open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝေင်ꩻငရုတ်ကောင်း

**ဝေင်ꩻငရုတ်ကောင်း** (မန်း: ငရုတ်ကောင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Nga Yoke Kaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏငပုတောကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဒျာႏ စမ်းငါးထာꩻမာꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏ ဂေါ်ရန်စီးကြွန် မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻလွဉ်တဲင် တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻလဲ့ ဟဝ်သာႏယာႏလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကန်စီးဒေါက်

**ဝေင်ꩻကန်စီးဒေါက်** (မန်း: ကန်ကြီးထောင့်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pathein) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကန်စီးဒေါက်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀,၀၉၂ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟုဲင်းစီးစျုန်း

**ဝေင်ꩻဟုဲင်းစီးစျုန်း** (မန်း: ဟိုင်းကြီးကျွန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Haigyi Island) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏငပုတေားကို ကပါဒါႏ ငဝန်ခြောင်ခါႏ ပင်ႏလယ်ႏငွါထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဟုဲင်းစီးစျုန်း ဆꩻနဝ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏတန်၊ ဆꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ကောင်ရွေꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူရဲးခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတာပေါင်း

**ဝေင်ꩻတာပေါင်း** (မန်း: သာပေါင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Thabaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတာပေါင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻပတေင်ဖဲ့ꩻထင်ꩻ တောမ်ႏထီတဖူꩻနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၅)မဲင်ႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တနင်ꩻနွေႏနီꩻ တေဇောဓာတ်မေႏခိုး

မဟာႏသက္ကရာဇ်-၁၄၈ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏဟာ ထာꩻအီႏလေအခိန်ႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏတဲင်၊
တယ်ႏစ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်းတနီꩻ၊ ဗꩻလွေꩻ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း တဆီပုဲင်နီꩻနဝ်ꩻ၊ ပူႏဇောႏလွေꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဥတုဇကလာပ်ရုတ်တောႏနဝ်ꩻသွူ။ ထင်ႏတွိုႏခန်း မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း(၁၂)နီꩻ မွူးနီꩻတနင်ꩻနွေႏနဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဥတုဇကလာပ်နဝ်ꩻ၊ ပင်ꩻဒင်ႏထင်ႏ နံႏသာႏသိုႏလောင်းကီထွူတဲင်၊ ဗွေႏမဟာကဿပ ရိုႏသေႏဂါရဝထွူနဝ်ꩻခါ၊ တေဇောဓာတ်မေႏ ခိုးခန်းဒျာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တောႏနဝ်ꩻသွူ၊၊
= တောင်ꩻခါꩻ
ကလွဉ်ကွီပူႏဇောႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓာတ်တောႏ(ဆွတ်ꩻတောႏ)သားဖုံႏနဝ်ꩻ
(က)ရာႏဇဂျိုလ်ႏခမ်းသား ခွန်အဇာတသတ်သီးလိုꩻစွိုꩻ
(ခ)ဝေႏသာႏလီႏခမ်းသား ခွန်လိစ္ဆဝီသီးလိုꩻစွိုꩻ
(ဂ)ကပိလဝတ်ခမ်းသား ခွန်သာႏကီႏဝင်ႏသီးလိုꩻစွိုꩻ
(ဃ)အလ္လကပ္ပခမ်းသား ခွန်ဗုဓိသီးလိုꩻစွိုꩻ
(င)ရာမဒုံသား ခွန်ကောဠိယသီးလိုꩻစွိုꩻ
(စ)ဝေဋ္ဌဒီပခမ်းသား ပုဏ္ဏာꩻသီးလိုꩻစွိုꩻ
(ဆ)ပါဝါခမ်းသား ခွန်မလ္လသီးလိုꩻစွိုꩻ
နွတ်ꩻခမ်းထီ လိုꩻနွတ်စွိုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ခီႏထင်ႏနေးစွဉ်ႏ တွမ်ႏစဲ့ꩻမတဲင် ကုသိနာႏရုံႏခမ်းသား ခံႏဖေႏဗဲင်းတဝ်းတွော့ꩻ အီႏတွိုက်ꩻခꩻစွဉ်ႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ငမ်းငါႏထွာ တမေႏဖာႏ တရျိုးငါႏသွီႏလီသီပြာႏထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ၊ ဆရာႏတန်ဒေါနပုဏ္ဏာꩻ နွို့ခြယ်ချꩻ
နားဖေႏဗာႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏပညာႏ ဆရာႏဒေါနပုဏ္ဏာꩻထျꩻ၊ ထွာဒေါနပုဏ္ဏာꩻတပဲ့ꩻဖုံႏဒျာႏတဲင် နာႏယင်းဆရာႏငဝ်း တွိုက်ꩻခꩻထွာတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻဓာတ်တောႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဆရာႏတန်ဒေါနပုဏ္ဏာꩻ ဖန်းဖေႏသွစ်ꩻခမ်းတာႏ ဟဝ်ဟဝ်ဒါႏဒါႏတဲင်၊ ပူႏဇောႏဗာႏယင်း ကိုꩻကွယ်ႏဗာႏယင်း စွုမ်ႏခမ်းစွုမ်ႏထီနဝ်ꩻသွူ။ ဝိပ္ပလိခမ်းသား ခွန်မောရိꩻသီးစွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဖျော်ဆုဲင်ꩻငါႏဝင်ꩻတဲင်၊ လꩻတဝ်းဓာတ်တောႏ ပူႏဇောႏသဲင်ꩻဗာႏဒျာႏ မေႏသွာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကလꩻသဲင်ꩻဒါႏ သရီရဓာတ်တောႏဖုံႏ မေႏသွာႏဖုံႏနဝ်ꩻ၊ သဲင်ꩻတယ်ႏစေႏတီႏ ဌာႏပနာႏသော့ꩻစေႏတီႏကိုတဲင် မတ်ဘုရာꩻမွန်တဆူႏ၊ မူႏမူႏခိုခို ကကိုႏကွယ်ႏ ဗꩻတွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ ယိုခါသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻစျိုန်ပျော်

**ဝေင်ꩻစျိုန်ပျော်** (မန်း: ကျုံပျော်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyonpyaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျိုန်ပျော်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ စျိုန်ပျော်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ပတေင်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻခရဲင်ႏအရန်း ဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻစျောင်းကုံး

**ဝေင်ꩻစျောင်းကုံး** (မန်း: ကျောင်းကုန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyaunggon) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောင်းကုံးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဒကခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻပတေင်ယို အဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻတောမ်ႏ သင်ဖော်ꩻထီတဖူꩻရဲဉ်ႏသွူ။ စျောင်းကုံးနယ်ႏနဝ်ꩻ လိုပ်မာꩻအာဒျာႏလုဲင်းတဲင် ဗွူဟူထန်ႏအာဒါႏ ရပ်တရပ်ဒျာႏသွူ။ ဈောင်းကုံးယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ပတေင်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း ကျုံပျော်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလဲဉ်း ကျုံပျော်ခရဲင်ႏကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အောက်သီစဲန်

**အောက်သီစဲန်** () အောက်သီစိဉ် ယို အောဝ်ႏပါသော့ꩻ တလီꩻကို၊ ထွာ ထာꩻသꩻသားဖုံႏအတာႏ ကအောဝ်ႏလိုႏတသေႏဒါႏ ထာꩻတအွိုတဗာႏ။ အဲတ်တမ်အမုဲင်ရဲန်ႏနောဝ်ꩻ ထွာ (၈)၊ အွောန်ႏနယ်တွမ်ႏ သင်္ကေႏတ အဉ်းကလစ်ဆျ် အက္ခရာႏ **O** သွူ။ အမဉ်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ဂရိဝေါးဟာရ ὀξύς (oxys) (အဲက်သစ် - အလွီးသန်ခြေင်း အဓိပ္ပာယ် လꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ မဉ်ရိုꩻ အဲက်သစ်သီး အရသာႏဆျာႏ။) ယင်း -γενής (-genēs) (ထေဖေႏ၊ အထွာဖေႏ အဓိပ္ပယ်ႏလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ) ကိုဖျောလင်ꩻ။ ပအိုဝ်ႏနေး ရိုꩻလꩻ ထာꩻခြိုꩻမာထွာ အဲက်သစ် သွူ။ ကဖေႏအမဉ်ꩻ အောက်သီစဲန်ခါ လိုꩻသီးဖုံႏ ယူႏလွဝင်ꩻ အဲက်သစ်ကားကအောဝ်ႏကိုယို အောက်သီစဲန်အောဝ်ႏပါတဲင် အမဉ်ꩻထွာလွောန်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻအတုတ်

**ဝေင်ꩻအတုတ်** (မန်း: အသုတ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ah Thoke) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေစီကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အတုတ်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ပတေင်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလဲဉ်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟိဉ်းတာဒ

**ဝေင်ꩻဟိဉ်းတာဒ** (မန်း: ဟင်္သာတမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Hinthada) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိဉ်းတာဒကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟိဉ်းတာဒနဝ်ꩻ ထီꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ၊ ကာꩻတဖူꩻ နီစွိုးလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻဖြေꩻစာလူႏလုဲင်ႏအီလꩻတဲင် မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ်တာႏ အရေꩻတန်ဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင် သင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ဖြေꩻစာတာႏ ကွုန်ဟွိုင်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻယေစီ

**ဝေင်ꩻယေစီ** (မန်း: ရေကြည်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Yekyi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေစီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယေစီနယ်ႏနဝ်ꩻ လိုပ်မာꩻအာဒျာႏလုဲင်းတဲင် ဗွူဟူထန်ႏအာဒါႏ ရပ်တရပ်ဒျာႏသွူ။ စျောင်းကုံးယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ပတေင်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလဲဉ်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသလွန်

**ဝေင်ꩻသလွန်** (မန်း: ဇလွန်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Zalun) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသလွန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သလွန်နဝ်ꩻ ထီꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ၊ ကာꩻတဖူꩻ နီစွိုးလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻဖြေꩻစာလူႏလုဲင်ႏအီလꩻတဲင် မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ်တာႏ အရေꩻတန်ဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင် သင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ဖြေꩻစာတာႏ ကွုန်ဟွိုင်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈၉၈ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻလေးမဲတ်နာ

**ဝေင်ꩻလေးမဲတ်နာ** (မန်း: လေးမျက်နှာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Lemyethna) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလေးမဲတ်နာကို ကအဝ်ႏဒါႏ ငဝန်ခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆,၉၂၆ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဂဏန်ꩻခေါဝ်

ဂဏန်ꩻတဖြုံႏယို မဉ်ႏဖဒါႏပဉ်ခေါဝ်ခေါဝ်နောဝ်ꩻ အခေင်ႏလို့လို့ကို တခေင်ႏတုမ်ႏတခေင်ႏ ဗွှန်ပီဝင်ꩻ၊ ကလꩻလှောန်ဒါႏ ဂဏန်ဇျꩻဖုံႏယို ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ **ဂဏန်ꩻခေါဝ်**သှူ။ ဂဏန်ꩻခေါဝ်ဖုံႏ မဉ်ႏခြှောန်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ လꩻချာယင်း ဂဏန်ꩻလီꩻ။ 

