open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အလက်ဇန္ဒားကရေဟမ်ဘဲလ်

ကထွင်ႏတယ်လီဖုန်းသား **အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ်ဘဲလ်** () (; 1847 – 1922) ယို လွူးဖွာꩻလင်ꩻ ၁၈၄၇ ဗာႏ သကော့တလန်ခမ်း၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်ဝေင်ꩻကိုသွူ။ ထင်ႏလိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏသွဉ်ဗာႏဟဝ်ငါႏတဝ်းမꩻ ဝွေꩻသီးမွိုးဖာသွဉ်ဖေႏဗာႏယင်းတလဲင်ႏတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ မဲန်သွဉ်ထူႏပညာႏအဗွေတဗာႏအဝ်ႏသွူ။ အဖာကထွာဒါႏ  အသံဇီဝပညာသျင်ႏ (Vocal Physiology) တဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအငဝ်းဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻယို သꩻဝင်ႏစာလွဉ်ပေႏခါကာႏသွူ။

၁၈၇၁ ဗာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ မန်ဆာချူးဆက်ခမ်းနယ်ႏ၊ ဘော့စတွန်ဝေင်ꩻယို ပြောင်ꩻပုံခြုဲင်းတေားသွူ။ ၁၈၇၅ ဗာႏ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏဝွေꩻတယ်ႏထွင်ႏထာꩻယိုလဲ့ အထူႏထွင်ႏအီဒျာႏတခြိုꩻကိရိယာႏဖုံႏသွူ။ ၁၈၇၆ ဗာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻကထွင်ႏဖုန်းယို ဒင်ႏကီလွေꩻမတ်ပုံတဲင်အမတ်တဲင် ညတဝ်းနဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏလွဉ်ခန်းဒျာႏသွူ။ မ အယ်လီရှာဂရေးပါꩻယိုနဝ်ꩻ အလွဉ်ဒင်ႏနုဲင်းဝွေꩻတဲင် အထဲ့ဆုဲင်ꩻထိုꩻတစိꩻသွူ။ တညတဝ်းခိန်ႏခါႏ ဘဲလ်နဝ်ꩻ ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားကိုကမာꩻဒါႏ အမေရိကန်ႏလွစ်တခြင်နေင်ႏတရျာꩻဗွေနဝ်ꩻ ဝွေꩻပျနယ်နွောင်ꩻဖုန်းတဲင် လိုꩻအာဖုံႏအံႏအောႏရောင်တဲင် ဆုꩻလွေꩻဝွေꩻအာတန်သွူ။ ယူနီယံဆခါ ပသီႏဖြွီꩻကုမ္ပဏီနဝ်ꩻ တွမ်ႏဒေါ်လာတသိန်ꩻတွော့ꩻ တယ်လီဖုန်းထေထန်ႏဖြေꩻစာရေꩻယို အဝ်ꩻဟဲ့ꩻဒျာႏတဲင် ပယ်ႏထဲ့ခံႏဗာႏတဲင်တွော့ꩻ တွိုႏယင်း ၁၈၇၇ဗာႏ ဇူလုဲင်လာယို ဝွေꩻနမ်းပဲင်ႏ ထောင်ႏချာတယ်လီဖုန်းကုမ္မဏီႏတဲင် အောင်ႏမျင်ႏတမွိုꩻတမာꩻစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ 

ဘဲလ်သီးကမာꩻ ကုမ္ပဏီႏ ရှယ်ယာ ၁၅ ရျာꩻခဲင်ႏနုံꩻယို ပဲင်ႏဆဲင်ႏရိုꩻလဲ့ အမျတ်လွိုတလꩻအာတဝ်းတဲင်  ၁၈၈၃ ဗာႏ အချမ်ꩻသာႏဆေ့ꩻလွုမ်ꩻတဲင် ကုမ္မဏီႏအောင်ႏမျင်ႏထင်ႏထိုမုယို တပေါႏအောင်ႏမျင်ႏအာတဝ်းသွူ။ ဖေႏကချမ်ꩻသာႏလွဉ် ထွာလꩻလိုꩻတဲင် ဝွေꩻကတယ်ႏထွင်ႏမုယို တအွဉ်ႏဆွိုးတဝ်းသွူ။ ဝွေꩻကျိုꩻစာꩻထေယင်း နားထွူႏသားအတာႏ ဖေႏကဆင်ႏကပြေႏနဝ်ꩻသွူ။ ပိုခိုပိုမူႏ အဝ်ႏလစ်ꩻဖြာꩻရိုꩻကီလဲ့ သီစဝ်းဒျာႏပေႏပေႏခါသွူ။ ၁၈၈၂ ဗာႏအမေရိကန်ႏခမ်းသားခံႏထွာထွူတဲင် အသီထိုꩻ ၁၉၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နျူးကလီးယား မောင်းခြောင်အောင်

နျူးကလီးယား မောင်းခြောင်အောင်

**နျူးကလီးယား မောင်းခြောင်အောင်**ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကအောဝ်ႏသွုံꩻ ကထွတ်ထေအီဒျာႏ နျူးကလီးယား ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မောင်းခြောင်အောင်ထာꩻမာꩻပုံႏ၊ ထာꩻမာꩻနယ်ꩻနောဝ်ꩻ ကပꩻပြုဲင်ထိုꩻဒျာႏ နျူးကလီးယားကို ကထန်ႏလွဉ်ဒါႏ အလျားတောမ်ႏထီလွံဖုံႏယို ဝါးအီႏဒျာႏတာဘိုင်နောဝ်ꩻသွူ။ကထီႏဗာႏအာဒျာႏ မောင်းခြောင်အောင်ဖုံႏယို သွုံꩻအာဒျာႏ ယူနီယမ်မေႏဆာႏခြုံးနောဝ်ꩻသွူ။ အပေႏအတန်နောဝ်ꩻ တတွာဒင်္ဂါꩻပျာႏ၊ အထိုꩻအဆွာနောဝ်ꩻ တတွာတစူမွူး၊ စုခြွဉ်းခါꩻဖေႏဒျာႏ အလီးပေးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ႏသော့ꩻဗာႏဒျာႏ နျꩻအာႏအခဏ်ꩻထိုထိုကိုနောဝ်ꩻသွူ၊ မိဉ်ႏထွူ အွဉ်လုမ်းဗိဉ်ႏဗိဉ်ႏဖွောင်ꩻခါꩻဖေႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏနေးကခွꩻနောဝ်ꩻလဲ့ အွဉ်ႏသော့ꩻ(အွဉ်ႏတုံ)ဖေႏဗာႏ ထီကိုနောဝ်ꩻသွူ။ တခြွိုꩻအမျိုꩻအစာꩻအလင်ဖုံႏယို သွုံꩻအီဒျာႏ ကာဗွန်ဒုဲင်အောက်ဆိုက် (မွေးတောဝ်းလဲ့) သွုံꩻအီဒျာႏ သတ္တုအထီဖုံႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ: နျူကလီးယား ရူပဗေဒ
ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ
အယ်လန် ဝေါ့ကာ

**အယ်လန် အိုလဗ် ဝေါလ်ကာ** (၁၉၉၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်) သည် နော်ဝေလူမျိုး DJ နှင့် တေးသံသွင်းထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်။ သူ၏သီချင်းများဖြစ်သော "Faded", "Sing Me to Sleep", "Alone", "All Falls Down" နှင့် "Darkside" တို့သည် ပလက်တီနမ်အများအပြားရရှိထားပြီး နော်ဝေနိုင်ငံရှိ VG-lista ဇယားတွင် နံပါတ် ၁ နေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။[a] ဝေါလ်ကာသည် သူ၏အမည်မသိမှုကို တန်ဖိုးထားပြီး သတိမထားမိစေရန်အတွက် hoodie နှင့် မျက်နှာဖုံးကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။

## အာႏကွိုꩻ
.COM ဖုဲင်

**COM ဖုဲင်** () ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယိုꩻယိုꩻသျင်ꩻသျင်ꩻပုင်ႏစံႏအဝ်ႏထွူတကာႏတဝ်း အွောန်ႏထွော့ခါဒါႏ ထေင်းထမ်ႏချက် နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ မာꩻနွောင်ꩻဖေႏ ဖုဲင်တမျိုꩻဒျာႏသွူ။ မဲဉ်ရိုꩻဒျာႏ ကွန်ပျုတာစက် တꩻပိဉ်ꩻခူစနေတ်ကို ချꩻဖေႏနွောင်ꩻအမိန်း ဖုဲင်တဗာႏဆချာအကျောင်ꩻဆွိုက် အစူအဗာႏ အခြပ်အရဲဉ်ႏကပါသော့ꩻဒါႏ (ယင်းတမျိုꩻ) အဝ်ႏကွန်ပျူတာစက်တꩻပိဉ်ꩻခူစနေတ်ကို ဟဲ့ꩻထူႏခွုမ်မာꩻအီနွောင်ꩻနဝ်ꩻ သေနာႏဒျာႏ ဖုဲင်တမျိုꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏခါခေတ်နဝ်ꩻ အဓိကသုင်ꩻအာဒျာႏ :en:MS-DOSကိုသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ်ဆုဲင်ꩻခါယို အွဉ်ႏကုဲင် `.COM` တဲင် သွုံꩻလွဉ်တောႏဒျာႏ .exe နဝ်ꩻသွူ။

## မိုက်ခရိုဖ်ဆော့ ဘုဲင်နရီပုင်ႏစံႏ
COM ဖုဲင်ယိုနဝ်ꩻ :en:CP/M တွမ်ႏ MS-DOS သီးကသွုံꩻဒါႏ ဘုဲင်နရီအစဲဉ်ႏအလꩻထေင်းထမ်ႏ ဖေႏနွောင်ꩻဒျာႏ ဖုဲင်တမျိုꩻသွူ။ နုဲင်းနဝ်ꩻထွူ ထာꩻမာꩻကွိုင်ꩻအကို အွောန်ႏထွော့ခါꩻ အဝ်ႏလိုႏထေင်ႏထမ်ႏဒါႏ ကုဒ်တွမ်ႏအစူအဗာႏလွုမ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်အစူအဗာႏ အလောင်းအလင်ꩻပါသွော့ꩻတဝ်းသွူ။ ဘုဲင်နာရီ စနိတ်နဝ်ꩻ အအာသွတ်ꩻ သုင်ꩻတွိုႏလꩻနွောင်ꩻအီကွို့ꩻ ၆၅၂၈၀(FFooh)တဲင် ကုဒ် တွမ်ႏ အစူအဗာႏ ဖုံႏယို သိမ်ꩻဟောဝ်နွောင်ꩻလွဉ် အွောန်ႏထွော့ꩻခါꩻ အတွိုင်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ခင်ႏလမ်းလွစ်ခြေင်ဆေ့ꩻ တောမ်ႏ အွောန်ႏချဖေႏဖုဲင်အတာႏ ခင်ႏလမ်းအနယ်ꩻစနိတ် တသာမော့ꩻရီးတဝ်းဒွိုန်းတဲင် အွဉ်ႏပုင်ႏသီဒျာႏ ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻခင်ႏလမ်ႏကိုတွော့ꩻ အောဝ်ႏကွန်ပျူတာစက် တꩻပိန်ꩻခူစနိတ်ကို တယ်ႏထေင်းထမ်ႏစသွူထာမာꩻလဲ့ ဖေႏဟဲ့ꩻထူႏခွုမ်မာꩻအီနွောင်ꩻအတာႏ ရဲဉ်ꩻခြပ်ခါꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## ထောက်ကမ်းဖေႏ .COM တွမ်ႏ .COM အန္တရာယ်ႏ
ဆုဲင်ꩻယိုခါနဝ်ꩻ .COM ဖုဲင်ယို ခွုမ်မာꩻအီနွောင်ꩻ တွိုႏစွဉ်ႏ :en:Window NT မာꩻခင်ႏအိုင် ပလက်ဖေါင်းကိုသွူ။ ကွယ်ႏတဲင်တွော့ꩻ ဆွန်ꩻစူခွုမ်မာꩻအီနွောင်ꩻဒျာႏတွမ်ႏ MS-DOS စနေတ်နဝ်ꩻသွူ။ .COM ကို ကရီးခါ ခွုမ်မာꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ ဖုဲင်ယင်ဟန်ႏယို ဖေႏနေႏဟဲ့ꩻထူႏ ခွုမ်မာꩻအီနွောင်ꩻယင်းတလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကတဲမ်းထွို့ꩻဒါႏ ဗုဲင်းရတ်သ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီး ဗုဲင်းရတ်သ်ယို ဝဲက်အဆွိုက်ကထွာဒါႏ ဗွိုန်ပီနုဲင်း `.com`  ယို ထင်းမွိုꩻထင်းမာႏ တွိုက်နက်မုဖေႏကထွာတဲင် အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဗာႏဖိုသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻယိုခါခါ .COM နဝ်ꩻ နမ်းပဲင်ႏထေင်းထမ်ႏမာꩻနွောင်ꩻ အစွန်ꩻအဝ်ႏတောဝ်းဒွုမ်းတဲင် ဖေႏနွောင်ꩻတဝ်း အန္တရာယ်ႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ ဖုဲင်ဖုံႏ
တွိုက်ꩻမို့ꩻယာဥ်

**တွိုက်ꩻခꩻရေꩻသင်ဘော်ꩻကွင်ႏ** () 
() (ဟဲ့ꩻ) **တွိုက်မို့ꩻယာန်**သီးယို သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ ကသွုံꩻအီစဲ့ꩻဖဲ့ꩻယာန်ဖုံႏဒျာႏထွူတကာႏတဝ်း အီႏတွိုက်ꩻအီယာန်အလင်ဖုံႏ တွမ်ႏ ဟံႏလောင်း၊ ထီလောင်းဖုံႏယို တွိုက်ꩻအီ ထျꩻအီဗွုံး အတာႏ စွူခွုမ်စွုံႏစွုံႏလင်ႏလင်ႏ ပွိုင်ဆင်ခါꩻဒါႏ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ ယာဉ်အစွိုꩻအမျိုꩻဖုံႏ ပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဓိကနဝ်ꩻ ခꩻတဖြိုအခါႏလယ်ႏယာန် တလီꩻခြောင်ꩻစိုးမိုးယာန်ဖုံႏ အဖဲ့ꩻစွုမ်ႏသွုံꩻ တွိုက်ꩻယာဉ်ဖုံႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဒရုန်း

**အဝါးသားတပါတဝ်းသင်ဘော်ꩻကွင်ႏ** () ယို ရပ်သားငဝ်း ဝင်ꩻအဝ်ႏသေအာ **ဒရုန်း**(**ဒရိုန်း**) () နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာဒျာႏ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏတမျိုꩻ ပုဲင်းလော့ဟဲ့ꩻ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏဝါးသားသီး ဝါးခရာႏတလိုႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒရုန်းသီးယို အဝါးသားတပါတဝ်း စနစ်မျိုꩻ တခူႏတခဝ်ဒျာႏထွူတွော့ꩻ အီႏသွုပ်ဖြွောန်အီဝွေꩻသီးယို သွုံꩻတွယ်ꩻဗာႏစက် ထိန်ꩻချုပ်အီ အွိုးဟံႏလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ အီႏထိန်ꩻချုပ်နုဲင်းနဝ်ꩻစားယို သွုံꩻဒျာႏလိုꩻစူကခွုမ်စက်တဲင် အဝ်ႏအညာꩻ ထိန်ꩻဝါးသင်ဘော်ꩻကွင်ႏ (remotely- piloted aircraft)လဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ထိန်ꩻချုပ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကူစွိုးကူမျိုꩻ လိုꩻဖုံႏ အခါႏလယ်ႏကို နွို့ထိန်ꩻခရာႏတလိုႏတဝ်းစား စတဲင် အရန်းထိုစွဉ်ႏတခွိုင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

မူလ ၂၀ ရျာꩻစု စဲ့ꩻရေꩻရာꩻ ကိစ္စဖုံႏယို ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻပဲင်ႏမုꩻဖုံႏယိုအရေꩻပါလွဉ်တွော့ꩻ လိုꩻဖုံႏတလွေꩻသင်ꩻတဝ်း ခင်ႏလမ်း၊ ခေ့ꩻကရစ်ꩻ ထာꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻ တွမ်ႏ အန္တရာယ်ႏကအာဒါႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏကိုတာႏ အီႏအွဉ်ႏစွꩻအီ ရေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွင်ႏခါꩻနဝ်ꩻသွူ။အနယ်ꩻပညာႏတသွောင်းထိုလွဉ်ထွူတဲင် စရိပ်ဖုံႏ လင်ꩻလွဉ်ထွူတွော့ꩻ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻသုံꩻအီတမွေးတဝ်းဖုံႏကိုလဲ့ သွုံꩻပါလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသွုံꩻလွေꩻပါ ဝေဟင်ဓာတ်ပွုံႏပညာႏ(အဝ်ႏဆꩻကီ ကတွဲႏလ့လင်ꩻ ဓာတ်ပွုံႏ /(:en:Aerial photography)၊ ဖြဲ့ꩻလီကွန်ႏထေပညာႏရေꩻ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဒရုန်း၊ ပွေါးထွားမေႏတခြာ၊ ထောင်ထွားထီခြောင်ဖုံႏ၊ ပွေါးထွား သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻ၊ စဲစ်ဆေꩻအလမ်းအဟွိုန်ရေꩻ၊ ထောင်ထွား ရာႏသီႏဥတုတာႏ ရာႏသီႏဥတုဒရုန်း၊ ယယ်ꩻသွုံꩻတာႏ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻဒရုန်း၊ ပသာတခြိုꩻဒရုန်း(:en:Delivery drone)၊ ထာꩻမာꩻအိုင်တေ့ အိုင်ခေ့ꩻ တွမ်ႏဒရုန်းပြုဲင်ႏပွယ်ꩻ ဖုံႏတဲင် တွိုႏလွေꩻစွဉ်ႏ အရန်းနဝ်ꩻစားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

