩻအလောင်ႏအလင်လောင်း၊ ထီႏထာꩻတရေꩻအွိုးနဝ်ꩻ မဉ်လꩻ၊ ထီႏဖျင်ထာꩻတရေꩻအွိုးနဝ်ꩻ မဉ်လꩻ၊ သꩻအဝ်ႏမဉ်လꩻငါငါ၊ သꩻအဝ်ႏဝင်ႏစာꩻတောတော ထာꩻတရေꩻအလောင်ႏအလင်နုဲင်းနဝ်ꩻ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻတရေꩻအဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတွော့ꩻ သꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဆင်ႏဆင်ႏအားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ အားထွုတ်သေႏသေႏတဝ်းတရာꩻ၊ အားထွုတ်သေႏသေႏတဝ်းတရာꩻ၊ သꩻတွိုႏတဝ်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻလောင်းနဝ်ꩻသွူ။
၄။ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခံ အနုယုတ္တော ဟောတိ-
နေးတွမ်ႏ ရသတဏှာႏ အံႏဗွေဗိတ်သော့ꩻဟို့ꩻ အံႏကွို့ꩻကွို့ꩻထွူတဲင် ဗေင်ႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏမွိုင်းဒျာႏထာꩻ၊ တခေင်ꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻအံႏ၊ ထာꩻဗေင်ႏ၊ ထာꩻလွꩻအဝ်ႏစွိုင်ခါꩻဒျာႏသွော့ မဉ်အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဆင်ႏဆင်ႏအားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ အားထွုတ်သေႏသေႏတဝ်းတရာꩻ၊ သꩻတွိုႏတဝ်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻလောင်းနဝ်ꩻသွူ။
၅။ ဣမိနာ ဟံ ဒေဝေါ ဘဝိဿာမိ-
"ကွပ်သီႏလယို ပွိုးအကျင်ꩻယို ကွပ်ပွိုးကုသိုလ်ႏယိုတဲင် ခွေယိုဘဝငါ ဖေႏကထွာသွော့လူꩻနော"
သꩻမဉ်ထွာဒျာႏလူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမဉ်ထွာလူꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻဒျာႏတွော့ꩻ ဉ်အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဆင်ႏဆင်ႏအားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ အားထွုတ်သေႏသေႏတဝ်းတရာꩻ၊ သꩻတွိုႏတဝ်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေး ကသေနာႏတဲင် တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဝိနိဗန္ဓသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻဆှိုပ်စပ်ꩻ

[thumb|[:en:Earth station at the satellite communication facility in Raisting, Bavaria, Germany]]
thumb|300px
**ထာꩻဆွိုပ်စပ်ꩻ** (အဲင်းကလေတ်: Telecommunications) (မန်း- ဆက်သွယ်ရေးစနစ်) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထေအွောန်ႏစွꩻ ဆွိုက်သွုပ်ချာငါဖေႏ သꩻတင်ꩻအချက်အလျက် နေးတောမ်ႏ အနယ်ꩻအစွိုးစွိုးကထွာဒါႏ မေႏဖြွီꩻ၊ ရေဒီယို၊ လဲင်း(optics) တောမ်ႏ အီလဲတ်ထရိုမဲက္ကနဲတ်တစ်(electromagnetic)စနိစ် အနယ်ꩻလင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ အွောန်ႏစွꩻလောထာꩻခြောင်ꩻ(Signals) အွောန်စပ်ꩻအီ အညာꩻတွိုႏတတွောင်းတွောင်းတာႏ ဒျာႏသွူ။ ဟန်ႏသꩻလဲင်ႏခါယို ထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ**ထာꩻခြွုင်းအွောန်ႏစွꩻလော  **(Transmitter)
ကို အွောန်ႏစွꩻလောဖေႏ **တျာႏပသီႏထွို့ꩻခြောင်ꩻ** (Electromagnetic Waves)
ဖုံႏ အောဝ်ႏပါသေႏသေႏ ရိုꩻကီလဲ့ စစခါနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပါနေး အွောန်ႏလူးနယ် မေႏလူး၊ ဒုံႏနယ်နေးထုံ၊ မာꩻနယ်နေးထာꩻယောင်ꩻ(ပုံသဏ္ဌာန်) ဖုံႏ။ ယိုလဲင်ႏခါ ထာꩻဆှိုပ်စပ်ꩻယို အလုဲင်းမွေးမုဲင်းနေး၊ ထာꩻခြွုင်း ကအောဝ်ႏဟွော့ꩻဖေႏဒါႏ ထာꩻဆှိုပ်စပ်ꩻ နုဲင်းတီဗီ တယ်လီဗွီးဆဉ်း (Television) TV ၊ ရေဒီယို၊ ယင်း တယ်လီဖိုန်းဖုံႏယို မုဲင်ꩻကိုကိုတယောဝ်း အောဝ်ႏထီႏလꩻဒျာႏသွူ။ 

**ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ** (ကွန်ယက်) အွောန်ႏဆွိုပ်စပ်ꩻဖေႏ ထာꩻခြွုင်းနောဝ်ꩻစားဖုံႏနောဝ်ꩻ အခင်ႏလမ်းအောဝ်ႏ လုဲင်းတန်၊ ထီႏလꩻနွောင်ꩻ ကွန်ပျူတာ ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ၊ လိုꩻအာတာႏ တယ်လီဖိုန်း ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ၊ ရေဒီယို ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ၊ ယင်း တီဗီ ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻဖုံႏရာ။ ကုမ်ပျူတာဖုံႏ ဆွိုပ်စပ်ꩻလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ အဉ်တာနဲတ်ကိုယို ထွာ ထာꩻဆွိုပ်စပ်ꩻ ဥပမာႏ ဗွို့ꩻစဲင်း တဗာႏဒျာႏသွူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:သွုပ်ဆွိုက်တာႏ
ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ
ထာꩻတဟဝ်တဝ်းဆီမျိုꩻ

**"ဗြဟ္မဏ ပစ္စောရောဟဏီသုတ် (ထာꩻတဟောဝ်တဝ်းဆီမျိုꩻ အကျိုꩻဒုက္ခတဆီ)"**
အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ဥပုသ်နီꩻတနီꩻ-
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏဖျင် ဇာဏုဿောဏိပုဏ္ဏာꩻ တရာꩻနုဲင်းယို-
"တကာႏပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
၁။ ပါဏာတိပါတဿ ပါပကော ဝိပါကော-
"ပါဏာတိပါတ-မာꩻသီဝင်ꩻသက်"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "မာꩻသီဝင်ꩻသက်"နောဝ်ꩻသွူ။
၂။ အဒိန္နာဒါနဿ ပါပကော ဝိပါကော-
"အဒိန္နာဒါန-ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "တခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရဿ ပါပကော ဝိပါကော-
"ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ-ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻလမ်းသား"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻလမ်းသား"နောဝ်ꩻသွူ။
၄။ မုသာဝါဒဿ ပါပကော ဝိပါကော-
"မုသာဝါဒ-ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
၅။ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပါပကော ဝိပါကော-
"ပိသုဏဝါစာ-အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
၆။ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပါပကော ဝိပါကော-
"ဖရုသဝါစာ-ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
၇။ သမ္ဖပ္ပလာပဿ ပါပကော ဝိပါကော-
"သမ္ဖပ္ပလာပ-ငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "ငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
၈။ အဘိဇ္ဈာယ ပါပကော ဝိပါကော-
"အဘိဇ္ဈာ-မဉ်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "မဉ်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
၉။ ဗျာပါဒဿ ပါပကော ဝိပါကော-
"ဗျာပါဒ-ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
၁၀။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပါပကော ဝိပါကော-
"မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ထာꩻယူႏမာႏ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "ထာꩻယူႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဗြဟ္မဏ ပစ္စောရောဟဏီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻဗေင်ႏမင်းတန်၅-မျိုꩻ