ဟားသျိုးယို ဗွှန်ပီ ၁ ကျပ်တထဝတဲင် မဉ်ႏတဲမ်းနေး ကျပ်ယူနေတ် (အဉ်းကလစ်ဆျ်-Unit) နောဝ်ꩻ ထွာ \tfrac{1}{2} ကျပ်သှူ။
1 ဟားသျိုး = \tfrac{1}{2} ကျပ် ၁ မတ် လစ်ꩻဗီႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁ ကျပ်တဲင် မဉ်ႏထွာနေး ကျပ်ယူနစ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ၁ မတ်ယို တုမ်ႏ ၁ ကျပ်ငိုꩻ လစ်ꩻကှို့ꩻတာကှို့ꩻနောဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနေနေ။ ၄ မတ် = ၁ ကျပ် ၁ မတ် = \tfrac{1}{4} ကျပ်အပေႏထဲင်း ၁ မတ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁ မူး၊ ၁ ပဲꩻ၊ ၁ ခြဲက်ꩻ။ ခြုဲက်ꩻခူꩻယို ဖ လစ်ꩻခေါဝ်ထှူ မာꩻအီထာꩻဖြေꩻစာတဲ့ အောဝ်ႏနေနေက။ အယာႏခေန်ႏ ၁ ကျပ်ယို ဗွှန်ပီတုမ်ႏ အယာႏခေန်ႏ ၄ မတ်သှူ။ 1 = ¼+¼+¼+¼  &there4; 1 = 1  အယာႏခေန်ႏ ဟားသျိုး နီလဲင်ႏနောဝ်ꩻကဲႏ တုမ်ႏအယာႏ ၁ ကျပ် ပီပီဝင်ꩻ။  ဟားသျိုး + ဟားသျိုး = တာကျပ် ½+½=1&there4; 1=1 ယိုနောဝ်ꩻ ထွာ ဂဏန်ꩻခေါဝ် ဟောဝ်သေခရာႏ တစူးတစိꩻဒျာႏဩ။ အယာႏခေန်ႏ ၁ ကျပ်နောဝ်ꩻ ဗွှန်ပီတုမ်ႏ ခြဲက်ꩻခူꩻပေႏ ၁၂၈ ခူꩻ၊ ခြဲက်ꩻခူꩻတန် ၆၄ ခူꩻ။ ကျပ်၊ ပဲꩻ၊ ခြဲက်ꩻ ခေန်ႏအီထာꩻယို မော့ꩻအာ တသီႏပိန္တောꩻစာသား၊ ရှောန်(ရွဉ်) ခမ်ꩻစာသားထျꩻဖုံႏသှူ။
  
ကဏ္ဍ:သင်္ချာ
ဝေင်ꩻမျန်အောင်

**ဝေင်ꩻမျန်အောင်** (မန်း: မြန်အောင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myanaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ မျန်အောင်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ISBN (identifier)

**လိတ်ဖွူꩻအမုဲင် ရော့ꩻတွမ်ႏခမ်းထီအာ** (**ISBN**) ယို ထွာ ထာꩻမာꩻသေငါꩻအီ လိတ်ဖွူꩻ၊ အွောန်ႏအထျꩻ ဂဏန်ꩻ (၉) ခင်ႏလမ်း (9 digits) သွူ။ အုဲင်ယာလဲန်ဒ်ခမ်း၊ ဒပ်ဘလဉ်ဝေင်ꩻ၊ ထရီနတီကေားလေက်ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမဉ်ꩻ Gordon Foster မာꩻခါꩻဖေႏဒျာႏသွူ။ ထာꩻနဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မာꩻဖေႏခါꩻ စာလိတ်ဖွူꩻသားတွမ်ႏ အွောန်ႏသေꩻဟောဝ်
လိတ်ဖွူꩻသားတာႏ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၆၅ ဗာႏကိုခါ။ 
ယမ်ဖေႏ လိုꩻအာ ကသေငါꩻလꩻ ISBN တာႏ လိုꩻမဉ်ꩻ David Whitaker မာꩻငါဖေႏထဲင်းခါꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
တနတ် အဲမ်-၁၆ ရုဲင်ဖယ်

စူခွုမ်တနတ် **အဲမ်-၁၆** (M16) ရုဲင်ဖယ်နဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ကထူႏသုင်ꩻအီဒါႏ တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻ ရုဲင်ဖယ်ဒျာႏတဲင် ထူႏသုင်ꩻစခါꩻဒျာႏ ၁၉၆၃ ဗာႏ ဗီယက်နမ်စဲ့ꩻပွယ်ꩻကိုသွူ။ အပွိုင်အငုဲင်ꩻအပုင်ႏနဝ်ꩻ အခေႏခံႏခါꩻဒျာႏ အေအာ-၁၅ (AR-15) စူခွုမ်သွူ။ အရီးသွတ်ꩻ ကမာꩻဖေႏဒါႏ အပွိုင်အငုဲင်ꩻဒီသုဲင်းသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းသား ယူစိဉ်းသတုံနာ (Eugene Stoner) ဒျာႏတဲင် ယိုခါလဲ့ အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻတပ် တပ်ခင်ႏမွိုင်(ခြေလျင်တပ်)စွိုꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ စူခွုမ်ရုဲင်ဖယ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ ကအဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ စူခွုမ်ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏခမ်းထီခြွဉ်း (၈၀)ခမ်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။

အဲမ်-၁၆ ယိုနဝ်ꩻ သုင်ꩻသော့ꩻအီနွောင်ꩻဒျာႏ အရာႏ ၅.၅၆ မီလီမီတာ နေတိုး (.၂၂၃) ကယ်လီဗာ တနတ်ရာႏပွိုင်တဲင် အရာႏလွေꩻအမွိုင်အာႏယို တစက္ကန့်နဝ်ꩻ အဝ်ႏမီတာ ၉၀၀ သွူ။ ခꩻနွောင်ꩻဒါႏ အညာꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ မီတာ ၅၅၀ (၁၈၀၄ ပေ) သွူ။ အရာႏထန်ႏအာႏယို တစက္ကန့်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၈၀၀ ရပ်သွူ။ အဲမ်-၁၆ ကာဗုဲင်ဗားသိဉ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တနတ် အဲမ်-၄ ကာဗုဲင် (M4 carbine) ခွိုꩻသွူ။
thumb|တယ်ꩻဆꩻကီသွတ်ꩻ အဲမ်-၁၆အေ၁၊ အဲမ်-၁၆အေ၂၊ အဲမ်-၄အေ၁၊ အဲမ်-၁၆အေ၄

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
ဝေင်ꩻဗဲတ်ယဲး

**ဝေင်ꩻဗဲတ်ယဲး** (မန်း: ဘက်ရဲမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Batye) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ထင်ꩻ မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျန်ခိဉ်းကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻစျန်ခိဉ်း

**ဝေင်ꩻစျန်ခိဉ်း** (မန်း: ကြံခင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyangin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ထင်ꩻ မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျန်ခိဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ စျန်ခိဉ်းယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျန်ခိဉ်းကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကိုသွူ။ စျန်ခိဉ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မဲင်ꩻငဝ်းငွါ "ကျာံကင်း" နဝ်ꩻသွူ။ သင်ဖော်ꩻတွူးယံအဝ်ႏတဲင် သင်ဖော်ꩻ၊ ဖြီပေႏဖြီတန်ဖုံႏ နွို့လွေꩻသဲင်ꩻချာငါလꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအိဉ်ကပူ

**ဝေင်ꩻအိဉ်ကပူ** (မန်း: အင်္ဂပူမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ingapu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ထင်ꩻ မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်ကပူကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အိဉ်ကပူယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်ဂပူကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အာရပ်စဝ်းဖားခမ်းပေါင်ꩻဗူႏခမ်းထီ

‍‍‍‍‍
**အာရပ်စဝ်းဖားခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ** () **အာရပ်စောက်ꩻဖားဖုံႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းထီ** ယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻရောင် အဲမရိတ် မွေးတဝ်းလဲ့ **ယူအေအီး** နုဲင်းယိုတဲင် အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ အာသျအခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ ပါဆျန်းပင်ႏလယ်ႏကွေ့ကိုကအဝ်ႏဒါႏ အာရပ်ကြွန်စွယ်ႏလောင်း ဖက်ဒရယ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဟံႏယာႏအဝ်ႏကပ်ꩻခြꩻဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ အိုမန်ခမ်းထီတွမ်ႏ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ သော်ဒီအာရေးဗီးယားခမ်းထီဖုံႏဒျာႏသွူ။ ကာတာခမ်းထီ၊ အီရန်ခမ်းထီဖုံႏလဲ့ တွမ်ႏအီရတ်စဝ်းဖားခမ်းထီနဝ်ꩻ ခမ်းထီကူနား အဝ်ႏကပ်ꩻခြꩻတဝင်ꩻ ထီကိုသွူ။ ၂၀၁၃ ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉.၂ သန်းရပ်တဲင်တွော့ꩻ အဲမေရေက်လိုꩻခွိုꩻအဝ်ႏ ၁.၄ သန်းရပ်၊ လိုꩻခမ်းလင်သား ကလွဉ်မာꩻသော့ꩻထာꩻမာꩻသားအဝ်ႏ ၇.၈ သန်းရပ်နဝ်ꩻသွူ။

၁၉၇၁ နေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏစခါꩻ အီရပ်စဝ်းဖါးခမ်းပေါင်ꩻဗူႏခမ်းထီယိုတဲင် ဖက်ဒရယ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတန်အဗူဒဗီတွမ်ႏ ဒူဗုဲင်း၊ သျာစျာ၊ အဲတ်စ်မန်၊ အွမ်-အယ်-ကဝေင်း၊ ရတ်သ်-အယ်လ်-ခိုင်းမား၊ ဖူစျာအီရာ စတဲင် အဝ်ႏဖွဲ့ဗူႏခါꩻ ခမ်းနယ်ႏ (၇) နယ်ႏယိုဖုံႏသွူ။ ခမ်းနယ်ႏတဗာႏတဗာႏစီႏယို အာႏဏာႏအဝ်ႏ စဝ်းဖါးတဖြာꩻစီႏအုပ်ချုတ်တဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻသီးစဝ်းဖားဖုံႏကားကအဝ်ႏယို ပေါင်ꩻဗူႏယင်းတဝင်ꩻတဲင် ဝွေꩻသီးဖွဲ့ဗူႏခါꩻယင်း ဖက်ဒရယ် အတန်သွတ်ꩻကောင်သီတဗာႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ စဝ်းဖားနဝ်ꩻဖုံႏအကို လွိုက်ထန်ႏယင်းစဝ်းဖါးတဖြာꩻတဲင်တွော့ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏမျောက်ခါꩻ အာရပ်စဝ်းဖါးခမ်းပေါင်ꩻဗူႏခမ်းထီ ခမ်းနမ်းဗွေႏ(သမ္မတ)အရာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတန်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရွုမ်ꩻသွုံꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ အာရပ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဒျာႏကီလဲ့ ဝင်ꩻသွုံꩻစွစ်ꩻလီအာဒျာႏ အေင်းကလေတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါသွူ။

ယူအေအီခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏတန်အလောင်း သတ္တမအရန်း နမ်းမေန်(ရေနံ)ထန်ႏသော့ꩻအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏတန်အလောင်း သဘာႏဝဓာတ်လွီးထန်ႏသော့ꩻအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီဖုံႏအကို ယူအေအီးခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻ အရန်း (၁၇) ကိုသွူ။  ကသီငါထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ အဗူဒါဗီစဝ်းဖါး၊ ယူအေအီးအရီးသွတ်ꩻခမ်းနမ်းဗွေႏ ဆေက်သာယာဒ်နဝ်ꩻ ခွုမ်ꩻမာꩻဗာႏ အဲမေရေက်ခမ်းထီပြွူးဖြိုထင်ႏထိုရေꩻတဲင် အဝ်ႏနမ်းမေန်တွော့ꩻ ကလꩻလွဉ်ဒါႏရွဉ်ဖုံႏယို ဝွေꩻသွုံꩻအီချာ ကျန်ႏမာႏရေꩻထိန်ꩻထွားမုꩻဖုံႏတွမ်ႏ အခေႏခံႏ အဆောက်အအုံဖုံႏကိုသွူ။  ပင်ႏလယ်ႏဝဲက် ပေါင်ꩻဗူႏဆောင်ႏရွက်ရေꩻ ကောင်သီ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံးအကို ယူအေအီးစီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ ထွာစီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻအစွုမ်ႏသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏတဲင်တွော့ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏသော့ꩻအာသွတ်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတန်ဒူဗုဲင်းနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏဝေင်ꩻတန်တဗာႏတွမ်ႏ အဖဲ့ꩻအဖဲ့ꩻအခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ တဖူꩻတလီꩻလောင်းဆွိုက်သွယ်ႏရေꩻ ဗဟိုႏဌာႏနတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ 
ကွဲႏတွော့ꩻ ခမ်းထီစီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ အဝ်မီꩻခိုႏအုံနောင်ဗာႏနေကဒွိုန်း ဒင်ႏသွင်ꩻစာထန်ႏ သဘာႏဝဓာတ်လွီးတွမ်ႏ စာထန်ႏနမ်းမေန်(ရေနံ)စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏအလောင်းသွူ။

ယူအေအီးယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဝွေꩻသီးယားကုဲင်လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻကိစ္စတဲင်တွော့ꩻ အဝ်ႏခံႏဗာႏနေက ဝင်ꩻဝွေႏဖန်ႏတဲင် နဝ်ꩻအကို ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ဥပဒေႏကို သျာရီယာဥပဒေႏကပါသော့ꩻဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏတဲ့ပါနေနေသွူ။  ကွပ်ပွိုးယူအေအီးခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ လꩻသော့ꩻခင်ႏလမ်း ခမ်းထီကားကအဝ်ႏ(နိုင်ငံတကာ)ကိုတွော့ꩻ ကဝွေႏဖန်ႏသွုံꩻစပ်သားယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒေႏသကို ဩဇာႏအဝ်ႏခမ်းထီတဖြုံႏတွမ်ႏ ကမ္ဘာႏအာႏရဲင်ꩻအဝ်ႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻဒါႏခမ်းထီတဖြုံႏ စတဲင် အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻနုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဝေင်ꩻညောင်ဒုံး

**ဝေင်ꩻညောင်ဒုံး** (မန်း: ညောင်တုန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Nyaungdon) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဒုံးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၅၂၄၅ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဓနုဖျူ

**ဝေင်ꩻဓနုဖျူ** (မန်း: ဓနုဖြူမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Danubyu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဓနုဖျူကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တနတ် အဲမ်-၄ ကာဗုဲင်

စူခွုမ်တနတ် **အဲမ်-၄ ကာဗုဲင်** (M4 ဟဲ့ꩻ Colt M4 Carbine) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏ ထေမာꩻစူခွုမ် coltကုမ္ပဏီႏ ထေမာꩻခါꩻဒါႏ ကာဗုဲင်အစွိုးအမျိုꩻ တနတ်ဒျာႏတဲင် အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻတပ် အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီ တွိုက်ꩻဖွန်ꩻရေꩻရုဲင်ဖယ်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ M4နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ M16ရုဲင်ဖယ်ပုင်ႏကို ထေမာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻ ကာဗုဲင်အနေႏတဲင် ပေါင်းဖွီ ပေါင်းပေႏကယ်ႏထဲင်း M16 တွော့ꩻ ပေါင်းဗွိုန်ထိုꩻ M16A2 တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻရုဲင်ဖယ်နဝ်ꩻသွူ။ M16A2 ရုဲင်ဖယ် အခြွိုင်းအကွို့ꩻအခဝ် (၈၀%)နဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻသော့ꩻချာအီ M4 ကာဗုဲင် ကိုသွူ။

အဲမ်၄ နဝ်ꩻ ဗွိုန်ဒျာႏနုဲင်း ကာဗုဲင်အလင်ဖုံႏနေနေ ဖွီပေႏထွူ ခွုမ်ထူႏပသာယိုꩻတဲင် သုင်ꩻအာအီ ပွယ်ꩻတွိုက်ꩻခꩻအဗွော့ꩻကိုဖုံႏ တကာႏတဝ်း ခင်ႏမွိုင်စဲ့ꩻသားတမွေးတဝ်းဒါႏ အရာႏသားဖုံႏ၊ တဲမ်းလိတ်(စာႏရေꩻ)သားဖုံႏ၊ ဝါးကာꩻသားဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻနေနေသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ဗွိုန်ပီနုဲင်း M16 ခွိုꩻဖုံႏနေနေတဲင် ဆင်သော့ꩻယင်း မန်ႏပြောင်ႏထွားအီမွူးဟာခိုႏစား၊ လေသာ၊ ဗုံးလောင်ဆျာ ခꩻနေးစူသား၊ Short Gun ဖုံႏ ကပါဒါႏ အခြွိုင်းအခြိုꩻအခဝ် အလင်ဖုံႏ အဝ်ႏလိုႏနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ ဆင်သော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းထီ United States Special Operations Command (USSOCOM) အထူꩻတပ်စွိုꩻ တောမ်ႏ Navy Seals သီး အဓိက အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻနေနေသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ဩသတေးလျ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏအထူꩻတပ်(အထူးလေတပ်) တောမ်ႏ မလေးသျားခမ်းဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဖြေꩻထူႏသုင်ꩻနေနေသွူ။
thumb|left|M4A1 ကဆင်သော့ꩻခါꩻဒါႏ ဗုံးလောင်ဆျာ ခꩻနေးတောမ်းစူ တောမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻသား

## အဲမ်-၄အေ-၁ (M4A1)
M4A1 နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ M4 ခွိုꩻဖြယ်တမျိုꩻဒျာႏတဲင် ရေႏရွယ်ႏထေမာꩻခါꩻဒျာႏ ထူႏသုင်ꩻအီ ဆင်စဲ့ꩻရေꩻအထူꩻ(အထူးစစ်ဆင်ရေး)တာႏဒျာႏသွူ။ အမေႏရိကန်ႏ ဆင်စဲ့ꩻအထူꩻတပ်စွိုꩻဖုံႏကဲဉ်းအာ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီဒျာႏသွူ။ M4A1ယို ပွိုးအဖွီတောမ်ႏ ခꩻအာႏယံငါႏတဲင် ဆင်စဲ့ꩻရေꩻဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ သာႏအီတဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ M4 ရိုꩻရိုꩻတောမ်ႏ M4A1 နီစွိုးလွုမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကခြုဲင်းပြောင်ꩻနွောင်ꩻဒါႏ အရာႏထန်ႏအာႏ အနေန်ခလိုက် အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ M4နဝ်ꩻ ခꩻလꩻဒျာႏ တဖြုံႏစီႏတောမ်ႏ သိုမ်ဖြုံႏတတွယ်ꩻလွုမ်ꩻတဲင် M4A1 နဝ်ꩻ ခꩻနွောင်ꩻ တဖြုံႏစီႏတောမ်ႏ အဖြုံႏပေါင်ꩻအာစား နဝ်ꩻသွူ။
thumb|SOPMOD (Special Operations Peculiar Modification) Block I

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
ဝေင်ꩻမအူပိဉ်

**ဝေင်ꩻမအူပိဉ်** (မန်း: မအူပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ma-ubin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမအူပိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ် တိုးခြောင်ဖျင်ႏတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၄၆)မဲင်ႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၄၂၄၁ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အဘိဇ္ဈာ

ပါꩻနီဒုံ အမဉ်ꩻ "ဗွို့ယုဲင့်"အဝ်ႏတဖြာꩻ၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အသက်လꩻသွူ တဆီသွစ်ꩻတဲ့ အနမ်းတပေါက်ꩻပဲ့ပေႏ၊ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကတူႏဟ့းပိုမ်၊ နေ့ꩻဖူဟွစ်ꩻ၊ တငါတကွစ်ꩻ ဖြောင်းသမ်းလုဲင်း၊ ဖြောင်းဗီးတယုဲင်း မဲ့တနွာႏ၊ ယာႏဖြေင်းမေႏသွာႏ ခြူႏခြီႏဒွုန်၊ ဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻမဟွုန် နားဟံႏထွူႏ နုဲင်းနဝ်ꩻယင်။ ကွဲႏတွော့ꩻ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ကျွားသဲင်ꩻတခြစ်ꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ လွေꩻပွယ်ꩻလွေꩻလမ်ꩻ မူႏနံꩻဖေႏနေးကထွားဝွေꩻတဲင် ကွီလနေးဝင်ꩻ အခြွိုင်းအခြိုꩻ၊ ဝင်ꩻဖေႏလလယ်ႏကွို့ꩻ ခွယ်ꩻလာꩻတခြိုတခြာ၊ စူသွို့ꩻတောင်ꩻ နားရီႏယ၊ ကတူႏပေါက်ꩻခွေႏပေႏ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏလွုမ်ꩻ။

"နာꩻတွမ်ႏဗွို့ယုဲင့် ထေင်လို့ဝင်ꩻ မာꩻထမုဲင်ꩻဟွဉ်ႏ မောင်ႏမတ်"
"ပွယ်ꩻလိန်ꩻလဲဉ်းထိုꩻသွူ နီသွံနီꩻတဲ့ ဖေႏချာတဝ်း ခွေသွဉ်းအခြွိုင်းအခြိုꩻနဝ်ꩻမꩻ ခွေသွဉ်းထေင်ဗာႏဝွေꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻ ဆရာႏ"
"နာꩻမွော့ ဖေႏချာတဝ်း ဝင်ꩻအခြွိုင်းအခြိုꩻအီ ဗွို့ယုဲင့်"
"ခွေကွီလခြေင်ဝွေꩻမွေးတဝ်းဆရာႏ၊ ခူႏဖေႏဗာႏဝွေꩻတရာႏအိန်ႏနဝ်ꩻ လင်ꩻပဉ်သိုမ်သောင်ꩻထာ၊ လို့ဖေႏပါ ဖိုးအေႏနဝ်ꩻ လစ်ꩻနီꩻ"
"ဟား ဟား ဟား ဟား"
"ဖေႏလလိုꩻတဲ့ ဖေႏကွို့ꩻနားရီႏယ၊ ဖေႏဆွကွို့ꩻ စူသွို့ꩻတောင်ꩻ"
"နဝ်ꩻဟ နာꩻမွော့ သမ်းဆွအီ"
"ပတ်နားရီႏယ-ဆွစူသွိုꩻ့တောင်ꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ယောင်ꩻဟံးတရေꩻမကောင် ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻဆရာႏ"
"ဟား ဟား ဟား ဟား"
"တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဆရာႏကအီႏသွဉ်ဖေႏ ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ ဒုစရဲက်အမုဲင်သွစ်ꩻ၊ "အဘိဇ္ဈာ-မဲန်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"။
"အဘိဇ္ဈာ"ကရိုနဝ်ꩻ- "ဝင်ꩻစေꩻစိန်ႏတခြိုꩻယို မဉ်ႏထွာခွေထာꩻနဝ်ꩻ ယံငါႏမွေးမွော့ဟွေး"ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဲန်လꩻရိုꩻရိုꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း၊ မဲန်လꩻတငါ၊ မဲန်အွဉ်ႏထွာစွဉ်ႏ နီတခြိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။