## ခွဲꩻချာꩻ အစွိုးအမျိုꩻ
ဒရုန်း(ဟဲ့ꩻ) UAV ဖုံႏယို အဝ်ႏခွဲꩻချာꩻလွေꩻ အစွိုးအမျိုꩻ နုဲင်းသင်ဘော်ꩻကွင်ႏတဲင် အခေႏခံႏလွေꩻ နုဲင်းဒါႏ အယာႏခိန်ႏ ထွူႏဖွီ၊ စက်အိဉ်စိဉ်၊ ကွင်ႏထင်ႏနွောင်ꩻ အထိုသွတ်ꩻအထို၊ စဲ့ꩻဆင်ရေꩻကို နမ်းပဲင်ႏခွင်ꩻဒီဂရီ (degree of operational autonomy), operational role စတဲင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ အမေႏရိကန်ႏ လိုမ်းဗိဉ်ႏကာႏကွဲႏရေꩻစဲ့ꩻဌာႏန အနေႏ အဝ်ႏခွဲꩻလွေꩻအရန်း နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ-

Other classifications of UAVs include:

## အာႏကွိုꩻ
လောကနတ် ၁

**လောကနတ်-၁** ဟဲ့ꩻ **ပထမရီးသွတ်ꩻ မန်းခမ်းဂြိုဟ်ႏတုအပေႏစား အမုဲင်-၁** () ယို အယာႏခိဉ်ႏနဝ်ꩻအဝ်ႏ ၅၀ ကီလိုဂရမ်၊ ၅၀ × ၅၀ × ၅၀ စင်တီမီတာ အရွယ်ႏပေႏတန်ကအဝ်ႏဒါႏ ထောင်ထွားဟံႏတလင်ꩻလောင်းရေꩻဂြိုဟ်ႏတုတွမ်ႏ မန်းခမ်း ပထမရီးသွတ်ꩻထွာ ဂြိုဟ်ႏတုတဲင် ထွာကွင်ႏအဖွိုႏစားဂြိုဟ်ႏတုပေႏဒျာႏသွူ။ ကရိုꩻဒါႏ  ဂြိုဟ်ႏတုယို  ဂျပန်ခမ်း ဟော့ကိုင်းဒိုး တက္ကသိုလ်ႏတွမ်ႏ မျန်ႏမာႏခမ်းတလီꩻ‌ခြောင်ꩻတွမ်ႏ အာႏကာႏသပညာႏတက္ကသိုလ်ႏ သီး ဖြွမ်းဗူႏတယ်ႏထောင်ႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၂၁ ဗာႏ ဖေဖော်ဝါရီလာ ၂၀ နီꩻယို  ဂြိုဟ်ႏတုယိုနဝ်ꩻတွမ်ႏ အမေရိကန်ႏဒင်ႏကွန်ႏအာႏကာႏသကွင်ႏ  Cygnus NG-15 တရန်းတဲင် ပသာထင်ႏလွေꩻ ခမ်းလင်ဖုံႏလို့လို့စင် အာႏကာႏသ စခန်ꩻ (ISS) ထျꩻသွူ။ ၂၀၂၁ ဗာႏ ဖေဖော်ဝါရီလာကို မန်းခမ်းစဲ့ꩻသိမ်ꩻအာႏဏာႏ သမ်းထွာထိုꩻတဲင်  ဂျပန်အာကာႏသ အေဂျင်စီ JAXA တွမ်ႏ ဟော့ကိုင်းဒိုးတက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ ဂြိုဟ်ႏတုယို တဖူꩻလေပ်ခူအကို ပသာဖေႏဒွိုန်းတဲင် ရေႏအွဉ်ႏစွူစွူဗော့ꩻ ISS ကရိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ရောင်နဝ်ꩻစားသွူ။ ဂြိုဟ်ႏတုယို သဘာႏဝသောင်ရင်ꩻအုံထွားရေꩻတွမ်ႏထောင်ထွုမ်ႏထွားခြောႏအတာႏ တကာႏတဝ်းတဲင် သဘာႏဝဘေꩻတံႏအတာႏထိန်ꩻတီအီတာႏလဲ့ ရေႏရွယ်ႏလွေꩻ ထူႏသွုံꩻအီတာႏရိုꩻလဲ့ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻရေꩻရာႏရေႏရွယ်ႏချက်အတာႏ ထူႏသွုံꩻနွောင်ꩻဂြိုဟ်ႏတုတဲင် ကရုဲင်ꩻတသွိုးဒါႏလိုꩻခွင်ꩻရေꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနန်းရောင်လွသွူ။ တွိုႏယင်း ၂၀၂၁ ဗာႏ မတ်လာ ၂၂ နီꩻ ဂြိုဟ်ႏတုယို အာႏကာႏသတဖူꩻလေပ်ခူအကို ပသာဖေႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။

ပရောဂျက်အကွို့ꩻအခဝ်တဲင်အရွယ်ႏပေႏတန်ကဗွိုန်ပီဒါႏ ဂြိုဟ်ႏတုအလင်နဝ်ꩻတဲ့ တယ်ႏဆို့ꩻနွောင်ꩻထွူလဲန်းတဲင်တွော့ꩻ အီႏအွဉ်ႏစွꩻကျောင်ႏထင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏအကို အဝ်ႏစီႏစဲန်ႏခါꩻသွူ။ ဂျပန်ခမ်းကို မျန်ႏမာႏခမ်းတလီꩻခြောင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ   အင်ဂျင်နီယာကျောင်ꩻသားဖုံႏယို သွဉ်မာꩻလွေꩻအကျင်ꩻတွမ်ႏအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဂြိုဟ်ႏတု ပရောဂျက်အပါတဗာႏတဲင် ကအီႏလို့ထဲ့သင်ꩻစရိပ်နဝ်ꩻ  ဂျပန်ယန်း သန်ꩻ ၁၆၈၀ စွဉ်ႏသွူ။

ကအွဉ်ႏစွꩻ ဂြိုဟ်ႏတုယို ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထောင်ထွားလွေꩻအီ ကမ္ဘာႏဟံႏမဲ့ငါခိုႏလောင်း သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻ၊ လုံးသတ္တု အခေႏနေႏ တွမ်ႏ ထိန်ꩻတီလွေꩻ သဘာႏဝဘေꩻတံႏအတာႏ၊ ထောင်ထွား ရာႏသီႏဥတုအတာႏဒျာႏလဲ့ ယိုခါ မန်းခမ်းကို စဲ့ꩻသမ်းသိမ်ꩻထိုꩻအာႏဏာႏတဲင် ငမ်းရေႏရွယ်ႏလွေꩻ ထူႏသွုံꩻအီပါထိုꩻ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻရေꩻရာႏရေႏရွယ်ႏချက် အဝ်ႏနွောင်ꩻဒါႏတဲင် ကရုဲင်ꩻတသွိုးဒါႏ လိုꩻခွင်ꩻရေꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနန်းရောင်လွသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဂျပန်ခမ်းယို တွမ်ႏမျန်ႏမာႏခမ်းကဆွုပ်သွယ်ႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ အနယ်ꩻပညာႏပြွူႏဖြိုထင်ႏထိုရေꩻအတာႏ စွဲးကမ်းကူႏညီႏကိုဖေႏတဲင်တွော့ꩻ လိုꩻယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝွေႏဖန်ႏရောင်သွူ။ ဟော့ကိုင်းဒိုးတက္ကသိုလ်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ မျန်ႏမာႏခမ်းကလိုႏအပ်ရာႏကိရိယာႏဖုံႏ သမ်းတအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်းတဲင် အီႏတပန်ႏလေပ်ခူဒွိုန်းက ဂျပန်ခမ်းအကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဂြိုဟ်ႏတုယို ၂၀၂၃ ဗာႏ ဧပီလာ ၄ နီꩻအကိုနဝ်ꩻ သဲင်ꩻတွိုႏချာယင်း ကမ္ဘာႏတလီꩻအကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
လိတ်လုံးထွန်ႏ

လိုꩻစခါဖုံႏနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻခရာႏတဗာႏဗာႏယို ဖေႏကထိုꩻမားမွိုန်းအတာႏ မုဲင်တောင်ꩻသေꩻခါꩻရောင်တွမ်ႏလုံးထွန်ႏလုံးလောင်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကတဲမ်းဒင်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတဲမ်းကမ္ပာယ်ႏလိတ်လုံးထွန်ႏဖုံႏ၊အက္ခရာႏအွဉ်ႏဒင်ႏလုံးလောင်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထောင်ထွားလိတ်လုံးနဝ်ꩻစားတဲင် ကတဲမ်းဒါႏလုံးခေတ်ဖုံႏ ဝွေꩻသီးယွုမ်းအံႏထာꩻယူႏဝါဒ၊ယေန်ႏငဲးအနုပညာႏဖုံႏတွမ်ႏလိုꩻမုရေꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻဖုံႏယို ထွာဒျာႏခမ်းထီသမဲင်ꩻအစွဲးအကမ်းဖုံႏသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်းကတဲမ်းလုံးလိတ်ယို ကပေါႏရီးဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဘီစီ  ၃၆၀၀ ရပ်တဲင် အီဂျစ်လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏရီးရီးဝင်ꩻသွူ။  အီဂျစ်ခမ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ ကဟဲ့ꩻဖန်ဒါႏ ဟိုင်ယာရိုဂလစ်လိတ်ပွုံႏယို တွမ်ႏအမုဲင်ꩻနေး ခွန်သင်းခဲင်ꩻ၊အထိန်ꩻအမုဲင် ဗိသုကာတယ်ႏဆို့ꩻလမ်းဖုံႏ တဲမ်းဒင်ႏခါꩻနဝ်ꩻစားသွူ။နေင်ႏပေါင်ꩻညလွဉ် ၂၀၀ ရပ်နဝ်ꩻ ဘေဘီလုံးခမ်းတွမ်ႏဟံႏနယ်ႏပင်ႏလယ်ႏကိုသားဒေႏသဖုံႏ တဲမ်းလိတ်အနယ်ꩻပညာႏသီးထောင်ထွားလွေꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်ယံတိုꩻတက်လိတ်လုံးဖုံႏယို တဲမ်းမတ်တန်ꩻပေါႏလွဉ်သွူ။  အီဂျစ်ခမ်း၊ စပိန်ခမ်းတွမ်ႏဟံႏနယ်ႏအလင်ကထီႏဒါႏတဲမ်းလိတ်ကဗွိုန်ပီဝင်ꩻခမ်းနဝ်ꩻ ၃၀၀လွိုစွဉ်ႏသွူ။ 

အီဂျစ်ခမ်း ဘီစီ ၃၄၀⁠၀တွမ်ႏ ၂၇၀၀ တွိုႏလွေꩻနေင်ႏ တဲမ်းမုဲင်တွမ်ႏလုံးနေးယို နုဲင်းယိုခါထီႏဗာႏ  န စစ္စလီကြွန်လောင်း ပါလာမိုအွဉ်ႏနယ်တွိုက်နဝ်ꩻသွူ။လုံးတွတ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ  ပါလာမိုလိတ်လုံးနဝ်ꩻသွူ။နဝ်ꩻထွူ ဘေဘီလုံးခမ်း ဘီစီ ၂၀⁠၀၀ လွိုကဆို့ꩻခါꩻဒါႏ  ဟမ္မူရာဘီခွန် ဥပဒေႏလုံးလိတ်ထွန်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အဆီးရီးယားခမ်း ဘီစီ ၇၀၀ ရပ် ဆင်နာကရစ် ခွန် ကဆို့ꩻခါꩻတဲ့နဝ်ꩻ  ဘီစီ ၂၀၀ ရပ်  အီဂျစ်ခမ်းကဆို့ꩻခါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဝင်ꩻသေအာလိတ်လုံးထွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။  ရိုဇက်တာလိတ်လုံးနဝ်ꩻ ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဟိုင်ယာရိုဂ လစ်ဖစ် တဲမ်းလိတ်ပွုံႏနယ်ꩻ၊ ဒီမိုတစ်တဲမ်းနယ်ꩻ၊ ဂရိတဲမ်းနယ်ꩻ အဝ်ႏသွံမျိုꩻသွူ။  ပြစ်သစ်လိုꩻမျိုꩻ ရှမ်ပိုလီယန်ပါꩻယို လိတ်လုံးထွန်ႏကပါဒါႏငဝ်းယို အနေင်ႏ ၂၀မꩻ အောင်ႏမျင်ႏတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻယိုခါ အဝ်ႏအင်္ဂလိတ်ခမ်းတွိုက်ကိုသွူ။ 
 
သိန္ဒုခြောင် မိုဟန်ဂျိုဒါရိုဟာရပ်ပ အရပ်ဒေႏသဖုံႏ ကခူႏမော့ꩻဒါႏလိတ်လုံးဖုံႏနဝ်ꩻ တဖောႏနွောင်ꩻဒွိုန်းအနမ်းတဲင် အိန္ဒိယခမ်းနဝ်ꩻ ဘီစီ ၂၅၀ရပ်မꩻ  သီရိဓမ္မာသောက တယ်ႏဆို့ꩻလိတ်လုံးထွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။  သီရိဓမ္မာသောကခွန်တန်နဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏကဗွိုန်ပီဒါႏ အထိန်ꩻအမုဲင်ꩻဖုံႏယို တယ်ႏဆို့ꩻမတ်တန်ꩻသွူ။ သီရိဓမ္မာသောက လိတ်လုံးထွန်ႏယိုတွမ်ႏ ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၊ ခရော့ရှတီအက္ခရာဖုံႏယို တဲမ်းမုဲင်သေꩻခါꩻသွူ။ 

ခယ်ႏခမ်းနဝ်ꩻ ဘီစီ ၂၀⁠၀၀ ရပ် ရှန်ခွန်စီးစူကို တွမ်ႏလိတ်စေးလာႏတဲင် လုံးနေးတမွေးတဝ်းတွော့ꩻ တွမ်ႏဆင်စွယ်ႏ၊ကြေ့ꩻခြုံ၊တွမ်ႏထာꩻဆွတ်ꩻဖုံႏတဲင် တွိုႏ ၂၀၀နေင်ႏရပ်မ ကွဲးတဲမ်းဒင်ႏလုံးလောင်းထွူတရန်းမꩻ တဲမ်းသော့ꩻလွေꩻစေးလာႏကိုသွူ။ မျန်ႏမာႏခမ်းကတဲမ်းဒါႏလုံးထွန်ႏလိတ်လောင်းနဝ်ꩻ ပေါႏစစသရေခေတ္တရာခေတ်နဝ်ꩻသွူ။ဝွေꩻသီးကခူႏချာဒျာႏခေတ်ဝေင်ꩻယနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻဗာႏ  ပျူခွန်ဘွဲ့ဖုံႏတွမ်ႏအလွူးအသီမွူးနီꩻသွူ။ပုဂံခေတ်နဝ်ꩻ ဘုရာꩻကျောင်ꩻ၊ကမာꩻဒါႏကုသိုလ်ႏဖုံႏ၊ဆုတောင်ꩻလိတ်ဖုံႏယို တဲမ်းဒင်ႏနေးလိတ်လုံးလောင်းသွူ။ မျန်ႏမာႏခမ်းအရပ်ရပ်ဖုံႏ
ပျူ၊ မွန်လိတ်၊ မျန်ႏမာႏလိတ်၊ ပါဠိလိတ်၊ သက္ကဋလိတ်ဖုံႏယို  တဲမ်းဒင်ႏလုံးလောင်းထီႏမော့ꩻဗာႏသွူ။ မြစေတီလိတ်လုံးယို ထောင်ထွားဗာႏနဝ်ꩻ ပုဂံခေတ်ကသွုံꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယို သမဲင်ꩻအတာႏအတိဉ်ႏအကျတဲ့အဝ်ႏသွူ။ ကမ္ဘာႏလိတ်လုံးထွန်ႏယို ကဒင်ႏဒါႏပဥ္စမသံဂါယနာ မင်းတုန်းမင်းခွန်ကတဲမ်းဒါႏလိတ်လုံးထွန်ႏယို အရေꩻကီꩻငါႏအခန်ꩻကဏ္ဍတဗာႏဒျာႏနေနေသွူ။ပဉ္စမသံဂါယနာကဒင်ႏထွူ မင်းတုန်းခွန်  ပိဋိကတ်တောႏဖုံႏယို အတာႏဆွာꩻအတာႏ   ဝိနယ်ꩻ ပိဋိကတ်တောꩻယို တွမ်ႏလုံးနေးတဲင် တဲမ်းဒင်ႏ ၁⁠၁၁ဗီႏ၊ အဘိဓမ္မာပိဋိကတ်တောႏယို လုံးအဗီႏ  ၂၀၈ဗာႏအလောင်း၊ သုတ္တန်ပိဋိကတ်တောႏယို လုံးအဗီႏ  ၄၁၀ ဗီႏ၊ အဝ်ႏတဲမ်းဒင်ႏရောင်နဝ်ꩻစားသွူ။ စုစုခြွဉ်းလုံးအဗီႏ ၇၁၉ ဗီႏတဲမ်းလွေꩻ ၇နေင်ႏပုဲင် ၅လာညနဝ်ꩻသွူ။ကတဲမ်းဒင်ႏဒါႏလုံးထွန်ႏလောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ထီႏကနုဲင်းယိုခါသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ
အွဉ်ႏထွော့အဲန်ထဝ်းရွီးထျꩻ

