open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဗွေႏဗိုန်နရိန္ဒ၊ ကင်မွန်းချုံ (မောက်ꩻကြင်ꩻပေႏ)

ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပင်၊ ကင်မွန်းချုံ (မောက်ကြင်ꩻပေႏ)လိတ်သွဉ်တွိုက် ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ (မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ

### ဇာႏတိလွူးဖွါꩻ ဒုံရပ်တွမ်ႏ မွိုးဖါ
ဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒအလောင်ꩻယို ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပင်၊ ကင်မွန်းချုံကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻဖါထွန်းဖေ+စင်ꩻမွိုးနင်ꩻဗဲသီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻလွဉ် ၁၂၉၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဆန်ꩻ (၆)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-စနေႏနဝ်ꩻသွူ။ မွိုးလွူးဖွာꩻ (၅)ဖြာꩻအကို (တတိယ)ပိုခိုရတနာႏနဝ်ꩻမꩻ အမဉ်ꩻဖန်ဖေႏ "ခွန်တင်မောင်"နဝ်ꩻသွူ။
### အုံကျောင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻ
မွိုးဖါ ထင်ႏအပ်ပသာဖေႏ ကင်မွန်းချုံကျောင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တကုမာရတွမ်ႏ ဗွေႏနာဂိန္ဒထျꩻတဲင် နေင်ႏ ၁၃၀၇-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလာဆန်ꩻ (၅)နီꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏခန်းသျင်ႏ ဘွဲ့နဝ်ꩻဖန်ဖေႏ "သျင်ႏနရိန္ဒ"နဝ်ꩻသွူ။
သျင်ႏနရိန္ဒ သက်တောႏ(၂၀)ကထင်ႏဗွေ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ တကာႏဦးပါ+တကာႏမဒေါ်မြသန်းတွမ်ႏ မြူနီစပါယ်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသင်းကြည်+ဒေါ်လေးတင်သီး ပိုလီꩻတဖုံႏခံႏထူႏလွဝင်ꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ၁၃၁၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလာဆန်ꩻ(၁၀)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-သောကျာႏ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ၊ ပုဗ္ဗာရုံပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက် ခဏ္ဍသိမ်ႏတောႏကို ပုဗ္ဗာရုံဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပညာဝရယို ထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ ဒင်ႏဖေႏသိက္ခာႏတွော့ꩻ သျင်ႏပေႏဘဝယို ဗꩻထင်ႏထိုခန်း ရဟန်ꩻဘဝ ဘွဲ့တောႏနာႏမ "ဗွေႏနရိန္ဒ"နဝ်ꩻသွူ။
### လောကုတ္တရာႏပညာႏ သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ
သျင်ႏနရိန္ဒ ကသွဉ်ထူႏဖိုဗာႏပညာႏ စဝ်းဆရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကင်မွန်းချုံကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဗွေႏကုမာရတွမ်ႏ ဗွေႏနာဂိန္ဒ၊ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ ကျောင်ꩻပုဗ္ဗာရုံဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တ ပညာဝရ၊ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ ဝိသုဒ္ဓါရုံစည်ရှင်ကျောင်ꩻဆရာႏတောႏတွမ်ႏ လိတ်ချꩻကထိက၊ ဝေင်ꩻညောင်တုန်း ရွှေဟင်္သာတောရ ဆရာႏတောႏတွမ်ႏ လိတ်ချꩻ(တိုက်ကြပ်)ဆရာႏတောႏ ဗွေႏဉာဏဝံသ၊ ဗွေႏဣန္ဒာဝုဓအထျꩻယို သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ လောကုတ္တရာႏပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻလွေꩻ စာမေးပွဲဖုံႏနဝ်ꩻ - နေင်ႏ ၁၃၁၄-ဗာႏနဝ်ꩻ အဘိဓမ္မာႏစာမေးပွဲ ပ-ဒု-တ အရန်း ။
၁၃၂၀-ဗာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ ဝိနယာဓိက အမျိုးသားစာမေးပွဲ (ပထမကျော်)ဘွဲ့ လꩻလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ အစိုးရ ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးတန်ꩻအောင်ႏမျင်ႏလꩻလွေꩻထွူတကာႏတဝ်း ဝေင်ꩻပဂိုꩻ (ရွှေခြူး)ဝိနယာဓိက စာမေးပွဲယိုလဲ့ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻပါနဝ်ꩻသွူ။
၁၃၂၁-ဗာႏနဝ်ꩻ ဖြေႏအောင်ႏလꩻလွေꩻခန်း အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယနဝ်ꩻသွူ။
၁၃၂၅-ဗာႏနဝ်ꩻ အောင်ႏထဲင်းဖျင်ယင်း ဓမ္မာစရိယ ဂုဏ်ထူးတန်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ဝိနယပါဠိပါရဂူဘွဲ့ယို လꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

### ခွုမ်မာꩻကျိုꩻဗာႏ သာႏသနာႏတွက်
ဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒယို ဝေင်ꩻပဂိုꩻ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်ꩻကို ချꩻဖေႏလိတ် (၅)နေင်ႏထွူနဝ်ꩻမꩻ သဲင်ꩻအုံသတင်ꩻသုံꩻဇာႏတိဒုံ ကျောင်ꩻကင်မွန်းချုံတွော့ꩻ အုပ်ချုပ်-သွဉ်ချꩻဖေႏဗာႏ လိတ်သွဉ်သားသံႏဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻ(၃၀)လွိုလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ကျောင်ꩻတွိုက်ကို သာသနိကထာꩻမာꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဓမ္မဂုဏ်ရည်ကျောင်ꩻ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ ကျွဲလမ်း၊ နှစ်တန်ကူး၊ ဇီးကုန်း၊ ကြိမ်တောမျှောင်၊ ဌေးမင်းစတဲင် သိမ်ႏဖုံႏယိုလဲ့ လွေꩻသမုတ်ဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
သံဃာႏပဝါရဏာႏပွယ်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ စာမေးပွဲဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ ဆောင်ႏရွက်ဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။  ယိုခါယံတွင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏယို အဝ်ႏထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻဖေႏဗာႏ ကျေးရွာသံဃနာယကအစွိုꩻ (ဥက္ကဋ္ဌ)တာႏဝွန်ႏတွမ်ႏ "နိုင်ငံတော်ဝိနည်းဓိုရ်"တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
### နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်
ဆရာႏတောႏယို ပွိုးစွဉ်ႏဘာႏသာႏ သာႏသနာႏအတွက် ဆောင်ႏရွက်ကျိုꩻစာꩻ တရန်လွေꩻနဝ်ꩻမꩻ ၁၃၅၇ (၁၉၉၆)ဗာႏနဝ်ꩻ ကပ်လူႏပူႏဇောႏလွေꩻ "မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့တောႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဗွေႏဗွန်ခန္တီဓဇ၊ ထီဟန်ႏဆွေး

### ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး-ဆင်တွူး အရိယမဂ္ဂင်ႏ ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တခန္တီဓဇ (ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ
*လွူးဖွာꩻဇာႏတိတွမ်ႏ ဒုံရပ်မွိုးဖါ- ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ဒုံဆင်တွူးကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻဖါပန်းအောင်+စင်ꩻမွိုးပျာꩻသီး လွူးဖွာꩻလွဉ် ၁၃၂၀-ဗွေ၊ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ (၁၀)နီꩻနဝ်ꩻသွူ။
*အုံကျောင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻ- သက်လꩻ (၁၄)နေင်ႏ ထင်ႏဗုဲင်ခန်းသျင်ႏ ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တစိန္တာႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အသက်(၂၀) ကထင်ႏဗွေနဝ်ꩻ ဒုံဆင်တွူးကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ဖြားစိန္တာႏကံႏ၊ ထွက်ဉာဏ၊ ဖြားမော်သီး ထွာအထျꩻထွူတဲင် တွမ်ႏဒုံဆင်တွူးတကာႏအမျာꩻဖုံႏ ခံႏထူႏလွေꩻပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ နောင်ကာꩻကျောင်ꩻနဝ် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတယို ထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏ ဒင်ႏလွေꩻဖေႏသိက္ခာႏနဝ်ꩻမꩻ ဗꩻလꩻထင်ႏခန်း ရဟန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

### သွဉ်လွေꩻဗာႏ လောကုတ္တရာႏပညာႏ
ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တစိန္တာႏ၊ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ၊ ဝေင်ꩻပင်ႏလုံ ဝေဠုဝန်ကျောင်ꩻ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ၊ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရာꩻတန်ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တအာစိဏ္ဏ၊ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ သရက်တောကျောင်ꩻတွိုက် သာသနာဒယကျောင်ꩻ ဘဒ္ဒန္တပဝါရာဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ။ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ သာသနာ့မဏ္ဍိုင်ပါဠိတက္ကသိုလ်ႏ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ၊ ဘဒ္ဒန္တဓမ္မာနန္ဒ၊ ဝေင်ꩻအောင်ပန်း၊ အောင်ချမ်းသာလိတ်သွဉ်တွိုက် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ၊ တွမ်ႏလိတ်ချꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏစတဲင်ဆရာႏတောႏသီးအထျꩻသွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ ပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻခန်း အစိုႏရ ငယ်-လတ်-ကြီးတန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ အားထုတ်တရာꩻနယ်ꩻဖုံႏ ယံဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ အုံလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ ဗဟန်းမဟာစည်ကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တလက္ခဏ(ကျစွာ) ဘဒ္ဒန္တသာသန၊ ဗဟန်းဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ပဏ္ဍိတာရာမ ရွှေတောင်ကုန်းဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာရာမ၊ ရွှေတောင်ကုန်းဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာဘိဝံသ အထျꩻဖုံႏတဲ့ဖုံႏယို နေးထူႏအားထုတ်လွေꩻဗာႏ တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်

ဗွေႏခန္တီဓဇယို ပရိယတ် ပဋိတ်ပတ်ထာꩻမာꩻဖုံႏ ကျိုꩻစာꩻဆောင်ႏရွက်လွေꩻဖေႏထွူတကာႏတဝ်း ဒုံဆောင်ႏကိစ္စ၊ အမျာꩻကိစ္စဖုံႏယို အွဉ်ဟိုကျိုꩻဆောင်ႏဖေႏနဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ ၁၃၆၆-ဗာႏ(၂၀၀၅)ဗာႏနဝ်ꩻ နဲင်ႏငန်ႏတောႏကပ်လူႏကပ်ဒါႏ "ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့တောႏမျတ်ယို အလူခံႏလꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဗွေႏဘုရာꩻထွဉ်ႏမာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ

**"နီဗွေႏဘုရာꩻ ဖေႏမာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ ထွဉ်ႏမာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ"**

နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
- အကုသလံ ဘိက္ခဝေ ပဇဟထ-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး ပယ်ႏထိုꩻလွ အကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻလုဲင်း။
- သက္ကာ ဘိက္ခဝေ အကုသလံ ပဇဟိတုံ-
သီဖုံႏနဝ်ꩻ ရပယ်ႏထိုꩻနွောင်ꩻ အကုသိုလ်ႏမꩻ ခွေထွဉ်ႏပယ်ႏသီ၊ သီဖုံႏ မဉ်ႏတရပယ်ႏနွောင်ꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ခွေတထွဉ်ႏပယ်ႏနွိုင်ႏတောဝ်းသီ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- အကုသလံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တေယျ-
အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻစီꩻပွါꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ထွာအီ ထာꩻဒုက္ခတာႏတန်ဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပယ်ႏထိုꩻလွ အကုသိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻဟုဲင်း၊ ပေါႏသီမာ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီတွိုႏဆုဲင်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻသူꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- ကုသလံ ဘိက္ခဝေ ဘာဝေထ-
မာꩻလွသွော့ (ဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ ဘာႏဝနာႏ)ကုသိုလ်ႏဖုံႏလုဲင်း၊
- သက္ကာ ကုသလံ ဘာဝေတုံ-
သီဖုံႏနဝ်ꩻ ရမာꩻနွောင်ꩻကုသိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ ခွေထွဉ်ႏမာꩻသီ၊ သီဖုံႏ မဉ်ႏတရမာꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ခွေတထွဉ်ႏမာꩻနွိုင်ႏတောဝ်းသီ၊
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- ကုသလံ ဘာဝိတံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတိ-
မဉ်ႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာအီအကျိုꩻစီꩻပွါꩻ၊ ထွာအီထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မာꩻလွသွော့ (ဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ ဘာႏဝနာႏ)ကုသိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻဟုဲင်း။
ပေါႏသီမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻနဝ်ꩻ တွိုႏကီထင်ႏဒျာႏ လူꩻခမ်းသူꩻ၊ တွိုႏလင်ꩻဗာႏတဝ်း ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်းသူꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကာယဒုစရဲက်၊ ဝစီဒုစရဲက်၊ မနော်ꩻဒုစရဲက်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ကာယကံႏအကုသိုလ်ႏ၊ ဝစီကံႏအကုသိုလ်ႏ၊ မနော်ꩻကံႏအကုသိုလ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ လိုႏမာꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ပယ်ႏညာꩻညာꩻသွော့လုဲင်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကာယသုစရဲက်၊ ဝစီသုစရဲက်၊ မနော်ꩻသုစရဲက်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ကာယကံႏကုသိုလ်ႏ၊ ဝစီကံႏကုသိုလ်ႏ၊ မနော်ꩻကံႏကုသိုလ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ လိုႏမာꩻအာအာ၊ မာꩻလွသွော့ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာဟုဲင်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- ဒုန္နိက္ခိတ္တ ပဒဗျဉ္ဇနံ-ပုဒ်ဗျည်းပါဠိ မဉ်ႏမာႏတဲ့နဝ်ꩻ
- ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဟောတိ- ပုဒ်ဗျည်းအက္ခရာႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ မဉ်ႏမာႏတဲ့နဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ထိုꩻမားအီဒါႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပါဠိအက္ခရာႏတဲ့ ခံႏမာႏမွုန်း၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏတဲ့ ခံႏမာႏမွုန်းတဝ်းနေား။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒုကနိပါတ်၊ အဓိကရဏဝဂ်-၁၉+၂၀)
### အာႏကွိုꩻ
ဗွေႏဘုရာꩻအာႏအပါꩻတဆီ