**"မဟာသုပိနသုတ် (ထာꩻဗေင်ႏမင်းတန် ၅-မျိုꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခါးလားခွေကထွာဘုရာꩻ (ဗော့ꩻဗော့ꩻထွာသွူဘုရာꩻ)တွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွေဗေင်ႏမင်းဆန်ꩻထာꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ ပထမထာꩻဗေင်ႏမင်း
ဟံႏတဗီႏလုမ်း ထွာထာꩻဒါ၊ ဟိမဝန္တာႏကောင် ထွာမွဉ်၊ စူပင်စေႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏကွဉ်ႏ ထီသမုဒ္ဒရာႏ၊ စူပင်ထွေနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏတွို့ꩻ ထီသမုဒ္ဒရာႏ၊ ခင်ႏနဝ်ꩻ ယောင်းနဝ်လွေꩻ ထီသမုဒ္ဒရာႏလောင်း၊ ပထမထာꩻဗေင်ႏမင်းယိုနဝ်ꩻ အီႏလꩻ'အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ႏ'အဓိပ္ပါယ်ႏထန်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ ဒုတိယထာꩻဗေင်ႏမင်း
မီꩻ(တိရိယ)ဒေါ့ꩻဒင်ႏပဒေလောင်း၊ ဗꩻကီထင်ႏစွဉ်ႏမို့ꩻ၊ ဒုတိယထာꩻဗေင်ႏမင်းယိုနဝ်ꩻ အီႏသေဖြောင် 'မဂ္ဂင်ႏတရာꩻသွစ်ꩻပါꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
၃။ တတိယထာꩻဗေင်ႏမင်း
အကတူႏနဝ်ꩻဖြေင်း၊ အနမ်းနဝ်ꩻဗွာ၊ သေ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟိုမ်ထင်ႏကီခွေခင်ႏ၊ ဗꩻထင်ႏစွဉ်ႏ ခင်ႏလေင်းတူႏထျꩻ၊ တတိယထာꩻဗေင်ႏမင်းယိုနဝ်ꩻ 'လိုꩻခွမ်ꩻလာꩻဗွာ လိုꩻဟဝ်သီးဖုံႏ အီႏလွဉ်ပြုံႏဆယ်ꩻကပ် ဗွေႏဘုရာꩻမျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။
၄။ စတုတ္ထထာꩻဗေင်ႏမင်း
အဆွဉ်ႏအစားစား၊ ဝါးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအရပ်ဆတွို့ꩻ ကျောင်ႏကွဉ်ႏ၊ အဝ်ႏအရပ်ဆကွဉ်ႏကျောင်ႏလွဉ်၊ အဝ်ႏအရပ်ဆနဝ် ကျောင်ႏလွဉ်၊ အဝ်ႏအရပ်ဆထင်ꩻ ကျောင်ႏလွဉ်၊ ကထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ် ခွေခင်ႏထျꩻနဝ်ꩻ ဝါးကားကအဝ်ႏ ထွာလို့စွဉ်ႏ ဝါးဗွာလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
စတုတ္ထထာꩻဗေင်ႏမင်း အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ-
ခွန်မျိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻ၊ ကွုန်ႏသယ်ႏမျိုꩻ၊ လိုꩻခြောမျိုꩻ ကွဉ်ကꩻလွဉ် ခွမ်ꩻလာꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အဝ်ႏအရပ်ဆတွို့ꩻလွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အဝ်ႏဆကွဉ်ႏလွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အဝ်ႏဆနဝ်လွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အဝ်ႏဆထင်ꩻလွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ကွဉ်ကꩻလွဉ် ခွမ်ꩻလာꩻအမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ယဝ်း တွိုႏဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်သင်္ကန်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ကားကအဝ်ႏ ထွာလို့ရဟန်ꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ ပဉ္စမထာꩻဗေင်ႏမင်း
ဗေင်ႏမင်း 'ထင်ႏအေႏပွုမ်ႏကောင်'၊ တရန်ႏထွူတရန်း ဗꩻစွဉ်ႏလစ်ꩻရန်း၊ အရန်းမုဲင်ꩻ အရန်းမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း အေႏဗွို့ꩻတောဝ်း ခွေခင်ႏတစိꩻစိꩻ၊ ခင်ႏအဝ်ႏစင်ကြောင်းဒျာႏ၊ အေႏလွီးတနွုမ်ꩻသေင်တောဝ်း တစိꩻစိꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ပဉ္စမထာꩻဗေင်ႏမင်းယို အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ-
နီဗွေႏဘုရာꩻ ကသွုံꩻဆောင်ႏ 'သင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တသီႏ'ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏဒျာႏ၊ အပဲ့စ်တဗွို့ꩻတဝ်း တစိꩻစိꩻ၊ ထွိုက်တန်ႏတဝ်း ငေါဝ်းနွုမ်ꩻသေင်မွိုꩻ ဟွူန်တဝ်းတစိꩻစိꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ မဟာသုပိနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻမာꩻ

သေထွူလဲ့ မဉ်ႏတမာꩻတဝ်း တထွူထွာတဝ်းနေနေ။

မာꩻသွူလဲ့ မဉ်ႏတသေတဝ်း တထွူထွာတဝ်းနေနေ။

သေသွူတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻ မာꩻသွူတဲ့  အောဝ်ႏလိုႏသေ။

ထာꩻမာꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏမꩻ၊ သေနာႏလွောန် အကျောင်ꩻ/အကျိုꩻ၊ အယပ်ꩻ/အခုဲင်ႏ။

ခါးလာကအုံပွေါး ဖေႏကလꩻလွဉ် အခွင်ꩻအရေꩻ၊ အခွင်ꩻအရေꩻ ဖေႏကထွာလွဉ်တဲင် အဝ်ႏလိုႏဖန်ဆင်ꩻချာနဝ်ꩻမꩻ အတန်ႏဖိုႏ အထီအသွီႏအီႏအဝ်ႏ။

အုံပွေါးခြေင်ဗော့ꩻ ဖေႏကထွာလွဉ်တဲ့ အခိန်ႏသွုမ်ꩻတိန်လို့ခြေင်။

အောင်ႏမျင်ႏမုꩻယို ဒဲ့ꩻထူႏလꩻယိုꩻယိုꩻအီအတာႏ တမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ထာꩻမာꩻထွာအီဝွဋ်ဒုက္ခ

**'"ပဌမနိဒါနသုတ် (ထာꩻမာꩻကထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခအထျꩻအထောင်ꩻ သွံမျိုꩻ)"**

ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ထာꩻမာꩻကထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခအထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံမျိုꩻ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ လောဘော နိဒါနံ (ဝဋ္ဋဂါမိ) ကမ္မာနံ သမုဒယာယ
လောႏဘꩻအွဉ်ငါ၊ ထာꩻမာꩻကထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခ-နဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻ၊
၂။ ဒေါသော နိဒါနံ (ဝဋ္ဋဂါမိ) ကမ္မာနံ သမုဒယာယ
ဒေါႏသꩻအွဉ်ငါ၊ ထာꩻမာꩻကထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခ-နဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻ၊
၃။ မောဟော နိဒါနံ (ဝဋ္ဋဂါမိ) ကမ္မာနံ သမုဒယာယ
မောႏဟꩻအွဉ်ငါ၊ ထာꩻမာꩻကထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခ-နဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻ၊
ထာꩻမာꩻကထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခနဝ်ꩻ အဝ်ႏသိုမ်မျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောႏဘꩻထွာအထျꩻ၊ လောႏဘꩻအွဉ်ငါ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏကံႏ'၊ အကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏနဝ်ꩻ 'အပဲစ်အဝ်ႏ'၊ ကံႏအပဲစ်အဝ်ႏ အရာႏအကောဝ်ႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻဒုက္ခအစားစား၊ ထာꩻခိုးလျားအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဒေါႏသꩻထွာအထျꩻ၊ ဒေါႏသꩻအွဉ်ငါ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏကံႏ'၊ အကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏနဝ်ꩻ 'အပဲစ်အဝ်ႏ'၊ ကံႏအပဲစ်အဝ်ႏ အရာႏအကောဝ်ႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻဒုက္ခအစားစား၊ ထာꩻခိုးလျားအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
မောႏဟꩻထွာအထျꩻ၊ မောႏဟꩻအွဉ်ငါ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏကံႏ'၊ အကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏနဝ်ꩻ 'အပဲစ်အဝ်ႏ'၊ ကံႏအပဲစ်အဝ်ႏ အရာႏအကောဝ်ႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻဒုက္ခအစားစား၊ ထာꩻခိုးလျားအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အလောႏဘꩻ (လောႏဘꩻမွေးတဝ်း) ထွာအထျꩻ၊ အလောႏဘꩻအွဉ်ငါ၊ အဒေါႏသꩻ(ဒေါႏသꩻမွေးတောဝ်း) ထွာအထျꩻ၊ အဒေါႏသꩻအွဉ်ငါ၊ အမောႏဟꩻ(မောႏဟꩻမွေးတဝ်း) ထွာအထျꩻ၊ အမောႏဟꩻအွဉ်ငါ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ဟဲ့ꩻ'ကုသိုလ်ႏကံႏ'၊ ကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏကံႏနောဝ်ꩻ 'အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်း'၊ ကံႏအပဲစ်အဲဉ်ထဝ်း အရာႏအကောဝ်ႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏအစားစား၊ ထာꩻတဲဝါးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'အကုသိုလ်ႏကံႏနဝ်ꩻ-အဗာႏခံႏ'တဲင် အထွူအသွတ်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ 'ကုသိုလ်ႏကံႏနဝ်ꩻ-အဗာႏအံႏ'တဲင် အထွူအသွတ်ꩻအဝ်ႏ၊ လꩻလိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻလူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ပေါႏလꩻနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏဖေ့ငီမ်ꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏသီမ်ꩻတွော့ꩻ ထွူလဲဉ်၊ ကွုတ်ဒွုမ်၊ ခန္ဓာႏအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်၊ ဖြားဗာႏဒွုမ်၊ ဆာဗာႏဒွုမ်၊ သီဗာႏဒွုမ်၊ အဝ်ႏကုဲင်အရောင်းအခွꩻ လꩻသေႏသေႏထာꩻငီမ်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ "သန္တိသုခ"နဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ပဌမနိဒါနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻယေန်ႏငဲး

**ထာꩻယေန်ႏငဲး** () (မန်း: ယဉ်ကျေးမှု) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာ အောဝ်ႏထာꩻဖဝ အထျꩻအသောင်ကို လိုꩻသီးနမ်းချာဒျာႏ ကမာꩻထူႏဒါႏ ထာꩻကွို့ꩻထာꩻခေါဝ် တဗာႏဒျာႏသွူ။ ထာꩻယေန်ႏငဲးကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာ လိုꩻတခွိုꩻ တယ်ႏ မာꩻ လူႏတန်ꩻထာꩻဖုံႏဒျာႏ။ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏကို လိုꩻသီးကအုံအောဝ်ႏ ဒေါ့ꩻရီဒေါ့ꩻဖြာဝ်ႏ အမ်ႏအွꩻ ရုဲင်ꩻနမ်းမဲ့ထီႏဖုံႏယို ထွာ လိုꩻသီးယေန်ႏငဲးထာꩻနယ်ꩻသွူ။

