open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း

**ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း** (အဲင်းကလေတ်: Aungban) (မန်း: အောင်ပန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ ကလော်ꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏခမ်းကောင် မိဉ်ႏလင်ꩻမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ ကွန်ႏခမ်းကောင် ကအီႏပသာလင်ဒါႏ မန်းခမ်းတောမ်ႏ အညာꩻတာႏ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏအဒီႏအရာႏအကဝ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခြွဉ်းဒါႏ ပွယ်ꩻယုင်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻအာတန်တဲင် ထွာဒျာႏ ဖြေꩻစာကူꩻကား ကွန်ႏသယ်ႏဝေင်ꩻလဲ့ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်းယို တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၁၃ ဗာႏ လာဧပီ ၁၇ သွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဥသိတ်ပဉ်

**ဝေင်ꩻဥသိတ်ပဉ်** (မန်း: ဥသျှစ်ပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Oke Shit Pin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပန်းတောင်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၈ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၄၃၀ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻပန်းတောင်းနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ(၁၀)မဲင်ႏ၊ တောမ်ႏဝေင်ꩻပီဖဲ့ꩻနဝ် အဝ်ႏ(၂၀)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝဲက်သုဲက်

thumb|usap.org ဝဲက်သုဲက်

**ဝဲက်သုဲက်** (အိန်းကလေက်: Website) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ရောမ်ဗူႏဒင်ႏထင်ႏဖေႏ ဝဲက်ပေ့ဝဲက်လိတ်မဲ့ငါ(Web Page)ဖုံႏ အဉ်တာနဲက်လိတ်မဲ့ငါကိုဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိတ်ယာႏဖုံႏ၊ အငဝ်းဖုံႏ၊ ဓာတ်ပုင်ႏဖုံႏ၊ ရုက်ပုင်ႏဖုံႏ၊ ဗီဒီယိုရုက်မွန်ဖုံႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနွို့ပါနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏအနေႏနဝ်ꩻ နုဲင်းဒျာႏ ဝီခီပီးဒီးယား, google.com တောမ်ႏ amazon.com စတဲင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ အကျမ်ꩻအနေႏ တမိနစ်အကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻဗွောင်လွ့ ဝဲက်သုဲက်တသာ အဗာႏပေါင်ꩻ (၃၈၀)ရပ်သွူ။ လိုꩻထွားအအာသွတ်ꩻ သုဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ Google, ယူကျု့၊ Facebook ဖုံႏဒျာႏသွူ။

လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ယိုꩻယိုꩻဆွိုက်သွုပ်ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒါႏ ဝဲက်သုဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏတယ်ႏမာꩻခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ World Wide Web ကဟဲ့ꩻဒါႏ တကမ္ဘာႏလွုမ်းဝဲက်သွူ။ ကသုင်ꩻအီလꩻဒါႏတောမ်ႏ ပုဂ္ဂလိကလဲင်း networkစား ပုဂ္ဂလိကသုင်ꩻ ဝဲက်သုဲက်(Website)ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဗိုန်နုဲင်းဒါႏကုမ္ပဏီႏဝွန်ႏထမ်ꩻဖုံႏ သုင်ꩻအီဖေႏကလꩻ ကမာꩻခါꩻဒါႏ ဝဲက်သုဲက်ဖုံႏဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သော့ဝွဲး
ကဏ္ဍ:အနယ်ꩻပညာႏ
ဝေဠုကဇာတ်

**"ဝေဠုကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဝေဠုကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ရူးအစွူႏသားနဝ်ꩻ ဟောဝ်လွူးတောဝ်း အဲင်ႏသီချာဒါႏအဗွေႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ အမျိုꩻတရက်တဝ်း-မဉ်ႏရက်နဝ်ꩻ ထွာဒါႏ အသက်အန္တရာယ်ႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ဝင်ꩻကသွဉ်ကဒေါ့ꩻဖေႏ ငေါဝ်းအကျိုꩻထွာ-ငွါစီꩻပွာꩻတာႏနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနေးနာႏငါႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏတနာႏတဝ်း ဆရာႏငေါဝ်း၊ ပေါႏတနာႏတဝ်း ငေါဝ်းဖေႏသတိꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခ(နုဲင်း-ဝေဠုကသီးဖါယို) အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

**"မကသဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် မကသဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ လိုꩻမွိုက်ဖြီႏဖြီႏ ပညာႏထီႏသေ အဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ မာꩻစွဉ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း တထွာတဝ်း အကျိုꩻဆꩻ၊ တလꩻတောဝ်း ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ထွားဒျာႏ ဒုက္ခလွဉ်းလွဉ်းအကျောင်ꩻ၊

၂။ ရန်ႏသူႏခန်းတဲ့ ထာꩻယူႏဝွေႏဖန်ႏ ဉာဏ်ႏပညာႏကအဝ်ႏသားနောဝ်ꩻ ယံလဲဉ်းက လိုꩻသူႏသေတောဝ်းထာꩻသားအကျောင်ꩻ၊

၃။ ရေႏမာꩻသီ ရန်ႏသူႏစွဉ်ႏတဲ့ ယူႏချာငါဗာႏထာꩻ၊ ကျိုꩻကျောင်ꩻချာငါ ပေါႏတယူႏပါတောဝ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထဲင်း ထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ-စတဲင်းနဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝွန်ႏခံႏချက်

(အုဲင်) သရကာရန်တွဲꩻတွံႏ (အောဝ်)သရကာရန်တွယ်ꩻဖုံႏယို နေင်ႏ ၁၃၅၀-ဗွေ၊ ဗဟိုႏသံဃာႏ ဗက်ꩻထွော့ချက်အလꩻ လိတ်အုပ်ကိုယို လိတ်မဲ့ငါဖေႏကဆေ့ꩻ၊ တွဲႏနျꩻခꩻကရိပ်စက ဖေႏကသက်သာႏတဲင် တဲမ်းကဲစ်ꩻ တွဲႏနျꩻတွံႏ အဒွေါင်ႏစား (အုဲ) (အဝ်)နုဲးနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻရွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း (အဲ)သရကာရန်တွယ်ꩻတွံႏ (အယ်)သရကာရန်တွဲꩻ အဝ်ႏ(၂)မျိုꩻအကို အသုံꩻပျုအာတွံႏ အဒွေါင်ႏစား(အဲ)သရကာရန်တွယ်ꩻသွူ။
ကခွင်ꩻပျုဗက်ꩻထွော့ꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻလဲဉ်းဒျာႏတဲင် လိတ်ဖြုံႏလဲ့ဒွေါင်ႏ၊ တဲမ်းလဲ့ထွူယိုꩻ၊ လိတ်ရဲဉ်ႏတွမ်ႏလိတ်မဲ့ငါထန်ႏဆေ့ꩻတွော့ꩻ တွယ်ႏနျꩻကရိပ်စက သက်သာႏငါႏသွူ။
လိတ်စောင်ႏထွာနွောင်ꩻရေꩻအစွိုꩻ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝွေꩻကွို့ꩻသꩻနွောင်ꩻတဝ်း

**"ဟတ္ထကသုတ် (ဝွေꩻကွို့ꩻသꩻနွောင်ꩻတောဝ်း သွံမျိုꩻ)"**

နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ တွိုႏတဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻတိန်ႏတိန်ႏ အခိန်ႏနဝ်ꩻ လူꩻပို(နတ်သာꩻ)တဖြာꩻ ဖျော်လင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အွဉ်ႏအွꩻနမ်းအရောင်ႏ လေတောင်ႏလို့စွဉ်ႏ တကျောင်ꩻလိုမ်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻပိုဟတ္ထကနဝ်ꩻ အပနဲဉ်ႏမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻတဲင် ကျံႏအုံဒင်ႏပဲဉ်လောင်း တထွောင်းထွောင်း၊ သဲစ်ဝွေꩻနမ်း ကခွေါင်းပဲဉ်တဲ့ ဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ လီလာထိုꩻမားထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ဖန်ဆင်ꩻယင်း အနမ်းတလဲင်ႏ၊ ကျံႏအုံဒင်ႏယင်း ပဲဉ်လောင်းတထွောင်း၊ သဲစ်ကခွေါင်းပဲဉ်တဲ့ ဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ လီလာထိုꩻမားဖျင်စွဉ်ႏ။
ဥပမာႏ- နားမန်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏထာက်ꩻလူးသုဲင်ꩻတဲ့ စွုမ်းသော့ꩻလို့ဒျာႏ သုဲင်ꩻခါႏ၊ ထီတဲ့ ပေါႏထောက်ꩻဒင်ႏသုဲင်ꩻလောင်းတဲ့ ခွို့သော့ꩻလို့ဒျာႏ သုဲင်ꩻခါႏ၊ နားမန်ꩻထွာအတွတ်ꩻ အဝ်ႏတဲင်ဒင်ႏ အွတ်ꩻလောင်းနဝ်ꩻ လꩻတဝ်း၊ ထီထွာအခြုံးတဲင်ဒင်ႏ လုံးလောင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ဥပမာႏ-ဗွန်ထီ၊ ပီနားမန်ꩻနဝ်ꩻနေနေသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ ဟတ္ထက-
"နာꩻအုံဒင်ႏပဲဉ်လောင်း တထွောင်းထွောင်း ဖေႏကလꩻခန်း၊ နာꩻနမ်းနဝ်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻဆွော့ꩻဆွော့ꩻ၊ ဖန်ဆင်ꩻကျံꩻကျံꩻဟုဲင်း"ဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်-
ခွန်လူꩻဟတ္ထကရိုꩻ-
"အုံဒင်ႏပဲဉ်ဖေႏကလꩻခန်း၊ ခွေသွဉ်းနမ်းယို ဖန်ဆင်ꩻဆွော့ꩻဆွော့ꩻ၊ ဖန်ဆင်ꩻကျံꩻကျံꩻသွူ ဗွေႏဩ"
လောဝ်းချာ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူခါ ဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻဆွော့ꩻဆွော့ꩻ ဖန်ဆင်ꩻကျံꩻကျံꩻထွူနဝ်ꩻမꩻ ယမ်းလꩻယင်းပဲဉ်၊ သေန်ႏလျောႏရာꩻတထွောင်း၊ အုံတနွောင်းထွူတွော့ꩻ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ အုံထွိုင်ႏဝုဲင်ႏလွေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻရီ လူꩻပိုဟတ္ထကနုဲင်းယို-
"နာꩻကအဝ်ႏထွာလိုꩻခါ နာꩻကသွဉ်ခါꩻဒါႏ 'ပရိယတ်တရာꩻ'ဖုံႏနောဝ်ꩻ နာꩻထွိုင်ႏထွာလူꩻယိုခါ နာꩻထွားလွူꩻချာဝောာဝ်းဒွုမ်နဲ့"
"အဝ်ႏထွားလွူꩻချာဒျာႏ ဗွေႏဩ၊ ယိုခါ ခွေသွဉ်း အဝ်ႏအုံညီꩻလူꩻသီးဖုံႏ၊ ခွေသွဉ်းအောဝ်ႏဟော်ꩻဖေႏ လူꩻသီးတရာꩻ၊ လူꩻသီးဖုံႏ အဝ်ႏလွဉ်နာႏတရာꩻ ခွေသွဉ်းထျꩻဗွေႏဩ"
လူꩻဟတ္ထကဟွေး-
"နာꩻကအဝ်ႏထွာလိုꩻခါနဝ်ꩻ နာꩻမာꩻအာကုသိုလ်ႏ အမျိုꩻမုဲင်ꩻဟောင်း"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းကအဝ်ႏထွာလိုꩻခါနဝ်ꩻ မာꩻကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏသွူတဲ့ တကွို့ꩻသꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ တလွꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံမျိုꩻဗွေႏဩ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ဘဂ၀တော ဒဿနဿ အတိတ္တော - ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ကွို့ꩻသꩻတဝ်း၊
၂။ သဒ္ဓမ္မသဝနဿ အတိတ္တော - နာႏတရာꩻ ကွို့ꩻသꩻတဝ်း၊
၃။ သံဃဿ ဥပဌာနဿ အတိတ္တော - ဝွတ်ပတ်သံဃာႏနဝ်ꩻ ကွို့ꩻသꩻတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးခွေသွဉ်းမာꩻအာကုသိုလ်ႏ နဝ်ꩻသွံမျိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ယိုခါ ခွေသွဉ်းထင်ႏတွိုႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏ 'အဝိဟာႏဗျဟ္မာႏ'ဘွုံႏဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဟတ္ထကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သက္ကာရသုတ်

