open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အိဉ်စိဉ်နီယာ

**အိဉ်စိဉ်နီယာ** (အဲင်းကလေတ်: Engineer)ယို မဉ်ႏချာႏပအိုဝ်ႏနေးနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ စက်ခြုင်းထာꩻမာꩻသား တောဝ်းတဲ့ မာꩻထာꩻခြုင်းသား။ ဝွေꩻသီးယို နေးတုမ်ႏ ဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻ၊ ယင်း သိပ္ပထာꩻသေဖုံႏတှော့ꩻ ယားကာႏထာꩻ အယပ်အခုဲင်ႏ၊ မာꩻဖေႏထာꩻဟောဝ် ခရာႏဖုံႏသှူ။ အဲန်စဉ်နီယာသီး ထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ ထိုꩻထွာ အှောန်ႏခွဲးဖေႏ လိုꩻအစှိုꩻအဗူႏ တုမ်ႏယင်း ထေမာꩻ ထာꩻခြိုꩻ ဖြေꩻစာအီဒါႏတာႏ။ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻရိုꩻ အဲန်စဉ်နီယာသားယို လိုꩻကေားအှောန်ႏဗူႏဖေႏ စူခြောင်ꩻပညာႏ (အနုပညာ) ယင်း ဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻပညာႏ တဲ့ဒေါ့ꩻ။

အဲန်စဉ်နီယာသားယို မာꩻဖေႏ ထာꩻခြိုင်းယောင်ꩻထန်ႏ (ဒီဇိုင်း)၊ ကဉ်းထုမ်ႏမာꩻထာꩻ (သုတေသန)၊ ယင်း ထေမာꩻထာꩻခြုင်း လုမ်ꩻကာႏတောဝ်း မာꩻပါနေဒှိုန်း ထေမာꩻထာꩻခြိုꩻ၊ မာꩻခွဲးစူမော့ꩻ (စမ်းသပ်ခြင်း)၊ ယင်း အှောန်ႏခှေါန်ꩻ ဖျင်လှောန်ꩻထာꩻဖုံႏ (ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း)။ ထာꩻမာꩻပှိုင်းဝှို့တုမ်ႏ ပှိုးတမုဲင်ꩻ ထာꩻခြိုင်းကုဲင်ထိုꩻ တဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကထေမာꩻဒါႏ ထာꩻခြိုꩻယို ယမ်ဖေႏနေး ထာꩻခြိုꩻသွီႏယာႏ ကတရေꩻတှော့ꩻ အဲန်စဉ်နီယာသား အှောန်ခုမ်စမ်ႏငီꩻဖေႏ၊ ပါသော့ꩻဖေႏဗား။

မဉ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻ တဗာႏယို အီးလို့ဒါႏတွာမုဲင်ꩻ၊ အီးညခှိုန်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို အဲန်စဉ်နီယာသား ရမ်ꩻထူႏ ရဲန်ꩻခါꩻဖေႏ။ အဲန်စဉ်နီယာ နို့အုံမာꩻ ရဲပ်အှောန်ထာꩻ (အုပ်ချုပ်ရေး)၊ ယင်း ထာꩻစာခင်ႏလမ်းကိုတဲ့အောဝ်ႏ။ အဲန်စဉ်နီယာ မာꩻထာꩻမာꩻ ထာꩻစာခင်ႏလမ်းကိုသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ် ခြုဲင်းလွေꩻဖေႏဗာႏ ဖြေꩻထူႏထာꩻသား အခရာႏ။ အီးမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ (နည်းပညာ)၊ ရမ်ꩻခါꩻရီးဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အှောန်ႏခြပ်ဗာႏ ဆင်ဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ခုမ်စမ်ႏ မာꩻအီဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဖုံးနောဝ်ꩻ အဲန်စဉ်နီယာသား ခြုဲင်းနယ်ဖေႏဗာႏ။
[thumb | 300px | မာꩻလွဝင်ꩻ [တာဘုဲင် ]]

အဲန်စဉ်နီယာ ပညာႏမှူးယို အပင်အောဝ်ႏအာတန်နေနေ။ တျာႏမေႏ အဲန်စဉ်နီယာ၊ ဝေင်ꩻခြောင်ႏအဲန်စဉ်နီယာ၊ စက်ခြှိုင်းခရာႏ အဲန်စဉ်နီယာ၊ အဲန်စဉ်နီယာထာꩻမာꩻ စဲ့ꩻခꩻဝင်ꩻခြာ၊ ဓာတု အဲန်စဉ်နီယာ၊ ထီတန်တနှိုင် ပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻဖဲ့ꩻ အဲန်စဉ်နီယာ၊ သတ္တုဗေဒ အဲန်စဉ်နီယာ၊ ယင်း နျူကလီးယား အဉ်စဉ်နီယာဖုံႏယို ပါသော့ꩻဒျာႏ အဲန်စဉ်နီယာ ရပ်ခြောင်ႏကိုသှူ။

ကဏ္ဍ:အနယ်ꩻပညာႏ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အိဉ်စိဉ်နီယာ
အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ

[thumb|upright=0.5|EN ([ISO 639-1)]]

**အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ** () နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယိုခါ ထွာလိုꩻဒေါ့ꩻသွုံꩻအအာသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဒျာႏသွူ။ စိုးဟန်ႏနီꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻဖုံႏ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻအီတောမ်ႏ အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတဲင် အဝ်ႏဒေါ့ꩻရီသွုပ်သမ်ႏလွဝင်ꩻသွူ။ အိန်းကလေတ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျာမန်နစ်တွို့ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါသွူ။ ဂျာမန်နစ်တွို့ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ နုဲင်းဒျာႏ ဒတ်၊ ဂျာမန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခွိုꩻနွယ်ႏနေနေတဲင် အိဉ်ဒို-ဥရောပ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ လိတ်အိန်းကလေတ် အတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယို ထွာထူႏသွုံꩻအီဗာႏ ဒုတိယရွုမ်ꩻသွုံꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ကဲဉ်းအာသွူ။ လိတ်အတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻစနစ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လဲက်တဉ်ဘာႏသာႏ(လိတ်ရောမ) အတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻစနစ်ဒျာႏသွူ။

အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဂျာမနီခမ်းထီခဝ်တွို့ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏကို အေဒီ ၄၅၀ ရပ်ခိန်ႏ တွိုႏလွေꩻ ဗိတေင်ခမ်းထီထျꩻ ကထွာဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတဗာႏဒျာႏသွူ။ ဂျာမန်နစ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အန်ဂလို-ဆက်ဆို ကဟဲ့ꩻဒါႏ အဉ်ႏကလေက်ဘာႏသာႏစခါတဗာႏဒျာႏတဲင် ဂျာမနီလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ တဗာႏဒျာႏသွူ။ ခေတ်တသာ အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻတဲ့ ကမ္ဘာႏလောင်း ခမ်းထီပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလွဒျာႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၃၇၅)သန်းရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒေါ့ꩻအီထွူ၊ လိုꩻ(၁)သန်းရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွူꩻထွားရောင်သွူတကာႏတဝ်း အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့လွဉ်နွောင်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

## တဲမ်းသွုံꩻလိတ်ဖြုံႏ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻ
thumb|ဒေသိယငဝ်းငွါအနေႏ ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻသွုံꩻဒါႏ အိန်းကလေက်ငဝ်းငွါယို အွဉ်ႏနယ်နေး ခမ်းအနေႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း%ပုင်ႏ

လိတ်အိန်းကလေက် အတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻပုင်ႏနယ်ꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒေႏသခမ်းအလွောက်ꩻ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻသွူ။ Uk တောမ်ႏ အမေႏရိကကို လိတ်ဖြုံႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻလိတ်ဖြုံႏဖုံႏ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻ ကွာႏလို့ဝင်ꩻအဝ်ႏသွူ။ ဥပမာႏ- အင်္ဂလန် ကတဲမ်းဒါႏ "Colour"နဝ်ꩻ အမေႏရိကကို တဲမ်းဒျာႏ "Color"တဲင် တဲမ်းပေါင်ꩻလိတ်ဖြုံႏ ဗိုန်တဝ်းဝင်ꩻသွူ။ (ခမ်းအဖုံႏလင်တဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေသွူ။)

ဇယားလ့ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စိုးယိုခါ နီသွောန်းသီး ကအဝ်ႏထူႏသုင်ꩻလွေꩻဒါႏ စိုးယိုခါ အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏ အက္ခရာႏအမုဲင်ဖိုင်ႏဒျာႏသွူ။
##### အိန်းကလေက် [[အက္ခရာႏ]]ရဲဉ်ႏ(အက္ခရာႏတန်)

##### အိန်းကလေက် အက္ခရာႏရဲဉ်ႏ(အက္ခရာႏပေႏ)
 

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
အိန်ကျောင်းကျောင်ꩻကို

**"အိန်ကျောင်းကျောင်ꩻကို လိုႏလိတ်ပအိုဝ်ႏ"**
လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ ထွာနီပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်းအတာႏ အရွီးအခိုႏတမျိုꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏဘဝ ပအိုဝ်ႏအဆင်ႏရန်း၊ ပအိုဝ်ႏဂွုဏ်ႏအင်္ဂါႏ၊ ပအိုဝ်ႏထာꩻမာꩻ၊ ပအိုဝ်ႏဇာတ်ခြောင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏတဉ်ႏခွေါင်အီအတာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ထောက်ကမ်းအီ၊ ပင်ႏတသွောင်းအီ၊ မုဲင်တောင်ꩻအီ ငင်းကမ်းထွာအီနောဝ်ꩻသွူ။
(၁)ပွိုင်းလဲင်ႏနောဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏအောဝ်ႏဒျာႏ ထူႏသွုံꩻအာႏကွိုꩻဒျာႏလဲ့ လိတ်ပအိုဝ်ႏ လိုႏအပ်ချက်နောဝ်ꩻ သျင်ꩻတောဝ်း၊ အသွုံꩻလꩻလို့တောဝ်းတဲင် တဲမ်းရွစ်စွို့ꩻလို့တောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ ဖျင်လဲဉ်းမွဉ်းလဲဉ်း ခြပ်စီႏဟောဝ်လဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲတဲင် စွစ်ꩻလီတိုးလို့တောဝ်း၊ တသွောင်းငါႏတောဝ်းသွူ။
(၂)ခေတ်ယိုခါနောဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ထွားဟောဝ်ရွစ်ဟောဝ်လဲဉ်း၊ စွစ်ꩻလီတိုးညာꩻလဲဉ်း၊ တသွောင်းထိုလွဉ်လဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်စောင်ႏ၊ လိတ်လွီးလယ်ႏစတဲင် လိတ်အုပ်ဖုံႏ ထွားခရာႏ ရွစ်ခရာႏ၊ ထူႏပညာႏလꩻအီခရာႏ အောဝ်ႏအာလွဉ်လဲဉ်းသွူနေနေနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲတဲင် တလုမ်းကုမ်ႏတောဝ်းဒွိုန်းသွူ။
(၃)ယိုငါငါယိုနောဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏအတာႏယို ကအောဝ်ႏလိုႏငါႏဒွိုန်းနေနောဝ်ꩻ အတန်ꩻကျောင်ꩻ(အိန်ကျောင်း)သွုံꩻတာႏ အောဝ်ႏလိုႏနေကအာတန်သွူ။ မဉ်ႏနပ်ဗျာႏ မဉ်ႏတွက်ဗာႏလဲ့ စအောဝ်ႏဒျာႏ တယ်ႏခိုႏရန်း(မူကြို)လွုမ်ꩻသွူ၊ အောဝ်ႏလိုႏနေက အခေႏခံႏအရန်း ပထမ ဒုတိယစတဲင် ဗꩻစွဉ်ႏအရန်းတဆီ၊ ဗꩻတက္ကသိုလ်ႏအရန်းသွူ။
အိန်ကျောင်းကိုသွုံꩻတာႏ နုဲင်းကတဲမ်းထန်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတအုပ် ဖꩻခေါဝ်သွံအုပ်နောဝ်ꩻ မူလ ပထမ ဒုတိယဖုံႏယို တွမ်ႏလိုꩻပေႏအတန်ꩻ ကအွဉ်ႏထွော့ဒါႏနောဝ်ꩻ တငမ်ႏစာꩻတောဝ်း၊ တထွိုက်သင်ꩻတောဝ်း၊ တသေန်ႏလျောႏလို့တောဝ်းဒွိုန်းသွူ။
ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် လိတ်နောဝ်ꩻအာငါႏ၊ လိတ်အရန်းထိုငါႏတွော့ꩻ လိုꩻပေႏကအီႏသေနာႏ၊ ဒါႏထွꩻလွဉ်ꩻနောဝ်ꩻ တထွာနွောင်ꩻဒွိုန်းသွူ။ ဖေႏနေးကငမ်ႏစာꩻတွမ်ႏ လိုꩻပေႏအတန်ꩻ(အသက်အရွယ်ႏ)နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ယင်း၊ အောဝ်ႏလိုႏတဲမ်းတသာသာယင်းဒျာႏမꩻ အဆင်ႏအီႏပြေႏသွူ။
နောဝ်ꩻမ ပညာႏဒါႏ လိုꩻသေနာႏသားသီးဖုံႏဩ-
ယိုခါနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဝွေႏဖန်ႏစီႏရင်ႏ စဉ်ꩻစာꩻဖေႏလဲဉ်းသွူ၊ လိတ်အိန်ကျောင်းအတာႏ လိတ်အုပ်ခရာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏသေဗာႏ အကျံႏဉာဏ်ႏနုဲင်းယိုသွူ။
မဉ်ႏတဲက်ထွားတွမ်ႏခေတ်၊ တွမ်ႏဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ လꩻနောဝ်ꩻလꩻ ထွꩻနောဝ်ꩻထွꩻတဲ့ တဆꩻတောဝ်းရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ယေန်ႏကေႏတာႏ၊ ဘာႏသာႏတွက်တာႏနောဝ်ꩻ လို့ခိꩻတောဝ်းသွူ၊ အိန်ကျောင်းတာႏနောဝ်ꩻ အုပ်ꩻခရာႏအောဝ်ႏတောဝ်းဒွိုန်းသွူ။
အင်္ဂလိပ်၊ ဂဏန်ꩻ-တွမ်ႏ ကအီႏသွုံꩻသော့ꩻဒါႏ အတန်ꩻကျောင်ꩻ(အိမ်ကျောင်း)ကို လိတ်စောင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏတောဝ်းဒွိုန်းသွူ၊ မဉ်ႏရံꩻဆꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ရအောဝ်ႏလဲဉ်းအကျံꩻ ထင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ယိုခါ လောကုတ်အနေႏ လိတ်လꩻပညာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလုမ်းလဲဉ်းရိုꩻကီနောဝ်ꩻလဲ့ လောကီꩻအတန်ꩻကျောင်ꩻတာႏနောဝ်ꩻ လိုႏငါႏမရေႏမရာႏသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အနယ်ꩻဆꩻပညာႏ လောကတာႏထာꩻသေ သွုပ်ဆွိုင်ꩻအုံအောဝ်ႏရေꩻ၊ လွူးနမ်းပညာႏရေꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး အောဝ်ႏလိုႏဖန်ဆင်ꩻစဉ်ꩻစာꩻခန်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ-အွဉ်ႏထွူကနော ထွားလိတ်ဗွေႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဩ-
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
အိုဆျန်းနီးယား