ယေန်ႏငဲးထာꩻ အဓိက အောဝ်ႏ (၃) စား-
*ပထမ တစားနောဝ်ꩻ ထာꩻယေန်ႏငဲး ထိုတန်တသွောင်း၊ နောဝ်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻစူခြောင်ꩻ အယမ်ဟောဝ်လွောန်၊ လိုꩻအုံအောဝ်ႏအရန်းထိုထိုထာꩻသားဖုံႏ အောဝ်ႏပါ။
*ဒုတိယ တစားနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးစွိုးခွိုꩻတခွိုꩻ ထာꩻသေ၊ ထာꩻယုမ်း၊ ထာꩻထွားလူꩻ ဝွေꩻသီးကခွုမ်အီဒါႏ ထာꩻကဲတ်ꩻမာꩻတောင်ꩻခါꩻဖုံႏ သွီႏယာႏခန်ဖုံႏ။
*တတိယ တစားနောဝ်ꩻ ထွာ ကအွောန်ႏထော့ခါꩻဒါႏ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏတဗာႏ ထာꩻရေႏမိုး ထာꩻမဲင်ꩻလွေꩻ၊ အွောန်ႏသꩻဖုံႏ၊ အငိုꩻဖုံႏ၊ အစဲန်ႏအဆွိုက်သီး ဝိသေသလက္ခဏာႏ ထာꩻလုဲင်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။

ရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း ထာꩻယေန်ႏငဲးယို ထွာ လိုꩻတဖြာꩻအတာႏ ဖꩻဝတဖူꩻတာကွို့ꩻဒျာႏသွူ။ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏအာဖုံႏယို တဗူႏတောမ်ႏတဗူႏ ဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ထာꩻယေန်ႏငဲးလဲ့ ပီတောဝ်းနေနေသွူ။

## ထာꩻယေန်ႏငဲးဖုံႏရာ
ထာꩻယေန်ႏငဲးဖုံႏရာနောဝ်ꩻ တောင်ꩻခါꩻနုဲင်း လယို
*ထာꩻယေန်ႏငဲး လမ်းကို (၃၂) စား
*ထာꩻယေန်ႏငဲးကျောင်ꩻကို (၁၄) စား
*ထာꩻယေန်ႏငဲးတဖူꩻလောင်း (၁၄) စား
**ထာꩻယေန်ႏငဲး အောဝ်ႏလွေꩻညာꩻထာꩻကို (၁၁) စား
*ထာꩻယေန်ႏငဲးလောင်းလင် (၂၁) စား

ဖုံႏနောဝ်ꩻသှူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
ထာꩻလူႏမျတ်တာႏအင်္ဂါႏသူပါꩻ

**"ဆဠင်္ဂဒါနသုတ် (ထာꩻလူႏမျတ်တာႏ အင်္ဂါႏသူပါꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ဇေႏတဝွန်ႏကျောင်ꩻကိုအတွင်ꩻ ဝေင်ꩻဝေဠုကဏ္ဍကီကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ နန္ဒမာႏတာႏ ဥပါႏသိကာႏမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏသူပါꩻ လူႏဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ၊ လူႏဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏတွမ်ႏ လူႏဗွေႏသံဃာႏသီးနောဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻ နေးတွမ်ႏဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ႏ ထီႏလွေꩻတဲင် ဒေါ့ꩻနယ်ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
နန္ဒမာႏတာႏ ဥပါႏသိကာႏမူႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏသူပါꩻ လူႏဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ၊ လူႏမောဂ္ဂလာန်ႏတွမ်ႏ လူႏဗွေႏသံဃာႏသီးနောဝ်ꩻသွူ။
အင်္ဂါႏသူပါꩻကိုနဝ်ꩻ အလူႏဒါႏယကာႏ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻ၊ သွံပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဒါယကော ပုဗ္ဗေဝ သုမနော ဟောတိ-
အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ ခါးလားကလူႏကာႏ သꩻရေꩻရီးဗာႏ။
၂။ ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ-
အဝ်ႏလူႏတွင်ꩻတဲ့ သꩻရောင်းသꩻရေꩻထွာဗာႏ။
၃။ ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ-
လူႏထွူခါ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ထွာဗာႏ။
ကောလူႏသား ဒါႏယကာႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အလူႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻ၊ သွံပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ ပဋိဂ္ဂါကာ ဝီတရာဂါ ဝါ ဟောန္တိ၊ ရာဂဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ-
အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ ရာႏဂ(လောႏဘꩻ)ကင်ꩻဗာႏ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ရာႏဂ(လောႏဘꩻ)ဖေႏနေးကကင်ꩻ အဝ်ႏကံကျင်ꩻဗာႏ။
၂။ ဝီတဒေါသာ ဝါ ဟောန္တိ၊ ဒေါသဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ-
အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဒေါႏသꩻကင်ꩻဗာႏ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ဒေါႏသꩻဖေႏနေးကကင်ꩻ အဝ်ႏကံကျင်ꩻဗာႏ။
၃။ ဝီတမောဟာ ဝါ ဟောန္တိ၊ မောဟဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ-
အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ မောႏဟꩻကင်ꩻဗာႏ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ မောႏဟꩻဖေႏနေးကကင်ꩻ အဝ်ႏကံကျင်ꩻဗာႏ။
အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏအဝ်ႏသွံပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏသွံပါꩻ (ခါးလားကလူႏသꩻရေꩻ၊ လူႏတွင်ꩻသꩻရေꩻ၊ လူႏထွူသꩻရေꩻ)နစ်နစ်သက်သက် လူႏတန်ꩻဗာႏ။
လောကကိုယို အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻ၊ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏဖုံႏယိုသူပါꩻ မဉ်ႏလူႏမဉ်ႏတန်ꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊ ဒေါ့ꩻဒါႏဒွုမ်၊ လꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ လိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဆဠင်္ဂဒါသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻလူႏအကျိုꩻထီႏယိုခါ

**"သီဟသေနာပတိသုတ် (ထာꩻလူႏအမျိုꩻ-အကျိုꩻထီႏယိုခါ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ ဝေႏသာႏလီႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻပျသာဒ်ဆောင်ကိုအတွင်ꩻ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟလွဉ်ဝုဲင်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
နမ်းတွမ်ႏနမ်းထီႏထွူ 'ထာꩻလူႏအကျိုꩻ'နဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻနေဟောင်း ဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။
"တကာႏသီဟ-
နမ်းတွမ်ႏနမ်းထီႏထွူ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်းမော့ꩻထွူ 'ထာꩻလူႏအကျိုꩻ'နဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ဒါယေကာ ဒါနပတိ ဗဟုဇနော ပိယော ဟောတိ မနာပေါ-
'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်အာ၊ ဝင်ꩻနစ်သက်အာ'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပထမအကျိုꩻသွူ။
၂။ ဒါယကံ ဒါနပတိံ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ-
'အလူႏဒါႏယကာႏနောဝ်ꩻ လိုꩻဟောဝ်သူႏတောႏကောင်ꩻသီး လွဉ်ထေ့အာ၊ လွဉ်မာꩻသွꩻအာ၊ လွဉ်ဆယ်ꩻကပ်အာ'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဒုတိယအကျိုꩻသွူ။
၃။ ဒါယကဿ ဒါနပတိနော ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ-
'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ မဉ်ꩻအွီႏလွီးဟွမ်၊ ခိုႏဒွမ်နဝ်ထင်ꩻ ကျောႏလဲဉ်းဝင်ꩻ'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တတိယအကျိုꩻသွူ။
၄။ ဒါယကော ဒါနပတိ ပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ-
'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ နွို့ခွန်ခြာ၊ ပုဏ္ဏာꩻခြာ၊ လိုꩻခြွေခြာ၊ ရဟန်ꩻသံဃာႏခြာ-ရုဲင်းဟန်၊ လွိုးဗန်'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ စတုတ္ထအကျိုꩻသွူ။
၅။ ဒါယကော ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ သဂ္ဂံ ဥပပဇ္ဇတိ-
'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း' နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပဉ္စမအကျိုꩻသွူ"။
ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟနဝ်ꩻ လောဝ်းချာ နီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
နီဗွေႏကဟော်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ ဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ အလူႏဒါႏယကာႏသွူ ဗွေႏဩ၊ ကွပ်ပွိုးခွေသွဉ်း လူႏထာꩻတဲင် ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ-
၁။ ဗဟုဇနော ပိယော ဟောတိ-လိုꩻရက်လိုꩻပဲင်ꩻအာ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း မော့ꩻစွဉ်ႏယိုခါခါ ဗွေႏဩ။
၂။ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ-လိုꩻဟောဝ်သူႏတောႏကောင်ꩻ လွဉ်ပေါင်ꩻလွဉ်ကွိုက်ꩻ ခွေသွဉ်းအာ၊ ထီႏဗာႏစွဉ်ႏ ယိုခါခါ ဗွေႏဩ။
၃။ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ-ခွေသွဉ်းယိုနောဝ်ꩻ မဉ်ꩻကျောႏငါႏထာꩻ သေပငါပရာꩻ ဗွေႏဩ။
၄။ ပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ-မဲ့ငါဗန်ဗန်၊ ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် နွို့ဗွုန်ႏပရိသတ်ခြာ ဗွေႏဩ။
၅။ 'တွိုႏဗာႏလူꩻခမ်း'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းသေထွꩻတဝ်း၊ ယွုမ်းဗော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း ဗွေႏဩ"
ထောက်ခံႏ လောဝ်းချာဗွေႏဘုရာꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သီဟေသနာပတိသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထာꩻအုံနောင်တရာꩻဆီမျိုꩻ