ဝင်ꩻတခြိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ဝင်ꩻကုသိုလ်ႏကံႏ တွမ်ႏဝင်ဉာဏ်ႏ ဝီရိယတဲင် ဝင်ꩻလꩻလွဉ်၊ ဝင်ꩻခြွေဝင်ꩻခြာႏ၊ ဝင်ꩻချမ်ꩻသာႏလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ။
မဲန်လꩻသဲင်တခြစ်ꩻ ဝင်ꩻတခြိုꩻနဝ်ꩻ ထွာထင်ႏလောဘ အကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏသီတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏသဲင်ꩻကွုတ်ယင်းလိုꩻပိုတဲ့ ကလိုႏတောင်ႏတအတွိုင်ꩻ တလꩻတဝ်း၊ ထွာဗာႏဒျာႏ လိုꩻကေန်ꩻလိုꩻခြော၊ ရန်ႏသူႏတဲ့လွိုင်ႏအာ၊ ထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဲန်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻတဲ့ တထွူထွာတဝ်း၊ အကုသိုလ်ႏအာထဲင်းလွုမ်ꩻတဲင် နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝီရိယကျိုꩻစာꩻ ခွုမ်မာꩻကုဲင်းကုဲင်းထွူတွော့ꩻ မဉ်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻဒါႏဒါႏ၊ မဉ်ႏသုံꩻစုဲင်ႏဒါႏဒါႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻစေꩻစိန်ႏတခြိုꩻ တိုꩻပွါꩻလွိုင်ႏအာလွေꩻဗာႏဒျာႏ"
နီဆရာႏသျင်ꩻနယ်ဖေႏ နုဲင်းနဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ တဲမ်းဖေႏပါ ကဗျာနုဲင်းယို-
+ ဝင်ꩻတခြိုꩻဟွေး - မဲန်နေးလွဉ်ꩻမာႏ
ငါးရုဲင်ꩻထဲ့ဗာႏ - ချမ်ꩻသာႏကင်ꩻညာꩻ
သဲင်ꩻကွုတ်လိုꩻပို - ခြောဖိုအာငါႏ
မဲန်လꩻမွုန်း - မဉ်ႏယွုန်း ကျင်ꩻဟဝ်ထွာ။

**ကဗျာယို မဉ်ႏပြန်ႏငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ** - (ဝင်ꩻတခြိုꩻယို မဲန်လꩻမွေး၊ မဲန်နေးငါ သꩻလောဘ မဉ်ႏလွဉ်ꩻမာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လင်ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ အဲန်ထဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ မဉ်ႏသဲင်ꩻကွုတ်လိုꩻပိုတဲ့ သဲင်ꩻကေန်ꩻခြော ဒုက္ခဗာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဲန်လꩻတငါမွုန်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ မဉ်ႏယွုန်းထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်) ပြန်ႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
"တပဲ့ꩻသီး ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်၊ ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻယံနဝ်ꩻ မဲန်လꩻငါမွုန်း ဝင်ꩻတခြိုꩻနော"
"ယိုတလဲင်ႏတဲ့ အခိန်ႏလꩻလဲန်း၊ အုံပဆားဒွိုန်းက၊ မင်္ဂလာႏဒျာႏ တပဲ့ꩻဖုံႏ"
"မင်္ဂလာႏဒျာႏ ဆရာႏဗွေႏအော်"

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻမျောင်းမျ

**ဝေင်ꩻမျောင်းမျ** (မန်း: မြောင်းမြမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myaungmya) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျောင်းမျခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျောင်းမျကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်လောင်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဝွါးခယ်မ

**ဝေင်ꩻဝွါးခယ်မ** (မန်း: ဝါးခယ်မမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Wakema) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျောင်းမျခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝွါးခယ်မကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင် ခြောင်ဖြယ်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအေင်မဲး

**ဝေင်ꩻအေင်မဲး** (မန်း: အိမ်မဲမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Einme) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျောင်းမျခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအေင်မဲးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်လောင်းသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဖျာပုံ

**ဝေင်ꩻဖျာပုံ** (မန်း: ဖျာပုံမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pyapon) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖျာပုံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် ဖျာပုံခြောင်ထျꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏအန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၉.၃)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖျာပုံယိုလဲ့ ဗွိုန်ပီနုဲင်းဒျာႏ မျန်မာခမ်းအခဝ်ဒေါမ် ဝေင်ꩻယဟန်ႏဖုံႏနေနေတဲ့ ကရီးခါ မဲင်ꩻခွန်ဟော်ခံꩻသီး တန်ꩻခိုꩻအာႏဏာႏ ကအဝ်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဟံႏသာႏဝတီႏမဲင်ꩻဟော်နန်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆꩻလ့တဲင် အဝ်ႏပါသော့ꩻ ပတေင်(၃၂)ဝေင်ꩻကိုသွူ။ "ဖျာပုံ"နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏမဲင်ꩻငဝ်းတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ ဖျာ(ဗျာ)- ဆေꩻ၊ ဆဲင်ႏ တောမ်ႏ ပုံ(ပုင်)- ဒဲဉ် "ဒဲဉ်ဆဲင်ႏ"ရဲဉ်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏအရပ်ဒျာႏသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻစုဲက်လတ်

**ဝေင်ꩻစုဲက်လတ်** (မန်း: ကျိုက်လတ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyaiklat) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစုဲက်လတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် ပံတပွတ်ခြောင်ထျꩻ စုဲက်လတ်ခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏအန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၉)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "စုဲက်လတ်"နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏမဲင်ꩻငဝ်းတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ဖရာꩻပြင်ꩻ" နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဒေးဒယဲး

**ဝေင်ꩻဒေးဒယဲး** (မန်း: ဒေးဒရဲမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Dedaye) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒေးဒယဲးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ "ဒေးဒယဲး"ယိုနဝ်ꩻ မဲင်ꩻဘာႏသာႏအနေႏ "" အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ ချို့ꩻ၊ ခီ ကအဝ်ႏဒါႏတွူး ချို့ꩻတွူး နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဗိုကလေး

**ဝေင်ꩻဗိုကလေး** (မန်း: ဘိုကလေးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Bogale) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗိုကလေးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၃,၂၁၁ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအမာ

**ဝေင်ꩻအမာ** (မန်း: အမာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ahmar) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗိုကလေးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗွေႏဗွန် ကောသိယ

**ဗွေႏဗွန် ကောသိယ**ယို ထွာ မျန်မာခမ်းထီကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏဒါႏတဲပ် အဘိဓမ္မာ ရဟန်ꩻတန် တပါꩻသွူ။ ထွာ ကျောင်ꩻအုပ်ဆရာႏတောႏ ရဟန်ꩻအုံနင်းကျောင်ꩻတာႏ သွဉ်(သွောန်)တန်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ အေးသာယာ၊ တောင်ႏကီꩻကို။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻလပွတ်တာ

**ဝေင်ꩻလပွတ်တာ** (မန်း: လပွတ္တာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Labutta) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လပွတ်တာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏကြွန်လောင်းဒေႏသ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် ယွေးခြောင်ထျꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဗွော့ꩻပါတောမ်ႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ) နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လပွတ်တာဒေႏသနဝ်ꩻ ဒွိုႏထေမာꩻဒျာႏ တသာႏ၊ လိုပ်ꩻမာꩻဒျာႏ ဗွူဟူ၊ စမ်းငါးထာꩻမာꩻ စတဲင်ဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပိဉ်သလူ

**ဝေင်ꩻပိဉ်သလူ** (မန်း: ပြင်စလူမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pyinsalu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လပွတ်တာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏကြွန်လောင်းဒေႏသ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမော်လမျင်စျုန်း

**ဝေင်ꩻမော်လမျင်စျုန်း** (မန်း: မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Mawlamyinegyun) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လပွတ်တာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်လမျင်စျုန်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် ယာသူဒုဲင်ခြောင် တောမ်ႏ တုံးလဲခြောင်ခါႏ ကြွန်ပေႏလောင်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မော်စျုန်းဒေႏသနဝ်ꩻ လိုပ်ꩻမာꩻဒျာႏ လုဲင်းဗွူဟူ၊ ပြူး၊ စမ်းငါးထာꩻမာꩻ စတဲင်ဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

 

ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တနတ် အေကေ-၄၇ ရုဲင်ဖယ်

**စူခွုမ်တနတ် အေကေ-၄၇ ရုဲင်ဖယ်** (AK-47,  Avtomat Kalashnikova) (ရသျား: Автомат Калашникова)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻစူခွုမ်တမျိုꩻတဲင် ရသျားခမ်းထီ မီခေးလ် ကလာသနီကောဗ် (Mikhail Kalashnikov) တဲမ်းထွို့ꩻခါꩻဖေႏ အပွိုင်ပုင်ႏဒသုဲင်းတဲင် ၁၉၄၇ ဗာႏကို ဒဲ့ꩻထူႏလꩻလွေꩻ အယံသွတ်ꩻ စူခွုမ်ရုဲင်ဖယ်(မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ်) အပွိုင်ပုင်ႏဆုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထေခါꩻပါ AK 47 တောမ်ႏ AKS 47 နီစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ သိုဗီယဲတ်စဲ့ꩻတနျာႏစွိုꩻ(ဆိုဗီယက် တပ်နီတော်) ထူႏသုင်ꩻစခါꩻဒျာႏ ၁၉၄၉ ဗာႏကိုသွူ။ ထွာဒျာႏ ဝါသောခမ်းထီကရီးခါဖုံႏ အဓိက တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻရုဲင်ဖယ်ဒျာႏသွူ။ အေကေ-၄၇ ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါလိတ်ဖြုံႏအရွီးခိုႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကေားထေသား Avtomat Mikhail Kalsshnikov အမိဉ်ꩻ ဆꩻငါသွတ်ꩻ A လိတ်ဖြုံႏ၊ K လိတ်ဖြုံႏ တောမ်ႏ ထူႏအွောန်ႏထွော့ခါꩻ ကထေဒါႏနေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏအနေႏဒျာႏသွူ။

အေကေ-၄၇ ယိုနဝ်ꩻ စရိပ်ဖေႏကသက်သာႏတဲင် ထေမာꩻထွို့ꩻခါꩻဒျာႏ တောမ်ႏအပွိုင်ပုင်ႏ ရိုꩻရိုꩻတဲင် လွတ်ꩻဒပ်ꩻမာꩻကြောင်းဖုံႏ ယိုꩻငါႏသွူ။ ထူႏသုင်ꩻသားသီးအစေအလꩻ အေကေ-၄၇ တလဝ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻ အနေင်ႏ ၂၀ တောမ်ႏ ၄၀ ခါႏအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ ထူꩻချာꩻချက်နဝ်ꩻ ခံႏနွောင်ꩻဟဝ်မွေး ထီစဝ်ႏတံႏဒျာႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻခွိုꩻဖြယ်ဖုံႏ ပေါ်ႏထန်ႏလွောန်စွောန်ႏလဲ့ အဝ်ႏထွာက တောမ်ႏမူလအပွိုင်လက္ခဏာႏ ကထွာဒါႏ မွဉ်းဖျင်လွတ်ꩻဒပ်ꩻကယိုꩻဒါႏ အပွိုင်ပုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## ထူႏသုင်ꩻဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
ဖီးအွာ

