open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပဲရူးခမ်းထီ

**ပဲရူးခမ်းထီ** () (တဝ်းတဲ့) "ပီရူးခမ်းထီ" ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ပဲရူး ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကတွိုက်နဝ် အခဝ်တွို့ꩻကို ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အီကွေဒေါခမ်းထီ၊ ကိုလံဗီယာခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗရာသီးခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗိုလီးဗီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဆီလီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ ဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၄၉၆,၂၂၅ မဲင်ႏ (၁,၂၈၅,၂၁၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ၂၀၂၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ (၃၂ သန်း) ရပ်တဲင် နဝ်ꩻအကို (၉၄.၅%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏသား နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန် တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻလိမာသွူ။

ပဲရူးခမ်းယို ပွိုင်းလဲင်ႏခါ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအညစဝ်းသွတ်ꩻ ဆီကိုထင်ꩻ ယေန်ႏငဲးရေꩻ တောမ်ႏ အိဉ်ယာ အိဉ်ပါယာခမ်း ကအဝ်ႏဒါႏ အရပ်ဒေႏသဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၆ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထဲ့ꩻသော့ꩻထိုꩻ သပေင် အိဉ်ပါယာကိုသွူ။ တွိုႏ ၁၈၂၁ ဗာႏ လꩻလွေꩻ လွစ်တခြင်ရေꩻလဲ့ ကောပ်ပွိုးစွောန်ႏ ခမ်းထီရေꩻ အသျုက်တရေင် ကျုံႏခွဲးကားလွေꩻဗာႏ ခမ်းထီ တခွꩻယေန်တဝ်းဖုံႏ၊ ရွဉ်တောင်ꩻရေꩻ တချဖုံႏ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻဟဝ်တဝ်းဖုံႏ စတဲင် အယပ်ꩻခုဲင်ႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏသွူ။ တွိုႏ ၂၀၀၁ ဗာႏ ဇွန်လာနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻ ခမ်းနမ်းဗွေႏစနိစ်ခမ်းထီတဲင် ခမ်းနမ်းဗွေႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏလွေꩻခန်း ဒုတိယ ပိုလ်ႏကဲႏတန်လီꩻ အော်လန်တာဟူမာလာ နဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ပဲရူးခမ်းထီနဝ်ꩻ တထွန်ꩻကာꩻငါႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏ

‍‍‍‍‍‍**ဆိဉ်တို** () ()ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ဂျပန်ခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒါႏ အခေႏခံႏလွေꩻ သဘာႏဝတရာꩻ ဘာႏသာႏတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏရိုႏသေႏဒျာႏ ထာႏဝရဘုရာꩻတွမ်ႏ ဓမ္မတရာꩻယိုနီမျိုꩻသွူ။ ဘာႏသာႏလင်နဝ်ꩻ မီႏရိုꩻကိုႏကွယ်ႏထာႏဝရဘုရာꩻလဲ့ ကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏကွို့ꩻ ထာႏဝရဘုရာꩻတစွိုးလွုမ်ꩻ၊ မီႏရိုꩻကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ ဓမ္မတရာꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏကွို့ꩻ ဓမ္မတရာꩻတစွိုးလွုမ်ꩻ။ ကွဲတွော့ꩻ ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏနဝ်ꩻ တပီတဝ်းနုဲင်းဘာႏသာႏလင် ထာႏဝရဘုရာꩻတွမ်ႏ ဓမ္မတရာꩻယိုနီꩻမျိုꩻလွုမ်း ကိုꩻကွယ်ႏစွဉ်ႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏတဲ့ ထာႏဝရဘုရာꩻဘာႏသာႏတွမ်ႏ ဓမ္မတရာꩻဘာႏသာႏယိုနီမျိုꩻ ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏရော်ꩻရယ်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏတမျိုꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻရိုꩻ "ကာမီနိုမီစီ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ လောကုတ္တရာႏတဖူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻအဝ်ႏတဲင် ဂျပန်လိုꩻခွိုꩻ ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခေါင်ႏစခါသီး ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏဒါႏ ဘာႏသာႏတရာꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။

ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတွမ်ႏ ကွန်ဖူးဆျပ်ဘာႏသာႏဖုံႏ ခါးလားကပေါႏလွဉ် ဂျပန်ခမ်းခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏလွ ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏကရိုꩻဒါႏ သဘာႏဝ တရာꩻဓမ္မတွမ်ႏ ထာႏဝရဘုရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတွမ်ႏ ကွန်ဖူးဆျပ်ဘာႏသာႏဖုံႏ တိန်ႏပေါႏလွဉ်တဲင် ယေန်ႏကေႏမုꩻဩဇာႏဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့လꩻထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။

ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ခွုင်းတဲင်လောကတန်တဖြုံႏလွုမ်းလွုမ်းအကိုယို အဝ်ႏတဆူႏလွုမ်ꩻကရိုꩻဒါႏ ထာႏဝရဘုရာꩻအဝ်ႏ ကရိုꩻဒါႏ ဝါႏဒယိုတမျိုꩻလဲ့ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏဒျာႏ၊ ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏကန်းတော့ꩻ သဘာႏဝတရာꩻဖုံႏ၊ ကိုꩻကွယ်ႏရိုႏသေႏ အသꩻတအဲဉ်ထဝ်း ရုပ်တုဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏဒျာႏသွူ။

ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏပွိုင်းလဲင်ႏစခါနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏရောင်ဒျာႏ မွူး၊ လာ၊ နက္ခတ်တာယာတွမ်ႏ ခမ်း၊ တလီꩻ၊ ဟံႏ၊ မေႏကောင်၊ ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ ထွူတကာႏတဝ်း ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏပါနေဒွိုန်းက ထံထွိုင်း၊ ကွယ်သာႏ စတဲင် တိစ္ဆာန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတွမ်ႏ သေင်ႏမွူး၊ သွီႏမွူးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ မီႏထီႏဒျာႏ လုံးတူႏတန်တန်ဖုံႏတဲ့ မတ်နုဲင်းရုပ်တုစေႏတီႏတွော့ꩻ အွဉ်ဝင်ꩻကိုႏကွယ်ႏရိုႏသေႏလွတဝင်ꩻဖုံႏသွူ။

ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏကွို့ꩻ သဘာႏဝတရာꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကိုꩻကွယ်ႏရိုႏသေႏပါနေဒွိုန်းက လိုꩻယံလိုꩻကျဖုံႏသွူ။ လိုꩻယံ၊ လိုꩻစွန်ꩻထင်ဖုံႏ မီႏပေါက်ပေါႏလွဉ်နဝ်ꩻ အသက်ꩻအဝ်ႏမွန်နေဒွိုန်းတဲ့ယဝ်း၊ သီထိုꩻလဲဉ်းတဲ့ယဝ်း ဝွေꩻသီးဟဲ့ꩻတွမ်ႏအမိဉ်ꩻ လူꩻတန်လူꩻမျတ် (ကာမိ)ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကိုꩻကွယ်ႏရိုႏသေႏလွတဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ ဝွေꩻသီးကရေႏမတ်ဒါႏ လိုꩻယံလိုꩻဒါႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻအသက်အဝ်ႏမွန်ဗန်နေးအခိန်ႏကာႏ ဝွေꩻသီးအွဉ်တဝင်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻပူႏဇောႏဖေႏစွဉ်ႏဒျာႏ ဆိဉ်တိုဘုရာꩻကျောင်ꩻဖုံႏသွူ။

မီႏထီႏ လိုꩻယံ၊ လိုꩻစွန်ꩻထီထင်ဖုံႏနဝ်ꩻ လူꩻတနံသီး ဖန်ဆင်ꩻအနမ်းလိုꩻတွော့ꩻ လင်ꩻအုံလိုꩻခမ်းအကျောင်ꩻ ယွုမ်းအံႏရောင်တဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ မွိုးစိုးဖါပန်သီးအဆက်ဆက် ကအဝ်ႏလွဉ်ဒါႏ မွိုးဖြားဖါဖြားသီးအလောင်းလဲ့ ကိုꩻကွယ်ႏရိုႏသေႏဒျာႏ ခွန်ဟော်ခံꩻသီး တခြိုꩻအသွုံꩻအဆောင်ႏဖုံႏလဲ့ မတ်နုဲင်းရုပ်တုတောႏတွော့ꩻ ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏရောင်ꩻတဝင်ꩻဖုံႏသွူ။

ခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻ မွူးခွန်လူꩻခွိုꩻနွယ်ႏသီးလင်ꩻကွုတ်အကျောင်ꩻ ယွုမ်းအံႏရောင်တဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် ဗꩻတွိုႏထံစွဉ်ႏယိုခါ ခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻ ထွာခမ်းထီအတန်အကယ်ႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဘာႏသာႏရေꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထွာစွဉ်ႏအတန်ထိုသွတ်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။

တိန်ႏတွိုႏလွဉ် ခေတ်ကာႏလဆုဲင်ꩻချာယိုတဲင် ဝွေꩻသီးကအဝ်ႏကိုႏကွယ်ႏဒါႏ သဘာႏဝ ဓမ္မတရာꩻဖုံႏ ၊ ခမ်း၊ တလီꩻ၊ မွူး၊ လာဖုံႏ၊ တိစ္ဆာန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ သေင်ႏမွူး၊ သွီႏမွူးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ လိုꩻယံလိုꩻကျ၊ လိုꩻစွန်ꩻထင်ဖုံႏ၊ ရုပ်တုတခြိုꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာႏဝရဘုရာꩻတဆူႏလွုမ်ꩻအကျောင်ꩻ ယွုမ်းအံႏရောင်ꩻဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏကိုႏကွယ်ႏလွဉ်လုဲင်ႏလဲဉ်း ထာႏဝရဘုရာꩻတစွိုးလွုမ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏရေꩻ
ကဏ္ဍ:ဆိဉ်တိုဘာႏသာႏ
မွူး

**မွူး** () ကရိုꩻနဝ်ꩻ နီနာꩻကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ မွူးအစွိုꩻဗူႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဆာႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဂျိုလ်ႏကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ မွူးအစွိုꩻဗူႏကိုသားနဝ်ꩻ တဖူꩻပတ်လိမ်ꩻမွူးကအဝ်ႏလွေꩻအတွိုင်ꩻ ဝွေꩻသီးအဝ်ႏပတ်လိမ်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏသေႏသေႏသွူ။ မီႏတွိုႏတွိုႏဒျာႏ အခိန်ႏခါႏမွူးယာခိုႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ခွေသီနီနာꩻ အဝ်ႏထီႏရောင်ဗာႏမွူး အွိုးအာႏကာႏမို့ꩻလောင်းကီနဝ်ꩻသွူ။ နီနာꩻသီးမဲ့ကို ကအဝ်ႏထီႏထင်ႏဒါႏမွူး အွိုးအာႏကာႏမို့ꩻလောင်းကီသူꩻနဝ်ꩻ အထီႏထင်ႏပီနုဲင်းစွဉ်ႏဒျာႏ ဗော်လုံးတသီးတန်တဖြုံႏပမာႏသွူ။

အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ မွူးယို ထွာဒျာႏ ဗော်လုံးတလွုံꩻတန် ကအဝ်ႏပꩻသေႏသေႏဒါႏထာꩻ တဖြုံႏဒျာႏရင်ꩻသွူ။ အဝ်ႏကဗꩻဒါႏထာꩻကို ထေထန်ႏလွေꩻဖေႏ စွန်ꩻအာႏရဲင်ꩻ အာမွေးအာတန်သွူ။ မွူးယို ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သက်အဝ်ႏသားဖုံႏ လို့လို့စင်တာႏ ထွာဒျာႏ အဓိကအရေꩻတန် စွန်ꩻအာႏရင်ꩻ အရွီးအခိုႏသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သက်အဝ်ႏသားဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏ မွူးကို ကလွဉ်ဒါႏ ထာꩻလေရောင်ႏ တောမ်ႏ စွန်ꩻအာႏ နဝ်ꩻသွူ။ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏတဲ့ စွန်ꩻအာႏအနေႏ ထူႏသုင်ꩻသွူ မွူးအရောင်ႏတဲင် မွန်ဗန်လွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထူႏသုင်ꩻအီ မွူးရောင်ႏတဲင် သေင်ႏဝါႏမွူးဖုံႏတောမ်ႏ သေင်ႏလာႏဖုံႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏဖိုတိုသန်းတိစ်သိစ် ကဟဲ့ꩻဒါႏ ထာꩻနယ်ꩻတဲင် အဝ်ႏဒွိုႏလွေꩻအဆာႏ တောမ်ႏအရောင်ႏချို ကအဝ်ႏဒါႏ ကလိုရိုပလတ်တိစ်ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ပါရသီဘာႏသာႏ

