open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
၉၆-ရောႏဂါႏ

**ကုတ်ꩻဆီသူပါꩻရောႏဂါႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ**
ကောဋ္ဌာသတဲ့ဟဲ့ꩻ၊ ဒွတ္တိံသတဲ့ဟဲ့ꩻ ၃၂-ပါꩻယို အွောန်ႏထွာနုဲင်း ရုက်ဝတ္ထုတဗာႏအနေႏထွူ ရုက်ဝတ္ထုနဝ်ꩻ ထီမီႏလွောန်ꩻ ထီမီႏသေ့ꩻတဲ့ ထွာထီရောႏဂါႏ (ပပ္ဖါသ-ကရိုꩻဒါႏ တရိက်ရောႏဂါႏ အာပေါရောႏဂါႏ) ၃၂-ပါꩻ၊ (ပိတ္တတဲ့ဟဲ့ꩻ၊ သွုန္ထီတဲ့ဟဲ့ꩻ၊ တေဇောတဲ့ဟဲ့ꩻ)နဝ်ꩻ မီႏလွောန်ꩻမီႏယောမ်ꩻတဲ့ ထွာမေႏရောႏဂါႏ ၃၂-ပါꩻ၊ ဝါတတဲ့ဟဲ့ꩻ တလီꩻတဲ့ဟဲ့ꩻ ဝါယောတဲ့ဟဲ့ꩻနဝ်ꩻ မီႏလွောန်ꩻမီႏယောမ်ꩻတဲ့ ထွာတလီꩻရောႏဂါႏ၊ ဥပမာႏ- ထူႏကလူꩻနဝ်ꩻ မီႏလွေꩻအွောန်ႏစဲးထီ အီႏထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မီႏလွေꩻဗုံမေႏ အီႏထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မီႏလွေꩻအွောန္တင်းတလီꩻ အီႏထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ကထွာနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻရောႏဂါႏ၊ အမန်ႏနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏတမွေးတဝ်း ဝွေႏဒနာႏဒျာႏ၊ ရောႏဂါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ထီမေႏတလီꩻ ဝါတပိတ္တကဖ အာပေါတေဇောဝါယောနဝ်ꩻဒျာႏ ရောႏဂါႏအစဲတ်၊ ဥပမာႏယိုအတွိုင်ꩻ ထူႏအဆွောန်ႏ ထူႏစူမီႏခင်ႏမီႏ ထူႏတငါ-စတဲင် ကောဋ္ဌာသသိုမ်ဆီနီပါꩻကို ကျွိုက်ရာꩻအပါꩻ၊ မဲန်သေရာꩻအပါꩻ ထူႏထွူ စဲးစမ်ꩻထီ၊ ဗုံစမ်ꩻမေႏ၊ အွောန္တောင်းစမ်ꩻတလီꩻ၊ တနဲꩻမီႏစမ်ꩻရုက်ဝတ္ထုအထန်ႏဖဲ့ꩻ ဥပမာႏ- ထူႏထထီႏမွူးနဝ်ꩻ စဲးစမ်ꩻထီ၊ ဗုံစမ္မေႏ၊ အွောန္တောင်းစမ်ꩻတလီꩻ မဲ့ꩻအပျꩻနယ်လွောန္ဒျာႏ၊ ထီရောႏဂါႏ သိုမ်ဆီနီ၊ မေႏရောႏဂါႏ သိုမ်ဆီနီ၊ တလီꩻရောႏဂါႏသိုမ်ဆီနီ၊ သိုမ္မျိုꩻပေါင်ꩻဝင်ꩻ ထွာဒေသနာနယအလꩻ ရောႏဂါႏတမျိုꩻ(၉၆)ပါꩻနဝ်ꩻသွူ။
တေဇောလိတ်ꩻပါꩻ= ဒါဟတေဇော-မေႏတင်ႏ၊ ဥဏှတေဇော-မေႏအွူ၊ သန္တပ္ပနတေဇော-မေႏဝျိုက်ꩻ၊ ဇိရဏတေဇော-မေႏဖြင်းဖြူ။
ဝါယောသူပါꩻ- ဥဒ္ဓင်္ဂမဝါယော-တလီꩻထင်ႏကီ၊ အဓောဂမဝါယော-တလီꩻလင်ꩻလ၊ ကုစ္ဆိဋ္ဌဝါယော-တလီꩻဟို့ꩻကို၊ ကောဋ္ဌာသဝါယော-တလီꩻဖြေ့ကို၊ အဿာသပဿာသဝါယော-တလီꩻတရေ့ꩻသာ၊ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရီဝါယော-တလီꩻထောင်စွောတ္တွိုႏလို့နမ်းတဗာႏလိုမ်း။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဓုတင်္ဂ၁၃ပါꩻ

**ဓုတင်** (ဓုတင်္ဂ) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပယ်ႏယားမာꩻဆေ့ꩻထိုꩻ ကိလေႏသာႏ အကျင်ꩻတရာꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ အကျမ်ꩻအနေႏ ဓုတင်အဝ်ႏ ၁၃ ပါꩻသွူ။ ကိလေသေ ဓုနောတီတိ ဓုတော-လိုꩻကပဲႏယားဒါႏ ကိလေႏသာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဓုတ"၊ ပဲႏယားအီကိလေႏသာႏ ကုသိုလ်ႏစေႏတနာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဓုတင်"။

## ပံသုကူဓုတင်
ဂဟပတိဒါနစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏသင်္ကန်ꩻဝင်္ကလူႏ၊ ပံသုကူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏလိုꩻသုင်ꩻသင်္ကန်ꩻဟမ်ႏခိုႏအကျင်ꩻ။

## တိစီဝရိက်ဓုတင်
စတုတ္ထစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏသင်္ကန်ꩻဗွေလိတ်ꩻဖွူꩻ၊ တေစီဝရိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏလိုꩻသုင်ꩻသင်္ကန်ꩻ ဗွေသိုမ်ဖွူꩻအကျင်ꩻ။
## ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်
အတိရေကလာဘံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏထာꩻလꩻလွို၊ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏလိုꩻတုင်ꩻအမ်ႏနေးသောမ်ꩻအကျင်ꩻ။
## သပဒါနဓုတင်
လောလုပ္ပစာရံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏနေးရေꩻလောဘꩻ ကာဗꩻလမ်းရဲန်ႏ၊ သပဒါနစာရိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏအုံထွိုင်ႏစုမ်ႏလမ်း ကလꩻဒါႏသောမ်ꩻအကျင်ꩻ။
## ဧကာသနိကဓုတင်
နာနာသနဘောဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏသုင်ꩻခင်ႏလမ်းအာ၊ ဧကာသနိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏသုင်ꩻတအုံလင်ꩻအကျင်ꩻ။
## ပတ္တပိဏ်ဓုတင်
ဒုတိယကဘောဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏသုင်ꩻဝန်ႏအာ၊ ပတ္တပိဏ္ဍိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏသုင်ꩻဝန်ႏတဗီႏကိုအကျင်ꩻ။
## ခလုပစ္ဆာဘတ္တိဓုတင်
အတိရိတ္တဘောဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏသုင်ꩻအထဲင်း၊ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏ(မဲန်ႏလဲန်းပဲႏထွူကွို့ꩻတဝ်း)ထူႏထဲင်းအလောင်ꩻအကျင်ꩻ။
## အရညကင်ဓုတင်
ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏအုံကျောင်ꩻဒုံ၊ အရညိကကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏအုံတခြာကိုအကျင်ꩻ။
## ရုက္ခမူဓုတင်
ဆန္နံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏကျောင်ꩻအဆေင်ႏအသꩻအဝ်ႏစား၊ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏအုံကျောင်ꩻသေင်ႏမွူးခလအကျင်ꩻ။
## အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်
ဆန္နဉ္စ ရုက္ခမူလဉ္စ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏကျောင်ꩻဆေင်ႏသꩻပါ သေင်ႏခလပါ၊ အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏအုံထာꩻပြင်ႏဟာကိုအကျင်ꩻ။
## သုသာနဓုတင်
န သုသာနံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏသင်ႏခဲင်ꩻတမွေးတဝ်း၊ သောသာနိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏအုံသင်ႏခဲင်ꩻကိုအကျင်ꩻ။

## ယထာသန္တတိဓုတင်
သေနာသနလောလုပ္ပံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏလောဘခင်ႏလမ်းဟဝ်၊ ယထာသန္တတိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏရွေꩻတဝ်းကျောင်ꩻအကျင်ꩻ။
## နိသဇ်ဓုတင်
သေယျံ ပဋိက္ခိပါမိ-ပဲႏထာꩻဗေင်ဣရိယာပထ၊ နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ-ထူႏဣရိယာပထ အလင်သိုမ္ပါꩻအကျင်ꩻ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သီႏလကွတ်ꩻပါꩻ

**သီလကွတ်ꩻပါꩻကိုပါ မေတ္တာသဟဂတေန**
မေတ္တာသဟဂတေန-တောမ်ႏမေတ္တာႏကပါဒါႏသꩻတဲင်၊ သဗ္ဗပါဏဘူတေသု-ကားသတ္တဝါႏဖုံႏအလောင်း၊ ဖရိတွာ-အွောန္တိုႏလို့၊ ဝိဟရဏံ-ထာꩻအုံမျိုꩻနဝ်ꩻ၊ သမာဒိယာမိ-ခွေဆို့ꩻတဲင်ဒျာႏ။
ဣမာနိ တိသရဏေန သဟ နဝင်္ဂသီလံ ဓမ္မံ သာဓုကံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ-
တိသရဏေန-သရဏဂမ်သိုမ္ပါꩻ၊ သဟ-ကပါဒါႏ၊ ဣမာနိနဝင်္ဂသီလံ-ခွုင်းသီႏလကုတ်ꩻပါꩻယို၊ သာဓုကံကတွာ-ရိုႏသေႏနေးထူႏထွူ၊ အပ္ပမာဒေန-တောမ်ႏအပ္ပမာဒ သတိꩻတရာꩻတဲင်၊ သမ္ပာဒေထ-သရဏဂမ်သိုမ္ပါꩻပါ ကုတ်ꩻပါꩻသီႏလပါ နီမျိုꩻလိုမ်း ယမ်ကဗွေစုမ်ႏလို့သွော့ဝင်ꩻ ပငါပရာꩻဖုံႏနေား၊ မီႏထူႏသီႏလကုတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ပါရမီဝါဒရိုꩻ အမ္ဗာႏသက်လွောတ်၊ အာစရိယဝါဒရိုꩻ ဒေါသထန္ထာꩻလꩻတဝ်း။
"ကျောင်ꩻသုဲင်ꩻခဝ် ပသာမေတ္တာႏ"
၁/ အဟံ အဝေရော ဟောမိ၊ အဗျာပဇ္ဇော ဟောမိ၊ အနီဃော ဟောမိ၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရာမိ၊ ဒုက္ခာ မုစ္စာမိ၊ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆာမိ၊ ကမ္မဿကာ။
၂/ သီမဋ္ဌသံဃာ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ ဒုက္ခာ မုစ္စာန္တု၊ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆန္တု၊ ကမ္မဿကာ။
၃/ မာတာပိတု အာစရိယဉာတိမိတ္တသမူဟာ ဥပါသကာ ဥပါသိကီ စတုပစ္စဒါယကာ အမှာကံ စတုပစ္စဒါယကာ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ ဒုက္ခာ မုစ္စာန္တု၊ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆန္တု၊ ကမ္မဿကာ။
၄/ အာရက္ခဒေဝတာ ရုက္ခဋ္ဌဒေဝတာ ဘုမ္မဋ္ဌဒဝတာ အာကာသဋ္ဌ ဒေဝတာ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ ဒုက္ခာ မုစ္စာန္တု၊ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆန္တု၊ ကမ္မဿကာ။
၅/ ကာမဘဝေ ရူပဘဝေ အရူပဘဝေ သညီဘဝေ အသညီဘဝေ နေဝသညီနာသညီဘဝေ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ စတုဝေါကာရဘဝေ ဧကဝေါကာရဘဝေ၊ အပါဒါ ဒွိပါဒါ စတုပ္ပါဒါ ဗာဟုပ္ပါဒါ သံသေဒဇာ ဩပပါတိကာ ဇလာဗုဇာ အဏ္ဍဇာ၊ ရူပပဋိသန္ဓိကာ အရူပပဋိသန္ဓိကာ ရူပါရူပပဋိသန္ဓိကာ၊ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ၊ ဒွိဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ၊ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ၊ ရူပူပကာ ဝေဒနူပကာ သညူပကာ သင်္ခါရူပကာ ဝိညာဏူပကာ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ ဒုက္ခာ မုစ္စာန္တု၊ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆန္တု၊ ကမ္မဿကာ။
၆/ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ၊ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ၊ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ၊ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ၊ ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ၊ ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ၊ ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ၊ ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ၊ ဟေဋ္ဌိမာယ ဒိသာယ၊ ဥပရိမာယ ဒိသာယ
သဗ္ဗေ သတ္တာ၊ သဗ္ဗေ ပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ၊ သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ၊ သဗ္ဗေ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ (အနောဒိသမေတ္တာ)၊ သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော၊ သဗ္ဗေ ပုရိသာ၊ သဗ္ဗေ အရိယာ၊ သဗ္ဗေ အနရိယာ၊ သဗ္ဗေ ဒေဝါ၊ သဗ္ဗေ မနုဿာ၊ သဗ္ဗေ ဝိနိပါတိကာ (ဩဒိသမေတ္တာ)။
အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ ဒုက္ခာ မုစ္စာန္တု၊ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆန္တု၊ ကမ္မဿကာ။
၇/ ဥဒ္ဓံ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ စ၊ အဓော ယာဝ အဝီစိတော။
သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု ယေ သတ္တာ (ပထဝီစရာ)။
၈/----ဥဒကေစရာ။ ၉/ အာကာသေစရာ။
၁၀/ ယံ ပတ္တံ ကုသလံ တဿ အာနုဘာဝေန ပါဏိနော၊ သဗ္ဗေ သဒ္ဓမ္မရာဇဿ ဉတွာ ဓမ္မံ သုခါဝဟံ။
ပါပုဏန္တု ဝိသုဒ္ဓါယ သုခါယ ပဋိပတ္တိယာ၊ အသောကာ မနုပါယာသံ၊ နိဗ္ဗာန သုခမုတ္တမံ။
စိရံ တိဋ္ဌတု သဒ္ဓမ္မော၊ ဓမ္မေ ဟောန္တု သဂါရဝါ။
သဗ္ဗေပိ သဒါ ကာလေန၊ သမ္မာ ဒေဝေါ ပဝဿတု။
ယထာရက္ခိံသု ပေါရာဏာ၊ သုရာဇာနော ဝထေဝိမံ။
ရာဇာ ရက္ခတု ဓမ္မေန၊ အတ္တနောဝ ပဇံ ပဇံ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကိဉ်ညာခမ်းထီ