**အွဉ်ႏထွော့အဲန်ထဝ်းရွီးခိုႏ**()ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဖျင်ဆင်မွဉ်းယင်းတွမ်ႏဖြေ့ꩻလီချာဖုံႏယို ထွာဒျာႏအခွင်ꩻဖေႏခါꩻ အရွီးအခိုႏကုဒ်တဗာႏဒျာႏသွူ။ ခွိုင်းယိုခွိုင်းနဝ်ꩻအဲဉ်ထဝ်းရွီးခိုႏနဝ်ꩻ ထေကွန်ႏလꩻလဒ်အရွီးအခိုႏတဲ့နဝ်ꩻ ၊ တွမ်ႏဝွေꩻကဗွိုန်ဒါႏဒီသိုင်းလိတ်စေးလာႏဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ၊ မွေးတားလဲ့ ထေကွန်ႏအကို ကပါနွို့သော့ꩻဒါႏအခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့တခြင်ခြင်ထူႏသွုံꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ** အွဉ်ႏထွော့အဲဉ်ထဝ်းရွီးခိုႏထေထန်ႏလွေꩻမော်ဒယ် **()ကရိုꩻနဝ်ꩻ အမာꩻခါꩻပွုံႏစံႏ ဗဟိုႏထိန်တီချော့ꩻခါꩻဒါႏရွီးခိုႏတဗာႏတဲင် ဖြွောင်ဖြွောင်ဒေါင်ဒေါင်ခြွဉ်းလို့ဝင်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻခါꩻရွီးခိုႏဒျာႏသွူ။အခေႏခံႏသဖော်ꩻတရာꩻတဲ့ ဖန်ဆင်ထေထန်ႏဆော့ဝဲလ်အဓိကနိယာမကပါသားဖုံႏ အရန်းဗွိုန်ဗွိုန်ဖြွမ်းဗူႏဖန်ဆင်ထေထန်ႏနွောင်ꩻထွူတဲင် ()၊ ရွီးခိုႏ ကုဒ်ဖုံႏ၊ အပွုံႏစံႏပေႏပေႏကားစ()တွမ်ႏ ကမတ်တန်ꩻလိတ်စေးလာႏလꩻလဒ်ထေကွန်ႏဖုံႏ ()ယို ပါꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း တခြင်ခြင်ထူႏသွုံꩻလꩻဒျာႏသွူ။ ကရုဲင်ꩻတသွိုးဒါႏမူပဲင်ရွီးခိုႏ  ()ဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့အချက်ယို စခွိုန်ပြန်ႏသဲင်ꩻယင်းသွူ။အတာႏဆွာႏတာႏစွန်ꩻအာႏ အပေႏစားဖန်ဆင်ꩻအနယ်ꩻပညာႏ ()၊ တွမ်ႏထောင်ထွားလွမ်ꩻလာꩻတသီႏဖုံႏ ကုသဆေးဝါး ()  ပရောဂျက်ဖုံႏအတာႏ အသွုံꩻနဝ်ꩻစားသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နိုကီယာ

**နိုကီယာ ကွန်ယက်** ( (အထျꩻ **Nokia Solutions and Networks** (**NSN**) တွမါႏ **Nokia Siemens Networks** (**NSN**)) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒေတာကွန်ယက်တွမ်ႏ ဆွုပ်သွယ်ႏအီတခြိုꩻ ကထေထန်ႏဖြေꩻစာဒါႏကုမ္ပဏီႏတဗာႏဒျာႏတဲင်  နိုကီယာ ကော်ပိုရေးဆဉ်းနဝ်ꩻပဲင်ႏဆဲင်ႏတဲင်  ဖဉ်လန်ခမ်း အဲက်သပိုဝေင်ꩻယို ဆို့ꩻအထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဂျာမနီခမ်းကအဝ်ႏဒါႏ ဆီးမန်းစ် တွမ်ႏ ဖဉ်လန်ခမ်း နိုကီယာသီးကဖြွမ်းဗူႏခါꩻဒါႏ ကုမ္ပဏီႏအနေႏဒျာႏတဲင် မာꩻစလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။  နိုကီယာ ကွန်ယက်နဝ်ꩻ ခမ်းစုခြွဉ်း ၁၂၀ ရပ်ယိုအဝ်ႏခွုမ်မာꩻလဲန်း ထာꩻမာꩻဖုံႏသွူ။ In 2013, Nokia acquired 100% of Nokia Networks, buying all of Siemens' shares. ဧပြီ ၂၀၁၄ ကို NSN အမဉ်ꩻယို ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ
OpenAI

**OpenAI** ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အခေႏခံႏလွေꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဉာဏ်ႏတုꩻ(AI) သုတေသန ဓာတ်ခွဲခန်ꩻတဖြုံႏဒျာႏတဲင် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ၂၀၁၅ ဗာႏ ဒီသိဉ်ဗာလာကိုသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ခြွဉ်းဗူႏအဝ်ႏခါꩻ တထူႏတဝ်းအကျိုꩻအမျတ်စွိုꩻ ကထွာဒါႏ OpenAI Incorporated (OpenAI Inc.)ကုမ္ပဏီႏ တောမ်ႏ ကုမ္ပဏီႏဖြယ် ကထူႏဒါႏ အကျိုꩻအမျတ်စွိုꩻ OpenAI Limited Partnership (OpenAI LP) ကုမ္ပဏီႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ OpenAI ယိုနဝ်ꩻ ရေႏမိုးလွေꩻဒျာႏ လိုꩻသီးအတာႏ အကျိုꩻကထွာအီဒါႏ ဉာဏ်ႏထီတုꩻ(AI)စနစ် သုတေသနထာꩻမာꩻဖုံႏ  ဖေႏကထင်ႏထိုတာႏတောမ်ႏ ဖေႏကပင်းထိုဖေႏနွောင်ꩻတာႏ ဒျာႏသွူ။ OpenAI နဝ်ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏသေအာ GPT အစွိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဒင်ႏထင်ႏခါꩻ ChatGPT(AI)သုဲက် ၂၀၂၂ ဗာႏကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ရုက်ခြုံထွာလုံး

‍‍တိရစ္ဆာန်ႏ၊ သတ္တဝါႏ၊ ထာꩻမွူးထာꩻမုဲင်တွမ်ႏ သꩻအဝ်ႏ၊ သꩻအဲဉ်ထဝ်း ထာꩻရာꩻဝတ္ထုဖုံႏ အသက်သီထိုꩻတဲင် ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ အနမ်းခန္ဓာႏခြုံယယို ကွပ်အလျားတံႏတွမ်ႏ တေက်ꩻနျꩻအာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲင် နေင်ႏပေါင်ꩻအာ လာပေါင်ꩻညလဲဉ်းကီလဲ့ တကုဲင်ပြင်ꩻထိုတဝ်း၊ မူလရုက်အတွိုင်ꩻ ကထွာလွဉ်ထိုꩻဒါႏလုံးယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ **ရုက်ခြုံထွာလုံး** () သွူ။ ရုက်ခြုံထွာဒါႏလုံးယို အရေꩻတန်တခွုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ-၁၈၀၀ မာꩻငါမꩻ နီနာꩻလိုꩻသီးဖုံႏ ကွဲထီႏထွꩻသေနာႏလွဉ်တဲင် လေ့လာလွူꩻထွားခေါ်ခေါ်နေးခန်း ပညာႏရပ်တမျိုꩻအနေႏသွူ။

ရုက်ခြုံထွာလုံးယိုနဝ်ꩻ ခွုင်းတဲင်တကမ္ဘာႏလွုမ်းအကို အရပ်နေရာႏအခဝ်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ထီႏမော့ꩻဗာႏစွစ်ꩻစွစ်ꩻစဲစ်ꩻစဲစ်ꩻတန်ဒျာႏသွူ။ ထာꩻမွူးထာꩻမုဲင်တွမ်ႏ သတ္တဝါႏသီးရုက်ခြုံထွာလုံးဖုံႏ အမျိုꩻသာꩻပေါင်ꩻအာအကို ထွာလွဉ်အခိန်ႏအခါႏအဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကထွာလွဉ်အနေင်ႏပေါင်ꩻလဲ့ ကျာႏအာညလဲဉ်းတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ ရုက်ခြုံထွာလုံးမတ်တန်ꩻဖုံႏသွူ။ ရုက်ခြုံထွာလွဉ်လုံးမတ်ꩻတန်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်လုံးသက်တန်ꩻ လꩻလဲဉ်းအနေင်ႏပေါင်ꩻ သန်းပေါင်ꩻအာအကို အနေင်ႏ၊ အလာ၊ အနီꩻ၊ အခိန်ႏမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏပါဝင်ႏလို့ဒျာႏသွူ။ လေ့လာလွူꩻထွား ရုက်ခြုံထွာလုံးမတ်တန်ꩻတဲင် ရမ်ꩻထွားနွောင်ꩻအီ အတိတ်ကာႏလအခိန်ႏခါႏ သꩻသာႏသတ္တဝါႏသီး ဘဝပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ပွုံႏအရန်းရန်း(:en:Evolution)၊ လုံးထပ်သက်တန်ꩻ (Age of Formation)၊ ခြိꩻထွာလွဉ် အသောင်ꩻရင်ꩻ (Sedimentary Environment) တွမ်ႏ အတိတ်ရာႏသီႏဥတု (:en:Paleoclimatology) ဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ရုက်ခြုံထွာလုံးဖုံႏ
နျူးကလီးယား ခြွဉ်းဗူႏဝင်ꩻ

**နျူးကလီးယား ခြွဉ်းဗူႏမုꩻ** (ဟဲ့ꩻ) **အက်တမ်ဗဟိုဆံချင်း** () **နျူးကလီးယား ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ** ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယိုနဝ်ꩻ အသန်လွဥ်မွေး တိတ်ခါမုꩻအကျောင်ꩻ လွိုပိုႏထဲင်းတဗာႏယိုနဝ်ꩻ အက်တမ်ဗဟိုႏဆန်အာဖုံႏယို အချင်ꩻချင်ꩻ တိတ်ခါꩻပေါင်ꩻစပ်လဲ့ ပရိုတွန်အတွက်အဗျာႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻကျောင်ꩻ အလင် ဒြပ်စင် သဘော်ꩻပွုံႏမွေးလဲ့ ပေါင်းတန်ထွူႏဆွို့လွဥ်သွူမꩻ နျူကလိယတဗာႏယို ထွာလွဥ်ကီ စွန်ꩻအာႏလင် ကထန်ႏတဖြွတ်ꩻမꩻ ထွာစဲဥ်ႏ ထွာနဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒြပ်နမ်း ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ကထွာဒါႏစွန်ꩻအာႏယိုတဲ့ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻအာ စပ်ဆွိုင်ꩻအပါဝင်ႏသော့ꩻဒါႏသွူ။ 
နျူကလီႏယာႏ ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ အနမ်းအကို အကွာႏဝင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏကဒွိုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မွူးဖြုံႏတန်ထျꩻသူꩻ ကမ္ဘာႏဂျိုလ်ႏထျꩻသူꩻမꩻ စွန်ꩻအာႏ ကထန်ႏတဖြွတ်ꩻနေကတွင်ꩻနဝ်ꩻ မွူးယို အကိုဗဟိုႏယိုတဲ့နဝ်ꩻ နျူကလီႏယာႏ ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ တမျိုꩻ အထွာစဲဥ်ႏအကုဲင်နေကတဲင် ထွာနဝ်ꩻသွူ။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗဟိုႏဆန် အချင်ꩻချင်ꩻ ပေါင်ꩻစပ်ယိုလဲ့ ဟီလီယမ်ဗဟိုႏဗွိုန်အာ အထွာသူꩻ အစဲဥ်ႏ တိက်ခါꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏယိုꩻက မေႏတျာႏသန်လဲက်လဲင်းအကိုယိုလဲ့ ကထန်ႏတဖြွတ်ꩻနေက ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## ပေါင်ꩻစပ်ဝင်ꩻ ဆာႏဖုံႏအကို

ဆာႏအာဖုံႏ အဝ်ႏခိုးလျံႏနေကမုꩻ၊ စွန်ꩻအာႏရဲင်ꩻကအီႏထန်ႏဒါႏယိုနဝ်ꩻ နျူကလီးယား အဝ်ႏပေါင်ꩻစပ်မုꩻဖုံႏယို ထွာဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မွူးဆꩻကီ ဒြပ်ပမာႏဏ အယွမ်ꩻဆေ့ꩻလွဥ် ဆာႏအာဖုံႏတွမ်ႏမွူးတဲ့ ဒြပ်ပမာဏအချင်ꩻ မပွိုင်းမပုဲင်ႏတဲင် ဆာႏအာဖုံႏယို အဆကိုဖဲ့ꩻသူꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာကုဲင်နေက နျူကလီးယား ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ အကိုဖဲ့ꩻယိုနဝ်ꩻလဲ့ **ပရိုတွန်တဖြုံႏချင်ႏ ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ (proton-proton chain or p-p chain)** ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အရန်းတဆင်ႏချင်ꩻယိုတဲ့ ပရိုတွန် အတသာတဖြုံႏချင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါဝင်ႏသော့ꩻလွဥ်မꩻ ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မွူးဒြပ်နမ်းယို ၁.၃ ဆတွမ်ႏ ဆကီအဝ်ႏလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆာႏတန်အာဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အွိုးဆကိုဖဲ့ꩻအပဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ပေါင်းလွို အဝ်ႏထွာလွေꩻအာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ နျူကလီႏယာႏ ပေါင်ꩻစပ်မုꩻ အဆကိုကွာကရိုꩻနဝ်ꩻ **ကာ-နိုက်-အောက် သံသရာ (CNO cycle)** ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကာဗွန်(C)၊ နုဲက်ထရိုစဲန်(N)၊ အောက်သီစဲန်(O) ဗဟိုႏအလွိုထွာဗွိုန်အာယို မဲဥ်ပြောင်ꩻမဲဥ်သဲင်ꩻ ကုဲင်ထွာလဲ့ စွန်ꩻအာႏရဲင်ꩻ အဝ်ႏထန်ႏတဖြွတ်ꩻနေဗာႏက ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
အက်ဖ်-၂၂ရက်ပ်တာ

**လော့ခ်ဟိမာတင်/ဘိုးအင်း အက်ဖ်-၂၂** နီꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻစီႏယို ဒပ်ꩻအဲဥ်စဥ် ၂ဖြုံႏထွာ ပဉ္စမခွိုꩻသွုပ်ထိန်ꩻတီနွောင်ꩻစွန်ꩻအာႏအထိုသွတ်ꩻတွိုက်ꩻသင်္ဘောꩻကွင်ႏတဲင် (supermaneuverable) အဝ်ႏ ရေဒါထာꩻထီႏကွင်ꩻဆွမ်ꩻဖေႏကလꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏတန်တဲင် ထီဒါလဲင်းပွုံႏယောင်ꩻဆေ့ꩻအနယ်ꩻပညာႏယို ကွပ်သွုံꩻခါꩻတွမ်ႏနဝ်ꩻစားသွူ (stealth technology) ။  အဓိကနဝ်ꩻတဲ့ ထွာတလီꩻခြောင်ꩻဖေႏကဒို့ꩻလꩻတွိုက်သင်္ဘောꩻကွင်ႏထွာခန်းလဲ့ ကထိုသွတ်ꩻဒါႏဝွေꩻသီးစွန်ꩻအာႏဆောင်ႏနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻခꩻလွေꩻဟံႏတလင်ꩻလောင်း ၊ အီလက်ထရောနစ်စဲ့ꩻခင်လွေꩻတွမ်ႏထောင်ထွားလွေꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏယို ထေင်းထမ်ႏနွောင်ꩻသွူ။ လော့ခ်ဟိမာတင် အေရိုနော့တစ်နဝ်ꩻထွာဒျာႏ အဓိက ကန်ထရိုက်တာတဲင်  သင်္‌ေဘာꩻကွင်ႏဖရိမ် အကွို့ꩻအခဝ်အာဖုံႏ၊ ခူစွုမ် စနစ်ဖုံႏတွမ်ႏ အက်ဖ်-၂၂ ယိုမာꩻထွူဒပ်ꩻဆင်လွေꩻအတာႏ ထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်စံႏလွေꩻသွူ။ အစီႏအစဲဉ်ႏယို ပါတနာကထွာဒါႏ ဘိုးအင်း လိုမ်းဗိဥ်ႏရေꩻ၊ အာႏကာႏသတွမ်ႏလိုမ်းဗိဥ်ႏရေꩻမူ အဒေ့ꩻဖုံႏ၊ နမ်းခြုံဆꩻချာ၊ အေဗီရွန်းနစ် ဖျင်ဒပ်ꩻလွေꩻ  ပိုင်းလော့တွမ်ႏ ဖျင်ဆင်ထိန်ꩻတီရေꩻ ဖေႏသွဉ်တန်ဖုံႏယို ထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်စံႏမာꩻလွေꩻဗာႏသွူ။ 