‍‍‍‍‍‍‍**ပါရသီ ဘာႏသာႏ** ကရိုꩻနဝ်ꩻ အီရန်(ပါဆျား) စခေါင်ႏစခါသီး ကအဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏတရာꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ကောကတယ်ႏထောင်ႏစစဒါႏ ဘာႏသာႏတရာꩻယိုတမျိုꩻသားနဝ်ꩻ မွိုးဖန်နာႏမေႏ ဖါဖေႏနာႏမ အစစအမိဉ်ꩻရင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ "ဇိုရိုအဲတ်သတား"တဲင် ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ အမိဉ်ꩻတွင်ႏလꩻခန်း "ဇရသူစတြ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သိုရိုအဲတ်သတား ကလွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ် ကလွူးဖြွဉ်လင်ꩻဒါႏ နေရာႏဒေႏသ ရပ်မလိုꩻအခမ်းကိုနဝ်ꩻ ခရိစ်တခုဲင်ႏလပေါႏတဝ်းဒွိုန်း အဝ်ႏလိုႏနေက နေင်ႏပေါင်ꩻ ၈၀၀ ရပ်သွူ။ ဝွေꩻကလွူးဖွာꩻလင်ꩻဒါႏ နေႏရာႏဒေႏသ ရပ်မအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတဝ်းအလောင်ႏတင် ဟဲ့ꩻတဝ်းအလင်တာႏ ဝင်ꩻရိုꩻဟဲ့ꩻဖန်စွဉ်ႏဒျာႏ ပါဆျားခမ်းတန်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

သိုရိုအဲတ်သတား ကဟော်ꩻကျာꩻသွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻသေꩻခါꩻ တရာꩻတောႏ အစုစုအဒဝ်ႏဒဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻစုရွမ်တဲမ်းစန်ႏခါꩻနေး ကျမ်ꩻကန်ႏကိုတဲင် ကျမ်ꩻမိဉ်ꩻဟဲ့ꩻ သိဉ်းဒအဝဲတ်သတား သွူ။ ကျမ်ꩻယိုတစောင်ႏနဝ်ꩻ ပါရသီဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏသီး အဓိကအခေႏခံႏ ကျမ်ꩻကန်ႏတန်တစောင်ႏဒျာႏသွူ။

ခိုရိုအဲတ်သတား အသက်ကအဝ်ႏမွန်ဗန်နေ အယံꩻတွင်ꩻကာႏလ သာႏမယနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ လိုꩻသီးဖုံႏ ကိုꩻကွယ်ႏရိုႏသေႏ ယွုမ်းအံႏမွေးစွဉ်ႏဒျာႏ ရုတ်တုဖုံႏသွူ။ အတွင်ꩻကာႏလနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ပေါႏရိုꩻတဲင် ဟော်ꩻကျာꩻသွဉ်သင် ဆွုံꩻမꩻဖေႏဒါႏ ထာႏဝရ ဘုရာꩻ အယူႏဝါႏဒသား ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသိုရိုအဲတ်သတားလွုမ်ꩻသွူ။ သိုရိုအဲတ်သတား နဝ်ꩻ ကျံႏစယ်ႏကျိုꩻစာꩻယားကုဲင်မွေးစွဉ်ႏဒျာႏ ကကိုꩻကွယ်ႏရိုႏသေႏ ယွုမ်းအံႏဒါႏ တနာ၊ လူꩻ၊ မစ္ဆာႏတွမ်ႏ သဘာႏဝ ဓမ္မတရာꩻဖုံႏသွူ။

သိုရိုꩻအဲတ်သတား ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ ဩဝါဒတရာꩻဖုံႏအကို မီႏထေခွယ်ꩻထန်ႏဗာႏ အရသာႏအကဲဉ်အနဲတ်ꩻနဝ်ꩻ အရေႏရွယ်ႏလွေꩻဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏတဖြုံႏလွုမ်းလွုမ်း ယံကတိုꩻတက်ရေꩻတာႏသွူ။ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ ဝွေꩻရေႏမိုးချက် အနက်အဓိပ္ပာယ်ႏယိုတဗာႏတဲင် လိုꩻယံလိုꩻဒါႏ ပညာသျိပညာႏသျင်ႏသီး ခေတ်ဟန်ႏသလဲင်ႏခါယိုနဝ်ꩻ အခီꩻယော်ꩻအံႏဖြာႏမွေးစွဉ်ႏဒျာႏ သိုရိုအဲတ်သတားသွူ။ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻတနီꩻခါ ကအီႏပေါႏပေါက်လွဉ်ဒါႏ ပရောဖဲတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အအီႏကျိုꩻစာꩻဆောင်ႏရွက် ခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအကျိုꩻစီꩻပွာꩻတာႏ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ယိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ အဟော်ꩻကျာꩻဖေႏ ကမ္ဘာႏဟံႏတိုꩻတက်ရေꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဟော်ꩻဖေႏပါနေဒွိုန်းက တကမ္ဘာႏလွုမ်း ခွꩻငြိမ်ꩻရေꩻအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏသွူ။ တကမ္ဘာႏလွုမ်း ယံဖေႏနေးကငိမ်ꩻခွꩻရောင်းရေꩻအတာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏတရာꩻအစွိုးစွိုး အဒဝ်ႏဒဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်နေးထူႏလွောက်နာႏလွငါႏ အယူႏဝါႏဒယိုတစွိုးအကျောင်ꩻ ဝွေꩻတဲက်တွန်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာသေႏသေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

ဓမ္မ အဓမ္မ၊ အဟဝ် အကုဲင်၊ တရာꩻ တရာꩻတဝ်း၊ တွိုက်ꩻနက်ရွို့ꩻရန်ႏတဝင်ꩻ စတဲင် အကျောင်ꩻခရာႏနုဲင်းယိုဖုံႏလဲ့ ဝွေꩻအဝ်ႏဟော်ꩻပါနေနေသွူ။ ဆုဲင်ꩻချာ ကပေါႏလွဉ်ထပ်ဒါႏ ပါႏရမီႏဗွေႏ ပညာႏသျင်ႏသီးနဝ်ꩻ အဟဝ်အကုဲင်ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်ႏရာႏဩဝါဒယိုနီမျိုꩻ ယံကထိုꩻဖေ့ဝုဲင်ꩻထိုꩻဗာႏမွုန်း ရေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အွဉ်တဝင်ꩻတယ်ႏထုနေး ဘုရာꩻထွားအဟဝ်ဖဲ့ꩻရုပ်တုတွမ်ႏ ဘုရာꩻထွားအကုဲင်ဖဲ့ꩻရုပ်တုဖုံႏသွူ။ ပါရဇီသီး ကကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏဒါႏ ဘုရာꩻအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဟုရမဇဒနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

ပါရဇီဘာႏသာႏသီး ကအဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏဒါႏ သိဉ်းဒအဝဲတ်သတားကျမ်ꩻကန်ႏကိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏ လောကီꩻကျင်ꩻဝွတ်ဖုံႏ၊ ငဝ်းပို့ꩻပသာမေတ္တာႏဖုံႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နက္ခတ်ဗေဒတွမ်ႏ တသီႏပညာႏဖုံႏလဲ့ ပါသော့ꩻနေနေသွူ။

ပါရဇီသီးနဝ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏ ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏမွေးစွဉ်ႏ မေႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ (၈)ရျာꩻဗူႏရပ် အတွင်ꩻကာႏလနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ကလာꩻမူသလိဉ်ဖုံႏ နွို့လွဉ်အုံပြုံႏဒို့ꩻတခြို့ꩻထိုꩻ ပါဆျားခမ်းတဲင် ကောကကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏဒါႏ ပါရဇီဘာႏသာႏသားနဝ်ꩻ ထိုꩻလွေꩻထိုꩻအေင်ဒိယခမ်းထီကိုတဲင် လွေꩻအုံခမ်တငါထိုꩻခန်း အေင်ဒိယခမ်း အခဝ်တွို့ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ: ဘာႏသာႏရေꩻ
ကဏ္ဍ:ပါရသီဘာႏသာႏ
တုတ်ကွေးရောႏဂါႏ

‍‍‍‍‍‍‍‍တုတ်ကွေးရောႏဂါႏနဝ်ꩻ တခြေ့အဲင်ႏတွော့ꩻ အထွာလွဉ်ဗာႏဒျာႏသွူ။ တခြေ့အစွူႏသားအဲင်ႏထွူ မီႏလꩻ သွံနီꩻတွမ်ႏ သူနီꩻအခါႏလယ်ႏကိုမꩻ ရောႏဂါႏလက္ခဏာႏအီႏပေါႏလွဉ်သွူ။ ရောႏဂါႏယိုတမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာစွော့ꩻစꩻ၊ ပေါႏစွော့ꩻစꩻနေးဒျာႏထာꩻကဲဉ်းအာအာ၊ ကပေါႏစစနဝ်ꩻ အခွꩻစွူႏလောႏလွဉ်၊ အုံထာꩻခွꩻလွဉ်၊ စူခင်ႏကတူႏဖုံႏအဲင်ႏလွဉ်၊ ကတူႏဆာတမွိုꩻတမာꩻထာꩻတဲင် ကုဲင်းဆာအာဒျာႏ မဲ့ဗꩻချာ၊ မဲ့တနျာႏထွူ မဲ့ထီဖုံႏဗွေလွဉ်၊ အလျားတဲ့ထင်ႏမွိုင် တွိုႏထင်ႏစွဉ်ႏ (၁၀၃)တွမ်ႏ(၁၀၅)အခါႏလယ်ႏကို၊ မဲဉ်အံႏမဲဉ်အွꩻတဝ်းထာꩻ၊ အော့ꩻဒါႏထာꩻ၊ လိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ အကုဲင်းထင်ႏဒါႏ၊ ဒေါ့ꩻတမွိုꩻဒါႏထာꩻ၊ မီႏလꩻသွူသွံနီꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ တသိုꩻထန်ႏဗာႏအာငါႏတဲင်၊ ဆီႏသွင်ႏ၊ ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ ဓာတ်ကုဲင်းလွေအာဒါႏထာꩻသွူ။

အထွာနုဲင်းယိုမီႏထွူနဝ်ꩻ အုံထာꩻဟဝ်ချာယင်း မီႏလꩻနီနီꩻရပ်နဝ်ꩻ နမ်းစူခင်ႏဖုံႏအဲင်ႏတွော့ꩻ အလျားကုဲင်းထင်ႏချာယင်းဒါႏတလဲင်ႏ၊ စူႏခင်ႏလောင်းဖုံႏတဲ့ အဒီႏရူႏရူႏရာႏရာႏဖုံႏ ကုဲင်းပေါႏဒါႏ၊ ဒုတိယအလျားပြန်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တညတဝ်းကဲဉ်းအာ၊ မီႏထွူတဲ့ အလျားချော့ꩻလင်ꩻချာယင်းနုဲင်းအလီꩻ အုံထာꩻဟဝ်လွဉ်ချာယင်းဒျာႏသွူ။

## ကုꩻလွံꩻလာꩻနယ်ꩻ
ရောႏဂါႏယိုတမျိုꩻနဝ်ꩻ အကူꩻစပ်ဒါႏဝင်ꩻတဲင် ရောႏဖေႏနေးကကူꩻစပ်လꩻမွိုန်း လိုꩻလင်နဝ်ꩻ ကအဝ်ႏခံႏဗာႏဒါႏ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏသားယို ဖေႏထန်ႏလမ်းလꩻတဝ်း၊ အွဉ်ႏအုံစွူစွူဗာႏခင်ႏလမ်းဗေင်ႏ၊ ချင်ႏထောင်ႏကိုသွူ။ မီႏတမွေးတဝ်း၊ မီႏထန်ႏဒျာႏအထန်ႏ၊ မီႏလွေꩻအုံထေ့အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻလောင်ႏလိုꩻလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻကသာထန်ႏဒါႏ တလီꩻအကို ရောႏဂါႏသေ့ꩻပါလွဉ်ꩻတဲင် ကူꩻစပ်တေားတေားဒါႏဝင်ꩻ မာꩻဆော့ꩻမာꩻဆာပါဒါႏဝင်ꩻလင်သွူ။