**ကိဉ်ညာခမ်းထီ** (အဲင်းကလေတ်: Kenya) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ **ကိဉ်ညာခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကတွိုက်အခဝ်ကွဉ်ႏ အာဖရိကဂရိတ်လိတ်ဒေႏသကို ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနုဲင်ရိုဗီ သွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အီကွေတာသီးလောင်းတဲင် ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ သိုမာလီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အီတီယိုးပီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ သူဒန်ခမ်းနဝ်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ယူဂန်ဒါခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ တန်သေးနီးယားခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၂၄,၄၄၅ စတုရန်းမဲင်ႏ (၅၈၁,၃၀၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၄)သန်းလွိုသွူ။

ကိဉ်ညာခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ (ကမ်းရိုးတန်း)ထျ့ꩻတဲင် ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏနဝ်ꩻ လိုမ်ꩻလျားစိုႏဒါႏ ရာႏသီႏဥတုအဝ်ႏသွူ။ အကိုနဝ်ꩻ ထာꩻသားတခြာ ကအဝ်ႏလွိုင်ႏအာဒါႏ သာဗားနားထာꩻအီႏခြာ အဝ်ႏသွူ။ နုဲင်ရိုဗီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခွꩻရျူႏဥတုမျိုꩻတဲင် ဝအဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ အဝ်ႏဒင်ႏသေႏသေႏဒါႏ ကောင်ဖုံႏ အဝ်ႏ(၃)ဖြုံႏတဲင် ကိဉ်ညာကောင်နဝ်ꩻထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဥတုယိန်းခွꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကူကအဝ်ႏရောင်ꩻဒါႏ သိုမာလီခမ်းတောမ်ႏ အီတီယိုးပီးယားခမ်းဖုံႏထျꩻ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻဒေႏသနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီခြေားလျားသဲင်ဒေႏသ အီႏနုဲင်းစွဉ်ႏ ကန္တရသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ ထီနွိုး(ရေချို)နောင် အဝ်ႏတဲင် ထာꩻလျားဒေႏသ ထီနောင်ဖုံႏအကို အတန်သွတ်ꩻထီနောင် ကထွာဒါႏ နောင်ဝိတိုရိယလဲ့ အဝ်ႏအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ရပ် ယူဂန်ဒါခမ်း၊ တန်ဇေးနီးယားခမ်းဖုံႏ ခမ်းကူလောင်းသွူ။

## ဖန်ဟဲ့ꩻအမိဉ်ꩻ
ခမ်းထီမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒျာႏ ကိဉ်ညာကောင် အမိဉ်ꩻတဲင် ကောင်ကိဉ်ညာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းထီကို တင်ႏသျာꩻမိဉ်ꩻတန်အမုဲင်တောမ်ႏ အာဖရိကတွိုက်ကို ထွာဒုတိယ အထိုသွတ်ꩻ ကောင်ဒျာႏသွူ။

## လိုꩻခွိုꩻ

ကိဉ်ညာခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻခွိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻတဲင် ကဲဉ်းအာ အာဖရိကကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဓိက လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖြယ် အအာဖုံႏသွူ။ အရမ်ꩻအနေႏ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏခြွဉ်ႏ အဝ်ႏ(၄၂)ခွိုꩻရပ်တဲင် ဗန်တူလိုꩻခွိုꩻ (၆၇%)၊ နုဲင်လိုတိစ်လိုꩻခွိုꩻ (၃၀%) နဝ်ꩻ ထွာဒေႏသခံႏသားသွူ။ ကုသျစ်တိစ်၊ အာရပ်၊ အေင်ဒိယ တောမ်ႏ ဥရောပ လိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻဆေ့ꩻစွိုꩻဖုံႏသွူ။ သီအုဲင်အေ ကမ္ဘာႏအချက်အလျက်အလꩻ ခမ်းထီအကို လိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကီကူရူး ၂၂%၊ လူယာ ၁၄%၊ လူယို ၁၃%၊ ကလန်ဂျင်း ၁၂ %၊ ကမ်ဘာ ၁၁%၊ ကီစီး ၆%၊ အာဖရိကခွိုꩻအလင် ၁၅% တောမ်ႏ လိုꩻအာဖရိက တမွေးတဝ်းဒါႏ လိုꩻအာသျ၊ ဥရောပတောမ်ႏ အာရပ်ခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁%)သွူ။

ခမ်းထီအကို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻဖြာꩻကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻယွဲးဖုံႏတဲင် သက်(၃၀)မာꩻလ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၇၃%) တကာႏတဝ်း လိုꩻဖြာꩻဖုံႏလဲ့ တိုꩻပွာꩻအာႏ မွိုင်တလာမွေးတဲင် ကရီးရျာꩻဗူႏနေင်ႏအကို အဝ်ႏ ၂.၉ သန်းနဝ်ꩻ ယိုခါꩻ အဝ်ႏတိုꩻလဲဉ်း သန်း(၅၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ

**ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ** (အဲင်းကလေတ်: Cameroon) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ **ကဲမ်မရွန်းခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကတွိုက် အခဝ်ထာႏဝကို ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ နုဲင်စီးရီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဗဟိုႏအာဖရိကခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဆျတ်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အီကွေတာဂီနီခမ်းထီ၊ ဂါဗွန်ခမ်းထီတောမ်ႏ ကွန်ဂိုခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ (ကမ်းရိုးတန်း)ပင်ႏလယ်ႏကူရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဟုဲက်အကိုပင်ႏလယ်ႏကွေ့တဗာႏ ကထွာဒါႏ ဗွန်နီပင်ႏလယ်ႏအောႏလောင်းတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂီနီပင်ႏလယ်ႏကွေ့တောမ်ႏ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာႏသီး အကွို့ꩻအခဝ်ဒျာႏသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၈၃,၅၆၉ စတုရန်းမဲင်ႏ (၄၇၅,၄၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ) တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂၆)သန်းလွိုသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်‌နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻယွဉ်းဒယ် သွူ။

ခမ်းထီအကိုနဝ်ꩻ ဟံႏပထဝီႏ သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏသော့ꩻစွုမ်ႏငါႏတဲင် ကဲမ်မရွန်းခမ်းယိုနဝ်ꩻ ယဟန်ႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွ့ အာဖရိကတွိုက်ပေႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သဘာႏဝအသောင်ရင်ꩻအနေႏနဝ်ꩻ အရွိုးပြေႏပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏ(ကမ်းခြေ)၊ သုဲင်ကန္တာရ၊ ကောင်ဆောင်ႏ၊ တခြာခမ်းခါ(မိုးသစ်တော)၊ သာဗားနားထာꩻအီႏကွင်ꩻ(ပြက်ခင်းပြင်) ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကို အထိုသွတ်ꩻကောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကဲမ်မရွန်းကောင်နာတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ကိုသွူ။ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဒူဝါလာ (Douala)၊ ဝေင်ꩻယွဉ်းဒဲ (Yaoundé) တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဂရူဝါ (Garoua) ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းကိုနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၂၀၀)လွိုသွူ။ ခမ်းထီကို တရာꩻဝင်ႏရွုမ်ꩻသုင်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဲင်းကလေတ် တောမ်ႏ ပိဉ်တိစ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏဒျာႏသွူ။

## အစိုႏရ တောမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻ
thumb|300px|ခမ်းနမ်းဗွေႏ ကအုံဒါႏ ယူနတီဟော်နန်ꩻ

ကဲမ်မရွန်းခမ်းနမ်းဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွိုက်ရွေꩻခံႏတဖြာꩻတဲင် ခွုမ်မာꩻနွောင်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻပေါ်လသီ၊ အိုပ်ချုတ်အစိုႏရအေစိဉ်သီဖုံႏ၊ ဖေႏစဲ့ꩻတပ်အမိန်း၊ ခြိꩻထူႏအွောန်ႏတီႏ လိတ်ချုတ်လိတ်လာႏ(စာချုပ်စာတမ်း)ဖုံႏ တောမ်ႏ ကေႏညာႏ အရေꩻပေါႏအခေႏနေႏတာႏ တွိုင်ႏပင်ႏအိုင်ကိုမ် ခွုမ်မာꩻငီꩻဗာႏ လွတ်တောႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏအပ် အစိုႏရအရာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏ (တယ်ႏဝွန်ႏတန်ချုတ် ဗꩻလင်ꩻတွိုႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻကယ်ႏ တောမ်ႏ တွိုင်ꩻ၊ ဒေႏသ အရာႏသားဖုံႏသွူ။ ခမ်းနမ်းဗွေႏအရာႏနဝ်ꩻ လွိုက်လွေꩻတောမ်ႏဆန္ဒမဲး (၇)နေင်ႏတလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## ပညာႏရေꩻ
thumb|300 px|ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ ကျောင်ꩻသားဖုံႏ

၂၀၁၀ ဗာႏနဝ်ꩻ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီကို လိုꩻဒါႏလိတ်သား(စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း)အဝ်ႏ ၇၁.၃ % (လိုꩻခို ၇၈.၃%၊ လိုꩻမူႏ ၆၄.၈ %) ရပ်သွူ။ လိုꩻပေႏဖုံႏကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထင်ႏအာဒျာႏ အငိုꩻကသက်သာႏဒါႏ အစိုႏရကျောင်ꩻဖုံႏတဲင် နမ်းပဲင်ႏကျောင်ꩻတောမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏထင်ႏတဝ်းသွူ။ ပညာရေး စနစ်မှာ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပညာရေး စနစ်ကို ရောနှော ဆက်ခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ပညာႏရေꩻစနိစ်နဝ်ꩻ သွုပ်ခံႏစပ်ဆွိုင်ꩻရောꩻခါꩻဒျာႏ ပိဉ်တိစ်တောမ်ႏ ဗိတိသျအဲင်းကလေတ်သီး ပညာႏရေꩻစနိစ်တဲင် သွောန်ထူႏလိတ်တဲ့ သုင်ꩻအီဒျာႏ အဲင်းကလေတ်ဘာႏသာႏတောမ်ႏ ပိဉ်တိစ်ဘာႏသာႏ သွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီနဝ်ꩻ အာဖရိကတွိုက်ကို ထင်ႏကျောင်ꩻသား ထွာအအာသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ လိုꩻမူႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုးတောမ်ႏ ယိုꩻယာႏထုင်ꩻစံႏအစွဲꩻအလမ်ꩻဖုံႏ၊ ကိစ္စလမ်းကိုဖုံႏ၊ နေးထူႏအုဲင်ႏစဝ်းဝါꩻဖုံႏ၊ အဝ်ႏပဋိသန္ဓေႏတောမ်ႏ ခံႏဗာႏအတေက်ꩻနျꩻနိစ္စအံႏနွောင်ꩻဖုံႏတဲင် မိဉ်ႏတဲက်တောႏတောမ်ႏလိုꩻခိုနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻပေါႏမဲဉ်ႏငါႏတဝ်းထဲင်း နုဲင်းလိုꩻခိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အာဖရိကတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
သမထကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ

သမထကမ္မဋ္ဌာန်ꩻအဝ်ႏ(၄၀)သွူ။

## ကသိဏ်းဆီပါꩻ
ပထဝီကသိဏံ၊ အာပေါကသိဏံ၊ တေဇောကသိဏံ၊ ဝါယောကသိဏံ၊ နီလကသိဏံ၊ ပီတကသိဏံ၊ လောဟိတကသိဏံ၊ ဩဒါတကသိဏံ၊ အာကာသကသိဏံ၊ အာလောကကသိဏဉ္စေတိ ဣမာနိ ဒသ ကသိဏာနိ နာမ။
အနက်- သမထ-မာꩻငိမ္ဖေ့ဒါႏ နီဝရဏတောမ်ႏ ဝိတက်က္စားဈာန်ႏအင်္ဂါႏ၊ ဘာဝနာ-ဟဝ်မာꩻပွါꩻ၊ ကမ္မဿ-ကမ္မတွက်တာႏ၊ ဌာနံ-ခင်ႏလမ်း။
ကသိဏ-(ပိဉ္စုင်ႏ)ဆီပါꩻ- ပထဝီကသိဏံ-ဟမ္ပိဉ္စုင်ႏ၊ အာပေါကသိဏံ-ထီ၊ တေဇောကသိဏံ-မေႏ၊ ဝါယောကသိဏံ-တလီꩻ၊ နီလကသိဏံ-အဖြေင်း၊ ပီတကသိဏံ-အတသီး၊ လောဟိတကသိဏံ-အတနျာႏ၊ ဩဒါတကသိဏံ-အဗွာ၊ အာကာသကသိဏံ-အတို၊ အာလောကကသိဏံ-အရောင်ႏ။

## အသုဘဆီပါꩻ
ဥဒ္ဓုမာတကံ၊ ဝိနီလကံ၊ ဝိပုဗ္ဗကံ၊ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ၊ ဝိက္ခာယိတကံ၊ ဝိက္ခိတ္တကံ၊ ဟတဝိက္ခိတ္တကံ၊ လောဟိတကံ၊ ပုဠုဝကံ၊ အဋ္ဌိကဉ္စေတိ ဣမာနိ ဒသ အသုဘာ နာမ။
အသုဘ(တင်ႏတဲႏတ၀်း)ဆီပါꩻ-
ဥဒ္ဓုမာတကံ-စန်းအယော့ꩻ၊ ဝိနီလကံ-စန်းအတမွောတ်၊ ဝိပုဗ္ဗကံ-စန်းအထီသေင်ရီႏ၊ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ-စန်းအထဲ့ပိန်ကွို့ꩻကွို့ꩻ၊ ဝိက္ခာယိတကံ၊ ဝိက္ခိတ္တကံ-စန်းအကွို့ꩻလီ၊ ဟတဝိက္ခိတ္တကံ-စန်းပါꩻသွို့ꩻပဲတ်ꩻ၊ လောဟိတကံ-စန်းသွီႏဖြဲတ္ထန္တဗော့ꩻလဲ့ꩻ၊ ပုဠုဝကံ-စန်းလိုင်ႏဆုဲင်း၊ အဋ္ဌိကံ-စန်းအဆုတ်ꩻတခြင်း။