**အိုဆျန်းနီးယား** (အိဉ်ႏကလေက်: Oceania) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ကအဝ်ႏစွစ်ꩻလီဒါႏ ကွန်ပေႏကွန်တန်ဖုံႏယို ခြွဉ်းဗူႏထွူ ကအဝ်ႏထွာဒါႏ အစုအဗူႏတန်ဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻစဲင်းထဲင်းဗာႏလဲ့ ပသိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏအကို ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ တယ်ႏ အိဉ်ဒိုနီးသျား တောမ်ႏ ဩသတေးလျ ခမ်းထီဖုံႏ ဗꩻလွေꩻ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်အခါႏဖုံႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကွန်ဗူႏလောင်း ခမ်းထီဖုံႏဒျာႏသွူ။

## ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဒေႏသခရာႏ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အိုဆျန်းနီးယား
အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ

thumb|250px|ပိရမစ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အီဂျစ်လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏစခါသီး တင်ႏသျာꩻအီဒါႏ အမုဲင်ဒျာႏသွူ။
thumb|အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဟံႏနယ်ႏပုင်ႏ၊ Map of ancient Egypt, showing major cities and sites of the Dynastic period (c. 3150 BC to 30 BC)
**အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ** (အိန်းကလေက်: Ancient Egypt) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အာဖရိကအခဝ်ထင်ꩻ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဗူႏဒျာႏ  အီဂျစ်ခမ်းထီခေတ်ယိုခါ ကအဝ်ႏဒါႏ နုဲင်းခြောင်အခဝ်ဒေါမ် တခဝ်လုမ်းကိုသွူ။ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏစ အရီးသွတ်ꩻ ဖာရိုခွန်ဟော်ခံꩻစိုး ဆလꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ အီဂျစ်အခဝ်ခိုႏတောမ်ႏ အီဂျစ်အခဝ်ဒေါမ်သား ခမ်းထီရေꩻအလꩻ အရီးသွတ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏအုံညီꩻနွောင်ꩻဒါႏဝင်ꩻ ဗီသီ ၃၁၅၀ ရပ်ခိန်ႏဒျာႏသွူ။ တယ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ရေင်ဗူႏနေင်ႏ ၃ ဗာႏအကိုကျာꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထို ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ထဲင်းစွဉ်ႏသွူ။

အုံအဝ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻဒါႏ နုဲင်းခြောင် ကောင်ခါႏဒေႏသ အသောင်အရင်ꩻတဲင် အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုꩻလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောင်ခါႏဒေႏသကိုနဝ်ꩻ ကောပ်စွဉ်ႏ ဟံႏယာႏဗဲ့ꩻ ဟံႏယာႏဟဝ်ငါႏတဲင် တေင်ထိန်ꩻသိမ်ꩻခါꩻပါ ထီနောင်တဲင် သေင်ႏအဒီႏအရာႏကဝ်ႏဖုံႏ လွိုင်ႏပြန်ႏပြော်ꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကထွန်ꩻကာႏထဲင်းတာႏ စွဲးကမ်းကိုဖေႏနွောင်ꩻသမ်း လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏသွူ။ ကောပ်စွောန်ႏ သဘာဝအရွီးအခိုႏ လွိုင်ႏပြင်ꩻပြော်ꩻငါႏတဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻသားဖုံႏ ထေခူႏပါ လုံးသတ္တုဖုံႏ၊ တဲမ်းထွင်ႏနွောင်ꩻပါ အစဝ်းခိင်ႏ နမ်းပဲင်ႏလိတ်အတဲမ်းဖြဝ်ႏဖုံႏ၊ တယ်ႏဆို့ꩻရေꩻ၊ လွူးမွေးရေꩻ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻ စတဲင်ပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻဖုံႏ ဖေႏကခွုမ်မာꩻနွောင်ꩻ ကောင်ခါႏဒေႏသ အသောင်အရင်ꩻထျꩻတာႏတောမ်ႏ ဖေႏကဖလူႏလုဲင်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားနွောင်ꩻပါ တောမ်ႏခမ်းလင်အသောင်အရင်ꩻဒေႏသသားဖုံႏ၊ ဖေႏကရဲးကမ်းနွောင်ꩻပါ ခမ်းထန်ႏရန်ႏသူႏတာႏ တယ်ႏထောင်ႏပါ စဲ့ꩻရဲင်ꩻအာႏ စဲ့ꩻတပ်ဖုံႏ စတဲင်ထာꩻမာꩻဖုံႏယို အိုပ်ချုတ်ရေꩻသား အဝ်ႏဖေႏအာႏစွဲးကမ်းကိုတဲင် စိုးနဝ်ꩻခါ အီဂျစ်သီး ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻအာႏ တလာတန်လွဉ်စွဉ်ႏသွူ။

အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ သမဲင်ꩻကို ကသေခါꩻဒါႏ ခမ်းထီ(Kingdoms)ဖုံႏ ကအဝ်ႏခွꩻငိမ်ꩻသာႏယာႏဒါႏ အခိင်ႏကာႏလဖုံႏတောမ်ႏ ကသေခါꩻဒါႏ ကာႏလအခါႏ(Intermediate Periods)ကို တခွꩻငိမ်ꩻသာႏယာႏတဝ်းဒါႏ ခိင်ႏကာႏလဖုံႏ ပါနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတသာ(New Kingdom) ကသေခါꩻဒါႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻခမ်းထီ ထွိုင်ႏကုဲင်ထိုꩻခိင်ႏနဝ်ꩻ အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏလဲ့ ကွဲးတမို့သဲင်ꩻလွဉ် တလဲင်ႏတစိꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ အီဂျစ်နဝ်ꩻ ခံႏဗာႏ ခမ်းအလောင်ႏအလင်သား လွဉ်တွိုက်ꩻခꩻ အခြွိုက်ခြွိုက်အလဲင်ႏလဲင်ႏနေးစွဉ်ႏသွူ။ အစဝ်းခိင်ႏနဝ်ꩻ ရိုမန်အဉ်ပါယာ တွိုက်အောင်ႏနွောင်ꩻလꩻ အီဂျစ်တဲင် ဟံႏနယ်ႏဒေႏသလဲ့ အွောန်ႏထွော့လွေꩻခန်း ဝွေꩻသီးဟံႏနယ်ႏအနေႏခိန်ႏ ဗီသီ ၃၁ နေင်ႏကျာꩻ အီဂျစ်ဖာရိုခွန်ဟော်ꩻခံꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻလဲ့ ထွူသွတ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ
အီရတ်ခမ်းထီ

**အီရတ်ခမ်းထီ** (အဲင်းကလေတ်: Iraq) (အာရတ်: الْعِرَاق) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻ ကဟဲ့ꩻဒါႏ **အီရတ်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** (جُمْهُورِيَّة ٱلْعِرَاق, Republic of Iraq) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အာသျအခဝ်တွို့ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ႏလမ်းဒေႏသနဝ်ꩻ ဇာဂရို့စ်ကောင်ရွေꩻ ဆꩻတွို့ꩻထင်ꩻ၊ သီးရီးယား သုဲင်ꩻကန္တာရဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ၊ အာရပ်သုဲင်ꩻကန္တာရဖဲ့ꩻထင်ꩻဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလ့ꩻ အီရတ်ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ သန်း(၄၀)လွိုတဲင် ခမ်းကို(၉၅%)လိုꩻဖြာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏဒါႏ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏ အာရတ်ခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဗဒတ်သွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ ဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၆၉,၂၃၄)စတုရန်းမဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ စျော်ဒန်ခမ်းထီ၊ ဆꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သီးရီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ တူရကီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အီရန်ခမ်းထီ(Kurdistan region)၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ကူဝိတ်ခမ်းထီ၊ တောမ်ႏ သော်ဒီအာရေဗျခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အီရတ်ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏကူရွေꩻဒွေါင်ႏအဝ်ႏတဲင် ဆꩻထင်ꩻ ပါရှန်ပင်ႏလယ်ႏဝဲက် နဝ်ꩻ အဒွေါင်ႏအဆွာꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻ ၅၈ကီလိုမီတာ (၃၅မဲင်ႏ) လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အီရတ်ဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻဘဂ္ဂဒက် နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ အီရတ်ခမ်းထီ ခဝ်ကွဉ်ႏ အထာႏဝကိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
အီႏဖြား'ဆာ'သီဗာႏ

**"သုခုမာလသုတ် (အီႏဖြားဗာႏ၊ အီႏဆာဗာႏ၊ အီႏသီဗာႏလွဉ်းလွဉ်း)"**

နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေယိုနဝ်ꩻ နုညံꩻပွို့ꩻပနဲဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကအဝ်ႏပေႏခါ ဖါ(ခွန်တန်သုဒ္ဓေါဒန)တဲ့ ရက်မွေးစွဉ်ႏခွေ၊ လူးထီတာႏ အွဉ်ႏဖေႏစွဉ်ႏဒျာႏ သွံနောင်၊ အုံသော့ꩻတာႏ မာꩻဖေႏစွဉ်ႏဒျာႏ သွံဆောင်၊ ကွဉ်ꩻဆဲင်ꩻကတူႏပေါက်-စတဲင်အခြွိုင်းအခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဖြေꩻလွဉ်ကာသိခမ်းလွဉ်းလွဉ်း၊ အယံသွတ်ꩻစားလွဉ်းလွဉ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေယူႏလꩻထာꩻဖြားတဲင် အရွယ်ႏကျွား၊ သꩻကျွား(မာန)နဝ်ꩻ ထိုꩻမားစွဉ်ႏ၊ ခွေယူႏလꩻထာꩻဆာတွော့ꩻ 'ခွေယိုခြွိုင်ႏသန်ꩻဟ-မာႏန'နဝ်ꩻ ထဲ့လထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ခွေယူႏလꩻထာꩻသီတဲင်တွော့ꩻ 'ခွေယို လိုꩻသက်ထို-အွဉ်ႏဖြိုနမ်း'(မာန)နဝ်ꩻ ဟွုန်ငမ်းမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပေါႏတယူႏတဝ်း ထာꩻဖြားနဝ်ꩻ သꩻကျွား(မာန)ထွိုင်ႏဒါႏ၊ ထီႏလိုꩻဖြားတဲ့ ဗွိုႏဒါႏ၊ ပသို့ꩻဒါႏ၊ အီႏဟဲ့ꩻငါမွိုးဖြားဖါဖြားငါတဲ့ ဟွုန်ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ ခွေယို အဝ်ႏဆားနေက ကွပ်မာႏနနဝ်ꩻတဲင် ထင်းဒျာႏသီဒါႏတောဝ်းထာꩻ၊ မာꩻမွိုင်းဒျာႏအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏသီဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပေါႏတယူႏတဝ်း ထာꩻဆာနဝ်ꩻ ခွေယို လိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻဟ၊ မွိုးမာႏနနဝ်ꩻတဲင် နုဲင်းစွဉ်ႏတသီဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ မာꩻမွိုင်းဒျာႏအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏသီဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပေါႏတယူႏလꩻတဝ်း ထာꩻသီနဝ်ꩻ ခွေယို လိုꩻသက်ဆွာꩻဟ၊ တောႏတောႏတသီတဝ်း၊ ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် မာꩻမွိုင်းဒျာႏအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ကထင်ႏသီဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေယိုနဝ်ꩻ မဉ်ဆားနုဲင်းမုဲင်ꩻဆား အီႏဖြားဗာႏထာꩻ၊ မဉ်သန်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻသန်ꩻ အီႏဆာဗာႏထာꩻ၊ သက်မဉ်ဆွာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဆွာꩻ အီႏသီဗာႏထာꩻ၊ ယူႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပေါႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻဟွူန်ငမ်း ထာꩻဖြား၊ သꩻဟွူန်ငမ်းထာꩻဆာ၊ သꩻဟွူန်ငမ်း ထာꩻသီပေါႏလွဉ်၊ တွိုႏနဝ်ꩻမꩻ သေမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻနောဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဗာႏ ဘဝဟောဝ်ဘဝသာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပေါႏယူႏအရွယ်ႏသားနဝ်ꩻ သꩻကျွားပေါႏဒါႏ၊ ချꩻသိက္ခာႏ၊ ထွက်ထိုꩻဒါႏထာꩻ၊ 'ပေါႏယွုမ်းနမ်းခြွိုင်ႏသန်ꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻလမ်းနန်းတဝ်း'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွက်ဒါႏထာꩻ၊ ပေါႏယွုမ်းသက်ဆွာꩻတဲ့ ထွက်ဖြားဒါႏထာꩻ'နဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေယို အီႏဖြားဗာႏထာꩻ၊ အီႏဆာဗာႏထာꩻ၊ အီႏသီဗာႏထာꩻ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွိုႏမွုန်းလိုꩻဖြား၊ ပသို့ꩻမွုန်းလို့ꩻဖြား၊ ဟောဝ်ဗွိုႏတဝ်း၊ ဟောဝ်ပသို့ꩻတဝ်းလိုꩻဖြား၊ ဝွတ်ပတ်သွော့ လိုꩻဖြားနော၊ မာꩻသွော့ကုသိုလ်ႏ၊ အားထွုတ်မွေးမွေးသွော့တရာꩻ၊ မဉ်ႏထွာလꩻခန်း ရဟန္တာႏနဝ်ꩻမꩻ လွစ်ခန်းခန်း ထာꩻဖြား၊ ထာꩻဆာ၊ ထာꩻသီနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ သုခုမာလသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
အီႏသီခိန်ႏခါႏနာႏဗာႏတရာꩻ