သင်္ဘောꩻကွင်ႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏတလီꩻခြောင်ꩻတပ်ကို  တရာꩻဝင်ႏခါးလားကသွုံꩻဒွိုန်းနေင်ႏ ၂၀၀၅ ဗာႏ ခါးလားဒီဇင်ဘာလာကတွိုႏ  F-22 တွမ်ႏ F/A-22 စစွဉ်ႏယိုစား ဟဲ့ꩻစွယ်ꩻရောင်နဝ်ꩻစားတဲင် တယ်ႏကသွုံꩻစအခိန်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻရောင်လွေꩻယင်း F-22A သွူ။ ကတယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻအခိန်ႏတဲ့ညတန်ငါႏတဲင် ကသွုံꩻလို့ဒါႏစရိပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အာငါႏရိုꩻကီလဲ့အမေႏရိကန်ႏတလီꩻခြောင်ꩻတပ်အနေႏနဝ်ꩻ F-22 ယိုနဝ်ꩻထွာဒျာႏအဓိကအနာႏဂါတ်တလီꩻခြောင်တပ်ကရိုꩻ မုဲင်တောင်ꩻခါꩻရောင်သွူ။ သင်္ဘောꩻကွင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးကသေခါꩻကားကအဝ်ႏ တားလဲ့ ကတယ်ႏဆို့ꩻတွင်ꩻခိန်ႏခါႏ သင်္ဘောꩻကွင်ႏအဆွိုင်ꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း တခေးပြဲင်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဝွေꩻသီးကရိုꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏသီးကေႏငြာႏခါꩻသွူ။ လော့ခ်ဟိမာတင်နဝ်ꩻ ရက်ပ်တာသီး အဝ်ႏထီဒါထာꩻထီႏကွင်ႏယို ဆွမ်ꩻအီတာႏကယပ်ငါႏထီဒါလဲင်ꩻပွုံႏယောင်ꩻဆေ့ꩻအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏ၊ အလွဉ်ꩻ၊ထိန်ꩻတီယိုꩻယိုꩻဖေႏကတွိုႏသꩻ၊ တိဥ်ႏခြꩻမုတွမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻအခေႏနေႏအလွောက်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏနွောင်ꩻမုဖုံႏယို တွိုက်ꩻခꩻနွောင်ꩻစွန်ꩻတလီꩻခြောင်ꩻတွမ်ႏဟံႏတလင်ꩻလောင်းယို စုခြွဉ်းဗူႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻသီးရိုꩻကမ္ဘာႏလောင်းယို အယံသွတ်ꩻတွိုက်ꩻခꩻသင်္ဘောꩻကွင်ႏနဝ်ꩻသွူ။  ဩစတြေးလျ လိုမ်းဗိဥ်ႏရေꩻအွဉ်ႏငါသားအတန်ကယ်ႏ အန်းဂတ် ဟူစတန်နဝ်ꩻ ၂၀၀၄ ဗာႏ "F-22 ယို ဗꩻတွိုႏယိုခါကမာꩻထွူဒါႏတွိုက်ꩻသင်္ဘောꩻကွင်ႏယို အယံသွတ်ꩻအရိုꩻနဝ်ꩻစားသွူ။ F -22 တပီတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ တွိုက်သင်္ဘောꩻကွင်ႏသီးတအဝ်ႏလꩻတဝ်းဒွိုန်းအငဝ်းဖုံႏ၊ အမွိုင်လွိုဝင်ꩻဖုံႏစစွဥ်ႏ ကွင်ႏမွိုင်ကယ်ꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏအငဝ်းဖုံႏသွူ။

## အခေႏခံႏအချက်အဗာႏဖုံႏ

* တလီꩻရုဲင်းသား = (၁)ဖြာꩻ
* တလီꩻကွင်ႏအဆွာꩻ = ၁၈.၉ မီတာ
* အဒေ့ꩻအလုဲင်း = ၁၃.၅၆ မီတာ
* အထို = ၅.၀၈ မီတာ
* အဒေ့ꩻ ဧရိယာႏ = ၇၈.၀၄ စတုရန်းမီတာ
* အဲဥ်ဂျဲင် = Pratt & Whitney F119-PW-100 အင်ဂျင် (၂)ဖြုံႏ
* အထိုသွတ်ꩻကျောင်ꩻဝုဲင်းနုံꩻ = လွိုကယ်ꩻအငဝ်း (၂.၂၃) ပွန်း
* အဝ်ႏကျောင်ႏဝုဲင်းပွုံႏမဲန်ႏနုံꩻ = လွိုအငဝ်း (၁.၈၂) ပွန်း
* ကဒပ်ꩻဆင်ဒါႏစူခွုမ်
** စက်တနတ်
*** ၂၀ မမ စက်အမြောက် (၁) ဗာႏ
** ဝေဟင် - ဝေဟင်တွိုက်ခꩻရေꩻအတာႏ 
*** AIM - 120 AMRAAM (၆) ဖြုံႏ
*** AIM - 9 Sidewinder ( ၂ ) ဖြုံႏ
** ဝေဟင် - တွိုက်ခꩻရေꩻဟံႏတလင်ꩻလောင်းအတာႏ
*** AIM - 120 AMRAAM ( ၂ ) ဖြုံႏ
*** AIM - 9 Sidewinder ( ၂ ) ဖြုံႏတွမ်ႏ 
*** ပေါင် (၄၀၀) ဗုံး (၂) ဖြုံႏ (တားလဲ့ )
*** ပေါင် (၂၅၀) ဗုံး (၈) ဖြုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တွိုက်ꩻခꩻရေꩻ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ
ကဏ္ဍ:သင်ဘော်ꩻကွင်ႏစဲ့ꩻ
အမောက်သလဉ်

**အမောက်သသဲလဉ်**(amoxicillin) ယို ထွာ ပဲန်နီသဲလဉ်အဗူႏကို ကပါဒါႏ ပဋိဇီဝ တသီႏတမျိုꩻ၊ ထွာ အမုဲင်နို ပဲန်နီသဲလဉ်တသီႏသွူ။ ကုယာလုမ်ꩻလာꩻအီ နားယော့ꩻ ထာꩻသားနွို့အုံ၊ ကတောင်ꩻဆာ၊ ထာꩻသာဖုင်းယော့ꩻ၊ ထာꩻသား သေ့ꩻနွို့အုံ ယာႏပီကို၊ တငါကောပ် ပြွူယော့ꩻ တွမ်ႏယင်း သေ့ꩻထာꩻသားနွို့အုံ ဆီႏဖြွီꩻကိုဖုံႏရာ။ လꩻအီဒါႏ တသီႏအွꩻနေးတွမ်ႏထီစား တောဝ်းလဲ့ ဆဲ့ꩻနေးစားသွူ။

ကထွာအာဒါႏ အမ်ႏတသီႏ ရော့ꩻတောဝ်းဖုံႏကို တွိုန်းထာꩻတွမ်ႏ စမ်ႏရော့ထန်ႏဖုံႏ အောဝ်ႏပါ။
 သေ့ꩻသား အောဝ်ႏထာꩻတအို့ꩻကိုထွာ ရတေားဒါႏဝင်ꩻ   yeast infections ကုဲင်းထွာဒါႏ၊ မဉ်ႏအမ်ႏရောꩻတွမ်ႏ ကလာဗူလာနစ်အဲက်သစ်နောဝ်ꩻ ဟို့ꩻထိုꩻဒါႏ။ လိုꩻ ဓာတ်တရော့ꩻတောဝ်းတွမ်ႏ ပဲန်နီသဲလဉ်သားဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏအမ်ႏတောဝ်း တသီႏစားနောဝ်ꩻ။ ဆီႏဖုင်းကုဲင်သားဖုံႏ အမ်းအွꩻ၊ ဆဲ့ꩻလꩻရိုꩻလဲ့ အောဝ်ႏဒေါ့ꩻခါꩻ ယမ်ဖေႏနေး ကသော့ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻငါ တသီႏ။ ဟို့ꩻပုင်းခါတွမ်ႏ အောဝ်ႏဖေႏနဲန်းပိုပေႏခါ မဉ်ႏအမ်ႏတသီႏယိုနောဝ်ꩻ အဖေႏအန္တရယ်ႏ လက္ခဏာႏအဲန်တောဝ်း။ အမောက်သလဉ်ယို ထွာβ-lactam အဗူႏ ပဋိဇီဝတသီႏသွူ။

အမောက်သလဉ်ယို ဝင်ꩻထေလꩻ ၁၉၅၈ ဗာႏနေင်ႏကိုခါထွူ မာꩻအီစလွေꩻ တသီႏဖဲ့ꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၇၂ ကို။ 
အမေရိကန် ခမ်းခြွောန်ႏဗူႏကိုနောဝ်ꩻ ဖေႏမာꩻအီစ အမောက်သုဲလ် (Amoxil) ၁၉၇၄ ဗာႏနေင်ႏကို၊  ဗြိတိန်ခမ်းကိုနောဝ်ꩻ ဖေႏမာꩻအီစ ၁၉၇၇ ကိုခါ။ တသီႏယိုနောဝ်ꩻ အထွာ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻအီအစွိုꩻတာႏ အောဝ်ႏတောဝ်းထွူတောဝ်း။
အဲ့ဖ်–၁၁၇ နုဲတ်ဟော့ခ်

**လော့ခ်ဟိ အက်ဖ်-၁၁၇ နိုက်ဟော့ခ်**နဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏတလီꩻစခန်ꩻယိုမꩻ အွိုးအစကသွုံꩻလွေꩻဒါႏ လိုꩻတဖြာꩻထွုမ်း ဒပ်အဲဥ်ဂျင်-၂ဖြုံႏ အဝ်ႏထာꩻထီႏကွင်ꩻယို ဆွမ်ꩻထွားသမ်းယပ်ꩻငါႏတဲင် ရေဒါလဲင်ꩻပွုံႏယောင်ꩻဟေ့ꩻ ဟံႏတလင်ꩻလောင်းတွိုက်ꩻခꩻရေꩻ သင်္ဘောꩻကွင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ F117-A နဝ်ꩻ ၁၉၈၁ ဗာႏယို  ပထမရီးသွတ်ꩻထွာအလဲင်ႏတာ ကျောင်ႏဝုဲင်းထွူတဲင်  ၁၉၈၃ဗာႏ အောက်တိုဘာလာကို အရီးသွတ်ꩻစစ ကသွုံꩻနွောင်ꩻဒါႏအခေႏနေႏ တွိုႏထင်ႏလွေꩻသွူ။ F-117A တယ်ႏထွင်ႏမုယို   ၁၉၈၈ နိုဝင်ဘာလာကို ကေႏငျာႏလွေꩻကမ္ဘာႏတန်လောင်းသွူ။ 

လော့ခ်ဟိ စကန့်ခ် ဝေါ့ခ် (Lockheed Skunk Works) ကထေထန်ႏဒါႏ သင်္ဘောꩻကွင်ႏနဝ်ꩻ အသွုံꩻတွမ်ႏအနယ်ရေဒါလဲင်ꩻအတွိုင်ꩻတဲင် အရီးသွတ်ꩻကသွုံꩻတယ်ႏထွင်ႏခါꩻဒါႏ တွိုက်ꩻတလီꩻကွင်ႏနဝ်ꩻသွူ။  F117-A ယို ၁၉၉၁ဗာႏ ပါရှန်း ပင်ႏလယ်ႏတကောင်ႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ အကို လိုꩻသေအာလွဉ်ကသွုံꩻလွေꩻနဝ်ꩻစားသွူ။အထွာတွိုက်ꩻခꩻအီဟံႏတလင်ꩻလောင်းခန်းလဲ့ ကိဉ်းအာကဟဲ့ꩻရောင်အမိဥ်ꩻနဝ်ꩻ Stealth Fighter ဒျာႏသွူ။ 

အမေရိကန်ႏတလီꩻစခန်ꩻယို  F-117 ကသွုံꩻလွေꩻယိုစားနဝ်ꩻ  ၂၀၀၈ ဗာႏ ဧပြီလ ၂၂ နီꩻနဝ်ꩻ အွဥ်ႏဆွိုးထိုꩻသွူ။ အကျောင်ꩻခရာႏနဝ်ꩻ အက်ဖ်-၂၂ ရက်ပ်တာ ယို ကွပ်စငါသွုံꩻစမ်ꩻတဲင်  အက်ဖ်-၃၅ လိုက်တနင်း ၂ ယို အီႏသွုံꩻလွေꩻသွူအကျောင်ꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တွိုက်ꩻခꩻရေꩻ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ
ကဏ္ဍ:သင်ဘော်ꩻကွင်ႏစဲ့ꩻ
မီဂိုယန် ဂူရီဗစ် အဲမ်အုဲန်စီ–၂၅

ရသျားသီး **မစ် - ၂၅ ** () () တွိုက်ꩻသင်္ဘောꩻကွင်ႏ (နေတိုးအစွိုꩻကဟဲ့ꩻဒါႏ - Foxbat) နဝ်ꩻ ထွာ တွိုက်ꩻထန်ႏလွေꩻအခါႏလယ်ႏအစွိုꩻ ၊ ထွားပွေားကဲက်တွမ်ႏ ဖြေ့ꩻလီဗုံးအတာႏ အဖဲ့ꩻစွုမ်ႏသွုံꩻအီတွိုက်ꩻခꩻသင်္သောꩻကွင်ႏနဝ်ꩻသွူ။  ၁၉၆၄ ဗာႏယို  ပထမအရီးသွတ်ꩻကျောင်ႏထိုနွောင်ꩻမုယို တယ်ႏစနွောင်ꩻသွူတဲင်  ၁၉၇၀ ဗာႏနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻတလီꩻစခန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လွိုမွိုင်ထဲင်းအငဝ်းကသင်ႏ (၃.၂) ပွန်းကျောင်ႏထိုနွောင်ꩻ ၊ အဆရန်းထို ရေဒါ ဒပ်ꩻဆင်လွေꩻဝေဟင် -ခꩻဆွꩻ (ဝေဟင်ပစ် ဒုံးပျံ) လစ်ꩻဖြုံႏကွပ်ဒပ်ဆင်နွောင်ꩻတဲင်  အမေရိကန်သီး F - 15 ယိုအီႏပြဲင်ႏလွေꩻသင်္ဘောꩻကွင်ႏကရိုꩻယို ဒေါ့ꩻရောင်နဝ်ꩻစားသွူ။ မစ် -၂၅အစွန်ꩻယံဖုံႏယို ဆꩻချာအစွိုꩻသားတွိုႏလဲန်း  ၁၉၇၆ တသေတဝ်းဒွိုန်းတဲင်   ဆိုဗီယက် ပိုင်းလော့ Viktor Belenko ယို မစ် - ၂၅ယိုဝွေꩻသီးထူႏတခွန်ႏထွူတဲင်  ထွိုင်ႏတွိုႏကျောင်ႏလင်ꩻယင်း ဂျပန်ခမ်းနဝ်ꩻမꩻ အစွိုꩻအလင်သားကွဲးသေနဝ်ꩻသွူ။   ဆိုဗီယက်ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏအစပါတွမမႏခမ်းအလင်ဖုံႏ ဗတွိုႏဟန်ႏသနီꩻဝွေꩻသီးအဝ်ႏသွုံꩻရောင်သွူ။ အဆွိုင်ꩻအဖြုံႏပေါင်ꩻ  (၁၁၉၀)ဆွိုင်ꩻထေထန်ႏနွောင်ꩻအကျောင်ꩻသေထွꩻဗာႏသွူ  ။

## အချက်အဗာႏဖုံႏ

* **အစွိုးအမျိုꩻ အချက်အဗာႏဖုံႏ**
** ကေားဝါးသား - (၁)ဖြာꩻ
** တလီꩻကွင်ႏအဆွာꩻ - (၁၉.၇၅) မီတာ
** အဒေ့ꩻအဆွာꩻ - (၁၄.၀၁) မီတာ
** သင်္ဘောꩻကွင်ႏအထို - (၆.၁) မီတာ
** အဒေ့ꩻအလုဲင်း - (၆၁.၄) စတုရန်းမီတာ
** အင်ဂျင် - Tumansky R-15B-300 afterburning turbojet အဲင်ဂျင် (၂) ဖြုံႏ
* **ကျိုꩻဆောင်ႏစွန်ꩻအာႏဖုံႏ**
** အထိုသွတ်ꩻအမွိုင်နုံꩻနဝ်ꩻ -လွိုကယ်ꩻအငဝ်း (၃.၂) ပွန်း (တနားရီႏနဝ်ꩻ ၃၄၉၀ ကီလိုမီတာ)
**  အအာသွတ်ꩻကလွေꩻသဲင်ꩻနွောင်ꩻအဗော့ꩻတွမ်ႏအညာꩻ  - ၁၇၃၀ ကီလိုမီတာ
**  အကျောင်ႏထင်ႏထိုနွောင်ꩻအထိုသွတ်ꩻနဝ်ꩻ  - (၂၀၇၀၀) မီတာ [ ဒုံးကျီ လစ်ꩻဖြုံႏ ဒပ်ဆင်နဝ်ꩻစားသွူ။  ]

## ကဒပ်ꩻဆင်နွောင်ꩻဒါႏစူခွုမ်ဖုံႏ
* ဝေဟင် - ဝေဟင်ပစ် ရေဒါတဖူꩻယီးနယ် AA-6 'Acrid' ဒုံးကျီ (၂) ဖြုံႏ
* ဝေဟင် - ဝေဟင်ပစ် အနီအောက် ရောင်ႏခꩻသွုံꩻ R-40T ဒုံးကျီ (၂) ဖြုံႏ