**ဖီးအွာ** (Termite) ကရိုꩻဒါႏ သေ့ꩻပေႏမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ အုဲင်သော့တားရားမျိုꩻစဲဉ်ႏကိုသွူ။ ဝွေꩻသီးနမ်းပွုံႏနမ်းပွိုင်နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏတဗွိုန်ပီတဝ်းနုဲင်း သေ့ꩻပေႏအလောင်ႏလင်ဖုံႏတဲင် အွဉ်ႏခွဲꩻခေါ်ခေါ်ဗာႏနေး မျိုꩻစဲဉ်ႏတဗာႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖီးအွာသီး ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဆွိုက်ဆံꩻရေꩻပွုံႏစံႏဖုံႏ၊ အုံအဝ်ႏရေꩻပွုံႏစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ တပီတဝ်းနုဲင်း တမူမျိုꩻဖုံႏ၊ ထွိုင်းမျိုꩻဖုံႏ၊ မဲလေင်းဖုံႏသွူ။ ဖီးအွားယိုနဝ်ꩻ ကုဲင်းထီႏမော့ꩻဗာႏအာဒျာႏ အာဖရိကတွိုက်၊ အာသျတွိုက်၊ အမေႏရိကတွိုက် တွမ်ႏ ဩသတေးလျတွိုက်ကိုဖုံႏသွူ။  ခင်ႏလမ်းနေႏရာႏအရပ်မုဲင်ꩻခန်းတယဝ်း ရာႏသီႏဥတုခမ်းမိဉ်ႏလျားနဝ်ꩻ ဖီးအွာသီး အုံအဝ်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏအုံအဝ်ႏလွေꩻလွဒျာႏ ကောင်လောင်းဖုံႏ၊ သုဲင်ꩻကန္တာရကိုဖုံႏ စတဲင်ခင်ႏလမ်းဒေႏသအမျိုꩻမျိုꩻကိုဖုံႏသွူ။ မိဉ်ႏထောင်ထွားချာနုဲင် လုံးရုပ်ကအဝ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻပွုံႏနဝ်ꩻ ဖီးအွာသီးကအဝ်ႏစလွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ညမွေးမုဲင်းလဲဉ်းထာꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

ဖီးအွာသီး လုံ့လဝိရိယဖုံႏနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းခရာႏဟဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ နမ်းကြိုခန္ဓာႏပေႏမွေးငါႏရိုꩻကီလဲ့ အုံႏအဝ်ႏသော့ꩻတာႏ ကတယ်ႏဒါႏ ဖြုံႏဒီႏဖုံႏနဝ်ꩻ တန်ထိုတဲးဝါးမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးကတဲႏဒါႏ ဖြုံႏဒီႏဖြုံႏယထွောင်းထွောင်းနဝ်ꩻ အဖွိုႏအထိုအဝ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ပေ ၂၀ လွိုသွူ။ ဖြုံႏဒီႏကိုခါႏကအုံသော့ꩻဒါႏ ဖီးအွာဖုံႏအဆေ့ꩻအအာနဝ်ꩻ  အဝ်ႏနေးအဗာႏပေါင်ꩻ အသိန်ꩻပိဉ်ဆီဆီနေးနဝ်ꩻသွူ။ ဖီးအွားသီးနဝ်ꩻ အမျိုꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၁၂၀၀ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏအကိုယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏဒျာႏ သေင်ႏမွူးဖြား သေင်ႏဗိုးကိုဖုံႏသွူ။ ယမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ အုံကပ်ꩻဒျာႏ သေင်ႏမွူးတသိဉ်အဖေ့ꩻဖုံႏသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ဖီးအွာသီးနဝ်ꩻ အုံခန်းမုဲင်ꩻကိုကိုခန်းတယဝ်း မာꩻနေးအလမ်းတွမ်ႏဟံႏတွော့ꩻ အုံအဝ်ႏနေးဒျာႏဟံႏအကိုဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖီးအွာယမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻနေးအလမ်းဟံႏကိုတဲင်တွော့ꩻ အလမ်းကိုနဝ်ꩻ ဖောက်တဲတဲဝါးဝါးနေး လမ်းမီ(ဗေင်ႏသော့ꩻတာႏအခန်ꩻ)ဖုံႏ၊ အွဉ်ႏသိမ်ꩻသော့ꩻအီ အအံႏအအွꩻခန်ꩻဖုံႏ၊ အပိုအပေႏခန်ꩻဖုံႏ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ဖောက်ꩻပါထဲင်းက လွေꩻသော့ꩻတာႏ တဖူꩻဖုံႏ၊ တလီꩻနွို့ထန်ႏသော့ꩻတာႏ တဖူꩻဖုံႏ၊ ထီတဖူꩻဖုံႏ စတဲင် ဖောက်ꩻနေး တဖူꩻပေႏတဖူꩻတန် အစွိုးအစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏဖုံႏတဲင်တွော့ꩻ အုံအဝ်ႏသော့ꩻတဲတဲဝါးဝါးနေးနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ထာꩻသားပေႏဖုံႏ
ဖလိုရဉ်း

**ဖလိုရဉ်း** (Fluorine-ဓာတုသင်္ကေတ F) ယို ထွာ တွမ်ႏဒြတ်စင်လို့လို့ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ အီလဲက်ထရွန်ဖုံႏ မာꩻထွာဒါႏ ဓာတ်၊ မာꩻဓာတ်အယမ်သွတ်ꩻသှူ။ အရောင်ႏနောဝ်ꩻ တသီး သဉ်၊ Gaseous halogen ခြှောန်းဗူႏအာႏအောဝ်ႏ (၁)။ ဖလိုရဉ်းယိုတွမ်ႏ ကထွာဒါႏ နိုဘယ်ထာꩻတအှို (Noble gas) နုဲင်း ခရစ်ပတွန်(crypton)၊ သီနွန်(xenon)၊ ရေဒွန်(radon) တွမ်ႏယင်း ဒြတ်စင်လောင်းလင်ဖုံႏ ကအီးထွာ ဒြတ်ခြှောန်းနောဝ်ꩻ ယိုꩻမာꩻတန်သှူ။ နောဝ်ꩻထှူမကာႏ တွမ်ႏ ဖန်၊ သတ္တု၊ ထီ ယင်းထာꩻခြိုꩻလောင်းလင်တဲ့ မာꩻဒါႏဒြတ်။ ဖလိုရဉ်း ထာꩻတအှိုယို မာꩻတန်စဲင်းအီဒါႏ မေႏလျမ်ႏ မေႏဗင်။ အခြှောန်းလက္ခဏာႏ(ခှေါန်/ခွဉ်)(+) ကအောဝ်ႏဒါႏ counterpart တခူးတခေါဝ်တွမ်ႏ ဖလိုရုဲက်ဒ် မဉ်ႏခြှောန်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒါႏ ဖလိုရဉ်း ဒြတ်ခြှောန်း။

### မာꩻအီ
အဲတ်တမ်ဖဝတွမ်ႏ မောလီဇျူးဖဝကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖလိုရဉ်းဖုံႏယို မာꩻ ပလတ်သတစ် တျာႏမေႏစပ်ꩻအီဒါႏကိုတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မာꩻ Flat panel ယင်း MEMs ဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ သော့ꩻပါအီဝင်ꩻသှူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
လာဘမုနိစေႏတီႏ၊ နောင်တောင်ꩻ

နောင်တောင်ꩻ လာဘမုနိစေႏတီႏတောႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻယိုခါ ဆꩻကီကွဉ်ႏထင်ꩻ သုဲင်ꩻကောင်လောင်းတဲင် ဘုရာꩻစေႏတီႏအောဝ်ႏ ၃ ဆူႏသွူ။ စေႏတီႏသွံဆူႏယိုနဝ်ꩻ အောဝ်ႏစဲဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻဝင်ꩻသွူ၊ အထာႏဝ အဆူႏတန်နဝ်ꩻ တဲႏအွဉ်ရီးသွတ်ꩻတဲင် ထွာမူလပထမစေႏတီႏ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်တဆူꩻနဝ်ꩻ တဲယ်ႏဆုဲင်တဲင် ထွာဒုတိယစေႏတီႏ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻတယ်ႏဆုဲင်ꩻတဲင်ထွာ တတိယ စေႏတီႏသွူ၊ စေႏတီးယိုသွံဆူႏ ကဟဲဒါႏ လာဘမုနိစေႏတီႏနဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်တောင်ꩻယိုခါ ဖန်ဖေႏဒျာႏသွူ၊ ခါးလာႏဝွေꩻဗွေႏကတယ်ႏ နောင်တောင်ꩻပရဟိတကျောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ စေႏတီးမဉ်ꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏသုဲင်ꩻကောင်လောင်းတဲင် ဖန်ဒျာႏ စေႏတီႏသုဲင်ကောင် နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

စေႏတီးအထဝယိုတဆူႏနဝ်ꩻ ပါမုဲင်ꩻတယ်ႏလူႏသေꩻခါလဲ့ꩻ ကွပ်တသေထွꩻတဝ်းတဲင် ပထမ စေႏတီႏသမဲင်ꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻစဲင်းလို့ꩻတောဝ်းသွူ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ စေႏတီႏလောင်း ကအောဝ်းဒါႏ ဟိန်ႏခေါင်ꩻလောင်ꩻပေႏလောင်းနဝ်ꩻ အောဝ်ႏတဲမ်ႏခါꩻ ခုနေင်ႏနဝ်ꩻထွာဒျာႏ တယ်ႏစလွေꩻ ၁၂၆၁ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ အောဝ်ႏတဲမ်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ မဉ်ႏထွားနဲင်းခုနေင်ႏယိုနဝ်ꩻ ညလဲဉ်းသွူ နေင်ႏပေါင်ꩻ တရျာꩻလွိုသွူ။ ကတယ်ႏဗာႏ စေႏတီး ဒုတိယ တဆူႏနဝ်ꩻ ပွိုင်ႏလဲင်ႏစခါ လိုꩻဖြားတယ်ႏသေꩻခါꩻ စေႏတီႏအောဝ်ႏတဆူႏတဲင် စေႏတီႏကထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻတွော့ꩻ နေင်ႏ ၁၃၄၂ ဗာႏ ဝါႏဆိုႏလာကိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာတောႏ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻတွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻဟိုနာꩻ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝံသ အွဉ်တယ်ႏကော်ႏဖေႏယင်ႏစေႏတီႏ ဒုတိယ တစ်ဆူႏသွူ၊ စေႏတီႏထျꩻသောင်ယို ဖေႏကထွာ သာႏသနာႏဟံႏတဲင် ၁၃၄၉ ဗွေႏဆရာႏတော်ႏ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝံသ ကျွထင်ႏဆို့ꩻဝါႏ သတင်ꩻသုံꩻလွေꩻဖရာꩻကောင်လောင်းသွူ။

ဖဲ့ꩻထင်ꩻတဆူႏ ဂျိုဟ်ႏ ၈ ခွင်ႏစေႏတီႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်တောင်ꩻ အွဉ်တယ်ႏလူႏဒျာႏသွူ၊ စေႏတီႏအလူႏတကာႏနဝ်ꩻထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနမ်းစင် ဦးစိုင်းလူ+ ဒေါ်နန်းဆွမ်း သီႏခံႏထွာဖေႏအလူႏတကာႏ အထျꩻတဲင် ပါတွမ်ႏ ၇ မွူးနီꩻသာꩻ အမျာꩻဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ
နီယွန်

**နီယွန်** တောဝ်းလဲ့ **နီယိုန်**ယို ထွာ ဒြတ်စင်တဗာႏ၊ သင်္ကေႏတနောဝ်ꩻ ထွာ N၊ အဲတ်တမ်ခင်ႏလမ်းနောဝ်ꩻ လဲန်း အမုဲင် (၁၀) သှူ။ ဝွေꩻယို အောဝ်ႏပါ Noble gas ကို။ တလီꩻယဉ် တေက်ꩻအာႏဆလကို အယောင်ꩻအရောင်ႏ အဲန်ထောဝ်း။ အောဝ်ႏ တလီꩻတဉ်ႏအာႏ တလီꩻနဲန်းခြေင်းအာႏ သုမ်ပွန်းနီပွန်း။ ဝွေꩻယို မော့ꩻသှို ခရစ်ပတွန်၊ သီနွန်သီး ခရစ်နေင်ႏ ၁၈၉၈ ဗာႏကိုခါ။ နီယွန်ယို အောဝ်ႏဂရိငေါဝ်း  ကိုဖျောလှောန်၊ အဓိပ္ပယ်ႏလꩻ **အတသာ**။ နီယွန်ယို တုမ်ႏဓာတုဒြတ်ခြှောန်း (မန်း-ဒြပ်ပေါင်း)လင် မာꩻတောဝ်းဒြတ်။ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်၊ ဟီလီယမ်၊ အောက်သီစဲန်၊ ကာဗွန် သီးဖုံႏမဉ်ႏထှူ စကျဝဠာႏကို နီယွန်ယို ထွာ ပဉ္စမ အပြန်ꩻပြောꩻအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်သှူ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဆေ့ꩻလုမ်ꩻ၊ ဖွီထဲင်းက တလီꩻ။ နီယွန်ယို သော့ꩻအီလွေꩻ မေႏဖန်လီး(ဖန်ချောင်း) ကထေဖေႏဒါႏအရောင်ႏ မောက်ꩻစောက်ꩻတနျာႏရောင်ႏကို။  ကွယ်ႏတှော့ꩻဝွေꩻယို အငိုꩻလို့အာထဲင်းက ဟီလီယမ်သှူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻတုဲက်စီး