**"ဖဂ္ဂုနသုတ် (အီႏသီခိန်ႏခါႏ နာႏဗာႏတရာꩻအကျောင်ꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏသူမျိုꩻ)"**
ဗွေႏဖဂ္ဂုန အုံဟောဝ်တဝ်းတဲင် ဗွေႏအာနန္တာႏ လောဝ်းနယ်ဗွေႏဘုရာꩻ၊ တောင်ꩻပြန်ႏဗွေႏဘုရာꩻ ယံကကျွꩻလွေꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏဖဂ္ဂုနတရာꩻ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻကျွꩻ ဗွေႏဖဂ္ဂုနထျꩻ၊ ဗွေႏဖဂ္ဂုနကျံႏထွိုင်ႏတွော့ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဖေႏထွိုင်ႏတဝ်း၊ ထွဉ်ႏကိန်ꩻစွူစွူကူႏလောင်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ သင်ꩻရာꩻအုံလင်ꩻ ခင်ႏလမ်းဒါကိုထွူတဲင် ရီနုဲင်းယို-
"ဖဂ္ဂုန-
ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သက်သာႏနေဟောင်း၊ တတဝ်ထဲင်းတဝ်း၊ ဟောဝ်သဲင်ꩻနေဟောင်း"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
သက်သာႏတဝ်း ဗွေႏဩ၊ အောဝ်ႏတဝ်သဲင်ꩻတိတ်ꩻတိက်ꩻစွဉ်ႏ ဗွေႏဩ"
ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဖေႏအာႏ ဖေႏသꩻဆွော့ꩻထွူတွော့ꩻ ကျွꩻသဲင်ꩻထိုꩻဆꩻချာ တပေါႏညငါႏတဝ်း၊ ဗွေႏစောဝ်းဖဂ္ဂုန လွဉ်ႏထိုꩻခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏအာႏနန္တာႏ လွေꩻလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻသဲင်ꩻထွူ တပေါႏညငါႏတဝ်း ဗွေႏစောဝ်းဖဂ္ဂုန လွဉ်ႏထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏကအီႏလွဉ်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဣန္ဒြေႏသူပါꩻ စွူဖြွိုးမွေးစွဉ်ႏထာꩻဗွေႏဩ"
"အာႏနန္တာႏ-
ဖဂ္ဂနနဝ်ꩻ ဣန္ဒြေႏသူပါꩻ စွူဖြွိုးဗာႏဗာႏ၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခါးလားခွေကဟော်ꩻဖေႏ ဝွေꩻတရာꩻနဝ်ꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏ ဆလငတ်ꩻပါꩻ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ ကာမရာဂ၊ ပဋိဃ) အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻအသꩻ တလွစ်လꩻတဝ်းဒွိုန်း၊ အဝ်ႏထွာနေကပုထုဇဉ်ႏ။
နာႏဗာႏခွေတရာꩻထွူမꩻ ဝွေꩻသꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖွို့တဝ်းဒွုမ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆလငတ်ꩻပါꩻ၊ ဝွေꩻသꩻလွစ်ထန်ႏလꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏ(ထွာအနာႏဂါမ်ႏ)နဝ်ꩻမꩻ ဣန္ဒြေႏစွူဖြွိုးထိုꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ"။
အခိန်ႏခါႏနာႏတရာꩻ၊ အခိန်ႏခါႏဆင်ႏချင်ႏတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏတရာꩻ၊ ပေါႏဆင်ႏချင်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ (အကျောင်ꩻ)အကျိုꩻအဝ်ႏသူမျိုꩻ၊ သူမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ (အဝ်ႏထွာပုထုဇဉ်ႏတွင်ꩻ)
၁။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်လꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊
၂။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ ခွေတပဲ့ꩻသာဝကတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊
၃။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏဝွေꩻဆင်ႏချင်ႏချာ ဝွေꩻကနာႏဗာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်ထန်ႏလꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆလငတ်ꩻပါꩻ (ထွာအနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ)
ထွာအနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွင်ꩻ-
၄။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်လꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆကီငတ်ꩻပါꩻ၊
၅။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ ခွေတပဲ့ꩻသာဝကတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆကီငတ်ꩻပါꩻ၊
၆။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏဝွေꩻဆင်ႏချင်ႏချာ ဝွေꩻကနာႏဗာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်ထန်ႏလꩻ ဥပဓိတရာꩻ (ဝွေꩻသꩻအဝ်ႏဖွို့တဝ်းဒွုမ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆကီငတ်ꩻပါꩻ၊ ရူပရာဂ၊ အရူပရာဂ၊ မာန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဝိဇ္ဇာ) ထွာရဟန္တာႏ၊ (အကျောင်ꩻ)အကျိုꩻ အဝ်ႏသူမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဖဂ္ဂုနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
အီႏသဲင်ꩻလွဉ်ꩻဝါꩻဝွတ္တရာꩻ

**"ဥဂ္ဂဟသုတ် (အီႏသဲင်ꩻလွဉ်ꩻဝါꩻ ဝွတ္တရာꩻ ယံမာꩻနုဲင်းယိုနော)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ မေဏ္ဍကသဌေꩻလီꩻ တကာႏဥဂ္ဂဟနဝ်ꩻ ထင်ႏပင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻ၊ မွူးရောဝ်ꩻ ဝွေꩻအီႏကပ်သွမ်ꩻ ဝွေꩻလမ်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ရဟန်ꩻလစ်ꩻပါꩻ၊ ပင်ꩻငတ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻ သွုံꩻသွမ်ꩻထွူ အီႏနာႏသွူတရာꩻအချိန်ႏနဝ်ꩻ ဥဂ္ဂဟလောဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းပို မူႏနံꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အီႏတောႏလမ်းသွူ၊ အီႏသဲင်ꩻလွဉ်ꩻသွူ အဝါꩻဖုံႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏသွာ့ ပိုမူႏသီး ဩဝါဒ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းအဆွုံꩻအမꩻ ဩဝါဒနဝ်ꩻ ပိုမူႏသီးအတွက်တာႏ ချမ်ꩻသာႏစီꩻပွာꩻ ညဆွာꩻနေင်ႏလာ အီႏထွာလွေꩻသနယ် ဗွေႏဩ"လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။
ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး- ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ တောႏလမ်းတောႏပါႏ မင်္ဂလာႏယိုအတွက် အီႏဖေႏဩဝါဒငတ်ꩻချက်၊ နစ်နစ်သက်သက် ခံႏထူႏလွသွော့နော။
နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ထွိုင်ႏရီးသွော့ဝါꩻ၊ ဗေင်ႏဆုဲင်ꩻသွော့ဝါꩻ၊ ဝင်ꩻကဒေါ့ꩻဖေႏ ငေါဝ်းဟောဝ်ငွါဒျာႏနဝ်ꩻ နာႏသွော့၊ မာꩻဖေႏသွော့ ဝင်ꩻကကျွိုက်အတွိုင်ꩻ၊ အုံယေန်ႏကေႏတဗွီႏ၊ ဒေါ့ꩻသွော့ငေါဝ်းအွီႏအွီႏနော။
နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ ရိုႏသေႏသွော့ ဖူဖီနော၊ ဝွေꩻသီးကရိုႏသေႏဒါႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ သီတဲ့ရိုႏသေႏသွော့နော၊ လူႏသွော့နော၊ ထဉ်ႏမဉ်ႏဖျော်တဲ့ ဒါဖေႏသွော့ခင်ႏလမ်း၊ အွဉ်ႏတံꩻဖေႏသွော့ထီ၊ ဒေါ့ꩻရီငေါဝ်းအွီႏအွီႏနော။
နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ ထာꩻမာꩻလမ်းကိုဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏကုဲင်းကုဲင်း၊ လမ်းကိုယို လိုႏမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏယံယံ၊ နမ်းထွိုင်ႏမာꩻသွော့နော။
နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ ဝါꩻခိုကဟဲ့ꩻခါꩻ ထာꩻမာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အမာꩻမွေးထာꩻမာꩻနဲ့၊ အမာꩻမွေးတဝ်းထာꩻမာꩻ အခိုႏမွိုင်းထာꩻနဲ့-နဝ်ꩻတဲ့ ထွားဗာႏ၊ ဝွေꩻသီးမဉ်ႏအုံဟောဝ်တဝ်းတဲ့ လွမ်ꩻလာꩻဗာႏ၊ ထာꩻအံႏထာꩻအွꩻဖေႏဗာႏ၊ မတ်နုဲင်းသွီႏယာႏ အွဉ်ႏရေꩻဗာႏနော။
နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး-
၅။ ဝါꩻခိုကထုမ်ႏ ကလꩻတရိုꩻတောဝ်း၊ နင်ꩻသီးကထိုမ်ႏ ကလꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သီမ်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဗာႏ၊ အံႏသိပ်ꩻမွုန်း၊ နေးထာꩻပျောႏ-လောႏထာꩻမွန်း ယားပျင်ႏမွုန်းရွဉ်ခံꩻ၊ အွꩻမွုန်းဒေါဝ်၊ တောႏလောင်ꩻမွုန်းထာꩻနော။
နင်ꩻသီးဖုံႏ (လမ်းသားမူႏ အလောင်ႏအလင်သီးဖုံႏ) မဉ်မာꩻလွဉ်ꩻ ယိုငတ်ꩻချက်နဝ်ꩻ တသက်ချမ်ꩻသာႏ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီနင်ꩻနမ်း လူꩻခမ်းတွိုႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ 

### အာႏကွိုꩻ
အုံလမ်းအုံဗာႏချမ်ꩻသာႏလစ်ꩻမျိုꩻ

**"အာနဏျသုတ် (အုံလမ်းအုံပါႏ ချမ်ꩻသာႏလစ်ꩻမျိုꩻ)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ တရာꩻနုဲင်းယို-
ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး-
အုံလမ်းအုံပါႏ နုဲင်းတကာႏသီးနဝ်ꩻ ထွိုက်ရာꩻခိန်ႏခါႏ ချမ်ꩻသာႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ အတ္ထိ သုခံ - အောဝ်ႏအာချမ်ꩻသာႏ
၂။ ဘောဂ သုခံ - အံႏအွꩻဗာႏချမ်ꩻသာႏ
၃။ အာနဏျ သုခံ - နီးခန်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ
၄။ အနဝဇ္ဇ သုခံ - အပဲ့စ်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ
ထွိုက်ရာꩻခိန်ႏခါႏ ချမ်ꩻသာႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး-
၁။ 'အဝ်ႏအာချမ်ꩻသာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကွိုꩻဒျာႏစူဗောင်အာႏ၊ တသိုꩻရီႏရာႏမွေးမုဲင်း၊ လိုꩻကုဲင်းလိုꩻရိုꩻသာꩻ၊ နေးထာꩻတရာꩻလꩻလွဉ်၊ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻရိုꩻ- ခွေကလꩻလွဉ် ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ 'ဓမ္မိကာ-နေးတွမ်ႏတရာꩻ၊ ဓမ္မလဒ္ဓါ-လꩻတရာꩻရာꩻဒျာႏ'ဝွေꩻယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻရေꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အဝ်ႏအာချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။

ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး-
၂။ 'အံႏအွꩻဗာႏချမ်ꩻသာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကွိုꩻဒျာႏစူဗောင်အာႏ၊ တသိုꩻရီႏရာႏမွေးမုဲင်း၊ လိုꩻကုဲင်းလိုꩻရိုꩻသာꩻ၊ နေးထာꩻတရာꩻလꩻလွဉ်၊ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻရိုꩻ- ခွေကလꩻလွဉ် ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ 'ဓမ္မိကာ-နေးတွမ်ႏတရာꩻ၊ ဓမ္မလဒ္ဓါ-လꩻတရာꩻရာꩻဒျာႏ၊ အံႏအွꩻဗာႏလိုမ်းလိုမ်း၊ လူႏဗာႏတန်ꩻဗာႏ'ဝွေꩻယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻရေꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အံႏအွꩻဗာႏချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။

ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး-
၃။ 'နီးခန်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်လွꩻတဝ်း၊ ပွိုးကုဲင်းငါႏတွော့ꩻ ရွဉ်ခံꩻအဝ်ႏအာ၊ ကွီကူး ကွီငါးဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ နီးခန်ကင်ꩻ၊ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻတဲ့ယဝ်း၊ အာအာတဲ့ယဝ်း လိုႏဖေႏပါꩻအဲဉ်ထဝ်း 'ပါꩻလွဉ်ကွီခွေနီး-ပါꩻလွဉ်ယီးခွေခန် အဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻ၊ အဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻဟွေး'ဝွေꩻယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻရေꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'နီးခန်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။

ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး-
၄။ 'အပဲ့စ်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လောကကိုယို လိုꩻခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ နမ်းထာꩻမာꩻမာႏ ကာယကံႏ-အပဲ့စ် အဲဉ်ထဝ်း၊ ဖြောင်းဒေါ့ꩻမာႏ ဝစီꩻကံႏ-အပဲ့စ် အဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻထာꩻယူႏမာႏ မနော်ꩻကံႏ-အပဲစ် အဲဉ်ထဝ်းတဲင် သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻရေꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အပဲ့စ်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အာနဏျသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ

[thumb|upright=1.4|အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ၊ ''[:en:The World Factbook* [[:en:Central Intelligence Agency|CIAအစွိုꩻ]] အွဉ်ႏထွော့ချက်အလꩻ  (blue area), and as defined by the IHO (black outline - excluding marginal waterbodies).]]

*'အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ''' (အဲင်းကလေတ်: Indian Ocean) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဖြုံႏအကို ထွာတတိယအတန်သွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဲင် အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏ ထီနမ်း (၁၉.၈%) စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၀,၅၆၀,၀၀၀ (စတုရန်းမဲင်ႏ ၂၇,၂၄၀,၀၀၀) သွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အာဖရိက၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အဉ်ဒိုဆုဲင်းနား သန်းဒါးကွန် တောမ်ႏ ဩသတေးလျတွိုက်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အာသျ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အခဝ်နဝ် သမုဒ္ဒရာႏ တောမ်ႏ အာတန်တိကတွိုက်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။  အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏယိုအကို အဝ်ႏဖဖြယ်ခါꩻသမ်း ဒေႏသအလွောက်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏကထွာဒါႏ အာရေးဗီးယား ပင်ႏလယ်ႏ၊ လာကာဒုဲက် ပင်ႏလယ်ႏ၊ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏ တောမ်ႏ အန်ဒမန် ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ နုဲင်းယိုသွူ။

## စီꩻပွာꩻရေꩻ
အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ အဓိက အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်ခါꩻဖေႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထာႏဝ၊ အာဖရိကတောမ်ႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ ဥရောပတောမ်ႏ အမေႏရိက ခမ်းထီဖုံႏ ထီပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻရဲဉ်ႏဒျာႏသွူ။ အထူꩻအနေႏ ပါသျန်းပင်ႏလယ်ႏထျတောမ်ႏ အဉ်ဒိုနီးသျားခမ်း ရေနံအောင်ကို ကထန်ႏဒါႏ ဓာတ်ထီတောမ်ႏ ဓာတ်ထီကွန်ႏကျံꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒင်ႏတောႏလွေꩻသဲင်ꩻအီ ထီပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟုဲက်ဒရိုကာဗွန် ကအဝ်ႏအာဒါႏ အရပ်လဲ့ ထွာဒျာႏ သော်ဒီအရေးဗဗီးယား၊ အီရန်၊ အေင်ဒိယ တောမ်ႏ ဩသတေးလျအခဝ်တွို့ꩻ ဒေႏသထီပင်ႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ အရမ်ꩻအနေႏ ကမ္ဘာႏလောင်း ကထေထန်ႏဒါႏရေနံ ထီပင်ႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ထေထန်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏထီကိုတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ (၄၀%)နဝ်ꩻသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဟောဝ်

**"အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဟောဝ်ငါႏလဲဉ်း နီရပ်ရာႏလုမ်းဗဉ်ႏရေꩻ"**
လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ရပ်ရာႏဒေႏသမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း တဖွေါင်ꩻအရဲးအကမ်း မဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ မဉ်ႏငိမ်ꩻချံꩻခွꩻသꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ နီလိုꩻချင်ꩻချင်ꩻလဲ့ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ တမဉ်ႏမွိုတ်တောဝ်းဝင်ꩻ၊ သꩻဗွော့ꩻတောဝ်းတင်ꩻသွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻအုံအောဝ်ႏမုꩻ ဘဝလဲ့ထဲ့ဖွိုႏ၊ အီႏအုံမွန်းဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻငါလဲ့ အခိန်ႏတဖေႏနွောင်ꩻတောဝ်းတဲင် အနာလွို ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏ ပြုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဒါႏ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻ ဒုံပꩻထိုꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏပွုံႏခွိုင်ꩻ မဉ်ႏတဲက်တွိုင်ꩻနယ်ဗာႏ သွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏနောဝ်ꩻ နီကလုပ်ꩻဒါႏ ကွန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻယို တဖွောင်ꩻအောဝ်ႏမꩻလꩻသွူ။ တဖွေါင်ꩻတအောဝ်ႏတောဝ်း သွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏဖုံႏယို ဖိုးပနားတရိုꩻတောဝ်း၊ တခွန်ꩻတရိုꩻတောဝ်း အခိန်ႏတရွေꩻတောဝ်း နွို့ယားကုဲင်လꩻထိုꩻတဲင် နီစီꩻပွါꩻရေꩻတွမ်ႏ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻဖုံႏ ထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻတွော့ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻအုံအောဝ်ႏမုꩻဘဝ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အရေꩻတွိုႏ အရေꩻတန် ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းယို စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻစတဲင် အရေꩻဖုံႏယို မဉ်ႏသွုမ်ꩻထိုꩻနောဝ်ꩻ ကျံႏစယ်ႏထူႏချာလꩻစွဉ်ႏလဲ့ ကထွိုင်ႏတွိုႏ အမျိုꩻသာꩻရေꩻ၊ စွိုးခွိုꩻရေꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻ မဉ်ႏထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻသွူနောဝ်ꩻ အီႏထူႏလꩻချာဗာႏ ယိုꩻတောဝ်းတဲင် တယ်ႏစအခိန်ႏယိုခါ အောဝ်ႏမဲ့ထွား၊ အောဝ်ႏနားနာႏ ရဲပေ့ꩻဖေႏဗာႏ နီစွိုးခွိုꩻအန္တရာယ်ႏ၊ နီရပ်ရာႏအန္တရာယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပွိုးတမုဲင်ꩻ ဖေႏသတိꩻဗာႏ ခမ်းသားမွိုးဖါကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခေတ်စခါရန်ႏသူႏတွမ်ႏ ခေတ်တသာရန်ႏသူႏနောဝ်ꩻ တဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻသွူ။ ခေတ်စခါရန်ႏသူႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻကျံꩻ စူခွုမ်လက်နက် တွိုက်ꩻသတ်နေးကဲဉ်းအာတဲင် ယိုနောဝ်ꩻသွꩻ ယိုနောဝ်ꩻရန်ႏသူႏ သေလꩻထွူတလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ပေ့ꩻရဲနွောင်ꩻ၊ ထိုꩻလဲ့ꩻလꩻ၊ ခြေင်ႏချာနွောင်ꩻသွူးစွဉ်ႏလဲ့ တွိုႏဒျာႏခေတ်တသာရန်ႏသူႏယို ဝင်ꩻနေးတွမ်ႏအနယ်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အောဝ်ႏနွို့လွဉ်လဲဉ်း နီရပ်ရာႏ၊ နီအီႏသေထွꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ယိုꩻတောဝ်း၊ ဖေႏကသေထွꩻ တဖဲ့ꩻသားထာꩻကျံႏ၊ ဖေႏကသေထွꩻ ခေတ်တသာရန်ႏသူႏ ဉာဏ်ႏဟွေႏနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻချင်ꩻ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻမꩻ၊ သစ္စာႏအောဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻလောင်းမꩻ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻချာဒါႏဒါႏ ပါꩻလိုꩻမျိုꩻ၊ ပါꩻဘာႏသာႏမꩻ နီအီႏပေ့ꩻရဲးလꩻ နီဒုံဆောင်ႏ နီလိုꩻမျိုꩻအန္တရာယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏဒုံဆောင်ႏယိုခါ အောဝ်ႏတွမ်ႏဖြားဒုံ၊ ဒုံပွေါးသားရိုꩻကီလဲ့ ပွေါးဒုံနောဝ်ꩻ တဗွိုန်ပီတော၀်းဒွုမ် ပွိုင်းလဲင်ႏခါ၊ ခေတ်ငိမ်ꩻချံꩻလဲဉ်းရိုꩻနောဝ်ꩻတွော့ꩻ တာႏဝွန်ႏအလꩻ ပွေါးဒုံတွော့ꩻ လိုꩻဟောဝ်/လိုꩻကုဲင်ကျောင်ꩻသေတောဝ်း၊ မောင်ႏဖြေင်း/မောင်ႏဗွာကျောင်ꩻ သေတောဝ်းတဲင် ဒုံလုမ်းဗဉ်ႏရေꩻတာႏ သꩻဆွော့ꩻလꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ အာႏကွိုꩻခရာႏထွာတောဝ်းဒွုမ် ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်သေထွꩻဒွုမ် လိုꩻနွို့လိုꩻထန်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဝင်ꩻနေးတွမ်ႏဘာႏသာႏရေꩻအလꩻလဲ့ တရိုꩻတောဝ်း၊ စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻလဲ့တရိုꩻတောဝ်း ပါꩻအောဝ်ႏယား၊ အောဝ်ႏကျံႏ၊ အောဝ်ႏဝွေႏဖန်ႏ နီခွိုꩻမူႏ ပါꩻအောဝ်ႏမဉ်ထူႏ နီဟံႏယာႏနောဝ်ꩻမꩻ ဒုံပွေါးသားဖုံႏ ဖြားဒုံဖုံႏ ခိုဗင်ႏတန်ဖုံႏ အွဉ်ႏသတိꩻဗာႏ၊ ထွားဟောဝ်ဟောဝ်ဗာႏ လိုꩻနွို့လိုꩻထန်ႏ၊ မာꩻသေႏချာႏဗာႏ ထဉ်ႏစာႏရင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီသေထွꩻ ခေတ်တသာရန်ႏသူႏအကျောင်ꩻအခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ခွိုင်းယိုမာꩻငါ နီပအို၀်ႏရပ်ရာႏဒုံဆောင်ႏ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻ၊ ဖေႏကထင်ႏထိုထဲင်း၊ ဖေႏကငိမ်ꩻချံꩻထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏမဲ့ထွား၊ အောဝ်ႏနားနာႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း တယ်ႏစဒုံအရန်းꩻ အွိုင်ႏအရန်း ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏအရန်း အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဆင်ငါႏလဲဉ်း နီစီꩻကန်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏခွုမ်မာꩻခြေင်းငါႏလဲဉ်း နီလုမ်းဗဉ်ႏရေꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ၊ တဒုံတွမ်ႏတဒုံ၊ တစွိုꩻတွမ်ႏတစွိုꩻ အောဝ်ႏလိုႏလွောင်ႏဗူႏ ဖျင်ဆင်ငါႏလဲဉ်း နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏဖုံႏအကျောင်ꩻ ဖေႏသေဗာႏခမ်းသားမွိုးဖါသီးနုဲင်းယိုသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
အဲန်းဒရွဲ့ဒ် (တပန်ႏအီမိုဗုဲင်းစက်စနိစ်)

thumb|သမ်သောင်းဖိုန်း Samsung Galaxy Note

**အဲန်းဒရွဲ့ဒ် (တပန်ႏအီမိုဗုဲင်းစက်စနိစ်)** (အိန်းကလေက်: Android (operating system)) နဝ်ꩻ အခေႏခံႏမွဉ်းဖျင်ခါꩻဒျာႏ လဉ်းနိစ်၊ ကွန်ပျူတာကာနယ်တဲင် မိုဗုဲင်းတခြိုꩻဖုံႏ စက်ဖေႏကတပန်ႏနွောင်ꩻအီတာႏ မာꩻခါꩻစနိစ်တမျိုꩻဒျာႏသွူ။ Android Inc. နဝ်ꩻ အန်ဒီရူဘင် တယ်ႏထောင်ႏစခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၃ ဗာႏ လာအောက်တိုဗာကိုသွူ။ Android Inc.ယို တွိုႏ ၂၀၀၅ ဗာႏနဝ်ꩻ ဂူဂဲ(Google) ကုမ္ပဏီႏ ဖြေꩻထူႏလွေꩻဒျာႏသွူ။ ယိုခါ အဲန်းဒရွဲ့ဒ်နဝ်ꩻ ထွာလိုꩻထူႏသုင်ꩻအီအာလွဉ် အရန်းထို ဖိုန်းကိုဖုံႏတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ အတန်သွတ်ꩻ တပန်ႏအီမိုဗုဲင်းစက်စနိစ်(operating system)တဗာႏသွူ။