## တလီꩻခြောင်ꩻပျနယ်စနစ်
* RP-25 Smerch ရေဒါ
* A RV-UM or a RV-4 radar altimeter
 
## ကအဝ်ႏသွုံꩻရောင်ဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏ
။

## ကဒပ်ꩻဆင်နွောင်ꩻဒါႏစူခွုမ်ဖုံႏ
* ဝေဟင် - ဝေဟင်ပစ် ရေဒါတဖူꩻယီးနယ် AA-6 'Acrid' ဒုံးကျီ (၂) ဖြုံႏ
* ဝေဟင် - ဝေဟင်ပစ် အနီအောက် ရောင်ႏခꩻသွုံꩻ R-40T ဒုံးကျီ (၂) ဖြုံႏ

## တလီꩻခြောင်ꩻပျနယ်စနစ်
* RP-25 Smerch ရေဒါ
* A RV-UM or a RV-4 radar altimeter
 
## ကအဝ်ႏသွုံꩻရောင်ဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏ

## အာႏကွိုꩻ
အိုက်ဖ်-၃၅ လိုက်တနင်း ၂

**လော့ခ်ဟိမာတင် အက်ဖ်-၃၅ လိုက်တနင်း ၂** နဝ်ꩻတဖြာꩻစီႏထွာဒျာႏအဖဲ့ꩻစွုမ်ႏဒပ်အင်ဂျင်တဖြုံႏတွိုက်ꩻတလီꩻကွင်ႏထွူတဲင် နုဲင်းယိုခါတွင်ꩻတဲ့ အဝ်ႏမာꩻစမ်ꩻကနဝ်ꩻသွူ။တွိုက်ꩻခဟံႏတလင်ꩻလောင်း ၊ထောင်ထွားရေꩻတွမ်ႏတလီꩻခြောင်ꩻလိုမ်းဗိဥ်ႏရေꩻအတာႏ တယ်ႏဆို့ꩻရေႏရွယ်ႏနဝ်ꩻစားတဲင်  ရေဒါထာꩻထီႏကွင်ႏကဆွမ်ꩻလꩻဒါႏပွုံႏယောင်ꩻဟေ့ꩻယို အသွုံꩻတွမ်ႏအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏသွူ။ အက်ဖ် ၃၅ ယိုထွာ မော်ဒယ်လ်အဝ်ႏ ၃ မျိုꩻတဲင် ပထမတစွိုးနဝ်ꩻ အထင်ႏအလင်ꩻဖေႏကတွောင်းငီႏလို့ဝင်ꩻ၊ဒုတိယတစွိုးနဝ်ꩻ ကလွေꩻတဖူꩻအဒွေါင်ႏယို ထင်ႏထိုနွောင်ꩻကီတဲင် အနားအဆွာꩻထင်ႏလင်ꩻနွောင်ꩻဒါႏအစွိုးအမျိုꩻတွမ်ႏ တတိယတစွိုးနဝ်ꩻ သင်္ဘောꩻလောင်းဒင်ႏနွောင်ꩻအီတလီꩻကွင်ႏအစွိုးအမျိုꩻကမာꩻခါꩻဒါႏ အထင်ႏအလင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:တွိုက်ꩻခꩻရေꩻ သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ
ကဏ္ဍ:သင်ဘော်ꩻကွင်ႏစဲ့ꩻ
ကဏ္ဍ:နမ်းထိုꩻမား သင်ဘော်ꩻကွင်ႏ
ဒုရာဇာနဇာတ်

၆၄။ ဒုရာဇာနဇာတ်
ဘုရာꩻအွ်ႏ ဇေႏတဝန်ႏကျောင်ꩻကိုခိင်ႏ သာဝတ္ထိခမ်းကို သီႏလသားတဖြာꩻ သရဏဂမ်ႏသိုမ္ပါꩻ သီႏလငတ္ပ်ာꩻ ဗွို့ꩻတိန်ႏဟွ်နမ်း၊ နိဿက်ဟွ်မွေး ဘုရာꩻတရာꩻသင်္ဃာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သီလသားမာနွ်ꩻ သီလအဲန္ထဝ်း၊ သီလမီႏကျ်အနီꩻနွ်ꩻ နျ်းစွန်ႏသွန်း ဝင်ꩻကဖြေꩻခါꩻ တစွဲးစား၊ သီလမီႏကျ်တွ်းနီꩻနွ်ꩻ စာရိတ္တကျမ်ꩻ၊ ငွ်းဆွော့ꩻနျ်းစွန်ႏဗွေႏမူႏတန်။
သီလသားနွ်ꩻ အမာမီနိစ္စက် တွိုႏဗာႏဒုမ်ဘုရာꩻထျꩻ၊ တနီꩻသားကို တွမ်ႏကွ်ႏထာꩻလွီးဟွမ်ဖိုင်ႏ ဖျော်လွန်ကျောင်ꩻ၊ ဘုရာꩻရီသီလသား "နာꩻတွိုႏတွ်းကျောင်ꩻ လꩻနွုတ်ꩻသွတ်ꩻနီꩻ နာꩻလွေꩻမုဲꩻ?"
"ဗွေႏ- နီသွန်းမာနွ်ꩻ ယနီꩻနီꩻ နျ်းစွန်ႏသွန်း၊ ယနီꩻနီꩻ နျ်းစွန်ႏဗွေႏ၊ အီႏသေဗာႏ လိုꩻမူႏသီးအကဲꩻနွ်ꩻ ယပ်ꩻတန်၊ လိုꩻမူႏမီႏနိစ္စက် တွိုႏဗာႏဒုမ်ကျောင်ꩻနွ်ꩻသနဲအော" 
"သီလသား- ကရီးခါတဲ့ ထွာဗာႏဖိုလဲန်းနျ်းယို"
သီလသားမဲန်ဟွုန္တဲင် ဘုရာꩻဟောꩻဖေႏ-
အွိုးစခါ ဗာရာဏသီခမ်း ဗြဟ္မဒတ်ခုန်စိုး ဘုရာꩻလောင်္ထွာ ဒိသာပါမောက္ခဆရာႏတဲင် အွ်ႏသွန်ဖေႏတပဲ့ꩻ ခိုဗင်ႏငတ်ꩻရျာꩻထာꩻဒါႏ၊ တပဲ့ꩻကို ပုဏ္ဏာꩻခိုဗင်ႏ ခမ်းလင်္သားပါတဖြာꩻ၊ အွ်ႏသွန်ထာꩻဒါႏနေနေ၊ အဝင်ꩻမူႏအွ်ႏ၊ ဝွေꩻဝင်ꩻမူႏနွ်ꩻ အကျင်ꩻဟွ်တွ်း၊ ထာꩻမာꩻအီႏအွ်ႏအလဲင်ႏ ထွာနျ်းသွန်း၊ ထာꩻမာꩻမီႏအဲန္ထဝ်းအလဲင်ႏ ထွာနျ်းဗွေႏ၊ နွ်ꩻမꩻ ပုဏ္ဏာꩻပေႏနွ်ꩻ လꩻနွုတ်ꩻသွစ်ꩻနီꩻမꩻ ဖျောဆရာႏထျꩻတလဲင်ႏ၊ ဆရာႏသွန်ဖေႏ လိုꩻမူသီးယို အွ်ႏလိုႏအွန်ႏရေꩻတွ်းအကျောင်ꩻ-
၆၄။ မာ သု နန္ဒိ ဣစ္ဆတိ မံ၊ မာ သု သောစိ န မိစ္ဆတိ ။
ထီနံ ဘာဝေါ ဒုရာဇာနော၊ မစ္ဆဿေဝါဒကေ ဂတံ။
(မာဏဝ- လောင်ꩻပေႏ)၊ ဣစ္ဆတိ- အအွ်ႏလိုႏ၊ မံ- ခွေရိုꩻတဲင်၊ မာသုနန္ဒိ- တွမ်ႏအွန္တရေꩻမွုန်းလွိုး၊ နဣစ္ဆတိ- အအွ်ႏလိုႏတွ်း၊ မံ- ခွေရိုꩻတဲင်၊ မာသုသောစိ- တွမ်ႏအန္တကျ်မွုန်းလွိုး၊ မစ္ဆဿ- ထပေႏသီး၊ ဂတံ- တဖူꩻလွေꩻ၊ ဥဒကေ- ထီကိုသူꩻ၊ ဒုရာဇာနံဣဝ- တသေနွောင်ꩻတွ်းအတွိုင်ꩻ၊ ဧဝံ=တထာ- ဗိုန္ပီနွ်ꩻ၊ ထီနံ- လိုꩻမူႏသီး၊ ဘာဝေါ- ထာꩻလိုႏယို၊ ဒုရာဇာနော- သေယပ်ꩻတန္ဒျာႏရင်ꩻ။
ထင်ႏဟွုန်ဆရာႏငွ်း တပဲ့ꩻတဲ့ ထွားလွိုနွောင်ꩻခန်းဒျာႏ လိုꩻမူႏ၊ အမာတဲ့ သေနာႏနမ်းတဲင် မာꩻတွ်းဒုမ်အကျင်ꩻကျ်၊ ပုဏ္ဏာꩻတမာဝါꩻဖိုင်ႏနွ်ꩻ ယိုခါ သဲင်္ထွာ တကာႏသီးယိုနွ်ꩻသွူ၊ ဘုရာꩻပျꩻနဲ သစ္စာႏလိတ်ꩻပါꩻ သီလသားထွာ သောတာပန်ႏအရိယာႏ။ နံပါတ်(၆၄) ဒုရာဇာနဇာတ်ထွူယို။

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အနဘိရတိဇာတ်

၆၅။ အနဘိရတိဇာတ်
ဇာတ်ယိုတဲ့ ဗိုန္ပီနျ်းချာနွ်ꩻနေနေ၊ ဆရာႏသွန်အတပဲ့ꩻ၊ လိုꩻမူႏယို ကားကတောမုန်းပျောႏဒါႏ၊ သီလတအဲန္ထဝ်း၊ ပညာႏသားဖိုင်ႏနွ်ꩻ စင်းသꩻလျားဒုမ်အကျောင်ꩻ-
၆၅။ ယထာ နဒီ စ ပန္ထော စ၊ ပါနာဂါရံ သဘာ ပပါ။
ဧဝံ လောကိတ္ထိယော နာမ၊ နာသံ ကုဇ္ဈန္တိ ပဏ္ဍိတာ။
နဒီယထာစ- ဗိုန္ပီနျ်းခြောင် ထွာလိုꩻတွိုင်ꩻ ထာꩻမုန်းပျောႏအတွိုင်ꩻ၊ ပန္ထောယထာစ- ဗိုန္ပီတဖူꩻ ထွာလိုꩻတွိုင်ꩻ ထာꩻထောင်အတွိုင်ꩻ၊ ပါနာဂါရံ- ဗိုန္ပီတြောပ် ထွာလိုꩻတွိုင်ꩻ ထာꩻပွိုင်းအတွိုင်ꩻ၊ ပပါယထာစ- ဗိုန္ပီထီတမ်ꩻ ထွာလိုꩻတွိုင်ꩻ ထာꩻသꩻရျူႏအတွိုင်ꩻ၊ ဧဝံ= ယထာ- ဗိုန္ပီနွ်ꩻ၊ လောကိတ္ထိယောနာမ- လောကကို လိုꩻမူႏသီးယို၊ (သဗ္ဗသာဓာရဏာ- အွ်ႏသွုပ်ဆွိုင်ꩻလို့ တွမ်ႏလိုꩻကားကအွ်ႏ၊ အာသံ (ဣတ္ထီနံ)- ဝွေꩻသီးလိုꩻမူႏအလောင်း၊ ပဏ္ဍိတာ- ပညာအွ်ႏသားဖိုင်ႏနွ်ꩻ၊ နကုဇ္ဈန္တိ- သꩻတလျားတွ်းဖိုင်ႏ။
နံပါတ်(၆၅) အနဘိရတိဇာတ်ထွူယို။

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဥစ္ဆင်္ဂဇာတ်

၆၇။ ဥစ္ဆင်္ဂဇာတ်
ဘုရာꩻအွ်ႏဇေတဝန်ႏကျောင်ꩻကိုခိင်ႏ ကောသလတိုင်း ပါꩻဝင်ꩻသိုမ် ခွုမ္ပနားတခြာတန်မော့၊ တခြာတန္ကို စိုန်သားဖိုင်ႏ စိုန္ထာꩻထွူလွင်း၊ ပါꩻခြီးင်္ဒါလွန်ꩻ လွေꩻဆွမ်ꩻတေား ပါꩻဝင်ꩻသိုမ်၊ ပသာထေ့ကောသလခုန်၊ အွ်ႏတဆင်ႏ ပါꩻမူႏတဖြာꩻလွန်ငွိုးထာꩻ "ဖေႏခွေခွမ်ꩻလာꩻ၊ ခွေမဲလ္လꩻငါႏခွမ်ꩻလာꩻ" ငွိုးတိင်္နားထာꩻခုန်ထျꩻ၊ ခုန်ထင်ႏဖေႏခွမ်ꩻလာꩻ၊ "ခွမ်ꩻလာꩻနျ်းယို မွေးတွ်း၊ ဝါꩻကရိုꩻဒါႏ ခွမ်ꩻလာꩻဒျာႏ၊ ကွန်ကꩻခန်းခွမ်ꩻလာꩻငိုꩻတန်တဲ့ ပေါႏဝါꩻတအဲန္ထဝ်းနွ်ꩻ ခွန္ဆေ့ꩻတန်၊ ခြောင်တဲ့ထီအွ်ႏမꩻ၊ ခမ်းထီတဲ့ ခုန်အွ်ႏမꩻ၊ လိုꩻမူႏတဲ့ဝါꩻအွ်ႏမꩻ" ခုန္နိဿက်ငါႏ ပါꩻမူႏငွ်းတဲင် "ပါꩻဝင်ꩻသိုမ်ယို တွမ်ႏနာꩻရော့ꩻဝင်ꩻနျ်းမျ်ꩻ?"။
ပါꩻမူႏဒေါ့ꩻနဲ "တဖြာꩻနွ်ꩻရော့ꩻဝါꩻ၊ တဖြာꩻနွ်ꩻ ရော့ꩻဖူး၊ တဖြာꩻနွ်ꩻရော့ꩻပို၊ ပေါႏနွ်ꩻတဲ့ နာꩻကမဲလ္လꩻအဖြာꩻနွ်ꩻ ထူႏဟျ်း"။
ထင်ႏဟွုန်ခုန်ငွ်းခွင်ꩻ ပါꩻမူႏနွ်ꩻဒေါ့ꩻ "ပေါႏခွေတသီတွ်းနွ်ꩻ ဝါꩻတဲ့အျ်ႏယင်းဒါႏဒျာႏ၊ ပိုတဲ့ လွူးယင်းဒါႏဒျာႏ၊ ယိုခါ ခွေမွိုးဖါအဲန္ထဝ်းဒုမ်နွ်ꩻမꩻ ဖူးကရိုꩻနွ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတွ်း၊ နွ်ꩻမꩻ ခွေမဲလ္လꩻဒျာႏခွေဖူး"
ထင်ႏဟွုန်ပါꩻမူႏငွ်း ခုန္နိဿက် ဖေႏလို့တဲꩻလိုꩻဝင်ꩻသိုမ်၊ ရဟန်ꩻဖိုင်ႏ အိုင်ပ္လိုင်ႏဓမ္မာႏရုင်ႏကို ဒေါ့ꩻလွဝင်ꩻ ပါꩻမူႏတဖြာꩻ ကဲႏဆဲႏနွောင်ꩻလို့ဝင်ꩻသိုမ်ပုင်ႏတွင်ꩻ ဘုရာꩻကျွꩻလွန်၊ ဘုရာꩻရိုꩻ "ပါꩻမူႏနွ်ꩻ မာꩻလွတ်နွောင်ꩻလိုꩻဝင်ꩻသိုမ်အသက်နွ်ꩻ ယိုခါဒုမ်ꩻမွေးတွ်း၊ ကရီးခါတဲ့ မာꩻလွတ်ဖိုလဲန္ဒျာႏအကျောင်ꩻ ဘုရာꩻဟောꩻနဲ-
အွိုးစခါ ဗာရာဏသီခမ်း ဗြဟ္မဒတ်ခုန်စိုး (ဝတ္ထုဗိုန်ဝင်ꩻ)ပါꩻမူႏဒေါ့ꩻနဲ-
၆၇။ ဥစ္ဆင်္ဂေ ဒေဝ မေ ပုတ္တော၊ ပထေ ဓာဝန္တိယာ ပတိ ။
တဉ္စ ဒေသံ န ပဿာမိ၊ ယတော သောဒရိယမာနယေ။
ဒေဝ- ခုန်ဟွေး၊ မေ- ခွေတာႏ၊ ပုတ္တော- ပိုနွ်ꩻ၊ (သုလဘော- လꩻယိုꩻ၊ ဍာကသဒိသောဝ- ဗိုန္နျ်းဟန်ႏသိလ္လာႏ)၊ ဥစ္ဆင်္ဂေ- အွ်ႏသော့ꩻထွူဒျာႏငင်းဒီင်ကို၊ ပတိ- ဝါꩻနွ်ꩻ၊ (သုလဘော-လꩻယိုꩻ)၊ ဓာဝန္တိယာ- ဗိုန္နျ်းလိုꩻမူႏအွ်ႏလောႏထာꩻ၊ ပထေ- မော့ꩻတငါငါဒျာႏတဖူꩻလောင်း၊ သောဒရိယံ- တဟို့ꩻချင်ႏလွူးဖူးကရိုꩻနွ်ꩻ၊ အာနယေ (အာနေယျံ)- ကအီႏလꩻလွန္ဒာႏ၊ တဉ္စဒေသံ- အရပ်မျ်ꩻနွ်ꩻ၊ နပဿာမိ- ခွေထီႏတွ်း၊ ယတော- ပွိုးနွ်ꩻမꩻ ခွေကွီဗာႏဖူးသွူ။
နံပါတ်(၆၇) ဥစ္ဆင်္ဂဇာတ် ထွူယို။