**"နာထသုတ် (ထာꩻအုံနောင်တရာꩻ ဆီမျိုꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အုံတွမ်ႏထာꩻအုနောင်ဟုဲင်း၊ လိုꩻထာꩻအုံနောင် အဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ဒုက္ခတန်၊ တရာꩻအမျိုꩻ တဆီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာထာꩻအုံနောင်ဖုံႏသွူ၊ တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ သာႏသနာႏတောႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ သီႏလအောဝ်ႏ၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဒျာႏ ဘုရာꩻစီꩻကန်ꩻ(ပါတိမောက်)၊ အကျင်ꩻ(အာစာရ)ဟောဝ်၊ လွေꩻသဲင်ꩻ(ဂေါစရ)ရော့ꩻ၊ အပဲ့စ်ပေႏပေႏ ငမ်းမွေးစွဉ်ႏဒျာႏတဲင် ထိန်ꩻတီသိက္ခာႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၂။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထီႏအဟွူန်အာ၊ ထိုမ်ႏရွမ်အထီႏအဟွူန်၊ သွဉ်ဗာႏအာတရာꩻ (မာꩻဗာႏအာလိတ်) ဒါႏအွံခါꩻအာတန်၊ အဝ်ႏရွစ်ကုဲင်းတန်၊ မတ်ယူႏခါꩻသꩻကို၊ နေးတွမ်ႏပညာႏ သေဖြောင်၊ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၃။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖူးဝေးဟောဝ်အဝ်ႏ၊ သွꩻပေႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ငို့ထေ့ခရာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၄။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယိုꩻ၊ သူႏသေထာꩻ လိန်ႏမာႏ၊ သယ်ꩻခံႏဒါႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ခံႏထူႏငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၅။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဒါႏသံဃာႏကိစ္စ၊ မာꩻထာꩻလွꩻတဝ်း၊ အီႏမာꩻဗာႏထမုဲင်ꩻသူႏသေ၊ မာꩻတဲ့မာꩻနွောင်ꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ၊ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၆။ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝါႏသနာႏတရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖုဲင်ႏနာႏ၊ သꩻပါမွေးစွဉ်ႏ၊ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၇။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ ပယ်ႏထိုꩻအကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏသောင်ႏသာ မာꩻမွေးကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ၊ တန်ꩻတဝ်းတဲ့ယဝ်း၊ အွဉ်ႏလွတ်တဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ၊ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၈။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (လောႏဘꩻတဝ်း ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ) ကားကထွိုက်ရာꩻ သွုံꩻဆောင်ႏဒျာႏ၊ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၉။ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ သတိꩻဟောဝ်ငါႏ၊ သတိꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကဒေါ့ꩻဖို ငေါဝ်းလီꩻစခါဖုံႏနောဝ်ꩻ တောင်ꩻချာလို့ဒျာႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၁၀။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏ၊ ပညာႏလꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏအဝ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ နာထသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထိန်ꩻတဝ်းသꩻကွိုꩻလꩻတဝ်း

**"အရက္ခိတသုတ် (ပေါႏထိန်ꩻတောဝ်းသꩻ အာႏကွိုꩻလꩻတောဝ်း)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
ကျောင်ꩻတကာႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ ထင်ႏထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻနုဲင်းယို-
"ကျောင်ꩻတကာႏ-
ပေါႏတထိန်ꩻလꩻလꩻတဝ်းသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်းနမ်း (တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်း ကာယကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ပေါႏတထိန်ꩻလꩻလꩻတဝ်းသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်းဖြောင်း (တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်း ဝစီꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻ၊ ပေါႏတထိန်ꩻလꩻလꩻတဝ်းသꩻနဝ်ꩻ (တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်း မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻ။
ပေါႏတထိန်ꩻတဝ်း နမ်း(ကာယကံႏ)၊ ဖြောင်း (ဝစီꩻကံႏ)၊ သꩻ(မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအကုသိုလ်ႏ ကာယကံႏ၊ ထွာဒျာႏအကုသိုလ်ႏ ဝစီꩻကံႏ၊ ထွာဒျာႏအကုသိုလ်ႏ မနော်ꩻကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏ ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီတနီꩻခါ တထွာတဝ်း ထာꩻသီဟောဝ်၊ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဘဝဟောဝ်၊ တွိုႏလွေꩻတော ဘွုံႏဘဝကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ-
လမ်းတဗာႏနဝ်ꩻ ပေါႏတသꩻခါꩻဟောဝ်ဟောဝ်တဝ်း၊ ပေါႏအသꩻတထွူꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ခမ်းရီႏလꩻ၊ ပေါႏခမ်းရီႏလꩻတဲ့ ထာꩻဆေင်ႏတဲ့စောဝ်ႏ၊ အဒါတဲ့စောဝ်ႏ၊ တခြိုꩻတဲ့စောဝ်ႏ၊ ပေါႏအွဉ်ႏစောဝ်ႏစွူစွူဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွဲညညတွော့ꩻ ထာꩻဆေင်ႏဖြင်း၊ အဒါဖြင်း၊ တခြိုꩻဖြင်း၊ ပေါႏအဖြင်းသွူတဲ့ တထွာတောဝ်းဒွုမ်အဟောဝ်၊ ထွာထိုꩻတော အကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻတကာႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻဟွေး-
ပေါႏထိန်ꩻလꩻလꩻသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်နမ်း (တွမ်ႏကထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ကာယကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ပေါႏထိန်ꩻလꩻလꩻသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဖြောင်း (တွမ်ႏကထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ဝစီꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻ၊ ပေါႏထိန်ꩻလꩻလꩻသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်သꩻ (တွမ်ႏကထိန်ꩻဒါႏဒါႏ မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻ။
ပေါႏထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်နမ်း (ပေါႏထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ကာယကံႏ)၊ ပေါႏထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဖြောင်း (ပေါႏထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ဝစီꩻကံႏ)၊ ပေါႏထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်သꩻ (ပေါႏထိန်ꩻဒါႏဒါႏ မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏကုသိုလ်ႏကာယကံႏ၊ ထွာဒျာႏကုသိုလ်ႏ ဝစီꩻကံႏ၊ ထွာဒျာႏကုသိုလ်ႏမနော်ꩻကံႏ၊ ကုသိုလ်ႏကံႏ ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနောဝ်ꩻ မဉ်ႏသီတနီꩻခါ ထွာဒျာႏထာꩻသီဟောဝ်၊ တွိုႏလွေꩻဒျာႏ ဘွုံႏဘဝဟောဝ်၊ တတွိုႏနွောင်ꩻတောဝ်း ဘွုံႏဘဝကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ-
လမ်းတဗာႏနဝ်ꩻ သꩻခါꩻဟောဝ်ဟောဝ်တဲင် အသꩻထွူꩻထွူꩻတွော့ꩻ ခမ်းရီႏလꩻတဝ်း၊ ပေါႏခမ်းရီႏလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဆေင်ႏစောဝ်ႏတဝ်း၊ အဒါစောဝ်ႏတဝ်း၊ တခြိုꩻစောဝ်ႏတဝ်း၊ ပေါႏအဆေင်ႏစောဝ်ႏတဝ်းတဲ့ အဆေင်ႏဖြင်းတဝ်း၊ ပေါႏအဒါစောဝ်ႏတဝ်းတဲ့ အဒါဖြင်းတဝ်း၊ ပေါႏတခြိုꩻစောဝ်းတဝ်းတဲ့ တခြိုꩻဖြင်းတဝ်း၊ ထွာဒျာႏ အဆေင်ႏဟောဝ်၊ ထွာဒျာႏအဒါဟောဝ်၊ ထွာဒျာႏတခြိုꩻဟောဝ်၊ ထွာတဝ်းအကုဲင်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ အရက္ခိတသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာသွော့