**ဝေင်ꩻတုဲက်စီး** (မန်း: တိုက်ကြီးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တုဲက်စီးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတုဲက်စီးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပီ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၄၂)မဲင်ႏရပ်သွူ။

## ရပ်ကွက်
ဝေင်ꩻတုဲက်စီးနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ရပ်ကွက်(၈)ကွက်သွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ-
#အင်္ဂလားရပ်ကွက်၊ 
#ဘူတာရပ်ကွက်၊ 
#ဈေးရပ်ကွက်၊ 
#ဥပ္ပုံစုရပ်ကွက်၊ 
#မင်္ဂလာရပ်ကွက်၊ 
#အိုးတန်းရပ်ကွက်၊ 
#ရှမ်းစုရပ်ကွက်၊ 
#ဗောဓိကုန်းရပ်ကွက် ဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻလဲးကူး

**ဝေင်ꩻလဲးကူး** (မန်း: လှည်းကူးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Hlegu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လဲးကူးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလဲးကူးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၄၅ ကီလိုမီတာ (၂၇)မဲင်ႏရပ်သွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမော်ဗီ

**ဝေင်ꩻမော်ဗီ** (မန်း: မှော်ဘီမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Hmawbi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မော်ဗီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်ဗီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၇)မဲင်ႏရပ်သွူ။ မော်ဗီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ မော်ပီ= မုဟ်-စဲင်ႏ/ကွေ့၊ ဘီ-ပင်ႏလယ်ႏ ကိုလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ ပင်ႏလယ်ႏကွေ့/ပင်ႏလယ်ႏစဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻထန်းတပိဉ်

**ဝေင်ꩻထန်းတပိဉ်** (မန်း: ထန်းတပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Htantabin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မော်ဗီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ လုဲင်ခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ တောမ်ႏရန်ႏတကုန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻပါ ထီတဖူꩻအဝ်ႏတဲင် တောမ်ႏသင်ဖော်ꩻပေႏတန်ဖုံႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားလွေꩻချာငါ သင်ဖော်ꩻတွူးဖုံႏလဲ့အဝ်ႏတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻလွဉ်ဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တနတ် အဲမ်-၂၇ အော်တိုမဲတ်တစ်ရုဲင်ဖယ်

**တနတ် အဲမ်-၂၇ ခင်ႏမွိုင် တော်တိုမဲတ်တစ် ရုဲင်ဖယ်** (အဲင်းကလေတ်: M27 Infantry Automatic Rifle) စူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွိုက်သုင်ꩻသော့ꩻနွောင်ꩻဒါႏအရာႏ ၅.၅၆ မမ(mm) အရာႏထန်ႏပုင်ႏစံႏ တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻရုဲင်ဖယ်တဗာႏဒျာႏတဲင် အခေႏခံႏသွူ Heckler & Koch စူခွုမ်ကုမ္ပဏီႏ ကထေဒါႏ တနတ် အေတ်ကေ-၄၁၆ (HK-416) တဲင် ထေမာꩻခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တနတ်ယိုနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ မရိန်းတပ်စွိုꩻ(United States Marine Corps) အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻခါꩻဒါႏ စူခွုမ်ဒျာႏတဲင် ဖေႏကထေဖေႏနွောင်ꩻလို့ပါ ခင်ႏမွိုင်တပ်စွိုꩻ ကခွုမ်ဒါႏ အဲမ်-၄ ကာဗုဲင်သား စဲ့ꩻသားလို့လို့ တောမ်ႏ ကခွုမ်ဒါႏ အဲမ်-၄အေ-၁ ရုဲင်ဖယ်သား စဲ့ꩻသားဖုံႏလို့လို့တာႏလဲ့ အဝ်ႏရေႏခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
တနတ် အေက်ကေ စီ-၃၆ ရုဲင်ဖယ်

**တနတ် စီ-၃၆ ဟဲ့ꩻ အေက်ကေ စီ-၃၆ ရုဲင်ဖယ်** (အဲင်းကလေတ်: G36 / Heckler & Koch G36) စူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျာမနီခမ်းထီ Heckler & Kochကုမ္ပဏီႏ ကထေမာꩻဒါႏ တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻရုဲင်ဖယ် အစွိုးအမျိုꩻဒျာႏတဲင် အပုင်ႏဒီသုဲင်းနဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻစခါꩻဒျာႏ ၁၉၉၀ ဗာႏကျာꩻသွူ။ ဂျာမနီစဲ့ꩻတပ်ကို ကထူႏသုင်ꩻဒါႏ စီ-၃ ရုဲင်ဖယ်ဖုံႏ အလီꩻအယခြောင်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻ စီ-၃၆ ယို တယ်ႏစ ၁၉၉၇ ဗာႏ သွူ။

## G36 ခွိုꩻဖြယ်ဖုံႏ
အခေႏခံႏအနေႏ G36 နဝ်ꩻ အဝ်ႏထေခွုမ်မာꩻ ဖြယ်လွေꩻပုင်ႏစံႏ(၃)စွိုးရပ်သွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မူလ G36၊ စက်တနတ်အဖွီစားပုင်ႏစံႏ တောမ်ႏ ခမ်းထန်ႏဆေꩻကွက်ꩻတာႏပုင်ႏစံႏ ဖုံႏဒျာႏသွူ။

* MG36(စက်တနတ် အဖွီစား)
* G36K(ကာဗုဲင်)
* G36C(အဖွီစား)
* G36A2
* G36V(ပသာခမ်းထန်ႏတာႏ)
* G36KV(ပသာခမ်းထန်ႏတာႏ)

## ထူႏသုင်ꩻဒါႏခမ်းထီဖုံႏ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ရုက်ပုင်ႏဖုံႏ

800px-G36bw.jpg|Photo section G36 with bipod on man during a patrol in Kosovo 2002. There is an improvised magazine holder on the buttstock.
Balts Will 2008 2.jpg|Lithuanian Special Forces Special Purpose Service member and Latvian soldier
Latvian G36KV.JPEG|A Latvian soldier with the G36V/AG36 combination.
U.S. Army Spc. Amanda Luna, with Headquarters and Headquarters Company, 2nd Battalion, 1st Aviation Regiment, checks her weapon before firing during a Schutzenschnur, or Federal Armed Forces Badge for 140309-Z-HP669-008.jpg|A U.S. soldier of the 1st Aviation Regiment holding a G36
5I3A1894.jpg|Peshmerga Zeravani Commando with the G36 May 2019


## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
M29 mortar

**အဲမ်-၂၉ မော်တာ** (အဲင်းကလေတ်: M29 mortar) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏ ကထေမာꩻဒါႏ ၈၁ မီလီမီတာ(mm) မော်တာခွိုꩻဒျာႏသွူ။ အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻတပ်ကို ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ M1 မော်တာခြောင်ꩻယို ယံပြောင်ꩻလုဲင်ႏသုင်ꩻသော့ꩻနွောင်ꩻ ပေါင်းဖွီ ခꩻလꩻပေါင်းညာꩻဒါႏ ၈၁ မီလီမီတာမော်တာနဝ်ꩻ တယ်ႏစဒျာႏ ၁၉၅၂ ဗာႏကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻခြောင်ꩻယို တွိုႏ ၁၉၈၇ ဗာႏနဝ်ꩻ သုင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻယင်း M252 မော်တာသွူ။ ခွိုꩻဖြယ်ဖုံႏအကို တွိုႏ ၁၉၆၄ ဗာႏနဝ်ꩻ စူꩻလက်ခံႏသုင်ꩻလွေꩻပါ M29E1 တောမ်ႏ M29A1 သွူ။ ထူႏသုင်ꩻbarrelသက်တန်ꩻ ဖေႏကလꩻညဆွာꩻတောမ်ႏ မာꩻကြောင်းရေꩻ ဖေႏကယိုꩻတဲင် ထေမာꩻခါꩻတောမ်ႏ ဟတ်ခြုံးပျာႏ(hard chrome-plated) ဖုံႏသွူ။ ပထမတမိနိစ်တာႏ ခꩻနွောင်ꩻအလဲင်ႏ ၃၀ တောမ်ႏ ထဲင်းယင်းတမိနိစ်တာႏ ခꩻနွောင်ꩻယင်း ၄ လဲင်ႏ/ ၁၂ လဲင်ႏတဲင် တွိုႏနွောင်ꩻအဗွော့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻ ၅,၁၄၀ ကုဲက် (၂.၉ မဲင်ႏ)သွူ။ ၈၁ မမ မော်တာတပ်စွိုꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာ လွောင်ႏဗူႏခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ အစွိုꩻအွဉ်ငါသား(squard leader)၊ စူထောက်ခꩻသား(assistant gunner)၊ ဖျင်ဆင်အရာႏသား(ammunition bearer)နဝ်ꩻ (၂)ဖြာꩻ ခြွဉ်းလို့ ထွာ(၅)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။

## ထူႏသုင်ꩻသားဖုံႏ

* : **8.1 cm GrW M29/65**
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* : Howa produced a modified version of the M29A1 as *Type 64*
* 
* : produced under license by Daewoo as KM29A1
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
မဲဂ္ဂနီသီယမ်

**မဲဂ္ဂနီသီယမ်** (Magnesium) ယို ထွာ သတ္တုဒြတ်စင်တဗာႏ၊ ဒြတ်စင် အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရှောင် (:en:Periodic table) ကိုနောဝ်ꩻ အလဲန်း အဗူႏအမုဲင်-၂ (Group-II) ကို၊ သင်္ကေႏတနောဝ်ꩻ အှောန်ႏတောင်ꩻခါꩻတုမ်ႏ (Mg) သှူ။ ဝွေꩻအဲတ်တမ်အမုဲင်နောဝ်ꩻ ထွာ (၁၂)၊ အဲတ်တမ် အထှူႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၂၄.၃၁၂ သှူ။ မဲဂ္ဂနီသီယမ်ယို အဖွီ၊ အရောင်ႏဗွာ ပေါင်းပီပီရှောန်(ရွဉ်)။ အယာႏနဲန်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁.၇၄ (1740 kg m-3 , 0.063 lb  in-3 or 108.6 lb ft-3)။ မဲဂ္ဂနီသီယမ်ယို သေငါꩻခါꩻဝင်ꩻ သတ္တုဖွီ ထေမာꩻလှောန် ထာꩻခြှိုင်းမာꩻ ခင်ႏလမ်း (မန်း-စက်ရုံ) ကို တဲႏစခေါင်းစခါကာႏ၊ ဖွီလဲ့ဖွီ ခှေါင်တဲ့ခှေါင်မွေးသှူ။ မဲဂ္ဂနီသီယမ်ယို မာꩻဒါႏယိုꩻတန်ဓာတ်၊ မဉ်ႏသော့ꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် ကအောဝ်ႏပါဒါႏ ထီလျား ကအောဝ်ႏဗို့ꩻဗြောက်ဗြောက်ကိုနောဝ်ꩻ အမာꩻယောမ်ꩻထိုꩻ တသာႏတုမ်ႏ အောက်သီစဲန် ဒြတ်ခြှောန်းတဲင် ထေမာꩻလꩻအီ သတ္တုအယမ်သွတ်ꩻသှူ။ ဝွေꩻယို တုမ်ႏ ထာꩻသတ္တုတမွေးတောဝ်း(Non-metal) ဖုံႏ၊ အဲက်သစ်ဖုံႏလဲ့ ခြှောန်းငီꩻဝင်ꩻဒါႏ။ ကထွာဒါႏ ဇီဝဓာတု မာꩻဝင်ꩻဓာတ် နုဲင်း မာꩻဆေ့ꩻထာꩻ (မန်း-လျော့ချခြင်း)၊ ခြှောန်းထာꩻ (မန်း-ပေါင်းစပ်ခြင်း)၊ ထေထန်ႏထိုꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်ဖုံႏယို မာꩻတုမ်ႏ မဲဂ္ဂနီသီယမ်သှူ။ ဝွေꩻကခြှောန်းငီꩻဒါႏ သတ္တုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာ aluminum, zircon, rare-earth metals ယင်း thorium ဖုံႏသှူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
နျူးကလီးယားစူခွုမ်