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သာကေတဇာတ်

၆၈။ သာကေတဇာတ်
ဘုရာꩻအွ်ႏ သာကေတဝီင်ꩻ အဇ္ဇုနအူꩻယီန်ႏကိုခိင်ႏ ထင်ႏကျွꩻတုင်ꩻသွမ်ꩻ တွမ်ႏပုဏ္ဏာꩻဖြားတဖြာꩻ အွ်ႏဝီင်ꩻကိုထန်ႏလွန် ခွဲးလို့ဝင်ꩻ တခါꩻငွါကို ထင်ႏထီႏဘုရာꩻ အိုင်လင်ꩻခင်ႏထျꩻ၊ ခုမ်တိန်ႏခင်ႏမဲ့ထွူ "ပိုခို အွ်ႏလိုႏမာꩻလွူး မွိုးဖြားဖါဖြားမွေးတဝ်းနဲ့ လွေꩻအွ်ႏမျ်ꩻကို လဲင်ꩻတပျꩻဒုမ်နမ်းနွ်ꩻ ခွေနွ်ꩻထီႏဗာႏလဲန်း၊ ဖေႏသီမွိုး ကထီႏဗာႏနျ်းး သဲင်ꩻလွန်ꩻခွေလမ်းယို"။
ဘုရာꩻသဲင်ꩻလွန်ꩻ၊ တွိုႏလမ်း "လွေꩻအိုင်ခိꩻထာꩻမျ်ꩻကို၊ မွိုးဖါမီႏဖြားနွ်ꩻ အွ်ႏလိုꩻမာꩻလွူးမွေးတွ်းနဲ့?"ရိုꩻတဲင် ဟဲ့ꩻလွန်အပိုဖိုင်ႏ၊ "လွန်ဝျ်ႏသီဝေးယို"ရိုꩻတဲင် အွန်ဝျ်ႏထွူမꩻ ကပ်လူႏသင်္ဃာႏသွမ်ꩻ၊ ဘုရာꩻသုင်ꩻထွူ ဟောꩻဖေႏဇရာသုတ်၊ တရာꩻထင်ႏသုတ်ꩻ ပုဏ္ဏာꩻဖြားတမာဝါꩻ တွိုႏအနာႏဂါမ်ႏဖလ၊ ထွူမꩻ ဘုရာꩻကျွꩻသဲင်္ချာ အဇ္ဇုနအူꩻယီန်ႏ။
တရာꩻနာႏခင်ႏလမ်းကို ရဟန်ꩻဖိုင်ႏဒေါ့ꩻ "နီကသေနွ်ꩻ ဘုရာꩻသီးမွိုးဖါယို သုဒ္ဓေါဒနခုန် နင်ꩻမာႏယာႏဒျာႏ၊ ပုဏ္ဏာꩻဖြားတမာဝါꩻယို ဟဲ့ꩻပိုခိုဒျာႏဘုရာꩻ'၊ ဘုရာꩻသမ်းအွ်ႏစူꩻဒျာႏ၊ အွ်ႏဒေါ့ꩻနျ်းနွ်ꩻခိင်ႏ ဘုရာꩻကျွꩻလွန်၊ ဖေႏကသေ အခရာႏ ဘုရာꩻဟောꩻနဲ-
"ပုဏ္ဏာꩻဖြား တမာဝါꩻယို ထွာဗာႏဖိုခွေမွိုးဖါ ဘဝငတ်ꩻရျာꩻ၊ ထွာဖါပေႏဘဝငတ်ꩻရျာꩻ၊ ထွာဖါတန်ဘဝငတ်ꩻရျာꩻ၊ ဘဝပေါင်ꩻ တရီင်ငတ်ꩻရျာꩻလိုမ်း ခွေတန်သော့ꩻဗာႏဖို ဝွေꩻသီးစူကိုအကျောင်ꩻ-
၆၈။ ယသ္မိံ မနော နိဝိသတိ၊ စိတ္တဉ္စာပိ ပသီဒတိ။
အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗကေ ပေါသေ၊ ကာမံ တသ္မိမ္ပိ ဝိဿသေ။
အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗကေ- ဘဝယိုရီးခါ တထီႏဖိုတွ်း၊ ယသ္မိံပေါသေ- လိုꩻယဖြာꩻနွ်ꩻ၊ (အနုဘူတပုဗ္ဗသိနေဟေနေဝ- တွမ်ႏထာꩻရက်ဖို ရီးခါစားတဲင်)၊ တသ္မိမ္ပိပေါသေ- လိုꩻအဖြာꩻနွ်ꩻလောင်း၊ ဝိဿသေ- အွ်ႏဟွုန်မွိုတ်ဒျာႏ၊ မနောနိဝိသတိ- သꩻအွ်ႏတွိုႏဒျာႏ၊ စိတ္တံ ပသီဒတိ တံစာပိ- သꩻဟွုန်ရက်ဒျာႏ၊ ကာမံ-ဗိုန္နျ်းရီးခါ။
နံပါတ်(၆၈) သာကေတဇာတ်ထွူယို။

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝိသဝန္တဇာတ်

၆၉။ ဝိသဝန္တဇာတ်
ဘုရာꩻအွ်ႏ ဇေႏတဝန်ႏကျောင်ꩻကိုခိင်ႏ တကာႏထင်ႏလူႏတခိုး ကျောင်ꩻကို၊ သမ်းအွ်ႏလွိုအာ တကာႏဒေါ့ꩻ (ထူႏခါꩻဖေႏပါ ရဟန်ႏအွ်ႏဒိုင်ကိုတာႏဟျ်းဗွေႏ)တွော့ꩻ ဓမ္မသေနာပတိကထွာဒါႏ သာရိပုတြာႏနွ်ꩻ ထူႏခါꩻဖေႏ အတပဲ့ꩻရဟန်ꩻ အွ်ႏဒိုင်ကိုတာႏ မွူးထိုလဲန်း၊ အတပဲ့ꩻသမ်းဖျောတွ်းတဲင် တကာႏလူႏထိုꩻခန္ဒျာႏ သာရိပုတြာႏသုင်ꩻလို့ထွူ အတပဲ့ꩻဖျော။
သာရိပုတြာဒေါ့ꩻနဲ အတပဲ့ꩻ "နာꩻတာႏ တခိုးနွ်ꩻ ခွေအမ်ႏလို့ထိုꩻလဲန်း"၊ အတပဲ့ꩻဒေါ့ꩻချာ "ထာꩻအွီႏယို လိုꩻမက်ဒျာႏရင်ꩻ"၊ ထင်ႏဟွုန်ငွ်းနွ်ꩻခါ သာရိပုတြာႏ ထူႏသံဝေဂ၊ တဲႏနွ်ꩻမာꩻငါ ပေါႏရိုꩻတခိုးနွ်ꩻ ဝွေꩻတသုင်ꩻတွ်းဒုမ်၊ တရာꩻနာႏခင်ႏလမ်းကို ရဟန်ꩻဖိုင်ႏ အွ်ႏဒေါ့ꩻအပုင်ႏတွင်ꩻ ဘုရာꩻကျွꩻလွန်၊ ဟောꩻဖေႏတရာꩻ-
အွိုးစခါ ဗာရာဏသီႏခမ်း ဗြဟ္မဒတ်ခုန်စိုး ဘုရာꩻလောင်ꩻအွ်ႏထွာ ဆရာႏတရျား (မန္တရား)သား၊ ပါꩻဒိုင်တန် (ဇနပဒ)တဖြာꩻ ရူးပေါက်ꩻ၊ ဟဲ့ꩻဆရာႏ၊ ဆရာႏရိုꩻ "ရူးစွူႏနွ်ꩻ မာꩻဟွ်ဗော့ꩻနေးနွ်ꩻနဲ့?၊ ဟဲ့ꩻလွန်ရူးထွူ အွန်ႏရူးအဗာႏ ကပေါက်ꩻဒါႏဝွေꩻနွ်ꩻ လွန်စိုက္ထန္ချာနေးနဲ့?"။
လိုꩻဖိုင်ႏဒေါ့ꩻ "မဲန္ထီႏဒျာႏ ရူးစိုက္ထန္ချာ"၊ ဟဲ့ꩻလွန် အွန်ႏစိုက္ထန္ချာ၊ ရူးအျ်ႏစိုက္တဝ်း၊ မာꩻမေႏပုမ်ႏ "နာꩻမီႏစိုက္ထန္ချာတွ်း နွို့မေႏနွ်ꩻဟျ်း" ဆရာႏထင်ႏရိုꩻ ရူးကျမ်ႏနွို့မွေးစွန်ႏမေႏ၊ ဆရာႏရဲးဗာႏယင်း။
၆၉။ ဓီရတ္ထု တံ ဝိသံ ဝန္တံ၊ ယမဟံ ဇီဝိကကာရဏာ ။
ဝန္တံ ပစ္စာဟရိဿာမိ၊ မတံ မေ ဇီဝိတာ ဝရံ။
အဟံ- ခွေနွ်ꩻ၊ ဇီဝိတကာရဏာ- ပွိုးအသက်တလီးတာႏတဲင်၊ ဝန္တံ- ကလာꩻထန်ႏထွူဒါႏ၊ ယံတံဝိသံ- အစွူႏနွ်ꩻနွ်ꩻ၊ ပစ္စာဟရိဿာမိ- အီႏစိုက်ꩻမျောႏချာဗာႏနွ်ꩻ၊ ဓီရတ္ထု- ပသို့ꩻငါႏ၊ မေ- ခွေတာႏ၊ ဝန္တံ- ပေါႏလာꩻထန္ထူ၊ ဇီဝိတာ- အသက်တလီး၊ မတံ- ခံႏဗော့ꩻအသီနွ်ꩻ၊ ဝရံ- မျတ္ထဲင်း။
နံပါတ်(၆၉)ဝိသဝန္တဇာတ် ထွူယို။

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
Windows 8

**ဝိဉ်းဒိုး-၈** () နဝ်ꩻ မုဲက်ခရိုသော့ကုမ္ပဏီႏ ထေမာꩻခါꩻဒျာႏ ထူႏသုင်ꩻအီ ကွန်ပျူတာဖုံႏကထွာဒါႏ ပီသီ ကွန်ပျူတာ၊ တဗလဲတ် ကွန်ပျူတာ၊ လဲပ်တောပ် ကွန်ပျူတာ ဖုံႏအတာႏ ထွာဒျာႏ "ဝိဉ်းဒိုး" (ဟဲ့ꩻ) တပန်ႏအီကွန်ပျူတာစက်စနိစ် (operating system) တမျိုꩻဒျာႏသွူ။ Windows 8 နဝ်ꩻ ကုမ္ပဏီႏထေမာꩻလွေꩻ ၂၀၁၂ ဗာႏ ဩဂုတ်လာ ၁ နီꩻတဲင် တွိုႏ ၂၀၁၂ ဗာႏ ဩဂုတ်လာ ၁၅ နဝ်ꩻ ဒေါင်းထူႏလꩻနွောင်ꩻလွေꩻခန်း MSDN တောမ်ႏ TechNet ဖုံႏကိုသွူ။ တရာꩻဝင်ႏထေဖြေ့ꩻလီလွေꩻ ၂၀၁၂ ဗာႏ အောက်တိုဗာလာ ၂၆ နီꩻကိုသွူ။ ဝိဉ်းဒိုး ၈ နဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻခါꩻပါဖေႏ နုဲင်ငံတကာစံစနိစ် မျန်မာယူနီကိုဒ် လိတ်ဖြုံႏဖောင့်တဲင် မုဲက်ခရိုသော့အနေႏ ကသော့ꩻဖေႏ လိတ်မန်းနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻ ပထမအရီးသွတ်ꩻဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ မေလာ ၁၄ နီꩻနဝ်ꩻ မုဲက်ခရိုသော့ ကေႏညာႏလွေꩻခန်း ဒင်ႏထိုလွေꩻဗားသိဉ်းအရန်း ကထွာဒါႏ Windows 8.1 နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
Subatomic particle

ရူပဗေဒဘာႏသာႏကို **အဲတ်တမ်အဖွန်ႏဖြယ်ပေႏ** () () ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဖွန်ႏ(particle)တမျိုꩻ ကပေႏကယ်ꩻထဲင်းဒါႏ အဲစ်တမ် ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သိပ္ပံအနယ်ꩻစနစ်အလꩻ မဥ်ႏခွယ်ꩻချာꩻဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ အပေႏမွေးငါႏထွူတဲင်တွော့ꩻ တထီႏနွောင်ꩻလꩻတဝ်းအဖွန်ႏမျိုꩻ) (dust particle )  မဥ်ꩻတမွေးတဝ်း အဖွန်ႏအာဖုံႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (English subatomic particle) ကရိုꩻနဝ်ꩻ Quantumယို အရွယ်ꩻအမျိုꩻဆလ အဝ်ႏအာမွေးငါႏ အပေႏသွတ်ꩻကထွာဒါႏ အဖွန်ႏအာဖုံႏယို အဝ်ႏဟဲ့ꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ အက်တမ်အောက်အမှုန် အမျိုꩻအစာꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏနီမျိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻမဥ်ႏထွူဖုံႏနဝ်ꩻ ယိုခါ Theory အာဖုံႏ အလꩻနဝ်ꩻတဲင် (ထပ်မံခွဲစိတ်) ဖြဲ့ꩻသမ်းထဲင််းတလꩻတဝ်းတွော့ꩻ ပကတိအဖွန်ႏအာယိုထွာသွူတဲ့ အခေႏခံႏအဖွန်ႏအာယိုနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻစပ်တွမ်ႏအဖွန်ႏအာ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻတန်သွူ။ အဖွန်ႏရူပပေဒတွမ်ႏ နျူကလီးယား ရူပပေဒဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အဒေါ့ꩻရိုꩻ အဖွန်ႏအာတွမ်ႏ နုဲင်းအမာꩻအလွိုးအာဖုံႏယို လွောက်ꩻလွူꩻဗာႏ ထွာဘာႏသာႏဖဲ့ꩻတမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 

အဖွန်ႏကထွာဒါႏရူပဗေဒယို အဖွန်ႏတဗာႏစီꩻ အသဘော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ရူပဗေဒအွိုႏစခါကာႏတဲင် အသဘော်ꩻတရာꩻဖဲ့ꩻကီယို ထွာအခေႏခံႏနဝ်ꩻသွူ။ အဗွိုန်ပီနုဲင်းစွုမ်ႏနီꩻ ရိုꩻရိုꩻအခွဲးအကျုံႏသဘာဝအာယိုတွမ်ႏ ကွာႏညာꩻလဲ့ ခေတ်တသာ ရူပဗေဒယိုနဝ်ꩻ ကွမ်တမ်အရန်း ဒြပ်တွမ်ႏစွန်ꩻအာႏရဲင်ꩻ သဘော်ꩻတရာꩻအာဖုံႏယိုနဝ်ꩻလဲ့ အပေါင်းစဲင်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

မာꩻမွေးအနမ်းသွုံꩻစပ်အချက်အာဖုံႏအလꩻ အလေရောင်ႏယို ဖိုတွန် တဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဟောင်မွေး အဖွန်ႏအာယိုနဝ်ꩻ သဘာဝယိုလဲ့အဝ်ႏဒျာႏ ပီနုဲင်းဒျာႏ လဲင်ꩻအာအပီနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ကမာꩻဗာႏမွေး သဘာဝအဝ်ႏရင်ꩻ အဖွန်ႏတွမ်ႏပတ်သဲက်တဲ့ ထာꩻထီႏထာꩻသေထာꩻယူႏအာယို စဥ်ႏစာꩻခွိုန်ꩻချာဗာႏ လိုႏအပ်လွဥ်လဲဥ်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ Quantum အရွယ်ႏပေႏတန်အဖွန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာဒျာႏနဝ်ꩻသွူတဲ့ အဖွန်ႏလဲ့အဝ်ႏဗာႏ ၊(Wave) လဲင်ꩻအာလဲ့အဝ်ႏဗာႏ ကမာꩻမုꩻရင်ꩻ နုဲင်းအဝ်ႏနီမျိုꩻလွုမ်ꩻဒို့ꩻတခြို့ဗာႏမွေးတဲး ( Wave )လဲင်ꩻ-အဖွန်ႏအခွမ်ꩻတွယ်ꩻမုꩻ သဘော်ꩻတရာꩻအတသာယို ဖောႏထန်ႏနယ်လꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အလင်သဘော်ꩻတရာꩻ အတသာတဗာႏကထွာဒါႏနဝ်ꩻလဲ့ တသေချာႏတဝ်း နိယာမနဝ်ꩻတဲ့ အဖွန်ႏအာကို အဝ်ႏနေကတဲင် နုဲင်းဒျာႏ ခမ်းလမ်းစွူနေႏရာႏတွမ်ႏ momentum (အဟုန်ႏ) အဟွုဏ်ႏ နုဲင်းဂွုဏ်ႏသတ္တိအာယို သေႏသေႏချာႏချာႏ တဲက်တွိုင်ꩻစွဥ်ႏလဲ့ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ (wave )လဲင်ꩻ-အဖွန်ႏအခွမ်ꩻတွယ်ꩻမုꩻ သဘော်ꩻတရာꩻယို( ဖိုတွန် )အာအတွက် လွုမ်မကာႏ အလင်သူꩻ အဖွန်ႏအာအတွက်တာႏပါ  သွုံꩻနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏသေလꩻလွဥ်နဝ်ꩻသွူ။