**"သက္ကာရသုတ်(လူႏ ပူႏဇောႏပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻအကျောင်ꩻ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံသာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ခွန်နင်ꩻတကာႏ ရာႏဇာႏသဌေꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ လူႏခါꩻသံဃာႏ အာမွေးငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
"သင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တသီႏ"နောဝ်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။
ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ ကလွိုင်ႏအာငါႏ အကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ခွန်နင်ꩻတကာႏ ရာႏဇာႏသဌေꩻ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ-စတဲင်လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကေႏညိုႏမွေးဘုရာꩻ၊ ရိုႏသေႏမွေးသံဃာႏတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ လူႏလွပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
တွိုႏဘုရာꩻ တပဲ့ꩻသံဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻလွိုင်ႏအာ၊ အဝ်ႏတွမ်ႏအလွိုတဲ့ သာႏသနာႏထန်ႏသား 'ပူရဏကဿပ၊ မက္ခလိဂေါသာလ၊ အဇိတကေသကမ္ဗလ၊ ပကုဓကစ္စာယန၊ သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ၊ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ' တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻ ဆရာႏတန်ယိုသူဖြာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ ခြောမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တကာႏခွန်နင်ꩻ ဝင်ꩻကကေႏညိုႏ ဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ ဝင်ꩻကလူႏဒါႏ ဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဟွုန်ဟဝ်တဝ်း၊ ဝွေꩻသီးတကေး၊ ဝွေꩻသီးလွꩻထီႏဘုရာꩻ၊ လွꩻထွားသံဃာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဒုံကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဝေင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း၊ မုဲင်ꩻကိုကိုတရိုꩻတဝ်း ပေါႏဝွေꩻသီးထီႏသွူ ရဟန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏငေါဝ်းအကျံꩻသွတ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏငေါဝ်းအဝွေႏသွတ်ꩻ ခွန်းထွမ်၊ "အီႏနက်သီ နုဲင်းယိုကွေး၊ အီႏမာꩻသီ သီကွေး"ခွန်းဒိုႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻရဟန်ꩻသံဃာႏ၊ မာꩻသျုတ်တရေင် ရဟန်ꩻသံဃာႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ယိန်းအုံတေ့ꩻယိန်းခွန်း၊ ယိန်းယွုန်းယိန်းဒိုႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ရဟန်ꩻသံဃာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏ အာလဲင်ႏငါႏလဲဉ်းသွူတဲင် ပွိုင်ႏပွိုင်ႏနောဝ်ꩻ လွေꩻလောဝ်းဗာႏစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မော့ꩻနီသွဉ်းသီး မုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယဝ်း ခွန်းနီသွဉ်းသီး၊ ဒိုႏနီသွဉ်းသီး၊ အံႏနွောင်ꩻနီသွဉ်းသီး၊ မာꩻသျုတ်တရေင်နီသွဉ်းသီး ဗွေႏဩ" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ လော၀်းလွနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ဒုံကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဝေင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း၊ မုဲင်ꩻကိုကိုတရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် 'ချမ်ꩻသာႏ'၊ မဉ်ႏမော့ꩻဗာႏ'ဒုက္ခ'နဝ်ꩻ ကမော့ꩻဗာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏ ထာꩻဒုက္ခယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ခွေမွေးတဝ်း၊ ပွိုးဝွေꩻမွေးတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးခန္ဓာႏငတ်ꩻပါꩻဒျာႏ၊ ခန္ဓာႏငတ်ꩻပါꩻ မဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အီႏမော့ꩻကဲ့ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ အီႏတလူႏဗာႏကဲ ထာꩻဒုက္ခနုဲင်းမုဲင်ꩻ" အံႏဖြာႏခန်းဒျာႏ ခန္ဓာႏသိမ်ꩻ၊ ခန္ဓာႏငိမ်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတောႏ၊ သက္ကာရသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သင်္ချာ

right|thumb|300 px|ဆရာႏ ယူကလေတ် သှောန်ဖေႏလိုꩻပေႏလိတ် စူကဲတ်ထွို့ꩻခါꩻ ထာꩻရုက်| alt= စခါသား သွဉ်လိတ်
**သင်္ချာ** (အဲင်းကလေတ်: Mathematics) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻမာꩻခုမ်စမ်ႏဂဏန်ꩻလိတ်ဖြုံႏ၊ မန်းနေးကရိုꩻဒါႏ "သင်္ချာ" ယိုနောဝ်ꩻ လိုသီးအတာႏ အရေꩻတန် အခန်အောဝ်ႏ ပညာႏတပါင်သွူ။ တွက်ထာꩻ၊ တဲက်ထာꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏပါသော့ꩻ ဂဏန်လုဲင်ꩻ (သင်္ချာ)ပညာႏကို။ အဲန်ႏကလေက်ငေါဝ်း mathematics ယို အောဝ်ႏ ဂရိ စခါသားလိတ် máthēma ဟဲ့ꩻ μάθημα ကိုဖျော်လွဉ်။ အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ "ထာꩻသေပညာႏ၊ ထုမ်ႏကြမ်ꩻ(ကလမ်ꩻ) ထောင်ထာꩻ"။
ဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻ ကရိုꩻဒါႏ သင်္ချာမွူးယို အပင်ဖုံႏ အောဝ်ႏအာနေက။ ဂဏန်ꩻသင်္ချာ(arithmetic)),၊ စီဩမဲတ္ထရီ (geometry)၊ အဲက္ခရာႏသင်္ချာ (algebra)၊ စာꩻရင်ꩻအင်ꩻသင်္ချာ (statistics)၊ တြီဂိုနိုမဲတ္ထရီ (trigonometry)၊ ကဲကုလ (calculus) ဖုံႏယို အောဝ်ႏပါသော့ꩻ ဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻ ပညာႏကိုသွူ။
မဉ်ႏစူꩻနုဲင်း ကလာꩻဗွာဖုံႏရိုꩻနောဝ်ꩻ "ထာသေပညာႏ အစနောဝ်ꩻ စီဩမဲတ္ထရီ၊ တေးလ် (Tales) ဖြားအွဉ်ငါနီ" တဲဒေါ့ꩻ။ လိုꩻကအွဉ်မာꩻရီးလွို သင်္ချာအစွိုꩻ (ဂရိဂဏ္ဍာရီဂိုဏ်း) နဝ်ꩻ အမဉ်ꩻ ပိုက်တဂိုရ၊ ဝွေꩻယိုနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တေးလ်တပဲ့သွူ။ ကောပ်ပွိုးဝွေꩻသီးဖုံႏ အွဉ်တဲင် သင်္ချာပညာႏ ဖောင်းလီလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူဩ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:သင်္ချာ
သင်္ခဓမဇာတ်

**"သင်္ခဓမဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟောꩻကျပ် သင်္ခဓမဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ အခင်ႏလမ်း ကလိုႏနာႏပိုငေါဝ်းတဲ့ နာႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ အဒုံႏအအူမျိုꩻယို ပေါႏဒါႏတဲပ်တဲပ်နဲပ်နဲပ်နဝ်ꩻ လꩻအီအခꩻ၊ လꩻအီဆုꩻအကျောင်ꩻ၊

၃။ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ပေါႏအချက် တမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ၊ ပေါႏစနစ်တကျတဝ်းနဝ်ꩻ တယံတဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၄။ ရန်ႏသူႏကအဝ်ႏဒါႏအရပ်နဝ်ꩻ ဟဝ်လွေꩻတမွိုꩻတမာꩻတဝ်းထာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သစ္စံကိရဇာတ်

**"သစ္စံကိရဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'သစ္စံကိရဇာတ်'ဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ လိုꩻယွုတ် လိုꩻမွိုက်သီးအမျိုꩻနောဝ်ꩻ သေတဝ်းကေꩻဇူꩻ၊

၂။ သꩻလောဘစွယ်ꩻလံꩻတခြိုꩻ မဉ်ႏသီထိုꩻနောဝ်ꩻ လွေꩻထွာဒါႏ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ လွေꩻပွေါဒျာႏ အတခြိုꩻ၊ တောႏတောႏတသဲင်ꩻကွုတ်တောဝ်းလိုꩻ၊

၃။ တိရစ္ဆာန်ႏမဉ်ႏတဲ့ သေဒါႏကေꩻဇူꩻ၊ လိုꩻတသေတဝ်း ကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ ညမ်းလဲဉ်းက တိရစ္ဆာန်ႏ၊

၄။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ကေꩻဇူꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခ၊

၅။ ပေါႏအွဉ်ႏသꩻဗွာဗွာ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအမျာꩻနစ်သက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻရက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻကျွိုက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻလွိုက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻဒင်ႏ၊ ထွားဗာႏအတန်၊ ထွာဗာႏခွန်-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

*'"ရုက္ခဓမ္မဇာတ်"*
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ မဉ်ႏလွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ရန်ႏသူႏလွဉ်ယားနွောင်ꩻတောဝ်း၊

၂။ အရဲးအကမ်း သွꩻခွအဲဉ်ထောဝ်း ပေါႏအောဝ်းခေါ်တဖြာꩻလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ ရန်ႏသူႏလွဉ်ထူႏမုဲင်ꩻခါလꩻ၊

၃။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ နီလိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ မဉ်ႏတဲ့ꩻ မဉ်ႏခေါဝ်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻတောဝ်းထာꩻဒုက္ခ၊

၄။ နာႏပညာႏသျိငေါဝ်း မော့ꩻတောဝ်းထာꩻဒုက္ခ၊ နာႏတဝ်း ပညာႏသျိငေါဝ်း မော့ꩻစောဝ်းထာꩻဒုက္ခ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သစ်ခ်ဘာႏသာႏ

**သစ်ခ်ဘာႏသာႏ** (အဲင်းကလေတ်: Sikhism) ယို အောဝ်ႏအိန္ဒိယခမ်း ပန်စျပ်ဘ်ခမ်းနယ်ႏကို ထွာလွောန်။ ကမာꩻထွိုင်ႏခါꩻရီးသားနောဝ်ꩻ ထွာ ဂုရုနာနာ့ဗ်ဒပ်ဖှ်။ အောဝ်ႏဝွေꩻထွူ ထင်ႏထိုလွောန်ထဲင်းယင်း ဂုရုအဖြာꩻတဆီထျꩻ တလဲင်ႏတစိစိ။ ကဟောꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏ သစ်ခ်ဘာႏသာႏခရာႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ဂုရုဂိုဘဉ်သဉ်းဂ်၊ အောဝ်ႏဝွေꩻမꩻ ဒင်ႏကီငါဖေႏလွေꩻ ဂုရုဂရန့် သာဟစ္စီ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကို ယွုမ်းခါꩻသားအောဝ်ႏ သန်း(၂၅-၃၀)ရပ်၊ ယွုမ်းခါꩻသားအာလွို ဘာႏသာႏဖုံႏကို သစ်ခ်ဘာႏသာႏယို လဲန်း အမုဲင်ငတ်ꩻသွူ။ အိန္ဒိယခမ်း ပန်စျပ်ဘ်ခမ်းနယ်ႏယို ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကို ထွာ ယွုမ်းခါꩻသစ်ခ်ဘာႏသာႏသား အာလွိုဝင်ꩻ ဒေႏသဒျာႏသွူ။

နွို့ပါ သစ်ခ်ဘာႏသာႏသားယို အွောန်ႏဗာႏ သူႏတောႏစွူ စင် စဲ့ꩻသားသꩻ အောဝ်ႏတဲမ်းပျဌာန်းဖေႏသေꩻခါꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ လိုꩻတဖြာꩻအတာႏ စွန်ꩻခါꩻလꩻလꩻဗာႏ နမ်း သꩻကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ထာꩻဟောဝ်တောဝ်းဖုံႏ၊ ယမ်ထွာဖေႏလꩻ ဂုရု ဂရန့် သာဟစ္စီ ကဟောꩻခြုဲင်းနယ် မာꩻကြောင်းဖေႏခါꩻဒါႏ ထာꩻစွူစင်ဟောဝ်အာဖုံႏတာႏ မာꩻတဉ်ႏတဉ်ႏဗာႏ အောဝ်ႏတဲမ်း ပျဌာန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ လိုꩻခမ်ႏဗာႏ ဝင်ꩻတေက်ꩻနျꩻ ထာꩻတရာꩻတောဝ်းဖုံယို ဘာႏသာႏတရွီꩻတောဝ်း၊ သွီႏယာႏရောင်ႏတရွီꩻတောဝ်း၊ ဇာတ်ဖွိုႏထို တရွီꩻတောဝ်း အဖြာꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ယမ်ရဲးကမ်းဖေႏတာႏ သစ်ခ်သီးဖုံႏရာ အွောန်ႏဗာႏသꩻရုဲင်း သတ္တိ အောဝ်ႏတဲမ်းပျဌာန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:သိစ်ဘာႏသာႏ
သိစ်တောင်းခြောင်

**သိစ်တောင်းခြောင်** (မန်း: စစ်တောင်းမြစ်) (အဲင်းကလေတ်: Sittaung River) နဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ ခြောင်တန်ဖုံႏအကို ထွာဒျာႏ အမုဲင်(၄) အဆွာꩻသွတ်ꩻခြောင်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻကောင်ရွေꩻကောင်ဆောင်ႏခြာ ထွတ်လင်ꩻစလွေꩻတဲင် ကာႏလင်ꩻလွေꩻ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ထွူ ထွတ်နွို့သော့ꩻလွေꩻယင်း မုတ္တမကွေ့အကို အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏ)ကိုသွူ။ ထီခြောင်အဆွာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၆၁ မဲင်ႏ (၄၂၀ ကီလိုမီတာ)ရပ်တဲင် ကာႏလင်ꩻဒျာႏ ဖင်ႏတွို့ꩻ ပဂိုꩻကောင်ရွေꩻ၊ ခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ဖြဝ်ꩻကောင်ရွေꩻဖုံႏအခါႏ ထာꩻပြင်ႏဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။