#ဖေႏအံႏဒဲဉ်ပျုတ်ထီပနဲဉ်ႏနဲဉ်ႏ၊ ဆျာဒီႏသွတ်ꩻတွမ်ႏ အရောင်ꩻအရာႏမျိုꩻဖုံႏငါနော။
#ကထွာစစနဝ်ꩻ တသီႏနမ်းမန်ꩻလဲ့သင် တသာႏလဲ့သင် အွꩻဖေႏသွော့ꩻတဝန်ႏ။
#ကတူႏဆာဖေႏနေးကသက်သာႏနဝ်ꩻ ထူႏခွမ်ꩻလာꩻတဖွူꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏစိုပ်ꩻဖေႏထီခွꩻခွꩻ၊ ထီခဲꩻ(ရေခဲ)တဲ့လꩻဒျာႏ၊ အွဉ်ႏစိိုပ်ꩻမီႏထွူ ထေထန်ႏစေ့ꩻကြောင်းကြောင်းထိုꩻအထီတွော့ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏဖေႏသွော့ကတူႏလောင်း။
#အွꩻဖေႏသွော့ထီလွံꩻခွꩻ၊ သောက်ꩻသွီထီ မောက်ꩻစောက်ꩻထီဖုံႏ။
#ထူႏခွမ်ꩻလာꩻတဖွူꩻ မာꩻတလွုံꩻလွုံꩻ ဖေႏအလျားတွော့ꩻ အွဉ်ႏဆောင်ꩻဖေႏသွော့ ကဆာဒါႏခင်ႏလမ်း။
#ရောႏဂါႏဖေႏနေးကထွာဗာႏမွုန်းနဝ်ꩻ ဖေႏအဲင်ႏမွုန်းသွော့တခြေ့၊ ခိန်ႏဗေင်ႏတဲ့ ဗေင်ႏသော့ꩻနေးသွော့ ချင်ႏထောင်ႏ၊ မီႏထန်ႏတဖူꩻတဲ့ အီလွေꩻပါသွော့ချင်ႏထောင်ႏ။

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ
အီကွေဒေါခမ်းထီ

**အီကွေဒေါခမ်းထီ** () ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါ **အီကွေဒေါ ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** (Republic of Ecuador) (သပေင် : República del Ecuador) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကတွိုက်နဝ် အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻကို နမ်းခြောင်ꩻတင် ဒီမိုကရဲတ်တိစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကိုလံဗီယာခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပီရူးခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပစိတ်ဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပါလာပါဂိုးကြွန်လဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အီကွေဒေါခမ်းကိုတဲင် တောမ်ႏခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ ဟံႏကောင်တန်နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏခါႏလွေꩻ ကီလိုမီတာ ၁၀၀၀ (မဲင်ႏ ၆၂၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ ဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၀၉,၄၈၄ မဲင်ႏ (၂၈၃,၅၆၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ၂၀၂၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ (၁၇ သန်း) လွိုတဲင် နဝ်ꩻအကို (၈၆ %)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏသား နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန် တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻကီတိုသွူ။

## သမဲင်ꩻ
### Pre-Inca era

## ဟံႏပထဝီႏ

## ခမ်းထီရေꩻ တောမ်ႏ အစိုႏရ

## စဲ့ꩻရေꩻ

## စီꩻပွာꩻရေꩻ

## အာႏကွိုꩻ
မဟာပဒေသလစ်ꩻပါꩻ

ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံႏဃာႏ အပါꩻပေါင်ꩻအာအာ ကျွꩻတွိုႏလွေꩻ ဘောဂဝေင်ꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻသတင်ꩻသုံꩻအုံခန်း အာနန္ဒာႏစေႏတီႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဟဲ့ꩻရဟန်ꩻဖုံႏထွူတဲင် “ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ- အီႏဟော်ꩻနယ်ဖေႏ မဟာပဒေသလစ်ꩻပါꩻဖုံႏ၊ နာႏလွသွော့ဟုဲင်း၊ သွင်ꩻသော့ꩻသꩻကို လုဲင်း၊ အီႏဟော်ꩻဖေႏယို”၊ ရဟန်ꩻဖုံႏလဲ့ “မွေးသွူ ဗွေႏဩ”လဝ်းချာဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သာႏသနာႏတောႏယိုအကို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းယိုတဲ့ “ဩဗွေႏသီးဖုံႏဟွေး- တရာꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်း နာႏဗာႏဗွေႏဘုရာꩻငါ၊ (ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ)၊ တောင်ꩻခါꩻဗာႏဘုရာꩻထျꩻ၊ (ခွေသွဉ်းကနာႏခါꩻဒါႏ တရာꩻယိုနဝ်ꩻ) ဓမ္မအစဲစ် ဒျာႏဗွေႏဩ၊ ဝိနယ်ꩻ အစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ၊ ဘုရာꩻအသွဉ်အသင် အဆုံꩻမꩻစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ”ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။
(ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းယို နစ်သက်တဲ့ တွမ်ႏနစ်သက်စွဉ်ႏမွုန်းတဝ်းဒွိုန်း၊ ရဲတဲ့တွမ်ႏရဲစွဉ်ႏမွုန်းတဝ်း ဒွိုန်း၊ နစ်သက်စွဉ်ႏဒွိုန်း’ ရဲးစွဉ်ႏမွုန်းဒွိုန်းတဲင် တောင်ꩻခါꩻဟဝ်ဟဝ်အငဝ်းရာႏ’ အဓိပ္ပါယ်ႏဖုံႏထွူတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ သွင်ꩻသော့ꩻစံꩻ သုတ္တန်ႏပါဠိတောႏကို’ အဘိဓမ္မာႏပါဠိတောႏကို၊ ဝိနယ်ꩻပါဠိတောႏကိုထွူတဲက် ခိဉ်ႏတဲက်ထွားစံꩻဗာႏ၊ တွမ်ႏဉာဏ်ႏ သွင်ꩻသော့ꩻ သုတ္တန်ႏ’ သွင်ꩻသော့ꩻအဘိဓမ္မာႏ’ သွင်ꩻသော့ꩻဝိနယ်ꩻကိုထွူ မဉ်ႏတပါသော့ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတစဲင်းထင်ႏသျာꩻသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ဆုံꩻဖျတ် သွော့နုဲင်းယို “ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻငဝ်းလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ ရဟန်ꩻယိုတပါꩻ အနာႏစဲင်းစဲင်းခါꩻတဝ်းဒျာႏ”အွဉ်ႏ ထွော့နုဲင်း နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ငဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (ဝွေꩻဗွေႏကဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ) စွဉ်ꩻထိုꩻလွသွော့နော။ သုတ္တန်ႏ’အဘိဓမ္မာႏ’ဝိနယ်ꩻဖုံႏအကို မဉ်ႏအဝ်ႏပါဒျာႏ၊ မဉ်ႏထင်ႏသျာꩻဒျာႏက ရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ “ယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻငဝ်းမွေးဒျာႏ၊ ရဟန်ꩻယို နာႏစဲင်းစဲင်းသေꩻခါꩻ ဟဝ်ဟဝ်ဒျာႏမွော့ဟွေး”အွဉ်ႏထွော့ နုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ရဟန်ꩻသီး ဖုံႏ အီပါတောင်ꩻခါꩻလွသွော့ငဝ်းနဝ်ꩻဖုံႏနေား။ (ပထမမဟာပဒေသ)
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သာႏသနာႏတောႏယိုအကို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းယိုတဲ့ “ဩဗွေႏသီးဖုံႏဟွေး- ကျောင်ꩻမဉ်ꩻနုဲင်း ယိုကို တွမ်ႏမထေရ်ႏတန်ဖုံႏ’ တွမ်ႏအတန်အကဲႏ သံႏဃာႏဖုံႏအဝ်ႏအုံ၊ တရာꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်း နာႏဗာႏသံဃာႏနဝ်ꩻအငါ၊ (ဗွေႏသံႏဃာႏ နဝ်ꩻထျꩻ)၊ တောင်ꩻခါꩻဗာႏသံႏဃာႏနဝ်ꩻထျꩻ၊ (ခွေသွဉ်းကနာႏခါꩻဒါႏ တရာꩻယိုနဝ်ꩻ) ဓမ္မအစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ၊ ဝိနယ်ꩻအစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ၊ ဘုရာꩻအသွဉ်အသင် အဆုံꩻမꩻစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ”ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ (ပ) (ဒုတိယမဟာပဒေသ)
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သာႏသနာႏတောႏယိုအကို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းယိုတဲ့ “ဩဗွေႏသီးဖုံႏဟွေး- ကျောင်ꩻမဉ်ꩻနုဲင်း ယိုကို ဗဟုသုတလဲ့ကအာလွဒါႏ၊ ဒါႏအိုမ်လွစွဉ်ႏ ပရိယတ္တိဓမ္မဖုံႏ၊ ဆောင်ႏအိုမ်နွောင်ꩻစွဉ်ႏ သုတ္တန်ႏ’အဘိဓမ္မာႏဖုံႏ၊ ဆောင်ႏအိုမ်နွောင်ꩻ ဝိနယ်ꩻဖုံႏ၊ ဆောင်ႏနွောင်ꩻမာတိကာႏ မထေရ်ႏအာတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻလွ၊ တရာꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်း နာႏဗာႏသံဃာႏနဝ်ꩻအငါ၊ (ဗွေႏသံႏဃာႏနဝ်ꩻထျꩻ)၊ တောင်ꩻခါꩻဗာႏသံႏဃာႏနဝ်ꩻထျꩻ၊ (ခွေသွဉ်းကနာႏခါꩻဒါႏ တရာꩻယိုနဝ်ꩻ) ဓမ္မအစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ၊ ဝိနယ်ꩻအစဲစ် ဒျာႏဗွေႏဩ၊ ဘုရာꩻအသွဉ်အသင် အဆုံꩻမꩻစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ”ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ (ပ) (တတိယမဟာပဒေသ)
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သာႏသနာႏတောႏယိုအကို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းယိုတဲ့ “ဩဗွေႏသီးဖုံႏဟွေး- ကျောင်ꩻမဉ်ꩻ နုဲင်းယိုကို ဗဟုသုတလဲ့ကအာဒါႏ၊ ဒါႏအိုမ်စွဉ်ႏ ပရိယတ္တိဓမ္မဖုံႏ၊ ဆောင်ႏအိုမ်နွောင်ꩻစွဉ်ႏသုတ္တန်ႏ’အဘိဓမ္မာႏဖုံႏ၊ ဆောင်ႏအိုမ်နွောင်ꩻ ဝိနယ်ꩻဖုံႏ၊ ဆောင်ႏနွောင်ꩻမာတိကာႏ မထေရ်ႏတပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻ၊ တရာꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်း နာႏဗာႏမထေရ်ႏနဝ်ꩻအငါ၊ (ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻထျꩻ)၊ တောင်ꩻခါꩻဗာႏဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻထျꩻ၊ (ခွေသွဉ်းကနာႏခါꩻဒါႏ တရာꩻယိုနဝ်ꩻ) ဓမ္မအစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ၊ ဝိနယ်ꩻအစဲစ်ဒျာႏ ဗွေႏဩ၊ ဘုရာꩻအသွဉ်အသင် အဆုံꩻမꩻစဲစ်ဒျာႏဗွေႏဩ”ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ (ပ) (စတုတ္ထမဟာပဒေသ)
### အာႏကွိုꩻ
ကိုလံဗီယာခမ်းထီ

**ကိုလံဗီယာခမ်းထီ** () ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ကိုလံဗီယာ ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** (Republic of Colombia) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကတွိုက်နဝ် အခဝ်ထင်ꩻကိုသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗိဉ်နီသွဲလားခမ်းထီ၊ ဗရာသီးခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အီကွေဒေါခမ်းထီ၊ ပီရူးခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကာရိစ်ဗီယံပင်ႏလယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပနားမားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။    ကိုလံဗီယာခမ်းနဝ်ꩻ တောမ်ႏဗိဉ်နီသွဲလားခမ်း၊ စျမေကာခမ်းထီ၊ ဟေတီခမ်းထီ၊ ဒိုမီနီကန်ခမ်းထီ၊ ဟွန်ဒူးရပ်ခမ်းထီ၊ နီကာရာဂွါခမ်းထီ၊ ကော့သတာရီကာခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းထီနယ်ႏ အဝ်ႏရောင်ꩻခါႏတောမ်ႏ ထီပင်ႏလယ်ႏနယ်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ ဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၄၄၀,၈၃၁ မဲင်ႏ (၁,၁၄၁,၄၇၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ၂၀၂၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ (၅၂ သန်း) လွိုတဲင် နဝ်ꩻအကို (၈၇ %)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏသား နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန် တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဗိုဂိုတာ သွူ။

ကိုလံဗီယာခမ်းနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဟံႏနယ်ႏဌာႏန ၃၂ ဖြုံႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻတန်ခရဲင်ႏ ၁ ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ လဲတ်တိဉ်အမေႏရိက(ခဝ်ထာႏဝ)ကို ကိုလံဗီယာခမ်းနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻထင်ႏထိုသွတ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻအရန်း(၄)တဲင် အရန်းထာႏဝ ဩဇာႏအာႏဏာႏအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ပဲင်ႏဆဲင်ႏဓနဥစ္စာႏ ကွာႏအာငါႏတဲင် လိုꩻခြွေလိုꩻကေန်ꩻ တညီႏတွာတဝ်း ကွာႏအာငါႏနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ ၄၀ ပွန်း ၁ ပွန်း နဝ်ꩻသွူ။