ဂူဂဲကဖြေꩻခါꩻဒါႏ အန်ဒီရူဘင် အဲန်းဒရွဲ့ဒ်စနိစ်နဝ်ꩻ တွိုႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ လာဒီသဉ်ဗာကို လိုꩻထူႏသုင်ꩻသား ၇ သိန်ႏရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်အီချာငါဝင်ꩻ အဝ်ႏစွုမ်ႏနီꩻနဝ်ꩻသွူ။

**ကထန်ႏခါꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ ဝါးတပန်ႏစက်စနိစ် ဗားသဉ်းပွုံႏစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ-**
* ၂.၀/၂.၁ (Eclair)
* ၂.၂ (Froyo) 
* ၂.၃ (Gingerbread)
* ၃.၀ (Honeycomb)
* ၄.၀ (Ice-cream sandwich)
* ၄.၁ (Jelly Bean)
* ၄.၂ (Jelly Bean)
* ၄.၃ (Jelly Bean)
* ၄.၄ (KitKat)
* ၅.၀ (Lollipop) 
* ၆.၀ (Marshmallow) 
* ၇.၀ (Nougat) 
* 8.0 (Oreo) 
* 9.0 (Pie)
* 10 (Q)
* 11 (R) 
*S ဖုံႏဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:Google သော့ဝွဲး
ကဏ္ဍ:Android (တပန်ႏအီမိုဗုဲင်းစက်စနိစ်)
အွဉ်ငါသားတွမ်ႏထောင်လွဉ်ꩻသား

အွဉ်ငါသားတွမ်ႏ ထောင်လွဉ်ꩻသား

အွဉ်ငါသား မဲဉ်ယံနုဲင်းမုဲင်ꩻယံ ပေါႏထောင်လွဉ်ꩻသား တယံတောဝ်းတဲ့ ထွာဒျာႏအတယံလို့တောဝ်းထာꩻနေနေ ..
ထောင်လွဉ်ꩻသားမဲဉ်ယံ နုဲင်းမုဲင်ꩻယံ ပေါႏအွဉ်ငါသားတယံတောဝ်းတဲ့ အလူးကြုံႏညီꩻဒါႏဒျာႏဝင်ꩻနေနေ ..
အွဉ်ငါသားတဲ့ယံ  ထောင်လွဉ်ꩻသားတဲ့စွို့ꩻ မဉ်ႏညီႏဝင်ꩻမ့ꩻ  ကရေႏတွိုင်ꩻလ့ယိုꩻ ထွာယိုꩻသွူ ...
လိုꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ နမ်းတယံတောဝ်းရာႏရာႏ နမ်းတကျတောဝ်းရာႏရာႏ ယွူးတေားပါꩻအမာႏ ယွူးတေား  ပါꩻယံတောဝ်း စားနောဝ်ꩻတဲ့အောဝ်ႏ ယဟန်ႏနောဝ်ꩻ...ပါꩻတယံတောဝ်း ပါꩻတကျတောဝ်းရင်ꩻမꩻ အမာꩻထဲ့ဖွိုႏပါတေားနီ  အမာꩻသွုမ်ꩻပါတေားနီ နောဝ်ꩻစားတဲ့အောဝ်ႏဒါႏဒျာႏရင်ꩻနေနေသွူ ...

နောဝ်ꩻမ့ꩻ  ...ထောင်လွဉ်ꩻပါꩻတဲ့နောဝ်ꩻ ပါꩻထောင်လွဉ်ꩻနီတဲ့နောဝ်ꩻ လိုႏငါႏ နမ်းတွမ်ႏနမ်းယိုလဲ့ ဆင်ႏချင်ႏ ဝွေႏဖန်ႏချာဒါႏဒါႏသွူ ..
မဉ်ႏထောင်လွဉ်ꩻပါꩻဆ့ꩻချာလဲ့ ဝွေꩻကအွဉ်တဖူꩻယို မွေးနဲ့ မွေးတောဝ်းနဲ့ ထောင်လွဉ်ꩻ သင်ꩻနဲ့ သင်ꩻတောဝ်းနဲ့  အရီးသွတ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း လိုႏသေနေနေသွူ ..
မဉ်ႏထွာအွဉ်ငါသားလဲ့  လိုႏငါႏ တွမ်ႏသ့ꩻရင်ꩻ အစဲစ်အမဲဉ်ႏတဗာႏတဲင် တဖူꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အွဉ်ငါလွေꩻသွူ
အွဉ်ငါသား တွမ်ႏ ထောင်လွဉ်ꩻသားယို လိုႏဒေါ့ꩻရီတွိုင်ႏပင်ႏ ဖေႏကျမ်ႏချာငါ ခွိုꩻခွိုꩻငါႏလို့ဝင်ꩻသွူ ...
အွဉ်ငါသား တွမ်ႏ ထောင်လွဉ်ꩻသားယို မဉ်ႏညီႏသွိုဝင်ꩻမ့ꩻ ကရေႏအတွိုင်ꩻ တဖူꩻယို တွိုးယိုꩻ ဗ့ꩻယိုꩻ အောင်ႏမျင်ႏထင်ႏထိုယိုꩻသွူ ...
ပေါႏအွဉ်ငါသား တွမ်ႏ ထောင်လွဉ်ꩻသားယို တညီႏမျတောဝ်းတဲ့  ကဲဉ်းအာ  ညာꩻထိုꩻယင်းဒျာႏ ထာꩻရေႏရွယ်ႏ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻ ကောဝ်ႏထွန်ႏသူꩻနေနေသွူ ...
အွဉ်ငါသားတွမ်ႏ ထောင်လွဉ်ꩻသားကရိုꩻယို အမိဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ငါတွမ်ႏချာလဲ့  အမဲဉ်ႏမွေးတဗာႏနောဝ်ꩻ အလွေꩻတသွိုန်ဗာႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻ နုဲင်းဖိုးလေားမ့ꩻသွူ ....။

ခွန်ဟွိုန်ဟဝ်

### အာႏကွိုꩻ
အွဉ်ႏရေꩻ'ရေꩻတဝ်းတခြိုꩻ

**"အွဉ်ႏရေꩻတခြိုꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတခြိုꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻ"**

နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
၁။ အာမိသဂရု ပရိသာ၊ နော သဒ္ဓမ္မ ဂရု-
အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏတခြိုꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတရာꩻ၊
၂။ သဒ္ဓမ္မ ပရိသာ၊ နော အာမိသဂရု-
အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏတရာꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတခြိုꩻ၊
ဒွေမာ ပရိသာ - ပရိသတ် အောဝ်ႏနီမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏခြိုꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတရာꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- 'စတုပစ္စယ ဂရုကာ-သင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တသီႏ' ဖေႏနေးကလွိုင်ႏအာတဲင် တကာႏအမျာꩻငါ လိုꩻခြာဖုံႏနဝ်ꩻ အုပ်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ အံႏဖြာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းယို-
တကာႏသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သီႏလတဉ်ႏခွေါင်ငါႏမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သမာႏဓိတဉ်ႏခွေါင်ငါႏမွော့နဝ်ႏ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ မာꩻမွေးဝိပဿနာႏ ပညာႏတဉ်ႏခွေါင်မွေးမွော့နဝ်ꩻ။
တကာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻတမဂ်တဖိုလ်ႏ သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻနီမဂ်နီဖိုလ်ႏ သကဒါဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻသွံမဂ်သွံဖိုလ်ႏ အနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻလစ်ꩻမဂ်လစ်ꩻဖိုလ်ႏ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်ꩻ။
တကာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သꩻရင်ꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ စေႏတနာႏဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ တကာႏခွန်နင်ꩻသီး အွဉ်လို့ဝင်ꩻလူႏလွဟုဲင်း"
အံႏဖြာႏလို့ဝင်ꩻထွူခါ နိုꩻဆောႏတမာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခိုခိုမူႏမူႏ ခွေလူႏနာꩻလူႏတွော့ꩻ သင်္ကန်ꩻအဝ်ႏကားမုဲင်ꩻစွုံႏစွုံႏ၊ ရွုံႏဗုဲင်သင်္ကန်ꩻဟောဝ်၊ အံႏဟောဝ်၊ ကျောင်ꩻဟောဝ်တွော့ꩻ လောဘတဏှာႏ သာႏယာႏဒျာႏဗော့တခြိုꩻ၊ အကျိုꩻအပဲစ် စဲစ်ဆေꩻထွားဒွုမ်၊ အုံတဗွုမ်၊ သွုံꩻတဗွုမ်ဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ တွိုႏဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ ဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ သꩻဝင်ႏစာꩻတဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ ယံကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ တကျံႏတကျိုꩻစာꩻတဝ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဖေႏကလꩻအာအာတခြိုꩻ ကျိုꩻစာꩻဒျာႏလာဘ်၊ ကျိုꩻစာꩻတဝ်းတရာꩻ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'အွဉ်ႏရေꩻတခြိုꩻ-အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတရာꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကွပ်ပွိုးမဉ်လꩻအာ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတဲင် တပါꩻတွမ်ႏတပါꩻ အံႏဖြာႏသဲင်တခြစ်ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏအမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻ၊ တခြိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတဝ်းအရေꩻ၊ ကားကွို့ꩻဝင်ꩻကလူႏ၊ ထူႏကွို့ꩻဝင်ꩻကပ်၊ အားထွုတ်ကျပ်တရာꩻ၊ မာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏတရာꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတခြိုꩻ'နဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒုကနိပါတ်၊ ပရိသဝဂ်-၄၉)
### အာႏကွိုꩻ
အွဉ်ႏတခို့ဖွိုင်ꩻတဲက်တွိုင်ꩻ

**"အဝကုဇ္ဇသုတ် (အွဉ်ႏတခို့ဖွိုင်ꩻ၊ တဲက်တွိုင်ꩻကွဉ်ꩻကတူႏ)"**

နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို၊ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ အဝကုဇ္ဇပညော ပုဂ္ဂလော - လိုꩻပညာႏဗွန်နုဲင်း ဖွိုင်ꩻတခို့
၂။ ဥစ္ဆင်္ဂပညော ပုဂ္ဂလော - လိုꩻပညာႏပီနုဲင်း ကွဉ်ꩻကတူႏစောက်ꩻ
၃။ ပုထုပညော ပုဂ္ဂလော - လိုꩻပညာႏဒွူန် တခွုတ်တန်၊ လိုꩻအဝ်ႏသွံမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'လိုꩻပညာႏဗွန်နုဲင်း ဖွိုင်ꩻတခို့'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻကုဲင်းတန်၊ ထင်ႏထေ့ဗွေႏရဟန်ꩻသီးထျꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ သꩻတင်ႏစာꩻတဝ်းတရာꩻ၊ နာႏတရာꩻတွင်ꩻ ယူႏလွင်ꩻတောဒျာႏထာꩻ၊ တရာꩻအထျꩻတဲ့ တသေယူႏတဝ်း၊ တရာꩻအထဝကိုတဲ့ တသေအွဉ်ႏသꩻတဝ်း၊ တရာꩻအနာတဲ့ တသေတောင်ꩻခါꩻတဝ်း၊ အထျꩻတဲ့ 'နာႏမာႏမာႏမီႏမီႏ၊ အထဝတဲ့ 'နာႏပသာႏပသီႏ'၊ အနာတဲ့ 'နာႏပရာႏပရီႏ'သေတဝ်း၊ ဟော်ꩻနုဲင်ႏမုဲင်ꩻဟော်ꩻ၊ တရာꩻတအဝ်ႏသော့ꩻတဝ်း အနားကိုတစိꩻစိꩻ။
ဥပမာႏ- ထီဖွိုင်ꩻတဖြုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတခို့ခါꩻ မဉ်ဆျာꩻသော့ꩻထီနုဲင်းမုဲင်ꩻဆျာꩻ အခွို့လွင်ꩻထိုꩻလို့၊ ဖွိုင်ꩻတခို့ကိုနဝ်ꩻ ထီတနွို့သော့ꩻတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ အဗွန်နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ တရာꩻနဝ်ꩻ နာႏဒျာႏ ခရူႏခရာႏသေတဝ်း၊ တောင်ꩻတဝ်းတငွါငွါ၊ လိုꩻစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻပညာႏ ဗွန်နုဲင်းဖွိုင်ꩻတခို့'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'လိုꩻပညာႏပီနုဲင်း ကွဉ်ꩻကတူႏစောက်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻကုဲင်းတန်၊ ထင်းထေ့ဗွေႏရဟန်ꩻသီးထျꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ သꩻဝင်ႏစာꩻဒျာႏတရာꩻ၊ နာႏတရာꩻတွင်ꩻ ယူႏလွင်ꩻတဝ်းထာꩻ၊ တရာꩻအထျꩻတဲ့ သေယူႏဒျာႏ၊ တရာꩻအထဝကိုတဲ့ အွဉ်ႏသꩻဒျာႏ၊ တရာꩻအနာတဲ့ တောင်ꩻခါꩻဒျာႏ၊ အထျꩻတဲ့ 'နာႏနာႏနေးနေး"၊ အထဝတဲ့ 'ဗာႏဗာႏစွေးစွေး'၊ အနာတဲ့ 'ဒါႏဒါႏမွေးမွေး'၊ ကွဲႏတွော့ꩻ တွိုႏသဲင်ꩻတဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ 'အွဉ်ႏဖေင်ꩻကြောင်း'ထိုꩻလို့ဒျာႏ။
ဥပမာႏ- ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ တခိုးထာꩻအံႏဖုံႏ ဝွေꩻပုံႏတွမ်ႏကွဉ်ꩻကတူႏ၊ ကွဉ်ꩻကတူႏစောက်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻနျꩻသော့ꩻ ပဒေထျꩻ၊ ကအုံလင်ꩻတွင်ꩻတဲး ချကနေ့ꩻ၊ တဉ်ႏတွော့ꩻတန်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏသဲင်ꩻ တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ လွေꩻတထွူးထာꩻ၊ ကွဉ်ꩻကတူႏစောက်ꩻ ကွဲတသွာႏသွာႏ၊ ခွို့ကြောင်းထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ ဥပမာႏဗွန်ပီနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'လိုꩻပညာႏဒွူန်တခွုတ်တန်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻကုဲင်းတန်၊ ထင်ႏထေ့ဗွေႏရဟန်ꩻသီးထျꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ ဝွေꩻသꩻဝင်ႏစာꩻဒျာႏတရာꩻ၊ အထျꩻ အထဝ အနာ-စွော်စွော်အွဉ်ႏသꩻနာႏတဲင် အထျꩻ အထဝ အနာ ကားကအဝ်ႏတောင်ꩻလို့၊ တဖူꩻလောင်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ တွိုႏလမ်းတဲ့နဝ်ꩻ တောင်ꩻလို့လို့ဒျာႏ။
ဥပမာႏ ထီဖွိုင်ꩻတဖြုံႏနဝ်ꩻ-
အွဉ်ႏတအာ ဆျာꩻသော့ꩻထီ၊ ထောက်ꩻသော့ꩻထီ၊ ထီကားကအောဝ်ႏ လဲဉ်းသော့ꩻလို့ဖွိုင်ꩻကို၊ 'လိုꩻပညာႏဒွူန်တခွုတ်'နဝ်ꩻ တောင်ꩻလို့၊ အဗွန်ပီထီဖွိုင်ꩻ အွဉ်ႏတအာနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ အဝကုဇ္ဇသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
အွဉ်သားပေါႏတရာꩻကုဲင်တဲ့