သွေစိဉ်ခြောင်၊ တားပျခြောင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထွတ်နွို့သော့ꩻလွေꩻ သိစ်တောင်းခြောင်ကိုသွူ။ မော်တော်စက်ဖုံႏ အဝ်ႏထွို့ꩻဝါးလွေꩻ သွေစိဉ်-မဒေါက်-ကွန်းသေက်-တေင်သယတ် ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကရီးခါ ကာꩻတဖူꩻတဖြွဉ်ဒွိုန်းခိန်ႏနဝ်ꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏတောမ်ႏ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻအခါႏ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻတာႏ ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အရေꩻတန်မွေးနဝ်ꩻသွူ။ သိစ်တောင်းခြောင် ထူꩻချာꩻချက်နဝ်ꩻ ၂၅ မဲင်ႏ (၄၀ ကီလိုမီတာ) ထီတဖူꩻယို တနေင်ႏလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻတဲင် အဝ်ႏကုဲင် မဲင်ႏပေါင်ꩻ ၅၅ (၉၀ ကီလိုမီတာ) ထီတဖူꩻနဝ်ꩻ တနေင်ႏအကို ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ၃ လာရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ သိစ်တောင်းခြောင်ယို ပွိုးစွဉ်ႏထီထွတ်ꩻသန်တသုဲင်ငါႏ ဟံႏအေႏဖုံႏအဝ်ႏဆေ့ꩻတဲင် ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻတာႏ အယံတဗာႏ တစွဲးကမ်းဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အဝ်ႏပဂိုꩻကောင်ရွေꩻလောင်း ကထန်ႏဒါႏ သေင်ႏခြုံးဖုံႏယို အွဉ်ႏတခြွဉ်ႏလင်ꩻသော့ꩻအီ သိစ်တောင်းခြောင် အဝ်ႏနေနေသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ခြောင်
သင်ႏခဲင်ꩻအပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻလိုꩻဗွန်

**"သိဝထိကသုတ် (သင်ႏခဲင်ꩻအပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻဗွန်သင်ႏခဲင်ꩻငတ်ꩻစား)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သင်ႏခဲင်ႏနဝ်ꩻ အပဲစ်အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ အသုစိ - ခင်ႏလမ်းကြောင်းစင်မွေးတဝ်း
၂။ ဒုဂ္ဂန္ဓာ - ခင်ႏလမ်းနွုမ်ꩻသေင်တန်
၃။ သပ္ပဋိဘယာ - ခင်ႏလမ်းငမ်းခရာႏတန်
၄။ ဝါဠာနံ အမနုဿာနံ အာဝါသော- တကောင်ႏတကုဲင်အုံ
၅။ ဗဟုနော ဇနဿ အာရောဒနာ - လိုꩻဖုံႏလွဉ်ငွိုးသော့ꩻထာꩻ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻကုဲင်တဲင် ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻကုဲင်တွော့ꩻ ဝစီꩻကြောင်းစင်တဝ်း၊ သꩻယူႏထာꩻကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻကြောင်းစင်တဝ်းနဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဝစီꩻကံကြောင်းစင်တဝ်း၊ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်းတဲင် အမဉ်ꩻအွီႏတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻလွီးနွုမ်ꩻသေင်နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ လိုꩻသီႏလသား လိုꩻဟောဝ်ဖုံႏငမ်း၊ မဉ်လွေꩻထေ့တဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏငမ်းခရာႏသင်ႏခဲင်ꩻ၊ တွမ်ႏလိုꩻလွေꩻထေ့တဝ်း သင်ႏသဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻမာꩻတဲ့ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻဒေါ့ꩻတဲ့ မာꩻခိုးလျားဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻကျံႏတဲ့ မာꩻယပ်ꩻသꩻဒါႏလိုꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ဝင်ꩻငမ်းနုဲင်းစွဉ်ႏ တကောင်ႏတကုဲင်၊ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ ဗွန်စွဉ်ႏတကောင်ႏတကုဲင် သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻသီး၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ထာꩻကျံႏမာႏတဲင်တွော့ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး။
လောကလိုꩻခမ်းယို သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလွေꩻလို့သော့ꩻလိုꩻသီ၊ လိုꩻပေါႏတွိုႏလွေꩻ သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻမွိုးသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻဖါသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေေနေ ကွပ်ပွိုးလိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွမ်ꩻကျ၊ တွိုႏဝွေꩻသီးထျꩻတဲင် ဝွေꩻသီနိစ္စက်တွော့ꩻ မွိုးတငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဖါကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ တွိုႏဝွေꩻသီးထျꩻတဲင် ဝွေꩻသီးနိစ္စက်တွော့ꩻ မွိုးကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဖါကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ပိုကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏထာꩻငွိုးခင်ႏလမ်း သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေး ကသေနာႏတဲင် တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ) (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သိဝထိကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သဌေꩻမာဝတ္ထု

**"သဌေꩻမာဝတ္ထု(ကတူႏဆာကဟဝ်ထိုꩻဗာႏကျောင်ꩻ၊ ယားကုဲင်ပျင်ႏတဝ်းရွဉ်ခံꩻအကျောင်ꩻ"**

ဝေင်ꩻသာကေတကို သဌေꩻမာမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကဆူႏဆာ လꩻနွုတ်ꩻနေင်ႏ၊ ဆရာႏတန်ဖုံႏ လွမ်ꩻလာꩻကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ ဟောဝ်တဝ်း၊ အဝ်ႏဆရာႏသီး ကလꩻသဲင်ꩻ စူဟွာႏခꩻဖုံႏနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
ဆရာႏဇီဝကတဲ့ ဖျော်လွဉ် ဝေင်ꩻသာကေတကို၊ ဝွေꩻရီလိုꩻဆာ၊ ပါꩻထွဉ်ႏလွေꩻ သဌေꩻလမ်း၊ ဝွေꩻတွိုႏလွေꩻသဌေꩻလမ်း၊ ဝွေꩻအွဉ်ႏဒေါ့ꩻ ပွေါတခါꩻသား၊ ဝွေꩻအီႏလွမ်ꩻလာꩻဖေႏ သဌေꩻမူႏကတူႏဆာ၊ ပွေါတခါꩻသား လွေꩻဒေါ့ꩻသဌေꩻမာ၊ သဌေꩻမာရီချာ-
"ဆရာႏနဝ်ꩻ အရွယ်ႏတန်နဲ့ အရွယ်ႏဖြားနဲ့ အရွယ်ႏပေႏဆားနဲ့"
"အရွယ်ႏပေႏပေႏလွုမ်ꩻ ဗွေႏမူႏ"
"ဆရာႏတန်ဖုံႏ လွမ်ꩻလာသွူမဉ်ႏတဲ့ တဟောဝ်တဝ်းဟ ဆရာႏပေႏလွမ်ꩻလꩻနဝ်ꩻ အမျိုꩻအီႏဟောဝ်နဲ့၊ ဖေႏဗဲင်းခင်ႏခꩻ ထွဉ်ႏကျွꩻချာထိုꩻခန်း ယိုခါခါနော"
ဆရာႏဇီဝကရိုꩻ-
"ရောႏဂါႏမဉ်ႏဟဝ်မꩻ ထူႏစူဟွာႏခꩻ၊ ပေါႏတဟောဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ တထူႏခြေင်တဝ်း နုဲင်းဆရာႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ" ထွိုင်ႏအာႏမခံႏခြေင်းခြဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ သဌေꩻမာစူꩻယင်း၊ အီႏဖောႏအီတသီႏ ထွဉ်ႏထူႏလွဉ်ထောပတ် ထဝဝန်ႏနေင်းထီရပ်နောဝ်ꩻသွူ။
ဆရာႏဇီဝက ဖောႏတသီႏတွမ်ႏ ထောပတ်ထွူတဲင် ထောပတ်နဝ်ꩻ ဖေႏအွꩻနေးယင်ဟန်ႏ၊ ထွဉ်ႏတရေ့ꩻနေးယင်ဟန်ႏ၊ အုံတဆင်ႏတွော့ꩻ သဌေꩻမာဖြားဖြော့ꩻစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဖြော့ꩻသော့ꩻဆွေႏအင်ႏ၊ ထောပတ်ကဖဲင်းဖင်းထိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏအသွဉ်းမူႏ ဒွုတ်ꩻထူႏဟောဝ်တွမ်ႏဖုဲင်၊ ဆရာႏဇီဝကလွိုး တကုဲင်စွဉ်ႏဒျာႏ။
"ဆရာႏလွိုး မတကုဲင်တွိုး၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻ"သဌေꩻမာရီနုဲင်းနဝ်ꩻ။
"ခွေတသီႏဖုံႏနဝ်ꩻ တသီႏအငိုꩻကားစားဖုံႏဒျာႏ၊ နုဲင်းကွို့ꩻထောပတ်စျꩻခွို့၊ ထောပတ်ဖြော့ꩻယိုမဉ်ႏတဲ့ အဝ်ႏလောႏကာႏဟ ရွဉ်ထဲင်း ယိန်းလောႏကာႏ၊ အမျိုꩻဖေႏဗွေခွေ စူဟွာႏခꩻတမွေးတဝ်း ခွေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ'
"ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ ဆရာႏပေႏ- ခွေဖေႏဗွေဗွေဒျာႏနာꩻ၊ ထောပတ်ယိုနဝ်ꩻ သော့ꩻဝန်ႏတေ့ꩻကို၊ ဖုဲင်ယို မာꩻမေႏဆာႏ တဲစ်ꩻမွိုင် ထွာမေႏတေန်ꩻတဝန်ႏသနယ်၊ ပေါႏသွုံꩻအဝ်ႏလꩻနေနေတမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝေါင်းကုဲင်ထိုꩻမွုန်း၊ သွုံꩻလို့လို့ဗာႏ၊ ရွဉ်ခံꩻတဲ့ အမျိုꩻကလို့မꩻလို့၊ ယားပျင်ႏပိန်ႏထိုꩻနဝ်ꩻ ခြွေတဝ်း၊ ဒုက္ခ"
သဌေꩻမာ ဖေႏဝွေꩻပညာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "ထောပတ်လယ်ႏကွို့ꩻလွုမ်ꩻမဉ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻတယားပျင်ႏတဝ်း၊ ရွဉ်ခံꩻထဲင်းဟ အမျိုꩻယားပျင်ႏမွေးတဝ်း၊ နဝ်ꩻမꩻ ကခြွေငါႏ"ဆရာႏဇီဝက လꩻခန်းဒျာႏ ထာꩻခြွေနယ်ꩻတနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻလွမ်ꩻလာꩻဟောဝ်တဲင် လꩻရွဉ်တသောင်ႏသူရေင်တွမ်ႏ သွဉ်းမူႏတဖြာꩻ၊ သွဉ်းခိုတဖြာꩻ၊ သေလာလာꩻတဆွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။(ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတောႏ၊ စီဝရက္ခန္ဓက)
### အာႏကွိုꩻ
သတ္တဗေဒ

**သတ္တဗေဒ** (ပါဏဗေဒ) (အဲင်းကလေတ်: Zoology) ယို ထွာဒျာႏ ထာꩻထောင်လွဉ်ꩻ သတ္တဝါႏဖုံႏခရာႏ။ ထာꩻယို အောဝ်ႏ ဇီဝဗေဒကို ဖ လွဉ်။ သတ္တဝါႏယို အမာꩻထွာခါꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သုင်ꩻလꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အအုံအောဝ်ႏ မာꩻဒါႏထာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ထိုꩻလုဲင်ႏလွဉ် ပဉ်ရန်းရန်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ စတဲင် ကထွားထောင်လွဉ်ꩻဒါႏ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏနောဝ်ꩻ ရိုꩻသတ္တဗေဒသွူ။
thumb|