## ခမ်းထီရေꩻ တောမ်ႏ အစိုႏရ

## စီꩻပွာꩻရေꩻ

## အာႏကွိုꩻ
ငေါဝ်းဟော်ꩻဖေႏပိုလီꩻထာꩻလူႏကျိုꩻ

၁။ ‍‍‍‍‍‍နီဗွေႏဘုရာꩻ သာႏသနာႏ၊ မျောက်ပင်ႏဖေႏအာႏ အလူႏတန်ꩻ၊ သေငါꩻဗဲင်းဝင်ꩻ သွုန်ႏသꩻဗွာ၊ တင်ꩻကျွစ်အလာ သီကလွဉ်လူႏ၊ နေင်ႏမားနေင်ႏကတူႏ ခုအီႏကူꩻ၊ သင်္ကျန်ႏခွန်လူꩻ လင်ꩻလိုႏနယ်ႏ၊ လူꩻခမ်းလင်ꩻလယ်ႏ လိုꩻအခြာ၊ နိုꩻဆောႏတမာ သꩻသဒ္ဓါႏ၊ ဒဲဉ်ဗွာဩဇာႏ ကပ်လူႏလောင်ꩻ၊ ခဲဖွယ်မျိုꩻပေါင်ꩻ တခိုးဗီႏ၊ တောင်းလုဲင်ဆျာထီႏ ပြူးနေင်းယာ၊ လူႏစာႏဟူဗွာ ထင်ႏကျောင်ꩻကန်ႏ၊ ရပ်ကျိုႏဆွုမ်ႏထင်ႏ သင်္ကျန်ႏလင်ꩻ၊ တင်ꩻကျွစ်လာတွင်ꩻ ပိုလီꩻသီး၊ သက်တန်ရွယ်ႏကီꩻ လွဉ်ရိုႏသေႏ၊ နုညံꩻယေန်ႏကေႏ ထာꩻသေလွံး၊ ငမ်းသꩻမာႏခွေါင်း အပဲစ်မျိုꩻ၊ ကွီလွစ်ကင်ꩻထိုꩻ ယံရီႏဟူႏ၊ ဘေꩻမျိုꩻရန်ႏသူႏ ကျမ္မာႏစ၊ မော့ꩻမွုန်းဒုက္ခ ယံကင်ꩻညာꩻ၊ အကျိုꩻငတ်ပါꩻ အီႏလꩻဗာႏ၊ သီထာꩻလူႏအကျိုꩻ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏ၊ ယံကလꩻမန်ႏမန်ႏသွော့ဝင်ꩻနော၊ ပိုလီꩻသီးယာဟွေး။

၂။ ‍‍‍‍ဒါႏနတင်ႏတန်ꩻ သီလွဉ်လူႏ၊ တင်ႏတန်ꩻသဉ်ဖျူႏ သီလွဉ်ကပ်၊ သꩻရေꩻရေႏမတ် စူယွော့ယောင်း၊ ကောဝ်ႏတလင်ႏဟူဖောင်း အွဉ်ႏတံꩻတဲင်၊ မန်ႏတလေꩻရွဉ်သဲင် အရောင်ႏပေါႏ၊ သီကပူႏဇောႏ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ အကျိုꩻယံလꩻ အန္တရာယ်ႏဟူႏ၊ ကွတ်ꩻဆီသူပါꩻ ဝွေႏဒနာႏ၊ ရွဉ်ခံဥစ္စာႏ ရွေအုတ်ကြီး၊ ခံꩻဖွိုင်ꩻတသီး ပေါႏလမ်းငါ၊ ဗောႏရောင်ႏတသာ ပေါႏလမ်းခိုႏ၊ အမျာꩻမိဉ်ႏခိုႏ ခွꩻရျူႏစုံ၊ အမျာꩻတင်ꩻလုံ မိဉ်ႏခိုႏထွိုက်၊ ပွိုင်ႏဗာႏရွဉ်တွိုက် ထွာသဌေꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻ နုဲင်းဗိုဗောင်း၊ ကောင်တန်အလောင်း ပျောႏတင်ႏသျာꩻ၊ သွဉ်းသယ်ႏငတ်ꩻရျာꩻ အဝ်ႏရံႏခူ၊ တဖဲ့ꩻသူရျာꩻ အဝ်ႏရံႏထွိုက်၊ သဲင်တဲင်တခြိုက်ꩻ ဗျာဓိကင်ꩻ၊ သဲင်ꩻတဲင်တခွင်ႏ မရဏလွစ်၊ သီထာꩻလူႏအကျိုꩻ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏရွာႏ ခမ်းဝေင်ꩻသဲင်၊ ယံဖေႏနေး သီကထင်ႏအုံတဲင်သော့ꩻဗာႏ၊ ပိုလီꩻသီးယာဟွေး။

## အာႏကွိုꩻ
Google

**ဂူးဂွေါ** ဟဲ့ꩻ **ဂူဂွေါ LLC** () **ဂူဂဲလ်** ယို ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကို အခေႏခံႏကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းစွုမ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန် တောမ်ႏ အနယ်ꩻပညာႏ ကုမ္ပဏီႏ ဒျာႏတဲင် အဝ်ႏအွဉ်ႏရေꩻခွုမ်မာꩻလွေꩻ လဲင်းလောင်းကျောႏညာႏ၊ ထိုမ်ႏထွားဝဲက် စက်စနိစ် အနယ်ꩻပညာႏ၊ မို့ꩻအေႏ ကွန်ပျူတာ၊ ကွန်ပျူတာသော့ဝွဲး၊ ကွင်တမ်ကွန်ပျူတာ(Quantum computing)၊ E-commerce(လဲင်းလောင်း ဖြေꩻစာကူꩻကားထာꩻ]]၊ Consumer electronics(ကဖြေꩻကသုင်ꩻဒါႏ တခြိုꩻအစွိုးစွိုး လဲင်းလောင်းသားဖုံႏ) တောမ်ႏ ဉာဏ်ႏလဲဉ်(AI) ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဂူးဂွေါယို ခံႏဗာႏဝင်ꩻဒေါ့ꩻအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ "ကမ္ဘာႏလောင်း စွန်ꩻအာႏအအဝ်ႏသွတ်ꩻ ကုမ္ပဏီႏ" အနေႏ နဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏလဲ့ ကုမ္ပဏီႏယိုတဗာႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကို အတန်သွတ်ꩻ ကုမ္ပဏီႏဖုံႏအကိုသွူ။ တယ်ႏထောင်ႏစလွေꩻ ကူးကောကုမ္ပဏီႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ (၁၉၉၈/၂၀၁၇) ဗာႏသွူ။

ကူကယ်ႏကူမ္ပဏီႏယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကိုသားပဲင်ႏဆဲင်ႏ ကူမ္ပဏီႏတဗာႏသွူ၊ အဓိကထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အနယ်ꩻပညာႏဖဲ့ꩻဆဲင်းရာꩻ တွမ်ႏ ညဏ်ႏထီတု လိတ်ကျော်ငြာႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားအီꩻ ကွန်ႏဖုံႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဒုံလုံးဒါ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ

**ဒုံလုံးဒါ** (မန်း: လုံးဒါရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ  ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ အွိုင်ႏနာꩻသံကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံလုံးဒါနဝ်ꩻ လမ်းငင်းအဝ်ႏ ( )ရပ်၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအောဝ်ႏ ( ) ရပ်တဲင် ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဒုံတဒုံနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနာသံ(လွယ်ယွန်ႏနာꩻသံ)ကိုနဝ်ꩻတဲ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇၃၆၈ ဖြာꩻသွူ။ ခမ်းသားအမျာꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻအတာႏနဝ်ꩻ ကိဉ်းအာ ထွာဒျာႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအကို အဓိကဆို့ꩻလွေꩻ သေင်ႏလာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကအောဝ်ႏဗော့ꩻ သွုပ်လွေꩻဒါႏဒုံဖိုင်ႏနောဝ်ꩻ ဖဲ့ꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻယို ဒုံတွူးဟံႏနျာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဒုံပဆျာႏကြိုႏ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
စီဒီပီ

**စီဒီပီ** () **ခမ်းကိုထေမာꩻနွောင်ꩻကွန်ႏအာႏခြွဉ်း** ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရွဉ်ဆေꩻကွက်ꩻတန်ႏဖိုꩻတဲင် ထွားသွူ ခမ်းနဝ်ꩻတဖြုံႏဖြုံႏ စီဒီပီတန်ႏဖိုꩻတဲင် တဲက်ထွားရမ်ꩻအီနွောင်ꩻ ခမ်းနဝ်ꩻစီꩻပွာꩻရေꩻ ပမာႏဏအခေႏနေႏသွူ။ အစိုႏရဖုံႏတွမ်ႏ ခမ်းအာလောင်ႏလင်အစွိုꩻဖုံႏ,ပွုံႏခွိုင်ꩻUNတွမ်ႏကမ္ဘာႏဘဏ်, သွုံꩻပျု စီဒီပီ(GDP)တဲင် ဖေႏကထီႏဗာႏ နုဲင်ႏငံႏတနုဲင်ႏငံႏ စီꩻပွာꩻရေꩻပြွူႏဖြိုထင်ႏထိုနုဲင်းမုဲင်ꩻဖုံႏသွူ။   ကထင်ႏထိုမွိုင်ထာꩻယိုစားနောဝ်ꩻ အလွံးကိုမ်ႏနေဟောင်း။ ယိုစားဖုံႏနောဝ်ꩻ အထဲ့ဖွိုႏလွေꩻနေဟောင်း။ နုဲင်းဝွေꩻသီးကယွုမ်းအံႏနောဝ်ꩻတဲ့ GDPယို ထိုတသွောင်းအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ အချံꩻသာႏသွတ်ꩻသွူတားလဲ့ GDPယိုမဉ်ႏထဲ့ဖွိုႏနောဝ်ꩻ ‌ကေန်ꩻခြေားလွသွူ။

နုဲင်းဒျာႏလိုꩻအာဖုံႏကယွုမ်းအံႏနောဝ်ꩻတဲ့ နုဲင်းနောဝ်ꩻစားတမွေးတောဝ်းသွူ။ GDPတဖူꩻရဲဉ်ႏယို မဉ်ႏဟောဝ်မဉ်ႏယံနောဝ်ꩻ ခမ်းထီနုဲင်ႏငံႏကပြွူႏဖြိုထင်ႏထာꩻဖုံႏယို အွဉ်ႏနယ်ဖေႏနွောင်ꩻဗာႏသွူ။ GDPယို အဒေါ့ꩻနယ်နွောင်ꩻကွို့ꩻ နီလိုꩻသီး နုဲင်ႏငံႏတနုဲင်ႏငံႏအကို အမာꩻနွောင်ꩻတန်ႏဖိုꩻခွိုင်းမုဲင်ꩻဖုံႏသွူ။ ယဗာႏဗာႏနောဝ်ꩻ GDPယို တဒေါ့ꩻဖေႏနွောင်ꩻတောဝ်းနီလိုꩻသီးအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻပါႏတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နီလိုꩻသီးထာꩻလိုႏလောဘယို အထွူထိုꩻအသွတ်ꩻထိုꩻကွပ်တအောဝ်ႏတောဝ်းဒျာႏသွူ။

* သဘာႏဝသောင်ꩻရင်ꩻကဆဲင်ႏရာꩻပျဿနာႏဖုံႏယို နီလိုꩻသီးသက်လောင်းတွိုႏလင်ꩻဒါႏသွူ။
* နီလိုꩻသီးကအုံခြေင်ဗာႏအခိန်ႏယို အောဝ်ႏခွိုင်းမုဲင်ꩻက။

## ဖန်းဖြယ်စာဗာႏရွဉ် နေးမုဲင်းဟောင်း
ကမဲဉ်ရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ့ နုဲင်ႏငံႏမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ဝွေꩻသီးထာꩻထီႏထာꩻယူႏဖုံႏယို အာႏကွိုꩻဗော့ꩻGDPအလောင်းယို တလꩻလို့တောဝ်းသွူ။ နီသွဉ်းသီးအောဝ်ႏထီႏထွားငါႏ အခေႏအနေႏဖုံႏ ကားကအောဝ်ႏလို့လို့ဖုံႏသွူ။ ကတဲမ်းပြန်ႏထန်ႏဒါႏလိတ်အုတ်နောဝ်ꩻ လိုꩻမုသိပ္ပံလိတ်အုတ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
နမ်းခြောင်ꩻစဲ့ꩻပွယ်ꩻ