**"သိဟနာဒသုတ် (ဗွေႏဘုရာꩻအာႏ အပါꩻတဆီ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဗွေႏဘုရာꩻ'အာႏတောႏ'အဝ်ႏအမျိုꩻတဆီ၊ တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဌာနဉ္စ အဌာနတော ယထာဘူတံ ပဋိဇာနာတိ-
လောကကိုယို နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻမွေးတဲ့ အကျောင်ꩻမွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ အကျင်ꩻမွေးတဝ်းတဲ့ အကျောင်ꩻမွေးတဝ်းအတွိုင်ꩻသေ၊ ကသေနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ အတီတာနာဂတ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏ ကံႏတရာꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ အမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ ကသေနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ယထာဘူတံ ပဋိဇာနာတိ-
အကျင်ꩻကတွိုႏလွေꩻအီ ဂတိငတ်ꩻပါꩻ (လိုꩻ လူꩻ ငါးရုဲင်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏ ပိတ္တာႏ)တဲ့နဝ်ꩻ၊ အကျင်ꩻကတွိုႏလွေꩻအီ နိဗ္ဗာန်ႏတဲ့နဝ်ꩻ အမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ ကသေနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနေနေနဝ်ꩻသွူ။
၄။ အနေကဓါတုံ နာနာဓါတုံ လောကံ ယထာဘူတံ ပဋိဇာနာတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ဓါတ်အာ မရမက၊ ဓါတ်လောက အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ ကသေနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ သတ္တာနံ နာနာဝိမုတ္တိကတံ ယထာဘူတံ ပဋိဇာနာတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻ သတ္တဝါႏသီးသꩻကို ထွားနုဲင်းမုဲင်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ ကသေနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
၆။ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ အယွုတ်အမျတ်ကထွာဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသတ္တဝါႏသီး ဣန္ဒြေႏ အဖြားအဆားနောဝ်ꩻ အမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ ကသေနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
၇။ စျာနဝိမောက္ခသမာဓိ သမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ဈာန်ႏဝိမောက္ခ၊ သမာဓိ၊ သမာပတ်၊ တဗော့ꩻ၊ ကြောင်းစင်၊ ထွူထွိုင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ ကသေနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
၈။ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ တောင်ꩻလို့ချာ ဘဝပေါင်ꩻအာ၊ ကတောင်ꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
၉။ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပတိဇာနာတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ႏတဲင် သေလို့ ထီႏလို့ လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ သတ္တဝါႏသီး ကံႏအလွိုက် ကထွိုက်ရာꩻ ကလွေꩻငါ ကလွေꩻထွာဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကသေထီႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
၁၀။ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏထူꩻ ထီႏတရာꩻ လꩻတရာꩻ ဘဝယိုခါ (ထွာဘုရာꩻ)နဝ်ꩻသွူ၊ ကလꩻကထီႏနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဘုရာꩻအာႏ တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ မဟာဝဂ်၊ သီဟနာဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဗွေႏမဟာကစ္စာနဟော်ꩻ

**"ဗွေႏမဟာကစ္စာန ဟော်ꩻဖေႏ အာရာမဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻတရာꩻ"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ ဗွေႏမဟာကစ္စာနနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံ 'ဝေင်ꩻဝရဏ၊ ဘဒ္ဒသာရီ-ထီနောင်'ထျꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ အာရာမဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻ ဖျော်လွဉ် ဗွေႏမဟာကစ္စာနထျꩻ၊ သꩻရေꩻစွော့ꩻတက် ဒေါ့ꩻငေါဝ်းနစ်သက်ထွူတဲင် ပုဏ္ဏာꩻရီနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ မဟာကစ္စာန-
ခွန်ချင်ꩻချင်ꩻ ကထေင်ကအာငေါဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻချင်ꩻချင်ꩻ ကထေင်ကအာငေါဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ လိုꩻခြွေသဌေꩻချင်ꩻချင်ꩻ ကထေင်ကအာငေါဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻအခရာႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏ"
"တကာႏပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
- ပြွန်သော့ꩻ ကာမရာဂဟံႏဗော့ꩻကို
- ကာမရာႏဂဘီလူꩻ နွို့ပူꩻအသꩻရာႏတဲင် ဝွေꩻသီးချင်ꩻချင်ꩻ ထေင်ဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ အာငေါဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ တကာႏပုဏ္ဏာꩻ နာႏစဲင်းစဲင်းနော-
မဲ့ထီႏတရေꩻတဲင် အဝ်ႏမဲ့ထွာလွဉ် ကာမရာႏဂ၊ လောဘတဏှာႏ၊ နားဟွူန်တလေ့တွော့ꩻ အဝ်ႏနားထွာလွဉ် ကာမရာႏဂ လောဘတဏှာႏ၊ နေ့ꩻဖူနွုမ်ꩻဟွမ်တဲင် အဝ်ႏနေ့ꩻဖူထွာလွဉ် ကာမရာႏဂ လောဘတဏှာႏ၊ ဖြေꩻဟွုန်အွီႏတွော့ꩻ အဝ်ႏဖြေꩻထွာလွဉ် ကာမရာႏဂ လောဘတဏှာႏ၊ နမ်းခွေါင်းချော်ꩻပြေတဲင် အဝ်ႏနမ်းသာႏယာႏမုꩻ ထာꩻခံႏစာꩻထွာလွဉ် ကာမရာႏဂ လောဘတဏှာႏ၊ ကွပ်ပွိုးအာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ နွို့မာꩻရူꩻရာꩻ အသꩻတွော့ꩻ မာꩻထာꩻရော့ꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻရောꩻ့တဝ်း၊ ယူႏထာꩻရော့ꩻတဝ်း အာငေါဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထေင်ညင်ꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
"ဩဗွေႏ မဟာကစ္စာနဗွေႏဩ- နီသွဉ်းသီး ရဟန်ꩻချင်ꩻချင်ꩻ ကထေင်ဗာႏလို့ဝင်ꩻ ကအာငေါဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻဟာ အထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻအခရာႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏဩ"
"တကာႏအာရာမဒဏ္ဍဟွေး-
- ပြွန်သော့ꩻ ဒိဋ္ဌိဟံႏဗော့ꩻကို
- ဒိဋ္ဌိရာႏဂ ဘီလူꩻနွို့ဗူအသꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထေင်ဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ အာငေါဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ (ဒိဋ္ဌိရာဂ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒိဋ္ဌိတရာꩻ ၆၂-ပါꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။)
"ဩဗွေႏ မဟာကစ္စာနဗွေႏဩ-
အဝ်ႏဒိဋ္ဌိလွစ်လꩻ၊ ဒိဋ္ဌိရာႏဂဘီလူꩻ ကနွို့ပူꩻလꩻတဝ်းအသꩻ၊ အုံဗာႏခွꩻခွꩻ၊ အုံဗာႏရောင်းရောင်းတဲင် ဖြောင်းတောႏတငါကေင်၊ တထေင်ဗာႏဒွုမ်လို့ဝင်ꩻ၊ တအာငေါဝ်းဗာႏဒွုမ်လို့ဝင်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏထူꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏမျတ်စားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လောကကိုယို အဝ်ႏနေတပါꩻပါꩻဟောင်း ဗွေႏဩ"
"အဝ်ႏအီ-တကာႏ"
"ပါꩻမုဲင်ꩻအီဗွေႏ၊ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကိုဗွေႏ"
"တကာႏအာရာမဒဏ္ဍဟွေး- 'ဒိဋ္ဌိရာဂကင်ꩻညာꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻသွူ' ယိုခါ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုးခမ်းအခေါဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဝေင်ꩻသာဝတ္ထိ၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုသူꩻသွူ"။
တွိုႏနဝ်ꩻခါတွော့ꩻ အာရာမဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏရာꩻ ရေႏမိုးထွူတဲင်တဲင်-
- နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
- နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
-နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ဝုဲင်ႏလွေꩻစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻသွံလဲင်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒုကနိပါတ်၊ သမိစိတ္တဝဂ်-၃၈)
### အာႏကွိုꩻ
ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ

**"ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏဝတ္ထု"**
၁၃၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း လိုꩻအပဲစ်အဲက်ထဝ်းအလောင်း လိုꩻပဲစ်မာႏဒါႏတဝ်း ဝင်ꩻအလောင်းနဝ်ꩻ တွမ်ႏနမ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ တွမ်ႏငေါဝ်းလဲ့သင် ပဲစ်မာႏဗာႏ၊ ကပဲစ်မာႏဗာႏပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အပဲစ်အီႏခံႏ-တံႏအမျိုꩻတဆီအကို တံႏတဗာႏဗာႏယို မွိုင်ကြွိုင်ယိုခါ အီႏခံႏဗာႏချာစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

၁၃၈။ ကတူႏဆာငါႏ ဝွေႏဒနာႏအတဝ်စား တရိုꩻတဝ်း၊ ကလꩻထွူတခြိုꩻ သွုမ်ꩻခြေင်ထိုꩻတရိုꩻတဝ်း၊ စူခင်ႏထို့ဒါႏ အင်္ဂါႏကုဲင်ထိုꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ရောႏဂါႏတန်ဗွို့ꩻ သီတကွို့ꩻသီတခေါဝ်ထာꩻဆာတောဝ်တရိုꩻတောဝ်း၊ ရူꩻရာꩻလော်လယ် ကွင်ကွယ်ဗားဗီး တရိုꩻတဝ်း တွိုႏဗာႏစွဉ်ႏ ဘဝနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

၁၃၉။ မော့ꩻဗာႏခွန်တံႏ၊ ခံႏဗာႏသွုမ်ꩻခြေင်ထိုꩻ တရိုꩻတဝ်း၊  ခံႏဗာႏတဲးဝါး ဝင်ꩻယားတရေႏ တရိုꩻတဝ်း၊ ပိုလီꩻတင်ꩻလုဲင် ပြင်ꩻကုဲင်ပꩻလီ သီထိုꩻတရိုꩻတဝ်း ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ သွုမ်ꩻထိုꩻကုဲင်အာ တရိုꩻတဝ်း တွိုႏဗာႏစွဉ်ႏ ဘဝနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

၁၄၀။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကပဲစ်မာႏဒါႏဝင်ꩻသား အလမ်းအပါႏဖုံႏနဝ်ꩻ တျာႏဆေႏ-မေႏခိုးထိုꩻဒါႏ၊ အလျားတစွိုးစွိုး အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏ ခိုးထိုꩻဒါႏ၊ အဲဉ်ထဝ်းပညာႏ ကပဲစ်မာႏဒါႏဝင်ꩻ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အီႏတွိုႏဆုဲင်ꩻထွာ ငါးရုဲင်ꩻခြာသူꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ **"ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ"**ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏဗာႏလူꩻခမ်း၊ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ-

၂။ ဝင်ꩻကကေႏညိုႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပူႏဇောႏသက္ကာရ၊ လာဘ်လာဘလွိုင်ႏအာ-

၃။ ပေါႏတနာႏလိုႏတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဒါႏထာꩻကျံႏသီဝင်ꩻ-

၄။ ပေါႏမာꩻသီသွူဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကမာꩻသီသားတဲ့ သီဗာႏ၊ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခ၊ နေင်ႏပေါင်ꩻညတန်-

၅။ လိုꩻမူႏရက်မွိုးဖါ-ရက်ဖူဖီနောဝ်ꩻ လိုꩻမူႏလိန်ႏမာႏ၊ ပေါႏရက်တဝ်းမွိုးဖါ ပေါႏလွꩻထီႏဖီနဝ်ꩻ လိုꩻမူႏကုဲင်၊ လိုꩻမူႏဗော့ꩻဗဲ့၊ လိုꩻမူစောက်ခဲ့က်၊ လိုꩻမူႏသောက်သဲ့က် ကဲဉ်းအာအာ-

၆။ လိုႏရက်စွူစွူဒျာႏ မွိုးဖါ၊ မွိုးဖါနဝ်ꩻ ထုမ်ႏတသာသာထဲင်းတလꩻတဝ်း-

၇။ လိုႏယွုမ်းတငါတငီတဝ်း မာငေါဝ်း၊ မာနဝ်ꩻ ထုမ်ႏတသာသာဖျင်လꩻဒျာႏ-

၈။ မောဂ္ဂလန်ႏအလောင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတဖြာꩻ ယွုမ်းမာႏမာငေါဝ်း လွစ်တဝ်းငါးရုဲင်ꩻ၊ ဝွဋ်ဆုဲင်ꩻကံႏစော့ꩻ မော့ꩻဗာႏနေကဒုက္ခ သံႏဝွေႏဂ လꩻခရာႏတန်-