**နျူးကလီးယားစူခွုမ်** (အဲင်းကလေတ်: Nuclear weapon) အဏုမျူစူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နျူးကလီးယားယားဖုံႏ ပꩻထန်ႏထိုꩻတောမ်ႏ ခြွဉ်းဗူႏထိုꩻ ကပါဒါႏ ဓာတ်ထွာလွဉ်(ဓာတ်ပြု) အတန်စားတဲင် ကပꩻထန်ႏအီဒါႏ စူခွုမ်တခြိုꩻတစွိုးဒျာႏသွူ။ ဓာတ်ကထွာဒါႏ နီဗာႏလွုမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒြပ်ထုအပေႏပေႏကို ကထေထန်ႏနွောင်ꩻဒါႏ စွန်ꩻအာႏအတန် မရမကစားဒျာႏသွူ။

ထွာဒါႏ ဖောက်ပꩻရေꩻ အခြွိုင်းတဗာႏ နျူးကလီးယားစူခွုမ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝွေꩻစွန်ꩻအာႏ ဖျူးသဉ်း(fusion) မွေးတဝ်းလဲ့ ဖျူးသဉ်း(fusion) တောမ်ႏ ဖစ်သဉ်း(fission) ပေါင်ꩻဝင်ꩻတဲင် ကထွာလွဉ်ဒါႏ နျူးကလီးယား ဓာတ်ထွာကို ထွာထန်ႏလွဉ်သွူ။ ဓာတ်ထွာမုꩻ ယိုနီဗာႏလွုမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထာꩻရာꩻပေႏပေႏ ထေထန်ႏနွောင်ꩻအီ စွန်ꩻအာႏ အတန်တန်စားတဲင် ကီႏလိုႏ(၁၀၀၀)ရပ် ကအဝ်ႏဒါႏ ထွꩻခေတ်(ခေတ်ပေါ်)နျူးကလီးယားစူခွုမ်နဝ်ꩻ တတွာလွေꩻတောမ်ႏ ဖောက်ပꩻရေꩻတခြိုꩻရိုꩻရိုꩻစား ကီႏလိုႏ(၁ ဗီလီယီယံ)နဝ်ꩻသွူ။ နျူးကလီယားစူခွုမ်ယို မဲဉ်ပေႏခန်းစွောန်ႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻပေႏတယဝ်း ထေထန်ႏနွောင်ꩻစွန်ꩻအာႏ အာထဲင်းက ဗုံးရိုꩻရိုꩻစား အဆပေါင်ꩻအာတန်တဲင် ကောမ်ႏဒျာႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ယားကုဲင်နွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ နျူးကလီးယားစူခွုမ်ယို အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွ့ "စူခွုမ်ယားကုဲင်နွောင်ꩻလို့ထာꩻ" (weapons of mass destruction) တဲင် ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာလဲ့ အဝ်ႏထိန်ꩻချုပ်ခါꩻ ထူႏသုင်ꩻဝွေꩻခရာႏ တောမ်ႏမူဝါဒစီꩻကန်ꩻတဲင် ခမ်းယဟန်ႏသား အဝ်ႏထွာက အသျုက်ထာꩻထေင်ခရာႏသွူ။

နျူးကလီယားဗွုံးယို တောမ်ႏဗွုံးရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ အနမ်းအပေႏအတန်၊ အယာႏခိန်ႏဖုံႏ ဖွီပေႏထဲင်းသွူတကာႏတဝ်း ယားကုဲင်လို့နွောင်ꩻ ဝေင်ꩻတဖြုံႏလွုမ်း အစွန်ꩻအာႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ "ယားကုဲင်အာႏသန်စူခွုမ်" (Weapons of Mass Destruction, WMD) အနေႏတဲင် နျူးကလီးယားစူခွုမ် ဖေႏကစွစ်ꩻလီပွာꩻအာထဲင်းမွုန်းတာႏ အဝ်ႏထောင်ထွားသွုပ်သမ်ႏလွေꩻ အရေꩻတန်အကျောင်ꩻခရာႏတဗာႏကိုသွူ။
thumb|ခလားကချꩻဗွုံး တောမ်ႏ ဗွုံးပꩻထွူ ဝေင်ꩻနာဂါသာကီပုင်ႏ

ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻကို ကထူႏသုင်ꩻဒါႏ နျူးကလီးယားစူခွုမ်ဖုံႏယို တွိုက်ꩻခꩻရေꩻစူခွုမ်အနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီလဲင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ အရီးသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ ကအီႏထွူသွူခိန်ႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၅ ဗာႏ ဩဂဲစ်လာ ၆ နီꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏသီး ကလွေꩻချꩻဒါႏဗွုံး ဂျပန်ခမ်းထီ ဝေင်ꩻဟီရိုဆီးမားတောမ်ႏ ထွိုင်ႏလꩻ ၃ နီꩻထွူ ဒုတိယလဲင်ႏအနေႏ အမေႏရိကန်ႏသီး လွေꩻချꩻယင်း အဲတ်တေားမစ်ဗွုံး ဂျပန်ခမ်း ဝေင်ꩻနာဂါသာကီကိုဒျာႏသွူ။ ကောပ်စွောန်ႏ ဗွုံးနဝ်ꩻနီဖြုံႏ ပꩻထန်ႏအာႏတောမ်ႏ ရေဒီယိုဓာတ်သတ္တိစွုမ်းတခြိုꩻဖုံႏတဲင် လိုꩻအာခမ်းသား အဖြာꩻ ၁၅၀,၀၀၀ တောမ်ႏ ၂၄၆,၀၀၀ အခါႏရပ် အသက်သွုမ်ꩻသီမားထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻအကို (၉၀%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းသား(ထံသား)ရိုꩻရိုꩻဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်စွောန်ႏ ရေဒီယိုသတ္တိစွုမ်း တခြိုꩻဖုံႏ အကျိုꩻသွုပ်ဆုဲင်ꩻဖုံႏတဲင် လိုꩻဖုံႏ သီကုဲင်လွဉ်ꩻဗာႏ အာတန်သွူ။
thumb|အမေႏရိကန်ႏ မရိန်းစဲ့ꩻသား ကတွယ်ႏခါꩻဒါႏ ဂျပန်ဓာတ်ပုင်ႏဆရာႏ Sumiteru Taniguchi ခံႏဗာႏဗွုံးတမ်ႏထွူ လꩻထာꩻဆာကျာꩻ ဓာတ်ပုင်ႏ၊ ၁၉၄၆ ဗာႏ ဇန်နဝါရီလာ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ဗွုံး

**ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ဗွုံး**၊ **သာမိုနျူးကလီးယားစူခွုမ်** တဝ်းလဲ့ **ပေါင်ꩻစပ်(Fusion)စူခွုမ်** (အဲင်းကလေတ်: Thermonuclear weapon, Fusion weapon or Hydrogen bomb (H bomb) အေက်ဗွုံးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နျူးကလီးယားစူခွုမ် ဒုတိယခွိုꩻသွုပ် ဒီသုဲင်းတဗာႏဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻအစွန်ꩻအဆန်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပေါင်းပေႏပေါင်းဖွီကယ်ꩻထဲင်း၊ ယားကုဲင်နွောင်ꩻအာႏလဲ့ အဝ်ႏအာထဲင်းက ပထမခွိုꩻသွုပ် နျူးကလီးယားစူခွုမ်(အဏုမျူဗွုံး, Atomic bombs)ဖုံႏသွူ။ နျူးကလီးယား ပေါင်ꩻစပ်(fusion) ဓာတ်ထွာဖုံႏနဝ်ꩻ အဆာႏအနေႏ ထူႏသုင်ꩻအီဒျာႏ ယူရေနီယမ်(Uranium) အဓိက စူခွုမ်အဆာႏအနေႏတဲင် ထူႏသုင်ꩻတွိုႏခြောင်ꩻအီ ဓာတ်တခြိုꩻ ကခြေားဒါႏ နုဲင်း ယူရေနီယမ်-၂၃၅(Uranium-235, () မွေးတဝ်းလဲ့ ပလူတိုနီယမ်-၂၃၉(Plutonium-239, () ဖုံႏသွူ။ ကစမ်ꩻဒါႏ သာမိုနျူးကလီးယားစူခွုမ် အရီးသွတ်ꩻသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဲင် စမ်ꩻလွေꩻဒျာႏ ၁၉၅၂ ဗာႏကိုသွူ။

အဝ်ႏဟုဲက်ဒရိုစိဉ်အဲတ်တန်(Hydrogen atom) ကထေထန်ႏဒါႏ စွန်ꩻအာႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ငမ်းခရာႏငါႏအကျောင်ꩻ အဲန်ဂလန်ခမ်းထီ ဖရန်သစ်ဝီလျံ အဲတ်သတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏဒေါ့ꩻလွေꩻ ၁၉၂၂ ဗာႏကာႏသွူ။ မိဉ်ႏတော် ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်အဲတ်တန် မိဉ်ႏပꩻထန်ႏလီထိုꩻနဝ်ꩻ ငင်ႏပြန်ႏ(တုံ့ကန်မှု)အာႏထွာလွဉ်ထွူတဲင် ကမ္ဘာႏယိုတဲ့ မဲ့ꩻဝွေꩻယားကုဲင်နွောင်ꩻဒါႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏနန်းတရျိုးဒေါ့ꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာဗာႏ တယိုꩻတဝ်းသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် သဘာဝအလွောက်ꩻ ကထီႏဗာႏဒါႏ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ တထွာအီနွောင်ꩻတဝ်း ငင်ႏပြန်ႏအာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာလွဉ် ပꩻထန်ႏအာႏတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဒျာႏ ငင်ႏပြန်ႏအာႏ အမွိုင်မွိုင်စားသွူ။ ဖေႏကလꩻ ငင်ႏပြန်ႏအာႏ အမွိုင်မွိုင်နဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻဒျာႏ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ် အုဲင်သိုတိုတ်(Isotope)အထွူႏဖုံႏမꩻ ထွာနွောင်ꩻခရာႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အုဲင်သိုတိုတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒြပ်စင်တမျိုꩻအကို တဗွိုန်တဝ်းဒါႏ အယာႏခိန်ႏအလွောက်ꩻ အဲတ်တန်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ကိုနဝ်ꩻ သဘာႏဝ အုဲင်သိုတိုတ် အဝ်ႏနီဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ဗွုံးနဝ်ꩻ မာꩻအီတောမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်အထွူႏစား ဒျူတီရီယမ်(Deuterium) အဲတ်တန်ဖုံႏတဲ့လꩻ၊ ဟုဲင်ဒရိုစိဉ် ပေါင်းထွူႏစား ထရီတီယမ်(Tritium) အဲတ်တန်ဖုံႏလဲ့ သုင်ꩻအီနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ လီတီယမ်(Lithium)လဲ့ ထူႏသုင်ꩻအီ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသီးယဟန်ႏ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွ့နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
အောင်ဆန်းစုကြည်

