open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မာꩻသီဝင်ꩻသက်တိုꩻတက်တဝ်း

**"မစ္ဆဗန္ဓသုတ် (မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ တတိုꩻတက်တောဝ်း)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏ ကျွꩻလွေꩻတဖူꩻ ကောသလခမ်းကို၊ တွိုႏလွေꩻ စာထပေႏသားထျꩻ၊ (မဉ်ဆွုံꩻမꩻ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏတဲင်) ကျွꩻထန်ႏတဖူꩻသောင် လွေꩻအုံသေင်ႏမွူးတမွူးဆလ၊ ရီရဟန်ꩻသီးဖုံႏနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပါꩻသူꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီထပေႏ တဗာႏထွူတဗာႏ စာဖေႏဝင်ꩻ၊ ပါꩻထသားသူꩻနဝ်ꩻ သီအဝ်ႏထီႏဒျာႏကရို"
"အဝ်ႏထီႏဒျာႏ ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻတခွေထ၊ မာꩻသီထ၊ စာထတဲင် ခြွေခြာႏချမ်ꩻသာႏတွော့ꩻ ထုမ်းဗာႏစွဉ်ႏဆင်၊ ထုမ်းဗာႏစွဉ်ႏသေ၊ ထုမ်းဗာႏစွဉ်ႏရထာꩻ၊ ထိုမ်းဗာႏစွဉ်ႏယာဉ်(ကာꩻ)၊ ထွာသဌေꩻတန်တဖြာꩻ-နုဲင်းနဝ်ꩻ သီဟွူန်ဖိုနေဟောင်း"
"ဟွူန်ဖိုတောဝ်း ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေတဲ့ တဟွူန်ဖိုတဝ်းနေနေ၊ အတခြွေနွောင်ꩻတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ထီႏသွူထပေႏ အီႏသီဗာႏထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွေꩻသညင်ꩻတောဝ်း၊ နေးတွမ်ႏသꩻယွုတ်ညမ်း ထွားထပေႏ၊ နေးတွမ်ႏသꩻရွိုင်ꩻ မာꩻသီထပေႏ၊ အကုသိုလ်ႏသꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻ အဝ်ႏဟွံခါꩻ၊ အဝ်ႏပဒွံခါꩻအသꩻတွော့ꩻ အီႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ အီႏအဝ်ႏခံည ငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻမာꩻသီဖိုး၊ မာꩻသီဖေႏဝင်ꩻဖိုး၊ ဖို့ꩻဖိုးသားနဝ်ꩻတဲ့ ထီႏသွူဖိုး သညင်ꩻတဝ်းဖိုး၊ ရက်တဝ်းဖိုး၊ နေးတွမ်ႏသꩻယွုတ်ညမ်းထွားဖိုး၊ နေးတွမ်ႏသꩻမွိုက် မာꩻသီဖိုး၊ ဖိုးငွဉ်ꩻသွီႏ မာꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻ ဝွေꩻစူ၊ အကုသိုလ်ႏ မာꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻဝွေꩻသꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အီႏမော့ꩻဗာႏ ထာꩻဒုက္ခ၊ အီႏအဝ်ႏခံည ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻမာꩻသီဗဲး၊ မာꩻသီဖေႏဝင်ꩻဗဲး၊ ပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ ထီႏသွူဗဲး သညင်ꩻတဝ်းဗဲး၊ ရက်တဝ်းဗဲး၊ နေးတွမ်ႏသꩻယွုတ်ညမ်း ထွားဗဲး၊ နေးတွမ်ႏသꩻမွိုက် မာꩻသီဗဲး၊ ဗဲးငွဉ်ꩻသွီႏ မာꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻဝွေꩻစူ၊ အကုသိုလ်ႏ မာꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻ ဝွေꩻသꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အီႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ အီႏအဝ်ႏခံည ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻမာꩻသီထော့ꩻ၊ လိုꩻမာꩻသီဆျာ၊ လိုꩻမာꩻသီဝါး၊ လိုꩻမာꩻသိထာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထာꩻသညင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻရက်အဲဉ်ထဝ်း၊ နေးတွမ်ႏသꩻယွုတ်ညမ်းထွား၊ နေးတွမ်ႏသꩻရွိုင်ꩻမာꩻသီ၊ အစူနဝ်ꩻ သွီႏတဗော့ꩻလဲ့ꩻ၊ အသꩻနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏတဗော့ꩻလဲ့ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ အီႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ အီႏအဝ်ႏခံည ငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻ၊ နေးတွမ်ႏသꩻယွုတ်ညမ်း ထွားလိုꩻ၊ နေးတွမ်ႏသꩻရွိုင်ꩻ နိစ္စက်လိုꩻ၊ မာꩻသီလိုꩻ၊ လိုꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ ထာꩻသညင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ စာႏနာႏတဝ်းနမ်း၊ ငမ်းတဝ်းထာꩻဒုက္ခ၊ မာꩻသီလိုꩻထွူခါ ဘဝယို မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ ဘဝငါထဲင်းဟ တိတ်ချထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ မစ္ဆဗန္ဓသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
မာꩻယံယံ'ပသောင်းပသာႏ

**"သေစတနသုတ် (မာꩻယံယံတွမ်ႏ မာꩻပသောင်းပသာႏ ကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း၊ ဣသိပတန-မိဂဒါႏဝုန်ႏ တခြာတန်ကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးတရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အွိုးစခါ ကမဉ်ꩻဒါႏ 'သစေတန'ခွန်အဝ်ႏတပါꩻ၊ ခွန်သစေတနနဝ်ꩻ အထွဉ်ႏလက်သမာꩻ- မာꩻလောရထာꩻရာႏတစွုံႏ၊ ညသူလာယွမ်ꩻသူနီꩻနဝ်ꩻ ထွူလꩻတဖဲ့ꩻတာႏဒျာႏ၊ အရေꩻတန် သံးပေါႏတဲင် ခွန်ရိုꩻ-
"ယိုလက်သမာꩻ-
နွုတ်ꩻနီꩻမာꩻငါသူꩻနဝ်ꩻ စဲ့ꩻပွယ်ꩻအီႏထွာ၊ ခွေသမ်းအဝ်ႏလိုႏမွိုင်ငါႏလဲဉ်း သေလောရထာꩻရာႏ၊ နာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ညပဉ်သူလာယွမ်ꩻသူနီꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻ ထွူလဲဉ်းနဲ့"
"ထွူလꩻတဖဲ့ꩻတာႏ၊ တဖြုံႏဒျာႏအော်"
"အွို- မာꩻဒွုမ်နုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏတဖဲ့ꩻတာႏ၊ တဖြုံႏနဝ်ꩻ သူနီꩻအကို ရထွူꩻလꩻနေဟောင်း"
"သူနီꩻအကို ထွူလꩻဒျာႏဗွေႏအော်"လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အဝ်ႏကုဲင်တဖဲ့ꩻတာႏ သေလောရာႏတဖြုံႏနဝ်ꩻ မာꩻသူနီဒျာႏထွူလꩻ၊ တွိုႏနဝ်ꩻမꩻ လွေꩻအပ်ခွန်၊ တွိုႏနဝ်ꩻခွန်ရီ-
"တွိုႏအရီးတဖြုံႏနဝ်ꩻ ညပဉ်သူလာꩻယွမ်ꩻသူနီꩻ၊ တွိုႏယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ သမ်းညသူနီꩻဒျာႏ၊ အကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်၊ နုဲင်းခွေကထွားနဝ်ꩻ ဗွန်ပီဒျာႏလို့ဝင်ꩻအီ"
"ဩဗွေႏ ခွန်မျတ်ဗွေႏဩ- ထူꩻချာꩻချက် အဝ်ႏအာတန်ဗွေႏဩ၊ နီဗွေႏထွားစဲင်းစဲင်းစံꩻသွော့နော"တွိုႏနဝ်ꩻခါ လောရာႏတသာနဝ်ꩻ လက်သမာꩻအွဉ်ႏတကြွီႏနယ်၊ လောရာႏကလွေꩻနဝ်ꩻ လွေꩻခွုံႏခွုံႏခေင်ႏခေင်ႏ၊ လွေꩻပါႏညာꩻတဝ်း၊ ဝꩻတပဉ်ꩻထိုꩻဒျာႏ။
နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ တကြွီႏနယ်တော လောရာႏအဖြုံႏရီးနဝ်ꩻ၊ ကမာꩻညသူလာꩻယွမ်ꩻသူနီꩻနဝ်ꩻ၊ အဖြုံႏဟောဝ်နဝ်နောဝ်ꩻ တကြွီႏလွေꩻစွဉ်ႏတရွဉ်း၊ တကြွီႏလွေꩻညာꩻ၊ တကြွီႏအာႏကထင်ႏလို့တဲ့ တဝꩻထိုꩻတဝ်း၊ အောဝ်ႏဒျာႏတနွောင်းနွောင်း၊ နဝ်ꩻမꩻ ခွန်ရီယင်းတလဲင်ႏ-
"လက်သမာꩻဆရာႏ- လောရာႏယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ ခွေကထွားနဝ်ꩻ တကွာႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻတဲ့ ဆရာႏကထွိုင်ႏတကြွီႏနယ်နဝ်ꩻမꩻ သေပသာႏ အကွာႏလို့ဝင်ꩻ၊ သျင်ꩻနယ်စဲင်းစဲင်းဖေႏခွေမွိုင်"
အရီးတဖြုံႏနဝ်ꩻ သေင်ႏဟောဝ်၊ သေင်ႏဆွော့ꩻ၊ မာꩻဟောဝ်၊ မာꩻတဲပ်၊ အဆုဲင်ꩻတဖြုံႏနဝ်ꩻ မာꩻနဲစ်၊ မာꩻမွိုင်၊ သေင်ႏသိုႏ၊ သေင်ႏပနဲက်ႏ၊ သေင်ႏဖြင်းနဝ်ꩻမꩻ ထွာအညမ်းစား၊ ထွားတဲက်စဲင်းစဲင်းစံꩻသွော့ ဗွေႏအော်"သျင်ꩻနယ်ချာခွန် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
(ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မော့ꩻနဝ်ꩻခါ ကထွာလက်သမာꩻဆရာႏနဝ်ꩻ လိုꩻလင်မွေးတဝ်း ခွေယိုသွူသနယ်၊ ကထွာလက်သမာꩻခါနဝ်ꩻ ကျင်ႏလယ်ႏသေနာႏမွေးစွဉ်ႏသေင်ႏခရာႏ၊ ယိုခါ ခွေထွာဘုရာꩻတဲ့ သေနာႏမွေးစွဉ်ႏ ဖြောင်းနမ်းသꩻခရာႏ၊ နမ်းကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း ကာယဒုစရဲက်၊ ဖြောင်းကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း ဝစီဒုစရဲက်၊ သꩻကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း မနော်ꩻဒုစရဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏသေင်ႏသိုႏသေင်ႏညမ်း ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ ပယ်ႏထိုꩻဗာႏ အကျင်ꩻကုဲင်ဖုံႏနောဝ်ꩻနော) ဗုဒ္ဓေါဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ သစေတနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
မိတ္တဝိန္ဒကဇာတ်

**"မိတ္တဝိန္ဒကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'မိတ္တဝိန္ဒကဇာတ်'ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ သလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ ပေါႏနာႏတောဝ်း ဆရာႏမွိုးဖါငေါဝ်းနောဝ်ꩻ မာႏယော့ဒါႏ၊ ဒုက္ခဗာႏ၊

၂။ ပေါႏပဲစ်မာႏမွိုးနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ 'ဥဿဒ-ငါးရုဲင်ꩻ'၊

၃။ ထူႏဗာႏသီႏလ/ ဆောက်တဲႏဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊

၄။ ကုသိုလ်ႏကံႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ ချမ်ꩻသာႏသုခ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ ဆင်ꩻရယ်ꩻဒုက္ခ၊

၅။ ပေါႏအကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻဖေႏသွူနောဝ်ꩻ အကုဲင်တဲ့ ထီႏဒျာႏအဟောဝ်၊ ထင်းဒျာႏအဟောဝ်၊ ယူႏဒျာႏအမွေး၊

၆။ ပေါႏအကုသိုလ်ႏကံႏ တလို့တောဝ်းနောဝ်ꩻ အဝ်ႏခံႏဗာႏဒျာႏ ဒုက္ခစွူစွူအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
မိုးမေက်ခရဲင်ႏ

**မိုးမေက်ခရဲင်ႏ** ( ဖြဝ်ꩻ: မိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ အိန်းကလေက်: Mongmit District ) ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၆၄၃ (၁၉၆ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမိုးမေက်ကိုသွူ။ မိုးမေက်ခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ  ဖြာꩻဒျာႏသွူ။ မိုးမေက်ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ မဗေင်းဝေင်ꩻနယ်ႏနဝ်ꩻ ကရီးခါ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏတသာလွေꩻ မိုးမေက်ခရဲင်ႏသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖိုင်ႏ
thumb|မိုးမေက်ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖိုင်ႏ

မိုးမေက်ခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
*ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးမေက်
**ဝေင်ꩻမိုးမေက်

*ဝေင်ꩻနယ်ႏမဗေင်း
**ဝေင်ꩻမဗေင်း

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
မာꩻသွော့ နုဲင်းယို

ဗွေႏဗိုန်ဖုံႏဩ....
ဗုဒ္ဓေါဗွေႏမျတ်၊ ပရိယတ်ယို
ရွီးဓာတ်ယံည၊ ထူႏရေꩻလွတဲင်
ဒေႏသ စင်ꩻ သျင်ႏ၊ ယံဒါႏလျင်ႏနောဝ်ꩻ
တွိုင်ႏပင်ႏ အမွိုးဖာ၊ ဆွုံꩻမꩻပါသွော့
ပသာလွေꩻသွော့၊ လိတ်သွဉ်တွိုက်။