၉။ "ဝွဋ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပြွတ်တလꩻတဝ်း၊ ဗွေႏစောဝ်းဗုဒ္ဓ သာဝကရဟန္တာႏ၊ ခံႏဗာႏဒျာႏနေနေ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏကျွꩻဗျဟ္မာႏခမ်း

**"မဟာမောဂ္ဂလာနသုတ် (ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏ ကျွꩻထင်ႏဗျဟ္မာႏခမ်း)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ အဝ်ႏအုံတပါꩻ စဉ်ꩻစာꩻယူႏနုဲင်းယို-
"သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး အမျိုꩻနဝ်ꩻ တထဲ့နွောင်ꩻဒွုမ် (ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ) အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း၊ အကျိုꩻဟောဝ်ဖေႏ သေႏသေႏလဲက်းသွူ၊ 'သေႏချာႏလꩻကီထင်ႏ'(သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ်)၊ 'မဂ်သွံပါꩻလွုမ်ꩻ'ကရိုနꩻဝ်ꩻ လူꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻသေနဲး"စဉ်ꩻစာꩻယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻဗွေႏတပဲ့ꩻ 'စင်ꩻတိဿ'နဝ်ꩻ စလွဉ်ႏထိုꩻ၊ ယိုခါ ထင်ႏထွာဗျဟ္မာႏ၊ 'တိဿဗျဟ္မာႏနဝ်ꩻ တံꩻခိုꩻတန်၊ အစွန်ꩻအာနုဘောႏတန်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗျဟ္မာႏသီးဖုံႏ အဝ်ႏသေနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနဝ်ꩻခါ ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ အဝ်ႏကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကို ဖျော်ထင်ႏစွော့ꩻ ဗျဟ္မာႏခမ်း၊ တိဿဗျဟ္မာႏ သဲ့စ်ကထီႏတဲင် သꩻရောင်းသꩻရေꩻ လောႏကျိုႏဆွုမ်ႏ၊ ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ အုံလင်ꩻခင်ႏလမ်းကိုထွူတဲင် ရီတိဿဗျဟ္မာႏနုဲင်းယို-
"သောႏတာႏပန်ႏသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ တထဲ့နွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ် အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း၊ အကျိုꩻဟောဝ်ဖေႏသေႏသေႏလဲဉ်းသွူ၊ 'သေႏချာႏလꩻကီထင်ႏ မဂ်သွံပါꩻလွုမ်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လူꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻသေဟောင်း"
"ဩဗွေႏ မောဂ္ဂလာန်ႏဗွေႏဩ-
လူꩻစာတုမဟာရာဇ်နဝ်ꩻ သေဗွေႏဩ"
"ဗျဟ္မာႏတိဿ-
ပေါႏရိုꩻတဲင် လူꩻစာတုမဟာႏရာဇ်နဝ်ꩻ သေလို့လွဉ်းလွဉ်းနဲ့"
"ဩဗွေႏ မောဂ္ဂလာန်ႏဗွေႏဩ-
လူꩻစာတုမဟာႏရာဇ်တွိုင်ꩻတဲ့ တသေလို့တဝ်း ဗွေႏဩ"
"တိဿဗျဟ္မာႏဟွေး-
ကသေသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏခရာႏနဝ်ꩻ လူꩻစာတုမဟာႏရာဇ်နုဲင်းမုဲင်ꩻစား၊ တသေတဝ်းသားနောဝ်ꩻ လူꩻစာတုမဟာႏရာဇ် နုဲင်းမုဲင်ꩻစားဟောင်း"
"ဩဗွေႏ မောဂ္ဂလာန်ႏဗွေႏဩ-
ယွုမ်းခြောႏခြဲ့ꩻမွေး ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ သဒ္ဓါႏတကုဲင်နွောင်ꩻတဝ်း၊ သီႏလတကုဲင်နွောင်ꩻတဝ်း လူꩻစာတုမဟာရာဇ် (လူꩻသောႏတာႏပန်ႏ)နဝ်ꩻမꩻ သေ၊ သဒ္ဓါႏတခွေါင်တဝ်း၊ သီႏလတခွေါင်တဝ်း (သောႏတာႏပန်ႏ တမွေးတဝ်း) လူꩻစာတုမဟာႏရာဇ်နဝ်ꩻ တသေတဝ်း သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏခရာႏ ဗွေႏဩ"
"မွေးသွူ တိဿဗျဟ္မာႏ-
သေဒျာႏ လူꩻစာတုမဟာႏရာဇ်လွုမ်ꩻနဲ့၊ အဝ်ႏကုဲင်လူꩻတာတတိံသာႏ၊ လူꩻယာႏမာႏ၊ လူꩻတုသိတာႏ၊ လူꩻနိမ္မာနရတိ၊ လူꩻပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီႏ-ဖုံႏနဝ်ꩻဟာ သေတဝ်းသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏခရာႏနဲ့"
"ဩဗွေႏ မောဂ္ဂလာန်ႏဗွေႏဩ-
အဝ်ႏကုဲင်လူꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ သဒ္ဓါႏတကုဲင်နွောင်ꩻတဝ်း၊ သီႏလတကုဲနွောင်ꩻတဝ်း လူꩻ(သောႏတာႏပန်ႏ)နဝ်ꩻမꩻ သေထွꩻသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏခရာႏ၊ သဒ္ဓါႏတခွေါင်တဝ်း (လူꩻသောႏတာႏပန်ႏ တမွေးတဝ်း)သားဖုံႏနဝ်ꩻ သေတဝ်း သောႏတာႏပန်ႏခရာႏ ဗွေႏဩ"တိဿဗျဟ္မာႏ လောဝ်းနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ မဟာမောဂ္ဂလာနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဗွေႏရဟန်ꩻသွံပါꩻ

**"နီဗွေႏဘုရာꩻ ကျွꩻလွေꩻဝါႏခြာကွဉ်ႏ၊ (ဗွေႏရဟန်ꩻသွံပါꩻထျꩻ၊ သွံပါꩻတသꩻ အုံညီꩻခွꩻ)"**

အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ "ဗွေႏအနုရုဒ္ဓါႏ၊ ဗွေႏနန္ဒိယ၊ ဗွေႏကိမိလ" ဗွေႏသီးသွံပါꩻ အဝ်ႏအုံဝါႏခြာကွဉ်ႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻလွဉ်တဲင် သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးကျိုႏဆွုမ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းယို-
"တပဲ့ꩻအနုရုဒ္ဓါႏ-
သမဂ္ဂါ-လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ သီအုံညီꩻရျူႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ"
"ဆရာႏဘုရာꩻဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းယူႏသꩻကို အုံညီꩻဗာႏ 'သွꩻဟောဝ်"နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ 'ယံမွေး'စွဉ်ႏထာꩻဟွေး၊ စူꩻတဝ်းခွေသꩻ စူꩻဒျာႏဝွေꩻဗွေႏသီးသꩻ၊ ဖြွမ်းလွဉ်ꩻဒျာႏဝွေꩻဗွေႏသီး၊ တွုံꩻသွမ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻဖျော်ရီးတဲ့ ဒါဖေႏခင်ႏလမ်း၊ တွောင်သေꩻဖေႏထီ၊ အွဉ်ႏတံꩻသေꩻဖေႏဝန်ႏ-စတဲင်မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နီသွဉ်းသီးနမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံပါꩻတဲ့ သꩻအဝ်ႏသꩻမေတ္တာႏ တသꩻလွုမ်ꩻဒျာႏ ဗွေႏဩ၊ 'ဖေႏကလꩻမဂ်'တဲ့ အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻကျပ်ဒျာႏ ဗွေႏဩ" လောဝ်းစတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"တပဲ့ꩻနန္ဒိယ-
သမ္မောဒမာနာ- သꩻရောင်းသꩻရေꩻ သီအုံညီꩻလွေꩻလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ"
"ဆရာႏဘုရာꩻဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းယူႏသꩻကို အုံညီꩻဗာႏ 'သွꩻရက်'နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ 'ကျမွေး'စွဉ်ႏထာꩻဟွေး၊ စူꩻတဝ်းခွေသꩻ၊ စူꩻဒျာႏဝွေꩻဗွေႏသီးသꩻ၊ ဖြွမ်းလွဉ်ꩻဒျာႏဝွေꩻဗွေႏသီး၊ တွုံꩻသွမ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻဖျော်ဆုဲင်ꩻတဲ့ ပသေဝန်ႏ၊ ခေါက်ဟောဝ်ထာꩻဒါ၊ ဖွစ်ꩻထာꩻ-စတဲင်မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နီသွဉ်းသီးနမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံပါꩻတဲ့ သꩻအဝ်ႏ သꩻမေတ္တာႏ တသꩻလွုမ်ꩻဒျာႏဗွေႏဩ၊ 'ဖေႏကလꩻဖိုလ်ႏ'တဲ့ အောဝ်ႏကျိုꩻလိုꩻဒျာႏဗွေႏဩ"လောဝ်းစတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"တပဲ့ꩻကိမိလ-
အဝိဝဒမာနာ- လွစ်ထေင်လွစ်ညင်ꩻ သီအုံညီꩻလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ"
"ဆရာႏဘုရာꩻဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းယူႏသꩻကို အုံညီꩻဗာႏ 'သွꩻခေါဝ်း'နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ 'ဟောဝ်မွေး'စွဉ်ႏထာꩻဟွေး၊ စူꩻတဝ်းခွေသꩻ၊ စူꩻဒျာႏဝွေꩻဗွေႏသီးသꩻ၊ ဖြွမ်းလွဉ်ꩻဒျာႏဝွေꩻဗွေႏသီး၊ ရော့ꩻတွောင်ထီတဲ့ သေတွောင်ဒျာႏ၊ ရော့ꩻဖွစ်ꩻထာꩻတဲ့ သေဖွစ်ꩻဒျာႏ၊ နီသွဉ်းသီးနဝ်ꩻ နမ်းအဝ်ႏသွံပါꩻတဲ့ သꩻအဝ်ႏ သꩻမေတ္တာႏ တသꩻလွုမ်ꩻဗွေႏဩ၊ ထေင်ညင်ꩻဖိုတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻနီကျောင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻကိုထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ နီအဗာႏမာꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ ခွေတာႏဝွန်ႏဒျာႏ၊ နာꩻတာႏဝွန်ႏဒျာႏ အွဉ်ႏတဝ်းသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နီကျောင်ꩻဖေႏကတိုꩻတက်၊ သꩻရက်ကျောင်ꩻအဝ်ႏသေႏသေႏ၊ 'ဖေႏကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ'အဝ်ႏကျံႏအဝ်ႏကျိုꩻစာꩻဒျာႏ ဗွေႏဩ" လောဝ်းစတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သီအုံညိꩻလို့ဝင်ꩻ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ၊ ရောင်းရောင်းရျူႏရျူႏ၊ တဲ့ꩻတဲ့ꩻခေါဝ်းခေါဝ်း၊ နမ်းအဝ်ႏသွံပါꩻတဲ့ သꩻအွဉ်ႏတသꩻလွုမ်ꩻ၊ ယံကလꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ သီအဝ်ႏကျံႏကျိုꩻစာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ယံမွေးကျမွေးဟောဝ်မွေးထာꩻ"နီဗွေႏဘုရာꩻအံႏဖြာႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻထွူခါ ဟော်ꩻပါတရာꩻ၊ ကျွꩻညာꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ "ပါလိလေယျက" လွေꩻအုံခွꩻ တခြာကိုနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတောႏ၊ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓက)
### အာႏကွိုꩻ
ဘဒ္ဒန္တကလျာဏ

**ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ တောင်ႏကီꩻပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက် ဘဒ္ဒန္တကလျာဏဓမ္မ (မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ**

#### ဇာႏတိလွူးဖွါꩻ ဒုံ/ရပ်ကွက် မွိုးဖါ
ဗွေႏကလျာဏဓမ္မယိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ အွိုင်ႏနောင်ကျောႏ၊ ဒုံဟော်ဆꩻထင်ꩻကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻဖါပညာႏ+စင်ꩻမွိုးမတ်သီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻ ၁၃၂၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံလာလောင်း (၉)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-တနင်လာႏ၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ (၄)နားရီႏအခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်ဖေႏ "ခွန်ညွန်း"နဝ်ꩻသွူ။

#### အုံကျောင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻ
၁၃၃၇-ဗာႏ၊ အသက်ကထင်ႏလꩻ (၁၄)နေင်ႏနဝ်ꩻ မွိုးဖါနီပါꩻ ထင်ႏအပ်ပသာခန်း ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ၊ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမတွိုက်သွဉ်လိတ် ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တဇဝန (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ နွောင်ꩻဟံႏဩဝါဒါစရိယ)အထျꩻတဲင် အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏခန်းသျင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