**"အဓမ္မိကသုတ် (အွဉ်ငါသား ပေါႏတရာꩻကုဲင်တဲ့ ထွေဆချာသား တရာꩻကုဲင်လို့)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွန်သီးအကျင်ꩻတရာꩻ မဉ်ႏကုဲင်နဝ်ꩻ မူꩻမတ်သီးဖုံႏတဲ့ အကျင်ꩻတရာꩻကုဲင်၊ မူꩻမတ်သီးဖုံႏ အကျင်ꩻတရာꩻ မဉ်ႏကုဲင်နဝ်ꩻ ပုဏ္ဏာꩻသီးဖုံႏ၊ သဌေꩻသီးဖုံႏတဲ့ အကျင်ꩻတရာꩻကုဲင်၊ ပုဏ္ဏာꩻသီးဖုံႏ၊ သဌေꩻသီးဖုံႏ အကျင်ꩻတရာꩻ မဉ်ႏကုဲင်နဝ်ꩻ လိုꩻဝေင်ꩻဖုံႏ၊ လိုꩻဒုံဖုံႏတဲ့ အကျင်ꩻတရာꩻကုဲင်။
ပေါႏလိုꩻသီးဖုံႏ အကျင်ꩻတရာꩻကုဲင်တဲ့ မွူးလာနက္ခတ် တာႏရာႏဆာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻဟောဝ်ဒွုမ်၊ ပေါႏမွူးလာနက္ခတ် တာႏရာႏဆာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻဟောဝ်တဝ်းဒွုမ်တဲ့ ဥတုရာႏသီးဖုံႏ မဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ်၊ ပေါႏဥတု ရာႏသီႏမဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ်တဲ့ ခမ်းလော့ထာꩻ မဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ်၊ ပေါႏခမ်းလော့ထာꩻ မဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ်တဲ့ အဆို့ꩻအရုဲင် ဟောဝ်တဝ်းဒွုမ်။
ပေါႏအဆို့ꩻအရုဲင် ဟောဝ်တဝ်းဒွုမ်တဲ့ အံႏအွꩻလုမ်းတဝ်းဒွုမ်၊ ပေါႏအံႏအွꩻလိုမ်းတဝ်းဒွုမ်တဲ့ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ဟောဝ်တဝ်းဒွုမ်၊ ပေါႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ဟောဝ်တဝ်းဒွုမ်တဲ့ လိုꩻဆော့လိုꩻဆာအာ၊ ပေါႏလိုꩻဆော့လိုꩻဆာအာတဲ့ လိုꩻသီအာနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွန်သီး ပေါႏအကျင်ꩻတရာꩻမဲဉ်ႏတဲ့ မူꩻမတ်သီးဖုံႏတဲ့ အကျင်ꩻတရာꩻမဲဉ်ႏ၊ ပေါႏမူꩻမတ်သီးဖုံႏ အကျင်ꩻတရာꩻမဲဉ်ႏတဲ့ ပုဏ္ဏာꩻသီးဖုံႏ၊ သဌေꩻသီးဖုံႏ အကျင်ꩻတရာꩻမဲဉ်ႏ၊ ပေါႏပုဏ္ဏာꩻသီး၊ သဌေꩻသီး အကျင်ꩻတရာꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဝေင်ꩻဖုံႏ၊ လိုꩻဒုံဖုံႏတဲ့ အကျင်ꩻတရာꩻမဲဉ်ႏ။
ပေါႏလိုꩻသီးဖုံႏ အကျင်ꩻတရာꩻမဲဉ်ႏတဲ့ မွူးလာနက္ခတ် တာႏရာႏဆာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻဟောဝ်၊ ပေါႏမွူးလာနက္ခတ် တာႏရာႏဆာႏဖုံႏ လွေꩻဟောဝ်တဲ့ ဥတုရာႏသီႏဖုံႏမဲဉ်ႏ၊ ပေါႏဥတုရာႏသီးမဲဉ်ႏတဲ့ ခမ်းလော့မဲဉ်ႏ၊ ပေါႏခမ်းလော့မဲဉ်ႏတဲ့ အဆို့ꩻအရုဲင်ဟောဝ်။
ပေါႏအဆို့ꩻအရုဲင်ဟောဝ်တဲ့ အံႏအွꩻလုမ်းကုမ်ႏ၊ ပေါႏအံႏအွꩻလိုမ်းကိုမ်ႏတဲ့ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟောဝ်၊ ပေါႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟောဝ်တဲ့ လိုꩻဆော့လိုꩻဆာဆေ့ꩻ၊ ပေါႏလိုꩻဆော့လိုꩻဆာဆေ့ꩻတဲ့ လိုꩻသီဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ဇိမှံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ- ဖိုးထီးတန်အွည်ငါ - မဉ်ႏအွဉ်လွေꩻ တကဲင်ႏထာꩻနောဝ်ꩻ၊
သဗ္ဗာ တာ ဇိမှံ ဂစ္ဆန္တိ- ကထွေဆချာ ဖိုးအာဖုံႏတဲ့ လွေꩻတကဲင်ႏလွဉ်ꩻ နုဲင်းနုဲင်းသွူ။
၂။ ဧဝ မေဝံ- အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊
မနုဿေသု သေဋ္ဌသမ္မတော- နီလိုꩻသီးအကို ကအွဉ်ဟို ဆကီသားနောဝ်ꩻ၊
စေ အဓမ္မံ စရတိ- အကျင်ꩻတရာꩻ မဲဉ်ႏတမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ၊ ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ- လိုꩻလင်ထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏ အမျိုꩻအဝ်ႏဒွုမ်နဲ့။
၃။ ရာဇာ စေ ဟောတိ အဓမ္မိကော- ပေါႏခွန် အကျင်ꩻတရာꩻကုဲင်နောဝ်ꩻ၊ သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ ဒုက္ခံ သေတိ-တခမ်းလိုမ်း ဒုက္ခလို့စွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အဓမ္မိကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
အွဉ်ႏရေꩻတခြိုꩻရေꩻတဝ်းနီမျိုꩻ

**'"အွဉ်ႏရေꩻတခြိုꩻ- အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတခြိုꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻ"**

နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
၁။ အာမိသဂရု ပရိသာ နော သဒ္ဓမ္မ ဂရု -
အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏတခြိုꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတရာꩻ။
၂။ သဒ္ဓမ္မ ပရိသာ၊ နော အာမိသဂရု-
အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏတရာꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတခြိုꩻ၊
ဒွေမာ ပရိသာ- ပရိသတ် အောဝ်ႏနီမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
'အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏတခြိုꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတရာꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ - 'စတုပစ္စယ ဂရုကာ-သင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တသီႏ' ဖေႏနေးကလွိုင်ႏအာတဲင် ကတာႏအမျာꩻငါ လိုꩻခြာဖုံႏနဝ်ꩻ အုပ်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ အံႏဖြာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းယို-
တကာႏသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သီႏလတဉ်ႏခွေါင်ငါႏမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သမာႏဓိတဉ်ႏခွေါင်ငါႏမွော့နဝ်ႏ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ မာꩻမွေးဝိပဿနာႏ ပညာႏတဉ်ႏခွေါင်မွေးမွော့နဝ်ꩻ၊ တရာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻတမဂ်တဖိုလ်ႏ သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻနီမဂ်နီဖိုလ်ႏ သကဒါဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻသွံမဂ်သွံဖိုလ်ႏ အနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ မွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻလစ်ꩻမဂ်လစ်ꩻဖိုလ်ႏ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်ꩻ။
တကာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သꩻရင်ꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ စေႏတနာႏဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻကမဉ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ တကာႏခွန်နင်ꩻသီး အွဉ်လို့ဝင်ꩻလူႏလွဟုဲင်း။
အံႏဖြာႏလို့ဝင်ꩻထွူခါ နိုꩻဆောႏတမာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခိုခိုမူႏမူႏ ခွေလူႏနာꩻလူႏတွော့ꩻ သင်္ကန်ꩻအဝ်ႏကားမုဲင်ꩻစွုံႏစွုံႏ၊ ရွုံႏဗုဲင်သင်္ကန်ꩻဟောဝ်၊ အံႏဟောဝ်၊ ကျောင်ꩻဟောဝ်တွော့ꩻ လောဘတဏှာႏ သာႏယာႏဒျာႏဗော့ꩻတခြိုꩻ၊ အကျိုꩻအပဲစ် စဲစ်ဆေ့ꩻထွားဒွုမ်၊ အုံတဗွုမ်၊ သွုံꩻတဗွုမ်ဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ တွိုႏဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ ဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ သꩻဝင်ႏစာꩻတဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ ယံကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာႏန်ႏ တကျံႏတကျိုꩻစာꩻတဝ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဖေႏကလꩻအာအာတခြိုꩻ ကျိုꩻစာꩻဒျာႏလာဘ်၊ ကျိုꩻစာꩻတဝ်းတရာꩻ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ 'အွဉ်ႏရေꩻတခြိုꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတရာꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကွပ်ပွိုးမဉ်လꩻအာ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတဲင် တပါꩻတွမ်ႏတပါꩻ အံႏဖြာႏသဲင်တခြစ်ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏအမွေး-အမွေးအတွိုင်ꩻ၊ တခြိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတဝ်းအရေꩻ၊ ကားကွိုꩻဝင်ꩻကလူႏ၊ ထူႏကွို့ꩻဝင်ꩻကပ်၊ အားထွုတ်ကျပ်တရာꩻ၊ မာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အွဉ်ႏရေꩻဒျာႏတရာꩻ၊ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းတခြိုꩻ'နဝ်ꩻသွူ။ 
### အာႏကွိုꩻ
အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏ

**အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏ** (အိန်းကလေက် : Lwe Oon၊ မန်း : လွယ်အွန့်ကျေးရွာအုပ်စု) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ အွိုင်ႏတအွိုင်ႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၄၁၃၀ ပေ (၁၂၆၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၈ စတုရန်းမဲင်ႏ (၇၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အေႏကနေးနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၇၉၂၀ အေႏကသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ ၁၃၀၈ လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အခိုအဝ်ႏ ၂၉၆၃ ဖြာꩻ၊ အမူႏအဝ်ႏ ၃၀၅၅ ဖြာꩻ၊ ခြွဉ်း ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အွိုင်ႏလုံခုတ်၊ အွိုင်ႏတိလုံ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အွိုင်ႏရုဲင်ꩻသက်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻတောမ်ႏ အွိုင်ႏပေါင်လဲင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အွိုင်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဒုံလွယ်အွန်ႏကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
အဿဇိပုနဗ္ဗသုက