## အနုဿတိဆီပါꩻ
ဗုဒ္ဓါနုဿတိ၊ ဓမ္မာနုဿတိ၊ သံဃာနုဿတိ၊ သီလာနုဿတိ၊ စာဂါနုဿတိ၊ ဒေဝတာနုဿတိ၊ ဥပသမာနုဿတိ၊ မရဏာနုဿတိ၊ ကာယဂတာသတိ၊ အာနာပါနဿတိစေတိ ဣမာနိ ဒသ အနုဿတိယော နာမ။
ဗုဒ္ဓါနုဿတိ-ယူႏလꩻခွိုꩻဘုရာꩻလွိုးဂုဏ်ႏ၊ ဓမ္မာနုဿတိ-ယူႏလꩻခွိုꩻတရာꩻဂုဏ်ႏ၊ သံဃာနုဿတိ-ယူႏလꩻခွိုꩻသင်္ဃာႏဂုဏ်ႏ၊ သီလာနုဿတိ-ယူႏလꩻချာခွိုꩻ နမ်းကထိင်္ခါꩻသီႏလထာꩻမာꩻတောမ်ႏ ကမာꩻခါꩻကုသိုလ်ႏ၊ စာဂ-ယူႏလꩻခွိုꩻ နီကစာႏဂစွောန်ႏကြဲꩻ၊ ဒေဝတာ-ယူႏလꩻခွိုꩻဝင်ꩻမာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် လွေꩻသုဂတိ၊ ဥပသမာ-ယူႏလꩻခွိုꩻနိဗ္ဗာနသုခ ငိမ်ꩻခွꩻမုꩻ၊ မရဏာ-ယူႏလꩻခွိုꩻထာꩻအီႏသီ ကာယဂတာသတိ-ယူႏလꩻခွိုꩻကောဋ္ဌာသသိုမ်ဆီနီ၊ အာနာပါနဿတိ-ယူႏလꩻခွိုꩻထာꩻသာနွို့ထန်ႏ။

## အပ္ပမညာလိတ်ꩻပါꩻ(ဗြဟ္မစိုရတရာꩻလိတ်ꩻပါꩻ)
မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာစေတိ ဣမာ စတဿော အပ္ပမညာယော နာမ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရောတိ စ ပဝုစ္စတိ။
မေတ္တာ-ရက်ဗိုန္နမ်း၊ ကရုဏာ-သညင်ꩻဒုက္ခိတသတ္တဝါႏ၊ မုဒိတာ-သꩻရေꩻသုခိတသတ္တဝါႏ၊ ဥပေက္ခာ-သꩻတရျား။

## သညာတပါꩻ
အာဟာရေပဋိကူလသညာ ဧကာ သညာ နာမ။
အာဟာရေ-အာဟာရအလောင်း၊ ပဋိကူလသညာ-ထွားထီႏပသို့ꩻ။

## ဝဝတ္ထာန်တပါꩻ
စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ ဧကံ ဝဝတ္ထာနံ နာမ။
ဖန်းဖေႏထူႏရေꩻ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဓာတ္တလ္လိတ်ꩻပါꩻ။

## အရူပစျာန်လိတ်ꩻပါꩻ
အာကာသာနဉ္စာယတနံ၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ၊ အာကိဉ္စညာယတနံ၊ နေဝသညာနာသညာယတနဉ္စေတိ ဣမေ စတ္တာရော အာရုပ္ပါနာမာတိ သဗ္ဗထာပိ သမထနိဒ္ဒေသေ စတ္တာလီသကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဘဝန္တိ၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်ꩻလိစ္ဆီထွူယို။
အာကာသာနဉ္စာယတနံ-ယူႏလꩻမို့ꩻပညတ်အာရမ်၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ-ယူႏလꩻပဌမာရုပ္ပဝိညာဏ်အာရမ်၊ အာကိဉ္စညာယတနံ-ယူႏလꩻနတ္ထိဘာဝပညတ်အာရမ်၊ နေဝသညာနာသညာယတနံ-ယူႏလꩻတတိယာရုပ္ပဝိညာဏ်အာရမ်။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဘုရာꩻဩဝါဒ

၁/ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ။
အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ။
၂/ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာတိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ။
အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ။
၃/ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ။
အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ။
၄/ အပ္ပမာဒေန ဘိက္ခဝေ သမ္ပာဒေထ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော၊ ဒုလ္လဘာ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိ၊ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေါ ဒုလ္လဘော၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ဒုလ္လဘံ၊ ဧဝံ ဒိဝသေ ဒိဝေသ ဩဝဒတိ၊
၅/ ဟန္ဒ ဒါနိ ဘိက္ခဝေ အာမန္တယာမိ ဝေါ၊ ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ။
၆/ ဧတ္တာဝတာ စ အမှေဟိ၊ သမ္ဘတံ ပုညသမ္ပဒံ။
သဗ္ဗေ ဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။
ဒါနံ ဒဒန္တု သီလံ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။
ဘာဝနာဘိရတာ ဟောန္တု၊ ဂစ္ဆန္တုဒေဝတာ ဂတာ။
၇/ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ ဗလပတ္တာ၊ ပစ္စေကာနဉ္စ ယံ ဗလံ။
အရဟန္တာနဉ္စ ဗလေန၊ ရက္ခံ ဗန္ဓာမိ သဗ္ဗသော။
အနက်=
သဗ္ဗေသင်္ခါရာ-ခွုင်းကမ္မာꩻထွာ သင်္ခါရတရာꩻဖုံႏယို၊ အနိစ္စာဣတိ-တမဲꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊ ယဒါ-ယလဲင်ႏ၊ ပညာယ-တောမ်ႏဝိပဿနာႏထာꩻသေတဲင်၊ ပဿတိ-ထီႏ၊ အထ(တဒါ)-တွိုႏနဝ်ꩻ၊ နိဗ္ဗိန္ဒတိ-အဗွိုႏ၊ ဒုက္ခေ-သင်္ခါရဒုက္ခ၊ ဧသ(ဧသော)-ကဗွိုႏသင်္ခါရဒုက္ခနဝ်ꩻ၊ မဂ္ဂေါ-တဖူꩻလွေꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ဝိသုဒ္ဓိယာ-မဲလ္လဲန်း၊ (ဝါ)ဝွေꩻတွိုႏလဲန်း ဝိသုဒ္ဓိတဒေါင်္ခင်္ထျꩻ။
သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာတိ၊ ဒုက္ခဣတိ-ဒုက္ခတန္ဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ၊ အနတ္တဣတိ-အနမ်းအဲန္ထဝ်းအကျောင်ꩻ၊ 
ဘိက္ခဝေ-ရဟန်ꩻဖုံႏ၊ သမ္ပာဒေထ-ဗွေစုမ်ႏသွော့ဝင်ꩻ၊ အပ္ပမာဒေန-တောမ်ႏအပ္ပမာဒတရာꩻ၊ လောကသ္မိံ-လောကကို၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ-အီႏထွာဘုရာꩻနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘော-ယပ်ꩻတန်၊ မနုဿတ္တဘာဝေါ-အီႏထွာဗာႏလိုꩻနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘော-ယပ်ꩻတန်၊ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိ-သဒ္ဓါႏအီႏအဝ်ႏဗာႏနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘာ-ယပ်ꩻတန်၊ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေါ-အီႏထွာဗာႏရဟန္နဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘော-ယပ်ꩻတန်၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ-အီႏဟွုန်ဗာႏသဒ္ဓမ္မတရာꩻနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘံ-ယပ်ꩻတန်၊ ဧဝံဒိဝသေဒိဝေသ-တုင်ꩻသောမ်ꩻသဲင်ꩻ အုံထွိုင်ႏဟွာႏခင်ႏပဲလ္လောင်းစုမ်ႏနီꩻ၊ ဩဝဒတိ-ဘုရာꩻဖေႏဩဝါဒနုဲင်းယို။
ဘိက္ခဝေ-ရဟန်ꩻဖုံႏ၊ ဟန္ဒ-ခွေအီႏထူႏနိဗ္ဗာန်ႏ အဒုက္ခသုတ်ꩻ၊ ဒါန-အဆုဲင်ꩻသုတ်ꩻခိင်ႏယို၊ အာမန္တယာမိဝေါ-ဟဲ့ꩻလွောန်ထွူတဲင် ဒေါ့ꩻဖေႏမို့မို့သီ၊ သင်္ခါရာ-သင်္ခါရတရာꩻသီးနဝ်ꩻ၊ ဝယဓမ္မာ-အကုဲင်ဒါႏလွောန်းး၊ အပ္ပမာဒေန-တောမ်ႏထာꩻယူႏလꩻ အပ္ပမာဒတရာꩻတဲင်၊ သမ္ပာဒေထ-ဗွေစုမ်ႏလွသွော့ဝင်ꩻ သိက္ခာႏသိုမ္ပါꩻဖိုင်ႏနေား။
ဧတ္တာဝတာစ-တဲႏခွုင်း၊ အမှေဟိ-နီ၊ သမ္ဘတံ-ကရောမ္မာꩻ၊ ပုညသမ္ပဒံ-ကုသလာ ထာꩻဗွေစုမ်ႏယို၊ သဗ္ဗေဒေဝါ-ကားတဲင်လူꩻဖိုင်ႏ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ-ခွုင်းထာꩻဗွေစွူ ဖေႏကထွူတာႏ၊ အနုမောဒန္တု-သꩻရေꩻလွသွော့ဝင်ꩻ၊ သဒ္ဓါယ-တောမ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻတဲင်၊ ဒဒန္တု-ဖေႏလူႏသွော့၊ ဒါနံ-ဒါနဒါနဖိုင်ႏ၊ ရက္ခန္တု-ရက်လွသွော့၊ သီလံ-နမ်းသီလ၊ သဗ္ဗဒါ-ပငါပရာꩻ၊ ဘာဝနာဘိရတာဟောန္တု-ဘာႏဝနာႏဖဲ့ꩻ ဗိုန်အဲ့ꩻမဲ့ထီႏ ယမ်ကတလွို့ဗာႏသွော့ဝင်ꩻ၊ ဂစ္ဆန္တုဒေဝတာဂတာ-ဖိတ်မန္တက ခွုင်းကကျွꩻဒါႏ၊ ဒေဝတာ-လူꩻဒေႏဝါႏဖိုင်ႏ၊ ဂစ္ဆန္တု-သꩻတခြင်ကို လွေꩻထိုꩻလꩻလဲန်း။
သဗ္ဗေဗုဒ္ဓါ-ခွုင်းသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရာꩻဖိုင်ႏယို၊ ဗလပတ္တာ-လꩻလို့နမ်းအာႏဆီပါꩻ ဉာဏ်ႏအာႏဆီပါꩻဖိုင်ႏသွူ၊ ပစ္စေကာနဉ္စ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘုရာꩻဖိုင်ႏတဲ့၊ ယံဗလံ-အကလꩻဒါႏဉာဏ်ႏအာႏဆီပါꩻဖိုင်ႏယင်၊ အရဟန္တာနဉ္စ-သာဝကဗုဒ္ဓကရိုꩻဒါႏ ရဟန္တာႏသီးလဲ့၊ ဗလေန-အကလꩻဒါႏ၊ ဗလေန-ဉာဏ်ႏအာႏဆီပါꩻဖိုင်ႏ အတံꩻခိုꩻတဲင်၊ သဗ္ဗသော-ကားအရပ်စုမ္ဖဲ့ꩻ၊ ရက္ခံ-အပွေါးအရဲပ်ယို၊ ဗန္ဓာမိ-ခွေအွောန္ဒျာႏသွူ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကနေဒါခမ်းထီ

**ကနေဒါခမ်းထီ** (အဲင်းကလေတ်: Canada)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻကို ခမ်းနယ်ႏ(၁၀)ဖြုံႏတောမ်ႏ ဟံႏနယ်ႏ(၃)နယ်ႏ ကပါဒါႏ အာႏဏာႏပဲင်ႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ တယ်ႏ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏတောမ်ႏ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏ ဗꩻထင်ꩻတွိုႏလွေꩻ အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏထျꩻတဲင် ဟံႏနယ်ႏလုဲင်းဟဝ်ငါႏ ခမ်းဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီအအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၃.၈၅ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၉.၉၈ သန်း)တဲင် ဧရိယာႏခြွဉ်းလို့ပါတောမ်ႏထီပင်ႏလယ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာဒုတိယအတန်သွတ်ꩻထွူ မိဉ်ႏတော် ဟံႏကောင်ဧရိယာႏအနေႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအတန်လုဲင်းသွတ်ꩻ ခမ်းထီဒျာႏသွူ။ ကနေဒါခမ်းထီတောမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏသီး ခမ်းကူအဝ်ႏရောင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအဆွာꩻသွတ်ꩻ ဟံႏကောင် ခမ်းကူသီး ဒျာႏသွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၈ သန်းလွိုသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻအော့တဝါသွူ။

ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ အလဲတ်သကာခမ်းနယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဂရိဉ်းလဲဉ်းကြွန်၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အစိုႏရတောမ်ႏခမ်းထီရေꩻ

ကနေဒါခမ်းထီနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻဒျာႏ (စည်းမျဉ်းခံ)ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ် ဆွိုက်စပ်တောမ်ႏ ပါလီမန်စနိစ်သွူ။ ကနေဒါခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ၊ စီႏရင်ႏတရာꩻရေꩻ တောမ်ႏ ထေမာꩻဥပဒေႏ ကဏ္ဍဖုံႏ အခေႏခံႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီအတန်အကယ်ႏ(ဦးသျှောင်)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဆျာႏခွန်ဟော်ခံꩻ-၃ တဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာ ဓနသဟာယခမ်းထီအလင် ၁၅ ခမ်းတောမ်ႏ ကနေဒါ ခမ်းနယ်ႏ ၁၀ ဖြုံႏသီး အတန်အကယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