**အောင်ဆန်းစုကြည်** () (မန်း: အောင်ဆန်းစုကြည်) **အောင်သန်းသုစီ**ယို ထွာဒျာႏ ခမ်းထီအကယ်ႏတန် လိုꩻမူႏယံတဖြာꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၉၁ ဗာႏ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ ခွိုꩻရက်လိုꩻတဖြာꩻအနေႏတဲင် လꩻလွေꩻခန်း ကမ္ဘာႏငြိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻဆုꩻနိုးဘဲယ် သွူ။ ဝွေꩻမူႏယိုနဝ်ꩻ ထွာကွို့ꩻ ခမ်းထီအွဉ်ငါတန် တဖြာꩻလွုမ်ꩻတဲ့ တမွေးတောဝ်ႏ တဖဲ့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏလဲအောဝ်ႏထွာဒျာႏသွူ၊ ဝွေꩻမူႏယိုခါနဝ်ꩻ အောဝ်ႏထွာခွုမ်ထူႏလွေꩻဖေႏ စွိုးခွိုꩻဒီမိုကရေသီအစွိုꩻချုတ် အတန်အကယ်ႏသွူ၊ နဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်ႏ အောဝ်ႏထွာပါနေက ခမ်းထီတန်အတွိုင်ႏပင်ႏခံႏ အတန်အကယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၂၁ လာဒဲဉ်ကံလာ စဲ့ꩻမန်းတပ်မတောႏ စဲ့ꩻပိုႏ မင်းအောင်လိုင်ယို ထူႏသိမ်ꩻထိုꩻအာႏဏာႏတဲင် ဆွမ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏဝွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻမူႏယိုနဝ်ꩻ ၂၁ နေင်ႏတွင်ꩻကို အုံသော့ꩻဗာႏဒျာႏလမ်းထောင်ႏကိုနဝ်ꩻ ညစွဉ်ႏနေင်ႏပေါင်ꩻ ၁၅ နေင်ႏသွူ။ ၁၉၉၀ နေင်ႏတွင်ꩻကို ကွပ်ပွိုးဝွေꩻမူႏယို အွဉ်ငါတဲင် မာꩻလွေꩻလွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻနဝ်ꩻ နွောင်ꩻလို့ခန်းဒျာႏသွူ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏနွောင်ꩻခန်းစွဉ်ႏလဲ့ꩻ စဲ့ꩻသီးဖုံႏဖေႏတောဝ်ႏအာႏဏာႏသွူ။

## နွို့ꩻပြဲင်းထဲင်ယင်း လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻ
၂၀၁၂ နေင်ႏကိုလာ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ ၁ နီꩻ နဝ်ꩻနွို့ပြဲင်ႏထဲင်ႏယင်း လွိုက်ရွေꩻပွယ်တဲင် ဝွေꩻမူႏနဝ်ꩻနွို့ပြဲင်ႏလွေꩻခန်ႏ ကော့ꩻမူး ဝေင်ꩻနယ်ႏတဲင်တွော့ꩻ ထွာလွဉ်ခန်းဒျာႏ ရန်ႏကုန်ႏတွိုင်ꩻကို လွတ်တော်ႏအမတ်နဝ်ꩻသွူ။

## မိဉ်ꩻနာꩻမ
အောင်ဆန်းစုကြည် ကရိုꩻဒါႏမဉ်ꩻ ယိုထွာဒျာႏ အောဝ်ႏအွိုႏအဖါမဉ်ꩻကိုတွော့ ဖန်သွုပ်ငါလွေꩻဖေႏထဲင်ႏယင်ႏဒျာႏသွူ၊

## ဖဝပေႏပေႏခါ
မန်ႏခမ်းလွစ်ထန်ႏရေꩻ အတန်အကယ်ႏ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း တွမ်ႏ နင်ႏခင်ကြည် သီးယိုပိုမူႏ လွူးဖွာꩻလင်ꩻဖေႏ ၁၉၄၅ နေင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
သိုဒီယမ်

**သိုဒီယမ်** (အဲင်းကလေတ်: Sodium) ယို ထွာ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်ခြှောန်းတဗာႏ၊ အခြီဒါႏယိုꩻ ထီကို တွမ်ႏ ထီဝကိုဖုံႏရာ။ သိုဒီယမ်ဟုဲက်ဒရေားသုဲက်ဒ် (sodium hydroxide) တွမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် မဉ်ႏပꩻလီဝင်ꩻ တလီꩻကိုနောဝ်ꩻ လꩻလှောန် သိုဒီယမ် အခြုံးအတူႏဇျꩻပေႏ ပီရှောန်(ရွဉ်)ရောင်ႏ တွမ်ႏယင်း မေႏလူးရောင်ႏဖာႏဖွန်ႏ။ သိုဒီယမ်တွမ်ႏ နုဲက်ထရိုစဲန်ယို အလျားတန်ဝီးဝါးခန်းတယောဝ်း မာꩻတောဝ်းဝင်ꩻဓာတ်။ တွမ်ႏနုဲက်ထရိုစဲန် ကအီးမာꩻဝင်ꩻဓာတ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအလျား ၂၀၀ ဒီဂရီသဉ်တီဂရိတ် တောဝ်းလဲ့ ၃၉၀ ဒီဂရီဖာရဉ်ဟုဲက်။ သိုဒီယမ်တွမ်ႏ နုဲက်ထရိုစဲန် မဉ်ႏမာꩻဝင်ꩻဓာတ်နောဝ်ꩻ လꩻလှောန် သိုဒီယမ်ဟုဲက်ဒရုဲက်ဒ် (sodium hydride)။ သိုဒီယမ်ယို တွမ်ႏကာဗွန် မာꩻဝင်ꩻဓာတ် အာႏရဲင်ꩻဟောဝ်၊ တွမ်ႏဟေလိုစဲန်နောဝ်ꩻ မာꩻတောဝ်းဝင်ꩻဓာတ်။ ကအီးလꩻလှောန် သတ္တုတွမ်ႏ သိုဒီယမ်ကလိုရုဲက်ဒ်အတာႏ သိုဒီယမ်ယို မာꩻဗာႏဓာတ်တွမ်ႏ metallic halide. Paraffinic ဟုဲက်ဒရိုကာဗွန်ယို တွမ်ႏ သိုဒီယမ် မာꩻတောဝ်းဝင်ꩻဓာတ်၊ ကွဲးတှော့ꩻ အထွာလှောန် နဲတ်ဖတလဉ်း(naphthalene) ယင်း ဒြတ်ခြှောန်း နုဲင်း aromatic polycyclic compounds ယင်း aryl alkenes ဒြတ်ခြှောန်းဖုံႏ။ သိုဒီယမ်တွမ်ႏ အယ်လကိုဟေား မာꩻဝင်ꩻဓာတ်နောဝ်ꩻ ဗွန်ပီ မာꩻဝင်ꩻဓာတ် တွမ်ႏ ထီ၊ ကွဲးတှော့ꩻ အပေါင်းယွလုဲင်ႏ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻကလေး

**ဝေင်ꩻကလေး** (မန်း: ကလေးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kalay) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ကလေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလေးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖြယ် မစ်တာခြောင်ထျꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကလေးနဝ်ꩻ အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏအကူထျ့ꩻ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ အေင်ဒိယ-မျန်မာ-ထုဲင်ꩻ ကွန်ႏသယ်ႏကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃,၁၅၈ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကလေးဝ

**ဝေင်ꩻကလေးဝ** (မန်း: ကလေးဝမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kalewa) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻနဝ် ကလေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလေးဝကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင် တောမ်ႏ မစ်တာခြောင်ဆွုမ်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကလေးဝနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻပါ အေင်ဒိယ-တမူး ကွန်ႏသယ်ႏကာꩻတဖူꩻတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၂၃ဝ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်း

**ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်း** (မန်း: ဟုမ္မလင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Homalin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ထင်ꩻ ဟိုမ်းမလိဉ်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုမ်းမလိဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖင်ႏတဲင် ခမ်းခါခိန်ႏနဝ်ꩻ မေႏသင်ဖော်ꩻဖုံႏ ထင်ႏတွိုႏနွောင်ꩻ ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်းထျꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဟိုမ်းမလိဉ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အရမ်ꩻအဝ်ႏ ၉၁,ဝဝဝ ဖြာꩻသွူ။ ဟိုမ်းမလိဉ်းဒေႏသနဝ်ꩻ ဖေင်ဖင်ꩻယာလံဖုံႏလဲ့ ထန်ႏစွစ်ꩻလီ၊ မောက်ꩻကေင်၊ ရာဗာဖုံႏတဲ့ဆို့ꩻ၊ ဥရုခြောင်ထျꩻနဝ်ꩻ ခံꩻဖုံႏလဲ့ ထန်ႏတဲင် ဖေႏကထေခူႏနွောင်ꩻခံꩻတာႏ အဝ်ႏခိုတ်ခါꩻလိတ်ချုတ် တောမ်ႏရသျားနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိဉ်းကိဉ်း

**ဝေင်ꩻမိဉ်းကိဉ်း** (မန်း: မင်းကင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Mingin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻနဝ် ကလေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းကိဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၈၃၃ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အလူမီနီယမ်

ဗြိတိဆျ အဉ်းကလစ်ဆျ်နေး ကဟဲ့ꩻဒါႏ aluminium, အမေရိကဲန် တွမ်ႏ ကနေဒီယဲန် အဉ်းကလစ်ဆျ်ငေါဝ်းကို ကရိုꩻဒါႏ aluminum ယို ထွာ ဓာတုဒြတ်စင် သင်္ကေႏတ Al ယင်း အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၃ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ထာꩻတဗာႏသှူ။ **အလူမီနီယမ်**ယို အယာႏနဲန်းတဉ်ႏထွꩻတောဝ်း သတ္တုအာလောင်းလင် အတသွာႏထဲင်းက သတီးလ်ပသီႏ ၃ ပွန်း ၁ ပွန်း။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ တွမ်ႏ အောက်သီစဲန် မှိုတ်ဖဉ်းတန်ဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏအှောန်ႏခွဲးဝင်ꩻ တလီꩻကိုနောဝ်ꩻ အလူမီနီယမ် အဖဲ့ꩻကီကို အမာꩻထွာ ထာꩻရဲးဆုမ်ႏ အရောအရာ oxide ဖုံႏ။ အလူမီနီယမ်ယို အရောင်ႏယောဝ်း အရောင်ႏခꩻယောဝ်း ဗွှန်ပီမွေးရှောန်(ရွဉ်)။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အပနဲန်ႏ၊ သံလဲက် ပသီႏထှို့ꩻ ထှို့ꩻလꩻတောဝ်း၊ အခြုမ်ႏ။ ဝွေꩻယို ကဟဲ့ꩻဒါႏ အုဲင်သိုတုပ်တဉ်ႏခှေါင် 27Al အောဝ်ႏ၊ အောဝ်ႏလှိုင်ႏမွေးထာꩻ၊ စကျဝဠာႏကို ထွာလꩻ ဒွါဒသမ (၁၂) အအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်။ 26Al ရေဒီယိုဓာတ် ရွန်ꩻဒါႏထာꩻ (မန်း-ရေဒီယို သတ္တိကြွ၊ အဉ်းကလစ်ဆျ်- ) နောဝ်ꩻ မာꩻအီအာ ထောင်လှောန်ꩻသက်ဆွာꩻ (radiodating) ကိုသှူ။

## ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