ဗွေႏစင်ꩻသျင်ႏတဲ့..
အုံပျင်ႏမွိုန်းထာꩻ၊ သွဉ်ကျိုꩻစာꩻဗဲင်း
လဲႏထာꩻစွုမ်ႏနီꩻ၊ ထံႏထီꩻပီꩻစက်
ဝင်ꩻနိစ်သက်တောဝ်း။

မီႏရက်ဘုရာꩻ၊ တွမ်ႏမျိုꩻသာꩻနောဝ်ꩻ
ကျိုꩻစာꩻပရိယတ်၊ အောင်ႏငယ်လတ်ထွူ
သွဉ်ထပ်ကြီးဓမ်၊ ပေါႏဒါႏယံတဲ့
ခွုမ်ကံတဲမ်းလိတ်၊ ပုံနှိပ်ထေပအိုဝ်ႏ၊
အောဝ်ႏလိုႏဟော်ꩻချꩻ၊ နောဝ်ꩻမꩻဘာႏသာႏ
သာႏသနာႏနောဝ်ꩻ၊ လေဗာႏထင်ႏထို။

မူႏတွမ်ႏခိုတဲ့...
စိုးယိုပန်ငါ၊ အကျိုꩻအာငါႏ
ရေႏပါဓိဋ္ဌာန်ႏ၊ တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏတဲင်
ကျံႏဖန်ႏမာꩻသွော့၊ နုဲင်းနောဝ်ꩻနေား။

စင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏ

### အာႏကွိုꩻ
မီႏတွိုႏ ၂၀၀၅ နဝ်ꩻ

**"မီႏတွိုႏ ၂၀၁၅ နဝ်ꩻ"**
မီႏတွိုႏ ခရာဇ်နေင်ႏ ၂၀၁၅-ဗာႏသူꩻနဝ်ꩻ ထွို့ꩻဗူႏအိုပ်ချုက်ပုံႏ အခေႏခံႏ ဥပဒေႏအလꩻ ပထမအလဲင်ႏ လွတ်တောႏအစွိုးစွိုးဖုံႏနဝ်ꩻ သက်တန်ꩻလို့ထိုꩻတဲင် အီႏလွိုက်ရွေꩻဗာႏဖျင် လွတ်တောႏအစွိုးစွိုးဖုံႏသွူ။
ကအီႏလွိုက်ရွေꩻဒါႏ လွတ်တောႏအစွိုးစွိုးယိုနဝ်ꩻ နယ်ႏအလွောက်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻပါတီသားဖုံႏ အီႏနွို့ပြဲင်ႏလွဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုက်ခွင်ꩻလꩻ ပင်လောင်ꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ၊ ဟိုပုံꩻ သိုမ်ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏနဲင်ႏငံႏရေꩻပါတီတောမ်ႏ ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၊ အန်အယ်လ်ဒီပါတီဖုံႏ၊ ဖြဝ်ꩻကျားဖြူပါတီဖုံႏ အီႏနွို့ပြဲင်ႏလွဉ်အခေႏနေႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ယိုခါ ၂၀၁၄-နွို့စလဲဉ်းသွူတဲင် မီႏတွိုႏ ၂၀၁၅-မဲးပွယ်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဖြာꩻအနေႏ အီႏသော့ꩻဗာႏ ပါꩻမုဲင်ꩻမဲးနဲးကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏစဉ်ꩻစာꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏဆွုံꩻဖျတ်သေꩻခါꩻလဲဉ်း သꩻကိုသွူ။
နီပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုက်ခွင်ꩻလꩻလဲဉ်းတဲင် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏ အိုပ်ချုက်ခွင်ꩻလꩻ သိုမ်ဝေင်ꩻနယ်ႏအကိုယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏနဲင်ႏငံႏရေꩻပါတီ အမတ်မီႏနွောင်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို မဲ့ငါတရေꩻ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏအီႏအဝ်ႏ၊ လွောင်ႏဗူႏညီႏညွတ်မုအဝ်ႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ မီႏတွိုႏ ၂၀၁၅-အစွိုးစွိုး လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻသူꩻ နီသွုန်ႏသꩻရာႏခါႏ မဲးတဗာႏယို ဖေႏကထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏတာႏနဝ်ꩻ သက်(၁၈)နေင်ႏဗွေ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏကသော့ꩻဗာႏမဲးနဝ်ꩻ ယိုခါခါ မတ်ပုံတင် မီႏအဲဉ်ထဝ်းဒွိုန်းလဲ့ အဝ်ႏလိုႏမာꩻခါꩻလဲဉ်းသွူ။
ဝင်ꩻမီႏလောဝ်းအွဉ်ႏဟွုန်လွဉ်သွူ ကအီႏနွို့ပြဲင်ႏဒါႏ အမတ်လောင်ꩻစာႏရင်ꩻနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အီႏသော့ꩻဗာႏ မဲးအမဉ်ꩻမုဲင်ꩻ၊ တံꩻဆိတ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အီႏကဲတ်ꩻဗာႏအကွက်မုဲင်ꩻ၊ အီႏကဲတ်ꩻဗာႏအပွုံႏမုဲင်ꩻကရိုꩻယို မီႏတသေတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏလိုႏရီသေꩻခါꩻ ဝင်ꩻကေားကသေသားသွူ။
အတ်ႏသော့ꩻဒျာႏလဲ့ လွေꩻကဲတ်ꩻမာႏထိုꩻ ဝင်ꩻအမတ်ကွက်ကိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ အမတ်ကွက်နဝ်ꩻ မဲဉ်ႏဒျာႏလဲ့ ကဲတ်ꩻဗာႏထိုꩻအကွက်ဗောင်လဲ့နဝ်ꩻ၊ နီလိုꩻမျိုꩻအတာႏ မဲးယောမ်ꩻထိုꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏလွိုက်မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အမတ်မဉ်ꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏကဲတ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အခင်ႏလမ်းစတဲင် အဝ်ႏလိုႏသေငါႏအကျောင်ꩻ ဖေႏသတိꩻလွေꩻသေꩻခါꩻဗာႏ ပအိုဝ်ႏသီးသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
မူသယ်ခရဲင်ႏ

**မူသယ်ခရဲင်ႏ** ( ဖြဝ်ꩻ: ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ၊ အိန်းကလေက်: Muse District ) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ကပါဒါႏ ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၂၅၉၅ (၇၉၁ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမူသယ် ကိုဒျာႏသွူ။ မူသယ်ခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄၅၂,၂၀၆ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|မူသယ်ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖိုင်ႏ

မူသယ်ခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
*ဝေင်ꩻနယ်ႏမူသယ်
**ဝေင်ꩻမူသယ်
**ဝေင်ꩻမုံးကိုး
**ဝေင်ꩻမန်ဟီးရိုး (မန်ဟျိုး)
**ဝေင်ꩻပန်သုဲင်း (စျူကုတ်)

*ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်းခမ်း
**ဝေင်ꩻနမ်းခမ်း

**တောင်ꩻသေꩻ**- တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏကွတ်ခုဲင်နဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခေါ်လဲဉ်း ခရဲင်ႏအရန်းတဲင် လွောင်ႏဗူႏသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်း ကွတ်ခုဲင်ခရဲင်ႏ ကိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
မေဃိယသုတ်

**"မေဃိယသုတ် (နာႏတောဝ်းဘုရာꩻငေါဝ်း လွေꩻနွိုင်ႏနွိုင်ႏ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ "ဝေင်ꩻစာလိကာ-စာလိကာကောင်လောင်း"အတွင်ꩻ စင်ꩻမေဃိယနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻဖေႏ ဗွေႏဘုရာꩻဝွတ်ပတ်နောဝ်ꩻသွူ။
"ဗွေႏဘုရာꩻ ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်း မဉ်လွေꩻတွုံꩻသွမ်ꩻ 'ဒုံဇန္တု'သူꩻ ဗွေႏဩ"
"လွေꩻတွုံꩻဟုဲင်း လꩻဒျာႏ" ဗွေႏဘုရာꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏမေဃိယနဝ်ꩻ တွုံꩻသွမ်ꩻထွူသွုံꩻသွမ်ꩻ၊ သွုံꩻသွမ်ꩻထွူ ကျွꩻလွေꩻအုံပဆား "ကိမိကာဠာ"ထီခြောင်တန်ထျꩻ၊ ထီႏပါꩻဥယျာဉ်ႏခြံတဲင် မဉ်လွေꩻအားထွုတ်တရာꩻတွော့ꩻ သဲင်ꩻရီနီဗွေႏဘုရာꩻအခွင်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"မေဃိယ- အဝ်ႏကုဲင်ခွေတပါꩻဒျာႏယို၊ ယွုန်းဆောင်းက တဆင်ႏငါလုဲင်း၊ ရဟန်ꩻတပါꩻပါꩻ မဉ်ႏဖျော်မꩻ နာꩻကွဲလွေꩻဟုဲင်း"
"ယွုန်းတောဝ်းဗွေႏ-
ခွေသွဉ်း အီႏလွေꩻအားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ မဉ်လွေꩻသန်လဲဉ်းသွူ" လောဝ်းစွဉ်ႏဘုရာꩻသွံလဲင်ႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ ရဲခါꩻသွံလဲင်ႏသွူတဲ့ ဗွေႏမေဃိယ သမ်းအဝ်ႏကွီလွေꩻ တိတ်ꩻတိတ်ꩻတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"မေဃိယ- ပေါႏရိုꩻ'လွေꩻအားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ'နဝ်ꩻ တစင်းရဲတဝ်း၊ နာꩻမဉ်လွေꩻတဲ့ လွေꩻဟုဲင်း" ဗွေႏဘုရာꩻဖေႏခွင်ꩻတယ်ꩻစွဉ်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏမေဃိယနဝ်ꩻ ရေႏအားထွုတ်ယံယံတရာꩻတဲ့ ထွိုင်ႏလွေꩻအားထွုတ်မွေးနဝ်ꩻ သꩻယူႏမွိုင်းဒျာႏ ကာမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ၊ သꩻကျံႏတကုဲင်ပါꩻ၊ သꩻကျံႏနိစ္စက်ပါꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏပေါႏခါႏခါႏဒျာႏတဲင် "ကာမဝိတဲက်၊ ဗျာပါဒဝိတဲက်၊ ဝိဟိံသဝိတဲက်" အကုသိုလ်ႏ ထာꩻယူႏနဝ်ꩻသွံပါꩻ အဝ်ႏယားသေႏသေႏလꩻ၊ သꩻတစွူတဝ်းတွော့ꩻ မွူးခွယ်တန်ခိန်ႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻလောဝ်းဒေါ့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"တပဲ့ꩻ မေဃိယ-
သꩻရိုႏသေႏ သူႏတောႏကောင်ꩻမꩻ၊ သီႏလအဝ်ႏမꩻ၊ အဝ်ႏနာႏဗာႏသေႏသေႏ တရာꩻမꩻ၊ ဖေႏကလꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ ကျိုꩻလိုႏမွေးမွေးမꩻ၊ ဉာဏ်ႏပညာႏ သမ္မာဒိဋ္ဌိအဝ်ႏမꩻ" တရာꩻယိုငတ်ꩻပါꩻ အာႏတလာမꩻ နွောင်ꩻလꩻသꩻလော်လယ်နောဝ်ꩻသွူ။
တပဲ့ꩻမေဃိယ-
ဖေႏကပယ်ႏနွောင်ꩻရာဂနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏ အသုဘ၊ ဖေႏကပယ်ႏနွောင်ꩻ ဗျာပါဒ (ဒေါသ)နဝ်ꩻ ပွါꩻဗာႏမေတ္တာႏ၊ သꩻဖေႏကစွူနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏ အာနာပါနဿတိ၊ ဖေႏကနွောင်ꩻမာႏနနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏ အနိစ္စသညာ"ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻစတဲင် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ ဥဒါနပါဠိ၊ မေဃိယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
မေတ်တာႏဒဿန

မေတ္တာႏဒဿန

၁။ဝင်ꩻရက်နီတဲင် နီရက်ချာဝင်ꩻ၊ ရက်ဖူးရက်ဝေးတဲင် ကအွဉ်ႏလိုꩻရက်နီလောင်း ဖူဝေးလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ ( ယံ ) ။ (တတိယဆုꩻ)
၂။ဝင်ꩻခွန်းလျားသွူနီတဲ့ ခွန်းလျားချာတဝ်း၊ ဝင်ꩻယားသွူနီ ဂွုဏ်ႏသိက္ခာႏ၊ ကအွဉ်ႏမတ္တာႏ လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ (လိုꩻလွꩻထီႏနီ/ လိုꩻတကေးနီ) အလောင်းသားန၀်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ (ယိင်းယမ်) ။
၃။ဝင်ꩻနိက်စက်သွူတဲ့ နိစ္စက်ချာတဝ်း၊ ဝင်ꩻအီႏမာꩻသီသွူတဲ့ ခြေင်ႏချာတဝ်း၊ ကအွဉ်ႏနွောင်ꩻမေတ္တာႏ ရန်ႏသူႏအလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ (ယိင်းယမ်ယမ်) (ပထမဆုꩻ)