အိုပ်ချုတ်ရေꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻမူႏတောမ်ႏ ဘုရင်ခံချုပ်သီး နွို့ပါတုဲင်ရုဲက်ငါႏတဝ်းတဲင် ဆေ့ꩻမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ။ အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻအာႏဏာႏယို လွတ်တောႏအရန်းလ့ ခံႏတာႏဝွန်ႏခါꩻထွူတဲင် အစိုႏရအစွိုꩻကို အတန်သွတ်ꩻကထွာဒါႏ ကနေဒါဝွန်ႏတန်ချုတ် ကအွဉ်ငါလွိုက်ရွေꩻဖေႏဒါႏ အစိုႏရ မွေးတဝ်းလဲ့ ခွန်ဟော်ခံꩻ ဝွန်ႏတန်ဖုံႏ အိုပ်ချုတ်ဖန်းဖြယ်ဖေႏဒျာႏသွူ။ အရေꩻပေါႏ အခေႏနေႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဘုရင်ခံချုပ် မွေးတဝ်းလဲ့ ခွန်မူႏနဝ်ꩻ ဝွန်ႏတန်အစွိုꩻသီး ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ တပါတဝ်းလဲ့ ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ဝွေꩻသီးအာႏဏာႏသွူ။ အစိုႏရအစွိုꩻကို ဖေႏကစွူ ထိန်ꩻကမ်းချာငါဖေႏကလꩻတဲင် လွတ်တောႏအရန်းလ့ကို လိုꩻအာခမ်းသားအမျာꩻ ကယွုမ်းအံႏလꩻဒါႏ ခမ်းထီရေꩻပါတီအွဉ်ငါသားယို ဘုရင်ခံချုပ်နဝ်ꩻ လွိုက်ဒင်ႏလွေꩻဗာႏ ဝွန်ႏတန်ချုတ်အနေႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။

## စီꩻပွာꩻရေꩻ

၂၀၁၅ ဗာႏ မတ်တန်ꩻအလꩻ ကနေဒါခမ်းထီယို ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာစီꩻပွာꩻရေꩻအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏအရန်း(၁၁)တဲင် ခမ်းကိုထေထန်ႏနွောင်ꩻကွန်ႏ(စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်)တန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ အရမ်ꩻအလꩻ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၁.၇၉ ထရီလီယံ ရပ်သွူ။ ကနေဒါခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ စီꩻပွာꩻရေꩻ ခွုမ်မာꩻညီꩻရေꩻတောမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻရေꩻအစွိုꩻ (အိုအီးစီဒီ) ကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီအနေႏတဲင် ခမ်း(၈)ခမ်းအစွိုꩻ(G8)ကိုလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏ အထိုသွတ်ꩻ ခမ်း(၁၀)ခမ်းကိုလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် တောမ်ႏတကမ္ဘာႏလွုမ်းလဲ့ စီꩻပွာꩻရေꩻ အဝ်ႏဆွိုက်စပ်လွေꩻ အရန်းထိုကိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဒုံပဆျာႏမွူး၊ နန်းတုတ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ

**ဒုံပဆျာႏမွူး** ဟဲ့ꩻ **ဒုံကိဉ်မွန်းဆိဉ်** (အဲင်းကလေတ်: Kinmunchin) (မန်း: ကင်မွန်းချင်ရွာ) (မန်းနောင်: ကုန်းသာရေဆိပ်ရွာ) (ဖြဝ်ꩻ: မတ်ဆွန်းခွန်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏနန်းတုတ် ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၄၇၂ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနန်းတုတ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇၁၇၈ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
စေတသိက်၅၂ပါꩻ

## စေတသိက်ငစ္ဆီနီပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
၁/ အညသမာန်းစေတသိက် တဆီသိုမ္ပါꩻ ၂/ အကုသိုလ်ႏစေတသိက် တဆီလိတ်ꩻပါꩻ ၃/ သောဘဏစေတသိက် နီဆီငတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
## အညသမာန်းစေတသိက် တဆီသိုမ္ပာꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
(က) သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက်နွုတ်ꩻပါꩻ (ခ) ပကိဏ်းစေတသိက် သူပါꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
## သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက်နွုတ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ
ဖဿော၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ မနသိကာရော စေတိ သတ္တိမေ စေတသိကာ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏာ နာမ။
## ပကိဏ်းစေတသိက်သူပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
ဝိတက္ကော၊ ဝိစာရော၊ အဓိမောက္ခော၊ ဝီရိယံ၊ ပီတိ၊ ဆန္ဒောစာတိ ဆ ဣမေ စေတသိကာ ပကိဏ္ဏကာ နာမ။
## အကုသိုလ်ႏစေတသိက် တဆီလိတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
မောဟော၊ အဟိရိကံ၊ အနောတ္တပ္ပံ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ လောဘော၊ ဒိဋ္ဌိ၊ မာနော၊ ဒေါသော၊ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယံ၊ ကုက္ကုစ္စံ၊ ထိနံ၊ မိဒ္ဓံ၊ ဝိစိကိစ္ဆာစေတိ စုဒ္ဒသိမေ စေတသိကာ အကုသလာ နာမ။
## သောဘဏစေတသိက် နီဆီငတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
၁/ သောဘဏသာဓာရဏ စေတသိက် တဆီကုတ်ꩻပါꩻ ၂/ ဝိရတီစေတသိက် သိုမ္ပါꩻ ၃/ အပ္ပမညာစေတသိက် နီပါꩻတောမ်ႏ ၄/ ပညိန္ဒြေစေတသိက် တပါꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
## သောဘဏသာဓာရဏစေတသိက် တဆီကုတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပံ၊ အလောဘော၊ အဒေါသော၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာ၊ ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ၊ ကာယလဟုတာ၊ စိတ္တလဟုတာ၊ ကာယမုဒုတာ၊ စိတ္တမုဒုတာ၊ ကာယကမ္မညတာ၊ စိတ္တကမ္မညတာ၊ ကာယပါဂုညတာ၊ စိတ္တပါဂုညတာ၊ ကာယုဇုဂတာ၊ စိတ္တုဇုဂတာစေတိ ဧကူနဝီသတိမေ စေတသိကာ သောဘဏသာဓာရဏာ နာမ။
## ဝိရတီစေတသိက်သိုမ္ပာꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါစေတိ တိဿော ဝိရတိယော နာမ။
## အပ္ပမညာစေတသိက်နီပါꩻတောမ်ႏ ပညိန္ဒြေစေတသိက်တပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
ကရုဏာ၊ မုဒိတာ အပ္ပမညာယော နာမာတိ သဗ္ဗထာပိ ပညိန္ဒြိယေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စဝီသတိမေ စေတသိကာ သောဘဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
## စေတသိက်ငစ္ဆီနီပါꩻအနက်
စေတသိက-သꩻလွိုး၊ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ-ခဝ်းလို့သꩻနွုတ်ꩻပါꩻ၊ ဖဿ-ခွေါင်း၊ ဝေဒနာ-ခမ်ႏစာꩻ၊ သညာ-ကဲတ်ꩻမုဲင်၊ စေတနာ-တမာ၊ ဧကဂ္ဂတာ-တဗာႏစွို့ꩻ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယ-ထိင်ꩻသက်၊ မနသိကာရ-သွင်ꩻသꩻ။
ပကိဏ္ဏက-ရောꩻရဲꩻ၊ ဝိတက္က-ယူႏငါ၊ ဝိစာရ-ကိဉ္စာꩻ၊ အဓိမောက္ခ-အွောန္တိန်ႏ၊ ဝီရိယ-ကျိုꩻစာꩻ၊ ပီတိ-တလွို့၊ ဆန္ဒ-ကော့ꩻမောင်ꩻ။
အကုသလ-ဟဝ်တဝ်း၊ မောဟ-တငွို့၊ အဟိရိက-ဝင်ꩻသꩻတဝ်း၊ အနောတ္တပ္ပ-ငမ်းတဝ်း၊ ဥဒ္ဓစ္စ-ဝုဲင်ဝင်း၊ လောဘော-မဲလ္လꩻ၊ ဒိဋ္ဌိ-ထူႏမာႏ၊ မာန-ဟွုန်ကျ၊ ဒေါသော-သꩻလျား၊ ဣဿာ-တကေး၊ မစ္ဆရိယ-စေꩻ၊ ကုက္ကုစ္စ-ကော့ꩻမာႏနမ်း၊ ထိန-သꩻထွူႏ၊ မိဒ္ဓ-ရုက်ထွူႏ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ-သꩻတိုင်ပေါ်။
စေတသိက-သꩻလွိုး၊ သောဘဏ-ဖုဲင်ႏထွား၊ သာဓာရဏ-ခဝ်းလို့၊ သဒ္ဓါ-ယုမ်း၊ သတိ-ယူႏလꩻ၊ ဟိရီ-ဝင်ꩻသꩻ၊ ဩတ္တပ္ပ-ငမ်း၊ အလောဘ-မဲလ္လꩻတဝ်း၊ အဒေါသော-သꩻလျားတဝ်း၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာ-သꩻတရျား၊ ကာယပဿဒ္ဓိ-နမ်းစွူ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ-သꩻစွူ၊ ကာယလဟုတာ-နမ်းသွင်ႏ၊ စိတ္တလဟုတာ-သꩻသွင်ႏ၊ ကာယမုဒုတာ-နမ်းတဗွီႏ၊ စိတ္တမုဒုတာ-သꩻတဗွီႏ၊ ကာယကမ္မညတာ-နမ်းသေမာꩻ၊ စိတ္တကမ္မညတာ-သꩻသေမာꩻ၊ ကာယပါဂုညတာ-နးမ္ဖိန်း၊ စိတ္တပါဂုညတာ-သꩻဖိန်း၊ ကာယုဇုဂတာ-နမ်းစွောန်ႏ၊ စိတ္တုဇုဂတာ-သꩻစွောန်ႏ။
ဝိရတိ-အကျင်ꩻဟဝ်၊ သမ္မာဝါစာ-ဒေါ့ꩻမဲန်ႏ၊ သမ္မာကမ္မန္တ-မာꩻမဲန်ႏ၊ သမ္မာအာဇီဝ-လွူးနးမ္မဲန်ႏ၊ အပ္ပမညာ-အွောန္တဝ်းခန္တွိုင်ꩻ၊ ကရုဏာ-သညင်ꩻ၊ မုဒိတာ-သꩻရေꩻ၊ ပညိန္ဒြေ-ထာꩻသေ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
တရာꩻဦꩻဟော်ꩻအီ အသုဘ

အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ၊ ရုပ်နမ်ႏနီပါꩻ၊ သင်္ခါႏရ တရာꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ၊ ဝတ− စဲင်ႏစဲစ်ဧကန်ႏ အမဲဉ်ႏတဗာႏ၊ အနိစ္စာ− တသေႏသေႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏ  တမယ်ꩻတဝ်းဖုံႏသွူ၊ ဗွေꩻမျတ်ဘုရာꩻ ဒေႏသနာႏတရာꩻယာꩻလွဉ်အတွိုင်ꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏနီပါꩻ သင်္ခါရတရာꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ၊ ကွပ်ပွိုး တသေႏတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးတမယ်ꩻတဝ်း အနိစ္စတရာꩻဒျာႏတဲင် ယိုနဝ်ꩻ ရုပ်ခြုံခန္ဂာႏလီꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ချာ၊ ရုပ်ကြို ခန္ဂာႏတသာ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ 

ဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ဇာတ်ဘဝတသာ ခင်ႏလမ်းတသာ ကကူꩻငါလွေꩻဒါႏ −ယိုတဲင်၊ ကအဝ်ႏကုဲင်ဆချာ မွိုးဖါဖူးဝေး ပိုခိုပိုမူႏ သွꩻဟဝ်မိတ်ဆွေႏ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ကပူႏဇောႏရိုꩻသေႏ ဝန္ဒေႏ ကန္တော့ꩻထင်ႏဗာႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ အမျတ်သွတ် ရတနာႏ၊ ရတနာႏသွံပါꩻ အကျိုꩻတရာႏနဝ်ꩻကောင်း −−၊ တယ်ႏဟန်ႏသနီꩻမာꩻငါ ဘဝယိုခါတရိုꩻတဝ်း ၊ ဘဝမုဲင်ꩻခါခါ တရိုꩻတဝ်း၊ ဘေꩻအစွိုးစွိုး၊ ရန်ႏအဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏ၊ အန္တရာယ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အဆူႏနာႏ အစားစားကရိုꩻဒါႏ၊ အနိဋ္ဌဖလ အကုသလ ဝိပါက အကျိုꩻကုဲင်ဖုံꩻယို၊ ယံကမော့ꩻဗာႏမွုန်း တဝ်းဖြီꩻဖြီႏ၊ ယံကတွမ်ႏထီဗာꩻမွိုင်းတေဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ယံကကင်ꩻယံကသျင်ꩻ သေႏသေႏထွူတွော့ꩻ၊ ကောႏကသီငါ ကောႏကအွဉ်ကာလွေꩻရီးဒါႏ −ယိုကံကလွေꩻကျုံꩻဒျာႏ မွိုးရွဉ်အာ ဖါရွဉ်လွိုင်ႏ ပွိုင်ႏထွိုက် ပွိုင်ႏပါႏ၊ ယံခြွေယံခြာႏ ချမ်ꩻသာႏဒျာႏသွော့ꩻသေႏသေႏတဲင် ယံကသဲင်ꩻခွဲႏယင်ႏဒျာႏသွော့ꩻ ဘုရာꩻတရာꩻသံဃာႏထွူတဲင်၊  
ကေားကလွေꩻအွဉ်ငါ တွမ်ႏ ကအေဝ်ႏကုဲင်ဆꩻချာ၊ တကာႏလိုꩻအာအမျာꩻသီး ကားကအေဝ်ႏ၊ ထာꩻဖြားဒုက္ခ ထာꩻဆာဒုက္ခ ထာꩻသီဒုက္ခ ကလွစ်ရာꩻအမန်ႏ ခမ်ႏမျတ်နိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ၊ ယံလꩻဗာႏခန်းဝင်ꩻကွိုနဲး၊ သုဿာန သင်ႏခဲင်ꩻ၊ လုတ်တဲင်ꩻကိုယို၊ ကတွိုႏဖျော်လွဉ်ဒါႏ၊ အသုဘ တရာꩻနာႏအပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ လိုꩻအာတဖုံႏတဲဉ်ဟွေး။