**"ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာသွော့ ခွိုꩻတာႏဝွန်ႏ"**
ပိုလီꩻသီး ဝွတ်တရာꩻငတ်ꩻပါꩻအကို အမုဲင်(၅) ထိန်ꩻထွားချာသွော့ခွိုꩻ (စောင့်လေမွိုးနွယ်)ငေါဝ်းအလꩻ ထိန်ꩻထွားချာသွော့ခွိုꩻ ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းနောဝ်ꩻ မွိုးဖါသီးကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻ စွိုးခွိုꩻအမွီႏဟောဝ်ကထွာဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ငေါဝ်းငွါ၊ အကွဉ်အကꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻကိုꩻကွယ်ႏမုꩻ ဂီတအနုပညာႏ တွမ်ႏဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏဖုံႏယို ဖေႏနေးကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ထိန်ꩻထွားဟောဝ်ဟောဝ်ဗာႏ ရိုꩻနေးနောဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းလဲင်ႏ လိုꩻဖြားလိုꩻတန် ကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ ငေါဝ်းအလꩻ "လိုꩻနောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏခွိုꩻ၊ နီစွိုးနီခွိုꩻယို အောဝ်ႏလိုႏငါႏ ခွိုꩻမဉ်ꩻအွီႏလွီးဟွမ် ခွိုꩻယံ ခွိုꩻကျနောဝ်ꩻသွူ။ နီယို ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏတဲင် နီဘာႏသာႏယို နီရက်ဗာႏ၊ နီအွဉ်ႏဗာႏတန်ႏဖိုꩻ၊ နီဘာႏသာႏ ဖေႏနေးကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ ကအီႏထိန်ꩻထွားဗာႏနောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻသွူ။
ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ခွန်နင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ မဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏနောဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻချာဒျာႏသွော့ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏကိုꩻကွယ်ႏမုꩻ ဗွိုန်လို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏသွူ။
လိုꩻပေႏလိုꩻယွဲး ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ ခွိုꩻရက်သꩻဓာတ်တွမ်ႏ ထာꩻသေပညာႏ လိန်ႏမာႏမုꩻလုမ်းတောဝ်းနမ်းတဲင် "ထာꩻရက်ယို မဲ့အဲဉ်ထောဝ်း"ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းနောဝ်ꩻအွဉ်ႏအထျꩻ ထင်းအမွေးတဲင် နေးတွမ်ႏ"ထာꩻရက်မဲ့ခေ့ꩻ"တွော့ꩻ ဘာႏသာႏမဲ့ငါလဲ့ ထွားတောဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻမဲ့ငါလဲ့ ထွားတောဝ်း၊ မွိုးဖါမဲ့ငါ ထွားတောဝ်း၊ ထွားဗော့ꩻထီႏဗော့ꩻ ရွဉ်မဲ့ငါတစွိုးလွုမ်ꩻတဲင် တောႏလမ်ႏတောႏပါႏထိုꩻ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏလင်နောဝ်ꩻ ပနဲးအောဝ်ႏအာလွဉ်လဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကအီႏလွိုက်ရွေꩻဒါႏ တောႏလမ်းတောႏပါႏကိစ္စယို လိုꩻမူႏနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်လဲဉ်းထဲင်းက လိုꩻခိုနောဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻမူႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတဲက်တွိုင်ꩻ"ဟံႏ"၊ လိုꩻခိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတဲက်တွိုင်ꩻ"အစွိုးအခြွီ"ဟံႏယို မဉ်ႏဆို့ꩻသော့ꩻ အစွိုးအခြွီအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ဒေါ့ꩻထန်ႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ၊ ဥပမာႏ- ထူႏနံႏတွော့ꩻ ခူႏသွော့ ဟံႏတအောင်၊ ဟံႏတအောင်ကိုနောဝ်ꩻ ထူႏဟန်ႏနွန်းခြွီ၊ တဒွီခြွီ တခုံꩻခြွီသွံမျိုꩻယို ဆို့ꩻညီꩻသွော့ဝင်ꩻ အမွူးမဉ်ႏဒေါ့ꩻလွဉ်နောဝ်ꩻ ထန်ႏတောဝ်းတမွူးချင်ႏ၊ ထန်ႏချာဒျာႏ မူလအစွိုးအခြွီ ပငါပရာꩻ ဗွိုန်ပီနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ လိုꩻမူႏတဖြာꩻယို မဉ်ႏတောႏလမ်းကလာꩻလဲ့ အပိုမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ပီချာဒျာႏ ဂျပန်လွိုး၊ မဉ်ႏတောႏလမ်းပအိုဝ်ႏလဲ့ အပိုမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ပီချာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလွိုရိုꩻနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏမူႏဖုံႏ အလွိုးဖြောင်သꩻလဲဉ်းဒျာႏ၊ လိုꩻမူႏယို မဉ်ႏတောႏလမ်းတွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏလင်နောဝ်ꩻ တနီꩻခါ တွိုႏစွဉ်ႏပိုစိုး၊ လီꩻစိုး၊ နီသွီနီယာႏဖုံႏယို ထွာတငါထိုꩻ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏလင်ထွူတကာႏတောဝ်း ထိန်ꩻထွားချာသွော့ခွိုꩻ (စောင့်လေမျိုးနွယ်)ကရိုꩻဒါႏ နီတာႏဝွန်ႏတန်ယို ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို ထွာဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏဒျာႏတဲင် နီဘာႏသာႏ ဖေႏနးကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းအတွက် ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏမူႏဖုံႏ မဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏနောဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ လွိုက်ချာဒျာႏသွော့ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏကိုꩻကွယ်ႏမုꩻဗွိုန်လို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏအကျောင်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ မေတ္တာႏ ရက်စွိုးခွိုꩻတဲင် တဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏ လိတ်ယိုနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ထိန်ꩻသိမ်ꩻသွော့နီအမွီႏဟဝ်လီꩻ

ခေတ်ကာႏလအပြောင်ꩻလုဲင်ႏခါႏကို နီနာꩻခမ်းရင်ꩻသား စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ခြိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ခမ်းထီရေꩻ စတဲင်အရေꩻမျိုꩻစွုမ်ႏဖုံႏလဲ့ ဆေꩻ့တွမ်ႏအာ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုတခူႏတခဝ် အဝ်ႏနေနေသွူ။ နဝ်ꩻအကို ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုအဟဝ်လဲ့ပါ၊ အကုဲင်လဲ့ရော်ꩻနေနေသွူ။ ခေတ်ယိုတဗာႏနဝ်ꩻ မိဉ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻအုံဒါႏတဲꩻ တိုꩻတက်မွိုင်၊ မိဉ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻငါႏလဲꩻ ထဲ့ပြင်ꩻထိုꩻမားဒါႏသွူꩻ။ အပြောင်ꩻလုဲင်ႏခါႏကို အကာယားဒါႏနီထွုံꩻစံႏ နီယိုꩻယာႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအာတန်သနယ်ဩ။ ယိုခါနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏဒုံႏဒါႏတဝ်း တိန်ႏ နဝ်ꩻကဲဉ်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻ လိုꩻပေႏ ဒုံႏဒါႏတဝ်း ထုံမောင်းနဝ်ꩻကဲဉ်းအာအာ သနယ်ဩ။ သဲစ်ကလွေꩻဒါႏစထာꩻတဲင် ပွစ်ဒါႏလဲဉ်း ဖုံး (phone )ဖုံႏသွူ။  ရဲဉ်ꩻသွမ်ꩻတောႏဖုံႏလဲ့ ငဝ်းကဲငဝ်း ဖေ့ယေန် ထွားစွဉ်ႏဒျာႏ ဖုံး ဖုံႏခြေင်ခြေင်သွူ။ ဖုံး ယိုလဲꩻ ခေတ်ယိုတဗာႏအလꩻ အုံအဝ်ႏရေꩻ၊ သွုပ်သံႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ စတဲင်အရေꩻမျိုꩻအာဖုံႏတာႏ အဝ်ႏလိုႏနေနေသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻတဲင် ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ သွုံꩻဒါႏတဝ်း လမ်းပါႏအရေꩻကုဲင်၊ သွꩻသဟာႏလဲ့သွုမ်ꩻ၊ တမာဝါꩻအွဉ်ႏကုဲင်အီဝင်ꩻတဲꩻအဝ်ႏဗော်ႏထာꩻသနယ်ဩ။

ကွပ်နဝ်ꩻမတဲင်  တွမ်ႏသတိꩻတရာꩻတဲင် နီနာꩻသီးဖုံႏ အဝ်ႏလိုႏကျင်ꩻသွုံꩻလွဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်အလꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထူႏသွုံꩻ တခဝ်နဝ်ꩻ ဖေႏကခွိုင်းမွုန်း နီထွုံꩻစံႏယိုꩻယာႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻသနယ်ဩ။ ထဲင်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးထာꩻယူႏလီꩻအကိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏပယ်ႏခွါႏ အဝ်ႏလိုႏထူႏသွုံꩻတဝ်းဒွုမ်ဖုံႏသွူ။ ဥပမာႏ လိုꩻသီဒုံထန်ႏဟဝ်အီနွို့တဝ်းဒုံကိုဖုံႏ(ဖိုး ပနားသီ သမ်းအဝ်ႏယားသဲင်ꩻ)၊ ပါတွမ်ႏ ထွာတစွိုးတမျိုꩻတဲꩻ ယွူးပါꩻယိုပါꩻနဝ်ꩻမာꩻစတဲင်နဝ်ꩻစားဖုံႏနဝ်ꩻသနယ်ဩ။ နဝ်ꩻမꩻတဲင် ခေတ်ယိုတဲꩻဖေႏကခြေင်းနွောင်ꩻ နီယေန်ႏငဲထွုံꩻစံႏတဲ့ အဝ်ႏလိုႏထွို့ꩻစွီႏ လွေꩻလွဉ်ꩻပါနေနေသနယ်ဩ။ တဒုံတွမ်ႏတဒုံ တရပ်တွမ်ႏတရပ် လွောင်ႏဗူႏမုအွဉ်ႏအထျꩻတဲင် နေႏတွမ်ႏအဖျင်တရာꩻ အဝ်ႏလိုႏ တွိုင်ႏပင်ႏအုံကွံခွိုꩻခွိုꩻငါႏဝင်ꩻသနယ်ဩ။ နီနာꩻလိုꩻမျန်မာခမ်းသားနဝ်ꩻ ကိဉ်းအာ ခံႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻဝွေႏဖန်ႏသနယ်။
   တဒုံတွမ်ႏတဒုံ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ မိဉ်ႏသေသွဉ်ဖေႏလွဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏအမဲဉ်ႏဩ။ လိုꩻပေႏပိုလီအစွုပ်ဆုဲင်ꩻယို လိုꩻဖြားစခါသီး မိဉ်ႏဒေါ့ꩻသွဉ် ရိုꩻဒျာႏလိုꩻဖြားဗော့ဗဲ့၊ လိုꩻဖြားမိဉ်ႏဖေႏအနယ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏ လိုꩻဖြားဒါႏတဝ်းလိတ် နဝ်ꩻစားဖုံႏသွူ။ ယိုနဝ်ꩻဟဝ်ထွာတဝ်းဩ။ နီသွဉ်းသီးနဝ်ꩻ ထီႏသေလိတ်ကိုကဲဉ်းအာ လိုꩻဖြားစခါနဝ်ꩻ နမ်းခွဲးကျုံႏ အာနဝ်ꩻသွူ။ နီလိတ်ကိုထာꩻထီႏတွမ်ႏ လိုꩻဖြားသီးနမ်းကျုံႏမိဉ်ႏပေါင်ꩻဆွုက်လွဝင်ꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာအီ ထင်ႏထိုမုꩻအတန်တဗာႏအကျောင်ꩻ ဒင်ႏဆွိုက်ထွူတဲင် ထိန်ꩻသိမ်ꩻသွော့ဝင်ꩻ နီသွဉ်းသီးအမွီႏဟဝ်လီꩻတွမ်ႏ နီဘာႏသာႏ သာႏသနာႏအကျောင်ꩻ လောဝ်းဟွိုန်လွေꩻဗာႏ မူႏခို စွုမ်ႏဖြာꩻဩ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
ထိုမ်ႏလောကအသွတ်ꩻ