### အာႏကွိုꩻ
မော့ꩻခွဲဘုရာꩻ ပုဏ္ဏာꩻမာႏန

**"မာနတ္ထဒ္ဓသုတ် (မော့ꩻခွဲးဘုရာꩻ ပုဏ္ဏာꩻမာႏန ထို့ထိုꩻစွဉ်ႏ)"**

အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ကမဉ်ꩻဒါႏ "မာနတ္ထဒ္ဓ"ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသာဝတ္ထိခမ်းကို၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ 'ဝုဲင်ႏတဝ်းမွိုး၊ ဝုဲင်ႏတောဝ်းဖါ၊ ဝုဲင်ႏတဝ်းဆရာႏ၊ ဝုဲင်ႏတဝ်းဝေးခို'နောဝ်ꩻသွူ။
ခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ အောဝ်ႏဟော်ꩻဖေႏ ပရိသတ်တန်ပေႏတရာꩻ၊ မာနတ္ထဒ္ဓပုဏ္ဏာꩻ ယူႏနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻဂေါတမ အဝ်ႏဟော်ꩻဖေႏ ပရိသတ်တန်ပေႏတရာꩻ၊ ခွေမဉ်ႏလွေꩻထေ့ ရဟန်ꩻဂေါတမနဝ်ꩻ ရဟောဝ်မွော့ဟွေး၊ ရဟန်ꩻဂေါတမ မဉ်ႏဒေါ့ꩻရီခွေတဲ့ ခွေအီႏဒေါ့ꩻရီက ရဟန်ꩻဂေါတမ"ယူႏတေ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မာနတ္ထဒ္ဓပုဏ္ဏာꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အုံလင်ꩻထွူခါ ထွားငါလွေꩻဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ တဒေါ့ꩻရီတဝ်း၊ ပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ ယူႏဖျင် 'ရဟန်ꩻဂေါတမနဝ်ꩻ အတသေတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ'၊ ဝွေꩻစငါကျံႏထွိုင်ႏသဲင်ꩻလွုမ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻသေထွꩻ အသꩻကျံႏထွိုင်ႏသဲင်ꩻတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ပုဏ္ဏာꩻ-
လောကကိုယိုနဝ်ꩻ သꩻဖြုံႏထို မာႏနတန် ဟောဝ်တဝ်း၊ မဉ်လꩻအကျိုꩻစီꩻပွာꩻတဲင် လွဉ်ထေ့သွူ ဘုရာꩻဟ ဖေႏကလꩻသဲင်ꩻ အကျိုꩻစီꩻပွာꩻနဝ်ꩻမꩻသနယ်၊ ကျံႏထွိုင်ႏသဲင်ꩻထိုꩻမွုန်းဟုဲင်း"
တွိုႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ-
ပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ သꩻဝꩻစွော့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ "ရဟန်ꩻဂေါတမနဝ်ꩻ သေထွꩻပါစွဉ်ႏ ခွေသꩻနဝ်ꩻဟွေး၊ ခွေထင်းရဟန်ꩻဂေါတမနဝ်ꩻ သေတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ မွေးတဝ်းဗာႏ" ဟွုန်ကော့ꩻမာႏအနမ်းတဲင် ထွိုင်ႏငါလွေꩻစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ဝွေꩻတသက်ယို စဝုဲင်ႏဖိုဖိုဝင်ꩻ ယိုတလဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ဝုဲင်ႏနေးသွူ အာႏရꩻအတဝ်း၊ အာႏလꩻတဝ်းတွော့ꩻ တွမ်ႏအကတူႏ အွဉ်ႏတွစ်စွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻခင်ႏ၊ အံႏစုတ်ꩻစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻခင်ႏခိုႏ၊ တွမ်ႏစူထိုမ်ႏဖြွꩻဗွေႏဘုရာꩻခင်ႏထွူခါ လောဝ်းပါနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ 'မာနတ္ထဒ္ဓ'ပုဏ္ဏာꩻဗွေႏဩ၊ 'မာနတ္ထဒ္ဓ'ပုဏ္ဏာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းတန်ယိုသွူ ဗွေႏဩ'စတဲင်အွဉ်ႏအွီႏအငေါဝ်း အဝ်ႏလောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွင်ꩻ ခွန်နင်ꩻပရိသတ်ဖုံႏ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ဒေါ့ꩻလွနုဲင်းယို-
"ထွားငါလွေꩻ ပုဏ္ဏာꩻသူꩻမွိုင်ႏ-
'မာနတ္ထဒ္ဓ'ပုဏ္ဏာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သꩻဖြုံႏထို၊ မာႏနတန်တန်၊ ဝုဲင်ႏတဝ်းမွိုး၊ ဝုဲင်ႏတဝ်းဖါ၊ ဝုဲင်ႏတဝ်းဆရာႏ၊ ဝုဲင်ႏတဝ်းဝေးခို၊ တွိုႏယိုနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏဗာႏစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻဟွေး၊ ဝုဲင်ႏရိုꩻရိုꩻလွုမ်ꩻမွေးတဝ်း 'ကတူႏအွဉ်ႏခွေါင်း၊ ဖြောင်းနဝ်ꩻလဲင်ꩻအိုမ်၊ စူနဝ်ꩻလဲင်ႏထိုမ်ႏပဒိုမ်နေးစွဉ်ႏ ဘုရာꩻခင်ႏ'နဝ်ꩻဟွေး"ဒေါ့ꩻလွစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
အွဉ်ႏထွူခန်းလုဲင်း ပုဏ္ဏာꩻ၊ နာꩻဝုဲင်ႏဘုရာꩻကွို့ꩻသွူ၊ အာႏရꩻသွူမတောဝ်"ထွိုင်ႏလုဲင်း၊ လွေꩻအုံယင်း နာꩻခင်ႏလမ်းသူꩻဟုဲင်း"
'မာနတ္ထဒ္ဓ'နဝ်ꩻ ဝွေꩻကမဉ်သေသေနဝ်ꩻ ရီဗွေႏဘုရာꩻတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"မွိုးလောင်း၊ ဖါလောင်း၊ ဝေးလောင်း၊ ဆရာႏလောင်းဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏမွုန်းမာႏန၊ ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏသွော့ ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻနော"စတဲင် ဟော်ꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ မာနတ္ထဒ္ဓသုတ်) 
### အာႏကွိုꩻ
မဲင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ

**မဲင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ**နဝ်ꩻ မဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻသီး ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာခမ်းထီ တောမ်ႏ ထုဲင်ꩻခမ်းထီကိုသား ဒေါ့ꩻသွုံꩻအီဒါႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ မဲင်ꩻငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီအာစွဉ်ႏ ကမ္ဘောဒီးယားငဝ်းငွါလဲ့ နုဲင်းဒျာႏ အငဝ်းဖွိုႏထို ထွူႏဖွီ အထင်ႏအလင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ အာသျဒေႏသကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏလဲ့ သမ်းတမွေးတဝ်းနေနေသွူ။ ခေတ်ဟန်ႏနီꩻ မဲင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ လိုꩻဒေါ့ꩻဖြဝ်ꩻသုင်ꩻသား အဝ်ႏ(၁)သန်းရပ်သွူ။ လိုꩻဒေါ့ꩻသုင်ꩻဒါႏ မဲင်ꩻငဝ်းငွါသား မျန်မာခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာဒျာႏ မဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ တောမ်ႏ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻကိုသွူ။ လိတ်မဲင်ꩻ အတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻ လိတ်ဖြုံႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ လိတ်ဗြဟ္မီအတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻကို လင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။

## ဒေႏသသွုံꩻငဝ်းငွါဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို မဲင်ꩻသီးကဒေါ့ꩻသုင်ꩻဒါႏ ဒေႏသသုင်ꩻငဝ်းငွါနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻသိုမ်စွိုးသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကွာႏဒျာႏအငဝ်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻလုမ်ꩻတဲင် အချင်ꩻချင်ꩻ အဝ်ႏသေနာႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထုဲင်ꩻခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ မဲင်ꩻငဝ်းငွါနဝ်ꩻ တောမ်ႏမန်းခမ်းကိုသား ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ အဝ်ႏသေနာႏဒျာႏနေနေသွူ။ ဒေႏသသုင်ꩻငဝ်းငွါ စာႏရင်ꩻနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻဖေႏ နုဲင်းလ့နဝ်ꩻသွူ-
*မုတ္တမ-မောႏလမျင်ႏ ဒေႏသငဝ်းငွါ (အခဝ်ထာႏဝ)
*ပဂိုꩻ ဒေႏသငဝ်းငွါ (အခဝ်ထင်ꩻ)
*ရေး ဒေႏသငဝ်းငွါ (အခဝ်နဝ်)။

## သရဖုံႏ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
မဲင်ꩻလိုꩻခွိုꩻ

**မဲင်ꩻလိုꩻခွိုꩻ** ယို မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အကို လိုꩻခွိုꩻတခွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ

**"လိက်တန်၊ လိက်လွောင်ႏဗူႏ၊ လိက်ပအိုႏ"အကျောင်ꩻ**
"လိက်တန်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပွိုးသရဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻဖိုင်ႏ မာꩻလို့ထာမာꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"လိက်တန်"၊ ဥပမာႏ- ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻခန်ꩻ "အက်-အခ်-အဂ်-အဃ်-အင်"စားနဝ်ꩻ၊ သံယောဂခန်ꩻ အျအြအ္လ၊ အွ၊ အှ၊ အျြ၊ အလျ၊ အျွ၊ အျှ-စားနဝ်ꩻဖိုင်ႏ၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"လိက်တန်"၊ ကမာꩻလို့ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻတဲ့ ထွင်ႏနေးသမုတ်နေးဗာႏ တမွေးတဝ်း၊ နေးထာꩻအဝ်ႏထွူ သုင်ꩻလွေꩻစားဖိုင်ႏဒျာႏ။
စခါ နီကသေ သုင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ပွိုးမန်းလေက်အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ၊ အဝ်ႏယိပ်ꩻခါꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ နီတသေတဝ်း၊ ထင်ႏထီႏဗာႏစုမ်ႏခန်း ဘာသန္တရလေက်အမျိုꩻမျိုꩻခါမꩻ ထာꩻသမုတ်ပညတ်ဖိုင်ႏထိုꩻမား၊ အက္ခရာႏသီးအလောင်း ယထာဘူတဉာဏ်ႏ ပရမတ်ဉာဏ်ႏဖိုင်ႏ ထင်ႏပေါႏခါမꩻ ကွဲးသေ၊ ထင်ႏသေခါ ထီႏပါခန်း အသုတ်ꩻတအဲန်ထဝ်း၊ အစတအဲန်ထဝ်း ပီနုဲင်းဘုရာꩻကသေ သင်္သရာႏအသုတ်ꩻတအဲန်ထဝ်းအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ပီနုဲင်းဘုရာꩻကသေ စိတ် စေတသိက် ရုပ် နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ စေ့ꩻအထီ ထေအနမ်း ဘာသန္တရ ပညာႏဒါႏသား မန်းတဲ့ မန်းအလွောက်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻတဲ့ ဖြဝ်ꩻအလွောက်ꩻ-စတဲင် လေက်အမျိုꩻမျိုꩻဖိုင်ႏ ပေါႏလောန်။
လေက်အမျိုꩻမျိုꩻ ကပေါႏလောန်အီ အထျꩻထျꩻ ပဌမမနဝ်ꩻ အဝ်ႏအက္ခရာႏဖိုင်ႏကိုထန်ႏလောန်၊ အက္ခရာႏဖိုင်ႏနဝ်ꩻ နီထေလို့ဒါႏ၊ သရသဝ်ꩻ ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻ နီထေလို့ဖေႏ တဒါႏတဝ်း၊ အတန်အလုဲင်းလောန်ꩻငါႏ၊ ထေအဗဲ့ꩻစေ့ꩻအထီ ပီအထျꩻ မန်ႏသမျ အက္ခရာႏထူႏထေလို့ခါꩻနဝ်ꩻမꩻ နီဟဲ့ꩻဗာႏ"လေက်တန်"။
"လေက်လွောင်ႏဗူႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လေက်ပအိုႏစခါ (လေက်ပပ်ꩻ)၊ ပင်စုံ၊ ဒုံလီꩻကောင်၊ လွဲဗောင်း၊ ထီသိမ်ႏ၊ တောင်ႏကီꩻ၊ အလံတရာနဝ်ꩻဖုံႏခါမꩻ မဲ့နားဉာဏ်ႏဗွောင် ဒွူႏတွောင်လေပ်ထွား ကူနားသောင်ရင်ꩻ မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ မဲင်ꩻ၊ သက္ကတ၊ အိင်္ဂလိသ်ဖုံႏပါ ဟဝ်ရာꩻထူႏသော့ꩻ ကွဲးမော့ꩻလောန်အမူ လေက်လွောင်ႏဗူႏယိုသွူ။
"လေက်ပအိုႏ"အကျောင်ꩻ နီပအိုႏယို မူလကိုကာႏ ငဝ်းငွါဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏ ပနဲအဝ်ႏစုမ်ႏ၊ တပါတဝ်းမျိုꩻနုဲင်း "အုဝ်-မှ-နှ"အစနဝ်ꩻဖုံႏ ပွိုးအဖြိုင်ႏရဲန်ႏအစဲန်ႏအဝ်ႏလွေꩻ ထေသော့ꩻလို့ပါ၊ စခါ၊ ထီသိမ်ႏ၊ အခြဲမ်တရျာꩻ ဟဝ်ရာꩻထူႏသော့ꩻ မော့ꩻလောန်အီဗာႏ လေက်ပအိုႏဘာႏသာႏယိုသွူ။
"မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ"အကျောင်ꩻ- "မဲန်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထူႏမဲန်ႏသရငဝ်း၊ တဲကြုဲင်ꩻတဝ်းနုဲင်းမန်း၊ ထူႏမဲင်ꩻဗျဉ္ဇန် တဆန်ꩻတဝ်းနုဲင်းမဲင်ꩻ၊ အငဝ်းတမျိုꩻချင်ႏကွာႏဒွုမ်၊ အက္ခရာႏတပါဗာႏတဝ်းရင်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ နီရိုꩻအမဲန်ႏ၊ တဲမ်းအီဝင်ꩻငဝ်းလꩻစုမ်ႏ၊ ပျင်ထဲင်းဗာႏဒွုမ် ထွူသွူယိုတလဲင်ႏ ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
မဲဉ်လꩻငါႏ ပါႏရမီႏဖြဲ့ꩻဖက်နုဲင်းယို