## အာႏကွိုꩻ
ဗွေႏဝိမလသာရ

**ဗွေႏဝိမလသာရ**ယို လွူးဖွာꩻလင်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၃၆−ဗာႏ၊ ဒုတိယဝါႏဆိုႏလာလောင်း ၅ နီꩻ၊ မွူးနီꩻ ဗုဒ္ဓဟူꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခေါဝ်နောဝ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား၊ (ယိုခါ ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ)၊ ဒုံမုဲင်းကောင်၊ မွိုးဖါနဝ်ꩻ စင်ꩻဖါခွန်ချစ်စံ+စင်ꩻမွိုးနင်ꩻသန်းရင်ꩻသွူ။

နေင်ႏ ၁၃၅၆−ဗာႏ၊ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏချမ်းအေးသာဇံ၊ လမ်းအမုဲင် ၃၁၅−ကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ကိုသိန်းလွင်+မဆွေဆွေဝင်း ပိုလီꩻတဖုံႏယို ခံႏထူႏ​ဖေႏပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ဒဲဉ်သံလာဆန်ꩻ(၈)နီꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏချမ်းအေးသာဇံ၊ အနောက်ခင်မကန်တွိုက်၊ ကျောင်ꩻမိုးတားခဏ္ဉသိမ်ႏကို မိုးတားဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသုဇနာဘိဝံသမထေရ်ႏယို ထွာဖေႏဥပဇ္ဓျာယ်ႏဆရာႏ ထွာထင်ႏဗာႏ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။

ဗွေႏဝိမလသာရ ကသွဉ်ထူႏလွေꩻဒါႏပညာႏ ခင်ႏလမ်းတောမ်ႏဆရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ခမ်းအခေါဝ်နောဝ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ၊ ကျောင်ꩻကျောက်ဆောင်ႏမေႏချာꩻ ဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသ၊ ဗွေႏကောသလ္လ၊ဗွေႏဝါသဝ၊ ဗွေႏသေဠိလ၊ ဖြောဝ်ခမ်း၊ ဝေင်ꩻကလော်ꩻ ကျောင်ꩻမြို့မဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တကုသလ၊ ဗွေႏကုဏ္ဉလ၊ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဝေင်ꩻမအူပင် ကျောင်ꩻမဟာဗောဓိ ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပညိန္ဒ၊ ဗွေႏဝိလာသဂ္ဂ၊ ဗွေႏသီရိန္ဒ၊ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ အနောက်ခင်မကန်တွိုက်၊ ကျောင်ꩻမိုးတားဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသုဇ နာဘိဝံသ ဗွေႏသူရိယာဘိဝံသ၊ ဗွေႏဇာဂရာဘိဝံသ၊ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်မြေသာဇံ၊ ကျောင်ꩻချမ်းသာကြီးတွိုက် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဇောတိကာဘိဝံသ၊ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏချမ်းအေးသာဇံ၊ မိုးကောင်းတွိုက်၊ ကျောင်ꩻရတနာ သိန်းသန်းဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဉိစ္စာဘိဝံသ၊ ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏ၊ အင်းစိန်ရွာမဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တတိလောကာဘိဝံသ၊ ဘုရာꩻတန်ဗိုလ် ကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသုစိတ္တာဘိဝံသ၊ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမဟာအောင်မြေ၊ မစိုးရိမ်တိုက်သစ် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တရာဇဓမ္မာဘိဝံသ၊ ဗွေႏသုစိတ္တာဘိဝံသ(ပေႏ)၊ ဗွေႏသုစိတ္တာ ဘိဝံသ၊ ဗွေႏတေဇောဘာသ(ကံတက်ကုန်း)၊ ဗွေႏဥတ္တမဖုံႏ အထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။

အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻလꩻ အစိုꩻရအခြေပြုတန်ꩻ၊ ပထမငယ်တန်ꩻ၊ ပထမလတ်တန်ꩻ၊ ပထမကြီးတန်ꩻ၊ ဓမ္မာစရိယ သီလက္ခန်ကျမ်ꩻ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်ꩻဖုံႏသွူ။
ယိုခါ ဗွေႏဝိမလသာနဝ်ꩻ နမ်းစွန်ꩻဉာဏ်ႏစွန်ꩻခွိုင်းကား ကအောဝ်ႏ အောဝ်ႏခွုမ်မာꩻ ထေင်းထမ်ႏလွေꩻ ကလော်ꩻမြို့မကျောင်ꩻ နမ်းပုဂ္ဂိုလ်ႏဆရာႏတောႏ တပါꩻတဲ့သင် တဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထေင်းထမ်ႏပါလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻနယ်ႏသံႏဃာႏ အွဉ်အကိုရေꩻထာꩻမာꩻတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးအစွိုꩻ(K.Y.P.O) နာယကတပါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ကာစိစ်သတန်ခမ်းထီ

**ကာစိစ်သတန်ခမ်းထီ** (အဲင်းကလေတ်: Kyrgyzstan) နဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ **ကာစိစ်သတန်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** တဲင် ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ **ကာစိစ်သီးယား** နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ အာသျတွိုက်အခဝ်ထာႏဝ ဟံႏကောင်(ကုန်းတွင်းပိတ်)ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏတဲင် ကောင်ရွေꩻကောင်ဆောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏလွိုင်ႏအာငါႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ကာသဲတ်သတန်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဥဇဗဲတ်ကိစ်သတန်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ တာစိစ်ကိစ်သတန်ခမ်းထီ တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻတောမ်ႏ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဗီသခဲစ်သွူ။ ခမ်းထီဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၇၇,၂၀၂ မဲင်ႏ (၁၉၉,၉၅၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ အဖြာꩻ (၆.၅)သန်းလွို နဝ်ꩻသွူ။

ကာစိစ်သတန်ခမ်းထီ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏလဲဉ်းအွိုးနေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၀၀၀ လွိုကာႏတဲင် အဝ်ႏမော့ꩻခွဲးထွာဖိုလဲဉ်း ယေန်ႏငဲးရေꩻတောမ်ႏ အိဉ်ပုဲင်ယာ အစွိုးစွိုးဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကာစိစ်သတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏအာ ခမ်းထီအလင်ဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့တဲင် တွိုႏ ၁၉၉၁ ဗာႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻထွူမꩻ ကွဲးထွာလွောန် အာႏဏာႏပဲင်ႏခမ်းတခမ်းသွူ။ ထွိုင်ႏလꩻထွူ လွစ်တခြင်ရေꩻခိန်ႏ ကာစိစ်သတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာလွောန်ခန်း တဗူႏချင်ႏတဖြုံႏချင်ႏ ပါလီမန်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ တဖြုံႏလဲ့ အဝ်ႏမော့ꩻခွဲးအဝ်ႏထွာက ခမ်းကို လိုꩻမျိုꩻရေꩻအသျုက်တရေင်ဖုံႏ၊ တောႏလန်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻဖုံႏ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏဖုံႏ၊ ယိုလွိုႏလွိုႏနဝ်ꩻလွိုႏလွိုႏကာႏလ အစိုႏရဖုံႏတောမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻပါတီဖုံႏအခါႏ ထာꩻသျုက်တရေင်ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ကာစိစ်သတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာအဝ်ႏပါသော့ꩻခါꩻ လွစ်တခြင်ဒါႏခမ်းထီဖုံႏ ဓနသဟာယအစွိုꩻ၊ ယူရေးသျား(ဥရောပအာသျ) စီꩻပွာꩻရေꩻ သမ္မဂ္ဂအစွိုꩻ၊ လွောင်ႏဗူႏလိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻလိတ်ချုတ်အစွိုꩻ၊ သျန်ဟုဲင်းလွောင်ႏဗူႏခွုမ်မာꩻရေꩻအစွိုꩻ၊ အိစ်သာလမ်လွောင်ႏဗူႏခွုမ်မာꩻရေꩻအစွိုꩻ၊ တာခ်ကောင်သီ၊ တာခ်ဆွိုင်းတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏကုလသမ္မဂ္ဂဖုံႏ အစွိုꩻနွို့ခမ်းတခမ်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ပသေကြောင်းစင် သံဃာႏကုဋီႏအကျိုꩻ

"ဖွစ်ဖျိုးကြောင်းစင် အကျိုꩻတန်"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပသေကြောင်းစင် သံႏဃာႏကုဋီႏ (တရေႏအိန်ႏ)အကျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ( ၁၁ )ပါꩻသွူ။ (၁၁)ပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ
*၁။ နမ်းလဲ့သꩻစွူအီ ဝင်ꩻသꩻစွူအီ။  
*၂။ လိုꩻဟဝ်လိုꩻဒါႏ(သူႏတောႏကောင်ꩻ)သီး အံႏဖြာႏ။  
*၃။ ဘဝစူမ်ႏပန် သွီႏယာႏစင်ဗွာ ချောꩻပြေ။  
*၄။ နမ်းခန္ဓာႏလွီး နူမ်ꩻဟောမ် ဗိုန်နုဲးကဝ်ႏ။  
*၅။ မဲ့ငါလွိုးဗန် တရေꩻယံ။  
*၆။ သꩻသျုက်တရေင်ကင်ꩻ အိုင်ဗာႏသျင်ꩻထာꩻ။  
*၇။ နမ်းလဲ့ခြွိုင်ႏသန်ꩻ သꩻလဲ့ချံꩻသာႏဗာႏ။  
*၈။ ဉာဏ်ႏပညာႏတန် ထာꩻသေထင်။  
*၉။ သက်ထိုစိုးဆွာꩻ။  
*၁၀။ သီလိင်းလူမ်ꩻဗာႏတဝ်းထာꩻ။  
*၁၁။မိဉ်ႏသီလွေꩻငါ တွိုႏထွာဗာႏလူꩻခမ်း ယိုဆီပုဲတပါꩻသွူ။

## ရောႏဂါႏကင်ꩻဗာႏ ကျောင်ꩻခရာႏ
နီဗွေႏဖရာꩻသာႏသနာႏတောႏကိုယိုနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်မွေးထာꩻ  မထေရ်ႏမျတ် အဝ်ႏတပါꩻ။ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေဟဝ်ထာꩻတခွိုင်းမုဲꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အီႏတဆျငါထာꩻတဲ့ တအဝ်ႏဖိုတဝ်းသွူ။

လောကကိုယို ထာꩻရာꩻမုဲꩻခန်းတဲ့ယဝ်း အကျောင်ꩻတရာꩻကကင်ꩻဒါး အကျိုꩻတရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ တအဲန်ထဝ်း။  နဝ်ꩻမꩻ ထင်ႏတွိုႏလွေ့ꩻဗွေႏဖရာꩻကဿပစိုးနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲသွိုးသဝ်ꩻဆောင်းနမ်းထာꩻမာꩻကိစ္စထွူ ထင်ႏဖွစ်ꩻဖျိုးကြောင်းစင်ဖေႏ ဗွေႏသံဃာႏသီး ကျောင်ꩻဆောင်ဖိုင်ႏထွူ ပသေကြောင်းစင်ပါ သံဃာႏကုဋီႏ(တရေႏအိင်ႏ)ဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်ပွိုးကုသိုလ်ႏကမ်းနဝ်ꩻဖိုင်ႏတဲင် တွိုႏသဲင်ꩻဘဝယို သဲင်ꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ် ထာꩻဆာရောႏဂါႏကင်ꩻဗာႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ထာꩻဆာရောႏဂါႏမိဉ်ႏမဲဉ်ကင်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻမိဉ်ႏမဲဉ်ဟဝ်ထာꩻနဝ်ꩻ ဖွစ်ဖျိုးသျင်ꩻဗာႏ ကျောင်ꩻဝဲင်ꩻ၊ ဖရာꩻဝဲင်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ ထာꩻအီႏထာꩻစျꩻဖိုင်ႏ၊ ပသေကြောင်းစင်ဗာႏ ဗွေႏသံဃာႏကုဋီႏ(တရေႏအိင်ႏ)စတဲင် ကုသိုလ်ႏဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
Coordinated Universal Time

Coordinated Universal Time နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏ တကမ္ဘာႏလွုမ်း အခိန်ႏနားရီႏဖုံႏတာႏ အဓိကစံနုံးဒျာႏသွူ။ အဒွေါင်ႏအနေႏ အဝ်ႏသုင်ꩻလွေꩻ UTC နဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ပေါင်းဗွိုန် ဂရင်းနစ်အခိန်ႏအွိုင်ꩻ(ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်) သွူ။ ကမ္ဘာႏအခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻသွတ်ꩻ ဒေႏသနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻအီ UTC -12 တဲင် အခဝ်ကွဉ်ႏသွတ်ꩻသွတ်ꩻဒေႏသနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻ UTC +12 သွူ။ မျန်မာခမ်းထီအတာႏနဝ်ꩻ ထွာ UTC +06:30 နဝ်ꩻသွူ။

UTC နဝ်ꩻ အဝ်ႏအိဉ်တာနဲတ် အဓိကထူႏသုင်ꩻခါꩻဒျာႏ ကွန်ပျူတာဖုံႏ တောမ်ႏ သာဗာဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ထူႏသုင်ꩻအီသွူ UTC တဲင် အိဉ်တာနဲတ်လောင်း ကွန်ပျူတာအချင်ꩻချင်ꩻ ဖေႏကလꩻအခိန်ႏတတွောင်းချင်ႏတာႏ ဒျာႏသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ဝါးသင်ဖော်ꩻကျောင်ႏ၊ ကာꩻလွေꩻချာငါစနိစ်ဖုံႏတာႏလဲ့ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီ UTC နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် UTC နဝ်ꩻ အပေါင်းမဲဉ်ႏစဲင်းသေႏချာႏ(တိကျ)ထဲင်း ဂရင်းနစ်အခိန်ႏအွိုင်ꩻ(Greenwich Mean Time) ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