သက်တောႏ (၂၀) ကထင်ႏဗွေ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ ဒုံဝေင်ꩻကဝ် (ဝေင်ꩻယ)ကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻမွိုးနင်ႏသွိုꩻ ခံႏပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဇဝနာရာမတွိုက်သွဉ်လိတ် ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တဇဝန ထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ ဒင်ႏဖေႏသိက္ခာႏတဲင် သျင်ႏကလျာဏဓမ္မယို အဝ်ႏသျင်ႏဘဝ ထွာဗꩻလꩻခန်း ရဟန်ꩻဘဝနဝ်ꩻသွူ။

#### သွဉ်ထူႏဗာႏ လောကုတ်တရာႏပညာႏ
သျင်ႏကလျာဏဓမ္မ ကသွဉ်ထူႏသော့ꩻဗာႏပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻ -
၁။ ညောင်တုန်း-ရွှေဟင်္သာတောရကျောင်ꩻတွိုက်
၂။ ဝေင်ꩻခမ်း- ကိုင်းကုန်းလုံးကျောင်ꩻတွိုက်
၃။ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ- ကြတ်ခတ်ဝိုင်းကျောင်ꩻတွိုက်
၄။ ‌ဝေင်ꩻစစ်ကိုင်း- မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်ꩻတွိုက်
၅။ ဝေင်ꩻပခုက္ကူ-မဟာဝိသုတာရာမ အလယ်တွိုက်ဖုံႏယို အုံဖို သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏပညာႏနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏလꩻခန်း "အစိုးရ သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ"တန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

၁၃၅၂-ဗာႏနဝ်ꩻ သွဉ်ထဲင်းပညာႏ တောင်ႏကီꩻအေးသာယာ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးသွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၅၄-ဗာႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻအုံသတင်ꩻသွုံꩻထွူ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗဟန်း၊ တောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတွိုက်ကိုတဲင် ထိန်ꩻထွားသွဉ်သင်ဖေႏခန်းလိတ်နဝ်ꩻသွူ။

သွဉ်ထူႏလွေꩻထဲင်းယင်း "နိုင်ငံတကာထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်ႏ"ပညာႏနဝ်ꩻမꩻ (က) ၂၀၀၃-ဗာႏနဝ်ꩻ Disploma oF Buddha Dhamma ဘွဲ့၊ (ခ) ၂၀၀၅-ဗာႏနဝ်ꩻ  Bachelor of Arts in Buddha Dhamma ဘွဲ့၊ (ဂ) ၂၀၀ရ-ဗာႏနဝ်ꩻ  Master of Arts in Buddha Dhamma ဘွဲ့ လꩻလွေꩻဗာႏဘွဲ့ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏကလျာဏဓမ္မ ယိုခါနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻဗာႏ တောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတွိုက် (တွိုက်အုပ်) တာႏဝွန်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ "နိုင်ငံတကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် နည်းပြဆရာ"တာႏဝွန်ႏယို အဝ်ႏထူႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

#### နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်
ဗွေႏကလျာဏဓမ္မယို ပွိုးစွဉ်ႏဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏအတွက် ဆောင်ႏရွက်သောင်ႏသာ ကေႏညိုႏခရာႏထွာငါႏနဝ်ꩻမꩻ ၁၃၆၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်လာလောင်း(၅)နီꩻနဝ်ꩻ နွောင်ꩻဟံႏဗွေႏသီး ကပ်လူႏပူႏဇောႏလွေꩻ "မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့တောႏမျတ်နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ

thumb

**ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ** (အဲင်းကလေတ်: Language) (မန်း: ဘာသာစကား) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးဖေႏသေလူႏလုဲင်ႏအီဝင်ꩻတာႏ၊ လုဲင်ႏချာငါအီဝင်ꩻ ထာꩻဟွုန်အလီအလာ၊ အွို့ꩻထာꩻဖုံႏအတာႏ အွောန်ႏသင်ႏငေါဝ်း အွောန်ႏဆွိုပ်စပ် စွို့ꩻစွောန်ႏဝင်ꩻတဲင် ဝေါးဟာရဖုံႏ လွိုင်ႏအာထွူခါ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ ထွာအောဝ်ႏလွောန်အီဗာႏသွူ။ ဟန်ႏသနီꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယို ကအောဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ အမျိုꩻပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသူရေင်လွိုအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဒေႏသအလွောက်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻအလွောက်ꩻ၊ ခွိုꩻနွယ်ႏအလွောက်ꩻ ကဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါနောဝ်ꩻလဲ့ ဖဖြယ်လွဉ်စွဉ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ၊ မွိုးစိုးဖါပန်ကာႏ ဗꩻတွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏဟန်ႏသနီꩻ နေးတွမ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယိုတဲင် ယောင်းစူပသာလွဉ်ဖေႏ လိုꩻထာꩻသေတရာꩻဖုံႏ၊ ထာꩻလိမ္မာႏတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကမ္ဘာႏလောင်းယိုနောဝ်ꩻ အုပ်ချွုတ်ပွိုင်ႏစိုꩻအီတွမ်ႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါနောဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို ထွာအစွန်ꩻထင်ငါႏ အခြွိုင်းကိရိယာႏတမျိုꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို မဉ်ႏအောဝ်ႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏနောဝ်ꩻ ထွာလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဂုဏ်ႏအင်္ဂါႏလက္ခဏာႏတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယိုနောဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ မွန်ဂိုလီယန် တမွိုးပို(မိသားစု)၊ တိဗက်ခယ်ႏစွိုးခွိုꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻမျိုꩻအဖြယ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတွမ်ႏ ပျူဘာႏသာႏငေါဝ်းယို ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ ကလေ့လာဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ သုတေသီသားဖုံႏ အောဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါကို အှောန်ႏသင်ႏနေးငေါဝ်းဒေါ့ꩻရီ ယင်း ယွိုင်ႏကြုဲင်းချာငါနေးစူခင်ႏ ဒေါ့ꩻရီထာꩻဖုံႏယို ကမာꩻအောဝ်ႏခါꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကမာꩻအီတဲ့နောဝ်ꩻ ယူႏခွောန်ꩻခါꩻနေး ဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻလာꩻလာꩻတဲင် ကထွိုင်ႏမာꩻထောင်လွောန်ꩻ သုတေသနတဲ့ ထောင်ခေါခါꩻနေးဒျာႏ။ ယိုလဲင်ႏခါနောဝ်ꩻ ရိုꩻလုဲင်ႏ ဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ ရုဲင်ꩻစူရုဲင်ꩻခင်ႏတဲင် သေတောင်ꩻခါꩻနေးလဲန်း ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတဗာႏဒျာႏထွူခါ ကဒေါ့ꩻထန်ႏငေါဝ်းယို မာꩻစွိုꩻနယ်တွမ်ႏ စူခင်ႏရုဲင်ꩻထာꩻ ဒါႏလꩻအီလဲန်းသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ဘာႏသာႏဗေဒ သုတေသန ထွားရောတ်လိတ်ရဲန်ႏပွယ်ꩻ ခေတ်ယိုခါဖုံႏကို တဲမ်းခါꩻလွောန်ဖေႏပါနေးလဲန်း ရုဲင်ꩻစူရုဲင်ꩻခင်ႏ ထာꩻဒေါ့ꩻရီနယ်ꩻ တွမ်ႏယင်း အွောန်ႏထန်ႏနေးငေါဝ်းသွူ။ ဝင်းစူဟဲ့ꩻ၊ တရွူꩻကတူႏ၊ အွောန်ႏဖွိုႏငင်း လွေꩻလိုꩻဆꩻငါဖုံႏယို ပါလွေꩻ ငေါဝ်းငွါရုဲင်ꩻစူရုဲင်ꩻခင်ႏကိုသွူ။

## ထာꩻသားငေါဝ်း တောမ်ႏလိုꩻငေါဝ်း
ထာꩻသားတိရစ္ဆာန်ႏလေားကကိုယောဝ်း ဒေါ့ꩻရီဆွိုပ်စပ်ꩻလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻခရာႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ အောဝ်ႏနေနေ။ ဥပမာႏ- တမူဖုံႏယို အွောန်ႏတသွိုးထာꩻတစွိုးစွိုးတွော့ꩻ ဖေႏသေလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ ကောဝ်ႏထီကအောဝ်ႏဒါႏ ရပ်ခင်ႏလမ်း။ သꩻ ဟောဝ်ꩻပါတွိုႏဒါႏ အခရာႏနောဝ်ꩻ မဉ်ႏတဲက်တွိုင်ꩻတွမ်ႏ လိုꩻဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို ထာꩻသား မဉ်ႏထီႏ တပုဲင်ႏဟောမ်ရာႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီး အီးဒေါ့ꩻသင်ႏနေးငေါဝ်းတာႏ ချင်းယူႏ အွောန်ႏထော့သေꩻ ငေါဝ်းတငွါ ဒါႏတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ ဝွေꩻသီးကမွန်းပျောႏဒါႏ ရပ်ခင်ႏလမ်းကိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဖေႏသေ ဆွိုပ်စပ်ꩻအာတွမ်ႏ ထာꩻတသွောန်ထူႏဗာႏနေးတောဝ်းယောဝ်း အောဝ်ႏလွိုႏလွိုႏ ထေမာꩻနယ်ဖေႏဒါႏ ထာꩻဒါႏဖုံႏ ဗွိုꩻ ဆျောဝ်ႏချာသေဒျာႏသွူ။ အဲ့ꩻနယ် တငါဖုံႏ၊ အွောန်ႏတသွိုးနယ် အမေးဖုံႏယို 
ထွာ ဖခါꩻ ဖေႏသေ ရန်ႏသူႏနဲ့ သွꩻနဲ့သွူ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ထာꩻအွောန်ႏကန်ႏရဲန်ႏခါꩻ မွေးတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ ထွာဒျာႏ ထာꩻထွာဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ တဗာႏတဲင် အဓိပ္ပယ်ႏ လဲန်းယော့တန်။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကိုယို အောဝ်ႏရမ်ꩻခါꩻ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ ကဒေါ့ꩻသင်ႏနေးငေါဝ်း 
ခြွောန်းအောဝ်ႏ ၇၀၀၀ လွိုကိုရပ်သွူ။

## ထူႏတောမ်

* ဂျပန်ဝီကီhttp://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%A8%80%E8%AA%9E.com

*
ဘာႏသာႏဗေႏဒ

thumb|250px|ကမ္ဘာႏလောင်းကအဝ်ႏဒါႏ အဓိကဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ အဝ်ႏစွစ်ꩻလီပုင်ႏ
**ဘာႏသာႏဗေႏဒ** (အိန်းကလေတ်: Linguistics) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စံတနစ်တကျ လွူꩻထွားထောင်စဲင်း ကမ္ဘာႏဘာႏသာႏ လိုꩻငဝ်းငွါဖုံႏ တောမ်ႏသိပ္ပံအနယ်ꩻကျကျ ကထွာဒါႏ ပညာႏရပ်ဒျာႏသွူ။ ပညာႏရပ်ယိုနဝ်ꩻ နွို့ညီꩻပါရော်ꩻ ငဝ်းငွါအရွီးခိုႏ ပညာႏရပ်ကို နေနေသွူ။ ဘာႏသာႏဗေႏဒကိုနဝ်ꩻ ခွဲꩻထွားနွောင်ꩻဒျာႏ ယေဘုယျအနေႏ (၁) လွူꩻထွား ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အနမ်းအခြုံပုင်ႏ၊ (၂) လွူꩻထွား ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အဓိပ္ပာယ်ႏ၊ (၃) ထွားသွူ ငဝ်းငွါစပ်မုꩻအလောင်းတဲင် လွူꩻထွားဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ စတဲင် ဖြယ်ခါꩻခေါ်အဝ်ႏ (၃)ကွို့ꩻသိုမ်စွိုးသွူ။

**လွူꩻထွား ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အနမ်းအခြုံပုင်ႏ** ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွူꩻထွားစဲင်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ အမာꩻပုင်ႏ တယ်ႏမာꩻပုင်ႏ(တည်ဆောက်ပုံ)သဒ္ဒါႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏယင်းတနယ်ꩻလဲ့ လွူꩻထွားဒျာႏ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါ တဲမ်းသုင်ꩻကျာꩻနဝ်ꩻ ကအီႏလွောက်ꩻနာႏဗာႏ စီꩻမဉ်ꩻစီꩻကန်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ လိတ်ဖြုံႏ ဖွဲ့ဗူႏပုင်ႏ၊ တယ်ႏမာꩻလိတ်ယာႏ လိတ်ရဲဉ်ႏပုင်ႏ တောမ်ႏ အငဝ်းထန်ႏစနိစ်ဖုံႏ အဝ်ႏလွူꩻထွားပါနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