သတ္တဗေဒထာꩻမော့ꩻ (သမိုင်း) ယို အွဉ်နယ်ခါꩻ ထာꩻထောင်ထွာလွဉ်ꩻ တရစ္ဆာန်ႏခရာႏ ကထိုတသွောင်းလွဉ် တဲႏအွိုးစခါ ဗတွိုႏခေတ်ယိုလဲင်ႏ။
ထာꩻယူႏစွောန်ႏ၊ ထာꩻသေစွို့ꩻလွဉ်ဒါႏ သတ္တဗေဒ အလောင်းယို ဖျော်တွိုႏဆုဲင်ꩻဒျာႏ ခေတ်စိုးတသာကို ရိုꩻကီလဲ့ ထာꩻယိုအစနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဂရိ၊ ရုမ်း (ရောမ) ယဉ်ႏငဲႏရေꩻစိုးကို တွီလွဉ်ဒျာႏသွူ။ အရစ်သတိုတဲလ်၊ ယင်း ဂေးလန်သီး ကအွဉ်စဒါႏ ဇီဝဗေဒခရာႏ စူခြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာအရီးလွိုသွတ်ꩻ ထာꩻထောင်လွဉ်ꩻ သတ္တဗေဒခရာႏ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻထွူ တန်ပြူႏပသာႏယင်း အယ်လ်ဘာတပ်စ် မဲဂ်နပ်စ်၊ တုမ်ႏယင်း မူသလေမ် လုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာ တသီႏဆရာႏသားဖုံႏ စူခြောင်ꩻဆလ။ 
ဥရောပဖဲ့ꩻကို ထာꩻသေပညာႏ ကထွိုင်ႏဖောင်းလီ လွဉ်စယင်းဒါႏ ရီနေသဲန့် စိုးကိုနောဝ်ꩻ ထာꩻယူႏထာꩻဖြောဝ် သတ္တဗေဒခရာႏအလောင်း တွူႏတရမ်ꩻ တသာထဲင်းဖျင်။ ကတွူႏတရမ်ꩻသားဖုံႏအကို ဝင်ꩻသေငါꩻအာနောဝ်ꩻ ဗီတေးလိယတ်၊ ယင်း ဝီယီယမ် ဟာဗေး။ 
ခုမ်စမ်ႏ မန်ႏဖြောင် ထွားအီထာꩻဖြီဖြစ် (အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း) တွော့ꩻ ကထွိုင်ႏထွား ထီႏလꩻအီ ထာꩻသားဇျꩻပေႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲင်ႏ ထာꩻယို ထွာလွဉ်ဒျာႏ သဲးလ် cells တီအိုရီ အထျꩻအရီး။ ၁၈၊ ၁၉၊ ၂၀ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဖုံႏကို သတ္တဗေဒယို ထွာလွဉ် သိပ္ပံခြောင်ꩻစွို့ꩻ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏ။ လိုꩻကထုမ်ႏခြမ်ꩻထွားထောင်ဒါႏ ထာꩻဖဝ ထာꩻမော့ꩻ (သဘာဝ သမိုင်း) နုဲင်း အလဲက်သန္ဒား ဗွန်ဟမ်ဘော့လ် နောဝ်ꩻ ထုမ်ႏဆုဲင်းထောင်လွဉ်ꩻ ထာꩻသက်သားဖုံႏ၊ ထာꩻသက်သား အထျꩻအသောင်ယို တုမ်ႏထာꩻသက်သားဖုံႏ အောဝ်ႏရဲးကမ်းလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ စားမုဲꩻခရာႏ။ တထွောင်းတုမ်ႏတထွောင်း ဟမ်ႏယာႏ၊ လုံးခြာ၊ ကောင်ဖဲ့ꩻ ဗွန်တောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ထာꩻသက်သား တုမ်ႏ ဝွေꩻသီးအထျꩻအသောင် ရော့ꩻလေမ်ꩻဝင်ꩻတဲ့ ပီတောဝ်ႏနေနေသွူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:သတ္တဗေဒ
သဒ္ဓါႏလက္ခဏာႏ

**"သုဘူတိသုတ် (နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻနယ်ဖေႏ ဗွေႏသုဘူတိတရာꩻ သဒ္ဓါႏလက္ခဏာႏ)"**
"ရဟန်ꩻသုဘူတိဟွေး-
၁။ သာႏသနာႏတောႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ သီႏလအဝ်ႏ၊ လွောက်ꩻနာႏဘုရာꩻစီꩻကန်ꩻ (ပါတိမောက်)၊ အကျင်ꩻ (အာစာရ)ဟောဝ်၊ လွေꩻသဲင်ꩻ (ဂေါစရ)ရော့ꩻ၊ အပဲ့စ်ပေႏပေႏတဲ့ ငမ်းမွေးစွဉ်ႏဒျာႏတဲင် ထိန်ꩻတီသိက္ခာႏ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏသွူ။
၂။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထီႏအဟွူန်အာ၊ ထိုမ်ႏရွမ်အထီႏအဟွူန်၊ သွဉ်ဗာႏအာတရာꩻ၊ (မာꩻဗာႏအာလိတ်)၊ ဒါႏအွံခါꩻအာတန်၊ အဝ်ႏရွစ်ကုဲင်းတန်၊ မတ်ယူႏခါꩻသꩻကို၊ နေးတွမ်ႏပညာႏသေဖြောင်၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။
၃။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖူးဝေးဟောဝ်အဝ်ႏ၊ သွꩻပေႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ငို့ထေ့ပုဂ္ဂိုလ်ႏဟောဝ်၊ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။
၄။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယိုꩻ၊ သူႏသေထာꩻ လိန်ႏမာႏ၊ သယ်ꩻခံႏဒါႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ခံႏထူႏငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။
၅။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဒါႏ သံဃာႏကိစ္စ၊ မာꩻထာꩻလွꩻတောဝ်း၊ အီႏမာꩻဗာႏထမုဲင်ꩻ သူႏသေ၊ မာꩻတဲ့မာꩻနွောင်ꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။
၆။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝါႏသနာႏတရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖုဲင်ႏနာႏ၊ သꩻပါမွေးစွဉ်ႏ သုတ် အဘိဓမ္မာ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။
၇။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻပယ်ႏထိုꩻ အကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏသောင်ႏသာမာꩻမွေး ကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။
၈။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻကိုကထွာဒါႏ မျက်မောက်ဘဝယိုခါ အုံချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏနွောင်ꩻအီ ဈာန်ႏလစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ လိုႏမုဲင်ꩻခါလꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။
၉။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အုံဖိုဘဝပေါင်ꩻအာ ယူႏချာနွောင်ꩻ၊ တဘဝတရိုꩻတဝ်း (ကားမုဲင်ꩻဘဝဝ)ဘဝတသိန်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ယူႏချာနွောင်ꩻ၊ ထီႏချာလို့၊ ထွာနုဲင်းယို ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေချာလို့၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။
၁၀။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏမဲ့ ဒိဗ္ဗစက္ခုတဲင် သတ္တဝါႏသီတွင်ꩻ၊ သတ္တဝါႏကွုတ်တွင်ꩻ၊ ဒုစရဲက်၊ သုစရဲက် ထွိုက်ရာꩻလွေꩻထွာ သေလို့၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။
၁၁။ ရဟန်ꩻသုဘူတိဟွေး-
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အာသဝေါတရာꩻ (လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟ)လို့တဲင် လꩻအရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ တွိုႏရဟန္တာႏအရန်း၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။
သုဘူတိ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ- 'ရဟန်ꩻသဒ္ဓ'ယိုနဝ်ꩻ ပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ တဆီပုဲင်တဗာႏနဝ်ꩻ ဗွေလို့ဗွေႏဩ"
ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "သာႏဓု-သာႏဓု သုဘူတိ၊ ပေါႏနဝ်ꩻတဲ့ နာꩻအုံညီꩻသွော့ ရဟန်ꩻသဒ္ဓနဝ်ꩻနော၊ နာꩻတွမ်ႏရဟန်ꩻသဒ္ဓနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာမီႏမဉ်လွဉ်ယင်း ခွေထျꩻတဲ့ လꩻဒျာႏနော"ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဆရာႏ ဖေႏစွဉ်ႏအခွင်ꩻသာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဧကာဒသကနိပါတ်၊ သုဘူတိသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သဒ္ဓါႏအဝ်ႏသား အခွင်ꩻအရေꩻ

**"သဒ္ဓသုတ် (လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား လꩻရီးအခွင်ꩻအရေꩻငတ်ꩻမျိုꩻ-အကျိုꩻငတ်ꩻစား)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻ ကအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻရီးအခွင်ꩻအရေꩻငတ်ꩻမျိုꩻ-အကျိုꩻငတ်ꩻစား၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏပင်ႏထို၊ အဗာႏမဉ်ႏလိုႏသညင်ꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏထိုရီးရီးဒျာႏ၊ သညင်ꩻရီးရီးဒျာႏ လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ ပင်ႏထိုရီးတဝ်း-သညင်ꩻရီးတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်လိုႏလွေꩻထေ့နောဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ရီးဒျာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ရီးတဝ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်လိုႏလူႏခံႏနောဝ်ꩻ လူႏခံႏရီးဒျာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လူႏခံႏရီးတောဝ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်လိုႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရီးဒျာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရီးတဝ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၅။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻနောဝ်ꩻ တွိုႏကီထင်ႏဒျာႏ လူꩻခမ်းသူꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
**ဥပမာႏ-**တဖူꩻလစ်ꩻလီးဆွုမ်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ညောင်ႏမွူးတန်တမွူးနဝ်ꩻ လစ်ꩻဖဲ့ꩻသွစ်ꩻနား ထွာဝါးသီးဖုံႏ လွဉ်အုံပြုံႏ၊ လွဉ်အုံကွူႏ၊ လွဉ်အုံရျူႏနောဝ်ꩻသွူ။
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ-
လိုꩻခြွေ သဒ္ဓါႏတရာꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻသံဃာႏတွမ်ႏ တကာႏလိုꩻလမ်းသီးဖုံႏ ထာꩻအာႏကွိုꩻ (ထာꩻသꩻဆွော့ꩻ) ထာꩻအုံနောင်နောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား တဲဝါးလိုꩻခြွေဖုံႏနောဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻတွမ်ႏ ကံႏ-ကံႏအကျိုꩻတဲင် အားထွုတ်ဗာႏဟောဝ်တရာꩻ၊ မာꩻဗာႏဟောဝ်ကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ အီႏလꩻမွိုင်မွိုင်၊ အီႏလꩻယိုꩻယိုꩻ နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သဒ္ဓသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သဘာပတိငဝ်းဗွောင်

"နေင်ႏ ၁၃၆၈-ဗာႏ၊ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ထောင်ထွားရေꩻတရာꩻ သဘာပတိဩဝါဒ (ငဝ်းဗွောင်)"
ကကျွꩻလွဉ်ဒါႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ တကာႏမူႏခိုသီးဖုံႏဟွေး -

ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ထောင်ထွားရေꩻအစွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထီႏငါႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ တကာႏမူႏသီးအကျိုꩻနဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏကုဲင်စွဉ်ႏကျောင်ꩻ၊ အွဉ်ႏကုဲင်စွဉ်ႏထာꩻမာꩻ၊ တန်ꩻတဝ်းတဲ့ ရိမ်အခိန်ႏ အွဉ်ႏအတန်ꩻတန်ꩻ အဝ်ႏတဖဲ့ꩻတွမ်ႏတဖဲ့ꩻ ကျွꩻလွဉ်တဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ လွဉ်ဗွောင်ဖေႏတန်ပေႏမဲ့နား၊ လွဉ်ဖေႏဖြားဆား ထာꩻသေတရာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်သꩻရေꩻငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။

ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ထောင်ထွားရေꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကအီႏဟော်ꩻလွေꩻ တရာꩻသား နီဗွေႏသီးတဲ့ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ ကရုဏာႏတရာꩻတဲင် ဟော်ꩻရုဲင်းရုဲင်း၊ ခြုဲင်းစွုမ်ႏစွုမ်ႏဖေႏသွော့ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးအတာႏ တကာႏမူႏခိုသီးအတွက် ကတိုꩻတက်အီအမျိုꩻ အကျိုꩻကရအဝ်ႏ အစားဖုံႏနဝ်ꩻ တဲးဝါးဟော်ꩻပျꩻ သွဉ်သင်ဆုံꩻမꩻဖေႏသွော့။

နီတကာႏမူႏခိုသီးတဲ့ ဗွေႏသံႏဃာႏသီး ကဟော်ꩻတရာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အုံယေန်ယေန်၊ အဝ်ႏတေ့ꩻတေ့ꩻသွော့၊ တန်တန်ပေႏပေႏ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏနာႏလွသွော့ ပငါပရာꩻ။

ကဟော်ꩻသားတဲ့ ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ကနာႏသားတဲ့ ရောင်းရောင်းရျူႏရျူႏ၊ ဖေႏဖေႏထူႏထူႏ၊ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ ယံကထွာသွော့အကျောင်ꩻ-ဆုတောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ဩဝါဒ ငဝ်းဗွောင်ယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသဝ်ꩻဒွိုန်းက တခွိုင်းယိုကွိုနဲး တဖုံႏတဖင်ႏ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။

သဘာပတိ ဩဝါဒ (ငဝ်းပေ့ꩻ)

ကနာႏတရာꩻ သံႏဃာႏအမျာꩻတွမ်ႏ တကာႏမူႏခိုသီးဖုံႏဟွေး -
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ထောင်ထွားရေꩻအစွိုꩻ ကဟော်ꩻနယ်ပျꩻ၊ ကဆုံꩻမꩻသွဉ်သင်ဒါႏ အခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဟွုန်ဗာႏ၊ သေဗာႏလဲဉ်းသွူ ပငါပရာꩻ။
သေထွူတဲ့ အဝ်ႏလိုႏနေးထူႏ၊ အဝ်ႏလိုႏလွောက်ꩻနာႏလွေꩻ၊ သေထွူအွဉ်ႏပြာႏ၊ နာႏထွူအွဉ်ႏလွင်ꩻ၊ မဉ်ႏကံကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးတဲ့ ကခံႏယပ်ꩻဗာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ တကာႏမူႏခိုသီး ကခံႏယပ်ꩻဗာႏတဲ့နဝ်ꩻ အကျိုꩻတပေါႏအဲဉ်ထဝ်း။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻမွေးမွေးနဝ်ꩻမꩻ ယိုခါဆုဲင်ꩻတာႏ အီႏချမ်ꩻသာႏနွောင်ꩻ၊ ဖေႏနေးကချမ်ꩻသာႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏသံႏဃာႏသီး ကဟော်ꩻနယ်ပျꩻ၊ ကဆုံꩻမꩻသွဉ်သင်အတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻသွော့၊ ကွပ်လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဲင် ယိုခါဆုဲင်ꩻတာႏ ချမ်ꩻသာႏသုခ ယံကလꩻလွဝင်ꩻကွိုနဲး တရာꩻနာႏအပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ တဖုံႏတဖင်ႏ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ
သမ္ဗဟုလကုမာရ