Quantum of Circle Theory ယိုနဝ်ꩻ အဖွောင်ꩻအကို အဖွန်ႏအာငါႏတဲင် အချင်ꩻချင်ꩻချာငါဗာႏခွောင်းတွိုႏမုꩻယို ဒေါ့ꩻရိုꩻဗာႏတဲ့ အခေႏခံႏ အချင်ꩻချင်ꩻချာငါဗာႏခွောင်းတွိုႏမုꩻအာယိုနဝ်ꩻ Quantumအလွမ်ပေႏအာ ဖန်ꩻဆင်ꩻဗာႏတွမ်ႏ ကုဲင်သွုမ်ꩻဗာႏ ထွာအအာတဲင် သေနာႏနွောင်ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
တပုဲင်ႏ

***တပုဲင်ႏ***ယို အမွူးဒေါ့ꩻစ ခယ်ႏခမ်းအခေါဝ်နောဝ်တွမ်ႏ အဉ်ဒိုဆုဲင်းနားအခေါဝ်ထင်ꩻကို။ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဆို့ꩻမွန်လꩻပါ ကိုးရီးယား၊ နိပွန် (ဂျပန်) ခမ်းဖဲ့ꩻကိုဖုံႏရာ။  ထာꩻမွူးယိုနောဝ်ꩻ ဒေႏသတထွောင်းတွမ်ႏတထွောင်း ဖေႏခါꩻအမဉ်ꩻ ဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟဲ့ꩻ အေးဆျားတပုဲင်ႏတဲ့အောဝ်ႏ၊ ဟဲ့ꩻ ပါဆျန်းတပုဲင်ႏ၊ ဂျပန်တပုဲင်ႏ၊ **တပုဲင်ႏခယ်ႏ**, တပုဲင်ႏ ကိုးရီးယား တပုဲင်ႏထုဲန်ဝါန်၊ တပုဲင်ႏဗွာ၊ **zodiac pear**, **တပုဲင်ႏ three-halves**, **တပုဲင်ႏ ပဲက်ပဲ**, **နဲက်သပတီ** တွမ်ႏ **တပုဲင်ႏသုဲင်ꩻ** ဖုံႏသားတဲ့အောဝ်ႏသွူ။ ထူႏစူယိုꩻအီ ကထွာဒါႏ ထာꩻမွူးဆို့ꩻလွူးနေးစားပီနုဲင်း တပုဲင်ႏဗွာ (''P''. × ''bretschneideri'') တွမ်ႏ တပုဲင်ႏမန်ဆျူး (*[[:en:Pyrus ussuriensis]]*) တွော့ꩻ ထာꩻယိုရာႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ **nashi pear** တဲ့အောဝ်ႏ။ ထာꩻမွူႏ အောဝ်ႏတပုဲင်ႏခွိုꩻကို ကထူႏလွူးဆို့ꩻ(cultivars) တပုဲင်ႏခွိုꩻဖုံႏယို ဆို့ꩻဝင်ꩻ အေးဆျားအခေါဝ်ကွောန်းတွမ်ႏယင်း ခမ်းလင်ပီနုဲင်း ပါကေတ်သတန်၊ နီပေါး၊ ဩသတေးလျ၊ နယူးသီလဲန် တွမ်ႏ အမေရိကကိုဖုံႏ။ တသေႏသေႏနောဝ်ꩻ အေးဆျားအခေါဝ်ကွောန်ႏဖဲ့ꩻကို တပုဲင်ႏကောဝ်ႏယို ထွာ ခမ်းသဲင်လာအစောဝ်းခါ သင်္ကေတ၊ အောဝ်ႏထီႏဗာႏ ဥယျာဉ်ခြမ်တွမ်ႏ ရပ်ရာႏဒုံႏဆောင်ႏဖဲ့ꩻကိုသွူ။ 

ထာꩻရာႏယိုစားဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီတောင်းညာယော့ဒျာႏ တပုဲင်ႏ ဥရေားပခမ်းကိုစားဖုံႏ၊ အထီအာထွူ အခြုမ်ႏဆောပ်ဆောပ်၊ အယာႏပသဲ့ꩻဖုံႏအောဝ်ႏတွော့ꩻ မာꩻအီတခိုး (pie) တောဝ်းလဲ့ မာꩻအီ ယိုႏ (jams) ထွာတောဝ်း။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻအမ်ႏအဲင်ႏထမ်နေး တောဝ်းလဲ့ ကျာႏအမ်ႏနေးသွူ။ အရာႏနောဝ်ꩻ အရတန်တန်၊ အလွီးရဟောမ်တန်။ ကောပ်ပွိုးအရာႏကို အထီပါအာတဲင် မဉ်ႏလောမ်တဉ်ႏခါꩻနောဝ်ꩻ အရာႏဆာထိုꩻဒါႏ။ မဉ်ႏအွောန်ႏဟောဝ် အခင်ႏလမ်းခွꩻရျူႏ၊ သူ ကိုနောဝ်ꩻ ညစွောန်ႏ တကွို့ꩻလာတဲ့ အသေင်ထိုꩻတောဝ်း။

## လိတ်မွောန်
ပအိုဝ်ႏမူႏခေတ်တသာ (ငေါဝ်းသချင်ꩻ)

**ပအိုဝ်ႏမူႏခေတ်တသာ** ငေါဝ်းသချင်ꩻယို ထွာ သထုံႏပေႏ ခွန်မောင်ႏ ကတဲမ်းခါꩻဒါႏ ယေန်ႏငဲးခရာႏ ငေါဝ်းသချင်ꩻ တပုဒ်သွူ။ အစခါနောဝ်ꩻ နာင်ႏသဲင်ခမ်ꩻလာႏ ရွောတ်။ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ နာင်ႏနွေးဝေ ရွောတ်ဗာႏ၊ နာင်ႏခမ်ꩻလုဲင်းတဲ့ ရွောတ်ဗာႏခါꩻ။ 

ငေါဝ်းသချင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ထွာနေး အခြုဲင်းနယ်ဖေႏခါꩻ ပအိုဝ်ႏသီး ကတူႏဆဲ့ꩻ၊ နားကေင်း ဗေလာႏတောင်ꩻထူ၊ ဗေလာႏဗိုခဲန်းခရာႏဖုံႏ။ ဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏပါ ပအိုဝ်ႏစခါ ဆွအာဝင်ꩻ ခမ်ꩻခြွိုင်း ခမ်ꩻခြိုꩻဖုံႏ။ ပအိုဝ်ႏမူႏခေတ်တသာနောဝ်ꩻ ရွဉ်သားပိုမူႏ၊ လိုꩻကေန်ႏ လိုꩻခြေားပိုမူႏ တပ်ယူႏတောဝ်း သေအုံအောဝ်ႏ အဆင်ႏအရန်းဗွိုန်ဝင်ꩻ အောဝ်ႏတဲမ်းဖေႏခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ

## ဒုံႏ သတုဲန် (style)
ငေါဝ်းသချင်ꩻ ယိုတပုဒ်တာႏ အဒုံႏနဝ်ꩻ ဒုံႏအာဝင်ꩻတွမ်ႏ foxtrot ဟဲ့ꩻ ဝါန်းတူး အသွင်ႏစားသွူ။ အဉ်ထရိုနောဝ်ꩻ တေင်ႏလီဒ့်၊ ကီးဘောဒ် စထိုဖေႏနေးတောဝ်း၊ သဲတ်ကဒုံႏလꩻ တဘား နီဘားထွူ ငေါဝ်းသချင်ꩻနွို့။ အရွောတ် အရီးတခီႏတွမ်ႏ အဆုဲင်ꩻတခီႏခါႏကိုတဲ့ လီဒ့်တေင်ႏငေါဝ်း အောဝ်ႏပါ။ ထွာ ငေါဝ်းသချင်ꩻ နာႏတလေ့စား တပုဒ်သွူ။

## လိတ်မွောန်
Operating system

**ကွန်ပျူတာ စက်ဝါးတပန်ႏဒါႏစနစ်** (, OS) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကွန်ပျူတာ ဆကိုသူꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ သော့ဝွဲးအခြွိုင်းခြိုꩻအကွို့ꩻခဝ်ဒျာႏတဲင် အဝ်ႏထူႏတာႏဝွန်ႏ တပန်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏ ခွုမ်မာꩻရေꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ (activity) တွမ်ႏ ကွန်ပျူတာ အရွီးအခိုႏ (resources) ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ စက်ဝါးစနစ်ယို ထိန်ꩻသိမ်ꩻသွူ application ဖုံႏတဲင် အဝ်ႏဝါးတပန်ႏလွေꩻဖေႏ စက်နဝ်ꩻသွူ။

စက်ဝါးစနစ်ယိုနဝ်ꩻ hardware ဖုံႏယိုတဲ့ အဝ်ႏမာꩻမုꩻယို အဝ်ႏခွုမ်ဗာႏ လမ်းဗွေႏ အဝ်ႏမာꩻလꩻတဲ့ သဘော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ application ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ hardware အာဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻဆောင်ႏပွုံႏ အပေႏသွတ်ꩻအမျိုꩻဖုံႏယို မာꩻကျိုႏ အဝ်ႏသေဗာႏဒျာႏရင်ꩻ တလိုႏတဝ်းဒွုမ်သွူ။ computer အာဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ကခွုမ်လꩻ computer (handheld computer )၊ကအွဥ်ႏဒင်ႏဒါႏခွုံႏ computer ၊ super computer ဖုံႏအာလဲ့မကာႏ video စက်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ စက်ဝါးစနစ် တမျိုꩻမျိုꩻ အသွုံꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆငါယိုနဝ်ꩻ စက်အာဖုံႏအကို အပိတ်သီ စက်ဝါးစနစ် ( embedded operating system ) ယို အဝ်ႏသွုံꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
သီတီရီသဉ်း

သီတီရီသဉ်း **Cetirizine** ယို ထွာ အမော့မော့ကို ကလွိုက်ခါꩻနေးဒါႏ ဟစ်သတမဉ်ႏ တသီႏစွိုန်း (antihistamine) ဒုတိယခွိုꩻတဗာႏ၊ မာꩻအီ ကလုမ်ꩻလာꩻလွေꩻ ဓာတ်ရော့တောဝ်းဒါႏ နေ့ဖူယာႏစားယော့ꩻ၊ စမ်ႏရော့ထန်ႏ၊ ယာႏပီယော့ꩻ၊ ကတောင်ꩻစဲင် တွမ်ႏယင်း ထာꩻပသꩻဖုံႏဖဲ့ꩻကို။ ထွာ တသီႏအမ်ႏနေးစား။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ တသီႏအာနိသဉ် အွောန်ႏနယ်စ မိနစ် ၃၀ ကို၊ တသီႏဗာႏသော့ꩻ အညဒါႏ တာနီꩻ။ အဗာႏ ဒီဂရီနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီ ဟစ်သတမဉ်း တသီႏစွိုန်း ဒုဲန်ဖဲန်ဟုဲက်ဒရာမဉ်း (diphenhydramine) ပထမခွိုꩻ တသီစွိုန်း။

တသီႏဗာႏတွော့ꩻ ကအွို့ꩻဗာႏအာကိုနောဝ်ꩻ မဉ်ဗေင်ႏထာꩻ၊ ဖြောင်းသဲင်၊ ကတူႏဆျွောန်း၊ ဟို့ꩻဆာခြေ့ဖုံႏ အောဝ်ႏပါ။ မဲ့မဉ်ခေင်ထာꩻ ဒီဂရီနောဝ်ꩻ ကဉ်းအာအာတဲ့ အဆေ့ꩻထဲင်းက ပထမခွိုꩻ ဟစ်သတမဉ်း (first-generation antihistamine)၊ ထွာမုဲင်ꩻနဲးတဲ့ ဒုတိယခွိုꩻ တသီႏယို လွိုက်ခါꩻအာနေး Histamine H1 receptor။ မဉ်ႏထွားနုဲင်း ဟစ်သတာမဉ်း တသီႏဒုတိယခွိုꩻလောင်းလင်နောဝ်ꩻ သီတီရီသဉ်းယို အထွာဒါႏ တကိန်ꩻထာꩻ။ ဒုတိယခွိုꩻ ဟစ်တာမဉ်း တသီႏစွိုန်း တသီႏဖုံႏကို သီတီရဉ်းယို လိုꩻတကိန်ꩻအီအာထဲင်း fexofenadine တွမ်ႏယင်း loratadine။

လိုꩻမူႏ သန္ဓေႏအောဝ်ႏသား မဉ်ႏအမ်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ ကွဲးတွော့ꩻ ပိုပေႏဆားမွိုးသီး အောဝ်ႏဖေႏနဲန်းလိုꩻပေႏခါ မဉ်ႏအမ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻဖေႏအမ်ႏတောဝ်း။ တသီႏယို မဉ်ႏဗာႏနောဝ်ꩻ အပေ့ꩻဖေႏထိုꩻ ထာꩻကဒွူႏဆုမ်ႏ ဟစ်သတမဉ်း (histamine) H1 ၊ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ တသီႏလွေꩻဗာႏသော့ꩻဒျာႏ ကတူႏခီး ကနောက်အညာဖဲ့ꩻ။

Cetirizine ယို မာꩻအီသော့ꩻဒါႏ လိုꩻပေႏ လိုꩻဆာဖုံႏတာႏ။ အဓိက ကထွာဒါႏ လက္ခဏာႏ ထာꩻအွို့ꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ဗေင်ႏတကီင်ꩻထာꩻသွူ။

တသီႏယိုဗာႏနောဝ်ꩻ ဒင်ႏခါꩻ မှတ်ပုံတင် ၁၉၈၃ ခါ၊ တွိုႏ ၁၉၈၇ ကိုနောဝ်ꩻ လိုꩻဆာအမ်ႏလွေꩻစလꩻအီ။ Cetirizine ယို WHO လိတ်လီꩻ တသီႏအထျꩻထျꩻတာႏကို ထွာ လုမ်ꩻလာꩻအီလူႏလုဲင်ႏနေးတာႏ တသီႏ။ ကုယာအီဒါႏ ဖေႏတသီႏ အခွိုꩻအဗူႏစားတာႏ။ နုဲင်း အမေရိကန်ခမ်းနောဝ်ꩻ ၂၀၂၃ ကိုခါ တသီယို အောဝ်ႏပါလွေꩻ ဝင်ꩻကထွောန်ႏဖြေꩻအမ်ႏအာသွတ်ꩻဒါႏ တသီႏ ၅၅ စားကို၊ ထွောန်ႏအမ်ဝင်ꩻ ဆေ့အာအောဝ်ႏခြွောန်း ၁၁  သန်းလွိုတဲ့ရိုꩻ။

## လိတ်မွောန်
တထာ လိန်းလီ

**တထာ လိန်းလီ** ယို ထွာ တထာ ပသီႏ သံမဏိဖြွီꩻနေးစား ကကာႏဒါႏ ပေါင်ႏလောင်ႏခြောင် ကအောဝ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်း အခေါဝ်နောဝ်ကိုသွူ။ အောဝ်ႏ နေပျည်တော်-ပင်လောင်ꩻ တဖူꩻလောင်း။  တထာ လိန်းလီယို တထာ ပသီးဖြွီꩻနေးသား ကအောဝ်ႏ မန်းခမ်းကို ထွာ အဆွာꩻလွို၊ အထိုလွိုသွူ။

## ယွိုင်ႏဖုဲင်ကင်း
တထာ လိန်းလီယို မာꩻထွူလꩻ ၂၀၁၀ ဗာႏနေင်ႏကို၊ လို့ရွောန် ဒေါ်လာ ၃.၄၇၆ သန်း တွမ်ႏယင်း မန်းရွောန် ၁၄၅၀ ကုဋေ။ ခါးလားတထာကအောဝ်ႏခါနောဝ်ꩻ နေပျည်တော်တွမ်ႏ ပင်လောင်ꩻယို ဖြေꩻစာ ကူꩻကားထာꩻ ယပ်ꩻတန်၊ လွေꩻဗာႏ ဆင်ကောင်တဖူꩻဖဲ့ꩻထွူ ကာႏဗာႏ ပေါင်ႏလောင်ႏခြောင် တွမ်ႏဖြီ။

ဖြေꩻစာ ကူꩻကာႏအီထာꩻ ဖေႏနေးကယိုꩻတဲင် မန်းခမ်းလိုꩻတန် ခမ်းထီခွꩻရျူႏ ပြွူႏဖြိုတာႏ ကောင်သယ် တာႏဝန်ႏအောဝ်ႏသား ယင်း P.T. Waagner-Brio Indonesia ဂုမ်ပဏီ မာꩻငီꩻဝင်ꩻ တထာတန် ပေါင်ႏလောင်ႏခြောင်ဆကီ။ ဝေꩻသီးလွိုက်လွေꩻ ခင်ႏလမ်းကအောဝ်ႏ မဲင်ႏထွန်ႏအမုဲင် ၄၂/၅ ကအောဝ်ႏဒါႏ နေပြည်တော်-ပင်လောင်ꩻ တဖူꩻတန်လောင်း။ အအောဝ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်း အခေါဝ်နောဝ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ၊ လိန်းလီဒုံထျꩻ။