ပညာႏရပ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ စနစ်တကျ လွူꩻထွားထောင်စဲင်း စလꩻဒျာႏ ကထွူꩻထိုꩻလဲဉ်း အနေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၀၀ လွိုရပ်လုမ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ပညာႏရပ်အလꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်းယို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၆၀၀၀ လွိုနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မူလဘာႏသာႏတန်ဖုံႏကို လင်ꩻလွဉ်တဲင် ကဲဉ်းအာ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဝ်ႏဆွိုက်စပ်ချာငါဝင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အဝ်ႏအာငါႏတဲင် အီႏလွူꩻထွားစဲစ်ဆေꩻစဲင်းလို့ စနစ်တကျနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်းတွော့ꩻ ထွားသွူ ဝါကျဖွဲ့ဗူႏမုꩻတဲင် ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ပညာႏသျင်ႏသီး ဖြယ်ခွဲꩻခါꩻဖေႏ (၄)စွိုးနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
*၁။ လွိုက်တဝ်းခင်ႏလမ်း၊ မွေးတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏခေါ်ဒျာႏတသီးပုဂ္ဂလ၊ မွေးတဝ်းလဲ့ ဧကဝဏ္ဏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဥပမာႏ- လိုꩻ၊ ခြောင်၊ တဲင် အဝ်ႏဒျာႏတဖြုံႏလဲ့ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏအဝ်ႏ) ငဝ်းငွါယိုစားနဝ်ꩻ ခယ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါကို ပါအာ။
*၂။ နမ်းကိုဗွေဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဥပမာႏ- ကတ္တာႏ၊ ကံႏ၊ ကြိယာႏ ကအဝ်ႏပါဒါႏ လိတ်ရဲဉ်ႏဆွာꩻ) ငဝ်းငွါယိုစားနဝ်ꩻ အမေႏရိကတွိုက် ခမ်းရင်ꩻသား ဘာႏသာႏငဝ်းငွါကို ပါအာ။
*၃။ ပူꩻတွဲꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဥပမာႏ- ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အကွို့ꩻ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏယို နုဲင်းယွိုꩻပယ်ꩻညီꩻဝင်ꩻ တောမ်ႏကော်ႏယုဲင်ပုင်ႏ လိတ်တဖြုံႏယို ခွဲꩻထန်ႏယင်း နီသိုမ်ဖြုံႏလဲ့ တဖြုံႏစီႏ အဓိပ္ပာယ်ႏ အငဝ်းထန်ႏအဝ်ႏ) ငဝ်းငွါယိုစားနဝ်ꩻ တူရကီ တောမ်ႏ မန်း(မျန်မာ) ဘာႏသာႏငဝ်းငွါကို ပါအာ။
*၄။ ရုက်ပြောင်ꩻဝိဘတ်သွုပ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ- ရုက်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻ အဝ်ႏ(၂)ဗာႏအကို တဗာႏနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏချာအကိုနယ်ꩻ၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ပွိုးအသွုပ်ဆꩻချာတဲင် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏနယ်ꩻ (ဥပမာႏ- ထူႏသွူလိတ်ဖြုံႏ "ဗုဒ္ဓ"အခံႏပုဒ်တဲင်၊ ဗုဒ္ဓေါ ( ဘုရာꩻနဝ်ꩻ )၊ ဗုဒ္ဓဿ ( ဘုရား၏ )၊ ဗုဒ္ဓ ( ဘုရား၌ )) ဖုံႏဒျာႏသွူ။

ကပါသော့ꩻထွူလဲဉ်း တဗာႏကိုတဲင် အလင်ကို အီႏပါသော့ꩻတဝ်းဒုမ် နုဲင်းနဝ်ꩻမွေးတဝ်းသွူ။ ကီယို(၄)စွိုးအကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါစွစ်ꩻလို့တဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏစခါကာႏ အဝ်ႏလွဉ်ထွူဒျာႏတဲ့ အစွိုးအမျိုꩻလဲ့ အဝ်ႏအာမွေးသွူ တကာႏတဝ်း ခေတ်အလွောက်ꩻလဲ့ သမ်းအဝ်ႏပြောင်ꩻလွဉ်ထဲင်းတဲင် ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသီး ကလွူꩻထွားစဲင်းနွောင်ꩻ လို့ဗာႏဒွိုန်းလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

*
ဘာႏသာႏရေꩻ

**ဘာႏသာႏတရာꩻ** (အဲင်းကလေတ်: Religion) (မန်း: ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု) ယို မဉ်ႏဟဲ့ꩻပအိုဝ်ႏနေးနောဝ်ꩻ ထွာ **ယုမ်းလွူꩻထာꩻ/ ထာꩻယွုမ်းအံႏ** ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီး ကမော့ꩻလွောန်ထာꩻသမဲင်ꩻ(ကမ္ဘာ့သမိုင်း)ကို ဘာႏသာႏတရာꩻယို အောဝ်ႏပါအထျꩻအခိုႏ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အနမ်းသမ်းတအောဝ်ႏတောဝ်းတွော့ꩻ ထွာလယ်ႏကွို့ꩻ နာမထာꩻမော့ꩻခွဲး (နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံ) လုမ်ꩻ။ ဘာႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ထွာ သေထီႏ တီအိုလိုစီ (teology) ထွားထောင်လွိုက်ထန်ႏ ထာꩻထူႏဝါဒိတ၊ တောဝ်းလဲ့  ထီႏသေလိမ္မာႏ ပညာႏအောဝ်ႏသား အွောန်မာꩻ ဝွေꩻသီးထာꩻခမ်ႏထူႏ ဝါဒ(ဝါဒိတ) ဒျာႏတဲ့ ဝင်ꩻအောဝ်ႏရိုꩻနေနေ။ ဘာႏသာႏတရာꩻယို လိုꩻသီးဖုံႏခြာကို အွောန်ႏသေꩻခါꩻ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻ နမ်းလောင်း တဲ့မွေး၊ နမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏ ထာꩻရဲးအထျꩻ တဲ့မွေးမွေးဒျာႏသွူ။ လိုꩻယေန်ႏငဲးထာꩻအတာႏ ဘာႏသာႏတရာꩻယို ထွာပဓာနတဗာႏ။ လိုꩻကေားမာꩻ သုတေသနသားရိုꩻ စိုးယိုခါနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်းကို ဘာႏသာႏယင်း ကျောင်ꩻဖေႏဝါႏဒ(ဝါဒိတ) ခြွောန်းအောဝ်ႏ ၄၃၀၀ လွိုတဲ့။
thumb|380px|
thumb|

လိုꩻကမ္ဘာႏလောကကိုဖုံႏယို တယ်ႏစစခါကာႏ ခွဲးမော့ꩻဖိုဝင်ꩻ ရေားဂါႏပဉ်မျိုꩻမျိုꩻ၊ အန္တရာယ်ႏပဉ်စားစား၊ ကပ်တန် ပဉ်ခီႏခီႏဖုံႏ။ ယိုခါ ကအောဝ်ႏမော့ꩻနောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာယောဝ်း အီးမော့ꩻဗာႏထဲင်း နေနေရင်ꩻ။ ကထွိုင်ႏခွဲးမော့ꩻ အာလဲင်ႏတော့ꩻ ကော့ꩻမောင်ꩻလွ့ဝင်ꩻ ထာꩻကေားရဲးကမ်း ထွားလွောန်ꩻဖေႏ ဝွေꩻသီးဖုံႏသား။ ထုမ်ႏလွဝင်ꩻ၊ မဉ်ယုမ်းအမ်ႏလွဝင်ꩻဖုံႏ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻလဲင်ႏ ထီခြောင်တန်၊ ထီခြောင်ပေႏ၊ သေင်ႏမွူး၊ တနွိုင်တန် ကောင်ဖုံႏယို ထွာလွေꩻ လိုꩻသီးထာꩻယွုမ်းလော်။ ကထွိုင်ႏယွုမ်းလော်ထာꩻ နောဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ယွုမ်းလော်ပါလွဝင်ꩻ မေႏ၊ ထီ၊ တလီꩻဖုံႏတဲင် စူꩻပါလွေꩻ မေႏလူꩻတနမ်၊ ထီလူꩻတနမ်၊ တလီꩻလူꩻတနမ်ဖုံႏ။ နက်ယွုမ်းအမ်ႏပါက လူꩻတနမ် အလောင်းအလင်ဖုံႏတဲ့ အာအေားတန်။ 
ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ယွုမ်းလွူꩻလွေꩻစလꩻ ထာꩻယူႏစွို့ꩻ ထာꩻသေဉာဏ်ႏအွောန် (စဉ်းစားဆင်ခြင်တတ်သော၊ ဉာဏ်ဖြင့်ယှဉ်သော ကိုးကွယ်မှု)။ ထာꩻယွုမ်းတဗာႏယို မဲန်ႏနဲ့ မဲန်ႏတောဝ်းနဲ့ သေချင်းနမ်းလွောန်ဝင်ꩻ။ ထွားခါꩻဗော့ꩻ စိုးယိုတာႏလုမ်ꩻမွေးဒုမ်၊ ယူႏယူႏထဲမ်ထွူ သေထွားတောင်ႏတာႏပါဝင်ꩻ စိုးငါတာႏထွူ ယုမ်းလွူꩻ (ကျင့်ကြံအားထုတ်) လွဝင်ꩻ။ ထာꩻယုမ်းအမ်ႏယို အဖေႏဒါႏမွေး လိုꩻသီးထာꩻငိမ်ꩻခွꩻရျူႏနဲ့၊ ဖေႏဒါႏတောဝ်းနဲ့ လိုꩻသီးသေထွားလွောန်ဝင်ꩻဖုံႏ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ထာꩻယုမ်းအမ်ႏခြောင်ꩻ (ကိုးကွယ်မှုသမိုင်းကြောင်း) ကြုဲင်းလုဲင်ႏလွောန်လꩻ။ ဒေႏသရပ်ရာႏ တထွောင်းတွမ်ႏတထွောင်း ထာꩻမော့ꩻဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ထွာလွေꩻဘာႏသာႏတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။

### ထူႏတောမ်

*
ဘီလူꩻရီပဿနာႏ

**"အာဠာဝကသုတ် (ဘီလူꩻရီပျဿနာႏ ဗွေႏဘုရာꩻ ဖြေႏချာဒါႏလို့)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ အာဠဝီႏခမ်း၊ "အာဠာဝကဘီလူꩻဗိမာန်ႏ"ကို၊ အာဠာဝကဘီလူꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻဟွေး-
ခွေအီႏရီနာꩻ ပျဿနာႏ၊ နာꩻမဉ်ႏဖြေႏဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ ခွေအီႏမာꩻဗား နာꩻသꩻ၊ ခွေအီႏမာꩻပꩻ နာꩻသွုန်ႏထီ၊ ခွေအီႏဝေါင်းသီထိုꩻနာꩻ ခြောင်ဂင်္ဂါႏဖဲ့ꩻသူꩻကွေး"
"ဘီလူꩻဟွေး-
လိုꩻခမ်း၊ လူꩻခမ်း၊ ဗျဟ္မာႏခမ်း၊ ခွေငမ်းပါꩻ တဖြာꩻဖြာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ပါꩻနွောင်ꩻခွေ တဖြာꩻဖြာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ နာꩻမဉ်ရီအမျိုꩻမုဲင်ꩻ ရီလုဲင်း"
၁။ "ရဟန်ꩻဟွေး-
ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ-
'လောကကိုယို လိုꩻခိုအတာႏ အမျတ်သွတ်ꩻ ဥစ္စာႏ'နောဝ်ꩻ ထမုဲင်ꩻ"
၁။ "ဘီလူꩻဟွေး-
သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ - 'လောကကိုယို လိုꩻခိုအတာႏ အမျတ်သွတ်ꩻဥစ္စာႏနောဝ်ꩻ' သဒ္ဓါႏနောဝ်ꩻသွူ"။
၂။ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခ မာဝဟာ-
'ကကျင်ꩻမာꩻခါꩻ တရာꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻထွာအီဒါႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏဟောင်း'။
၂။ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခ မာဝဟာ-
'ကကျင်ꩻမာꩻခါ ဆီပါꩻဒသ (ကုသလကမ္မပထ)တရာꩻနဝ်ꩻ မာꩻထွာအီဒါႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ'နဝ်ꩻသွူ။
၃။ ကိံသု ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ-
'အရသာႏဖုံႏကို ထမုဲင်ꩻအရသာာႏနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻဟောင်း'
၃။ သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ-
'အရသာႏဖုံႏကို 'ပရမတ္ထသစ္စာႏတွမ်ႏ ဝစီသစ္စာႏ'နဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
၄။ ကထံ ဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌံ-
'လွူးနမ်း ခွမ်ꩻသက် အမျိုꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အမျတ်သွတ်ꩻဟောင်း'
၄။ ပညာ ဇီဝိံ ဇီတိမာဟု သေဋ္ဌံ-
'နေးတွမ်ႏပညာႏ လွူးနမ်း ခွမ်ꩻသက်နောဝ်ꩻ အမျတ်သွတ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
အာဠာဝကဘီလူꩻ ရီပျဿနာႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ အာတန်၊ မဉ်ရီနုဲင်းမုဲင်ꩻရီ နီဗွေႏဘုရာꩻမျတ်နောဝ်ꩻ ဘီလူꩻကေႏကေႏနပ်နပ် ဖြေႏနွောင်ꩻလို့တဲင် အာဠာဝကဘီလူꩻရိုꩻ-
'အဇ္ဇ ပဇာနာမိ၊ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ-
'လူႏထာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းစသေ ဟန်ꩻနီꩻယို'ဗွေႏဩ၊ ဂါမာဂါမံ ပုရာပုရံ-တဒုံထွူတဒုံ တဝေင်ꩻထွူတဝေင်ꩻ ခွေသွဉ်းအီႏကေႏညာႏတောတောက ဗွေႏဩ' သꩻရောင်းသꩻရေꩻ လောဝ်းသေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ အာဠာဝကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဘာႏသာႏအလောင်း

ယေန်ႏကေႏတရေꩻ ပအိုဝ်ႏပိုမူႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ အဆွုံꩻအမꩻ တရာꩻမျတ်ယို သွိုန်ႏကိုသꩻဖူꩻ ရိုႏသေႏငါႏသွူ။ ယောင်ꩻဆင်ꩻ မိဉ်တရေꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻတရေꩻရေꩻ သꩻမိဉ်ႏတရေꩻတဝ်းနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီစွဉ်ႏဒျာႏ ဖောက်ဒွိုႏရာႏ လိုꩻဖောက်ꩻဒွိုႏရာႏသွူ။ ကယွုမ်းအံႏဒျာႏ ဘာႏသာႏအလောင်းနုဲင်းယို ကထွိုင်ႏထီႏဗာႏ သꩻရေꩻငါႏသွူ။
ဘုရာꩻငဝ်းမွေးနဲ့-မွေးတဝ်းနဲ့

**"မဟာပဒေသသုတ် (ဘုရာꩻငေါဝ်း မွေးနဲ့-မွေးတဝ်းနဲ့)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'မဟာပဒေသ'အဝ်ႏလစ်ꩻပါꩻ၊ လစ်ꩻပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ-
'ယိုနဝ်ꩻ သုတ်အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ခွေသွဉ်ဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အမဉ်ႏဒင်ႏပျꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နစ်သက်ထွူမွုန်း၊ ပယ်ႏပက်ထွူမွုန်း တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ဝွေꩻကလောဝ်းနယ် တဲက်ထွားသွော့ သုတ်အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻ၊ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။
သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။
၂။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ-
'ယိုနဝ်ꩻ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ခွေသွဉ်ဗာႏ မထေရ်ႏတန်သီးထျꩻ၊ ကထွာဝင်ꩻအတန် ဗွေႏသံဃာႏသီးထျꩻ၊ မဉ်ႏဒင်ႏပျꩻလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားသွော့ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို၊ မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။
သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'ဒုတိယ မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။
၃။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ-
'ယိုနဝ်ꩻ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနောဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ခွေသွဉ်ဗာႏ ဒါႏပိဋကတ် ဗွေႏသံဃာႏသီးထျꩻ၊ မဉ်ႏဒင်ႏပျꩻလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားသွော့ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို၊ မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။
သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'တတိယ မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။
၄။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ-
'ယိုနဝ်ꩻ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနောဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ခွေသွဉ်ဗာႏ ဒါႏလျင်ႏပိဋကတ် မေထရ်ႏတန်တပါꩻထျꩻ၊ ကထွာဝင်ꩻအတန် ဗွေႏသံဃာႏသီးထျꩻ၊ မဉ်ႏဒင်ႏပျꩻလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားသွော့ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို၊ မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။
သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'စတုတ္ထ မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ မဟာပဒေသသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဘုရာꩻဖေႏရာဟုလာႏဩဝါဒ

**"အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ် (ဗွေႏဘုရာꩻ ဖေႏရာဟုလာႏ ဩဝါဒ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
ဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဖေႏရာဟုလာႏဩဝါဒ(ဆွုံꩻမꩻ ရာဟုလာႏ)နုဲင်းယို-
"ရာဟုလာႏဟွေး-
ပေါႏအီႏမာꩻ ထာꩻမာꩻတမျိုမျိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻရီးရီးဗာႏ၊ ခွေကအီႏမာꩻ ထာꩻမာꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မာꩻယပ်ꩻဒုက္ခချာနမ်းဟောင်း၊ (မွေးတဝ်းတဲ့) ထွာဒျာႏ မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻဟောင်း (မွေးတဝ်းတဲ့) ထွာဒျာႏ မာꩻဒုက္ခနမ်းယင်၊ ထွာဒျာႏ မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻယင်ဟောင်း။
ထွာဒျာႏ အကုသိုလ်ႏတန်ဟောင်း၊ အပဲ့စ်အဝ်ႏဟောင်း၊ မဲ့ꩻခံႏဗာႏအပဲ့စ်ဟောင်း-ယူႏစဉ်ꩻစာꩻရီးရီးဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ထာꩻမာꩻကထွာအီ မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻ၊ ထာꩻမာꩻကထွာအီ မာꩻဒုက္ခချာနမ်းယင်၊ မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻယင်၊ ထာꩻမာꩻအကုသိုလ်ႏ၊ ထာꩻမာꩻအပဲ့စ်အဝ်ႏ၊ ထာꩻမာꩻအီႏခံႏဗာႏ အပဲ့စ်မျိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻမွန်ုးတဝ်းလာꩻလာꩻနော။
ထာꩻမာꩻတဟောဝ်တဝ်း အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏမာꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏမာꩻစိန်ႏစွော့ꩻတဲ့ အွဉ်ႏထွူထိုꩻခန်း တလဲင်ႏချင်ꩻနော၊ ထာꩻမာꩻတဟောဝ်တဝ်း အမျိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏမာꩻမာႏသွူလဲဉ်းတဲ့ တောင်ꩻပြန်ႏချာယင်း၊ ဝွန်ႏခံႏယင်းအပဲ့စ်ထွူတဲင် ထာꩻမာꩻတဟောဝ်တဝ်းမျိုꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ မာꩻထဲင်းမွုန်းဒူမ်လာꩻလာꩻစွဉ်ႏနော။
ရာဟုလာႏဟွေး-
ပေါႏအီႏဒေါ့ꩻထာꩻ တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻရီးရီးဗာႏ၊ ခွေကအီႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မာꩻဒုက္ခချာနမ်းလောင်း၊ ငေါဝ်းခွေါင်းဆာဝင်ꩻ၊ ငေါဝ်းမာꩻဒုက္ခဝင်ꩻဟောင်း၊ ငေါဝ်းမာꩻဒုက္ခနမ်းယင်၊ ငေါဝ်းမာꩻဒုက္ခဝင်ꩻယင်ဟောင်း၊ ထွာဒျာႏ ငေါဝ်းအကုသိုလ်ႏတန်ဟောင်း၊ ထွာဒျာႏ ငေါဝ်းအပဲ့စ်အဝ်ႏတန်ဟောင်း၊ မဲ့ꩻအီႏခံႏဗာႏ ဖြောင်းပဲ့စ်ဟောင်း-ယူႏစဉ်ꩻစာꩻရီးရီးဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ထာꩻဒေါ့ꩻကထါာအီ မာꩻဒုက္ခနမ်း၊ ငေါဝ်းခွေါင်းဆာဝင်ꩻ၊ ငေါဝ်းမာꩻဒုက္ခဝင်ꩻ၊ ငေါဝ်းမာꩻဒုက္ခနမ်းယင်၊ ငေါဝ်းမာꩻဒုက္ခဝင်ꩻယင်၊ ငေါဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ ငေါဝ်းအပဲ့စ်အဝ်ႏ၊ ငေါဝ်းအီႏခံႏဗာႏ ဖြောင်းပဲ့စ်မျိုꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းတဝ်းလာꩻလာꩻနော။
ငေါဝ်းတဟောဝ်တဝ်း အမျိုꩻစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏဒေါ့ꩻတွင်ꩻတဲ့ တလဲင်ႏချင်ꩻ အွဉ်ႏထွူထိုꩻခန်းနော၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻမာႏဗာႏလဲဉ်းတဲ့ တောင်ꩻပြန်ႏချာယင်း၊ ဝွန်ႏခံႏချာယင်း အပဲ့စ်ထွူတွော့ꩻ ထာꩻဒေါ့ꩻတဟောဝ်တဝ်း ငေါဝ်းအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ ဒေါ့ꩻထဲင်းမွုန်းဒွုမ်လာꩻလာꩻနော။
ရာဟုလာႏဟွေး-
ပေါႏနာꩻယူႏထာꩻ တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻဒုက္ခနမ်း၊ မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻ၊ အပဲ့စ်အဝ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏတန်ဒျာႏ၊ အီႏအံႏဗာႏအပဲ့စ်၊ ထာꩻယူႏတဟောဝ်တဝ်းမျိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏမွုန်းတဝ်းလာꩻလာꩻနော၊ မဉ်ႏအဝ်ႏယူႏတွင်ꩻတဲ့ တလဲင်ႏချင်ꩻအွဉ်ႏထွူ၊ မဉ်ႏယူႏမာႏဗာႏလဲဉ်းတဲ့ တောင်ꩻပြန်ႏယင်း၊ ဝွန်ႏခံႏယင်းအပဲ့စ်၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ မုဲင်ꩻခါတဲ့ယောဝ်း ယူႏမွုန်းတဝ်းနော။
ရာဟုလာႏဗွေႏ- ပေါႏထာꩻမာꩻမွေး၊ ထာꩻဒေါ့ꩻမွေး၊ ထာꩻယူႏမွေးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ကျိုꩻစာꩻလွေꩻမွေးမွေး ကုသိုလ်ႏနော၊ ဗွေႏဘုရာꩻဖေႏ ရာဟုလာႏဩဝါဒ (ဆွုံꩻမꩻရာဟုလာႏ)စတဲင် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ

**"နန္ဒိယသုတ် (ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ တကာႏနန္ဒိယတရာꩻ)"**
"အုံပွုံႏအဝ်ႏနယ်ꩻ အမျိုမျိုꩻကို နီသွဉ်းသီး အီႏအုံဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏအော်" တကာႏနန္ဒိယ ရီနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်-
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ တကာႏနန္ဒိယနုဲင်းယို-
၁။ သဒ္ဓေါ ခေါ နန္ဒိယ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အဿဒ္ဓေါ-
တကာႏနန္ဒိယ- လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထောဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။
၂။ သီလဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုဿီလော-
လိုꩻသီႏလအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ သီႏလတအဲဉ်ထောဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။
၃။ အာရဒ္ဓဝီရိယော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ကုသီတော-
လိုꩻကုဲင်းမွေးမုဲင်းမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻလွꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။
၄။ ဥပဋ္ဌိတဿတိ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော မုဋ္ဌဿတိ-
လိုꩻသတိꩻအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻသတိꩻတအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။
၅။ သမာဟိတော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အသမာဟိတော-
လိုꩻသꩻစွူမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻသꩻစွူတဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။
၆။ ပညဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုပ္ပညော-
လိုꩻပညာႏအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
၇။ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ-
ယူႏလꩻလꩻဘုရာꩻယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။
၈။ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ-
ယူႏလꩻလꩻတရာꩻယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။
၉။ ကလျာဏမိတ္တေ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ-
ယူႏလꩻလꩻသွꩻဟောဝ်ဖုံႏယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။
၁၀။ စာဂံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ-
ယူႏလꩻလꩻစာႏဂယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။
၁၁။ တေ နန္ဒိယ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ-
တကာႏနန္ဒိယ- ယူႏလꩻလꩻလူꩻဖုံႏယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဧကာဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပဇဟတေဝ အကုသလေ-
တကာႏနန္ဒိယဟွေး-
**ဥပမာႏ-**
- ထီအဝ်ႏဖွိုင်ꩻကို ပေါႏအွဉ်ႏတခို့ ထီဖွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ထီအဝ်ႏဖွိုင်ꩻကို ခွို့ထန်ႏလို့စွဉ်ႏ၊
- မီꩻသဲင်ခြာ ပေါႏမေႏထဲ့သော့ꩻနဝ်ꩻ မေႏခိုးလို့စွဉ်ႏ မီꩻသဲင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ-
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကဟဲ့ꩻ အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏဗွေတွမ်ႏတရာꩻ တဆီပုဲင်တပါꩻယိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏထောက်ꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ အကုသိုလ်ႏ၊ တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခိုးလို့ထိုꩻစွဉ်ႏ အကုသိုလ်ႏယွုတ်ညမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဧကာဒသကနိပါတ်၊ နန္ဒိယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏမဟာႏနာမ်ႏ