**"သမ္ဗဟုလကုမာရဝတ္ထု"**
၁၃၁။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏထုမ်ႏကျံႏ နမ်းတာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ တွိုႏဝင်ꩻကမဉ်လꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏနုဲင်းနီနဝ်ꩻ တွမ်ႏခွဉ်းတွဲႏနက် နိစ္စက်မာꩻသီဝင်ꩻ၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း ထာꩻချမ်ꩻသာႏသွူ။

၁၃၂။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏထုမ်ႏကျံႏ နမ်းတာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ တွိုႏဝင်ꩻကမဉ်လꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏနုဲင်းနီနဝ်ꩻ တွမ်ႏခွဉ်းတွဲႏနက် နိစ္စက်မာꩻသီတဝ်း၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "သမ္ဗဟုလ ကုမာရ လိုꩻပေႏဖုံႏအာ" ဝတ္ထုယိုတဲင် **'လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ လိုꩻပေႏသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ပေါႏထီယူး၊ ပေါႏထီႏရူးနဝ်ꩻ အအုံဒါႏတဝ်း၊ ယုဲင်ဗာႏမꩻ၊ တွဲႏဗာႏမꩻ အသꩻရေꩻ-

၂။ ယူးတဲ့ယဝ်း ရူးတဲ့ယဝ်း (အဲင်ႏကုဲင်တခြိုꩻ၊ အဲင်ႏသီလိုꩻတဲ့ယောဝ်း) ပေါႏမာꩻသီနဝ်ꩻ ထွာပါဏာတိပါတကံႏ၊ ကခံႏခါꩻသီႏလနောဝ်ꩻကုဲင်-

၃။ ယားနီတခြိုꩻတဲ့ယဝ်း အဲင်ႏဒါႏလိုꩻတဲ့ယဝ်း တွမ်ႏခွဉ်းတွဲႏနက် နိစ္စက်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကတွဲႏနက် ကနိစ္စက်သားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်း ထာꩻချမ်ꩻသာႏ-

၄။ တွဲႏနက်တဝ်းသညင်ꩻ၊ နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻမꩻ လꩻနွောင်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ-

၅။ ပေါႏနာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း၊ ပေါႏနာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ (ပေါႏအားထွုတ်တရာꩻနဝ်ꩻ) လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။ 
### အာႏကွိုꩻ
သမ္မောဒမာနဇာတ်

**"သမ္မောဒမာနဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် သမ္မောဒမာနဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ လိုႏရွို့ꩻတောဝ်းလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ထာꩻရွို့ꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာအီထာꩻကုဲင်(ထွာအီထာꩻသွုမ်ꩻခြေင်)အကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏလွောင်ႏဗူႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏနွောင်ꩻရန်ႏသူႏတဲင် လꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏလွောင်ႏဗူႏတောဝ်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏနွောင်ꩻတောဝ်းရန်ႏသူႏတဲင် မော့ꩻထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၅။ ဘေꩻရန်ႏ ကရထွာအရပ်၊ ဘေꩻရန်ႏကအောဝ်ႏအရပ်နောဝ်ꩻ ဟောဝ်အုံတောဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"မစ္ဆဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် မစ္ဆဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ဟဝ်စွယ်ꩻတဝ်း ကာႏမဂွုဏ်ႏ (မဲ့အာႏရွုံႏ၊ နားအာႏရွုံႏ၊ နေ့ꩻဖူအာႏရွုံႏ၊ ဖြေꩻအာႏရွုံႏ၊ နမ်းအာႏရွုံႏ) အာႏရွုံႏယိုငတ်ꩻပါꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ မဉ်ႏစွယ်ꩻကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏယိုငတ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၃။ တဏှာႏရာႏဂနဝ်ꩻ လျားလဲဉ်းကမေႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ အာႏကွိုꩻလိုꩻဟဝ် လိုꩻဒါႏမꩻ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သမုဒ္ဒရာႏ

thumb|ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန် ၅ ဖြုံႏတောမ်ႏ အကူအနားအရမ်ꩻ
[right|thumb|240px| ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သမုဒ္ဒရာရေကို Animation ဖြင့် ပြထားသော မြေပုံ။ ကမ္ဘာကိုလွှမ်းခြုံထားသော ရေထု သို့မဟုတ် တကမ္ဘာလုံးနှင့်ဆိုင်သော သမုဒ္ဒရာကို ဒေသအချို့အနေဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပစိဖိတ်၊ အတ္တလန္တိတ်၊ [အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ|အိန္ဒိယ၊ အာတိတ် နှင့် တောင်ပိုင်းသမုဒ္ဒရာ ဟူ၍ ၅ ပိုင်းခွဲခြားထားပြီး နောက်ဆုံး ၂ ခုကို တစ်ခါတစ်ရံ ပထမ ၃ ခု ထဲတွင် ပေါင်းစပ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။]]

**သမုဒ္ဒရာႏ** (အိန်းကလေတ်: Ocean, ဂရိစခါ: Ωκεανός Okeanos (Oceanus)) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီပင်ႏလယ်ႏ အဓိက ထီနမ်းအခြုံဒျာႏတဲင် ဟုဲက်ဒရိုသဖီးယား(Hydro Sphere) ကဟဲ့ꩻဒါႏ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ ထီဖုံႏကာႏကအဝ်ႏ အဓိကအကွို့ꩻအခဝ်ဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏမဲ့ငါ (၇၁%) (အရမ်ꩻအနေႏ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၆၁ သန်း/ စတုရန်းမဲင်ႏ ၁၃၉ သန်း) ရပ်နဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏယဟန်ႏတောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ ကဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏထီနမ်းဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻဒျာႏသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏဒေႏသကို ပုင်ႏမဲဉ်ႏ တသာႏဆိုမ်ဓာတ် အဝ်ႏနွို့ပါသော့ꩻ ၁၀၀၀ ပွန်းနဝ်ꩻ ၃၅ ပွန်းရပ် မွေးတဝ်းလဲ့ (၃.၅%)ရပ် နဝ်ꩻသွူ။ ပင်ႏလယ်ႏထီကို တသာႏဆိုမ်ဓာတ် အဝ်ႏနွို့ပါသော့ꩻ ၁၀၀၀ ပွန်းနဝ်ꩻ ၃၀-၃၈ ပွန်းရပ်သွူ။

## ကမ္ဘာႏသမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ
ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဝ်ႏခေါ်ဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းတဲင် တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻ သွုပ်ချာငါဒျာႏဝင်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏ တွိုက်တန်ဖုံႏ အဝ်ႏခါႏထိုꩻဒါႏနဝ်ꩻ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ ဆွိုက်ချာငါဝင်ꩻဖေႏကယိုꩻတဲင် ထွားသွူ ဟံႏဟာႏကောင် အဆေ့ꩻသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းတွော့ꩻ အဝ်ႏခူႏဖေႏနေး မောင်းရောင်ꩻတန်တူးမြောင်းဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းအဝ်ႏ အတ်တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ ဆွိုက်ကာႏလွေꩻ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ ဖေႏကယိုတဲင် ခူႏခါꩻဖေႏ သူးအဲက်ရောင်ꩻတန်တူးမြောင်း၊ အဝ်ႏ အတ်တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ ဆွိုက်ကာႏလွေꩻ ပသိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ ဖေႏကယိုꩻတဲင် အဝ်ႏခူႏမာꩻခါꩻဖေႏ ပနားမားရောင်ꩻတန်(တူးမြောင်း)နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဗာႏနဝ်ꩻ တယ်ႏအတန်သွတ်ꩻ ရဲဉ်ႏလွေꩻဖေႏအပေႏသွတ်ꩻနေး အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
*၁- ပသိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏ
*၂- အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏ
*၃- အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ
*၄- အခဝ်နဝ်(အာတန်တိက) သမုဒ္ဒရာႏ
*၅- အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏ ဖုံႏဒျာႏသွူ။

## အလျား

## ထီတေက်ꩻနျꩻအာႏ

## အာႏကွိုꩻ

*
သာရိပုတ္တတ္ထေရ

**"သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု"**

၉၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နမ်းသေဒျာႏတရာꩻ ယွုမ်းမွိုꩻမာꩻဝင်ꩻငေါဝ်း မွေးတဝ်း၊ အကျောင်ꩻတရာꩻ ခွုမ်မာꩻမလꩻ ငိမ်ꩻခွꩻအမန်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻတဲ့ စင်းစဲ့သေဒျာႏ၊ သံသရာႏဝွဋ်အသွုပ်နဝ်ꩻတဲ့ တဒွေါ့ꩻထဲ့ထိုꩻလဲဉ်း၊ ကုသိုလ်ႏကံႏ အကုသိုလ်ႏကံႏ အံႏခွင်ꩻခံႏခွင်ꩻဖုံနောဝ်ꩻတဲ့ ယားပြင်ꩻထိုꩻလဲဉ်း၊ ကတထဲ့ꩻဒါႏ တဏှာႏတဗော့ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဖြော့ꩻထန်ႏလို့လဲဉ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခိုမျတ်စဲစ်စဲစ်ဒျာႏသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သာရိပုတ္တရာႏမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ဝင်ꩻကဒေါ့ꩻငေါဝ်း မဉ်ႏတသေတဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ ဟဝ်သဲ့ꩻသွမ်ꩻတမွိုꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏနမ်းတွမ်ႏနမ်း သေစဲင်းသွူတရာꩻနဝ်ꩻ ယွုမ်းတငါတငီတဝ်း ဝင်ꩻငေါဝ်း၊

၃။ ပေါႏထာꩻဝွေႏဖန်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏတသေတောဝ်း တရာꩻနဝ်ꩻ ယွုမ်းတမွိုꩻတမာꩻဒါႏ ဝင်ꩻငေါဝ်း၊

၄။ "ဥတ္တမ ပုရိသ-လိုꩻခိုမျတ်" ကရိုꩻနဝ်ꩻ  "ရဟန္တာႏ"ဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻ သေဗာႏ လꩻဗဟုသုတ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သာရိပုတ္တရာႏမွိုးဖူးခိုပို

**"ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ မွိုးဖူးခိုပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထု"**

၁၀၆။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း အနေင်ႏတရျာꩻဗွေဗွေ စွုမ်ႏလာစွုမ်ႏလာ ခံႏလို့ခြေင်ခြေင် ရွဉ်တရေင်တွော့ꩻ လူႏပူႏဇောႏ လိုꩻလမ်း တက္ကတွဉ်ꩻဖုံႏသွူ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ပွါꩻမျာꩻကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ ရဟန်ꩻသံဃာႏဖုံႏယို လူႏဗာႏတလဲင်ႏငါတဲ့ယဝ်း၊ ပူႏဇောႏဗာႏ တဆင်ႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း ကလူႏပူႏဇောႏဒါႏ တကာႏဝင်ꩻနီကိုနဝ်ꩻ၊ ကလူႏသံဃာႏ ကပူႏဇောႏဒါႏ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ မျတ်ဟဝ်ငါႏသွူ၊ ကလူႏ ကပူႏဇောႏထိုꩻ လိုꩻတက္ကတွဉ်ꩻအနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ မျတ်တဝ်းလာꩻလာꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သာရိပုတ္တရာႏ မွိုးဖူးခိုပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ကိုꩻကွယ်ႏဆရာႏမာႏ၊ ယွုမ်းဆရာႏမာႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ မျတ်တောဝ်း-

၂။ ယွုမ်းဒျာႏဘုရာꩻငေါဝ်းနဝ်ꩻမꩻ မာႏဒါႏတဝ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏ၊ မျတ်-

၃။ လူႏ လိုꩻတက္ကတွဉ်ꩻ အနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ မျတ်တဝ်း၊ လူႏရဟန်ꩻတလဲင်ႏ၊ ပူႏဇောႏသံဃာႏ တဆင်ႏပေႏနဝ်ꩻ မျတ်ငါႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ဗွေႏသာရိပုတ္တရာꩻ မွိုးဖူးခိုပိုပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထု"**

၁၀၇။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတောဝ်း ပူႏဇောႏမေႏယို တခြာကို အနေင်ႏတရျာꩻဗွေဗွေ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတောဝ်း ပွါꩻမျာꩻကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ ရဟန်ꩻဖုံႏယို လူႏဗာႏတလဲင်ႏငါတဲ့ယဝ်း၊ ပူႏဇောႏဗာႏ တဆင်ႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း ပူႏဇောႏမေႏတွမ်ႏ ပူႏဇောႏသံဃာႏ နီဗာႏကိုနောဝ်ꩻ ကလူႏဗာႏသံဃာႏ ကပူႏဇောႏဒါႏရဟန်ꩻနဝ်ꩻ မျတ်ဟဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ၊ တလာတဗာႏ ကမာꩻသီဒါႏထာꩻသား ကပူႏဇောႏဒါႏမေႏ အနေင်ႏတရျာႏနောဝ်ꩻ မျတ်တဝ်းလာꩻလာꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သာရိပုတ္တရာႏ မွိုးဖူးခိုပိုဝတ္ထုယိုတဲင် - **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ကိုꩻကွယ်ႏဆရာႏမာႏ ယွုမ်းဆရာႏမာႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ မျတ်တဝ်း-