ထေအွဉ်ႏစွꩻ ကမ္ဘာႏတဖြုံႏလွုမ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ အခိန်ႏတောမ်ႏ ကြိမ်နူန်း(frequency) ဆဲင်ႏရာꩻ ခြိꩻထူႏခွုမ်မာꩻရေꩻနဝ်ꩻ စလွေꩻဒျာႏ ၁၉၆၀ ဗာႏ ဇန်နဝါရီ ၁ နီꩻသွူ။ UTC ယို အရီးသွတ်ꩻတရာႏဝင်ꩻ ကျင်ꩻသုင်ꩻဒျာႏ နုဲင်း CCIR ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏချက် ၃၇၄၊ Standard-Frequency and Time-Signal Emissions၊ ၁၉၆၃ ဗာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ တရာꩻဝင်ႏ UTC အမိဉ်ꩻဒွေါင်ႏ "UTC" တောမ်ႏ အဲင်းကလေက်မိဉ်ꩻ "Coordinated Universal Time" မိဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏ ၁၉၆၇ ဗာႏ စူꩻလက်ခံႏကျင်ꩻသုင်ꩻအီဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
UTC+06:30

**[[UTC]]+[[မျန်မာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ|06:30]]** နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထဲမ်သော့ꩻလွေꩻထဲင်းယင်း +06:30 UTC offsetကို ကထွာဒါႏ အခိန်ႏအွိုင်ꩻ အမုဲင်လက္ခဏာႏဒျာႏသွူ။ 

## အခိန်ႏအွိုင်ꩻအနေႏ (တနေင်ႏလွုမ်း)

### အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်
* မျန်မာ - မျန်မာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ

### အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ
* Cocos Islands (ဩသတေးလျ(Australia) - Time in Australia)

## လိဉ့်အထန်ႏ
* Find cities currently in UTC+06:30
ရတနာႏသွံပါꩻ ပူႏဇော်ႏဗာႏ အကျိုꩻ

ဟန်ႏသနီꩻ ဖရာꩻတကာႏ သီးလမ်းကို ပူႏဇော်ႏလွေꩻ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻရုတ်ထုတောႏ တဲင် ထွာမာꩻလွေꩻကုသိုလ်ႏအဟ​ဝ်စား ရိုꩻဗာႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမတဲင် လမ်ႏကိုနီကအေဝ်ႏပူႏဇော်ႏဒါႏ ဗွေႏမြတ်ဖꩻရာꩻရုတ်ထုတောႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပူႏဇော်ႏဗာႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻအေဝ်ႏလိုႏသေနေနေသွူ၊ နဝ်ꩻမတဲင် ဟန်ႏသနီꩻယို တကာႏသီးနေတွမ်ႏ စေႏတနာႏသွံပါꩻ အွဉ်ႏအထျတဲင် ဒင်ႏလူႏပူႏဇော်ႏလွေꩻ ဗုဒ္ဓါ ဘိသေက အနေကဇာႏ ပွယ်ꩻအလူႏရိုꩻဗာႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမတဲင် လမ်ႏကိုနီကအေဝ်ႏပူႏဇော်ႏဒါႏ ဗွေႏမြတ်ဖꩻရာꩻ ရုတ်ထုတောႏယို ဟန်ႏသနီꩻ လမ်ႏကို အတွိုႏလွꩻဒါႏတကာႏသီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ယဖြာꩻဖြာꩻသားနဝ်ꩻ ထင်ႏဒျာႏ သွင်ꩻဖေႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ အသက် နဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ꩻအေဝ်ႏနေနေသွူ၊ အမွေးမဲဉ်ႏတဗာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ ရုတ်ထုတောႏယိုနဝ်ꩻ ဒင်ႏဖေႏအနေႏကဇာႏတဲ့နဝ်ꩻ တဒင်ႏဗာႏတဝ်း အနေႏကဇာႏတဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ပူႏဇော်ႏထွိုက်သင်ꩻဒျာႏသွူ။ 

မဉ်ႏပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာႏ ရုတ်ထုတောႏနဝ်ꩻ  ရေႏမတ်လွေꩻဒျာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ သက်တော်ႏအောဝ်ႏမွန်ကျာꩻ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻနေကခိန်ႏ တဲင် မဲဉ်ႏပူႏဇော်ႏဗာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတရာꩻ တန်ထွိုက်ငါႏသွူ၊ 

**အာမိသပူဇာ၊ ဓမ္မပူဇာ အောဝ်ႏနီပါꩻသွူ၊**

ကဒင်ႏပူႏဇော်ႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ အနေႏကဇာႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏကပူႏဇော်ႏဒျာႏ အာမိသပူဇာ၊ တွမ်ႏ ဓမ္မပူဇာ နဝ်ꩻဗွန်ပီဝင်ꩻသွူ၊ နီမဉ်ႏပူႏဇော်ႏတွမ်ႏ အလူႏဇာႏ ၊ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻသင်္ကန်ꩻ၊ ဒဲဉ်သွမ်ꩻ၊ ကောဝ်ႏ၊ ထီလိုမ်ꩻ ထီခွꩻ ၊ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏ၊ နံႏသာႏ၊ စတွမ်ႏ အလူႏဇာႏ နဲင်းယိုနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ လွေꩻပူႏဇော်ႏနေႏတွမ်ႏ အာမိဿ ပူဇာ၊ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ႏသွူ။ 

ဗွေႏမျတ်ဖꩻရာꩻ ကဟော်ခါꩻဒါꩻတရာꩻတောႏဖုံႏယို နေႏတွမ်ႏ နားနာႏ တရာꩻယာႏဖုံႏယို ပင်ꩻပူႏဇော်ႏ ရွစ်အွံဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖꩻရာꩻ တရာꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ပူႏဇော်ႏတွမ်ႏ ဓမ္မပူႏဇာႏ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ 

ကရွစ်ပူႏဇော်ႏဗာႏ − အနေကဇာတိ သံသာရံ ကထာႏပုဒ်ယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏမြတ်ဘုရာꩻ သစ်စငါထွာ ဘုရာꩻတဲင် သꩻရေꩻငါႏ တဲင် ပီတိထွာမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဟွိုင်အာႏရကေႏနပ်မွေးချာငါႏတဲင် ထာဖြားဒုက္ခ၊ ထာꩻဆာ ဒုက္ခ ၊ ထာသီ ဒုက္ခဖုံႏယိုနဝ်ꩻလွစ်ကင်ꩻလဲဉ်းတဲင်၊ သရေꩻငါႏနဝ်ꩻမꩻ သရေꩻငါႏ ကထာႏ ယိုဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ နမ်ႏကိုယ်ႏတဲင်း ရွတ်ဖတ်ပူႏဇောႏချာဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ။ 

ကရွစ်ပူႏဇော်ႏဗာႏ − အနေကဇာတိသံသာရံ ဂါႏထာႏနဝ်ꩻ ထွာ မနသာ ဥဒါန်ႏ သွူ၊ အောဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ကရွစ်ပူႏဇော်ႏထဲင်းယင်းဒါႏ အနုလုံ ပဋိလုံ ယဒါဟဝေ − သွံဂါႏထာႏ ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကထွာဖꩻရာꩻထွူ ပီတိသောမနဿ ထွာငါႏ သရေꩻငါႏတဲင် ဗွေႏမြတ်ဘုရာꩻ နမ်ႏကိုယ်ႏတဲင်ႏ ရွစ်ဖတ်ပူႏဇော်ႏဗာႏဒျာႏသွူ၊ ကရွစ်ဖတ်ပူႏဇော်ႏဗာႏနဲင်ႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၊ ဝစသာဥဒါန်ႏ၊ မနသာဒါန်း၊ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူတဲင် ထွာပူႏဇောႏနေးတွမ်ႏ ဓမ္မပူႏဇာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 

**ဘုရာꩻသွံဆူႏတွမ်ႏ ပူႏဇော်ႏနယ်ꩻ** 

**ပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻပုံႏတောႏ ၊** 

**ပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဂုဏ်ႏတောႏ၊** 

ပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဉာဏ်ႏတောႏ၊  အ​ဝ်ႏသွံနယ်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ 

နဝ်ꩻမꩻတဲင် လမ်းကိုနီကအောဝ်ႏပူႏဇော်ႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ရုတ်ထုတောႏဖုံႏ၊ ကျောင်ꩻကို ကန်ႏကို၊ ကောင်လောင်းစေႏတီဖုံႏ၊ နီကအ​ဝ်ႏပူႏဇော်ꩻလွꩻဒျာႏ ရုတ်ထုတောႏ၊ ဓာတ်ပုံႏတောႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာပူႏဇော်ႏလွေꩻ ပုံႏတောႏ ပူႏဇော်ႏ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ
ငေါဝ်းကပ်တေန်ꩻ ဟွမ်၊ ထီ၊ မေႏ

ဘုန်ꩻကံႏတန်ယို အနန္တ၊ ဉာဏ်ႏတောႏဗလ၊ဗွေစွုံႏလင်ႏ၊ ကရုဏာႏသျင်ႏ ဗွေႏဖရာꩻ၊ ကျောႏဇော်ႏထင်ႏသျာꩻ လွိုထူꩻမျတ်၊ လိုꩻလူꩻအရပ် တနံခွင်ႏ၊ ရောင်ႏတောႏလေတင်ႏ ဗွိုန်မွူးလာ၊ အခိန်ႏယိုခါ သွဉ်းရိုႏသေႏ၊ တေန်ꩻဟွမ်၊ထီ၊မေႏ သွဉ်းလူႏကပ်၊ ယံကနေးရပ် သွုံꩻဆောင်ႏဖန်း၊ ဗွန်တန်ဗွေႏနမ်း ဖရာꩻဩ။
နီသွဉ်းသီး ကလူႏဗာႏ၊ တေန်ꩻဟွမ် ၊ထီ၊ မေႏ ယိုအတွက် နီသွဉ်းသီးကပ်ဗာႏ တေန်ꩻဟွမ် ၊ ထီ၊မေႏ ယိုအတာႏ၊ ယံကတွိုႏဗာႏ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံလꩻ စွဉ်ႏသွော့ပဉ္စောဝ်းဖရာꩻဩ

## အာႏကွိုꩻ
UTC offset

**UTC offset** ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသတောမ်ႏ ဝွေꩻမွူးနီꩻစွဲꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏCoordinated Universal Time (UTC)ယို အခိန်ႏအီႏကွာႏခွုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကအွောန်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ နားရီႏတောမ်ႏမိနိစ်ဖိုင်ႏ ကွာႏအာချက်ဒျာႏသွူ။ UTC offset နဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာယေဘုယျအနေႏ အဝ်ႏအွောန်ႏနယ်နေး ±[hh]:[mm], ±[hh][mm] (တဝ်းလဲ့) ±[hh] နဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ မိဉ်ႏမဲဉ်အွောန်ႏနယ် အဝ်ႏ UTC မိဉ်ႏကာႏငါထိုꩻရီး အခိန်ႏ(၁)နားရီးကထွာဒါႏ (ထာꩻခွꩻခိန်ႏ ဝေင်ꩻဗာလိဉ် အခိန်ႏအွိုင်ꩻ) နဝ်ꩻ UTC offsetကို ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻထဲင်းဗာႏ "+01:00", "+0100"၊ မွေးတဝ်းလဲ့  "+01" တစွိုးစွိုး နဝ်ꩻသွူ။

## ထိန်ꩻသိမ်ꩻအရောင်ႏမွူးယာခိုႏအခိန်ႏ
အမေႏရိကထင်ꩻ၊ ဥရောပ တောမ်ႏ ဩသတေးလျ တွိုက်ဖုံႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻဒျာႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻအရောင်ႏမွူးယာခိုႏအခိန်ႏ (DST) သွူ။ ကလွောက်ꩻနာႏဒါႏ DST ကို ဖေႏကလꩻနွောင်ꩻ UTC offset အတာႏ မူလအခိန်ႏအွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻဖေႏထဲင်းဗာႏ (၁)နားရီႏနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏအနေႏ ဥရောပအခဝ်ထာႏဝအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC+01:00 ယို ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻထဲင်းယင်း ဥရောပအခဝ်ထာႏဝ ခမ်းသဲင်လာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC+02:00၊ ပစိဖိတ်ဒေႏသအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC-08:00 နဝ်ꩻ ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻဖေႏထဲင်းဗာႏ ပစိဖိတ်ဒေႏသ ခမ်းသဲင်လာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC-07:00 နဝ်ꩻသွူ။

## ဟော်ꩻသွုပ်ထဲင်းအလင်
* ISO 8601 - အွောန်ႏနယ်ဒါႏ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ မွူးနီꩻစွဲꩻတောမ်ႏအခိန်ႏ စံနှုန်း
* UTC time offsets ဖုံႏစာႏရင်ꩻ<br>

## လိဉ့်အထန်ႏ
* Time Service Dept., U.S. Naval Observatory
ဗနဒီယမ်

**ဗနဒီယမ်** (အဲင်းကလေတ်: Vanadium) ယို ထွာ သင်္ကေႏတ V တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၃ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ အယောင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ မေႏလူးရောင်ႏတမောင်း၊ ထွာ သတ္တုလဲင်းအီထာꩻဒါႏ (transition metal)။ ကအီးမော့ꩻ သတ္တုဒြတ်စင်ခြေင်ခြေင် သဘာဝကိုနောဝ်ꩻ ယိုꩻတောဝ်း။ ခယ်ႏခမ်း၊ ရတ်ဆျားခမ်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထာꩻခြွိုင်း ခြွူအီသတီးလ် ပသီႏမဏိထာꩻမာꩻကို ထေထူႏဝင်ꩻ ဗနဒီယမ်သွူ။ ထာꩻမာꩻတုင်း ဟူႏ ယူရေနီယမ်ကိုကယ်ႏ လꩻတရွို့ꩻ လꩻငီꩻပါဒါႏ ဗနဒီယမ်။ ဗနဒီယမ်အောက်သုဲက်ဒ် ယဟန်ႏနောဝ်ꩻ အစွူႏအောဝ်ႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

### ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏ

**အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏ** (အဲင်းကလေတ်: Arctic Ocean) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်ထင်ꩻကိုတဲင် အာတိတ်ဝင်ရိုးစွန်းအခဝ်ထင်ꩻဒေႏသ အဝ်ႏပါသော့ꩻအာဒါႏ ကမ္ဘာႏလောင်း အဓိကသမုဒ္ဒရာႏ(၅)ဖြုံႏကို ထွာအပေႏသွတ်ꩻတောမ်ႏ အဖွိုႏသွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဒျာႏသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ႏ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၅,၄၃၀,၀၀၀ မဲင်ႏတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ထွာအခဝ်သွတ်ꩻဒေႏသ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသေခါꩻလွ့နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏဆဲင်ႏရာꩻ ပညာႏသျင်ႏယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏဟံႏကို မွေးတဝ်းလဲ့ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာအဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့သော့ꩻပါလွေꩻ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏကိုဒေႏသ တဗာႏအနေႏလဲ့ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ ဟုဲက်ဒရိုဂရပိဖိစ် (International Hydrographic Organization/ IHO) အစွိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒျာႏ သမုဒ္ဒရာႏ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏဒေႏသယို ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ထွာဒျာႏ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻအကွို့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။