ခွေကလားကလွစ်ထန်ႏသံႏသရာႏနဝ်ꩻ မဲဉ်လꩻငါႏ ပါႏရမီႏဖြဲ့ꩻဖက် သေနာႏမုꩻဗွေဗွေ တဖြာꩻထာꩻလိုႏ တဖြာꩻအွဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻ တဖြာꩻသꩻဆန္ဒယို တဖြာꩻအွဉ်ႏရေꩻဖေႏ ပါႏရမီႏဖြဲ့ꩻဖက်နေးနဝ်ꩻ လမ်းကိုပါႏဖူ ငဝ်းကျံꩻထမ် ငဝ်းရွိုင်ꩻ ငဝ်းအကျိုꩻတအဝ်ႏတဝ်းယို ဒေါꩻဒါႏတဝ်း ပါႏရမီႏဖြဲ့ꩻဖက်နေးနဝ်ꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏလဲ့ သေနာႏဖေႏ မာꩻအမျာꩻကျိုꩻလဲ့ သေနာႏဖေႏ မဲဉ်လꩻတေ့ꩻပါႏရမီႏဖြဲ့ꩻဖက်နေးနဝ်ꩻ လမ်းကို အဆင်ႏပြေႏတဲ့နဝ်ꩻ ပြေႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဒဲဉ်ဗွာယို ပသာသေႏသေႏစွုမ်ႏရဝ်ꩻရဝ်ꩻ ပါႏရမီႏဖြဲ့ꩻဖက်နေးနဝ်ꩻ ခွေကမဲဉ်လꩻဒါႏ ပါႏရမီႏဖြဲ့ꩻဖက်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ ဖူးမူႏပေႏဖုံႏ ရအဝ်ႏနေဒွုမ်ဟောင်းနော...

### အာႏကွိုꩻ
မဲ့ခေ့ꩻမဲ့လေ

**"အန္ဓသုတ် (မဲ့ခေ့ꩻ-မဲ့လေ၊ သူႏသေထာꩻ-သူႏသေတဝ်းထာꩻ)"**

နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ အန္ဓော ပုဂ္ဂလော- လိုꩻမဲ့ခေ့ꩻလို့နီပင်
၂။ ဧကစက္ခု ပုဂ္ဂလော- လိုꩻမဲ့ထီႏထာꩻတပင်လွုမ်ꩻ
၃။ ဒွိစက္ခု ပုဂ္ဂလော- လိုꩻမဲ့ထီႏလို့နီပင်၊ လောကကိုယို လိုꩻအဝ်ႏသွံမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တလꩻတဝ်းဒွိုန်း တခြိုꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ ဖေႏကလꩻလွဉ်၊ ကလꩻထွူလဲဉ်းနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကယိန်းအာအာလွဉ်နဝ်ꩻ ထီႏတဝ်းအကွက်၊ မာꩻသူႏသေတဝ်း၊ ဖေႏကထွာမွုန်း အကုသိုလ်ႏ၊ ဖေႏကထွာကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻသူႏသေတဝ်း၊ အကုသိုလ်ႏဖေႏကေဆ့ꩻထိုꩻ၊ ကုသိုလ်ႏမျိုꩻဖေႏကအာနဝ်ꩻ မာꩻသူႏသေတဝ်း၊ (ထီႏတဝ်းအကွက်) လိုꩻယိုစားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အန္ဓ-လိုꩻမဲ့ခေ့ꩻနီပင်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တလꩻတဝ်းဒွိုန်း တခြိုꩻဥစ္စာႏ ဖေႏကလꩻလွဉ်၊ ကလꩻထွူလဲဉ်းနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကယိန်းအာလွဉ်နဝ်ꩻ မာꩻဒါႏဒျာႏ၊ (ထီႏဒျာႏအကွက်) ကွဲႏတွော့ꩻ ဖေႏကထွာမွုန်း အကုသိုလ်ႏ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻသူႏသေတဝ်း၊ အကုသိုလ်ႏဖေႏကဆေ့ꩻထိုꩻ၊ ကုသိုလ်ႏမျိုꩻ ဖေႏကအာနဝ်ꩻ မာꩻဒါႏတောဝ်း၊ (ထီႏတဝ်းအကွက်) ထီႏဒျာႏစီꩻပွါꩻရေꩻတာႏလွုမ်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏရေꩻတာႏနဝ်ꩻ ထီႏတောဝ်း၊ ထီႏတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻတဲင် လိုꩻယိုစားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ဧကစက္ခု-လိုꩻမဲ့ထီႏထာꩻတပင်လွုမ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တလꩻတဝ်းဒွိုန်း တခြိုꩻဥစ္စာႏ ဖေႏကလꩻလွဉ်၊ ကလꩻလဲဉ်းဒါႏ တခြိုꩻဥစ္စာႏ ဖေႏကယိန်းအာလွဉ်တဲ့ မာꩻသူႏသေ (ထီႏအကွက်)၊ ဖေႏကထွာမွန်ုး အကုသိုလ်ႏ၊ ဖေႏကထွာကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ မာꩻသူႏသေဒျာႏ၊ အကုသိုလ်ႏဖေႏကဆေ့ꩻထိုꩻ၊ ကုသိုလ်ႏမျိုꩻ ဖေႏကအာနဝ်ꩻတဲ့ မာꩻသူႏသေဒျာႏ၊ (ထီႏဒျာႏအကွက်)စီꩻပွါꩻရေꩻတဲ့ ထီႏဒျာႏ၊ ကုသိုလ်ႏတာႏတဲ့သေတဲင် လိုꩻယိုစားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ဒွိစက္ခု-လိုꩻမဲ့ထီႏလို့နီပင်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- စီꩻပွါꩻရေꩻတာႏတဲ့ မဲ့ညာႏအဲဉ်ထဝ်းတဲင် တသူႏသေတဝ်း၊ ကုသိုလ်ႏရေꩻတဲ့ မဲ့ပညာႏတအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ မာꩻဒါႏတဝ်း (ထီႏတဝ်းအကွက်နီဖဲ့ꩻ) ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻ 'အန္ဓ-လိုꩻပညာႏမဲ့ခေ့ꩻ'နဝ်ꩻ ဘဝယို-ဘဝငါ သွုမ်ꩻခြေင်အာစွဉ်ႏ နီဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ထာꩻတရာꩻပါ၊ ထာꩻတရာꩻတဝ်းပါ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻနီမျိုꩻ ထုမ်ႏကျံႏ၊ ထိုမ်ႏအံႏတဲင် အကုသိုလ်ႏဖဲ့ꩻအာ၊ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻဆေ့ꩻ၊ ထဲ့တလေ့ꩻသော့ꩻဗာႏဒျာႏ ငါးရုဲင်ꩻသူꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
နေးတွမ်ႏထာꩻတရာꩻရာꩻ၊ ရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻ ကျိုꩻစာꩻဒျာႏတွမ်ႏနမ်းအာႏ၊ ဉာဏ်ႏအာႏ၊ ဝီရိယအာႏတဲင် ကြောင်းကြောင်းစင်စင် ကလꩻလွဉ်ဒါႏ တခြိုꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ အံႏတဲ့ အံႏရျူႏရျူႏ၊ လူႏတဲ့ လူႏစင်စင်တွော့ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင် တွိုႏကီဒျာႏလူꩻခမ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻမဲ့ခေ့တွမ်ႏ လိုꩻထီႏတပင်လွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ လဲ့ꩻဖုဲင်း အုံတဝင်ဝင်၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဒျာႏသွော့ လိုꩻထီနီပင်သားနဝ်ꩻနော" ဗုဒ္ဓေါဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ အန္ဓသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းထီရေꩻ

ခမ်းခြွဉ်းဗူႏမျန်မာခမ်းထီ ယို ဒို့ꩻခွုမ်လွေꩻတွမ်ႏဒျာႏ စဲ့ႏတပ်အစွိုꩻအဗူႏစနိတ် သွူ။ နေင်ႏ ၁၉၉၀ ဗာႏ ယို ခမ်းသားလွတ်တောႏ ကို လွိုက်ရွေꩻခံႏ နမ်းခြောင်ꩻတန်ဖုံႏ ယို ထွို့ႏဗူႏလွေꩻခန်း 
အဝ်ႏညာꩻခမ်းခြွဉ်းဗူႏမျန်မာခမ်း အမျိုꩻသာꩻညွန့်ပေါင်းအစိုႏရအစွိုꩻတဲင်ꩻ အစွိုꩻနဝ်ꩻဆောင်ႏအိုမ် ယို ထွာလွေꩻဒျာႏ မျန်မာခမ်းဒီမိုကရေစီ ဗွိုန်ဗန်တဲႏဆို့ႏရေႏအတာႏ နဝ်ꩻမ ၁၉၉၀ ဗာႏ လာဒီဇင်ဘာယို ထွို့ႏဗူႏလွေꩻခန်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ခွိုꩻဖူးပေႏ ဦးစိန်ဝင်ႏ ယို ထွာလွေꩻခန်း အစွိုꩻနဝ်ꩻ ဝန်ႏတန်ချုတ် (ခမ်းနမ်းထွားတန်)သွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အဝ်ႏညာꩻခမ်းခြွဉ်းဗူႏမျန်မာခမ်း အမျိုꩻသာꩻညွန့်ပေါင်းအစိုႏရအစွိုꩻ ယို မာꩻပုဲင်ႏခွင်ꩻအဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏတွော့ꩻ မျန်မာခမ်းအကို ထွာꩻဒျာႏ တရာꩻတဝင်ႏတောဝ်းအစွိုꩻအကျောင်ꩻ ကေႏညာႏခံႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အခိန်ႏနဝ်ꩻတွင်ꩻယို ပိုႏလ်တန်သန်းရွှေ ယို ထွာလွေꩻခန်း ခမ်းထီအကဲႏ နဝ်ꩻသွူ ခမ်းထီ ခွꩻသာႏရေꩻတွမ်ႏလွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုꩻရေꩻကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ လဲ့ꩻဝေꩻဒျာႏနဝ်သွူ။ ဝွေꩻယို မာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻအာႏဏာႏတန်သွတ်ꩻနဝ်ꩻမ ခမ်းနမ်းထွားတန်ဖုံႏ တွမ်ႏ အစိုႏရအစွိုꩻနွို့ ဖုံႏယို ကြုဲင်ꩻခင်ႏလမ်းဖုံႏ၊ ကြုဲင်ꩻအရာႏဖုံႏ၊ တွမ်ႏခမ်းအာအလောင်ႏလင်အခါႏယိုလဲ့ အဓိကကျဒါႏ အွောဉ်ႏထွော့ချက်ဖုံႏယို ဝေꩻမာꩻဒျာႏသွူ။
တွိုႏလွေꩻ နေင်ႏ ၂၀၀၄ ဗာႏ လာအောက်တိုဘာ ယို ပိုႏလ်တန်ခင်ညွန့် ထွာꩻလွေꩻခန်း ခမ်းနမ်းထွားတန် ထွူ တဲင်ꩻ လုဲင်ႏတင်လွေꩻတွမ်ႏ ပိုႏလ်တန်စိုးဝင်း နဝ်သွူ။ ပိုႏလ်တန်စိုးဝင်း ယို အဝ်ႏဗော့ꩻတသေႏဒျာႏ ပိုႏလ်တန်သန်းရွှေ အကျောင်ꩻသေꩻထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနမ်းထွား(ဝန်ႏတန်)ခင်ႏလမ်း ကဲဉ်းအာအာတွမ်ႏ အစိုႏရခင်ႏလမ်း ကဲဉ်းအာအာဖုံႏယို စဲ့ႏတပ်အရာႏတန်ဖုံႏ ထူႏလို့ဒျာႏ အရာႏထွူတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ထာꩻမာꩻသားအရေꩻ၊ တဲမ်းထွို့ႏရဲဉ်ꩻမာꩻရေꩻ တွမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ ခမ်းနမ်းထွာႏတန် ခင်ႏလမ်းဖုံႏယိုလဲ့ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏအဝ်ႏထူႏလွေꩻဗာႏဒျာႏ တာႏဝန်ႏနဝ်သွူ။

မျန်မာခမ်းကို အဓိက ပါတီတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမျိုꩻသာꩻ ဒီမိုကရေစီ အစွိုꩻချုတ် တွမ်ႏ ဖြဝ်ꩻအမျိုꩻသာꩻဒီမိုကရေစီအစွိုꩻချုတ် ဖုံႏသွူ။ ပါတီတန်ယိုနီဗာႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻဖုံႏယို အစိုႏရနဝ်ꩻခွုမ်ခြေင်းကတွောင် ခါꩻသွူ။
ခမ်းရင်ꩻသားအလောင်းလင်နမ်းခြောင်ꩻ ပါတီပေႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ နဝ်သွူ။ အတွိုက်ႏအခံႏ တွမ်ႏ ခမ်းထီအရေꩻ  ယို အဝ်ႏဆေ့ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏပါတီပေႏဖုံႏ နဝ်ꩻ တရာꩻတဝင်ႏတောဝ်းအကျောင်ꩻ ကေႏညာႏခံႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။
လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻအုံပွေါးထွားရေꩻအစွိုꩻ (Human Rights Watch) တွမ်ႏ စွုမ်ႏခမ်းဆုဲင်ႏရာꩻ လွောတ်သꩻခွꩻခွင်ꩻရေꩻ အစွိုꩻ (Amnesty International) တဲ့ပါပါ ပါတွမ်ႏ အစွိုꩻအဗူႏအလင်ꩻဖုံႏ ထေꩻတဲမ်းထန်ႏအလꩻ လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻ တောင်ꩻမတ်အကို စဲ့ႏအစိုႏရ ယိုကုဲင်တန်လဲဉ်းသွူ။ 