**နမ်းခြောင်ꩻစဲ့ꩻပွယ်ꩻ** () "ပရောက်သီဝွါး" နဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ခမ်းထီတန် တဝ်းတဲ့ အစွိုꩻတန် တစွိုꩻစွိုꩻ  (မွေးတဝ်းတဲ့) ခမ်းတခမ်း တဝ်းတဲ့ အစွိုꩻတစွိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းချာတပါသော့ꩻတဝ်း အသျုက်တရေင်ကို အဝ်ႏအထန်ႏဖဲ့ꩻ ကစွဲးကမ်းဖေႏဒါႏ အစွဲးကမ်းအကူႏညီႏ ခမ်းလင် တဝ်းတဲ့ အစွိုꩻလင် နီဗာႏအခါႏဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏ ခွုမ်စူခွုမ်အသျုက်တရေင် ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအရန်းနေး တမွေးတဝ်း ကနွို့ပါဒါႏ အသျုက်တရေင်ကိုသားနဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့ထွာ နမ်းခြောင်ꩻသား (proxy) အနေႏသွူ။ နမ်းခြောင်ꩻသားဖုံႏယို နမ်းခြောင်ꩻဖေႏ ကဆွာႏတမာဖေႏသား မွေးတဝ်းတဲ့ တပါသော့ꩻတင်ႏသျာꩻတဝ်း အသျုက်တရေင်ကို ခမ်းတန်ယဟန်ႏ အစွိုꩻယဟန်ႏသီး အစွဲးအကမ်းနဝ်ꩻသွူ။ နမ်းခြောင်ꩻစဲ့ꩻပွယ်ꩻ အသျုက်တရေင် ဖေႏကထွာဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအထန်ႏဖဲ့ꩻ ကေားကစွဲးကမ်းတမာသား တောမ်ႏ ကအီႏနွို့ပါဒါႏသား အခါႏ အတာႏဆွာꩻ မဟာႏမိတ် သွုပ်သမ်ႏရေꩻ အဝ်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ သွုပ်သမ်ႏရေꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအနေႏ စဲ့ꩻပွယ်ꩻအသျုက်တရေင် ကထွာဒါႏအရပ်ကို ခမ်း တဝ်းတဲ့ အစွိုꩻနဝ်ꩻတာႏ အတာႏဆွာꩻ ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်တာႏ အဝ်ႏစွဲးကမ်းကူႏညီႏလွေꩻဖေႏ ရွဉ်တောင်ꩻ၊ စဲ့ꩻသွဉ်တန်ꩻ၊ စူခွုမ် တဝ်းတဲ့ ပွုံႏစံႏအလင် စတဲင်ဖုံႏ နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။

မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏတဲ့ နမ်းခြောင်ꩻစဲ့ꩻပွယ်ꩻယို ထွာဒျာႏ ခမ်းတန် အစွိုꩻတန်သီးနဝ်ꩻ ထွာသွူ ဝွေꩻသီးအကျိုꩻ ကလꩻအီတာႏ အဝ်ႏအသောင် တမာစွဲးကမ်းဖေႏ ခမ်းပေႏအစွိုꩻပေႏသီး ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းတန် အစွိုꩻတန်သီးနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးရပ်ခင်ႏလမ်းကို အသျုက်တရေင်စဲ့ꩻပွယ်ꩻဖုံႏတဲ့ လွစ်ထွာတဲင် သွုမ်ꩻတေင်ꩻမုꩻအမျိုꩻမျိုꩻဆေ့ꩻ၊ ကောပ်စွဲးကမ်းဖေႏ အကူႏညီႏတဲင် မိဉ်ꩻတဲ့အွီႏ၊ မိဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏ စာအံႏပါစူခွုမ် ဖေႏဗဲင်ႏဖဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ စမ်ꩻသော့ꩻနွောင်ꩻပါ စူခွုမ်တသာအထီအသွီႏ၊ သေဗာႏပါ ပါꩻစူခွုမ်အထီအသွီႏ စတဲင်ဖုံႏတဲင် မိဉ်ꩻတဲ့အွီႏ ခမ်းတဲ့လွစ်ကုဲင် အရင်ꩻခံႏအရွီႏခိုႏတဲ့ လွစ်သွုမ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻတဲ့ ယံအီ စတဲင် အကျိုꩻစီꩻပွာꩻဖုံႏ လꩻအီနဝ်ꩻသွူ။ အွိုး အသျုက်တရေင်ကထွာဒါႏ ခင်ႏလမ်းသားနဝ်ꩻ ခမ်းတဲ့ကုဲင် မိဉ်ꩻတဲ့ကုဲင် အခေႏခံႏအရွီးခိုႏတဲ့ပြုဲင် စီꩻပွာꩻတဲ့ထဲ့ဖွိုႏ စတဲင်ဖုံႏ ထွာလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ယူရေနီယမ်

**ယူရေနီယမ်** () ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆွော့ꩻနဲဉ်းတဉ်ႏထွူ သွင်ꩻအပွိုင်အပုင်ႏ ကလꩻယိုꩻဒါႏ အရောင်ႏဗွာနုဲင်းစွုန်ꩻရောင်ႏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ သတ္တုတမျိုꩻဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏ နျူးကလီးယား အခြပ်အရဲဉ်ႏဖုံႏတာႏ အခေႏခံႏကွန်ႏတခြိုꩻဒျာႏသွူ။ ယူရေနီယမ်နဝ်ꩻ တကမ္ဘာႏလွုမ်း သဘာႏဝအတွိုင်ꩻ ထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏတဲ့ ကအဝ်ႏဗူႏဒါႏ သတ္တုရွိုင်ꩻအောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻသွူ။ ယူရေနီယမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဓာတုဒြပ်စင်တဗာႏတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၉၂ တောမ်ႏ သင်္ကေတအမုဲင် U သွူ။ U ယို  အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင်(Periodic table) အနုဗျူဇယား actinide series ကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စွုန်ꩻရောင်ႏ-မေႏလူးကြိုႏရောင်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏ သတ္တုဒျာႏသွူ။ ယူရေနီယမ်အဲတ်တမ်နဝ်ꩻ ပရိုတွန် ပါသော့ꩻ ၉၂ ဖြုံႏ တောမ်ႏ အီလဲစ်ထရွန် ပါသော့ꩻ ၉၂ ဖြုံႏ တဲင် နဝ်ꩻအကို ၆ ဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗယ်လဲဉ်အီလဲစ်ထရွန် (Valence electron) သွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ယူရေနီယမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်ဖုံႏ
ပရဟိတပညာႏရေꩻ

နုဲင်ႏငံႏတနုဲင်ႏငံႏတွမ်ႏ ခမ်းထီတဖြုံႏယို ကပြွူႏဖြိုကထင်ႏထိုဗာႏအကျောင်ꩻခရာႏနောဝ်ꩻ အွိုးခမ်းထီနောဝ်ꩻအကို အောဝ်ႏဒင်ႏနီလိုꩻသီး ပညာႏအဆင်ႏရန်းသွူ။ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ကသုတေသနနောဝ်ꩻ အဓိကပညာႏရေꩻဒျာႏရင်ꩻ အုံနောင်ရောင်ပညာႏအဆင်ႏရန်ႏတဲ့။ ဝွေꩻသီးပညာႏဆင်ႏရန်းတဲ့ သမ်းထွာဒျာႏလောကအတာႏပညာႏရေꩻဒျာႏရင်ꩻ နောဝ်ꩻမꩻ ကအောဝ်ႏထိုတသွောင်းသဲင်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပရကရိုꩻနောဝ်ꩻ အမျာꩻအလင်အတာႏ၊ဟိတကရိုꩻနောဝ်ꩻ အကျိုꩻတရာꩻကထွာအီဗာႏ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻပရဟိတသွူ။

ဝင်ꩻရိုꩻသွူပရဟိတပညာႏရေꩻက လောကအတာႏအကျိုꩻထွာအီဒျာႏသွူ။ တဲက်ထွားတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻရေꩻတဲ့ လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻတမျိုꩻ ဖေႏကပြွူႏဖြိုတာႏလဲ့နောဝ်ꩻ၊ဝွေꩻသီးယေန်ႏငဲမုတွမ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ခွိုꩻသွုပ်တသာတာႏ ယေန်ႏတဲ့ယေန်ႏဒျာႏ၊ ဒါႏတဲ့ဒါႏဒျာႏ နီဖဲ့ꩻနီခေါဝ် ကထီႏဒါႏပညာႏယိုစား ကနွောင်ꩻရာꩻဒါႏရာꩻကထေင်းထမ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားတဲ့ ဟဲ့ꩻထွိုက်သင်ꩻငါႏ ပရဟိတလိုꩻဒါႏပညာႏသွူ။ နီကဒါႏထွူလဲဉ်းပညာႏဖုံႏယို ထာဒါႏထာꩻသေတရိုꩻတောဝ်း နီရပ်ရာႏအတာႏ၊ ဒုံဆောင်ႏဒေႏသအတာႏ၊ နီလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ကကျိုꩻဆောင်ႏဒျာႏလိုꩻယံလိုꩻဒါႏဖုံႏယိုတဲ့ ဝွေꩻသီးကသွုံꩻဒါႏပညာႏနောဝ်ꩻ ထွာပရဟိတပညာႏရေꩻသွူ။ နီတဲ့သွဉ် လိုꩻလင်တဲ့အွဉ်ပါ ကဒါႏထီႏထွꩻဒါႏအနယ်ꩻပညာႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတာႏ၊ ခွိုꩻသွုပ်အနာႏဂါတ်ဆာႏတုဲင်သားအတာႏ ကအောဝ်ႏဖန်းဖြယ် ကသွဉ်နယ်ဖေႏချာနောဝ်ꩻ အမျာꩻတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ နမ်းတဖြာꩻတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ အကျိုꩻအောဝ်ႏအာငါႏသွူ။

## အုံနောင်
ခမ်းကို ကထေထာꩻခြိုꩻ ခြွောန်းဗူႏ၊ GDP

ဒေသ ရပ်ရာႏတထွောင်းတာႏ ခမ်းကို ကထေဒါႏ ထာꩻခြိုꩻခြွောန်းဗူႏ (Gross Domestic Product) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာ တဲက်ခိန်ႏလွေꩻ အရပ်နောဝ်ꩻဗာႏ ထာꩻဖြေꩻစာ ကထွာဆေ့ꩻအာသွူ။ ခမ်းတခမ်း စီဒီပီ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ကအွောန်ႏထော့ꩻခါꩻဒါႏ အခိန်ႏတဗာႏကို ကထေမာꩻထွူလꩻဒါႏ ထာꩻခြိုꩻတွမ်ႏ မာꩻဖေႏဝင်ꩻထာꩻမာꩻ အငိုꩻလို့လို့ ကအောဝ်ႏထာꩻဖြေꩻစာတုင်းကိုသွူ။ 

အတဲမ်းနယ်ယိုꩻယိုꩻဝင်ꩻ ပီနုဲင်း လယိုစား-


စီဒီပီ = အမ်ႏအွꩻစုဲင်ႏဖြေꩻအီထာꩻ + သော့ꩻချာထာꩻမာꩻကို + အစိုးရ ကမာꩻအီ စရိပ် + (ထာꩻခြိုꩻပသာထန်ႏ - ထာꩻခြိုꩻနွို့လွောန်ခမ်းကို)

ထာꩻခြိုꩻခြွောန်းကိုနောဝ်ꩻ သော့ꩻခါꩻပါတောဝ်း ကထေခါꩻရီးလဲန်းဒါႏ ထာꩻမာꩻတာႏ ထာꩻခြိုင်းခြိုꩻ အငိုꩻယောမ်ꩻ။ မဉ်ႏဗဲ့ꩻခါꩻပါ အငိုꩻယောမ်နောဝ်ꩻ ထွာ အနမ်းကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ထာꩻခြိုꩻခြွောန်း ကထေခမ်းကို (GNP) သွူ။ ယဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻ အမ်ႏအွꩻမာꩻအီတာႏ အဖခါꩻ နီခေါဝ်- ပုဂ္ဂလိက အမ်းအွꩻ မာꩻအီထာꩻတွမ်ႏ အစိုးရ အမ်ႏအွꩻမာꩻအီထိုꩻထာꩻ။ မဲက်ခရိုꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ အဖခါꩻနေး ကီယိုစားသွူ။
ထာꩻဖြေꩻစာ ပြွူႏဖြိုတန်တာႏ ပုဂ္ဂလိက ဖြေꩻလုဲင်ႏယွဲးထာꩻယို ထွာ အဓိက စီꩻပွာꩻရေꩻ ယန္တယား။
ဒုံလုံးဟီႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ

**ဒုံလုံးဟီႏ** (အေင်ႏကလေတ်: Lone Hee)၊ မန်း : စံဖူးရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်)၊ သူရိယခမ်း၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလုံးဟီႏ(မုဲင်းကောင်)ကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ၂၀၀၈၂၉ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၁၀၀၀ ပေ (၂၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံလုံးဟီႏအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ  လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻခိုအဝ်ႏ  လိုꩻမူႏအဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလုံးဟီႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၇၄၄၃ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဒုံစောက်ကဆျာႏ(တလျꩻနွိုး၊ ဗန်းကွန်)၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဗန်းစောက်၊ ဒုံလုဲင်းပေႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံထီကန်ႏ၊ ဒုံပင်မားဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ

မညတွမ်ႏမမွိုင်တဲ့ သမဲင်ꩻယို အဖြေႏတသျင်ꩻတောဝ်း ထွုမ်ႏတမော့ꩻတောဝ်းအဖြေႏ ငေါဝ်းရီပုစ္ဆာႏတဲ့အောဝ်ႏအာတန်သွူ။ **သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ**သီးတဲ့တဗွိုန်တောဝ်း ကတွမ်ထူႏဒါႏအထွာအကုဲင် အကျောင်ꩻခရာႏတဲ့ တဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝင်ꩻနေနေသွူ။ ဝွေꩻသီးကထွုမ်ႏထောင်ထွူလဲဉ်းဖုံႏတဲ့ အုံနောင်ရောင်ဒျာႏ အရွီးအခိုႏအလောင်းဖုံႏသွူ။ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီးနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထိုမ်ႏထွားအတသာဖုံႏ တွမ်ႏတဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝင်ꩻ ရုက်တခြိုꩻအရွီးအခိုႏဖုံႏ၊ အတသာလိတ်စေးလာႏမတ်တန်ꩻဖုံႏယို ပေါင်ꩻသော့ꩻအချက်တသာဖုံႏထွူတဲင် အထွူထိုꩻလဲဉ်းဒါႏအတိတ်လီꩻ ကမဲဉ်ရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ့ အဗာႏမုဲင်ꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏနွောင်ꩻအီ။ နောဝ်ꩻစားဒျာႏနေနေ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ထွုမ်းထွားသွူအဆွုမ်ႏအမော့ဗွိုန်ဗွိုန်လို့ဝင်ꩻ တွမ်ႏတဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝင်ꩻ ကတွမ်ႏထူႏဒါႏအဓိပ္ပာယ်ႏ အထွာအကုဲင်ဖုံႏသွူ။

သမဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထွာဒျာႏတသေႏသေႏ တွမ်ႏအောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏတသေႏသေႏသွူ။ မဟာနီꩻနောဝ်ꩻအထွာတမုဲင်ꩻက ဟန်ႏနီꩻကအထွာအကုဲင်ဖုံႏယို ခွိုင်းတွိုႏနွောင်ꩻလို့ဝင်ꩻသွူ။ နီမဉ်ႏထိုမ်ႏထောင်ထွားသွူသမဲင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ယူႏလꩻသေႏသေႏသွော့ ခင်ႏလမ်းယိုပွိုးတမုဲင်ꩻထွာလွဉ်ဗာႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏအာအာသွူ။ ကွပ်ပွိုးထွုမ်ႏထောင်ဗာႏသမဲင်ꩻတဲင် နီတွမ်ထူႏနွောင်ꩻဒါႏလွဉ် အဓိပ္ပာယ်ႏဖုံႏ အထွာအကုဲင်အကို နီဆွုံꩻဖျတ်ဒါႏနွောင်ꩻအခြောင်ꩻလီꩻဖုံႏယို ပွိုးတမုဲင်ꩻထွာလွဉ်ဗာႏဖုံႏသွူ။

နောဝ်ꩻမꩻ သမဲင်ꩻကရိုꩻယို လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ လိုႏသေနာႏချာငါႏအသမဲင်ꩻဖုံႏတဲင် သမဲင်ꩻအကို ထူႏသွဉ်ခန်ꩻဖေႏကမွံဗန်ထဲင်းထဲင်း ဝွေꩻသီးမာꩻနွောင်ꩻငါငါစွဉ်ႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
အဲသကီမိုလိုꩻမျိုꩻ

**အဲသကီမိုလိုꩻမျိုꩻ** () "အဲသကီမိုခွိုꩻ" ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဓိက ယီးနယ်ဆွိုက်စပ်လွေꩻဖေႏ ဒေႏသခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻနီမျိုꩻ ကထွာဒါႏ အီနုအိစ်လိုꩻမျိုꩻ(Inuit) အဝ်ႏအုံ ကနေဒါခမ်း တွမ်ႏ ဂရိဉ်းလဲဉ်းကြွန်ဒေႏသ တွမ်ႏ သုဲက်ဗေးရီးယား(ရသျား) အခဝ်ကွဉ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ယုပိစ်လိုꩻမျိုꩻ (Yupik / Yuit) ဖုံႏဒျာႏသွူ။

"အဲက်သကီမိုလိုꩻမျိုꩻ" နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏခမ်းဆꩻနောဝ်ꩻဖဲ့ ကနေဒါခမ်းကိုသွူ။ အဲက်စကီးမိုးလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏကနေဒါခမ်းရင်ꩻသားအစွိုꩻဒျာႏနေနေသွူ။ဝွေꩻသီးကအုံနောဝ်ꩻ အဝ်ႏဗော့ꩻတွမ်ႏအခွꩻသွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏ၊ ထီခြောင်တွမ်ႏသမုဒ္ဒရာႏခွဲးဝင်ꩻခင်ႏလမ်ႏတဲင် အဝ်ႏဒင်ႏကြွန်ဟံႏလောင်းသွူ။ ဝွေꩻသီးကအုံဒါႏအရပ်နောဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတုတဲ့အခွꩻမွေးမုဲင်းနေးစွဉ်ႏထာꩻ ပနေင်ႏနေင်ႏသွူ။ ထွာဒျာႏအကြဲင်ႏမော့ဒေႏသရာႏသီႏသွူ။ ဝွေꩻသီးကတွူႏတရန်ဖဝတဲ့ ယပ်ꩻခုဲင်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ အဲက်စကီးမိုးလိုꩻမျိုꩻကအုံကနေဒါခမ်းနောဝ်ꩻ ရညလဲဉ်းအနေင်ႏလစ်ꩻရေင်လဲဉ်းသွူ။ ဝွေꩻသီးတဲ့အဝ်ႏသေဒျာႏ ဝွေꩻသီးဟံႏကောင်ခြောင်ႏနဝ်ꩻအဟဝ်ထွူတဲင် ဖေႏကလွောက်ꩻဖက်လွေꩻတဲင် သွုံꩻဒျာႏတွမ်ႏဝွေꩻသီးထာꩻသေတရာꩻတဲင် ခေတ်အဆွိုက်ဆွိုက်အစွိုးတကုဲင်ထိုꩻတဝ်း လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတန်ဒျာႏနေနေသွူ။

အဲက်စကီးမိုးလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ရိုꩻကီအဝ်ႏဗော့ꩻ ခင်ႏလမ်းနောဝ်ꩻစားတဲ့ ထာꩻသေတရာꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ထင်ႏထိုတန်နေနေသွူ။ ဖြွမ်းဗူႏလွောင်ႏဗူႏတန်လို့ဝင်ꩻတဲင် စွန်ꩻအာႏသန်အာႏတလာတန်လိုꩻမျိုꩻဒျာႏသွူ။ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသီး ကထောင်ထွားမော့ꩻနောဝ်ꩻ တညငါႏတဝ်းဒွိုန်းတဲင် ဝွေꩻသီးဒင်ႏမတ်တန်ꩻနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဦꩻအရီးသွတ်ꩻ အသက်ဆွာꩻသွတ်ꩻလိုꩻမျိုꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ ဖောႏနယ်ထန်ႏနဝ်ꩻစားတဲ့ သေထွꩻဗာႏဒျာႏသွူ။

### အာႏကွိုꩻ
သုဲင်ꩻခဝ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ

**ဒုံယံနယ်သုဲင်ꩻခဝ်** (မန်း: ဆိုက်ခေါင် စံပြကျေးရွာ) () "သုဲင်ꩻခဝ်" နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ  ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ အွိုင်ႏပါလောပါကယ်ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတန်တဒုံဒျာႏသွူ။ သုဲင်ꩻခဝ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ တောင်ႏကီꩻ-ဟိုပုံꩻ-သီႏသဲင်ႏ-လွယ်ကောႏ-တောင်ႏအူ တဖူꩻတန် တောမ်ႏ နေပီဒေါ်-ပင်လောင်ꩻ-ကျောက်တလွုံꩻ-ဟိုနမ်း-မောက်ꩻမုဲင်ႏ တဖူꩻတန်လောင်းတဲင် ထွာတဖူꩻဆွုမ်ႏ အဆိက်ရော့ꩻတွော့ꩻ ကွိုန်ꩻဟွိုန်ꩻသာႏယာႏဒါႏ ဒုံတန်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံကိုနဝ်ꩻ ဆေꩻ၊ ဘဏ်၊ ဗော်လုံးခင် စတဲင်ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ သုဲင်ꩻခဝ်နဝ်ꩻ လမ်းငင်းအဝ်ႏ ( )ရပ်၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအောဝ်ႏ ( ) ရပ်တဲင် ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဒုံတဒုံနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏပါလောပါကယ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၄၆၅၄ ဖြာꩻသွူ။ ခမ်းသားအမျာꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻအတာႏနဝ်ꩻ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ တောမ်ႏ ကိဉ်းအာ ထွာဒျာႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဝီခီပီးဒီးယားဖုံႏ စာႏရင်ꩻ

ဝီခီပီးဒီးယားကရိုꩻနဝ်ꩻ ကေားသုင်ꩻသားဖုံႏ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ခြွဉ်းဗူႏမွဉ်းဖျင်တဲမ်းစန်ႏညီꩻသော့ꩻလို့ဝင်ꩻတာႏ တွမ်ႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻဖေႏ ကလꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏ လဲင်းလောင်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ တယ်ႏစလွေꩻဒျာႏ ၂၀၀၁ ဗာႏ လာဇန်နဝါရီ(၁၅)နီꩻကို တွမ်ႏ အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏ ဝီခီပီးဒီးယား လိတ်မဲ့ငါနဝ်ꩻသွူ။ ညတဝ်းအခိန်ႏကို ဘာႏသာႏအလင်ဖုံႏတဲ့ ဗွောင်လွေꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဂျာမနီ တောမ်ႏ ကတ်တလန်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ဗွောင်လွေꩻ မတ်လာ(၁၆)နီꩻ၊ ပိဉ်တိစ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ မတ်လာ(၂၃)နီꩻ၊ သွီဒိဉ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ မေလာ(၂၃)နီꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၂၄ ဗာႏ ဇွန်လာ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝီခီပီးဒီးယားကို ကဗွောင်ခါꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲဉ်း (၃၄၃)ဘာႏသာႏသွူ။ နဝ်ꩻအကို ၃၃၀ နဝ်ꩻ အဝ်ႏသောင်ႏသာ(active)ထွူ အွိုး ၁၃ ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာတဝ်းactiveတဲင် ပေ့ꩻထိုꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။

မေတာ-ဝီခီ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ကောႏမတီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ဖေႏ ဖန်ဆင်ꩻ ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ် တသာဖုံႏအတာႏ စီꩻကန်ꩻပေါ်လသီဖုံႏသွူ။ ဖေႏကအောင်ႏလꩻတာႏ အဝ်ႏလိုႏဒါႏအထီအသွီႏဖုံႏနဝ်ꩻ- ဘာႏသာႏငဝ်းငွါကိုဒ် ISO 639 ကိုဒ် အဝ်ႏဗာႏ၊ တဲမ်းသုင်ꩻသား အဝ်ႏဗွေစွုမ်ႏဗာႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ပသွစ်ꩻပေႏဖြွမ်းဝင်ꩻ