ယူရေးသျား(ဥရောပ+အာသျ)ဟံႏခိုႏတန် တောမ်ႏ အမေႏရိကထင်ꩻသီး ကအဝ်ႏခူခါꩻဒါႏ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အကွို့ꩻအခဝ်ယဟန်ႏကိုနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏထီဝ(ရေခဲ)ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ တနေင်ႏလွုမ်းတဲင် ထာꩻခွꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဖြုံႏလွုမ်းသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အလျားခိန်ႏ(အပူချိန်) တောမ်ႏ တဆာႏနွို့ပါသော့ꩻအာႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻနေး ထီဝဖုံႏ အထီစွုမ်း တောမ်ႏ ခွꩻဆွော့ꩻခဲꩻ(အေးခဲ) အလောင်းတဲင် ရာႏသီႏအလွောက်ꩻ အဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏယို တဆာႏနွို့ပါသော့ꩻအာႏနဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏ(၅)ဖြုံႏအကို ထွာအပါဆေ့ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏ ထီးလူးကျောင်ႏဆေ့ꩻ တောမ်ႏ အဝ်ႏထီခြောင်ဖုံႏကို ထီနွိုး(ရေချို)ဖုံႏ နွို့ထွတ်ꩻသော့ꩻအာငါႏ တောမ်ႏ ဆွိုက်သွုပ်ပါ တသာႏကပါသော့ꩻအာဒါႏ အသောင်အရင်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ ထီနမ်းဖုံႏ တောမ်ႏ ထီထွတ်ꩻထန်ႏ ဆေ့ꩻဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသဲင်လာနဝ်ꩻ ထီဝနွို့သော့ꩻ အဝ်ႏတွိုႏ(၅၀ %)သွူ။ အဝ်ႏဂြိုဟ်တု အမေႏရိကန်ႏ စွိုးခွိုꩻ ဝတောမ်ႏထီဝအချက်လျက်ဌာႏန(National Snow and Ice Data Center-NSIDC) ကလꩻလွောန်ဒါႏ အချက်အလျက်အလောင်း အဝ်ႏဒင်ႏမုဲင်ခါꩻ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏ ထီဝဒို့ꩻတခြို့ꩻမုꩻတောမ်ႏ ပုင်ႏမဲဉ်ႏအခိန်ႏအကွာႏဆေ့ꩻအာ တောမ်ႏ ကထွူထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ နေင်ႏကရီးခါအလောင်း ထီဝဖုံႏ အထီစွုမ်ႏအာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏ

**အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏ** (အဲင်းကလေက်: Atlantic Ocean) နဝ်ꩻ  ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန်ဖုံႏအကို ထွာဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဒျာႏသွူ။ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၄၁,၁၀၀,၀၀၀ မဲင်ႏ၊ (၁၀၆,၄၀၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် တတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏတန် ၂၀ % တွော့ꩻ အဝ်ႏတတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏထီနမ်း ၂၆ % သွူ။ အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိဒဏ္ဍာရီႏ "အက်တလပ်စ်" ကိုလွဉ်တဲင် "အတ်တလန်တိတ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာအဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "အက်တလပ်စ်ပင်ႏလယ်ႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

သမဲင်ꩻအကို အရီးသွတ်ꩻ ကအွဉ်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ "အတ်တလန်တိတ်" ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုနဝ်ꩻ ထွာ ဗီသီ ၄၅၀ ရပ် ကတဲမ်းခါꩻဒါႏ "ဟီရိုဒိုးတပ်" သမဲင်ꩻလိတ်ဖွူꩻကိုဒျာႏသွူ။ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏအခဝ်နဝ်ယို ၁၉ ရျာꩻဗူႏထာႏဝရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏယီးဖန်ဟဲ့ꩻလွေꩻ အီတီယိုးပီးယား ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝေါဟာရကို ကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏ "အီတီယိုးပိစ်" သမုဒ္ဒရာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဥရောပသားသီး ခလားကထိုမ်ႏမော့ꩻ သမုဒ္ဒရာႏအလင်ဖုံႏခိန်ႏနဝ်ꩻ "သမုဒ္ဒရာႏ" ကရိုꩻဒါႏအမိဉ်ꩻယို ထွာဒျာႏ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ စီဗရော်တာ ရေလက်ကြား ဒေႏသဒျာႏတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယိုခါ ထွာ အတ်တလန်တိတ် ကဟဲ့ꩻဒါႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသဒျာႏသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏ ယို ဂရိသီးနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻရိုꩻဒျာႏ ကအဝ်ႏလေပ်ပတ်ဒါႏကမ္ဘာႏ မဟာႏခြောင်တန် ဒျာႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွ့နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
ယံꩻခါႏစခါနယ်ꩻ

ယိုနဝ်ꩻ တဆီနီခါ တံႏသင်ꩻလာ၊ တွင်ꩻအာယံကျ ဟဝ်ထွားဖ၊ မွူးနီꩻလာလောင်း/ဆန်ꩻ မာꩻကျောင်ꩻမာꩻလံꩻ မျိုꩻတေန်ꩻအင်ꩻ ၊ အရင်ꩻခြောႏခြဲ့ꩻ ကျလက်ဖွဲ့ꩻတဲင် ထွာဒျာႏ ကျံꩻနယ်ꩻစခါ မူတဗာႏသွူ။ ငမ်းသ့ꩻငါႏ ဖေ့ဝုဲင်ꩻလဲဉ်းညာꩻ နီနာꩻစူကိုတဲင် တွမ်ႏရွမ်ရဲမ်ဖောႏထန်ႏယင်း နုဲင်းလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဂဏန်ꩻပေႏတင်ႏ
ဥစ္စာႏ ၄ ပါꩻ

ဟန်ႏသနီꩻ လမ်ႏဗွေႏသီႏကမာꩻဒါႏ အလူႏဒါႏန နုဲင်ႏဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းမဲဉ်ခြုဲင်ႏနယ်ငါႏ အလူႏဗွေႏသီး၊ ခုဒ္ဒက ပါဌပါဠိတောႏကို ကလွဉ်အတွိုင်ꩻ နိမိကဏ္ဏ သုတ္တန်ႏ အွဉ်ႏအခေႏခံႏတဲင်၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻကဟော်ꩻခါꩻဒါႏတရာꩻတောႏ အကို ဥစ္စာႏ ၄ မျိုꩻတရာꩻယိုနဝ်ꩻအောဝ်ႏသွူ။ 

*၁၊ ထာဝရ ဥစ္စာႏ၊
*၂ ၊ ဇင်္ဂမဥစ္စာႏ ၊ 
*၃၊ အင်္ဂမ ဥစ္စာႏ ၊
*၄၊ အနုဂါမိက ဥစ္စာႏ ၊ အောဝ်ႏလစ်ပါꩻ ယိုဖုံႏသွူ၊ 

**ထာဝရ ဥစ္စာႏ −**ကရိုꩻနဝ်ꩻ အသက်တအ​အောဝ်ႏတောဝ်း ဥစ္စာႏ ၊ လမ်ႏ၊ ကာꩻ၊ ဆိုင်ကယ် ၊ သွို့ꩻခြံ လုဲင်းယာႏ၊ စတွမ်ႏ နဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ ထာဝရ ဥစ္စာႏသွူ၊ ပေါႏအောဝ်ႏထွာသွူလိုꩻ သဲင်ꩻစိုꩻမနုသာႏ နဝ်ꩻ ထွုမ်ႏလွꩻဝင်ꩻ ဥစ္စာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻဖုံႏသွူ၊ ကထွုမ်ႏလွဉ်လဲဉ်း ဥစ္စာႏဖုံႏနဲင်းယိုနဝ်ꩻလဲ့ꩻ ၊ ကလꩻလဲဉ်းသားတဲ့ အောဝ်ႏ ၊ တခုဲင်ႏလꩻတောဝ်း ဒွိုင်းသားလဲ့ꩻ အောဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻတဲင် ကွပ်ပွိုးအေဝ်ႏလိုႏလွူးနမ်းမွီႏသက်တဲင်၊ ဖေႏကလꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကျိုꩻစာꩻ ကျမ်ႏစဲႏလွꩻဝင်ꩻ ပငါပရာꩻဖုံႏသွူ၊ 

**ဇင်္ဂမ ဥစ္စာႏ** − ကရိုꩻနဝ်ꩻ အသက်ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖိုးပနား ၊ လိုꩻ ပိုမူႏ /ခို  လမ်းသားမာမူႏ အိန်သူႏနင်ꩻဖုံႏ မွိုး/ဖါ စတွမ်ႏ အသက်ကအောဝ်ႏဒါႏ မန်ႏသမျဖုံႏနဝ်ꩻထွာ ဇင်္ဂမ ဥစ္စာႏသွူ၊ 

**အင်္ဂမ ဥစ္စာႏ** − ကရိုꩻနဝ်ꩻ နီကသွဉ်လွဉ်ဒါႏပညာႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ သꩻပညာႏ ၊ လက်မှုပညာႏ ၊ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ပညာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏယို ကပါလွဉ်ဒါႏ နီနမ်ႏလောင်းဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ၊ ဟဲ့ꩻ အင်္ဂမ ဥစ္စာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊

**အနုဂါမိက ဥစ္စာႏ-** ကရိုꩻနဝ်ꩻ၊ထွာဒျာႏ ဒါန ၊ သီလ၊ သမာဓိ ၊ပညာႏ ၊ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

**ငေါဝ်းလင်္ကာႏ =** 

သဲင်ꩻထွာဗာႏလိုꩻယိုꩻတောဝ်းယပ်ꩻငါႏ၊ ဒါႏန၊သီႏလ၊ သမထ ဝိပဿနာႏ၊ ထွုမ်ႏသေꩻခန်း ၊ယံထန်ႏသံသရာႏ။ 

ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒျာႏ ဥစ္စာႏအစဲစ်မဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အနုဂါမိက ဥစ္စားဖုံႏယိုမꩻထွာ ဥစ္စာႏအစဲစ်မဲဉ်ႏသွူ။ 

ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် ပေါႏသဲင်ꩻထွာသွူလိုꩻနဝ်ꩻ ၊ဘဝယိုလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ၊ဘဝငါတဲ့ ကလားကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ ၊အတောႏတွင်ꩻကို ၊ယံဖေႏကသဲင်ꩻအုံဗာႏဒျာႏ ခြွိုင်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻသန်ꩻ ၊ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏနဝ်ꩻ ၊အွဉ်ႏဖိန်ꩻမာꩻမွော့ꩻကုသိုလ်ႏ ၊ ဒါနကုသိုလ်ႏ သီႏလကုသိုလ်ႏ ၊ သမထကုသိုလ်ႏ ဖုံႏယိုမꩻ ၊ ဘဝယိုလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ၊ဘဝငါတာႏလဲ့ အကျိုꩻအီႏအအောဝ်ႏအာငါႏနဝ်ꩻသွူ၊  

**ငေါဝ်းလင်္ကာႏ** = သဲင်ꩻထွာဗာႏလိုꩻယိုꩻတောဝ်းယပ်ꩻငါႏ ၊ ထွာလဲဉ်းသွူနေား၊ ကူးကေားစွုမ်ႏဖြာꩻ ၊ ဒါႏန သီႏလ သမထ ဘာႏဝနာႏ ၊ ထုမ်ႏသေꩻခန်း ယံထန်ႏသံသရာႏ။

သဲင်ထွာဗာႏလိုꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏတယိုꩻတောဝ်းတဲင် ဟန်ႏသနီꩻတရာꩻနာႏပရိတ်သတ်သီး ပါတွမ်ႏ တရာꩻဗွေႏသီးယို ထွာလွဉ်လဲဉ်းသွူလိုꩻနဝ်ꩻမတဲင် ၊ အောဝ်ႏလိုႏထူႏလꩻလꩻသဲင်လွꩻသွော့ꩻဝင်ꩻ သဲင်ဟေဝ်ရတ္တနာႏသွူ၊ ဒါန ပါမ ဆုဲင်ꩻဘဝယို ထွာလꩻထာꩻအာႏကွိုꩻ ၊ သီႏလကွိုꩻမꩻ ထွာအီလꩻ ဒုက္ခလွစ်ကင်ꩻလိုꩻ ၊  ဘာႏဝနာႏပါမꩻ ဆုဲင်ꩻဘဝယံကျ သဲင်ꩻထွာလိုꩻ၊