**"ရာဓမထေရ်ႏ"**

၇၆။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ကဖောႏနယ်ဒါႏ အပဲစ်၊ ကဆွုံꩻမꩻတောက်သတ်ဒါႏ ပညာႏကအဝ်ႏဒါႏ ပညာႏသျိမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏထီႏနဝ်ꩻ ပညာႏသျိနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မတ်နုဲင်းသွော့ ပါꩻကအွဉ်ႏနယ်ခံꩻဖွိုင်ꩻ၊ လွေꩻဗော့ꩻတရေ့လွဉ်အုံထေ့သွော့၊ လိုꩻကလွေꩻအုံထေ့ဒါႏ ပညာႏသျိနုဲင်းနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻမျတ်၊ ထွာနွောင်ꩻတဝ်း လိုꩻယွုတ်နောဝ်ꩻသွူ။

**"ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ရာဓမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ လိုꩻခြော လိုꩻဒုက္ခစွဉ်ႏတဲ့ ထီႏပေႏထင်းဖွီလꩻတဝ်း၊ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ ဝင်ꩻကမာꩻဖို နီကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ တောင်ꩻတောင်ꩻခါꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ဝင်ꩻကမာꩻဖေႏကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏတဲ့ယဝ်း ဖြော်ချာဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ဝင်ꩻမဉ်ႏဆွုံꩻမꩻ ငေါဝ်းဟဝ်ငွါဒါႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏ၊ နာႏငေါဝ်းဗာႏ၊ လိန်ႏမာႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၅။ အပဲစ်နယ်ပျꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻခွန်းဆာခန်းတဲ့ယဝ်း အွောင်ႏမွိုန်းတောဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၆။ အပဲစ်နယ်ပျꩻ ဆွုံꩻမꩻတောက်သတ်-မတ်နုဲင်းဒျာႏသွော့ ပါꩻကအွဉ်ႏနယ် ခံꩻဖွိုင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"အဿဇိပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထု"**

၇၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
အပဲစ်နယ်ပျꩻ ဆွုံꩻမꩻလွေသွော့၊ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ဒေါ့ꩻကဝ်းရီးလꩻ ဆွုံꩻမꩻခါꩻသွော့၊ တဟဝ်မာꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ အကုသိုလ်ႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ယံသေဟောဝ်ယွိုန်း ဖေႏမာꩻမွိုန်းသွော့၊ ငေါဝ်းမွေးမဲဉ်ႏစား ကဆွုံꩻမꩻသားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏ ဟွိုန်ဟောဝ်ပဲင်ꩻရက် နစ်သက်ဒျာႏသွူ၊ လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ ဟွိုန်ဟဝ်ပဲင်ꩻရက် နစ်သက်အဲဉ်ထဝ်း တဲ့ꩻတဝ်းအသꩻ တစျꩻစျꩻစွဉ်ႏသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ပညာႏသျိလိုꩻဒါႏ ရဟန္တာႏသီးတပဲ့ꩻခန်းတဲ့ယောဝ်း လိုꩻမွိုက်အောဝ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ လိုꩻမွိုက်လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻမောင်းမာꩻခတ်ꩻဒါႏ၊ ခွန်းမောင်းရိုꩻခတ်ꩻဒါႏ လိုꩻဟောဝ်သီးအကျောင်ꩻ၊

၃။ နေးနေးလိုꩻဟောဝ်သီး အာႏရဲင်ꩻတဲင် ဝါႏထန်ႏထိုꩻဗာႏလိုꩻမွိုက် လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၄။ ကထွာဆရာႏ မွိုးဖါဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻသႏသေႏဗာႏ တပဲ့ꩻပိုလီꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ဟောဝ်တောင်ꩻခရာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏ"**
၁။ အပဲစ်နယ်ပျꩻ ကဆွုံꩻမꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဩဝါဒ"
၂။ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်း ကဆွုံꩻမꩻကောဝ်းရီးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အနုသာသန"
၃။ ဖေႏတကာႏမူႏခိုသီးကောဝ်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ကယားကုဲင် တကာႏမူႏခိုသီး သဒ္ဓါႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ကုလဒူသန"နောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဥပဇ္ဈာယ်ႏဟဲ့ꩻလွေꩻအတပဲ့ꩻ

**"ဥပဇ္ဈာယသုတ် (ဥပဇ္ဈာယ်ႏဟဲ့ꩻလွေꩻ အတပဲ့ꩻ ဘုရာꩻထျꩻ၊ အတပဲ့ꩻ ထွာလꩻစွဉ်ႏရဟန္တာႏ)"**
မော့ꩻနဝ်ꩻခါ-
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့အဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏထျꩻ၊ လောဝ်းအဆရာႏနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဆရာႏဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းနမ်းနောဝ်ꩻ ထွူႏဆွို့တန်၊ လစ်ꩻဖဲ့ꩻသွစ်ꩻနား ထွားလွေꩻယူႏလွေꩻတဲ့ တဖြောင်တဝ်း၊ အားထွုတ်တရာꩻတဲ့ တထီႏတဝ်းတရာꩻ၊ လွꩻမွိုင်းဒျာႏ၊ တခေင်ꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻ၊ တပျောႏတဝ်းတဲ့ အားထွုတ်နွိုင်ႏဗာႏတရာꩻ၊ ခွေယို အလွိုးတလꩻနွောင်ꩻတဝ်းတရာꩻ ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"
အဆရာႏဟဲ့ꩻလွေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ လောဝ်းနယ်လို့လို့ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ အတပဲ့ꩻ ကလောဝ်းအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ရဟန်ꩻဟွေး-
ပေါႏတထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏ၊ ပေါႏသွုံꩻတမွိုꩻ အာဟာႏရ၊ ပေါႏအုံလွꩻလိꩻထာꩻ၊ ပေါႏတမာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏတလိုႏတဝ်း ဗောဓိပက္ခိယတရာꩻနဝ်ꩻ နမ်းထွူႏဆွို့၊ ယူႏထာꩻတဖြောင်တဝ်း၊ တလꩻတဝ်းတရာꩻ၊ လွꩻမွိုင်း တခေင်ꩻမွိုင်းထာꩻ၊ ပျောႏတဝ်း၊ ကျင်ꩻနွိုင်ႏနင်ႏနေးတဲင် ထင်းဒျာႏလꩻနွောင်ꩻတဝ်းတရာꩻ။
ရဟန်ꩻဟွေး-
'ထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ကဣန္ဒြေႏ၊ အားထွုတ်မွေးမွေးသွော့တရာꩻ၊ အာဟာႏရတဲ့ ချင်းသွုံꩻလုဲင်း၊ လွꩻမွုန်းလာꩻလာꩻ၊ မာꩻသွော့ကုသိုလ်ႏဟုဲင်း"ဗွေႏဘုရာꩻဆွုံꩻမꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တပါꩻတန်ဒျာႏ လွေꩻအုံခင်ႏလမ်း ယေန်ယေန်တေ့ꩻတေ့ꩻကို ကျိုꩻစာꩻမွေးမွေး၊ အွဉ်ႏဟောဝ်ဟောဝ်သတိꩻ၊ အွဉ်ႏသꩻစွူစွူ၊ မဉ်လꩻမွေးမွေး မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏတဲင် အားထွုတ်မွေးစွဉ်ႏဒျာႏ (ဝိပဿနာႏ)တရာꩻ။
ထိန်ꩻခါꩻမဲ့ဣန္ဒြေႏ၊ (ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏမဲ့ ခံႏထွားတဝ်းအကုသိုလ်ႏ)၊ အဝ်ႏကုဲင်နားဣန္ဒြေႏ၊ နေ့ꩻဖူဣန္ဒြေႏ၊ ဖြေꩻဣန္ဒြေႏ၊ နမ်းဣန္ဒြေႏ-ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထိန်ꩻတဲပ်တဲ့ခါꩻ၊ နေးတွမ်ႏဗောဓိပက္ခိယတရာꩻ မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻတဲင် အားထွုတ်မွေးတရာꩻတွော့ꩻ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ "ဗုဒ္ဓဝေနေယျပုဂ္ဂလ-ဘုရာꩻချွစ်မꩻ လꩻနွောင်ꩻတရာꩻ"တဲင် နာႏဗွေႏဘုရာꩻ အဆွုံꩻအမꩻတွော့ꩻ ထွိုင်ႏအားထွုတ်မွေးတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻမွေးစွဉ်ႏတရာꩻ၊ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏ၊ ခန္ဓာႏဖေ့ငီမ်ꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏသီမ်ꩻလꩻ၊ ခွꩻကဒဲ့ꩻရျူႏသျူးထိုꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဥပဇ္ဈာယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဥပဒေႏဖေႏခွင်ꩻချက်

**"ဥပဒေႏဖေႏခွင်ꩻချက် မိဉ်းတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ထိုမ်ႏသောက်ဆောမ်ꩻစွိုင်ခမ်းသား တလꩻတဝ်း"**
ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ ဆောမ်ꩻတွဲႏတံႏချာငါလွဝင်ꩻသတင်ꩻယို တရိုꩻရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏဟွုန်ဗာႏခွိုꩻခွိုꩻနေနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ တရိမ်သိမ်ꩻထူႏဝင်ꩻဟံႏတွော့ꩻ အဗွေႏပဲင်ႏသီး ဖေႏကလွဉ်ခွိုင်းဝွို့ ပွိုင်းဝွို့ဗွုန်ႏမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ နေးတောမ်ႏအနယ်ꩻကျမ်ꩻ လောက်ꩻအင်းနေးဖိုင်ႏ၊ နေးတောမ်ႏစဲစ်ဆေꩻလွေꩻ ဖေင်ꩻယာတသီႏဖြုံႏ ကတူႏစဲဉ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏတဲင် ထိုမ်ႏစဲစ်ဆေꩻတွော့ꩻ ဆောမ်ꩻတွဲႏတံႏရွဉ်ယောႏဖိုင်ႏ-စတဲင် တောမ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏ အစွိုးစွိုးဖိုင်ႏတွော့ꩻ ထွာလွဉ်အီထာꩻဆောမ်ꩻထာꩻတွဲႏတံႏ ပျဿနာႏနဝ်ꩻသွူ။
မိဉ်းထွာလွဉ်သွူနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကိုယို တဖြာꩻတောမ်ႏတဖြာꩻ ယားကုဲင်လွဝင်ꩻ လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻဖိုင်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏယို တဖြာꩻတောမ်ႏတဖြာꩻ အွဉ်ႏရေꩻအံႏသွင်ꩻချာငါတဝ်းလွဝင်ꩻ လိုꩻဂုဏ်ႏသိက္ခာႏနဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻ၊ လိုꩻဂုဏ်ႏသိက္ခာႏမိဉ်းရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဝင်ꩻလွဉ်ခွန်းဟွိုက်ꩻကြွို့ꩻကြꩻနီ၊ ဝင်ꩻလွဉ်ဆောမ်ꩻတွဲႏဆာ တွဲႏတံႏကြွို့ꩻကြꩻနီနဝ်ꩻ နီထွာလိုꩻဂုဏ်ႏသိက္ခာႏထဲ့အီငါႏ၊ လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻ သုမ်ꩻအီငါႏ၊ နီတကျွိုက်တဝ်းအတွိုင်ꩻ ထာꩻမာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီမိဉ်းလွေꩻမာꩻဝင်ꩻလဲ့ ဝင်ꩻတဲ့ ထွာလိုꩻဂုဏ်ႏသိက္ခာႏထဲ့အီ၊ ဝင်ꩻလိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻ သုမ်ꩻအီတဲင် အဝ်ႏလိုႏစာႏနာႏဖေႏချာငါငါႏလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
မိဉ်းမာꩻသွူနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကခံႏဗာႏသားတဲ့ တသက်သာႏတဝ်း၊ ဆာခြေင်နစ်နာႏခြေင်နဝ်ꩻသွူ၊ ကမာꩻသားတဲ့ တမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တလꩻလွိုတဝ်း၊ တဟဝ်လွိုတဝ်းနဝ်ꩻသွူ၊ အနာလွိုနဝ်ꩻ ထွာသော့ꩻဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကိုတဲင် ပအိုဝ်ႏဒေႏသမိဉ်ꩻကုဲင်အီဗာႏ၊ ထွာဒျာႏပအိုဝ်ႏအစွိုꩻချင်ꩻချင်ꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ မိဉ်ꩻကုဲင်ဗာႏ၊ ထွာဒျာႏပအိုဝ်ႏခမ်းသားချင်ꩻချင်ꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏခမ်းသားမိဉ်ꩻကုဲင်ခြေင်ဗာႏလုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နေးတောမ်ႏအမျိုꩻသာꩻရေꩻတွော့ꩻ မိဉ်းတွိုက်ꩻဖြန်လွေꩻ ဖေင်ꩻဖင်ꩻယာကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ အီႏမာꩻလွေꩻအပုင်ႏအနယ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏချꩻခါꩻရီးငါႏ ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏအရန်းရန်းသွူ၊ နဝ်ꩻမိဉ်းထွူမꩻ လိုꩻကဖြေꩻစာ လိုꩻကသုင်ꩻအံႏဖေင်ꩻဖင်ꩻသားယို အီႏထူႏရေꩻလွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ (ဥပဒေႏကို ကပျဌာန်းခါꩻဒါႏ ဖေင်ꩻဖင်ꩻယာမုနဝ်ꩻ ထောင်ႏတံႏခမုဲင်ꩻနေင်ႏ)စတဲင် ဥပဒေႏကိုအတွိုင်ꩻ ထူႏရေꩻလွေꩻနဲ့။
မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မိဉ်းတမွေးတဝ်းတွော့ꩻ ကတူႏစဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထူႏတောမ်ႏအမျိုꩻသာꩻရေꩻ တွိုက်ꩻဖြန်ဖေင်ꩻဖင်ꩻ စီႏမံႏကိန်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထိုမ်ႏစဲစ်ဆေꩻ ထိုမ်ႏဆောမ်ꩻထွူ ဥပဒေႏအတွိုင်ꩻ သမ်းတမာꩻလွေꩻတဝ်း၊ သမ်းတထူႏရေꩻတဝ်း၊ နိတ်စက်ကွီနွိုင်ႏဒျာႏ ရွဉ်ယောႏ ၁၀-သိန်ႏ၊ ၁၅-သိန်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ရေႏမိုးချက်ကထွာ တွိုက်ꩻဖြန်ယာနဝ်ꩻ ထိုꩻမားတေားတဲင် တောမ်ႏတွိုက်ꩻဖြန်ယာကတူႏစဲဉ်ႏတွော့ꩻ ထွာတေားဒျာႏ ထိုမ်ႏအီစီꩻပွါꩻ၊ မာꩻအီရွဉ်စုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ထွိုင်ႏထွာလွဉ်နုဲင်းယိုတဲင် ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းသားနဝ်ꩻ မိဉ်ꩻကုဲင်အီထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကောပ်ထာꩻ