**"ဂိလာနသုတ် (ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ မဟာႏနာမ်ႏတရာꩻ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကပိလဝတ်ခမ်း၊ ကျောင်ꩻ"နိဂြောဓါရုံ"ကိုအတွင်ꩻ စင်ꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻရိုꩻ ဝါႏမဉ်ႏကျွစ်မဲ့ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻအီႏကျွꩻညာꩻထာꩻ၊ နီအီႏလွေꩻလွဉ်ꩻဗာႏ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဆꩻသင်္ကန်ꩻ၊ စိုမ်ႏသင်္ကန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ တကာႏမဟာႏနာမ်ႏတဖြာꩻ ထင်ႏလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
ဩဗွေႏ-
စင်ꩻပေႏဖုံႏရိုꩻ ဝါႏမဉ်ႏကျွစ်နဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ အီႏကျွꩻလွေꩻညာꩻထာꩻတဲ့ ဟွုန်စဲင်းစဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ထင်ႏထေ့ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယိုသွူဩ၊ ဩဗွေႏ- ကရီးနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအုံဟောဝ်တဝ်း၊ အုံဟောဝ်တဝ်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖိုတဝ်းဒွိုန်း ခွေသွဉ်းတရာꩻ၊ ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏဩ"
"တကာႏမဟာႏနာမ်ႏဟွေး-
ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏလꩻဗာႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေစွုမ်ႏတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ ယူႏလꩻလꩻသွော့ဘုရာꩻ၊ ယွုမ်းအံႏမွေးမုဲင်းသွော့ ဗွေႏဘုရာꩻလုဲင်း၊ ပေါႏလောႏယူႏလꩻဘုရာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ 'ခံႏစာꩻမုꩻဝွေႏဒနာႏ-သက်သာႏထိုꩻစွဉ်ႏသနယ်တကႏ'။
ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ယူꩻလꩻဗာႏတရာꩻ၊ တရာꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနမ်းနမ်းဟော်ꩻခါꩻ၊ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏသူပါꩻ၊ ယွုမ်းအံႏခြောႏခြဲ့ꩻသွော့ တရာꩻဟုဲင်း၊ ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏဗာႏသံႏဃာႏ၊ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ သံဃာႏသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ ယွုမ်းအံႏတဉ်ႏတွော့ꩻ သံဃာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလုဲင်းတကာႏ၊ ပေါႏယူႏလꩻ တရာꩻ၊ ယူႏလꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ ထာꩻဆာသက်သာႏစွဉ်ႏသနယ်။
ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏ မွိုးလောင်းဖါလောင်း အွဉ်ႏမွုန်း၊ ထာꩻဝီႏဝွို့ပိုလောင်း မာလောင်း အွဉ်ႏမွုန်း၊ ထာꩻလောႏကာႏရွဉ်လောင်း ခံꩻလောင်း တခြိုꩻဥစ္စာႏလောင်း အွဉ်ႏမွုန်းတောဝ်လာꩻလာꩻနော။
ခွေယိုနဝ်ꩻ ယွုမ်းမွေးမုဲင်းဒျာႏ ဘုရာꩻ၊ ယွုမ်းခြေင်းခြဲ့ဒျာႏတရာꩻ၊ ယွုမ်းခြောႏခြဲ့ꩻဒျာႏ သံဃာႏ၊ ယွုမ်းအံႏသေႏသေႏဒျာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻသေႏသေႏဒျာႏ ဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏထိန်ꩻဟောဝ်သေႏသေႏဒျာႏ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏပွါꩻမျာꩻသေႏသေႏဒျာႏ ဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏ၊ ယူႏဒျာႏသွော့ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ ယူႏလꩻဒျာႏသွော့ ကမာꩻခါꩻ ကုသိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻနော။
ခွေယိုခါနဝ်ꩻ လꩻလယ်ႏကွို့ꩻ လိုꩻချမ်ꩻသာႏလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻချမ်ꩻသႏယို ထွꩻတောဝ်း လူꩻချမ်ꩻသာႏသူꩻ၊ ခွေယို လိုꩻဟောဝ်တဖြာꩻ ဆယ်ꩻကပ်ကိုꩻကွယ်ႏ ရတနာႏသိုမ်ပါꩻ၊ မာꩻခါꩻကုသိုလ်ႏအာတန်၊ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ခွေတမာꩻဖိုတဝ်း၊ ခွေယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီခန်းတဲ့ ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း တတွိုႏဗာႏတောဝ်း၊ အီႏတွိုႏဗာႏဒျာႏ လူꩻခမ်း၊ ဗျဟ္မာႏခမ်း၊ အောဝ်ႏဗျဟ္မာႏခမ်းသူꩻ အီႏကူꩻတငါဒျာႏနိဗ္ဗာန်ႏ ယွုမ်းအံႏသွော့နမ်း နုဲင်းနဝ်ꩻနောတကာႏ"
နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻခါꩻအနယ်ꩻဟောဝ် စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဂိလာနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဘုရာꩻအလောင်ꩻနုဇာတ်ဆားတွင်ꩻ

ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ၊ သျင်ႏတောႏဗုဒ္ဓ အလောင်ꩻမင်ꩻ၊ ဇာတ်ဆားအတွင်ꩻ ကအဝ်ႏထွာ၊ ဆေ့ꩻနဝ်ꩻတွမ်ႏအာ အီႏဖေါႏထန်ႏ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ ဇာတ်ဘဝ၊ ပင်ႏပန်ꩻဒုက္ခ မတွက်ချက်၊ ပွိုးစွဉ်ႏဟွုန်ရက် သတ္တဝါႏ၊ မတ်နုဲးသွီႏယာႏ ထီႏခွေသီ၊ စွိုးနုဲးဗိုန်ပီ ရာဟုလာႏ၊ ဆင်ꩻရဲꩻကျာႏပါႏ နဲႏအွိုင်ႏကို၊ ပေႏတန်မူႏခို ဟွုန်သညင်ꩻ၊ ခမ်းတန်ဝေင်ꩻခံꩻ ယံတွိုႏဗာႏ၊ ပေႏတန်သတ္တဝါႏ ယံတွိုႏအီ၊ ငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ ဇာတ်တောႏပေါင်ꩻ၊ ဗိုန်ထိုအလောင်ꩻ ခံႏဒုက္ခ၊ ကဟွုင်ကည ထဲစ်နဝ်ꩻကာႏ၊ ပန်ငါနောင်ႏလာႏ ယံကထွာ၊ သင်ႏဖေါ်ꩻဖြီထာ အိုꩻသကီႏ၊ အာလဲင်ႏဖြီႏဖြီႏ ထွာထွူမꩻ၊ တဆီသူဌာႏန ဝေင်ꩻသာႏယာႏ၊ သဲင်ꩻကွုတ်အွဉ်ဗာႏ တဲႏအစ၊ ခမ်းတန်ဒေႏသ သတင်ꩻဟုံ၊ သာဝတ္ထိဝေင်ꩻလုံ သတင်ꩻအွီႏ၊ တဆီသူခီႏ ဝါးမင်းထွာ၊ တွမ်ႏသွꩻပေါင်ꩻအာ ဟွုန်မွန်းပျောႏ၊ ချာငါဝုဲႏလောႏ တောႏတွင်ꩻကို၊ ထီနောင်(ယေႏကန်ႏ)တန်ယို အထျꩻသောင်၊ စွုမ်ႏနီꩻဟွန်းရောင် ဝါးဘာႏသာႏ၊ တမျိုꩻအတာႏ အွဉ်ႏနယ်စူꩻ၊ စမ္ပာႏနဂိုရ်ႏခမ်းဖူꩻ သဲင်ꩻကွုတ်ထျာ၊ ဝါးဟင်္သာႏခါ အမိဉ်ꩻဖန်၊ ကွတ်ꩻတန်ယိုတန် ခွꩻရောင်းရီႏ၊ ဘေꩻမျိုꩻမထီႏ ကင်ꩻလွစ်ယန်၊ ပါႏဝါႏခမ်းတန် သတင်ꩻအွီႏ၊ ဝါးကွူသူခီႏ ထွာသေꩻဗာႏ၊ သုခချံꩻသာႏ တောႏတွင်ꩻကို၊ သေင်ႏမွူးတန်ယို အလောင်ꩻကီ၊ တွိုင်ႏပင်ႏဒေါ့ꩻရီ သကုဏ၊ ရာႏဇဂျိုလ်ႏမြို့မ ဝေင်ꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ဝါးကီႏထွာဗာႏ ပိဉ်သွံလဲင်ႏ၊ နဝ်ထင်ꩻတောင်ႏတဲင်ႏ ကျောင်ႏချာငါ၊ ကောင်လောင်းသေင်ႏခြာ ပျောႏသွင်ႏအုံ၊ ဝွေႏသာႏလီႏဝေင်ꩻလုံ အကိုဖူꩻ၊ ငတ်ꩻဇာတ်ထျာစူꩻ ကရဝဲက်၊ ငထဝ်းတုတဲက် ငဝ်းအွီႏနွိုး၊ ဖြေင်ꩻသင်ႏတလွိုး တနွိုင်ကဲဉ်၊ မဉ်ႏဟွုန်ဗာႏတဲင် သꩻလဲင်ꩻသူႏ၊ ချာငါနန်းယူႏ ပေႏသꩻငါႏ၊ ခမ်းမျတ်သာႏယာႏ သတင်ꩻအွီႏ၊ ဗာရာဏသီႏ ခမ်းတန်ဖူꩻ၊ သဲင်ꩻကွုတ်ထျာစူꩻ ကိန္နရာႏ၊ လစ်ꩻဇာတ်ထွာဗာႏ နဝ်ꩻဘဝ၊ ပါဋလိပုတ်ဌာန စာႏမရီႏ၊ တဆီငတ်ꩻခီႏ သဲင်ꩻထွာဗာႏ၊ ခမ်းတန်မိတ္ထီလာႏ အလောင်ꩻမင်ꩻ၊ ယို့မျိုꩻထွာလင်ꩻ ဇာတ်တဆီ၊ သေင်ႏမွူးလောင်းကီ ကာႏချာငါ၊ တွမ်ႏသွꩻပေါင်ꩻအာ ကပျောႏသွင်ႏ၊ သံကဿနဂိုရ်ႏရပ်ခွင်ႏ ဝေင်ꩻတန်ကို၊ တဆီပုဲင်ဇာတ်ယို ဆင်ထွာဗာႏ၊ စေတုတ္တရာႏ သတင်ꩻဟုံ၊ သဲင်ꩻအဝ်ႏသဲင်ꩻအုံ အခိန်ႏမဲဉ်ႏ၊ တဆီလစ်ꩻလဲင်ႏ သဲင်ꩻထွာဖိုး၊ အာမျိုꩻအာစွိုး ယံသေစူꩻ၊ တက္ကသိုလ်ႏခမ်းဖူꩻ သေတဇာတ်၊ တင်ႏတဲႏလျောက်ပတ် တရေꩻငါႏ၊ သာဝတ္ထိရပ်ရွာႏ ပနားတန်၊ ဗလအာႏသန် နမ်းထိုဆွာꩻ၊ လောင်ꩻနုဘုရာꩻ ဇာတ်ဘဝ၊ ကာလိင်္ဂရာဇ်ဌာႏန သတင်ꩻအွီႏ၊ နီဇာတ်ဖြီႏဖြီႏ ဝါးတောင်ꩻခံꩻ၊ ကနွိုင်တောႏတွင်ꩻ သေင်ႏမွူးခြာ၊ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ ကပျောႏသွင်ႏ၊ မထုရခမ်းခွင်ႏ သာလိကာႏ၊ နွုတ်ꩻဇာတ်ထွာဗာႏ ဘဝပန်၊ ကောသမ္ဗီႏခမ်းတန် သတင်ꩻခေါ၊ တဆီနီနော ဆျာထွာစူꩻ၊ ကောလိယခမ်းဖူꩻ သတင်ꩻသာႏ၊ တဆီသွံဒျာႏ ထော့ꩻသဲင်ꩻထျာ၊ ဆေ့ꩻနဝ်ꩻတွမ်ႏအာ မီႏပေါင်ꩻစူꩻ၊ ဗွန်ထိုဘုံꩻထူꩻ ဇာတ်ဘဝ၊ တရာꩻလွိုက သွံဆီသူ၊ စွုမ်ႏမျိုꩻစွုမ်ႏဒူ သဲင်ꩻကွုတ်သော့ꩻ၊ ဘေꩻရန်ႏမော့ꩻ ကင်ꩻညာꩻယန်၊ ဘေꩻမျိုꩻပေႏတန် ကျမ္မာႏပေါင်ꩻ၊ ဗွန်ထိုအလောင်ꩻ ဘဝအာ၊ ဇာတ်ပေါင်ꩻတဲင်ခါ ကမော့ꩻဗာႏ၊ တဆီဟတ္ထာႏ ဒင်ႏကတူႏ၊ သွဉ်းတဲင်ရုမ်းဗူႏ ဝုဲႏဦးချ၊ စိန္တေႏဗုဒ္ဓ ဇာတ်တောႏပေါင်ꩻ၊ ဗွန်ထိုအလောင်ꩻ အစိုးဇာတ်၊ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်းမျတ် ယံလꩻဗာႏ၊ ခါးလားကဖျောဝ် အခါႏတွင်ꩻ၊ ဘေꩻမျိုꩻယံကင်ꩻ ရန်ႏယံလွစ်၊ ခွေသွဉ်းရွစ်ထင်ႏ ငဝ်းကထာႏ၊ တပဲ့ꩻပန်ႏကျာꩻ ငဝ်းဓမ္မံႏ၊ ကံႏတန်သွံပါꩻ ယံကဟူႏ၊ ဗွေႏစဝ်းဘုံꩻထူႏ ဘဂဝါ၊ နေးတွမ်ႏကရုဏာ ယံအွဉ်ႏစွꩻ၊ ယံလꩻညာႏတ အခွင်ꩻဖေႏ၊ တပဲ့ꩻရိုႏသေႏ ဂါရဝ၊ သွဉ်းယိုဦးချ ဝန္ဒနာႏ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ ယံလꩻဩ။ 