## အာႏကွိုꩻ
ခရိုမီယမ်

**ခရိုမီယမ်** (အဲင်းကလေတ်: Chromium) ယို ထွာ သင်္ကေတ **Cr** တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၄ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ အဗူႏ ၆ ကိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻယို ထွာ အရီးသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်။ ဝွေꩻယို အရောင်ႏ သတီးလ် ပသီႏမဏိ တသောမ်ႏ ဆျောဝ်က၊ ဆွော့ꩻခြုမ်ႏ သတ္တုလဲင်းအီထာꩻဒါႏ တဗာႏသွူ။ ဝွေꩻယို မဉ်ႏဖို့ꩻလျားနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသဘာဝ အစွန်ꩻ တွမ်ႏ ခရိုမီ့သ်အောက်သုဲက်ဒ် အရောင်ႏတသဉ်ထာꩻရဲန်ꩻ (မန်း- ပုံစံ) သီးထာꩻလေတောင်ႏယို တကြုဲင်းလုဲင်ႏထိုꩻတောဝ်း တလီꩻခြာကို။ ခရိုမီယမ်ယို ပေါႏအောဝ်ႏ အောက်သီစဲန်ကိုနောဝ်ꩻ အတဉ်ႏတောဝ်း၊ အထေထန်ႏထိုꩻသွူႏ အောက်သုဲက်ဒ် အပီအဗေင်ႏဗွို။ အောဝ်ႏပါငီꩻ မိုလစ်ဒီနမ်၊ တန်သတဉ် တွမ်ႏ ယူရေနီယမ် ဒြတ်စင်ဖုံႏ အဗူႏကို။ မဉ်ႏမာꩻ သတ္တုကြူခြွောန်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အထွာမွေးထာꩻမာꩻသွူ။ ခရိုမီယမ်ယို သယံဇာတနေးကိုတဲ့ လꩻနွောင်ꩻ၊ ဆာႏအေႏ (မန်း- ဥက္ကာ) ကိုတဲ့ လꩻနွောင်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ။ ကောပ်ပွိုး အောက်သုဲက်ဒ်အဗေင်ႏတဲင် ထာꩻထီဖုံႏ ကာႏတွီလွေꩻ အောက်သီစဲန်ကို လꩻတောဝ်း၊ ဆလဖဲ့ꩻလဲ့ သတ္တုအောဝ်ႏရဲးခါꩻဖေႏ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏသတ္တုထာꩻခြာ (မန်း- သတ္တုရိုင်း) ကဟဲ့ꩻဒါႏ **ခရိုမုဲက်**ကို ထေထူႏနောဝ်ꩻ အယပ်ꩻခုဲင်ႏမွေးငါႏ မရေႏမရာႏတဲင် ရွောန်လို့အာတွော့ꩻ သတ္တုယိုဗာႏနောဝ်ꩻ အစောဝ်းခါ ဝင်ꩻသေအာတောဝ်းသွူ။ ကထွိုင်ႏတွိုႏ မဟာမစာႏ အနေင်ႏ ၃၀ ကိုရပ်မꩻ ဝင်ꩻကွဲးသေအာတဲင် မာꩻအီသော့ꩻစ စက်ခြွိုင်းထာꩻမာꩻ အစားစားကို။

## '''မာꩻအီ'''
မဉ်ႏမာꩻသတ္တုကြူ နုဲင်း သတီးလ်ပသီႏမဏိ ထာꩻဗော့ꩻလဲ့ꩻဗွိုꩻတဲ့ ရော်ဒါႏတောဝ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ခရိုမီယမ်ယို ထွာ အထဲ့မဲန်ႏသွတ်ꩻ သတ္တုတဗာႏသွူ။ ကရော်ဒါႏ၊ ပသီႏအေႏကထင်ႏဒါႏဒါႏ 
ပသီႏတွမ်ႏ ပသီႏမဏိယို မဉ်ႏကြူရောꩻ ခရိုမီယမ် တောဝ်းလဲ့ နီကယ် ကအောဝ်ႏပါငီꩻဒါႏ ခရိုမီယမ်နောဝ်ꩻ အထွာလွောန် သတ္တုကြူ အငိုꩻတန်ကဲꩻ၊ ရော်တဲ့ရော်တောဝ်း၊ ပသီႏအေႏတဲ့ ထင်ႏဒါႏတောဝ်း၊ အဲက်သစ်လဲ့ အဲင်ႏတောဝ်း ရဲးနမ်းနွောင်ꩻအီဒျာႏသွူ။ ကောပ်ဂုဏ်ႏသတ္တိစားယိုအောဝ်ႏတဲင် ထာꩻခြုံးအီးအွောန်ႏညမား ဖေႏနေးကရော်တောဝ်းစားဖုံႏ ကားကအောဝ်ႏယို ဝင်ꩻမာꩻတွမ်ႏ ခရိုမီယမ် သတ္တုကြူ။ သတ္တုကြူ ကမာꩻခါꩻဒါႏ နီကယ် တွမ်ႏ ခရိုမီယမ် နီစားနောဝ်ꩻ ထာꩻလျားသန်ဗာႏမွေးတဲ့ ရဲးနမ်းအောဝ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ အလျားသန်လဲ့ တခိုးခြေ့ꩻထိုꩻတောဝ်းယိုꩻယိုꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏမာꩻ ကိရိယာ ဖေႏအလိုမ်ꩻ အလျား တွမ်ႏတျာႏမေႏအာႏ ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻဒါႏ **အီလဲက်ထရေက် ရေဒီယေတာ**ကို ကသော့ꩻဒါႏ တျာႏစပ်ꩻအီမေႏဖြွီꩻနောဝ်ꩻ မာꩻတွမ်ႏ နီကယ် ယင်း ခရိုမီယမ် သတ္တုကြူ။ ပသီႏမဏိတွမ်ႏ ခရိုမီယမ် မဉ်ႏကြူဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အဆွော့ꩻမွေးထာꩻတဲင် မာꩻအီလွဝင်ꩻ တနတ်တန်ရာႏဖုံႏ၊ ဘေားဘယ်ရဉ်ဖုံႏ၊ မော်တော်ကား ကီယာဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူမကာႏ ဝင်ꩻကမာꩻ ပတ္တမျာꩻ ခြွူထွာချာနေးစား (မန်း- ချက်ကျောက်၊ ပတ္တမြားအတု) ဖုံႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်း ဓာတုထာꩻမာꩻနယ်ꩻတဲင် မာꩻတွမ်ႏ ခရိုမီယမ်သွူ။

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
စဲဉ်ႏစဲဉ်ႏဆက်ဆက်

### စဲဉ်ႏစဲဉ်ႏဆက်ဆက် ပအိုဝ်ႏမူႏခိုခွန်နင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻအတာႏ လောကီꩻလောကုတ္တရာႏရေꩻရာႏ ယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏဓလေ့ဖုံႏ အစွိုꩻအင်းရွယ်ႏချက်
*၁။ လိုꩻမုရေꩻရာႏအမျိုꩻမျိုꩻ ယံဗွေခူꩻတသွောင်းလွဉ်။
*၂။ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻ ယံတဉ်ႏခွေါင်အီ။
*၃။ အရွယ်ႏအလွောက်ꩻ ယံလꩻလွဉ် လောကီꩻလောကုတ္တရာႏအကျိုꩻစီꩻပွာꩻ။
*၄။ ဒုံတွိုင်ꩻ အာႏရဲင်ꩻအဗွေတဗာႏ ယံအောဝ်ႏမꩻတသေႏသေႏ။
*၅။ ဟီရိ၊ ဩတ္တပ္ပ လောကပါလတရာꩻ ယံထွန်ꩻကာꩻဗာႏ။

**စေဗွောင်ခြုဲင်းနယ်လွေꩻယင်း ယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏဓလေ့အဓိပ္ပါယ်ႏ**
**ဗွောင်နယ် အင်းရွယ်ႏချက် အဓိပ္ပါယ်ႏ**
*၁။ လိုꩻမုရေꩻရာႏအမျိုꩻမျိုꩻ ယံဗွေခူꩻတသွောင်းလွဉ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
နီနာꩻပအိုဝ်ႏကိုယို ရပ်တာႏ၊ အွိုင်ႏတာႏ၊ နယ်ႏတာႏ၊ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းတာႏ၊ ဘာႏသာႏသာႏသနာႏတာႏ၊ ပညာႏ၊ လိုꩻမုရေꩻရာႏ ကထေင်ႏထံႏ ဆောင်ႏရွက်ဖေႏဒါႏ စေႏတနာႏဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏ အစွိုꩻဖုံႏလဲ့ ဆေ့ꩻခြေားငါႏ၊ ရွဉ်ပွုမ်ႏပစ္စေꩻလဲ့ အဲဉ်ထောဝ်းသွူ။
အရေꩻတန်စားယို အမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ရပ်၊ အွိုင်ႏ၊ နယ်ႏ၊ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်း အရန်းယိုလစ်ꩻ၇န်း အရန်းတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏထဲ့ဖွိုႏနေဒွိုန်းကသွူ။ (ဥပမာႏ) နီနာꩻပအိုဝ်ႏကိုယို ကအောဝ်ႏသတင်ꩻသွုံꩻသမျဒါႏ (ရိုꩻဒွုမ်အလင်) နီကအောဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ မျတ်လွိုယံငါႏ သမဲင်ꩻဝင်ႏ ဓာတ်တောႏမွေႏတောႏ စေႏတီႏဘုရာꩻဖုံႏဒျာႏမꩻတဲ့ နီတသေအွဉ်ႏတောဝ်းတန်ꩻဖိုꩻ၊ နေးရေꩻသားအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဘုရာꩻနုဲင်းနုဲင်းလဲ့ ပီတောဝ်း မန်း မဲင်ꩻဘုရာꩻ (ခမ်းလင်လိုꩻမျိုꩻလင်ဘုရာꩻ) တမိုးသူႏငါႏသွူ။
လောကီꩻလောကုတ္တရာႏ ဒါႏစူဒါႏခင်ႏ၊ ဒါႏဝွေႏဖန်ႏ၊ ဒါႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏသားလဲ့ အောဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏနေဒွိုန်းကသွူ။ လိုꩻမျိုꩻစုရေꩻတမျိုꩻအတာႏ လိုႏအပ်သမျဒျာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ဗွေခူꩻရေꩻတဲးဝါးတဝ်းသွူ။ နီနာꩻအကို ကောဒါႏသေသား မီႏပေါႏပေါက်ꩻစွော့ꩻဒါႏ ညာꩻညာꩻတဖြာꩻလဲ့ ပေါႏဒျာအႏနမ်းရင်ꩻ၊ ကူꩻလံꩻဖေႏအာႏ ပင်ႏထိုသားဆေ့ꩻငါႏတဲင် ထွာတောဝ်းထာꩻမာꩻသွူ။
ရပ်တွိုင်ꩻ၊ အွိုင်ႏတွိုင်ꩻ ရိုꩻဒွုမ်တွော့ꩻ ခွုန်းဝေင်ꩻနယ်ႏကိုငါလဲ့ ပေါင်ꩻဝင်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻနွောင်ꩻလꩻတဝ်း လိတ်သွဉ်တွိုက်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက်၊ လောကီꩻပညာႏ အရန်းတလောင်ꩻ၊ အရန်းထိုလိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻဖုံႏသွူ။
ခေးပြဲင်ႏလိုꩻလင်၊ စုပေါင်ꩻဖြေꩻစာကူꩻကားလွုပ်ꩻမာꩻတဲးဝါး၊ သွဉ်သင်တဲးဝါးအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကအီႏလွိုပိုႏထဲင်းဝင်ꩻလဲ့ ဆေ့ꩻငါႏသွူ။
နီသွံလစ်ꩻအွိုင်ႏ လွုပ်ꩻမာꩻအီနွောင်ꩻ ထီတွိုင်ꩻတန်၊ ထီကန်ႏတန်ဖုံႏငါတဲ့ သေစုပေါင်ꩻဖန်ဆင်ꩻလွတောဝ်းသွူ။

နီဒေႏသ နီနယ်ႏကို လေား ကာꩻ လွေꩻတွိုင်ꩻဖြွဉ် ဖင်းတွိုင်ꩻလꩻ တဖူꩻချော်ꩻတန်လုဲင်းလုဲင်းဖုံႏလဲ့ စုပေါင်ꩻဖန်ဆင်ꩻမုꩻ ဆေ့ꩻငါႏနေဒွိုန်းကသွူ။
လိုꩻဆင်ꩻရယ်ꩻ ကေားမဲဉ်ကူꩻကား၊ လွုပ်ꩻမာꩻ၊ မဲဉ်သွဉ်ပညာႏအတွက်တဲ့နောဝ်ꩻ ပစ္စေꩻ ပိုလီꩻ ခြွေႏရံႏခြေား၊ မွိုးဖြားဖါဖြားသီးတာႏလဲ့နောဝ်ꩻ ကူꩻလံꩻခရာႏ ဘဏ္ဍာႏအမျိုꩻမျိုꩻ စေႏတာႏဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ အစွိုꩻဖုံႏလဲ့ အဲဉ်ထောဝ်းသွူ။
တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ကယ်ႏဆယ်ႏပွေါးရဲပ်ကူဝင်ꩻ-ဗြဟ္မစိုရ်ႏတရာꩻ လိုꩻမုရေꩻရာႏအခန်ꩻကဏ္ဍယို အရန်းဖွိုႏတရွိုးနေဒွိုန်းကသွူ။
အာႏသန်ဗော့ꩻဒျာႏ တနမ်းတလမ်း အုံအောဝ်ႏအံႏအွꩻရေꩻ၊ တနမ်းတလမ်း ကနွောင်ꩻသမျအလွုပ်ꩻမာꩻ အဖြေꩻစာလွုမ်ꩻတဲင် ခေးပြဲင်ႏနွောင်ꩻတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏ၊ ကစုပေါင်ꩻနေးဒါႏဝင်ꩻသားအာႏရဲင်ꩻသွူ။
မီႏသေဗော့ꩻ ထီႏဗော့ꩻ နမ်းတာႏ လမ်းတာႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ ဗဉ်ႏနွောင်ꩻတောဝ်း အစွိုးခွိုꩻလွုမ်း၊ သꩻစေႏတနာႏ အရန်းမီႏဖွိုႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတရာꩻလꩻဆေ့ꩻ တွမ်ႏတရာꩻသဖော်ꩻလဲ့ ကဲက်ညီႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။
လိုꩻမျိုꩻလင် ခမ်းလင် ဘာႏသာႏလင်နောဝ်ꩻ ညီႏညွတ်လွဝင်ꩻ၊ ကူႏညီႏလွဝင်ꩻ၊ စုပေါင်ꩻလွဝင်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏကာꩻပေႏကာꩻတန်၊ ဆဲင်ႏပေႏဆဲင်ႏတန်အမျိုꩻမျိုꩻ ဗလီကျောင်ꩻ၊ တဆွူႏတဆုဲင်(မိဘမဲ့)ကျောင်ꩻ၊ မွိုးဖြားဖါဖြား အုံခွꩻခင်ႏလမ်း(ဘိုးဘွားရိပ်သာ)၊ ဝွေꩻသီးဘုရာꩻကျောင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဝွေꩻသီးလိုꩻမုꩻရေꩻရာႏ အလွောင်ႏအဗူႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် အောဝ်ႏဒျာႏအွိုးမုဲင်ꩻကိုကို စုပေါင်ꩻတွူႏတရေ့လွဉ် နီနာꩻခြာ၊ ပလဲင်ꩻစွစ်ꩻစဲစ်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ဆလ အောဝ်ႏထီႏလွဒျာႏအတွိုင်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:လိုꩻမုꩻရေꩻ