၂။ ယွုမ်းဒျာႏဘုရာꩻငဝ်းနဝ်ꩻမꩻ မာႏဒါႏတဝ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏ၊ မျတ်-

၃။ မာꩻသီထာꩻသား တလာတဗာႏ ကပူႏဇောႏဒါႏမေႏ အနေင်ႏတရျာꩻပဉ်နဝ်ꩻ မျတ်တဝ်း၊ လူႏဗာႏရဟန်ꩻ တလဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ပူႏဇောႏသံဃာႏ တဆင်ႏပေႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ မျတ်ငါႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သမာႏဓိအဝ်ႏမꩻလꩻနွောင်ꩻ

**"သမာဓိသုတ် (ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ သမာႏဓိအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻ၊ သေနွောင်ꩻ၊ ထွာနွောင်ꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသမာႏဓိတဲင် အဝ်ႏတဖြာꩻ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻထွာလိုꩻအာ၊ အဝ်ႏလိုꩻအာ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻထွာတဖြာꩻ ဒါႏတဝ်း၊ သꩻကမဉ်တွိုႏအတွိုင်ꩻ နမ်းတတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဗျဟ္မာႏခမ်း။
ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသမာႏဓိတွော့ꩻ အဝ်ႏတဖြာꩻ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻထွာလိုꩻအာ၊ အဝ်ႏလိုꩻအာ ဖတ်ဆင်ꩻမာꩻထွာတဖြာꩻဒါႏဒျာႏ၊ သꩻကမဉ်တွိုႏအတွိုင်ꩻ နမ်းတွိုႏနွောင်ꩻဒျာႏ ဗျဟ္မာႏခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတောဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗသောတ-နုဲင်းလူꩻသီးနား'တဲင် လူꩻသီးငေါဝ်း အညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လူꩻသီးငေါဝ်း အဗော့ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻသီးငေါဝ်းအညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ တဟွုန်နွောင်ꩻတဝ်း။
ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗသောတ-နုဲင်းလူꩻသီးနား'တွော့ꩻ လူꩻသီးငေါဝ်း အညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လူꩻသီးငေါဝ်း အဗော့ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻသီးငေါဝ်း အညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဟွူန်နွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
၃။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဝွေꩻသꩻတဲင် တသေနွောင်ꩻတောဝ်း ဝင်ꩻလင်သꩻ၊ ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဝွေꩻသꩻတွော့ꩻ သေနွောင်ꩻဝင်ꩻလင်သꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ စိုးရီးပန်အွဉ် ထွာလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဇာတ်ကရီးယို ထွာဖိုထမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တသေချာနွောင်ꩻတောဝ်း။
ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ စိုးရီးပန်အွဉ် ထွာလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဇာတ်ကရီးပန် ထွာဖိုထမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေချာနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၅။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗစက္ခု-နုဲင်းလူꩻသီးမဲ့'တဲင် ကံႏတရာꩻပငါပရာꩻအတွိုင်ꩻ လွေꩻဘွုံႏဘဝမုဲင်ꩻ၊ လွေꩻထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻတဝ်း။
ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗစက္ခု-နုဲင်းလူꩻသီးမဲ့'တွော့ꩻ ကံႏတရာꩻပငါပရာꩻအတွိုင်ꩻ လွေꩻဘွုံႏဘဝမုဲင်ꩻ၊ လွေꩻထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၆။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း အရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ တထွာနွောင်ꩻတဝ်း ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ။ ကိလေသာႏဖေ့ꩻငိမ်ꩻလို့၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻအရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ ထွာရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ သမာဓိသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သာႏသနာႏရေꩻ

မီႏထွားဖျင် သာႏသနာႏရေꩻဖဲ့ꩻလဲ့ နီပအိုဝ်ႏ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏကို ကအီႏထင်ႏထိုတသွောင်း နုဲးဝင်ꩻသင်္ဃာႏလင်နဝ်ꩻလဲ့ တထီႏတဝ်းဒွိုန်းနေနေနော၊ ယိုလဲင်ႏခါ ကဒါႏထွူ၊ ကသေထွူပုဂ္ဂိုလ်ႏသား နီပအိုဝ်ႏကိုနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏအာလဲဉ်းထွူဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသား ကအီႏတယ်ႏထောင်ႏဒါႏ လိတ်သွဉ်တွိုက် ဝေင်ꩻကိုခူꩻကိုနဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်း၊ ကအီႏဟော်ꩻဒါႏတရာꩻ ဓမ္မကထိကနဝ်ꩻလဲ့ တအဝ်ႏတဝ်း၊ ကအီႏတဲမ်းထန်ႏဒျာႏ လောကီꩻပညာႏ လောကုတ်ပညာႏဖဲ့ꩻလိတ်စောင်ႏ တအဝ်ႏတဝ်း၊ လိုꩻပေႏဆလဖုံႏ ကထင်ႏထီႏဗာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသေသားနုဲးနဝ်ꩻခါ အောင်ႏစွဉ်ႏ ဒါႏစွဉ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ တအောင်ႏတဝ်းပုဂ္ဂိုလ်ႏ တဒါႏတဝ်းပုဂ္ဂိုလ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ အပီပီဒျာႏဝင်ꩻ၊ တထူꩻတဝ်း၊ သွင်ꩻဖွီအံႏသဲ့ꩻခန်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် သာႏသနာႏရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သꩻဆုတ်ယုတ်ထွာလွဉ်နဝ်ꩻလဲ့ ထီႏဗာႏ။
ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသား၊ သေသားယဟန်ႏနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻထွူ ဘုရာꩻသင်္ကန်ꩻ၊ အံႏအွꩻထွူ ဘုရာꩻပဉ္စောဝ်းဒဲဉ်သွမ်ꩻလဲ့ အသꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻလမ်း၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ၊ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏနုဲးနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနော၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသေ နုဲးနဝ်ꩻခါ တွမ်ႏကဗေက်ꩻသော့ꩻဖေႏ ဘုရာꩻပဉ္စောဝ်း ပိဋကတ် ယို့စူကိုနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻ၊ အယားကုဲင်ထဲင်း ဘုရာꩻအဆုံꩻအမꩻ ပိဋကတ်၊ အသွင်ꩻဖွီတောဒျာႏ ဘုရာꩻသာႏသနာႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အသꩻအွဉ်ႏဒါႏနုဲးလိုꩻလမ်း၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏ၊ ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသေနဝ်ꩻခါ ဟဝ်အွဉ်ႏသတိꩻငါႏ အချက်ဆလယိုနော (၁) ခွေယိုနဝ်ꩻ သာႏသနာႏထံꩻ ရဟန်ꩻတပါꩻမွော့ (၂) ခွေယိုနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻဘုရာꩻပဉ္စောဝ်း အကွဉ်အကꩻမွော့ (၃) ခွေယိုနဝ်ꩻ ခံႏထူႏ တကာႏတကာႏမူႏသီး ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻမွော့ (၄) ယံကပင်ႏထိုတသွောင်းနွောင်ꩻ ဘုရာꩻသာႏသနာႏတဲင် ဆရာႏသမာꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ခွေသင်္ကန်ꩻမွော့ (၅) ခွေကွဉ်ကꩻ ဘုရာꩻသင်္ကန်ꩻတဲင် ခွေအီႏနာႏဗာႏ ဘုရာꩻအဆုံꩻအမꩻမွော့ (၆) တုနုဲးလိုꩻလမ်းသီး ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏ၊ ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏခွေကကွဉ်ကꩻသင်္ကန်ꩻယိုနဝ်ꩻ တမဲဉ်ႏတဝ်းဝင်ꩻမွော့ (၇) စပ်ဆွိုင်ꩻတွမ်ႏ သာႏသနာႏဘာႏသာႏတဲင် ဗီယဲက်နမ်လိုꩻမျိုꩻသီး လဲင်ꩻခံႏသီနေး အနမ်းမွော့ (၈) ခွေယိုနဝ်ꩻ အီႏယားကုဲင် ဘုရာꩻသာႏသနာႏ၊ ဘုရာꩻအဆုံꩻအမꩻနဝ်ꩻရော့ꩻတဝ်းမွော့ (၉) အုံဒေါင် ဘုရာꩻသာႏသနာႏ၊ ဆရာႏတကာႏတဲင် ဘုရာꩻသာႏသနာႏ ယံကထင်ႏထိုတသွောင်းနဝ်ꩻ ခွေတာႏဝွန်ႏအဝ်ႏမွော့-ယူႏဗဲင်းနုဲးနဝ်ꩻနော။
ကအောင်ႏမျင်ႏထွူ ထာꩻမာꩻ (ဓမ္မာစရိယ)သားပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ (၁) အုံတဉ်ႏဉ်ႏ အုံစွူစွူ သန္နိဋ္ဌာန်ႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏလိုႏချꩻလိတ်လုဲင်ꩻ (၂) သုမင်္ဂလာႏ ဒုမင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻလဲ့ ယံကဟော်ꩻဒါႏနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ (၃) ဆွိုက်ဆန်ႏတွမ်ႏတကာႏ တကာႏမနဝ်ꩻလဲ့ ယံကထွာနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ (၄) တွမ်ႏလိုꩻတန် အရာႏအဝ်ႏ အရာႏခံႏသားနဝ်ꩻလဲ့ ဆွိုက်ဆန်ႏဒါႏဗာႏ (၅) ယထိန်ꩻထွားနွောင်ꩻ လိတ်သွက်တွိုက်နဝ်ꩻလဲ့ ကျိုꩻစာꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ 
တနုဲးထွားနုဲးဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏ ဓမ္မာစရိယထင်ႏထိုတသွောင်းလꩻသွူ။ ထီႏဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင် ထင်ႏထိုတသွောင်းတဲင် ချီႏမွမ်ꩻအံႏဖြာႏဒျာႏနဝ်ꩻ နီအမျိုꩻထင်ႏထိုတသွောင်းလꩻ မွေးတဝ်း၊ နီမဉ်ႏကျိုꩻစာꩻလွေꩻ၊ နီမဉ်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻနဝ်ꩻမꩻ နီထင်ႏထိုတသွောင်း၊ တွမ်ႏပါꩻကအံႏထော့ꩻယာႏတူႏလောင်ႏ တန်န်နဝ်ꩻ နီအဝ်ႏအထျꩻအသောင်ထွားတဲင် နီယုဲꩻထီရီႏငခြေင်ထာꩻ၊ နီဟို့ꩻတကွို့ꩻတဝ်း၊ နီတခံႏစာꩻဗာႏတဝ်း အရသာႏနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သာရမ္ဘဇာတ်

**"သာရမ္ဘဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'သာရမ္ဘဇာတ်'ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ ဟဝ်ခွန်းဆာတဲ့ ဟဝ်သွမ်ꩻသဲ့ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟဝ်ရွို့ꩻတဝ်းဝင်ꩻ-

၂။ ငေါဝ်းကျမ်ꩻထံꩻနဝ်ꩻ လိုꩻရိုꩻမွုန်းတဝ်း တိရစ္ဆာန်ႏလဲႏကွို့ꩻမဉ်ႏတဲ့ တနစ်သက်တောဝ်း-

၃။ ဟောဝ်ဖြော်ချာ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ-

၄။ မဉ်ႏအာႏကွိုꩻမွေး နမ်းအာႏရဲင်ꩻ၊ ပညာႏအာႏရဲင်ꩻနောဝ်ꩻ လꩻအာနွောင်ꩻဒျာႏ တခြိုꩻဥစ္စာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ကုဟကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ကုဟကဇာတ်'ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ အုံနီဗွေႏဘုရာꩻ သာႏသနာႏကို စင်ꩻသျင်ႏသီးယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဖေႏကထင်းတန်၊ ဝင်ꩻဖေႏကအံႏဖြာႏ လိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ၊ ချာႏမဲ့ချာႏနားထာꩻ ဒါႏတောဝ်း-

၂။ အငေါဝ်းချော်ꩻတဲ့ အကျင်ꩻအသဲ့ꩻအောဝ်ႏဒါႏ-

၃။ "ထꩻထို့"နောဝ်ꩻ တထူႏတခွန်ꩻဒါႏတဝ်းတဲ့ "လꩻလို့"ရွဉ်ခံꩻနောဝ်ꩻ ထူႏတခွန်ꩻဒါႏဒျာႏ-

၄။ နေးတွမ်ႏထာꩻဝွေႏဖန်ႏ ဉာဏ်ႏပညာႏ ခတ်ကယ်ꩻဒါႏဒါႏမꩻ ဝင်ꩻအံႏလဲဉ်လꩻတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သိပ္ပံ

thumb|The Universe represented as multiple disk-shaped slices across time, which passes from left to right.
**သိပ္ပံ** ယို အဲန်ႏကလေက်ဟဲ့ꩻ sciences ၊ အောဝ်ႏလဲတ်တေန်ငေါဝ်း "သီရန်ဆျား" ကိုထွာလွဉ်၊ အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ ဗာဟုသုတ။ ရမ်ꩻထူႏ ကမ္ဘာႏဟံႏ တွမ်ႏ စက္ကျာꩻဝဠာႏခရာႏ၊ ဖျိုးဆျင်ꩻတွက်တောမ်ထာꩻ၊ မာꩻစမ်ႏဆမ်ꩻထာꩻ၊ တယ်ႏထွင်ႏ မာꩻထွာလွဉ်ထာꩻ စတဲင် ထာꩻသေဗာဟုသုတ အစုအဗူႏဖုံႏ ယမ်ဖေႏနေး ကထွာတဲပ်တဲပ်အတာႏ ခုမ်ꩻမာꩻဗာႏဒါႏ ထာꩻမာꩻခြောင်ႏယို ထွာဒျာႏသိပ္ပထာꩻမာꩻသွူ။ 