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဘူမိဗေဒ

**ဘူမိဗေဒ** (အဲင်းကလေတ်: Geology) ယို ထွာဒျာႏ အောဝ်ႏဂရိငေါဝ်း γη, gê, "ဟမ်ႏ" တောမ်ႏ λόγος, logos, "ဒေါ့ꩻရီ" ကိုဖျော်လွောန်၊ အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻရီ ဟမ်ႏခရာႏ။ ဘူမိဗေဒယို ပညာႏထွားထောင် ထာꩻကြုင်းကြင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ဟမ်ႏကို၊ နောဝ်ꩻထွူထွားလွောန်ꩻ ထာꩻစားမုဲင်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏပါ အွိုးထာꩻကြုင်းကို ခရာႏသွူ။ ထောင်လွောန်ꩻ လုံးတူႏ၊ ဟမ်ႏ၊ လုံးဟောဝ်ရတနာႏဖုံႏ။ ထောင်လွောန်ꩻ လုံး၊ ဟမ်ႏအကို ထာꩻမုဲင်ꩻအောဝ်ႏပါသော့ꩻ၊ အယောင်ꩻနမ်း (ပုံသဏ္ဌာန်)၊ အယောင်ꩻခရာႏ (ရုပ်သဘော)၊ ထာꩻထွာခြောင်ꩻ (သမိုင်းကြောင်း) ၊ ယင်း အမာꩻထွာ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻ ခရာႏဖုံႏသွူ။

ဘူမိဗေဒ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏယို ထာꩻထောင်လွောန်ꩻ ဒြတ်ထာꩻခြိုꩻ ကပါသော့ꩻဒါႏ ဟမ်ႏကို၊ အအောဝ်ႏခြောန်းဗူႏခါꩻဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏ နမ်းပွိုင် အစွန်ꩻအောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဒိုင်းနမေက် ရုဲင်ꩻချာငါထာꩻအာႏ၊ ထာꩻထွာလွောန်ခြောင်ꩻဖုံႏ၊ လွောင်ႏဗူႏခါꩻဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ တုမ်ႏယင်း ကြုဲင်းလုဲင်ႏတေားထာꩻ ခရာႏ။ ဘူမိဗေဒနောဝ်ꩻ သိပ္ပံပညာႏ ထောင်လွောန်ꩻ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ ခရာႏတဲ့မွေးမွေး။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏယို ဘူမိဗေဒ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏ ရမ်ꩻခါꩻ သက်ရဲန်ႏအောဝ်ႏလဲန်း နေင်ႏခြောန်း ၄.၆ လန်း (၄၆၀ ၀၀၀၀)။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏအပီဖုံႏယို မာꩻထွာခါꩻတုမ်ႏ tectonic plates လုံးဖဲန်ဖုံႏ ပဉ်ကွို့ꩻကွို့ꩻ၊ အအောဝ်ႏကြုဲင်းနမ်းပါက။ ဘူမိဗေဒ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏ အောဝ်ႏထုမ်ႏထေထောင်လွောန်ꩻ ဘူမိထီသေင် (ရေနံစိမ်း)၊ ဘူမိမေႏသွာႏ (ကျောက်မီးသွေး)၊ ပသီႏ၊ တောင်ꩻတနျာႏ၊ ယူရေနီယမ် ဓာတ်သတ္တုဖုံႏ။ ထာꩻကီယို နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ သယံဇာတ ဖုံႏသွူ။ နောဝ်ꩻထွူမကာႏ ထုမ်ႏဟူႏပါက ဖြေꩻစာအီထာꩻအတာႏ လုံးဟောဝ်ရတနာႏ၊ လုံးရဲးကမ်းမေႏ (မီးခံကျောက်)၊ လုံးတသွာႏ(ကျောက်ပွ)၊ မုဲက်ကာ၊ ဖော့သဖိတ် phosphate၊ သီယိုလုဲက် zeolites၊ ဟမ်ႏဗော့ꩻ ဖို့ꩻဖွိုင်ꩻဝန်ႏ clay၊ လုံးရောင်ႏလေ(သလင်းကျောက်)၊ ယင်း သီလီကာဖုံႏ။ ဘူမိဗေဒယို အောဝ်ႏပါသော့ꩻနေဒွိုန်း ဝေင်ꩻခြောင်ႏ အဲန်စေန်နီယာ၊ ဟမ်ႏဗဲ့ꩻ ရုဲင်ꩻထာꩻ soil mechanics၊ ပွုင်စမ်ႏထီ အရွီးအခိုႏခရာႏ ဇလဗေဒ hydrology ၊ ထာꩻအထျအသောင် အဲန်စေန်နီယာ၊ ယင်း ဘူမိပယောဂ geohazards ရပ်ခြောင်ႏကိုသွူ။ ဘူမိဗေဒယို ထွာအဓိက ပညာႏရပ်ခြောင်ႏတဗာႏ။ ထောင်လွောန်ꩻ ဓာတ်သတ္တု၊ ထူႏထေ ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတ်ခြောန်း(ဓာတ်ပေါင်း)၊ ထာꩻသေပွိုင်းဝွို့တုမ်ႏ ထာꩻဖဝအန္တရာယ်ႏ ကြုဲင်းနမ်းခရာႏ၊ အဲန်စေန်နီယာ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏ တခူးတခေါဝ်၊ နေင်ႏယိုခါဖဲ့ꩻ ကထွာလွဉ်ဒါႏ ရာႏသီႏဥတု ကြုဲင်းလုဲင်ႏထာꩻခရာႏ၊ ထောင်တလူႏငီꩻ ရာႏသီႏဥတု ထာꩻအုံအောဝ်ႏ အရီးခါ၊ တုမ်ႏယင်း ထာꩻဖဝအထျꩻအသောင်ခရာႏဖုံႏယို အထွူအီတုမ်ႏ ဘူမိဗေဒသွူ။ ထီတန် ထီလွန်း၊ မေႏထန်ႏကောင် ဖောင်းထာꩻ(မန်း | မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု)၊ အုံပွိုးထွား ဟမ်ႏတသွိုး၊ ထုမ်ႏဟူႏ လုံးဟောဝ်ရတနာႏ၊ ယင်း ဘူမိထီသေင် (ရေနံ) ဟမ်ႏကိုယို ထွာ ဘူမိဗေဒ ပညာႏဒျာႏသွူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒ
ဘောဇာဇာနီယဇာတ်

**"ဘောဇာဇာနီယဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဘောဇာဇာနီယဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး အမျိုꩻနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻ၊ ခမ်းတာႏထီတွက် စွဉ်ꩻသက်မာꩻဖေႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ အာႏဇာႏနီႏ လိုꩻခိုကရိုꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻအယပ်ꩻအခုဲင်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ချော့ꩻတောဝ်းဝီရိယ မꩻကုဲင်းကုဲင်း၊ မာꩻရုဲင်းရုဲင်း၊ မာꩻထွာထွာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ "ပေါႏခွေတရုဲင်ꩻတသွိုးတဝ်းနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻရက် ခမ်းတွက်ထီတာႏ အီႏနစ်နာႏ၊ အီႏဆာအာ၊ အီႏထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻမွော့ဟွေး"ပေါႏထီႏလေလေ ပေါႏသေစဲင်းစဲင်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻမွုန်းနမ်း ငမ်းမွုန်းပါꩻ နွို့မာꩻရုဲင်ꩻတသွိုးဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ အာႏဇာႏနီႏ လိုꩻယံသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻစူခွုမ် လက်နက်တဲင် နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဆွမ်ꩻလꩻခန်း ရန်ႏသူႏတဲ့ယောဝ်း မာꩻသီခြေင် မာꩻသီပျင်ႏတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ရက်ဒျာႏမွိုးဖါ လူထု၊ ရက်ဒျာႏခမ်းသားထီသားအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"အာဇညဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် အာဇညဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ လိုꩻယံ အာႏဇာႏနီႏသီးအမျိုꩻနောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻ လိုꩻမျိုꩻအတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ခမ်းတွက်ထီတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ စွဉ်ꩻသွီႏစွဉ်ꩻသက် ဆောင်ႏရွက်ခွုမ်မာꩻဖေႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ လိုꩻယံ အာႏဇာႏနီႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပါꩻခꩻမဲဉ်ချာ လꩻခန်းအဆာ (ဒဏ်ရာ)တဲ့ယောဝ်း ခံႏချော့ꩻတဝ်းဝီရိယ၊ ခံႏဆွတ်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ မာꩻထွူထွူ မာꩻအောင်ႏအောင်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏစွိုးခွိုꩻအတွက် အီႏနစ်နာႏ ပေါႏခမ်းထီအတာႏ အီႏထဲ့သွုမ်ꩻနဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻထိုꩻတဝ်းနမ်း၊ ငမ်းရန်ႏသူႏတဲင် တေက်ꩻသော့ꩻတဝ်းပါꩻ၊ ခံႏအနစ်နာႏ ခံႏအဆာ နမ်းအွဉ်ငါ မာꩻကုဲင်းကုဲင်း၊ မာꩻရုဲင်းရုဲင်း၊ မာꩻထွာထွာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ကွိုꩻလက်နက် နေးအာႏဏာႏတဲင် နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဆွမ်ꩻလꩻသွူရန်ႏသူႏမဉ်ႏတဲ့ အွဉ်ႏစွꩻချာဒျာႏ၊ ရက်ဒျာႏမွိုးဖါလူထုအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဘေꩻလစ်ꩻမျိုꩻ-နီလိုꩻဟဝ်ငမ်း

**"အတ္တာနုဝါဒသုတ် (ဘေꩻလစ်ꩻမျိုꩻ-နီလိုꩻဟောဝ်ငမ်းငါႏ)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဘေꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ အတ္တာနုဝါဒဘေꩻ - ငမ်းထီႏဖွီချာနမ်း
၂။ ပရာနုဝါဒဘေꩻ - ငမ်းဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻ
၃။ ဒဏ္ဍဘေꩻ - ငမ်းမော့ꩻဘေꩻတံႏ
၄။ ဒုဂ္ဂတိဘေꩻ - ငမ်းလွေꩻဗာႏအပါယ်ႏခမ်း၊ ဘေꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို-
ခွေမဉ်ႏမာꩻ နမ်းကျင်ꩻကုဲင်-ကာယဒုစရဲက်၊ ဖြောင်းကျင်ꩻကုဲင်-ဝစီဒုစရဲက်၊ သꩻကျင်ꩻကုဲင်-မနော်ꩻဒုစရဲက်နဝ်ꩻ ခွေနမ်း ခွေအဝ်ႏသေချာတဲင် မဲ့ꩻထီႏဖွီချာခွေနမ်း၊ ငမ်းသꩻထီႏဖွိချာနမ်းတဲင် မာꩻတဝ်းဒုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏ နမ်းကျင်ꩻဟောဝ်-ကာယသုစရဲက်၊ ဖြောင်းကျင်ꩻဟောဝ်-ဝစီꩻသုစရဲက်၊ သꩻကျင်ꩻဟောဝ်-မနော်ꩻသုစရဲက်၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အတ္တာနုဝါဒဘေꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို-
ခွေမဉ်ႏမာꩻ ကာယဒုစရဲက်၊ ဝစီဒုစရဲက်၊ မနော်ꩻဒုစရဲက်နဝ်ꩻ မဲ့ꩻဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻခွေ၊ ယူႏလꩻငမ်းသꩻ ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဲင် မာꩻတောဝ်းဒုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏ ကာယသုစရဲက် (နမ်းကျင်ꩻဟောဝ်)၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏ ဝစီꩻသုစရဲက် (ဖြောင်းကျင်ꩻဟောဝ်)၊ ယူႏဒျာႏ မနော်ꩻသုစရဲက် (သꩻကျင်ꩻဟောဝ်)၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ပရာနုဝါဒဘေꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို-
ခွေမဉ်ႏမာꩻ ဒုစရဲက်ထာꩻကုဲင်မျိုꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻဝင်ꩻဆွမ်ꩻခွေ၊ ဆွမ်ꩻထွူတဲင် မဲ့ꩻဝင်ꩻတွဲႏနက်၊ မဲ့ꩻဝင်ꩻနိစ္စက်ခွေ၊ ဝင်ꩻတွဲႏယူႏပက်၊ ဝင်ꩻနိစ္စက်အမျိုꩻမျိုꩻတဲင် အီႏလော့ဗာႏသွီႏ၊ အီႏငွိုးအွီႏဗာႏထာꩻ၊ စူဝင်ꩻစွိုင်တွမ်ႏပသီႏ၊ ခင်ႏဝင်ꩻစွိုင်တွမ်ႏပသီႏ၊ ဝင်ꩻထီႏစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻငါႏပါꩻ၊ အပဲ့စ်မဉ်ႏတန်၊ မဉ်ႏအဝ်ႏခံထောင်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအံႏထွဉ်ႏလိုꩻနုဲင်းဖိုး နုဲင်းပနား၊ ခိုးလျားဒုက္ခ-စတဲင် ငမ်းဘေꩻငမ်းတံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ မာꩻတဝ်းထာꩻကုဲင် ဒုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏ ထာꩻဟောဝ်သုစရဲက်၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ဒဏ္ဍဘေꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို-
ခွေမဉ်ႏမာꩻ ကာယဒုစရဲက်၊ ဝစီꩻဒုစရဲက်၊ မနော်ꩻဒုစရဲက်နဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ၊ ဘဝငါသူꩻတဲ့ အီႏလင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ အီႏလွေꩻထွာဗာႏ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ 'ဟွူန်ငမ်း ဒုဂ္ဂတိဘဝ-အပါယ်ႏခမ်း'တဲင် မာꩻတဝ်းဒုစရဲက်၊ မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဒျာႏသုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ငမ်းဒုဂ္ဂတိဘေꩻ'နဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အတ္တာနုဝါဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