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဥပဒေႏ
ဥပမာႏဗွန်ပီ-လိုꩻထဲ့ထီ

**"ဥဒကူပမသုတ် (ဥပမာႏဗွန်ပီ-လိုꩻထဲ့ထီ)"**

ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ဥပမာႏဗွန်ပီ လိုꩻထဲ့ထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွုတ်ꩻမျိုꩻ၊ နွုတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
*၁။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏထဲ့ထီ (တလဲင်ႏ)တဲ့ ပေါ်ချာတဝ်းဒွုမ်၊ ဗိမ်တငါထိုꩻစွဉ်ႏ။
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ခွုမ်ထူႏမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတဲင် မာꩻဒျာႏအကုသိုလ်ႏလွုမ်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻတိန်ႏသီနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ပေါ်ချာဒွုမ်၊ ဖျော်ချာဒွုမ်လိုꩻခမ်း၊ ဗီမ်တငါထိုꩻစွဉ်ႏ ငါးရုဲင်ꩻခမ်းသူꩻသွူ။
*၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ထီ၊ ပေါ်ချာဆောင်းတဆင်ႏ၊ သမ်းဗိမ်ချာထိုꩻယင်းဒျာႏႏ
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ (အဝ်ႏငါးရုဲင်ꩻခမ်း လွစ်ထန်ႏ) သဲင်ꩻထွာလိုꩻ ကုသိုလ်ႏအလောင်း 'သဒ္ဓါႏ၊ ဟရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ဝီရိယ၊ ပညာႏ' သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ပေါႏဆောင်းတဲင်  လောႏမာꩻခန်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻတရꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သမ်းတတဉ်ႏခြွော့တဝ်း၊ ဆွုတ်ယွုတ်ထိုꩻမားချာ၊ (မာꩻတောအကုသိုလ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏအာႏတလာ၊ ကုသိုလ်ႏအာႏဆေ့ꩻ) တွော့ꩻ ဝွေꩻစိန်ႏသီနဝ်ꩻ ထဲ့ချာဒျာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ (ပေါႏဆောင်း-ဗီမ်ချာ)နောဝ်ꩻသွူ။
*၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ထဲ့ထီပေါ်ချာ၊ ဗိမ်ချာတဝ်း၊ အဝ်ႏပေါ်ထီတခိုႏ၊ ယားလွေꩻတဝ်းဖင်ႏထျꩻ။
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ သဲင်ꩻထွာလိုꩻ ကုသိုလ်ႏအလောင်း 'သဒ္ဓါႏ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ဝီရိယ၊ ပညာႏ'သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻပေါႏတဲင် လောႏမာꩻကုသိုလ်ႏ(ဖေႏကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏတဝ်း) ဝွေꩻတရာꩻငတ်ꩻပါꩻအာႏရဲင်ꩻနဝ်ꩻ တတိုꩻထဲင်းတဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ။
ခန္ဓာႏကုဲင်လီ ဝွေꩻထွိုင်ႏသီနဝ်ꩻ သဲင်ꩻထွာချာလိုꩻ၊ အဝ်ႏချာဗော့ꩻလိုꩻခမ်း တွိုင်ꩻတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
*၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ထဲ့ထီ၊ ပေါ်ချာ၊ (ခင်ႏယမ်းလꩻလဲဉ်း၊ လုံးတန်၊ တဗီမ်နွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်ထီကို)၊ အဝ်ႏထီကို ထွားလွေꩻဖင်ႏ(ကွဲႏတွော့ꩻ တယားလွေꩻတဝ်း ဖင်ႏထျꩻ)။
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ သဲင်ꩻထွာလိုꩻ ကုသိုလ်ႏအလောင်း 'သဒ္ဓါႏ၊ ဟီရိ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ဝီရိယ၊ ပညာႏ'ပေါႏတဲင် နဲစ်အားထွုတ်တရာꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ထွာလꩻသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ထဲ့ဗာႏဒွုမ်ငါႏရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
*၅။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ထဲ့ထီ၊ သဲစ်ကပေါ်ချာတဲ့ ယားလွေꩻဖင်ႏထျꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ တွိုႏလꩻဒွိုန်းဖင်ႏထျꩻ၊ အနုဲင်းနေနေ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် ထွာလꩻသကဒါႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
*၆။ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ယားလွေꩻဖင်ႏထျꩻ၊ တွိုႏလဲဉ်းဖင်ႏထျꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ထင်ႏကီလꩻဒွိုန်း၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏ ထွာလꩻအနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
*၇။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယားလွေꩻဖင်ႏထျꩻ၊ ထင်ႏလꩻလဲက်းကောင်လောင်း၊
အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် ထွာလꩻရဟန္တာႏ၊ တွိုႏခန်းဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။

### အာႏကွိုꩻ
ဥပါႏသကာႏငတ်ꩻရျာꩻ

**"ဂဝေသီသုတ် (ဥပါႏသကာႏငတ်ꩻရျာꩻ ထွာရဟန္တာႏ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏဖုံႏ ကျွꩻလွေꩻကောသလခမ်း၊ တွိုႏလွေꩻ အင်းချင်းတခြာတန်ကို၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ငပယွုမ်းထာꩻ၊ ဗွေႏအာနန္တာႏရီ-
"နီဗွေႏဘုရာꩻ ကငပယွုမ်းထာꩻနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻအခရာႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ"
"အာႏနန္တာႏဟွေး-
ယိုကိုရပ်နဝ်ꩻ မော့ꩻလဲင်ႏစခါ ထွာဖိုဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻ၊ တခြိုꩻစွုမ်ႏ၊ လိုꩻခြွေအာ၊ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ လိုꩻကွုန်ꩻတန်၊ ဗွေႏဘုရာꩻကဿပနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသတင်ꩻသွုံꩻဝေင်ꩻကိုယိုသွူ။
အတွင်ꩻမော့ꩻနဝ်ꩻခါ ကမဉ်ꩻဒါႏ တကာႏ'ဂဝေသီ'နဝ်ꩻအွဉ်ငါ ထွာဥပါႏသကာႏစွိုꩻ လိုꩻအဝ်ႏငတ်ꩻရျာꩻ၊ စစနဝ်ꩻနဝ်ꩻတဲး အကျင်ꩻတပေါႏခြေင်းငါႏတဝ်း၊ တကာႏဂဝေသီနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို 'ခွေနဝ်ꩻ ထွာဝင်ꩻအတန်၊ အွဉ်ဝင်ꩻတဲင် သီႏလမဲဉ်ႏအောဝ်ႏလဲဉ်းဝင်ꩻမꩻယံ၊ ခွေအီႏကျင်ꩻယံယံကမꩻ'ချꩻသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကျင်ꩻမွေးနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဂဝေသီကျင်ꩻလွိုတော 'ဗြဟ္မစရိယသိက္ခာႏပုဒ်'၊ သျောင်ႏညာꩻထိုꩻ မူႏခိုကိစ္စ(မေထုနအမုꩻ)၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ သျောင်ႏနုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဂဝေသီကျင်ꩻလွိုတော 'ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာႏပုဒ်'၊ မွူးခွယ်မာꩻငါ ခံႏအံႏတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း၊ မွူးခွယ်မာꩻငါ အံႏတာတောဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ။
ဂဝေသီကျင်ꩻလွိုတော 'ခံႏအံႏတနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻ'၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း၊ အံႏတနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻနေနေ၊ အဆရာႏဂဝေသီ ကျင်ꩻလွိုနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ အလိုꩻဖုံႏ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻကျင်ꩻလွဉ်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ-
ဥပါႏသကာႏဂဝေသီနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻကဿပ၊ ကွီဗုဲင်သျင်ႏ၊ ကွီခံႏစင်ꩻ၊ ထွာစင်ꩻထွူတွော့ꩻ လွေꩻအုံထာꩻယေန်ယေန်ကို တပါꩻဒျာႏ၊ အားထွုတ်မွေး ဝိဿပနာႏတရာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻမွေး ဘာႏဝနာႏတဲင် ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အလိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ယူႏနုဲင်းယို-
'နီဆရာႏဂဝေသီနဝ်ꩻ ကျင်ꩻလွိုနီသီႏလ၊ နီကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝွေꩻဗွေႏ၊ ကျင်ꩻလွိုနီဗြဟ္မစရိယ၊ နီကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝွေꩻဗွေႏ၊ ကျင်ꩻလွိုနီ မွူးခွယ်အံႏတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ နီကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း၊ ဝွေꩻဗွေႏအံႏ တနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻ၊ နီတဲ့ အံႏနုဲင်းနုဲင်း တနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻ။
ယိုခါနဝ်ꩻ-
ဗွေႏဂဝေသီ နီဆရာႏဗုဲင်သျင်ႏ၊ ခံႏစင်ꩻ အားထွုတ်လဲဉ်းတရာꩻ၊ 'ယိုတဲ့ နီမာꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းမꩻ'ချꩻသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ဗုဲင်နုဲင်းနုဲင်းသျင်ႏ၊ ထင်ႏနုဲင်းနုဲင်းစင်ꩻ၊ အားထွုတ်နုဲင်းနုဲင်းတရာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻနုဲင်းနုဲင်း ဝိပဿနာႏတွော့ꩻ ကားကအဝ်ႏ ထွာလို့စွဉ်ႏဒျာႏ ရဟန္တာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏနန္တာႏဟွေး-
သီတဲ့ ကျင်ꩻထင်ႏတရန်းထွူတရန်း ဖေႏကထွာခန်း ရဟန္တာႏ၊ ကျင်ꩻဗာႏနုဲင်းဝွေꩻသီးနောဝ်ꩻနော"ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဂဝေသီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ဥပ္ပလဝဏ်ႏထေရ်ႏရီႏမူႏ

**"ဥပ္ပလဝဏ်ႏထေရ်ႏရီႏမူႏ"**

၆၉။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
အကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻတလꩻဖေႏတဝ်းဒွိုန်းအတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻထာꩻမာꩻယို နုဲင်းစွဉ်ႏတဝတ်ꩻထီ လိုꩻမွိုက်ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ချိန်ႏမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻဖေႏ၊ အကုသိုလ်ႏမေႏ အကျိုꩻဖေႏအာ တွိုႏနဝ်ꩻခါ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏသော့ꩻဒုက္ခ ငွိုးဗာႏစွဉ်ႏဖြဖြနဝ်ꩻသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဥပ္ပလဝဏ်ႏထေရ်ႏရီႏမူႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ပေါႏလိုꩻပါႏရမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ သꩻမဉ်ဗုဲင်ဒျာႏသျင်ႏ၊ သꩻမဉ်ခံႏဒျာႏစင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏပဲစ်မာႏရဟန္တာႏနဝ်ꩻ ဟံႏမျောႏစွဉ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ "နွိုးလ-ခါႏဆုဲင်ꩻ"ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၄။ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ "နွိုးလ-ငွိုးညဗာႏထာꩻ"အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ဇမ္ဗုကဝတ္ထု"**

၇၀။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ စွုမ်ႏလာစွုမ်ႏလာ အံႏခရာႏမျိုꩻယို တွမ်ႏမီꩻနာဆောင်ꩻကဲစ်ꩻ၊ အံႏတဲစ်ꩻနေးလွုမ်ꩻ၊ ကျင်ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ယောဝ်း အံႏတဲစ်ꩻလွုမ်ꩻရင်ꩻ အကျင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တတန်ႏထွꩻတဝ်း အရိယာႏသီးတရာꩻ (တဆီသူတဆီသူလဲင်ႏမာꩻ) နီရျာꩻငတ်ꩻဆီပွန်းအကို တပွန်းပေႏယိုသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဇမ္ဗုကဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ရဟန္တာႏနဝ်ꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ခံႏဗာႏဒုက္ခနေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ဝဋ်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လဲ့ꩻတလွစ်တောဝ်း၊ ခံႏဗာႏချာ နေင်ႏပေါင်ꩻအာအကျောင်ꩻ၊

၃။ လိုꩻပညာႏဆေ့ꩻ လိုꩻတငွို့တင ထာꩻယူႏဖွိုꩻဖါꩻသားနဝ်ꩻ ယွုမ်းတမွိုꩻတမာꩻဒါႏပါꩻအကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာတံႏတာႏ-ခံႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၅။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာကံႏသာႏ-အံႏဗာႏအကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