ပသွစ်ꩻပေႏနဝ်ꩻ အမွိုးတွာရွုမ်ꩻဟူ၊ အုံဗူႏဖြွမ်းဝင်ꩻ ပိဉ်စွိုꩻစွိုꩻ၊ ညီႏဝင်ꩻသꩻသွိုꩻ သွꩻဖုံႏအာ၊ သွꩻချင်ꩻလဲ့ခါ ရန်ႏသူႏတောဝ်း၊ ခေ့ꩻယာတွမ်ႏစောဝ်း သꩻညီႏမျ၊ အချင်ꩻရက်လွ မေတ္တာႏရောက်၊ ရန်ႏသူႏစောင်ꩻသျောက် ယံချမ်ꩻသာႏ၊ သွꩻခွအတာႏ ရဲးဆီꩻကို၊ ထာꩻသားလင်ယို မညိဉ်ꩻဆယ်ꩻ၊ အုံဒွါႏတီႏမယ်ꩻ တွမ်ႏသွꩻဖက်၊ ဝင်ꩻမီႏနိစ္စက် ဖြွမ်းဝင်ꩻတဲစ်ꩻ၊ ဖြွမ်းဝင်ꩻတလဲစ်ꩻ ရန်ႏသူႏအောင်ႏ၊ လမ်းပါႏတယ်ႏထောင်ႏ နေးသေင်ႏစီႏ၊ မာꩻရီးတောဝ်းဝင်ꩻ အုံဒွါႏရင်ꩻ၊ အဝင်ꩻရန်ႏလဲ့ ငမ်းတောဝ်းတဲ့၊ နီယိုခါလဲ့ ဥပမာႏ၊ နေးထွာဆရာႏ ပသွစ်ꩻမျိုꩻ၊ နမ်းတာႏအကျိုꩻ ယံကထွာ၊ ပသွစ်ꩻနဝ်ꩻခါ မီႏစိမ်ဗူႏ၊ တွာရွုမ်ꩻစူတူႏ တဖူႏလွုမ်း၊ နီလိုꩻအောဝ်ႏငမ်း လွင်းထိုꩻဗာႏ၊ ယံထွာဆရာႏ ကိဉ်ꩻစာꩻဗဲင်း၊ နေးဉာဏ်ႏထဲမ်ထဲင်း လွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ တဖူꩻကလွေꩻ ယံသွတ်ꩻအီ၊ ပေႏတန်နာꩻနီ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ၊ အုံညီꩻအောဝ်ႏပြုံႏ ယံညီႏဝင်ꩻ၊ နီယိုချင်ꩻင်ꩻ မေတ္တာႏရောက်၊ နောဝ်ထင်ꩻတသျောက် တွို့ꩻတွမ်ႏကွဉ်ႏ၊ ယံဖေႏထောင်စွဉ်ႏ တဖူꩻမꩻ၊ တဖူꩻဖြယ်ဖ ယံလွေꩻပုဲင်ႏ၊ ယောက်ျားကိုန်ႏစုဲင်ႏ ပအိုဝ်ႏအာ၊ နီယိုလဲင်ႏခါ ဝင်ꩻသွင်ꩻပေါ်ꩻ၊ တရာꩻသဖော်ꩻ မအွဉ်ႏဝင်ႏ၊ အွဉ်ႏဒွါႏအထန်ႏ သွင်ꩻသော့ꩻတောဝ်း၊ ယံသွင်ꩻညီꩻရောဝ်း လိုႏကျိုꩻစာꩻ၊ နီယိုစွုမ်ႏဖြာꩻ သတိဆောင်ႏ၊ ယံဖေႏကအောင်ႏ တွိုႏရန်းထို၊ ပအိုဝ်ႏမျိုꩻယို အဆင်းယံကထင်ႏ၊ ကျိုꩻစာꩻထိုမ်ႏဉာဏ်ႏ သိပ္ပသွဉ်၊ ယံဖေႏကဒွဉ် ခေါဝ်းဝင်ꩻဖုံႏ၊ အုံညီꩻအုံပြုံႏ တွိုင်ႏပင်ႏဖက်၊ အထိန်ꩻအမတ် ရန်းယံဗိုန်၊ ယံဖေႏတွာသွုန် စီꩻဝွေꩻညီꩻ၊ ရန်ႏကုန်ႏတောင်ႏကီꩻ ခုံႏရန်းထို၊ ထင်ႏတွိုႏနီယို အချင်ꩻင်ꩻ၊ မရက်လွဝင်ꩻ နှဲးပသွစ်ꩻ၊ လီလာလယ်ႏစွစ်ꩻ နိစ္စက်ထဲင်း၊ သꩻလဲင်ꩻကနဲင်း စွေးကိဉ်ꩻစာꩻ၊ နီယိုနောဝ်ꩻရာꩻ ယံထွားနှဲး၊ လိတ်ယိုကခြုဲး ပသွစ်ꩻပေႏ၊ ဉပမာႏဖေႏ တင်ꩻလှဲဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ
တဖြွုမ်ညီႏညွတ်ဝင်ꩻ

တဖြွုမ်နဝ်ꩻ ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ သေင်ႏလောင်းကီ၊ ရန်ႏသူႏမီႏတွိုႏတောဝ်းလဲ့ အောဝ်ႏဒျာႏအရင်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻလဲ့ တမာꩻရီးတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ထီꩻသင်ꩻသွꩻခွ ရက်အုံအောဝ်ႏ၊ ပေါင်ꩻဖက်သွꩻဖေါဝ်ႏ ရက်အုံညီꩻ၊ ရန်ႏသူႏမီႏဖျောဝ် ဖြွမ်းဝင်ꩻတဲစ်ꩻ၊ ဖြွမ်းဝင်ꩻတလဲစ်ꩻ တွမ်ႏအနျာႏ၊ ရန်ႏသူႏလွင်းဗာႏ သုမ်ꩻဝွေꩻသီး၊ အမွူးအထီး မအဝ်ႏကှဲ၊ ဖြွမ်းဝင်ꩻတဲစ်ꩻယှဲ ရန်ႏသူႏအောင်ႏ၊ ဥပမာႏပွုမ်ႏဆောင်ႏ ဆရာႏဖြွုမ်၊ ပအိုဝ်ႏအဒုံ အမျာꩻပေါင်ꩻ၊ ဖြွမ်းဝင်ꩻနောလောင်ꩻ ထွားနှဲးဖြွုမ်၊ လော်လယ်မွိုက်တွုမ် အွဉ်ႏကှဲညာꩻ၊ ပရိသတ်အမျာꩻ ပအိုဝ်ႏပို၊ မွိုးဖါနီယို တဖြာꩻချင်ႏ၊ မေတ္တာႏရပ်ခံႏ ညီႏတူႏဗဲင်း၊ ကိဉ်ꩻစာꩻစဲင်းစဲင်း ဖြွုမ်ပသွစ်ꩻ၊ နင်းဟွူကလွစ် ရန်ႏသူႏမျိုꩻ၊ ဖြွမ်းဝင်ꩻအကျိုꩻ ဟိုမ်ဗူႏတဲစ်ꩻ၊ ရန်ႏသူႏလွင်းဆဲစ်ꩻ ချံꩻသာႏဖျောဝ်၊ မာꩻမွုန်းသꩻလော် တဖြာꩻတစွိုးစွိုး၊ မေတ္တာႏသꩻနွိုး ဖြွမ်းဝင်ꩻညီႏ၊ မေတ္တာႏသꩻထီꩻ ဖြွမ်းအုံကွူꩻ၊ တဆှဲတဆွူႏ မွိုးဖါသား၊ အဲ့ꩻမဲ့ဗွောင်နား ထွားတွမ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နေးတွမ်ႏပဋိဘာန်ႏ ကိဉ်ꩻစာꩻဟာ၊ ခွေမွိုးဝင်ꩻဖါ ယိုꩻယာႏစဲစ်၊ ပအိုဝ်ႏအဖြစ် ယိုꩻယာႏမန်ႏ၊ အွဉ်ႏသꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ သုခညီꩻ၊ ခေ့ꩻလေယာနီꩻ ချံꩻသာႏဗဲင်း၊ ကိဉ်ꩻစာꩻစဲင်းင်း ထာꩻသားပေႏ၊ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏရေႏ ယူႏစွေးဟာ၊ တွမ်ႏတွမ်ႏဉာဏ်ႏထာ ကိဉ်ꩻစာꩻဝင်ꩻ၊ နီယိုအချင်ꩻ လွောင်ႏညီႏတူႏ၊ သꩻခွꩻသꩻရျူႏ ဒင်ႏဝင်ꩻလောင်း၊ ယံဖေႏတသွောင်း နီလိုꩻမျိုꩻ၊ ယံဖေႏအာႏကွိုꩻ သွဉ်ပိညာႏ၊ နီယိုအတာႏ ပအိုဝ်ႏတွက်၊ ထင်ႏကီဆꩻတက် ယံသွုန်ဝင်ꩻ၊ နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻ တဖုံႏဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ
တနေညီႏညွတ်ဝင်ꩻ

တနေနဝ်ꩻရာꩻ ဒေါ့ꩻအရျာꩻ၊ ဒေါ့ꩻအရေင် ဒေါ့ꩻအမွုန်ႏ၊ ဒေါ့ꩻအသဲဉ်ဆွူ၊ တဖူႏဖူႏနောဝ်ꩻ ကအီႏတကေးကေးတာလွဝင်ꩻလဲ့ တအဲဉ်ထောဝ်း၊ ကနိစ္စက်လွဝင်ꩻ အချင်ꩻင်ꩻလဲ့ တအဲဉ်ထောဝ်း၊ တာႏဝွန်ႏပငါပရာꩻ ထာꩻမာꩻစွဉ်ႏငခြေင်င်၊ ယဟန်ႏသား ပွေါးအဖူꩻ၊ ငမ်းသꩻရန်ႏသူႏဖျောဝ်၊ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏအာဟာႏရ အွꩻအံႏတာႏ၊ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏအပေႏဆာႏ၊ ခွေပိုနာꩻပေႏ မရွေꩻချေႏ ဗွူႏလို့ထံ၊ ယံကတန် ယံကလဲင်း၊ ယူႏစဲင်းင်း တနေမျိုꩻ၊ နီလိုꩻတန်ယိုခါ၊ ကထွာသဲင်ꩻ မနုဿာႏ၊ မိဉ်ꩻအွီႏငါႏ အမျိုꩻမျတ်၊ ကမ္ဘာႏကပ် ထူႏနေးရေꩻ၊ အုံစီꩻဝွေꩻ အောဝ်ႏစီႏရင်ႏ၊ ကမ္ဘာႏဟံႏ မနုဿ၊ အုံကယ်ႏမ အောဝ်ႏသညင်ꩻ၊ အချင်ꩻင်ꩻ ပအိုဝ်ႏပို၊ ခွေသီယို အွဉ်ႏသပုဲႏ၊ ကောစှဲဟ နိစ္စက်ဝင်ꩻ၊ တင်ꩻလှဲဆာ နီလဲ့ငွိုး၊ တမွိုးချင်ꩻ ဖါယိုꩻယာႏ၊ ဘာႏသာႏချင်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုး၊ ဖါတွမ်ႏမွိုး ပအူခွိုꩻ၊ တစွိုꩻချင်ꩻ ထွူနောဟာ၊ တကာချင်ꩻ လွေꩻညီꩻဝင်ꩻ၊ တဆင်ႏချင်ꩻ ရက်လွဗဲင်း၊ မေတ္တာႏထဲင်း အွမ်ခံꩻထီ၊ မေတ္တာႏထီ သီႏတာႏခွꩻ၊ အုံညီꩻသွꩻ အုံညီꩻဖေါဝ်ႏ၊ မောက်ꩻစံကောဝ်ႏ မူလေꩻဟွမ်၊ ခိုႏတွမ်ႏဒွမ် နောဝ်တွမ်ႏထင်ꩻ၊ မေတ္တာႏခံꩻ အွဉ်ႏထေ့ဗဲင်း၊ ယူႏစွေးစဲင်း ကိဉ်ꩻစာꩻသွော့၊ အွဉ်ႏဖေင်ꩻမွော့ အုံကြွို့ꩻမွုန်း၊ ကျိုꩻစာꩻယွုန်း သꩻဗာလာႏ၊ ဇော်ꩻမိစ္ဆာႏ ဒိဋ္ဌိယုတ်၊ ယံပယ်ႏထုတ် အွဉ်ႏကုဲညာꩻ၊ စိဉ်ꩻစာꩻသွော့ ထာꩻသားတွဉ်၊ ဝင်ꩻမအွဉ် သꩻနိစ္စက်၊ အချင်ꩻရက် ဖူႏစွိုꩻအာ၊ သꩻခံꩻထာ မေတ္တာႏရောက်၊ နောဝ်ထင်ꩻသျောက် တွို့ꩻကွဉ်ႏလယ်ႏ၊ ထိုမ်ႏကယ်ႏဆယ်ႏ သွꩻပေါင်ꩻဖက်၊ ခိစ်ရက်ဝင်ꩻ တဖူႏလွုမ်း၊ မွေးတောဝ်းဒွိုန်း နီလိုꩻမျိုꩻ၊ ထာꩻသားရိုꩻ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ဒီကွိုင်ႏတန်ႏ တုခိုးနှဲး၊ တွမ်ႏအွဉ်ႏဖှဲး ညာꩻမွုန်းဝင်ꩻ၊ သꩻထာခံꩻ ဒီနေးထူႏ၊ ငိမ်ꩻရောင်းရျူႏ ဒီနေးဗဲင်း၊ ယူႏစွေးစဲင်း ထာꩻသားအာ၊ ဆရာႏထွာ စရိယော၊ ထွားနှဲးနော တင်ꩻလှဲဖုံႏ၊ အုံညီꩻပြုံႏ တထွောင်းစု၊ နုမောပျု သွꩻရက်ဝင်ꩻ၊ နီလိုꩻချင်ꩻ ပအိုဝ်ႏယာႏ၊ မျာꩻတကာႏ တင်ꩻလှဲအာ၊ သꩻရူꩻခါ ပယ်ႏထန်ႏဗဲင်း၊ ဇော်ꩻလော်ထဲင်း တွမ်ႏအောဝ်ႏပုဲႏ၊ ကောစဲလုံ လိုꩻခိုထီး၊ သꩻတသီး ခံꩻရောင်ႏပေါ်၊ ဇော်ꩻတသီး ခံႏရောင်ႏပေါက်၊ သꩻဖြေင်းဖေါက် အောဝ်ႏမွော့ဝင်ꩻ၊ မေတ္တာႏခံꩻ ဒင်ႏသွꩻလောင်း၊ မေတ္တာႏရောင်း ဒင်ႏသွꩻဒွို၊ နင်းဟွူခွꩻ နင်းဟွူငိမ်ꩻ၊ ထူႏသိမ်ꩻသွော့ ဇော်ꩻသမ္မာႏ၊ ပအိုဝ်ႏယာႏ ယံထင်ႏထို၊ ပအိုဝ်ႏပို ယံတသွောင်း၊ ထိုမ်ႏသွဉ်ဗဲင်း ပိညာႏထူႏ၊ ထိုမ်ႏကူဗဲင်း ဉာဏမျတ်၊ ယံလျောက်ပတ် ယံတင်ႏတယ်ႏ၊ ယံတီႏမယ်ꩻ ထီတွမ်ႏခမ်း၊ တင်ꩻလှဲယမ်း တွမ်ႏဗွိုႏမွော့၊ အွဉ်ႏသꩻဆွော့ꩻ ထိုမ်ႏသွဉ်ဉာဏ်ႏ၊ သိစ္စာႏမဲဉ်ႏ စောင်ꩻတရာꩻ၊ အမျာꩻအာ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ၊ ခိုႏတပြုံႏ ဒွမ်စွိုꩻဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ
ဖီးအွာညီႏညွတ်ဝင်ꩻ