**"ရောဟိတဿသုတ် (လွင်းလွေꩻထိုမ်ႏ လောကအသွတ်ꩻ တွိုႏလꩻတဝ်း သီတခြို)"**

ကမဉ်ꩻဒါႏ "ရောဟိတ"လူꩻပိုတဖြာꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ- ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
တအုံဗာႏတဝ်း သန္ဓေႏအရပ်၊ တဖြားဗာႏတဝ်းအရပ်၊ တဆာဗာႏတဝ်းအရပ်၊ တသီဗာႏတဝ်းအရပ်၊ တကွုတ်ချာဗာႏတောဝ်းအရပ်၊ တပြောင်ꩻခြုဲင်းဗာႏတောဝ်းအရပ် (ထာꩻဖြားလောက၊ ထာꩻဆာလောက၊ ထာꩻသီလောက၊ ကွုတ်ဖျင်လောက ကသွတ်ꩻထိုꩻအရပ်)ဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻတွိုႏနွောင်ꩻနေဟောင်း ဗွေႏဩ"
"ရောဟိတဟွေး- အရပ်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻတတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း'
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
နီဗွေႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻဗွေႏဩ၊ မော့ꩻလဲင်ႏခါ ခွေသွဥဉ်ထွာဖို 'ရသေ့ꩻ-မဉ်ꩻရောဟိတဿ"တံꩻခိုꩻတန်၊ ကျောင်ႏထင်ႏနွောင်ꩻမို့ꩻလောင်း၊ လွေꩻထာꩻမွိုင်နုဲင်း 'ပြာႏကာႏသေင်ႏဟေ့ꩻ' (ပါꩻတဖြာꩻခꩻပြာႏ၊ ခꩻကာႏသေင်ႏဟေ့ꩻတဟေ့ꩻ၊ ပြာႏကာႏလွေꩻ သေင်ႏဟေ့ꩻတဟေ့ꩻနဝ်ꩻ မွိုင်တန်) တွမ်ႏခင်ႏကာမွိုင်မွိုင် တကားနဝ်ꩻ အဝ်ႏကွဉ်ႏလွင်းတွို့ꩻလွေꩻနေး။
အုံပဆာားဗာႏ 'အံႏဒဲဉ်၊ အွꩻထီ၊ လွေꩻအထွူႏအဖွီ၊ ဗေင်ႏထာꩻ'နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ လွိုအချိန်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လွေꩻတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊ ဖေႏကတွိုႏမွိုင်မွိုင်တွော့ꩻ လောႏလွေꩻနေးထာꩻ၊ ညစွဉ်ႏ အနေင်ႏတရျာꩻဗွေဗွေ၊ လောကအသွတ်ꩻသူꩻ တွိုႏတဝ်း၊ ခွေသွဉ်း သီစောဝ်းထိုꩻစွဉ်ႏ တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻဗွေႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻကရိုꩻဒါႏ 'အရပ်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻတတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း'နီဗွေႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ ဗွေႏဩ" လဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"လူꩻပိုရောဟိတဟွေး-
တကြဲမ်ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻခန္ဓာႏကိုယိုနဝ်ꩻ 'ဒုက္ခသစ္စာႏလောက၊ သမုဒယသစ္စာႏလောက၊ နိရောဓသစ္စာႏလောက၊ မဂ္ဂသစ္စာႏလောက"အဝ်ႏ၊ တဲႏဗော့ꩻ တကြဲမ်ခန္ဓာႏကိုယို၊ သွတ်ꩻဗော့ꩻ တကြဲမ်ခန္ဓာႏကိုယို၊ ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ရောဟိတဟွေး-
ပေါႏတအားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ပေါႏတမာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏတတွိုႏတဝ်းနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ တကြဲမ်ခန္ဓာႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ထာꩻကွုတ်လောကအသွတ်ꩻ၊ ထာꩻဖြားလောကအသွတ်ꩻ၊ ထာꩻဆာလောကအသွတ်ꩻ၊ ထာꩻသီလောကအသွတ်ꩻ၊ ခန္ဓာႏဒုက္ခလောကအသွတ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ 'လွေꩻထာꩻမွိုင် နုဲင်းပြာႏ'(လွေꩻထာꩻမွိုင်လဲဉ်းတနတ်ရာႏ)ခန်းတဲ့ယောဝ်း လွေꩻတတွိုႏနွောင်ꩻတောဝ်း။
ရောဟိတဟွေး-
အမွေးအမဲဉ်ႏတဗာႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ၊ မာꩻဝိပဿနာႏ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် တွိုႏလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ထွာရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွော့ꩻ နေးဒွုမ်၊ ကွုတ်ဒွုမ် တကြဲမ်ခန္ဓာႏနဝ်ꩻမꩻ 'ကာႏဗꩻလောကအသွတ်ꩻ၊ လို့သွတ်ꩻတမွတ်ꩻ'ငိမ်ꩻထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ရောဟိတဿသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထီစွူထီတဒူ

**"သင်္ဂါရသုတ် (ထီစွူ+ထီတဒူ၊ သꩻစွူ-သꩻတဒူအကျောင်ꩻအခရာႏ)"**
အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ-
"သင်္ဂါရဝ"ပုဏ္ဏာꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏဂေါတမ-
ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏပြန်ႏပေႏတင်ႏ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာသွူတဲ့ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို၊ မဉ်ႏပြန်ႏတဝ်းထဲင်းမွိုင်ဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထောဝ်းဒွုမ်၊ အဝ်ႏပြန်ႏသွူတဲ့ တပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကိုနဝ်ꩻ ကွပ်ထမုဲင်ꩻဗွေႏ-
ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ တပြန်ႏတဝ်းတဲ့ သမ်းပေါႏထန်ႏဉာဏ်ႏကို၊ မဉ်ႏပြန်ႏထဲင်းမွိုင်ဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအမျိုꩻအဝ်ႏဒွုမ်နဲ့၊ တပြန်ႏတဝ်းတဲ့ ကပေါႏစဲင်းစဲ့ꩻဉာဏ်ႏကိုနဝ်ꩻ ပွိုးထမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ"
"သင်္ဂါရဝပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
၁။ ထီတကောက်ꩻကို ထီစွူစွူကို မဉ်ႏသော့ꩻမေ့ဖွန်ႏနဝ်ꩻ ထီတဒူ၊ ထီတဒူကိုနဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏဒွုမ်၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကွပ်ကာမရာႏဂ လောႏဘꩻမာꩻဒူသꩻနဝ်ꩻတဲင် ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏ တပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။
၂။ ထီလျားဗို့ꩻဗြောက်ဗြောက်ကိုနဝ်ꩻ ထါားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတဝ်း၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ပွိုးစွဉ်ႏဗျာပါဒဒေါသ မာꩻလျားသꩻတဲင် ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။
၃။ ပေါႏမောဝ်ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ ထီတခိုႏနဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတဝ်း၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကွပ်ထိနမိဒ္ဓ-ထာꩻလွꩻ ထာꩻတခေင်ꩻ အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻသꩻတဲင် ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။
၄။ တလီꩻထွာႏတဲင် ထီမဉ်ႏတသွိုးဗောက်ꩻဗောဝ်ႏချာ ဗောက်ꩻဗောဝ်ႏငါနဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတောဝ်း၊ အနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ ပွိုးစွဉ်ႏဥဒ္ဓစ္စ၊ ကုက္ကုစ္စ-သꩻလော်လယ်၊ သꩻဟွူန်မာႏ၊ မာꩻတသွိုးသꩻတွော့ꩻ ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။
၅။ ဟံႏဗော့ꩻရော်ꩻ ထီတဒူအောက်ꩻအဲက်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတဝ်း၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကွပ်ဝိစိကိစ္ဆာႏ-သꩻသံႏသယ မာꩻတဒူအောက်ꩻအဲက်ꩻခါꩻ သꩻနဝ်ꩻမꩻ ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။
သင်္ဂါရဝပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
ထီစွူဖြွိုးကိုနဝ်ꩻ ထွားမဲ့ငါထီႏ၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ကာမရာႏဂ-(လောႏဘꩻ)၊ ဗျာပါဒ-(ဒေါႏသꩻ)၊ ထိနမိဒ္ဓ-(ထာꩻလွꩻ ထာꩻတခေင်ꩻ)၊ ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စ-(သꩻလော်လယ်၊ သꩻဟွူန်မာႏ)၊ ဝိစိကိစ္ဆာႏ-(သꩻသံႏသယ) ကိလေႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏတမာꩻတဒူတဝ်းသꩻနောဝ်ꩻ သꩻစွူဲဖွိုးဒျာႏ၊ ကွပ်ပွိုးသꩻစွူဖြွိုးတဲင်တွော့ꩻ တပြန်ႏတောဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ပေႏတင်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏထန်ႏစဲင်းစဲ့သော့ꩻဉာဏ်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သင်္ဂါရဝသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထီနောင်