ထာꩻကားကအောဝ်ႏဖုံႏယို ပီပီပဲ့ပဲ့ မဉ်ႏဆုဲင်းထောင်တွမ်ႏ မဲ့ထီႏ စူမော့ꩻနောဝ်ꩻ ရိုꩻသိပ္ပပညာႏသွူ။ မဉ်ႏတဲက်တွိုင်ꩻတွမ်ႏ စခါနောဝ်ꩻ စိုးယိုခါ လိုꩻသီးဖုံႏ အုံအောဝ်ႏ အံႏအွထာꩻခရာႏ အဆင်ႏအရန်း ကထိုလွဉ်ယို ကောပ်စွဉ်ႏသိပ္ပ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ကေႏဇူꩻရင်ꩻရင်ꩻ။ သိပ္ပပညာႏရပ် ကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏမာꩻနယ်ဒါႏသွူ စူမော့ꩻ (မော့ꩻဗာႏ၊ သေထွꩻဗာႏ) ဒျာႏမꩻ ရိုꩻအမဲန်ႏ။ ယိုခါကအောဝ်ႏလဲန်းဒါႏ ထာꩻယုမ်းအံႏတာဗာႏ တွမ်ႏ ထာꩻယုမ်းအံႏတသာ အတဲးဝါးထဲင်း တာဗာႏ မဉ်ႏအောဝ်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻ အီးအွဉ်ႏစွꩻခြွဉ်း အရီးတဗာႏအတာႏ ဝင်ꩻတလောက်ꩻကာႏတောဝ်းသွူ။ သိပ္ပပညာႏကရိုꩻယို အနယ်ꩻစွို့ꩻစွို့ꩻ ထူႏစူꩻအီနွောင်ꩻဗာႏ အောဝ်ႏလွိုႏလွိုႏ ကထွာလွဉ်၊ ကုဲင်ပြင်ꩻလွေꩻဒါႏ ထာꩻဖဝတရာꩻ တွမ်ႏယင်း အကျိုꩻကျောင်ꩻမဲန်ႏရာႏ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏဒျာႏတဲ့ရိုꩻ။

ရူပခရာႏ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုခရာႏ၊ နက္ခတ္တခရာႏဖုံႏယို ထွာအနမ်းအောဝ်ႏ သိပ္ပပညာႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တုမ်ႏ အလျား၊ တျာႏမေႏ၊ ထာꩻလေခရာႏ တုမ်ႏယင်း ထာꩻအနမ်းအောဝ်ႏစားယို မတ်သော့ꩻ ရူပခရာႏ သိပ္ပပညာႏ။ သိပ္ပပညာႏရပ်ခြောင်ႏကို ကအောဝ်ႏပါဒါႏ ပါဏခရာႏ၊ ရူပခရာႏ၊ ဓာတုခရာႏဖုံႏယို တမျိုꩻတုမ်ႏ တစား ဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻ။ သင်္ချာဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻတုမ်ႏ ယုတ္တိခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ရော့ꩻသင်ႏအီလို့ သိပ္ပပညာႏ ကားကအောဝ်ႏသွူ။ နောဝ်ꩻလုမ်ꩻမကာႏ အောဝ်ႏဒွိုန်းဒါႏ ဘူမိခရာႏ၊ မနုဿခရာႏဖုံႏတဲ့ ပါလို့သော့ꩻ သိပ္ပပညာႏကိုနေနေ။ လိုꩻသီးကထွဉ်ႏအမ်ႏအီနွောင်ꩻဒါႏ သိပ္ပပညာႏကိုနောဝ်ꩻ အေန်စေန်နီယာ၊ တသီႏပညာႏ၊ ထာꩻဆို့ꩻရုဲင်ပညာႏဖုံႏ အောဝ်ႏပါသွူ။

## ထူႏတောမ်

*
သာရိပုတ္တရာႏသွꩻပေႏ

**"သာရိပုတ္တရာႏသွꩻပေႏပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထု"**

၁၀၈။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
လောကကို မဉ်လꩻကုသိုလ်ႏတဲင် ကားကအဝ်ႏလို့လို့ လွူးအာရုဲင်းဟန် ပူႏဇောႏယဇ်တန်တဲ့နဝ်ꩻ၊ လွူးဆေ့ꩻသေႏသေႏ ပူႏဇောႏယဇ်ပေႏတဲ့နဝ်ꩻ တနေင်ႏလုမ်းလုမ်း လွူးပူႏဇောႏခန်း လိုꩻလမ်းပေါင်ꩻအာတဲ့ယဝ်း၊ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ တထွꩻနွောင်ꩻတဝ်း ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏဗာႏ အရိယာႏကျင်ꩻမျတ်သီးတဲင် ကလꩻဒါႏကုသိုလ်ႏ လစ်ꩻပွန်းတပွန်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏဗာႏ အရိယာႏကျင်ꩻမျတ်သီးနဝ်ꩻမꩻ မျတ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'သာရိပုတ္တရာႏသွꩻပေႏပုဏ္ဏာꩻ'ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ကိုꩻကွယ်ႏဆရာႏမာႏ၊ ယွုမ်းဆရာႏမာႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ မျတ်တဝ်း-

၂။ ယွုမ်းဒျာႏဘုရာꩻငေါဝ်းနဝ်ꩻမꩻ မာႏဒါႏတဝ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏ၊ မျတ်-

၃။ လွူးပူႏဇောႏ လိုꩻလမ်းအာဖြာꩻခန်းတဲ့ယောဝ်း တထွꩻတောဝ်း ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏဗာႏ အရိယာႏသံဃာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻသတိꩻအာတန်သွူ။

**"အာယုဝဍ္ဎနဝတ္ထု"**

၁၀၉။ ကအဝ်ႏဝုဲင်ႏကျင်ꩻဒါႏ သေႏသေႏနားနား အသက် ဂွုဏ်ႏသိက္ခာႏ ကတန်လွိုပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏယို ကအဝ်ႏရိုႏသေႏကျင်ꩻသားတာႏ အသက်တန်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ သွီႏယာႏယောင်ꩻဆင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အာႏရဲင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ တရာꩻလစ်ꩻပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တိုꩻပွာꩻလွစွဉ်ႏသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'အာယုဝဍ္ဎနဝတ္ထု'ယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကထိုꩻမားမွိုန်းနဝ်ꩻ ပွေါးထိန်ꩻခါꩻဗာႏ-

၂။ ကဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်နဝ်ꩻ လꩻအီအကျိုꩻတရာꩻလစ်ꩻပါꩻ-

၃။ ပုထုဇဉ်ႏသီးနောဝ်ꩻ အသက်အန္တရာယ်ႏ အောဝ်ႏ/ အဲဉ်ထောဝ်း သေတဝ်း-

၄။ အသက်အန္တရာယ်ႏ အီႏကာႏကွယ်ႏ (ရဲးဖွေါင်ꩻ)ဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻမꩻသေ-

၅။ ပရိတ်တံꩻခိုꩻနောဝ်ꩻ ရဲးဖွေါင်ꩻ ကာႏကွယ်ႏအီနွောင်ꩻ ဘေꩻအန္တရာယ်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သိုႏသားပုဏ္ဏာꩻ ခွဲးဘုရာꩻ

**"ကဋ္ဌဟာရသုတ် (သိုႏသားပုဏ္ဏာꩻ မော့ꩻဗွေႏဘုရာꩻ တခြာတန်ကို)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကောသလခမ်း တခြာတန်ကို၊ တွိုႏတနီꩻ ဘာရဒွါဇခွိုꩻဖွါꩻ ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻတွမ်ႏ အပတပဲ့ꩻလိုꩻအာဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻမာꩻသိုႏ တခြာကို၊ လွေꩻထီႏဗွေႏဘုရာꩻ-
"ယို- ယို ပါစားနဝ်ꩻ-
ထွားဗွေႏဘုရာꩻသူꩻမွိုင်ႏ၊ 'အုံတပန်း၊ အွဉ်ႏတနွောင်းနမ်း၊ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ပွာꩻမျာꩻကမ္မဋ္ဌာန်ꩻသူꩻ'၊ လွေꩻလောဝ်းနယ် ဆရာႏဟုဲင်း" လွေꩻလောဝ်းနယ် အဆရာႏ၊ အဆရာႏလွဉ်။
အဆရာႏပုဏ္ဏာꩻ ရီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
နီဗွေႏနဝ်ꩻ လွဉ်တခြာတန်ကိုယို 'အုံတပန်း၊ အွဉ်ႏတနွောင်းနမ်း၊ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ပွါꩻမျာꩻကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ' ခွေသွဉ်းတပဲ့ꩻ ဒေါ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ငမ်းခရာႏဟောဝ်ငါႏ တခြာတန်ကိုယို လိုꩻတဖြာꩻဖြာꩻတဲ့ အဲဉ်ထဝ်း၊ နီဗွေႏငမ်းတဝ်းထာꩻ၊ ယေန်ယေန်တေ့ꩻတေ့ꩻ အုံဒျာႏတပါꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ႏစာꩻဈာန်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏယူႏယံငါႏနဲ့ ဗွေႏဩ။
ဩဗွေႏ-
တခြာကိုယိုနဝ်ꩻ သꩻချင်ꩻတဝ်းငေါဝ်း၊ ဒုံႏအူတဝ်း ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ နုဲင်းခွေသွဉ်းကယူႏနဝ်ꩻ ယေန်ယစ်လွꩻခရာႏတန်၊ နီဗွေႏအုံ တပါꩻဒျာႏနဝ်ꩻ ပျာႏတန်ဒျာႏနဲ့အော်။
ဩဗွေႏ-
လောကကိုယိုနဝ်ꩻ 'ဗျဟ္မာႏနဝ်ꩻ ထွာအတန်၊ ထွာအကယ်ႏ'တဲင် 'နီဗွေႏတဲ့ ကျံႏစယ်ႏ အားထွုတ်နုဲင်းနုဲင်းတရာꩻ၊ ဖေႏကထွာလꩻ ဗျဟ္မာႏတပါꩻ'ခွေသွဉ်းထင်းနုဲင်းနဝ်ꩻဗွေႏအော်။
ဩဗွေႏ-
လိုꩻတဖြာꩻဖြာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ငမ်းခရာႏကေထံ၊ ရူးတန်ထော့ꩻမီꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ ရပ်ရာႏတခြာကိုယို ခံႏအုံစွဉ်ႏဒျာႏ တပါꩻတန်ဒျာႏ၊ နီဗွေႏကကံကျင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'ဖေႏကတွိုႏ ဗျဟ္မာႏခမ်း'နုဲင်းနဝ်ꩻနဲ့ဗွေႏအော်"ပုဏ္ဏာꩻထာꩻယူႏတကြွား ရီဆွာꩻတရွား ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"တကာႏပုဏ္ဏာꩻ-
ကမဉ်ထီႏတရေꩻ၊ ကမဉ်ဟွုန်တလေ့၊ ကမဉ်နွုမ်ꩻအဟွမ်၊ ကမဉ်အံႏအအွီႏ၊ ကမဉ်ခွေါင်းအချော်ꩻ၊ တဏှာႏရာႏဂ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ထိန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ) ကိလေႏသာႏ အပါꩻတဆီဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေယားလီ ဖွန်ႏကနဉ်ႏလို့လဲဉ်း။
တကာႏပုဏ္ဏာꩻ-
ဘုရာꩻခွေယိုနဝ်ꩻ တထွေလွဉ်ꩻဒွုမ် ကာမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ၊ ကိလေႏသာႏစင်ဖြွစ်ꩻ-ခွေသꩻဗွာလွစ်ꩻဆွစ်ꩻလဲဉ်းသွူ၊ ခွေထွာလဲဉ်းသွူ ရဟန္တာႏ၊ အုံမုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယဝ်း နန်းခရာႏ၊ ငမ်းခရာႏတအဲဉ်ထောဝ်း"ဟော်ꩻနယ်စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ကဋ္ဌဟာရသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သီကျာꩻတွမ်ႏနင်ꩻလူꩻမူႏ