အောဝ်ႏလိုꩻ ခယ်ႏခမ်းသား သမ္မတနဲင်ႏငံႏ ကတဲမ်းထေဖေႏ ဒီသုဲန်းကို ကထွာလွောန်ဒါႏ တထာယိုနောဝ်ꩻ ဗွောင် ၂၀၁၀ ဗာႏနေင်ႏ၊ လာနိုဗဲမ်ဘာ ၅ နီꩻကိုထွူ ဖေႏကာႏစလွေꩻ ခမ်းသားဖုံႏ။ တထာနမ်းနောဝ်ꩻ အဆွာꩻအောဝ်ႏ ခင်ႏယာꩻခြွောန်း ၁၀၀၀၊ တဖူꩻ ကခြꩻလွေꩻ တထာနမ်းနောဝ်ꩻ တဖဲ့ꩻတဖဲ့ꩻ အောဝ်ႏ ၃၈၀ ခင်ႏယာꩻ (380 ft)။ တထာနောဝ်ꩻ အထိုကီအောဝ်ႏ ၈၄ မီတာ (၂၇၄ ပေ)၊ တထာအလုဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၂၈ ခင်ႏယာꩻ။ တထာယိုဗာႏ ကတေင်းဖေႏနွောင်ꩻ အယာႏခေန်ႏထွူႏဖွီနောဝ်ꩻ တေင်းနွောင်ꩻ ၇၅ တန် (75-tons loads) သွူ။ 

## အစဲင်းခြာ
ကမာꩻ တထာယိုဗာႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏ ပထဝီဖဲ့ꩻ ခင်ႏလမ်းအောဝ်ႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏတွမ်ႏ အထျꩻအသောင် အယပ်အခုဲင်ႏဖုံႏ၊ တွမ်ႏ တထာကအီးထွူဗာႏ အနေင်ႏမုဲင်ꩻ အလာမုဲင်ꩻကို ဖေႏကထွူထွꩻထွꩻဗာႏ ဝင်ꩻကရွောန်းခါꩻနောဝ်ꩻတန်တဲ့ ပနဲးယပ်ꩻသꩻဗာႏ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အဓိကကထွာဒါႏ တထာစွောတ်နောဝ်ꩻ စျွိုင်သဲးခါꩻနေးတွမ်ႏ အဖောဝ်ႏအောဝ်ႏတဒဲင်ႏကီလဖုံႏ။ တထာစွောတ် အမော့နီဖဲ့ꩻကို အဆို့ꩻဖေႏခါꩻ တာဝါ ထာꩻထွန်ႏသွောင်း၊ တာဝါထွန်ႏအနာဖဲ့ꩻ နီထွောင်းခါႏကိုနောဝ်ꩻ အွောန်ႏတဒဲင်းလွေꩻခါꩻ သတီးလ်ပသီႏ။ တထာမော့ နီဖဲ့ꩻထျꩻ တယ်ႏခါꩻနေး ကွန်ကရစ်တခေါဝ်၊ သတီးလ်ပသီတခေါဝ်ကပါဒါႏ ခင်ႏလမ်းဗာႏသဲန်ꩻခါꩻ တထာဖြွီꩻဖုံႏ။ ထာꩻခင်ႏလမ်း ဗာႏသဲန်ꩻခါꩻ တထာဖြွီꩻဖုံႏ ကသဲန်ꩻခါꩻဒါႏ အဓိက ကေဘယ်ဖြွီꩻနောဝ်ꩻ ထွာ   24 nos  91-φ5.2&nbsp;mm ကအောဝ်ႏဒါႏ သတီးလ် ပသီႏအဟောဝ်စားဖုံႏ။ ကမာꩻတထာယိုနောဝ်ꩻ မာꩻနေးဗာႏတွမ်ႏ ကရိန်း ထရက်ကား သွူ။(truck crane lifting, cable-supported hoisting, and installation on scaffolding)

## လိတ်မွောန်
လော့စေက်ဂိတ်

လော့စေက်ဂိတ် တဗာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ထာꩻခြွိုင်း ကတေင်းထမ်ႏဖေႏဒါႏဘူလီယဲန် ထာꩻအွောန်ႏကန်ႏ ဖန်ဆဉ်တဗာႏ၊ ထွာ လော့စေက်ဖဲ့ꩻ ထာꩻမာꩻ အောဝ်ႏ ဝင်ꩻကပသာလွေꩻ ဘိုန်နရီ အနွို့ကို ထေဖေႏ ဘိုန်နရီ ကထန်ႏတသာထာꩻသွူ။ 

မူလပထမ ကမာꩻထွာစဒါႏ လော့စေက်ဂိတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻခါꩻတွမ်ႏ ဒုဲန်အုဒ်မေႏရာႏဖုံႏ၊ တောဝ်းလဲ့ ထရန်သေတ်သတာဖုံႏ၊ အဗွောင်ဖေႏ အပေ့ꩻဖေႏချာငါသော့အီ မေႏကြဲ့ မေႏခလုက် ထာꩻယိုꩻ ထူႏတွမ်ႏ တလီꩻကအုံတောဝ်းဒါႏ မေႏရာႏ (vacuum tube)၊ တျာႏထာꩻတရေ့ꩻပသီႏ ရီလေး (electromagnetic relay) တယ်ႏမာꩻ တဲ့ဒါႏ၊ ရဲန်ꩻဖေႏခါꩻဗာႏနေး relay logic, fluidic logic, pneumatic logic, optics, molecular logic gate, acoustics ဖုံႏ။ မာꩻတွမ်ႏ အဲန်စဉ် ဖအကယ်ꩻ (Analytical Engine ဟဲ့ꩻ သရုပ်ခွဲအင်ဂျင်) တောဝ်းလဲ့ thermal ဒြတ်စင်ဖုံႏတဲ့ လꩻသွူ။

လော့စေက်ဂိတ်ယို အွာထန်ႏပဉ်ယွီးယွီး ပီနုဲင်း ကရဲန်ꩻဗူႏခါꩻ အွာထန်ႏပဉ်ယွီးယွီး ကဒါႏဒါႏ ဘူလီယဲန် ဖန်ဆဉ် ထာꩻအွောန်ႏကန်ႏမိုး၊ စူꩻဖေႏအီ ကမာꩻဒါႏ ရူပဖဲ့ꩻ အနမ်းအဲန် ဘူလီယဲန် လော့စေက်ကားကအောဝ်ႏ လꩻ။ ထွာနေး ရဲန်ꩻလွေꩻဖေႏ အယ်လဂိုရစ်တဲမ် ကားကအောဝ်ႏ ယင်း သင်္ချာယို အွောန်ႏနယ်အီနေးတွမ်ႏ ဘူလီယဲန်လော့စေက် ဖေႏနေးကလꩻတာႏသွူ။ လော့စေက် သားကစ်ကိုနောဝ်ꩻ ထာꩻခြွိုင်းပီနုဲင်း 
multiplexer, processor register, arithmetic logic unit (ALUs), computer memory, လို့လို့နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလေမ်ꩻလွေꩻ မုဲက်ခရို ပရော့သဲတ်သာ (microprocessor) 
ဖုံႏအောဝ်ႏပါ၊ ထာꩻခြွိုင်းနောဝ်ꩻစားဖုံႏကို လော့စေက်ဂိတ်ဖုံႏ ပါသော့ꩻအာထဲင်းကဒါႏ အသိန်းတရိန်၊ မန်းနေး သန်း ၁၀၀ (100 million logic gates) သွူ။

(Compound logic gates) လော့စေက်ဂိတ် ကြူနေးဝင်ꩻ AND-OR-invert (AOI) တွမ်ႏ OR-AND-invert (OAI) ယို ရဲန်ႏဖေႏသော့ꩻကုဲင်း သားကစ် ဒီသုဲန်းကို၊ ထွာမုဲင်းနဲးတဲင် မာꩻတွမ်ႏ MOSFETs ကတယ်ႏဗူႏနောဝ်ꩻ အတရေင်တောဝ်း၊ အဗာႏဟောဝ်ထဲင်းက ဂိတ်ဖုံႏလောင်းလင်ဗူႏဝင်ꩻ နောဝ်ꩻမꩻသွူ။

## ထူႏတောမ်
ဆိဗဝေင်ꩻ၊ ဆိဗခရဲင်ႏ

**ဝေင်ꩻဆိဗ** () () နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂျပန်ခမ်း အခဝ်ထာႏဝကွဉ်ႏ ကန်တိုဒေႏသတန် ဆိဗခရဲင်ႏကိုတဲင် ထွာဒျာႏ ဆိဗခရဲင်ႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ တိုကျိုပင်လယ်ကွေ့ဖင်ႏကွဉ်ႏတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻတန်တိုကျို နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၅)မဲင်ႏ (ကီလိုမီတာ ၄၀) ရပ်ကိုသွူ။ ဟံႏနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၉၃၈၇ မဲင်ႏ (၃၆၂၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် ၂၀၂၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၉.၈)သိန်ႏလွိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဆိဗခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ
သတ္တမလဲင်ႏကို ပအိုဝ်ႏတမျိုꩻသာꩻလွုမ်း ညီႏလာႏခံႏ

**သတ္တမလဲင်ႏကို ပအိုဝ်ႏတမျိုꩻသာꩻလွုမ်း ညီႏလာႏခံႏ လိတ်စေနယ်** 

၁။ သတ္တမလဲင်ႏ ပအိုဝ်ႏတမျိုꩻသာꩻလွုမ်ႏ ညီႏလာႏခံႏနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻဒျာႏ 2025 တယ်ႏစလွေꩻ တင်ꩻကျွစ်လာ်ဆန်ꩻ ၄ နီꩻ ဗꩻလွေꩻ တင်ꩻကျွတ်လာလောင်း ၅ သွူု။ ကမာꩻလွေꩻဒါႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ တောင်ႏကီꩻဝိန်ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻ အဖဲ့ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ထင်ႏထိုရေꩻ ဒဲဉ်သီႏဗွေကွင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ 

၂။ ကထင်ႏလွဉ်ဒါႏညီႏလာႏခံႏကိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အစွိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ၊ နယ်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ၊ ဒေႏသꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူသြ။ ကထင်ႏလွဉ်ဒါႏညီႏလာႏခံႏ ကိုစလယ်ႏ အဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ 600 ရှာꩻ နေတွမ်ႏလိတ်ဖစ်တဲင် ကကြွꩻထင်ႏလွဉ်ဒါႏဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏအဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ 528 သွူသြ။ 

၃။ ညီႏလာႏခံႏအကို ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာအွဉ်ငါ ကခွုမ်ꩻမာꩻထွူလဲဉ်းဒါႏထာꩻမာꩻပေါင်ꩻစွုမ်း နဲင်ႏငံႏရေꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻ လိုꩻမူꩻရေꩻ ဖုံႏယို ထေထန်ႏဒင်ႏပျငါလွေꩻ ခမ်းသားမွိုးဖါသီးထျꩻ ၊ 

၄။ ညီႏလာႏခံႏကိုတယ်ႏုစလွေꩻ ၂၀၂၅ ဗꩻလွေꩻ ၂၀၃၀ ကို လွိုက်ရွေꩻဒင်ႏတသာယင် ဗဟိုႏအမူဆောင်ႏ တွမ်ႏ ဗဟိုႏကောႏမတီႏ စွုမ်ꩻစွိုꩻ ကအီႏခွုမ်စံႏလွေꩻယင်ႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။  

၅။  နဲင်ႏငံႏတော်ႏ အစိုႏရသီး ကအီႏမာꩻလွေꩻထဲင်ႏယင်းဒါႏလွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻယို ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻစွိုꩻ အီႏနွိုꩻထူႏပြုဲင်ႏယင်း မဲးခင်ႏလမ်း ၂၉ နယ်ႏ တွမ်ႏ နွို့ပြုဲင်ႏခွင်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ အဖြာꩻပေါင်ꩻ ၅၁ ဖြာꩻ ဖုံႏယို အွဉ်ႏဒင်ႏသွင်ꩻအတီႏ နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 

၆။ ညီႏလာႏခံႏအကို ချမတ်သေခါꩻ အနာဂတ်အတာႏ အအီႏမာꩻသွုပ်တသာယင်းဒါႏ ထာꩻမာꩻဆန္ဒ (မူဝါဒ) နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။  

၁၊   ဒေႏသညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻ ၊ ပြဲႏထောင်ႏစု ( တခမ်းလွုမ်ႏညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻ ) ဖက်ဒရယ်စနှစ် ယိုအွဉ်ႏအခေႏခံႏတဲင် ဖေႏကထွာတစုတဗူႏ နဝ်ꩻ အီႏဆောင်ႏရွတ်လွေꩻ ၊ 

၂၊ လိုꩻမျိုꩻရေꩻ ခွဲꩻခြာꩻတောဝ်းတဲင် လိုꩻသီးစွုမ်ႏဖြာꩻ တွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻအလောင်ႏလင် ဖုံႏဖေႏနေႏ ကအုံညီꩻဗာႏဒျာႏတွမ်ႏ မေတ္တာႏတရာꩻ ညိမ်ꩻချမ်ꩻသာႏယာႏဖေႏကထွာ အီႏကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာလွေꩻ ၊  

၃၊  ပြည်ထောင်စု ( ပြဲႏထောင်ႏစု) လုံႏခြုံႏရေꩻ ၊ ကျမ်ႏမာႏရေꩻ ၊ ပညာꩻရေꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻ ဖေႏနေးကထင်ႏထိုတဲင် အီႏဆောင်ႏရွတ်ခွုမ်မာꩻလွေꩻ ။ 

၄၊   လိုꩻပေႏသီႏ အတာႏသင်ꩻရာꩻ ထာꩻမာꩻအခွင်ꩻရေꩻဖေႏကအောဝ်ႏနဝ်ꩻ နေႏတွမ်ႏအနယ်ꩻပညာ သိပ္ပံပညာႏ တဲင် ဖေႏနေးကခွိုက်မွိုင်းတောဝ်း သဘာဝ အသောင်ꩻရင်ꩻတဲင် ကထွာꩻဒါႏစွိုးခွိုအွဉ်ငါ သားစွိုꩻ  ( ပီအဲဉ်အို) အီႏခွုမ်စံႏ ဆောင်ႏရွတ်ဖေႏ ၊

၅၊ ပတ်သက်တွမ်ႏဒေႏသကို စီꩻပွါꩻရေꩻဖေႏနေႏကတိုꩻတက်နဝ်ꩻ အတတ်နွိုင်ႏသွတ် အီႏကျိုꩻစာꩻဆောင်ႏရွတ်ဖေႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ 

၆၊ ကအောဝ်ႏအုံငီꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းသား လိုꩻမျိုꩻအလောင်ႏလင်ဖုံႏ စွိုးခွိုꩻ ယိုꩻယာႏ  ဒလေ့ထုံꩻစံႏ ၊ သမဲင်ꩻအမွေး တွမ်ႏ အခွင်ꩻရေꩻဖုံႏယို အွဉ်ႏအရေꩻတဲင် အီႏကာႏကွယ်ႏ ထိန်ႏသိမ်ဒျာႏ အကျောင်ꩻ ။ 

၇၊  နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဂုဏ်အင်္ဂါႏအလ ကအောဝ်ႏလိုႏလꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏယို နေးတွမ်ႏ ဥပဒေႏအကိုတဲင်  အွဉ်ႏအရေꩻ အီႏကျိုꩻစာꩻ ဆောင်ႏရွတ်ဖေႏ ၊

>ref သတ္တမ လဲင်းကို ပအိုဝ်ႏတမျိုꩻသာꩻလွုမ်ႏ ညီႏလာႏခံႏ လိတ်စောင်ႏကို>ref 

## အာႏကွိုꩻ
ဘုဲင်နရီ သေင်ႏမွူး

ကုမ်ပျူတာသိပ္ပံကို ဘုဲင်နရီ သေင်ႏမွူးယို ထွာ အွောန်ႏသျဒေတာ အမွူးတဗာႏ၊ နောဝ်ꩻကို အတဲက်ꩻတဗာႏဗာႏလောင်း အပေႏ အာသွတ်ꩻ အောဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ၂ ဗာႏ၊ ရိုꩻခါꩻ အစေႏဗာႏ တ္ွမ်ႏယင်း အထွေဗာႏသွူ။ ထာꩻယို ထွာနေး k-ary မွူးတဗာႏ၊ ထွာ k = 2 သွူ။ တရွꩻဝင်ꩻ ထာꩻအွောန်ႏထော့ (recursive definition) နေးတ္ွမ်ႏ ထာꩻဗူႏတီအိုရီ (set theory) ကခြုဲင်းနယ်နောဝ်ꩻ ဘုဲင်နရီ သေင်ႏမွူးတမွူးယို ထွာ ၃ စဲင်ႏသာႏသီး (*L*, *S*, *R*)၊ *L* တွမ်ႏ *R*နောဝ်ꩻ ထွာ ဗလာအဗူႏ ဘုဲင်နရီသေင်ႏမွူး၊ *S* နောဝ်ꩻ ထွာ အရွီးကပါဒါႏ တဗာႏစွို့ꩻ အဗူႏကိုတဲ့ရိုꩻ။

အောဝ်ႏဂရပ်တီအိုရီဖဲ့ꩻ မဉ်ႏထွားနောဝ်ꩻ ဘုဲင်နရီသေင်ႏမွူးယို အပင်အဖ ကအောဝ်ႏဒါႏထာꩻ အွောန်ႏထော့ꩻဖေႏခါꩻ အဓိပ္ပယ်နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ဘုဲင်နရီသေင်ႏမွူးယို ဝင်ꩻဖေႏမဉ်ꩻခါꩻ **bifurcating arborescence** နုဲင်းနောဝ်ꩻစားသားတဲ့အောဝ်ႏ၊ ခါးလားခေတ်တသာ အဟဲ့ꩻအဟောဝ်ကကြွော့လꩻခိန်ႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻဖို လိတ်စောင်ႏ တဲမ်းပရိုဂရမ်ခရာႏဖုံႏ အစောဝ်းဖဲ့ꩻကိုခါ။