[thumb|[ပိဉ်တိစ်ခမ်းထီကိုကအဝ်ႏဒါႏ ထီနောင်တဖြုံႏ]]

**ထီနောင်**ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟံႏကောင်နမ်းအခါႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ထီနမ်းထီနောင်တန်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ထီနောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏခေါ်ဒျာႏ သမုဒ္ဒရာႏ ပင်ႏလယ်ႏတဲ့ တမွေးတဝ်းသွူ။ ထီနောင်ယဟန်ႏနဝ်ꩻ သမ်းတန်လုဲင်းငါႏတဲင် လိုꩻကရီးခါသေတဝ်းတွော့ꩻ ထန်းတီးတေားပင်ႏလယ်ႏ ဟဲ့ꩻတေားပင်ႏလယ်ႏတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထီနောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထီတထွတ်တဝ်း နုဲင်းထီခြောင်လဲ့ ထီခြောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွတ်ကာႏနွို့ထန်ႏ ထီနောင်နဝ်ꩻသွူ။
thumb|နောင်ရွီႏ မျန်မာခမ်း
thumb|အာစိဉ်တီးနားခမ်း (ထီနောင် ဗာရီလိုဆီ)

ကမ္ဘာႏလောင်းကအဝ်ႏဒါႏ ထီနောင်ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီဆွံဖုံႏတဲင် ထီနောင်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻအာ ကမ္ဘာႏအခဝ်ထင်ꩻဖုံႏကိုသွူ။ ထီနောင်တကမ္ဘာႏလွုမ်းအကို (၆၀%)ရျာꩻခဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻ ကနေဒါခမ်းထီကိုသွူ။ ဖဉ်လန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻရောင် ဟံႏထီနောင်အာအတွိုင်ꩻ ခမ်းနဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထီနောင်အဝ်ႏစွောန်ႏ ၁၈၇,၈၈၈ ဖြုံႏတဲင် နဝ်ꩻအကို အဖြုံႏ ၆၀,၀၀၀ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီနောင်တန်ဖုံႏသွူ။
[thumb|right|[အန်းဒပ်‌ကောင်ရွေꩻထျꩻကအဝ်ႏဒါႏ ထီနောင်တဖြုံႏ]]

လိုꩻဖုံႏကတယ်ႏမာꩻခါꩻဒါႏ ထီနောင်ယဟန်ႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေတဲင် ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီလောင်ႏကန်ႏတဲင် သုင်ꩻအီအာ တျာႏမေႏတောမ်ႏ အုံပဆားစေအရွိုးတာႏ မွေးတဝ်းလဲ့ ဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻ၊ လိုꩻသုင်ꩻလမ်းကိုဖုံႏတောမ်ႏ စက်မာꩻထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏကိုသွူ။ ထီခြောင်ယို မဉ်ႏတထွတ်ꩻသော့ꩻတဝ်းဒုမ် နောင်ကို မွေးတဝ်းလဲ့ ထီမဉ်ႏပေႏ အဝ်ႏဆေ့ꩻလွောန်သွူနဝ်ꩻ နောင်နဝ်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏထီဖုံႏလဲ့ ထွာထိုꩻအလူးထိုꩻမားထိုꩻချာတဲ့အဝ်ႏ၊ စွုမ်းနွို့ချာ ဟံႏကိုတဲ့အဝ်ႏတဲင် ကွဲးညထိုꩻမားထိုꩻလဲ့ အဝ်ႏဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ထီနောင် ထွာထိုꩻအလူးနဝ်ꩻ ကောပ်မွိုင်ငါႏတဲင် ထီနောင်နဝ်ꩻအသောင်ရင်ꩻထျꩻ ဟံႏယာႏကို အဆွံဓာတ်ဖုံႏ မိဉ်ႏအဝ်ႏအာ မိဉ်ႏသဲင်တခြိစ်ꩻမွေးထာꩻနဝ်ꩻ ထီနောင်နဝ်ꩻတဲ့ အဆွံဓာတ်ဖုံႏ ယိင်းနွို့အာတဲင် ထွာထိုꩻဒါႏ တဆာႏနောင်သွူ။ ဥပမာႏအနေႏ ကမ္ဘာႏလောင်း တဆာႏနောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ  မဟာသားထီနောင်၊ ကဲက်သပီယံပင်ႏလယ်ႏ၊ အေရယ်ပင်ႏလယ်ႏ တောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏသီဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တသာႏနောင်ဖုံႏသွူ။

## ကမ္ဘာႏတွိုက်တန်ဖုံႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ထီနောင်တန်ဖုံႏ
*အာဖရိကတွိုက်- နောင်ဝိတိုရိယ၊ ကမ္ဘာႏလောင်း ထီနောင်တန်အကို ထွာဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ ထီနွိုးနောင်သွူ။
*အန္တာတိကတွိုက်- နောင်ဗော့သတော့
*အာသျတွိုက်- နောင်ဗုဲင်ကယ်၊ အသျတွိုက်ကို ထွာအတန်သွတ်ꩻ ထီနောင်တဖြုံႏသွူ။ ကဲက်သပီယံပင်ႏလယ်ႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအတန်ꩻသွတ်ꩻထီနောင်၊ အဝ်ႏ ဥရောပ-အာသျ နယ်ႏကူလောင်းသွူ။ 
*ဩသတေးလျတွိုက်- နောင်အာရီ၊ ထီအဝ်ႏအာဒျာႏ ခမ်းခါႏခိန်ႏလုမ်ꩻသွူ။
*ဥရောပတွိုက်- နောင်လာဒိုဂါ၊ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻထွာထိုꩻ နောင်ဝမ်းဂါတဲင် နီဖြုံႏလွုမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရသျားခမ်းထီဖဲ့ꩻကွောန်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻသွူ။
*အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ- နောင်စူပါရီယာ
*အမေႏရိကတွိုက်နဝ်- နောင်မာရာကုဲင်၊ နောင်ယိုမဲ့ငါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗော့ꩻခွယ်ႏထေ့ပင်ႏလယ်ႏသွူ။ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်ကို အတန်သွတ်ꩻထီနွိုးနောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နောင်တုဲင်တုဲင်ကာကာ သွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:နောင်
ကဏ္ဍ:ထီနမ်း
ထီနောင်လစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား

**"ဥဒကရဟဒသုတ် (ထီနောင်လစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ထီနောင်အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ ထီနောင်လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော - ထီဖွိုꩻ၊ သေန်ႏထီနောင်ယော့
၂။ ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနောဘာသော - ထီယော့၊ သေန်ႏထီနောင်ဖွိုꩻ
၃။ ဥတ္တာနော ဥတ္တာနောဘာသော - ထီဖွိုꩻ၊ သေန်ႏထီနောင်ဖွိုꩻ
၄။ ဂမ္ဘီရော ဂမ္ဘီရောဘာသော - ထီယော့၊ သေန်ႏထီနောင်ယော့
ထီနောင်အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻတဲ့ ဗွန်ပီထီနောင်နဝ်ꩻနေနေ၊ လိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာငါတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဆွတ်ꩻချာတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတောက်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏတုပ်ꩻစူတဲ့နဝ်ꩻ၊ ယွိုင်ႏစူတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်တဲ့နောဝ်ꩻ သတိꩻအဝ်ႏပါသေႏသေႏ၊ ယေန်ႏကေႏဟောဝ်ငါႏ၊ ကေႏညိုႏခရာႏဟောဝ်ငါႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သေတဝ်း 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'တဲ့ မွေးမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ သေတဝ်းတရာꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီဖွိုꩻ-သေန်ႏထီနောင်ယော့'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာငါတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဆွတ်ꩻချာတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတောက်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏတုပ်ꩻစူတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ယွိုင်ႏစူတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်တဲ့နဝ်ꩻ အွဉ်ႏတဝ်းသတိꩻ၊ ယေန်ႏကေႏတောဝ်း၊ ကေႏညိုႏခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻသေထီႏ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'တဲ့ မွေးမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ သေတရာꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီယော့-သေန်ႏထီနောင်ဖွိုꩻ'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ကာငါ၊ ဆွတ်ꩻချာ၊ ထွားတောက်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်၊ အွဉ်ႏတို့ပ်ႏစူꩻ၊ ယွိုင်ႏစူ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတဝ်းသတိꩻ၊ ယေန်ႏကေႏတဝ်း၊ ကေႏညိုႏခရာႏတဲ့ အဲဉ်ထောဝ်း၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'တဲ့ သေတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီဖွိုꩻ-သေန်ႏထီနောင်ဖွိုꩻ'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ကာငါ၊ ဆွတ်ꩻချာ၊ ထွားတောက်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်၊ အွဉ်ႏတို့ပ်ႏစူꩻ၊ ယွိုင်ႏစူ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ သတိꩻအဝ်ႏပါသေႏသေႏ၊ ယေန်ႏကေႏဟောဝ်ငါႏ၊ ကေႏညိုႏခရာႏဟောဝ်ငါႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'တဲ့ သေထီႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီယော့-သေန်ႏထီနောင်ယော့'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ဥဒကရဟဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထီဖွိုင်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻ

**"ကုမ္ဘသုတ် (ထီဖွိုင်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဖွိုင်ꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ ဖွိုင်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ တုစ္ဆော ပိဟိတော - ထီဖွိုင်ꩻခြေင်၊ အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ
၂။ ပူရော ဝိဝဋော - ထီဖွိုင်ꩻဗွေ၊ အဝ်ႏဗွောင်ခါꩻ
၃။ တုစ္ဆော ဝိဝဋော - ထီဖွိုင်ꩻခြေင်၊ အဝ်ႏဗွောင်ခါꩻ
၄။ ပူရော ပိဟိတော - ထီဖွိုင်ꩻဗွေ၊ အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ၊ ထီဖွိုင်ꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻတဲ့ ဗွန်ပီထီဖွိုင်ꩻနေနေ၊ လိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာငါတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဆွတ်ꩻချာတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတောက်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏတုပ်စူꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ယွိုင်ႏစူတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ သတိꩻအဝ်ႏပါသႏသေႏ၊ ယေန်ႏကေႏဟောဝ်ငါႏ၊ ကေႏညိုႏခရာႏဟောဝ်ငါႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သေတဝ်း 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'မွေးမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ သေတဝ်းတရာꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီဖွိုင်ꩻခြေင်-အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာငါတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဆွတ်ꩻချာတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတောက်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏတုပ်ꩻစူတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ယွိုင်ႏစူတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏတဝ်းသတိꩻ၊ ယေန်ႏကေႏတောဝ်း၊ ကေႏညိုႏခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ သေထီႏ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'မွေးမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ သေတဝ်းတရာꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီဖွိုင်ꩻဗွေ-အဝ်ႏဗွောင်ခါꩻ'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ကာငါ၊ ဆွတ်ꩻချာ၊ ထွားတောက်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်၊ အွဉ်ႏတုပ်ꩻစူ၊ ယွိုင်ႏစူ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတဝ်းသတိꩻ၊ ယေန်ႏကေႏတဝ်း၊ ကေႏညိုႏခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'တဲ့ သေတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီဖွိုင်ꩻခြေင်-အဝ်ႏဗွောင်ခါꩻ'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(ရဟန်ꩻ)ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ကာငါ၊ ဆွတ်ꩻချာ၊ ထွားတောက်ꩻ၊ ထွားတဖဲ့တ်၊ အွဉ်ႏတို့ပ်ႏစူ၊ ယွိုင်ႏစူ၊ ပွိုက်ꩻသင်္ကန်ꩻကုဋ်-ဆဲင်သပိတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ သတိꩻအဝ်ႏပါသေႏသေႏ၊ ယေန်ႏကေႏဟောဝ်ငါႏ၊ ကေႏညိုႏခရာႏဟောဝ်ငါႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'တဲ့ သေထီး၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'ထီဖွိုင်ꩻဗွေ-အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ကုမ္ဘသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ထီဝခေတ်

thumb|An artist's impression of ice age Earth at glacial maximum.
**ထီဝခေတ်** (အိန်းကလေက်: Ice Age) ထီဝစိုး ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခိန်ႏညဆွာꩻ တလꩻလို့ဗာႏတဝ်းဒွိုန်း ကမ္ဘာႏဟံႏမဲ့ငါခိုႏ အလျားခိန်ႏ ကာႏလဒျာႏသွူ။ အခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏတွိုက်တန်ဖုံႏလောင်းယို ထွာဒျာႏ ထီဝဖုံႏ၊ ထီဝနမ်းဖုံႏတောမ်ႏ အမလင်(apline) ထီဝခြုံးတန် (galciers)ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ အဝ်ႏတန်ကျာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏပထဝီႏကာႏလ အတဲက်အလꩻ ကမ္ဘာႏ အကြဲင်ႏမော့နဝ်တောမ်ႏ အကြဲင်ႏမော့ထင်ꩻဖုံႏကို ထီဝနမ်းဖုံႏ မိဉ်ႏအဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ထီဝခေတ်သွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ဟံႏပထဝီႏကာႏလအလꩻ ဟဲ့ꩻထီဝခေတ်လဲ့ လꩻဒျာႏသွူ (ပွိုးစွဉ်ႏ ဂရဉ်းလဲဉ်းတောမ်ႏ အာတန်တိက ကိုနဝ်ꩻ ထီဝခြုံးတန်ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတွိုႏကယိုခါနဝ်ꩻသွူ)။
thumb|The glacier of the Geikie Plateau in Greenland.

ယဟန်ႏနဝ်ꩻအဝ်ႏရိုꩻဒျာႏ "ထီဝခေတ်"နဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ ကအဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ဒါႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ တောမ်ႏ ဥရောပတွိုက်ဖုံႏကျာꩻ အခိန်ႏကာႏလဒျာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ ငဝ်းရိုꩻနဝ်ꩻအလꩻ "ထီဝခေတ်"နဝ်ꩻ အရမ်ꩻအနေႏ ထွာဒျာႏ ကထွူꩻထိုꩻလဲဉ်း ပွိုင်းလဲင်ႏကရီးစခါ လꩻလဲဉ်းအနေင်ႏပေါင်ꩻ (၂၀ဝ၀ဝ)နေင်ႏရပ်ဒျာႏသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ကထွူထိုꩻလꩻလဲဉ်းအနေင်ႏပေါင်ꩻ (၁)သန်းရပ်ကိုနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်ထင်ꩻ တဗာႏလုမ်းနဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻလို့ဒျာႏသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ကမ္ဘာႏဟံႏယို ပွိုးတမုဲင်ꩻ အခွꩻကအာဗာႏထာꩻနဝ်ꩻတဲ့ ပညာႏသျင်ႏသီး တသေစဲင်းတဝ်းဒွိုန်းအဖြေႏသွူ။ ထီဝခြုံးတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ ကွဲးလင်ꩻနဝ် လဲင်ႏစိꩻစိꩻတဲင် ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ထီဝကဒို့ꩻတခြို့ဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွောန်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ (၈)သန်းရပ်သွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ "ထီဝခေတ်"နေနေသွူ။

"ထီဝခေတ်" ရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ အခိန်ႏဒွောင်ႏ၊ ခွꩻသန်မွေးသွူ။ ထီဝဖုံႏလဲ့ လင်ꩻနဝ်စွစ်ꩻလီဖတဲင် အမေႏရိကထင်ꩻ ကနေဒါခမ်းထီတခမ်းလွုမ်းတောမ်ႏ မစ်စစ်စမီခြောင်ခါႏ အခဝ်ခိုႏ၊ အာသျတွိုက်ခဝ်ထင်ꩻ ရသျားခမ်း အခဝ်ခိုႏ တခဝ်လွုမ်းလဲ့ ထီဝဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့လို့ခါꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻအကို ရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ တဆင်ႏလျား တဆင်ႏခွꩻ ဥတုဖုံႏ ဆင်ႏဆင်ႏအဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏ မိဉ်ႏလျားလွဉ်နဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ ဆွတ်ꩻထင်ꩻချာယင်းတဲင် ကရီးခါ ထီဝခြောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻအီႏဖုံႏ ဒွေါ့ꩻလွဉ်တဲင် ထာꩻသောင်ꩻသားတရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏလဲ့ လွေꩻထိုမ်ႏအံႏအုံခိုႏရောင် အရပ်ထင်ꩻနဝ်ꩻကိုသွူ။ တဆင်ႏ ရာႏသီးဥတု ခွꩻလွဉ်ချာတဲင် ထီဝဖုံႏလဲ့ လင်ꩻနဝ်ꩻချာယင်းသွူ။ တဆင်ႏ ဆွတ်သဲင်ꩻထင်ꩻ၊ တဆင်ႏ လင်ꩻနဝ် ကအဝ်ႏထွာဒါႏ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လွိုးထွာလဲဉ်း လစ်ငတ်ꩻလဲင်ႏရပ်နဝ်ꩻသွူ။ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏ ကထွာဗာႏ အစွိုးစွိုးနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ စဲင်းစဲ့အဖြေႏတဗာႏ တမော့ꩻတဝ်းဒွိုန်းသွူ။

သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသားယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏရိုꩻဒျာႏ နီလိုꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏအုံဒါႏခေတ်ယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီဝခေတ် အခါႏဒျာႏအကျောင်ꩻ မိဉ်ႏတွိုႏဆုဲင်ꩻတနီꩻခါ နေင်ႏပေါင်ꩻမိဉ်ႏညဆွာခိန်ႏကိုနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတုဖုံႏ အီႏခွꩻလွဉ်ချာယင်း ထီဝဖုံႏလဲ့ အီႏဒို့ꩻတခြို့ချာ ကမ္ဘာႏဟံႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏယွုမ်းနေနေသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏ ထီဝခေတ် တစိုးတောမ်ႏတစိုးခါႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏညဆွာꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻ (၅)သိန်ႏနေင်ႏရပ် တွက်ကိန်းအလꩻတဲင် ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏဒျာႏ ထာꩻယူႏကီနဝ်ꩻသွူ။ ထီဝနမ်း ထီဝကောင်ဖုံႏ အထီမိဉ်ႏစွုမ်းသွူနဝ်ꩻ ထွတ်ꩻလင်ꩻလွေꩻ ထာꩻဖွိုႏထာꩻပြင်ႏကိုတဲင် ထွာလွဉ် ထီနောင် ထီခြောင်ဖုံႏသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ထီကိုကပါလင်ꩻလွဉ်ꩻဒါႏ ထာꩻအီႏဖုံႏ လုံးသုဲင်ꩻဖုံႏလဲ့ လဲဉ်းလွေꩻစွစ်ꩻစဲစ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ တထွောင်းတစိꩻစိꩻတဲင် ထီဝနမ်းယိုနဝ်ꩻ မာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏနွောင်ꩻအာမွေး ကမ္ဘာႏဟံႏ မဲ့ငါခိုႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ထီဝခေတ်