#### အာႏကွိုꩻ


*
မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻ

**မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻ** (မန်း: မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး) (အဲင်းကလေတ်: Economy of Myanmar) နဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏကို လꩻအမိဉ်ꩻ ခမ်းကိုထေထန်ႏနွောင်ꩻကွန်ႏ ခြွဉ်းလို့ GDPတန်ႏဖိုꩻအနေႏ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ (၇၀.၀၉) ဗီလီယံသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၇ ဗာႏကို အရမ်ꩻအနေႏ GDPတန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၃၂၇.၆၂၉) ဗီလီယံအကျောင်ꩻ ကမ္ဘာႏဘဏ်ထေပြန်ႏချက်အလꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ 

"မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻ"စနစ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻသိုမ်စွိုး ပုဂ္ဂလိကပဲင်ႏ၊ အစိုႏရပဲင်ႏ တောမ်ႏ စဲ့ꩻတပ်မတောႏပဲင်ႏ ကစဒါႏ စီꩻပွာꩻရေꩻပုင်ႏစံႏ (၃)စွိုးဒျာႏသွူ။ ပုဂ္ဂလိကပဲင်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာအာ လွူးမွေးဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻတောမ်ႏ အပေႏစားစက်မုထာꩻမာꩻတန်ကို၊ ခမ်းထီတန်အစိုႏရပဲင်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စွမ်းအင်၊ အတန်စားစက်မုထာꩻမာꩻတန်တောမ်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကား ဗွူဟူကဏ္ဍဖုံႏသွူ။ စဲ့ꩻတပ်မတောႏပဲင်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻတဲ့ စီꩻပွာꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻအဝ်ႏပါစွုမ်ႏတန်ဒျာႏသွူ။
တယ်ႏ ၁၉၈၉ ဗꩻ ၁၉၉၉ ဗာႏ အနေင်ႏ ၁၁ တောႏတွင်ꩻကာႏလကို ခမ်းထီတန်မူဝါဒနဝ်ꩻ အဝ်ႏရေႏထူႏသုင်ꩻ အဝ်ႏဗဟိုႏ ကထိန်ꩻချုတ်ဒါႏ စနိစ်လဲ့ တညတဝ်းအခိင်ႏကို စနိစ်နဝ်ꩻတဗာႏ ဆွိုးထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။ ဗဟိုႏထိန်ꩻချုတ်ရေꩻ စနိစ်နုဲင်းနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏဆွိုးထိုꩻတဲင် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍနဝ်ꩻ ပေါင်းထင်ႏထို လွိုင်ႏကွုန်ꩻလွောန်ယင်းသွူ။

## စာႏရင်ႏ

ထေထန်ႏတျာႏမေႏအာႏ- ၇.၃၉၃ ဗီလီယံ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၉၈)

ထေထန်ႏတျာႏမေႏ အရွီးအခိုႏအလွောက်ꩻ

ရုပ်ကြွင်း လောင်စာ-၆၁.၇၂ ရျာꩻခဲင်ႏ

ထီအာႏ-၃၈.၂၈ ရျာꩻခဲင်ႏ

အဏုမြူ-ဝ ရျာꩻခဲင်ႏ

အလင်-ဝ ရျာꩻခဲင်ႏ (၁၉၉၈)

ထူႏသုင်ꩻတျာႏမေႏအာႏ- ၆.၈၇၅ ဗီလီယံ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၈၈ ဗာႏ)

ဒင်ႏပသာတျာႏမေႏအာႏ- ဝ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၉၈)

ဒင်ႏသွင်ꩻနွို့တျာႏမေႏအာႏ- ဝ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၉၈)

ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻကွန်ႏ- ဗွူဟူ၊ ခေါက်ခယ်ႏ(ပြောင်ႏ)၊ နမ်းမန်ꩻ၊ ကွဲး(တောင်းလုဲင်)၊ ဗာႏ၊ သေင်ႏ။

လုဲင်ႏရွဉ်ခန်- ကျပ်ဗီႏ/ဒေါ်လာ-၅.၈၂ (၂ဝဝ၅)၊ ၅.၇၄၅၉ (၂ဝဝ၄)၊ ၆.ဝ၇၆၄ (၂ဝဝ၄)၊ ၆.၅၇၃၄ (၂ဝဝ၂) ၆.၆၈၄၁ (၂ဝဝ၁) ဂဏန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တရာꩻဝင်ႏစာႏရင်ꩻသွူ။ ရွဉ်လုဲင်ႏခန် အထန်ႏနဝ်ꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏကို တဒေါ်လာ=တယ်ႏ ၈၁၅ ဗီႏ ဗꩻ ၉၇ဝ ဗီႏ၊ ၂ဝဝ၅ ဗာႏ လုဲင်ႏရွဉ်ခန်အထန်ႏနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ ၁ ဒေါ်လာ- ၁ဝ၇၅ ဗီႏသွူ။ တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ၁ ဒေါ်လာ- ထွာစွဉ်ႏ ၁၈၀၀-၂၀၀၀ ဗီႏရပ်သွူ။

## မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻသမဲင်ꩻ

### ၂၀၁၄
တဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻ ဘဏ်တောမ်ႏ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ ဥပဒေႏအကျမ်ꩻ တွိုႏလꩻလွေꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအရန်းသွူ။

မဉ်ႏအွောန်ႏထွူအတီႏနဝ်ꩻ ခမ်းလင်ဘဏ် ၅ ဖြုံႏ/ ၁၀ ဖြုံႏရပ် အီႏဗွောင်လွေꩻ နေင်ႏလို့ခိန်ႏတာႏ အဝ်ႏရေႏခါꩻနဝ်ꩻသွူ။

### ၂၀၁၅
ပွိုးစွဉ်ႏ အာသီယံဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏလွစ်တခြင်ရေꩻ သꩻဖော်ꩻတူႏလိတ်ချုတ်တဲင် ဒေႏသကို စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ လꩻလွဉ်စွဉ်ႏ သွုပ်ဆွိုက်ခွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏကိုလဲ့ ဗွောင်လွေꩻတောမ်ႏ ဆေꩻကွက်ꩻလဲင်းလောင်း သတော့အေတ်ဆေင်းနဝ်ꩻသွူ။

မာꩻလွေꩻပါ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

*
မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏရေꩻ

**မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏရေꩻ** (အိန်းကလေတ်: Education of Myanmar) (မန်း: မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး) ကရိုꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဗွောင်သွဉ်လွေꩻဒါႏ "ပညာႏရေꩻစနိစ်"ဒျာႏသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာ ခမ်းထီတန်အစိုႏရအစွိုꩻအကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်ခွုမ်လွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏရေꩻကိုနဝ်ꩻ အဓိကအနေႏ အခေႏခံႏပညာႏတောမ်ႏ အရန်းထိုပညာႏ ကရိုꩻဒါႏ ဌာႏနတန် အဝ်ႏ(၂)ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏရေꩻစနိစ်နဝ်ꩻ ထွာတယ်ႏဒျာႏ စိုးကရီးခါ မျန်မာယိုꩻယာႏ ပညာႏရေꩻစနိစ် ဗꩻတွိုႏလွေꩻ မျန်မာသိုသယ်လစ်တဖူꩻရဲဉ်ႏ ပညာႏရေꩻစနိစ်ကို တောမ်ႏအပြောင်ꩻလုဲင်ႏ အစွိုးစွိုး အဝ်ႏမွဉ်းဖျင်ခွုမ်မာꩻလွေꩻ ဗႏတွိုႏလွဉ်ယိုခါဖုံႏဒျာႏသွူ။

**အွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ အရန်းတောမ်ႏသက်ဖုံႏ**

## အခေႏခံႏပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန
အခေႏခံႏပညာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ငါဌာႏန အဝ်ႏ(၃)ဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻသိုမ်ဗာႏနဝ်ꩻ-
*မျန်မာခမ်း အခဝ်လ့ ကျောင်ꩻဖုံႏတာႏ အမုဲင်(၁)အခေႏခံႏပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန၊
*မျန်မာခမ်း အခဝ်ကီ ကျောင်ꩻဖုံႏတာႏ အမုဲင်(၂)အခေႏခံႏပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန၊
*ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကို ကျောင်ꩻဖုံႏတာႏ အမုဲင်(၃)အခေႏခံႏပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန ဖုံႏဒျာႏသွူ။
အခေႏခံႏပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန ဆꩻလ့နဝ်ꩻ အခေႏခံႏပညာႏတာႏ အေင်ကျောင်းဖုံႏကထွာဒါႏ တယ်ႏမူလ ဗꩻတွိုႏတန်ꩻတဆီ ကထွာဒါႏ မူကြို၊ မူလ၊ ထာႏဝ၊ အရန်းထို ကျောင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန
အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏနနဝ်ꩻ ဌာႏနအဝ်ႏ(၂)ဗာႏသွူ။
*အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန (မျန်မာခမ်း အခဝ်ကီ) တောမ်ႏ
*အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန (မျန်မာခမ်း အခဝ်လ့) ဖုံႏဒျာႏသွူ။
အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန ဆꩻလ့နဝ်ꩻ ကေားလေက်ကျောင်ꩻ၊ ဒီဂရီကေားလေက်ကျောင်ꩻ၊ တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ ကစဒါႏ အရန်းထိုကျောင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

*
မျန်မာခမ်းထီ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ

**မျန်မာခမ်းထီ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ** (မန်း: အမျိုးသားနေ့) နဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့လွေꩻဒျာႏ တထိန်ႏလာလောင်း (၁၀)နီꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ မန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏကို ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ခမ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏထွာလွေꩻဗာႏ ကုလာꩻဗွာ(ဗြိတိသျှ)သွဉ်းတဲင် နီခမ်းနီထီ ယံကလꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻအတွက် ခမ်းရင်ꩻသားပေါင်ꩻစွုမ်ႏ လွောင်ႏဗူႏထွူဝင်ꩻတဲင် အုံကိုမ်တွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻ မာꩻလွေꩻအစီꩻဝွေꩻအလဲင်ႏလဲင်ႏ၊ လွိုက်လွေꩻမန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏနမ်းတင် လွေꩻမော့ꩻခွဲး ကွီအခွင်ꩻအရေꩻ ဗြိတိသျှကုလာꩻဗွာ အစိုႏရထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကခွုမ်မာꩻဆောင်ႏရွက်လွေꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အဓိကအခွိုင်းသွတ်ꩻ၊ အဗာႏသွတ်ꩻ ဗြိတိသျှအစိုႏရနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၂၈၂-ဗာႏ၊ လာတထိန်ႏလောင်း(၁၀)နီꩻ (ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၀ ဗာႏ၊ လာဒီသဉ်ဗာ ၅ နီꩻ)ကို ကပေါႏပေါက် ပျꩻလွေꩻဒါႏဆန္ဒ ကောလိပ်ကျောင်ꩻသားသပိတ်နဝ်ꩻသွူ။

ကောလိပ်ကျောင်ꩻသားသပိတ် ကပေါႏပေါက်လွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏကုလာꩻဗွာ(ဗြိတိသျှ)အစိုႏရပဌာန်းလွေꩻ အစိုႏရတက္ကသိုလ်ႏ အဲစ်ဥပဒေႏကျမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တက္ကသိုလ်ႏအဲစ်ဥပဒေႏကျမ်ꩻကိုနဝ်ꩻ- (က) မန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏကို တက္ကသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗာႏတဗာႏလွုမ်ꩻ။ (ခ) တက္ကသိုလ်ႏဆꩻလ အွဉ်ႏဗာႏကောလိပ်ကျောင်ꩻ တကျောင်ꩻလွုမ်ꩻ။ (ဂ) ကမဲဉ်သွဉ်ဒါႏ ကောလိပ်ပညာႏကျောင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏဗေင်ႏတငါဗာႏကျောင်ꩻကို (ကျောင်းအိပ်ကျောင်းစား)။ (ဃ) ပွယ်ꩻနွို့စေလိတ် တက္ကသိုလ်ႏအွဉ်ႏတဝ်း၊ အဝ်ႏဗာႏ အစိုႏရကမာꩻလွေꩻဒါႏ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်ပွယ်ꩻစေလိတ်လွုမ်ꩻ။ (င) အင်္ဂလိပ်တွမ်ႏ ဘာႏသာႏလောင်ႏလင် တဘာႏသာႏအရန်းထိုထို မဉ်ႏဒါႏအောင်ႏမျင်ႏမꩻ နွို့လꩻတက္ကသိုလ်ႏ။ ကွပ်ပွိုးဝွေꩻသီး ဗြိတိသျှကုလာꩻဗွာ အစိုႏရကထွိုင်ႏထေပျဌာန်းလွေꩻ တက္ကသိုလ်ႏအဲစ်ဥပဒေႏဖုံႏယိုတဲင် ကျောင်ꩻသားမူႏခိုပေႏတန်လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခမ်းသားအမျာꩻတရပ်လွုမ်း တစူꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ တလက်ခံႏနွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ သတင်ꩻစာႏကိုလဲ့သော့ꩻ၊ လိုꩻဖုံႏလဲ့ စုဗူႏရောင် ပျꩻလွေꩻဆန္ဒနဝ်ꩻသွူ။ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ-လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ အုံငီꩻအဝ်ႏရဝ်း ဆွိုက်ဆံႏမုꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာချမ်ꩻသာႏမုꩻအတာႏသွူ။ နီနမ်းတွမ်ႏနီနမ်း ယွုမ်းအံႏမုꩻယိုနဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻအတာႏ ပထမအရေꩻတန်သွတ်ꩻသွူ။ ပထမလဲင်ႏ နီခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ဖြွမ်းဗူႏမုꩻအွဉ်ႏဆꩻငါတဲင် ကတောႏလန်ႏသဲင်ꩻဒါႏ (ကောလိပ်သပိတ်) ပျꩻလွေꩻဆန္ဒ ကအုပ်ချုတ်ဒါႏ နီခမ်းအစိုႏရ (ဗြိတိသျှ)ထျꩻ မွူးနီꩻယိုနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻတနီꩻခါ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ယံကယူႏလꩻ ယံကသေထွꩻတဲင် အွဥဉ်ထွော့လွေꩻ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ (အမျိုးသားနေ့)နဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏကို မဉ်ႏတွိုႏလွေꩻ လာတထိန်ႏလောင်း(၁၀)နီꩻယို မာꩻလွေꩻတမျိုꩻသာꩻလွုမ်းမွူးနီꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ 
  