**"သက္ကုဒါနသုတ် (သိကျာꩻတွမ်ႏနင်ꩻလူꩻမူႏ လူႏဗွေႏမဟာကဿပသွမ်ꩻ"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏမဟာကဿပနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံ "ပိပ္ပလိထမ်း"ကို၊ ဝွေꩻဗွေႏယို အုံရျူႏထာꩻ၊ ဝင်ႏစာꩻနိရောဓသမာႏပတ်၊ အုံလင်ꩻပဒတ်-အုံတပန်းနေး နွုတ်ꩻနီꩻဗွေဗွေစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏနိရောဓသမာႏပတ်၊ အုံပဒတ်ထိုင်ႏ၊ ထောင်ချာထောင်ငါတဖူꩻ၊ ယူႏစိတ်ကူꩻပါနုဲင်းယို-
"အီႏလွေꩻတွုံꩻဗာႏသွမ်ꩻ မုဲင်ꩻကိုယို၊ ခွေမဉ်ႏလွေꩻတွုံꩻသွမ်ꩻ ဝေင်ꩻရာႏဇဂျိုဟ်ႏကိုနဝ်ꩻ ရအဆင်ႏပြေႏဟောဝ်ငါႏမွော့ဟွေး"ယူႏစွေးထွူခါ ရွုံႏသင်္ကန်ꩻ၊ ထူႏသပိတ်၊ ကျွꩻလွေꩻဝေင်ꩻရာႏဇဂျိုဟ်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။
တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ နင်ꩻလူꩻမူႏသီး အိႏလောင်ꩻဆွုမ်ႏသွမ်ꩻတဲင် ဗွေႏမဟာကဿပရိုꩻ-
"နင်ꩻလူꩻမူႏဖုံႏဟွေး-
သီဖုံႏနဝ်ꩻ ဇာတ်ကရီးပန်အွဉ် လူႏလွဉ်ဗာႏအာ၊ ယိုခါ ထွာနင်ꩻလူꩻမူႏ၊ သီလူႏမွုန်းဒွုမ်၊ လိုꩻခြောဒုက္ခဖုံႏ ဖေႏကလူႏဗာႏနုဲင်းနုဲင်း၊ သီဖုံႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻထိုꩻခန်းဟုဲင်း" ဗွေႏမဟာကဿပ ဝါးသဲင်ꩻထိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏမဟာကဿပ သညင်ꩻငါႏ လိုꩻခြောခြော လိုꩻဒုက္ခဒုက္ခ၊ ဝွေꩻသီးတဲ့ ဖေႏကလူႏဗာႏသွမ်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးဒဲဉ်တနျာႏ တသာႏတရီတဲ့ယဝ်း၊ ခွန်သဌေꩻသီး အိုအွီႏဒဲဉ်ဟောဝ်တဲ့ယဝ်း ဗွေႏမဟာကဿပ လက်ခံႏနေးဒျာႏ ဒဲဉ်တနျာႏ တသာႏတရီ၊ ပင်ႏထိုဖေႏဒျာႏ တကာႏခွန်နင်ꩻ ကခြောခြောလဲဉ်းဝင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻဗွေႏလွေꩻထီႏခန်း လမ်းပေႏယယောက်ကို အဝါꩻခွမ်ꩻလာꩻသဲ့သဲ့သသနဝ်ꩻ အဝ်ႏထꩻထာꩻ၊ အမာခွမ်ꩻလာꩻတဖြဲက်တဖြက်နဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိန်းလူႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏကယူႏအတွိုင်ꩻ 'ပါꩻတမာဝါꩻယိုတဲ့ အခြောအဒုက္ခနေနေ၊ ဝွေꩻသီးတဲ့ ဖေႏကလောင်ꩻဗာႏသွမ်ꩻ'ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏတဖူꩻကို ကျွꩻလွဉ်လမ်းငါ၊ ပါꩻတမာဝါꩻနဝ်ꩻတဲ့ အဝါꩻအီဒဲဉ်၊ အမာအီဟန်ႏ၊ အဝ်ႏလမ်းကိုထန်ႏလွဉ်၊ ဗွေႏမဟာကဿပ ဗွောင်ဖေႏသပိတ်၊ အဝါꩻလောင်ꩻသော့ꩻသွမ်ꩻ၊ အမာလောင်ꩻသော့ꩻ ဟန်ႏထွူတဲင် အုံလင်ꩻဝုဲင်ႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဗွေႏမဟာကဿပနောဝ်ꩻသွူ။
"ဒဲဉ်လွီး-ဟန်ႏလွီးယို သမ်းနုဲင်းစွဉ်ႏ လူꩻသာသီး ဒဲဉ်ဟန်ႏလွီးတန်နဲး-ပါꩻစားယို ပါꩻမုဲင်ꩻဖုံႏနဲး"နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏထွားတဲင် တောႏဒျာႏ "ခွန်သိကျာꩻတွမ်ႏ နင်ꩻသုဇာ"သီးတွော့ꩻ-
"တကာႏကောသိယ-
သီဖန်ဆင်ꩻနေးလမ်းယ၊ သီဖန်ဆင်ꩻနေးနမ်း ဒုက္ခပွုံႏဟ၊ သီလဲဉ်လꩻလဲဉ်းခွေ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻ-မာꩻမွုန်းဒွုမ်နုဲင်းယိုနေား" ငပယွုမ်းပါထာꩻ၊ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ခွန်သိကျာꩻရိုꩻ-
"နီသွဉ်းသီး မဉ်လꩻကုသိုလ်ႏဟဗွေႏ၊ လꩻရာꩻမာꩻဗာႏသနယ် ဗွေႏဩ" လောဝ်းချာနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူတဲင် "နီဒါႏနမျတ်ငါႏ၊ နီလူႏဗာႏလဲဉ်းသွမ်ꩻ၊ နီလောင်ꩻဗာႏလဲဉ်းသွမ်ꩻ"အောဝ်ႏပစိုႏသဲင်ꩻစွဉ်ႏ မို့ꩻလောင်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ ဥဒါနပါဠိ၊ နန္ဒဝဂ်၊ သက္ကုဒါနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သီလဝီမံသကဇာတ်

**"သီလဝီမံသကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'သီလဝီမံသကဇာတ်'ယိုတဲင် **ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ**

၁။ ကွပ်ဒါႏပညာႏတဲင် ပင်ႏထိုအွဉ်ႏရေꩻ ပူႏဇောႏလွေꩻတဲ့အဝ်ႏ-

၂။ ပွိုးသီႏလအဝ်ႏတဲင် ပင်ႏပင်ႏဖေႏရေႏ ပူႏဇောႏလွေꩻတဲ့အဝ်ႏ-

၃။ ဒါႏပညာႏလွုမ်ꩻ သီႏလမဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ အကျင်ꩻစာရိတ္တ မဉ်ႏတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻကေႏညိုႏတောဝ်း-

၄။ ဒါႏတဝ်းပညာႏတဲ့ယဝ်း သီႏလမဉ်ႏအဝ်ႏ၊ အကျင်ꩻစာရိတ္တ မဉ်ႏဟဝ်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻကေႏညိုႏဒျာႏ-

၅။ "သီလံ ကိရေဝ ကလျာဏံ- သီႏလယိုမꩻ အယံသွတ်ꩻ"၊ " သီလံ လောကေ အနုတ္တရံ-လောကကိုယို လွိုသီႏလအဲဉ်ထောဝ်း"-

၆။ ရူးအစွူႏကျမ်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ပေါႏအဲင်ႏဒါႏတဝ်းလိုꩻ၊ ပေါႏမာꩻယူႏပက် (နိစ္စက်) ဒါႏတဝ်းလိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ'ရူးဟဝ်'၊ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻစွဉ်ႏ'ရူးသီႏလသား'တဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သီဝလိဝတ္ထု

**"သီဝလိဝတ္ထု"**
ကလꩻအီ ဗဟုသုတ၊ ကလꩻအီသတိꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ လိုꩻတဖြာꩻယို မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏနီမျိုꩻတဲ့ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻတာႏ "အံႏဗာႏဒျာႏ"ခေါ်ခေါ်၊ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻတာႏ "ခံႏဗာႏဒျာႏ"ခေါ်ခေါ်။

၂။ ဝွဋ်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လဲ့ꩻတလွစ်တဝ်းခံႏဗာႏ၊

၃။ နီလမ်းအဝ်ႏဒျာႏ၊ နီခမ်းအဝ်ႏဒျာႏ၊ အဝ်ႏလိုႏလွေꩻရိမ်တဝ်းဝင်ꩻလမ်း၊ အဝ်ႏလိုႏလွေꩻတွိုက်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻခမ်း၊

၄။ အကုသိုလ်ႏအမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ နွို့မာꩻညီꩻမွိုန်း၊ ဒေါ့ꩻသော့ꩻကိုမွိုန်း၊ ဖေႏမွိုးအကျံႏဉာဏ်ႏ၊

၅။ ပေါႏမာꩻညီꩻလို့ဝင်ꩻ အကုသိုလ်ႏတဲ့ ခံႏဗာႏညီꩻလို့ဝင်ꩻ ထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻဗဟုသုတ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"အညတရဣတ္ထိဝတ္ထု"**

၉၉။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
တခြာဖုံႏနဝ်ꩻ ပျောႏခရာႏတန်ဒျာႏသွူ၊ တခြာကိုအရပ်မုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ကထုမ်ႏကလောႏ ထာꩻပျောႏသားနဝ်ꩻ တပျောႏတဝ်းသွူ၊ ရာႏဂကင်ꩻခွါႏ ရဟန္တာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻအပျောႏလွဒျာႏသွူ၊ ရဟန္တာႏနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထုမ်ႏထာꩻပျောႏမွေးတဝ်းသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'အညတရဣတ္ထိဝတ္ထု'ယိုတဲင် -

၁။ လိုꩻမူႏအပေါ်ꩻစားနောဝ်ꩻ ယားဒါႏ ဗွေႏသျင်ႏ ဗွေႏစင်ꩻ ဗွေႏဗွန်၊

၂။ ရိုႏသေႏသိက္ခာႏ ယူႏဒါႏဟဝ်ကျင်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻ ဗွေႏသျင်ႏ ဗွေႏဗွန်၊

၃။ လိုꩻယွုတ် (လိုꩻမွိုက်)ဖုံႏနဝ်ꩻ ထုမ်ႏဒျာႏကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ အာႏရွုံႏထာꩻပျောႏ၊ နုဲင်းထာꩻသား ကလောႏမေႏဖုံႏနဝ်ꩻ၊

၄။ ကသေလိုꩻတံꩻဖိုꩻ၊ လိုꩻဟဝ် သူႏတောႏကောင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထုမ်ႏဒျာႏတရာꩻ၊ မာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ လိုႏဒျာႏအဟွမ် နုဲင်းတဝတ်ꩻသီး ကထုမ်ႏတွမ် ကဝ်ႏတုဲင်ဖွန်ႏနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ- လꩻဗဟုသုတ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သီႏလကုဲင်-သီႏလဟဝ်အပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻ

**"သီလသုတ် (သီႏလကုဲင်ထိုꩻ အပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻ၊ သီႏလကုဲင်တဝ်း အကျိုꩻငတ်ꩻစား)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို လိုꩻသီႏလကုဲင်သားနဝ်ꩻ အပဲ့စ်အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ မဟတိံ ဘောဂဇာနိံ ဂစ္ဆတိ-
စေꩻစိန်ႏတခြိုꩻ ကုဲင်ထိုꩻအာတန်၊ ယိုနဝ်ꩻ ပထမအပဲစ်သွူ။
၂။ ပါကကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ-
မဉ်ꩻအွီႏတောဝ်း၊ လွီးဟွမ်တောဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ဒုတိယအပဲစ်သွူ။
၃။ အဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ မင်္ကုဘူတော-
နွို့သော့ꩻ ခွန်ပရိတ်သတ်ခြာ၊ ပုဏ္ဏာꩻပရိတ်သတ်ခြာ၊ ရဟန်ꩻသံဃာႏခြာ လိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻခြာတဲ့ယဝ်း ရုဲင်းတောဝ်း၊ လောင်ႏလွိုးဗန်တောဝ်း ယိုနဝ်ꩻ တတိယအပဲစ်သွူ။
၄။ သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ-
သီလိန်းလွုမ်ꩻဗာႏထာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ စတုတ္ထအပဲစ်သွူ။
၅။ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ-
သီထွူ တွိုႏလွေꩻဗာႏ ဒုဂ္ဂတိဘဝ ငါးရုဲင်ꩻခမ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ပဉ္စမအပဲစ်သွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို လိုꩻသီႏလတကုဲင်တဝ်းသားနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏငတ်ꩻစား၊ အကျိုꩻငတ်ꩻစားကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတိ-
စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏ လꩻဗာႏခြွအာတန်၊ ယိုနဝ်ꩻ ပထမအကျိုꩻသွူ။
၂။ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ-
မဉ်ꩻအွီႏ-လွီးဟွမ်၊ ခိုႏဒွမ်နောဝ်ထင်ꩻ ယိုနဝ်ꩻ ဒုတိယအကျိုꩻသွူ။
၃။ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော-
နွို့သော့ꩻ ခွန်ပရိသတ်ခြာ၊ ပုဏ္ဏာꩻပရိသတ်ခြာ၊ လိုꩻခြွေခြာ၊ ရဟန်ꩻသံဃာႏခြာ လိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻခြတဲ့ယဝ်း ရုဲင်းဟန်၊ လောင်ႏလွိုဗန်၊ ယိုနဝ်ꩻ တတိယအကျိုꩻသွူ။
၄။ အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ-
သီလိန်းလွုမ်ꩻဗာႏတောဝ်းထာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ စတုတ္ထအကျိုꩻသွူ။
၅။ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ-
တနီꩻခါ မဉ်ႏသီ တွိုႏကီထင်ႏ လူꩻခမ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ပဉ္စမအကျိုꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဣမေ ခေါ ပဉ္စ အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ-
လိုꩻသီႏလကုဲင်တဝ်း၊ လိုꩻသီႏလအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻငတ်ꩻစား နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သီလသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