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:မျန်မာသမဲင်ꩻ
မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ

## <big>အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိစ်</big>
thumb|right|
ခမ်းနယ်ႏဖုံႏ၊ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ တွမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏယို အိုပ်ချုတ်ရေꩻပုံႏစံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ခါꩻလဲဉ်းဒျာႏ ၂၀၀၈ နေင်ႏလွောင်ႏဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏကိုသွူ။ 

## မိဉ်ႏမိဉ်ထွားယင်းအအာတဗာႏဆဲင်ꩻနဝ်ꩻအကျောင်ꩻခရာႏ
*မျန်မာခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ

## အာႏကွိုꩻ
မျန်မာခမ်းထီကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ

မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ ဟံႏပုင်ႏ|thumb
မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀၀)ရပ်သွူ။  မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ခမ်းကိုထွာလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း သိုမ်ပွန်းနီပွန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ခမ်းထီအရန်းကိုလဲ့ ထွာရွုမ်ꩻသုင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါနေနေသွူ။

မျန်မာခမ်းထီကို ခမ်းရင်ꩻသား လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အစွိုꩻတန်အနေႏနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻ အဝ်ႏ(၅)စွိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခယ်ႏ-တိဗဲက် (Sino-Tibetan)စွိုꩻ၊ မဲင်ꩻ-ခမာ (Austroasiatic)စွိုꩻ၊ တုဲင်း-ကဒုဲင် (Tai–Kadai)စွိုꩻ၊ အဉ်ဒို-ဥရောပ (Indo-European)စွိုꩻ တောမ်ႏ ဩသထိုနီးဆျန်း (Austronesian)စွိုꩻ ဖုံႏဒျာႏသွူ။ အွဉ်ႏနယ်နေးစူ သင်္ကေတဘာႏသာႏငဝ်းငွါလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻ ခယ်ႏ-တိဗဲက် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွိုꩻတန်ကိုသွူ။

## မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
**ထွားထဲင်း[[မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါ]]ခရာႏ**

မျန်မာခမ်းကိုနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ မန်းတောမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻလင်ဆွိုက်စပ်ဒါႏမန်းဖုံႏ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာသွတ်ꩻ ထွာဒေႏသခံႏသားတဲင် ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၃၆ သန်းရပ်)တဲင် ထွာပထမအဓိက ဘာႏသာႏငဝ်းငွါသွူ။ လိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသုင်ꩻဒုတိယဘာႏသာႏငဝ်းငွါအနေႏသွူ။

## ခမ်းရင်ꩻသား ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါတကာႏတဝ်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလင်ဖုံႏကထွာဒါႏ ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၃.၂ သန်း)၊  စောက်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၂.၆ သန်း)၊ စေင်းဖောဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၉၀၀,၀၀၀)ရပ်၊ ချင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၇၈၀,၀၀၀)၊ မဲင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၁.၁ သန်းရပ်)၊ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၁.၅ သန်းရပ်) တောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလင် အဝ်ႏ(၁၀၀)ရပ်သွူ။ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယိုဖုံႏ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻ မန်းမဲင်ꩻအက္ခရာႏသွူ။

## အိန်းကလေက် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
မျန်မာခမ်းကိုနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ လိုꩻဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာသွတ်ꩻ(၃၆ သန်းရပ်) ထွာပထမအဓိက ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာဒုတိယဘာႏသာႏငဝ်းငွါအနေႏသွူ။ တယ်ႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၄ ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏယို မျန်မာခမ်းကို ထွာဖိုဗာႏအဓိကဘာႏသာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

*

* 
* 
* 
*
မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ

မျန်မာခမ်းထီကိုယို ခမ်းနယ်ႏ အဝ်ႏ ( ၇ )ခမ်းနယ်ႏ နဝ်ꩻသွူ ။
မျန်မာခမ်းထီကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ

thumb|မျန်မာခမ်းကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ

မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဟံႏနယ်ႏကိုယို ဝေင်ꩻနယ်ႏယို အဝ်ႏလွေꩻ တတိယအရန်းတဲင် အဝ်ႏလွေꩻလုဲင်ႏ ခရဲင်ႏအရန်ႏ ခလသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ သတင်ꩻအစူအဗာႏထွားချင်းထေင်ꩻထွားရေꩻအစွိုꩻ(MIMU) ထေစရင်ꩻအလꩻ ၂၀၁၉ နေင်ႏ လာဇူလုဲင်ယို မျန်မာခမ်းထီအကို ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၃၃၀ နယ်ႏ နဝ်ꩻသွူ။

## ခမ်းနယ်ႏတွမ်ႏ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်ꩻဖုံႏ
### မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းထာႏဝ
#### [[:မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်|မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်]]

#### [[မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်|မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်]]

#### [[နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ]]

### မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းကွဉ်ႏ

#### [[စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ|စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏ]]

#### [[ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ]]

##### ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ

##### ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်း အခဝ်ထင်ꩻ

##### ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်

### မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းဒွမ်

#### [[:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်|ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်]]

#### [[ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်]]

##### ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏ

##### ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ

#### [[ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်]]

### မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းထင်ꩻ

#### [[ခင်ခမ်းနယ်ႏ]]

#### [[စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်]]

### မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းနောဝ်

#### [[စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ]]

#### [[မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ]]

#### [[တနင်္သာရီတွိုင်ꩻဒေႏသတန်]]

### မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းတွို့ꩻ

#### [[ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ]]

#### [[:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ|ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ]]

## အာႏကွိုꩻ


*
မျန်မာခမ်းထီကိုဝေင်ꩻဖုံႏ

thumb|450px|မျန်မာခမ်းထီ ဟံႏပွုံႏ
နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ လာဒီဇင်ဘာ စရင်ꩻဖုံႏအလꩻမျန်မာခမ်းထီယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၃၃၀ ဗာႏ၊ ခရဲင်ႏ ၇၅ ဗာႏ၊ ဝေင်ꩻ ၄၆၉ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။

နေပီတောႏ၊ ခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ တွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻဖုံႏ ယို အဝ်ႏခလꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ ။

## အာႏကွိုꩻ
မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ

မျန်မာခမ်းထီကိုယို တွိုင်ꩻဒေႏသတန် အဝ်ႏ ( ၇ )တွိုင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။
မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ

မျန်မာခမ်းထီတန်ကိုနဝ်ꩻ ၂၀၀၈ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻတောမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၅ ဒေႏသ တောမ်ႏ  နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ  (၁)တွိုင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ နမ်းပဲင်ႏဒေႏသ (၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ-
# ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
# ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
# ပလောင်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
# နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
# ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ။
နမ်းပဲင်ႏတွိုင်ꩻ (၁)တွိုင်ꩻနဝ်ꩻ-
# ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ

thumb|နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတောမ်ႏတွိုင်ꩻဖုံႏ

## မိဉ်ႏမိဉ်ထွားယင်းအအာတဗာႏဆဲင်ꩻနဝ်ꩻအကျောင်ꩻခရာႏ
*နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်

**မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်** (မန်း: မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်) (အဲင်းကလေတ်: Central Bank of Myanmar) (ဟဲ့ꩻ) **[[မန်းခမ်းဗဟိုႏဘဏ်]]** ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အစိုႏရပဲင်ႏ ဘဏ်ဒျာႏတဲင် တွယ်ႏနျꩻထေဖေႏ ရွဉ်မန်းဗီႏဖုံႏ အခွင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ဘဏ်ဒျာႏသွူ။ ရွုမ်ꩻချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ နေပီတော်ကိုတဲင် အဝ်ႏခွုမ်မာꩻအွဉ်ႏထွော့ ထိန်ꩻချုတ်ဖေႏပါ မျန်မာခမ်းထီ ဘဏ်ထာꩻမာꩻ မူဝါဒစီꩻကန်ꩻဖုံႏသွူ။

## အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း
မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်နဝ်ꩻ သွုပ်ဆွိုက်လွေꩻနွောင်ꩻဒျာႏ အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းလိပ်စာလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်(နေပီတောႏ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရွုမ်ꩻအမုဲင်(၅၅)၊ နေပီတော် ကိုသွူ။ မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်(ရန်ႏတကုင်ႏ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရန်ႏကင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏကိုသွူ။ မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်(မန်ႏတလေꩻ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်မေတာသန်၊ မန်ႏတလေꩻကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ လွိုင်ႏအာတာႏ
မျန်မာခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ

မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း) ယို အိုပ်ချုတ်လွေꩻတွမ်ႏ ဟံႏနယ်ႏ ဒေႏသ ၂၁ ဗာႏ အကျောင်ꩻသေထွꩻဗာႏခလꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ ။

တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ ယို ဟဲ့ꩻပြောင်ꩻလွေꩻခန်း နေင်ႏ ၂၀၁၀ ဗာႏ လာ ဩဂုတ် နဝ်ꩻသွူ ။
စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ၊ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တွမ်ႏ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပါတဝ်ႏ အဝ်ႏကုဲင်ꩻ အလင် တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ ဝေင်ꩻတန်မိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဗွိုန်ချာဗော့ꩻ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်မိဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻအ အာလွိုꩻသွတ်ꩻ ဒေႏသ တဲင်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏယိုလိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻအဆေ့ꩻကဲယ်ꩻသွတ်ꩻဒေႏသ နဝ်ꩻသွူ ။ ဟံႏနယ်ႏ ဧရိယာ အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်း နဝ်ꩻ အလုဲင်းသွတ်ꩻ ၊ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ယို ဧရိယာႏ အအဲဉ်ꩻသွတ်ꩻ ဒျာႏသွူ ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အလုဲင်းအဝ်ႏ  စတုရန်းမဲင်ႏ(၆၁၀၉၀) တဲင် ဒုတိယအလုဲင်းယို စစ်ကိုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တဲင် အဝ်ႏ (၃၆၅၃၅)စတုရန်းမဲင်ႏ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ ယို ခွယ်ꩻလွေꩻယင်း ခရဲင်ႏ ဖုံႏတဲင်ကာ အဝ်ႏခရဲင်ႏမꩻ ခွယ်ꩻယင်း ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ ၊ ဝေင်ꩻဖုံႏ ၊ ရပ်ကွက်ဖုံႏ ၊ အွိုင်ႏဖုံႏ တွမ်ႏ ဒုံဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

### အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏပွုံႏကွက်ꩻ

## အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏဒေႏသဖုံႏ

### ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ၊ တွိုင်ꩻဒေႏသတန် တွမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏ

## နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသ
thumb|နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသ

## အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိတ်
thumb|right|
ခမ်းနယ်ႏ ဖုံႏ ၊ တွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖုံႏ တွမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဖုံႏ ယို အိုပ်ချုတ်ရေꩻပုံႏစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ခါꩻလဲဉ်းဒျာႏ ၂၀၀၈ နေင်ႏ ခြွဉ်းဗူႏပုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ ကိုယိုသွူ ။ 

### ခမ်းနယ်ႏတွမ်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
ခမ်းနယ်ႏတွမ်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖုံႏယို အိုပ်ချုတ်လွေꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ဝန်ႏတန်ချုတ် ၊ ဝန်ႏတန် တွမ်ႏ ရှေ့နေႏချုတ် ဖုံႏကပါဒါႏ ခမ်းအစိုႏရꩻတွမ်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အစိုႏရ ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။ 
လွိုက်ရွေꩻခံႏနမ်းခြောင်ꩻတန်ဖုံႏ တွမ်ႏ စဲ့ꩻတပ် နမ်းခြောင်ꩻတန် ဖုံႏ ကပါ ဒျာႏ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ ၊ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်လွတ်တောႏ ဖုံႏယို ထွာဒျာႏ မာꩻဥပဒေႏအာႏဏာႏပဲင်ႏအစွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။      ။

### [[နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ|နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ]]
ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ (၂၀၀၈ နေင်ႏ)အလꩻ ပုဒ်မွူး (၅၀) ကို နေပီတောႏယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏတဲင် ၊  ခမ်းနမ်းဗွေႏ နမ်း အိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏ အကျောင်ꩻ အွဉ်ႏခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

### နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တွမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ

စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ
*နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ
*ပလောင်းနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
*ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
*ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
*ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
*ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ
မျန်မာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ

**မျန်မာခမ်းထီအခိန်းအွိုင်ꩻ** (အဲင်းကလေတ်: Myanmar Standard Time) (မန်း: မြန်မာစံတော်ချိန်) **မန်းခမ်းအခိန်ႏထွော့** ယို ထွာဒျာႏ ဂရင်းနစ်စံအခိန်းအွိုင်ꩻကို ၆ နားရီႏ ၃၀ မိနစ် တဲင် ပေါင်ꩻလွေꩻယင်းအခိန်ႏတဗာႏ နဝ်ꩻမꩻတနေင်ႏလွုမ်း တခမ်းထီလွုမ်း သွုံꩻလွေꩻဒျာႏအခိန်းနဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏလွေꩻဒျာႏတွမ်ႏ လောင်ဂျီကျု ၉၇ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် လောင်းယိုသွူ။ ဆꩻကွဉ်ႏလောင်ဂျီကျု ၉၇ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် လောင်းကိုယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ မျန်မာခမ်းထီအခိန်းအွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ
မျန်မာဗိသုကာႏ

[thumb|350x350px|[ပဂံႏဒေႏသကိုကအဝ်ႏဒါႏ ကန်းတော့ꩻပလ္လင်ႏဖရာꩻ၊ တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻ ၁၂ ရျာꩻဗူႏခိင်ႏကိုသွူ။]]
အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ဒေႏသကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ မျန်မာခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ ဗိသုကာႏစူခြောင်ꩻယံဖုံႏ အဝ်ႏလွိုင်ႏအာ အဝ်ႏသော့ꩻအာမွေးနဝ်ꩻသွူ။ တင်ႏသျာꩻမဉ်ꩻတန်ဒါႏ လမ်းပါႏအနမ်းအခြုံ(အဆောက်အဦး)ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ၊ ဖရာꩻဖုံႏ၊ ဗိတိသျကိုလိုနီ ခြဲ့ꩻနယ်ႏကလာꩻဗွာသီးစိုး လမ်းပါႏအနမ်းအခြုံဖုံႏ၊ ကတယ်ႏခွုမ်မာꩻ မွဉ်းဖျင်ဆုဲင်ꩻခါꩻမုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါနေနေသွူ။ ခမ်းထီတန် ယိုꩻယာႏဗိသုကာႏစူခြောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာဒျာႏ ဗွေႏဖရာꩻဓာတ်တော်ႏ ဌာႏပနာႏသော့ꩻဒါႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ၊ ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏဖရာꩻတာႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ၊ ဆဲင်ႏဒါႏတောမ်ႏ ထာꩻကိုꩻကွဲꩻယွုမ်းအံႏမုꩻဖုံႏ၊ ဆဲင်ႏဒါႏတောမ်ႏ ခမ်းလင်သားတောမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻ စတဲင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ 

## သမဲင်ꩻတောမ်ႏ ဒို့ꩻတခြို့မုꩻဖုံႏ
### အစဝ်းခိင်ႏ အန္ဒိယယေန်ႏငဲးရေꩻ ဒို့ꩻတခြို့မုꩻ
[thumb|ဗောဗောစီး စေႏတီႏတောႏယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻ ပျူစူခြောင်ꩻပုင်ႏစံႏဒျာႏသွူ၊ အဝ်ႏဒျာႏ [သရေႏခေတ္တရာႏဝေင်ꩻယကိုသွူ။|225x225px]]
ပျူစိုး ပျူခေတ်ကာႏလနဝ်ꩻ ဖေႏအာႏအွောန်ႏရေꩻမွေး တယ်ႏပူႏဇောႏစေႏတီႏတောႏဖုံႏသွူ။ ဖရာꩻစေႏတီႏတောႏပုင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တလွုံꩻယွေးဆွာꩻ(ဆလင်ဒါ)ပုင်ႏဖုံႏသွူ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ အဝ်ႏသော့ꩻပါ ဖရာꩻထီꩻတောႏဖုံႏသွူ။  လွူꩻထွားသွူ ပထမသွတ်ꩻ လိုꩻအုံအဝ်ႏသားဖုံႏယိုတဲင် သေနွောင်ꩻပါ မျန်မာဗိသုကာႏယို အိန္ဒိယခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ယေန်ႏငဲးမုꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့မုꩻအဝ်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ 

### ပဂံႏစိုးကာႏလ
thumb|အာနန္ဒာဖရာꩻပုင်ႏစံႏ
thumb|
၉ ရျာꩻဗူႏကိုနဝ်ꩻ မျန်မာလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အခေႏခံႏအွဉ်ႏလွေꩻဗဟိုႏ ပဂံႏဒေႏသတဲင် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻ ခွန်ဟော်ခမ်ꩻစိုး အသွုပ်သွုပ်နေးအဝ်ႏသွူ။ တွိုႏပဂံႏခွန်ဟော်ခံꩻ အသွုပ်(၁၁)လဲင်ႏကို ကထွာဒါႏ အနောႏရထာႏခွန်စိုးနဝ်ꩻ ဖြွမ်ႏဗူႏလွေꩻ ဒေႏသနဝ်ꩻကိုဖုံႏတဲင် တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻ ပဂံႏအဉ်ပါယာခမ်းထီနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၂ ရျာꩻဗူႏ ခိင်ႏထာႏဝကိုနဝ်ꩻ ပဂံႏကို တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻဗာႏ ဖရာꩻစေႏတီႏ အဆူႏပေါင်ꩻ ၁၀၀၀၀ လွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ 
thumb|ပဂံႏ သဗ္ဗညုဖရာꩻ၊ ခွန်အလောင်းစည်သူ တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻ ၁၂ ရျာꩻဗူႏထာႏဝခိင်ႏကိုသွူ။
thumb|ပဂံႏကို အတန်သွတ်ꩻဖရာꩻ ဓမ္မရံစီးဖရာꩻ
thumb|ထီးလိုမင်းလိုဖရာꩻ သရွတ်နုကဝ်ႏလုဲင်ꩻ
thumb|ဂူပျောက်စီးဖရာꩻ(မြင်းကပါ)ရပ် ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻ

### ခြဲ့ꩻနယ်ႏကလာႏဗွာကိုလိုနီစိုး
thumb|200|ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဝွန်ႏတန်ဖုံႏရွုမ်ꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ႏစိုးဗိသုကာႏစူခြောင်ꩻ
thumb|220|ခမ်းနမ်းဗွေႏလမ်း(သမ္မတအိမ်တော်)
ခရိစ်နေင်ႏ ၁၈၈၀ ဗာႏနေင်ႏ ကအီႏလို့ခိင်ႏ မျန်မာခမ်းထီယို အဝ်ႏထွာလွေꩻစဗာႏ ခြဲ့ꩻနယ်ႏ အိန်းကလေတ်ကလာꩻဗွာသီး ဗိတိသျအဉ်ပါယာကို ခမ်းတခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသီး ထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ်နဝ်ꩻ ဗိသုကာႏလဲ့ ပါလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻရန်ႏတကုန်ႏလဲ့ ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ခြဲ့ꩻနယ်ႏကိုလိုနီသီး ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။  ခြဲ့ꩻနယ်ႏအိန်းကလေက်သီးလဲ့ ဝေင်ꩻတန်ကိုနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻစွဉ်ႏ လမ်းပါႏတန်ရွုမ်ꩻအဆောက်အဦးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ 

## တင်ႏသျာꩻမဉ်ꩻတန်ဒါႏ ဗိသုကာႏစူခြောင်ဖုံႏ
### ဖရာꩻရွှေတိဂုံစေႏတီတောႏ
thumb|ဖရာႏရွှေတိဂုံႏစေတီႏတောႏတန် ဝေင်ꩻရန်ႏတကုန်ႏ

### မန်ႏတလေꩻဟော်နန်ꩻ
thumb|ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၀၃ ဗာႏ၊ မန်ႏတလေꩻဟော်နန်ꩻ အစီꩻအဝွေꩻဟော်တန်

### သရွတ်နုကဝ်ႏလုဲင်ႏတောမ်ႏ သေင်ႏကဝ်ႏလုဲင်ႏ
thumb|ရွှေနန်းတော်ကျောင်ꩻ သေင်ႏမုဲင်းသက်ꩻကဝ်ႏလုဲင်ꩻစူခြောင်ꩻ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာ ထာꩻယေန်ႏငဲး
ကဏ္ဍ:ဗိသုကာႏပညာႏ
မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏ

**မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏ** ( ဖြဝ်ꩻ − ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ အင်္ဂလိပ်: Mong Hsat District ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ - ပေ (- မီတာ) ကိုသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်ကိုသွူ။ မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၂၄၃,၁၃၇ ဖြာꩻသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ

**မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
*[[ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသတ်]]
**[[ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်]]
**[[ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခုတ်]]

**တောင်ꩻသေꩻ'''။  ။ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻတုံနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခေါ်လဲဉ်း မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
မွေႏတောႏကက္ကူႏ

**မွေႏတောႏကက္ကူႏ** () စေႏတီႏတောႏဘုရာꩻယို အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်ကျောက်တလွုံꩻတန်ကိုသွူ။ 
thumb|304x304px|မွေႏတောႏကက္ကူႏစေႏတီႏတောႏ

## ဘုရာꩻသမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
ခလား ခရစ်နေင်ႏ လုဲင်ႏအဝ်ႏတောဝ်ႏခိန်ႏ ဘီစီ(၃၀၇)ဗာႏယို အိန္ဒိယခမ်း၊ မဇ္စျိမဒေႏသ၊ မကဓတွိုင်ꩻ၊ ပါဋလိပုတ်ခမ်းကို ယို အွဉ်ႏအာႏကွိုꩻ သီရိဓမ္မာႏ သောကခွန် တဲင် သျင်ႏမဟာႏမောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿ မထေရ် ယိုအွဉ်ငါလွေꩻ ခန်း ဗွေႏရဟန်ꩻ တာရေဉ် တဲင် အဝ်ႏမာꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ တတိယအလဲင်ႏ သင်္ဂါယနာႏဒင်ႏပွယ်ꩻသွူ။ သင်္ဂါယနာႏဒင်ႏပွယ်ꩻမိဉ်းထွူနဝ်ꩻ အထိမ်ꩻတဗာႏအနေႏ ကွတ်ꩻတွိုင်ꩻကွတ်ꩻဌာႏနကိုယို အွဉ်ႏစွꩻလွေꩻခန်း မာꩻလေသာႏသနာႏအစွိုꩻတဲင် တယ်ႏကိုꩻကွဲႏ လွေꩻခန်း စေႏတီႏ ( ၈၄၀၀၀ ) ဆူႏ နဝ်ꩻသွူ။

အွဉ်ႏစွꩻလွေꩻဒါႏ မာꩻလေသာႏသနာႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ ကွတ်ꩻတွိုင်ꩻကွတ်ꩻဌာႏန ကို တဲင် သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းထီ (မျန်မာခမ်းကို) ယိုလဲ့ꩻ အဝ်ႏပါဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်း သာႏသနာႏအစွိုꩻအွဉ်ငါနဝ်ꩻ သျင်ႏသောနတွမ်ႏ သျင်ႏဉတ္တရ ဒျာႏသွူ။ သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်း သာႏသနာႏစွိုꩻနဝ်ꩻ ပင်ꩻလွဉ်ခန်း ကအဝ်ႏဒါႏ  အိန္ဒိယခမ်း ၊ မဇ္စျိမဒေႏသ ကို ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဓာတ်တောႏ တဲင် တယ်ႏပူႏဇောႏခန်း စေႏတီႏဘုရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကက္ကူႏဒေႏသကိုယို လဲ့ ပူႏဇောႏပင်ꩻလွဉ်ခန်း ဓာတ်တောႏတဲင် တယ်ႏကိုꩻကွဲႏခန်း ဒျႏ မွေႏတောႏကက္ကူႏ အသောကစေႏတီႏ ယိုသွူ။ နဝ်ꩻအခိန်းခါႏယို မွေႏတောႏကက္ကူႏ ကိုယို ပူႏဇောႏပင်ꩻကျွဓာတ်တောႏပွယ်ꩻယို အောဝ်ႏဖိုဒျာႏသွူ။

ပေါက္ကံႏစိုး၊ အလောင်ꩻစီတူခွန်(အေဒီ ၁၁၇၄-၁၂၁၁) ယိုထွိုမ်း ခန်း ဖောင်ႏစကြာႏတဲင် လယ်ႏတယ်ႏကိုꩻကွဲႏခန်း စေႏတီႏဘုရာꩻ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကက္ကူႏဒေႏသကိုယိုလဲ့ꩻ ဓာတ်တောႏဖုံႏတွမ်ႏ ရတနာႏအစွိုးစွိုး ဖုံႏယို ဌာႏပနာႏတယ်ႏပူႏဇောႏလွေꩻခန်း ဖောင်ႏတောႏဆွိုက်စေႏတီႏကိုယိုသွူ။ အလောင်ꩻစီတူခွန်စိုးယို ပင်ꩻကျွပူႏဇောႏ ဓာတ်တောႏပွယ်ꩻယို အဝ်ႏဗာႏဖိုဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

## ဓာတ်ပွုံႏဖုံႏ

File:Mwetaw Kakku Pagoda Entrance.jpg|မွေႏတောႏကက္ကူႏဘုရာꩻစေႏတီႏ မုဒ်ငွာ
File:Mwetaw Kakku Ancient Religious Site Entrance Gate.jpg|မွေႏတောႏကက္ကူႏဘုရာꩻ သာႏသနာႏဟံႏနယ်ႏ နွို့ငွါ တꩻခါꩻ
File:Kakku Pagodas.jpg|မွေႏတောႏကက္ကူႏဘုရာꩻစေႏတီႏ ၊ တောင်ႏကီꩻ ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ၊ မျန်မာခမ်းထီ


## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ
ယာမွူး

**ယာမွူး** (မန်း: ဘိန်းပင်) **ဖေင်ꩻမွူး** နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဥယျာဉ်ႏခြံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကဝ်ႏမွူးတမျိုꩻဒျာႏတဲင် အမျိုꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၅၀)ရပ်သွူ။ အကဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ လွောက်လွေꩻအခွိုꩻတဲင် အရောင်ႏ အဗွာ၊ တနျာႏ၊ ပန်းရောင်ႏ၊ တသီႏ၊ မောက်ꩻစောက်ꩻရောင်ႏ၊ ဆျာသွီႏရောင်ႏ စတဲင် အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထီႏဗာႏ အမွံအတုဲင် တကောင်ႏတငေါက်လ့ဖုံႏတောမ်ႏ အကဝ်ႏပဉ်ဗီႏဖုံႏတဲင် သꩻချံꩻသာႏပျောႏအီဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ 

ဥယျာဉ်ႏကဝ်ႏခြံကို ကဆို့ꩻဒါႏ ယာမွူးဖုံႏယိုနဝ်ꩻ လꩻလွဉ်ဒျာႏ ကလွိုက်ခါꩻဒျာႏ အဝ်ႏယာမွူးအရွိုင်ꩻကိုဖုံႏ၊ စပ်ထူႏအခွိုꩻဖုံႏကိုသွူ။ ယာမွူးရွိုင်ꩻနဝ်ꩻဖုံႏအကို ရုက္ခဗေဒ အမဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒါႏ "ပါမေးဗားဆွမ် နီဖာရမ်"(Papaver somniferum) ကဟဲ့ꩻဒါႏ ယာမွူးခွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အခံႏအထျꩻခွိုꩻဒျာႏသွူ။ ဥရောပအခဝ်နဝ် တောမ်ႏ (အာသျတွိုက်အခဝ်တွို့ꩻ ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယာမွူးကဒေါ့ꩻထန်ႏဒါႏ ဇာႏတိရပ်ဒျာႏလဲ့ ဖေႏကလꩻလွဉ် ယာ(ဖေင်ꩻ)ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆို့ꩻအာဒျာႏ အီရန်၊  အေင်ဒိယ၊  ခယ်ႏခမ်းထီကိုဖုံႏသွူ။ ယာရာႏအပီလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ ထာꩻခြဲစ်ꩻခြောင်ꩻဖုံႏယို ညနဝ်ꩻ အစီႏဖုံႏသဲင်လွဉ်တဲင် ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ယာအကျံꩻစားနဝ်ꩻသွူ။ ယာ(ဖေင်ꩻ)ရာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ အခူဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻသော့ꩻ အရောင်ႏစွုမ်ႏ တသီႏသူႏကိုတောမ်ႏ လိုꩻအံႏတာႏ နမ်းမန်ꩻဖုံႏလဲ့ မာꩻလꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ 

အရောင်ႏဆျာသွီႏရောင်ႏ ကအဝ်ႏတုဲင်ဒါႏ ယာမွူးဖုံႏနဝ်ꩻ သဘာဝအဝ်ႏဒေါ့ꩻလွဉ်ဒျာႏ ဂရိတ်ဗိတေင်ခမ်း ဗွူကလာꩻခြံဖုံႏကို တောမ်ႏ ဥရောပခမ်းထီဖုံႏကိုသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိုပ်ꩻလုဲင်းမာꩻခြံသားအတာႏ ထွာအီဒျာႏ ထာꩻအီႏနမ်ႏဖုံႏတဲင် ထွာဒျာႏ အနောက်အသျက်နဝ်ꩻသွူ။ ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန်ကျာꩻ ဖလန်းဒါးနယ်ႏ စဲ့ꩻတလင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဆျာသွီႏရောင်ႏ ယာမွူးဖုံႏ သမ်းအဝ်ႏဒေါ့ꩻသော့ꩻတဲင် "ပေါ်ပီနီꩻ" ကဟဲ့ꩻဒါႏ ယာမွူးနီꩻအမိဉ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏပေါ်ႏပေါက်လွဉ်ဖိုနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဆို့ꩻခါꩻဗာႏသွူ တလဲင်ႏငါလဲ့ နေင်ႏငါတာႏ ဆို့ꩻထဲင်းခရာႏလိုꩻဒုမ် အဝ်ႏအခူꩻဟူႏကို အခိန်ႏဒေါ့ꩻမိဉ်ႏတွိုႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွိုႏကာႏကာႏ ဒေါ့ꩻလွဉ်ယင်းဒျာႏသွူ။ အရောင်ႏတသီႏ ကတုဲင်ဒါႏ ယာမွူးဖုံႏနဝ်ꩻ သဘာဝအဝ်ႏဒေါ့ꩻလွဉ်ဒျာႏ ဗိတေင်ခမ်းထီ ကောင်ရွေꩻကောင်ဆောင်ႏ ဒေႏသကိုတဲင် အဝ်ႏကုဲင် အလင်တမျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏကူ ကမ်းခြေထျꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ယူးလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား

**"မူသိကသုတ် (ယူးလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ယူးအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာ - ဒိုအဖူꩻ၊ အုံသော့ꩻတဝ်း
၂။ ဝသိတာ နော ဂါဓံ ကတ္တာ - အုံသော့ꩻ၊ ဒိုတဝ်းအဖူꩻ
၃။ နေဝ ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာ - ဒိုတဝ်းအဖူꩻ၊ အုံသော့ꩻတဝ်း
၄။ ဂါဓံ ကတ္တာ စ ဝသိတာ စ - အဖူꩻတဲ့ဒို၊ အုံတဲ့အုံသော့ꩻ
ယူးအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻတဲ့ ဗွန်ပီယူးနဝ်ꩻနေနေ၊ လိုꩻတဲ့ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'သွဉ်ဗာႏသုတ်၊ ဂါႏထာႏ၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ်၊ ဇာတ်'စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ သေတဝ်း 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ သေတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏယူး'ဒိုအဖူꩻ-အုံသော့ꩻတဝ်း'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏတဝ်းပိဋကတ် 'သုတ်၊ ဂါႏထာႏ၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ်၊ ဇာတ်'စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ သေထီႏ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ သေတရာꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏယူး'အုံသော့ꩻ-ဒိုတဝ်းအဖူꩻ'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'သုတ်၊ ဂါႏထာႏ၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ်၊ ဇာတ်'စတဲင်ပိဋကတ်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ သွဉ်ဗာႏတောဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ တရာꩻတဲ့ သေတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏယူး'ဒိုတဝ်းအဖူꩻ-အုံသော့ꩻတဝ်း'နဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'သုတ်၊ ဂါႏထာႏ၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ်၊ ဇာတ်'စတဲင်ပိဋကတ်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ သွဉ်ဗာႏ၊ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ၊ သမုဒယသစ္စာႏ၊ နိရောဓသစ္စာႏ၊ မဂ္ဂသစ္စာႏ'အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ တရာꩻတဲ့ သေဒျာႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏယူး'အဖူꩻတဲ့ဒို-အုံတဲ့အုံသော့ꩻ'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ယူးလစ်ꩻမျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ-
'အဖူꩻတဲ့ဒိုတဝ်း၊ အုံတဲ့အုံသော့ꩻတဝ်း'ယူးနဝ်ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ အလွꩻသွတ်ꩻ၊ အညမ်းသွတ်ꩻ၊ ကုဲင်းထွာဒါႏ ညောႏဆာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ-
'လိတ်ပညာႏသွဉ်တဝ်း၊ ကျင်ꩻတဝ်း၊ သေတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏ'လိုꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ အလွꩻသွတ်ꩻ၊ အညမ်းသွတ်ꩻ၊ ကုဲင်းထွာဒါႏ ငါးရုဲင်ꩻဆာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ မူသိကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ယူႏငါရီးဘေꩻအန္တရာယ်ႏ

**"ဒုတိယအနာဂတဘယသုတ် (ယူႏငါရီးဘေꩻအန္တရာယ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊ အားထွုတ်ခါꩻရီးတရာꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းယို-
ခွေယိုခါ အဝ်ႏဆားနေ၊ ခွေအီႏဖြားဗာႏထာꩻ၊ တွိုႏမဉ်ႏဖြားမꩻ အားထွုတ်တရာꩻနဝ်ꩻ တယိုꩻတောဝ်း၊ သꩻကမဉ်အားထွုတ်အတွိုင်ꩻ အားထွုတ်နွောင်ꩻတဝ်း၊ အခိန်ႏညည အားထွုတ်နွောင်ꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏပေႏအဝ်ႏဆားနေယိုနဝ်ꩻ ခံႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ အားထွုတ်ညည တရာꩻလꩻ၊ ကမ်းသꩻအားထွုတ်နွောင်ꩻ၊ ဖေႏကလꩻခန်း (ဈာန်ႏမဂ်ဖိုလ်ႏ) ခွေလိုႏအားထွုတ်တရာꩻ၊ အဝ်ႏဆားခါယို၊ ခွေမဉ်ႏလꩻခါꩻတရာꩻ အဝ်ႏဆားခါယိုနဝ်ꩻ တွိုႏမဉ်ႏဖြားသူꩻ ဖြားခန်းတဲ့ယဝ်း နန်းတဝ်းဒွုမ်ဒျာႏ၊ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ 'ယူႏထာꩻဖြားပဌမဘေꩻ'နဝ်ꩻတဲင် အားထွုတ်မွေးတရာꩻ၊ ကလူႏလꩻ ကအားထွုတ်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏ၊ မွေးငါႏမရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းယို-
ခွေယိုခါ အဝ်ႏရေꩻအဝ်ႏသန်ꩻဒျာႏ၊ ခွေယို အီႏဆာဗာႏထာꩻ၊ မဉ်ႏဆာထာꩻတွင်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ တထွာတဝ်း၊ အီႏလွေꩻဗာႏ တခြာကိုတဲ့ တယိုꩻတဝ်း၊ မခွိုက်ကအဝ်ႏရေꩻ အဝ်ႏသန်ꩻယို အဝ်ႏလိုႏအားထွုတ်ခန်းတရာꩻ၊ မဉ်ႏလꩻခါꩻတရာꩻနဝ်ꩻ တွိုႏမဉ်ႏဆာထာꩻသူꩻနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသႏဒျာႏ'ယူႏထာꩻဆာ ဒုတိယဘေꩻ'နဝ်ꩻတဲင် အားထွုတ်မွေးတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းယို-
ယိုခါနဝ်ꩻ ဗွူဟောဝ်၊ အံႏအွꩻလွိုင်ႏအာ၊ တွုံꩻသွမ်ꩻယိုꩻ၊ တခိန်ႏခိန်ႏ တနေင်ႏနေင်ႏကိုသူꩻ ကုဲင်းအံႏမဒါႏထာꩻ၊ မဉ်ႏအံႏမထာꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ တယိုꩻတဝ်း၊ အုံတခြာကို တယိုꩻတဝ်း၊ မခွိုက် အံႏအွꩻကလွိုင်ႏတွင်ꩻယို အားထွုတ်ခန်းတရာꩻမꩻ၊ မဉ်ႏလꩻခါꩻတရာꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏခြေားခိင်ႏသူꩻနဝ်ꩻ တရာꩻအတွက်တာႏ နန်းခရာႏလိုႏတဝ်း၊ 'ယူႏထာꩻအံႏမ တတိယဘေꩻ'နဝ်ꩻတွော့ꩻ အားထွုတ်မွေးတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းယို-
ယိုခါခါနဝ်ꩻ လိုꩻလမ်းဖုံႏ အဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏနေလို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻရန်ႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တွိုႏတနီꩻခါ တကာႏလိုꩻလမ်း မဉ်ႏတလွောင်ႏဗူႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏထေင်ညင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏရွို့ꩻရန်ႏလို့ဝင်ꩻ (မဉ်ႏတွိုက်ꩻခꩻလို့ဝင်ꩻ-ခမ်းထီမဉ်ႏကုဲင်)နဝ်ꩻ အီႏအားထွုတ်ဗာႏတရာꩻ တယိုꩻတဝ်း၊ အုံတခြာကို တယိုꩻတဝ်း၊
မခွိုက် တကာႏကလွောင်ႏဗူႏလို့ဝင်ꩻတွင်ꩻယို အားထွုတ်ခန်းတရာꩻမꩻ 'ယူႏလိုꩻလမ်း အီႏလွောင်ႏဗူႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ စတုတ္ထဘေꩻ'နဝ်ꩻတဲင် အားထွုတ်မွေးတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းယို-
ယိုခါနဝ်ꩻ သံဃာႏချင်ꩻချင်ꩻ အဝ်ႏဟောဝ် အဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏနေလို့ဝင်ꩻ၊ သံဃာႏတလွောင်ႏဗူႏတောဝ်းလို့ဝင်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ တယိုꩻတဝ်း၊ အုံတခြာကို တယိုꩻတဝ်း။
မခွိုက်သံဃာႏကလွောင်ႏဗူႏတွင်ꩻယို အားထွုတ်ခန်းတရာꩻမꩻ 'ယူႏသံဃာႏ အီႏလွောင်ႏဗူႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ ပဉ္စမဘေꩻ'နောဝ်ꩻတွော့ꩻ အားထွုတ်မွေးစွဉ်ႏတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ အနာဂတဘယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