ယိုလဲ့တငွါ မတ်ထဲင်းခြာ၊ ဖီးအွာတဲ့ရိုꩻ ထာꩻသားမျိုꩻ၊ ကျလဲဉ်းနီလိုꩻ ညီႏညွတ်ဖြွမ်း၊ အအွိုင်ꩻတထွောင်း ဒေါ့ꩻကုဋေႏ(ကုတ္တေႏ)၊ တန်န်ပေႏပေႏ ညီႏညွတ်လွ၊ အောဝ်ႏစွဉ်ႏတသꩻချင်ႏ တယ်ႏဖြုံႏဒီႏ၊ တကေးဝင်ꩻလွထီႏ မအောဝ်ႏဖို၊ ခွေပိုပါꩻပို မရွေꩻခေႏ၊ ရက်ဝင်ꩻသေႏသေႏ မညိဉ်ꩻဆယ်ꩻ၊ တီႏမယ်ꩻဟောဝ်ငါႏ ဒီအံႏဖြာႏ၊ ဖါႏသာႏဖီးအွာ ဆရာႏထွာ၊ ကိဉ်ꩻစာꩻနောဟာ နီလိုꩻစွိုꩻ၊ နီခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နီအလိုႏ၊ ဗဟိုႏခမ်းထီ ဆောင်ႏရွက်အီ၊ ယံပီဖီးအွာ ဖြွမ်းဝင်ꩻခါ၊ ထွာမွုန်းရန်ႏစ မေတ္တာႏမျ၊ သွꩻခွကူစွဲ ညီꩻဝင်ꩻခွဲး၊ ထွာနုဲးအကျိုꩻ ပအိုဝ်ႏမျိုꩻ၊ တွုန်ဝင်ꩻသင်္ဂဟ နီဌာန၊ အီႏကျအောင်ႏမျင်ႏ ဆင်းရန်းထင်ႏ၊ အဆင်ႏဖီးအွာ ကတယ်ႏထွာ၊ ဖြုံႏဒီႏပေါင်ꩻအာ ဒေါ့ꩻရေင်ရျာꩻ၊ ဖီးအွာကမာꩻ ထီႏမုံးဟန်၊ နီယိုပေႏတန် အောဝ်ႏသေဒွါႏ၊ ယားမွုန်းဘာႏသာႏ ကျိုꩻမွုန်းပါꩻ၊ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻရာꩻ ဖွိုႏအီနော၊ ကွိုက်ꩻတောပေါင်ꩻတော လိုꩻမျိုꩻကွယ်ꩻ၊ ထွာတောဝ်းတီꩻမယ်ꩻ ယားကုဲခေႏ၊ နီနာꩻပအိုဝ်ႏပေႏ နံႏပါတ်ကုဲ၊ ပရိသတ်တင်ꩻလှဲ တဖုံႏဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ
အစွူႏသားမျိုꩻ

ထာꩻစွူႏသားမျိုꩻ ဝင်ꩻကရိုꩻ၊ လိုꩻထီႏလဲ့ခါ ရက်တောဝ်းခြာ၊ ပအာလွꩻထီႏ ကယ်ꩻအေႏဆီႏ၊ မထီႏထာꩻရက် ဝင်ꩻနိစ္စက်၊ အသက်လဲ့ခါ မာꩻသီပါ၊ ဝွေꩻခါမာꩻဒွါႏ ထာꩻမွိုက်မာႏ၊ အဝိဇ္ဇာႏသꩻ ကွိုꩻမောဟ၊ အဲင်ႏယꩻဒါႏလိုꩻ စွူႏသားမျိုꩻ၊ အဝင်ꩻမရက် မွိုက်ကုဲတွက်၊ နိစ္စက်ခွေသီ အဲင်ႏယဝီ၊ အဲင်ႏသီဒါႏလိုꩻ ရူးကုဲမျိုꩻ၊ အမျိုꩻယုတ်ဖွိုႏ အဝင်ꩻဗွိုႏ၊ ကွိုꩻလꩻတဝ်းခြာ လိုꩻမွိုက်ပါ၊ ကျေꩻဇူꩻခါလဲ့ သေတောဝ်းတဲ့၊ ယံထွာကျေꩻဇူꩻ လွူးခါꩻဖူꩻ၊ ကျေꩻဇူꩻမသေ ဝွေꩻတွမ်ႏခွေ၊ ရူးနောဝ်ꩻရာꩻလဲ့ သေတောဝ်းတဲ့၊ လိုꩻမွိုက်ခါလဲ့ ပီဝင်ꩻတဲ့၊ တကဲ့သေတောဝ်း ကျေꩻဇူꩻစောဝ်း၊ ငထောဝ်းခြွိုင်ꩻမာႏ ဝင်ꩻအတာႏ၊ ပရာႏမာꩻကြွို့ꩻ ဝွေꩻထိုမ်ႏရွို့ꩻ၊ တစွို့ꩻတောဝ်းဗာႏ ခြောင်ꩻမေတ္တာႏ၊ ဗာလာနံႏလိုꩻရွိုင်ꩻ ရူးအတွိုင်ꩻ၊ လိုꩻရွိုင်ꩻလိုꩻယုတ် သꩻတောႏတုက်၊ လိုꩻမွိုက်လိုꩻကုဲ တင်ꩻလှဲစင်ꩻ၊ အဝင်ꩻဗွိုႏစန်း ကယ်ꩻစွူႏငန်း၊ ခင်ꩻလမ်းခြောင်ꩻလဲ့ လိုꩻမွိုက်တဲ့၊ ပီပဲ့ပီထုဲႏ ရူးတကုဲႏ၊ ယပ်ꩻခုဲႏခင်ႏလမ်း သဲင်ꩻလိုꩻခမ်း၊ ထာꩻငမ်းတန်အာ အုံလိုꩻခြာ၊ ဘေꩻအာရန်ႏအာ ထာꩻငမ်းအာ၊ လိုꩻခြာသဲင်ꩻအုံ နီလိုꩻဒုံ၊ သောဝ်ႏပုံခွꩻရောင်း စောင်းအောဝ်ႏကောင်း၊ သꩻရောင်းသꩻရျူႏ သꩻဗွာဆျူႏ၊ နေးထူႏဖန်းဝင်ꩻ မေတ္တာႏခံꩻ၊ နုညံꩻခွꩻသꩻ နမ်းမာꩻမꩻ၊ ခွꩻသꩻရောင်းရျူႏ ခိုတွမ်ႏမူႏ၊ နေးထူႏမေတ္တာႏ နီယိုꩻယာႏ၊ ဘာႏသာႏပေါင်ꩻအာ ပအိုဝ်ႏထွာ၊ နီဖါနီမွိုး နီပိုလီꩻ၊ နီသွꩻနီခွ သင်္ဂဟ၊ မိတ္တခင်ပွန်း နီစွိုးတုန်း၊ ခင်ႏပွန်းနီယို မူႏတွမ်ႏခို၊ ပအိုဝ်ႏအပို ပီပီဝင်ꩻ၊ တွို့ꩻကွဉ်ႏနောဝ်ထင်ꩻ တသျောက်လို့၊ လိစ်ꩻစဲင်ႏကဒွို့ သွစ်ꩻနားသိမ်ꩻ၊ ယံဖေႏခွꩻငိမ်ꩻ ထူႏရက်မꩻ၊ နီသွꩻပေါက်ဖေါႏ အဟောဝ်ပေါႏ၊ အီႏကျောႏတရာꩻ လိုꩻသေငါꩻ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻတန်ပေႏ နိစ်သက်ဗွေႏ၊ တန်ပေႏသံကရော ဟွုန်ဟောဝ်နော၊ မီႏခေါတောဝ်းလဲ့ ထာꩻမာꩻတဲ့၊ ပီပဲ့နှဲးရူး အောဝ်ႏပြာႏသူး၊ ရူးသီးနောဝ်ꩻရာꩻ လိုꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ မီႏထီႏဗာႏလဲ့ တွဲႏသီတဲ့၊ ဝွေꩻအပဲစ်ဒွါႏလဲ့ သီဗာႏတဲ့၊ မင်္ဂလာႏကိုလဲ့ တရာꩻဟော်ꩻ၊ (အသေဝနာ စ ဗာလာန-သျောင်ႏလွညာꩻညာꩻမꩻ၊ ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝန-ပေါင်ꩻလွမီꩻဝွယ်ꩻခြꩻ)။ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻခါ ဖေႏကသျောင်ႏ၊ လိုꩻတော်လိုꩻသေ ပိညာႏသျနောဝ်ꩻ ဖေႏကပေါင်ꩻထေ့တဲ့ဟွေး။
လိုꩻယုတ်လိုꩻမွိုက် အုံတွိုက်ငမ်း၊ ထာꩻမာꩻကျံꩻထံꩻ ဝင်ꩻလွꩻထီႏ၊ ဖြောဝ်ႏဒါႏပီပဲ့ ကျင်ꩻပသဲ့ꩻ၊ တောက်တဲ့အမျိုꩻ ဖြောဝ်ႏထန်ႏဒွါႏ၊ လိုꩻသေဝီႏဝါး ယူႏတရွို့ꩻ၊ ဆိမ်ꩻမဲ့လွေꩻကြွို့ꩻ ငထဲ့သုံ၊ လွစ်မုံထိုꩻလဲ့ မုံဒွိုင်ဆော့ꩻ၊ ထွားဗော့ꩻခင်ႏမွူးထျꩻလဲ့ ကတောင်ပူႏ၊ ထွားထိုငါႏလဲ့ ငခြို့ꩻဖါး၊ ထွားချာငါမꩻ လွစ်ရန်ႏသူႏ၊ ထွားခူခူမꩻ ရန်ႏဘေꩻကင်ꩻ၊ ကိုယ်ႏကျင်ꩻဟဝ်မꩻ မေတ္တာႏအာ၊ မဲ့ငါယံထင်ႏ ယူႏဆင်ႏချင်ႏ၊ စွိုးဆင်ႏမွူးလာ နမ်းမာꩻထွာ၊ မွူးလာအရောင်ႏ မူႏမောင်ႏကျွိုက်၊ လိုꩻကုဲလိုꩻမွိုက် ထာꩻငမ်းတန်၊ ဇော်ꩻယုတ်ရုဲးဟန် ထာꩻငမ်းပိုႏ၊ ခွေဝင်ꩻမလိုႏ ခင်ႏလမ်းခြော၊ ရူးကဲ့သို့နော ဝွေꩻမေတ္တာႏ၊ သေနာႏဝင်ꩻနော ဗွေႏသီးဩ။
### အာႏကွိုꩻ
ယူးပေႏ

ယူးသီးအမျိုꩻ အုံညီꩻလိုꩻ၊ အဲင်ႏကုဲထာꩻခြိုꩻ ယားဥစ္စာႏ၊ ဝွေꩻသေတောဝ်းဗာႏ ဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻ၊ အုံညီꩻသွူလိုꩻ ကျေꩻဇူꩻမဲ့၊ ပါꩻလဲ့မကျွိုက် ခွေမကျွိုက်၊ မိဉ်ဟွိုက်ꩻမိဉ်တွဲႏ မိဉ်မာꩻသီ၊ အောဝ်ႏညီꩻလမ်းကီ ဝင်ꩻမလိုႏ၊ အောဝ်ႏညီꩻဒုံကို ဝင်ꩻမကျွိုက်၊ ယူးမွိုက်ရန်ႏသူႏ ကျမ္မာႏတူႏ၊ ခိုမူႏလွꩻထီႏ ကယ်ꩻအေႏဆီႏ၊ ဝွေꩻသီးယူးလဲ့ ထွာရန်ႏတဲ့၊ နီလိုꩻခါလဲ့ တခွန်ꩻတဲ့၊ ဝင်ꩻကျွိုက်တောဝ်းလဲ့ လွꩻထီႏတဲ့၊ တကဲ့ယူးဟွေး ဝင်ꩻဗွိုႏကွေး၊ မွေးတောဝ်းထာꩻမာꩻ တခွန်ꩻထာꩻ၊ ခွေနာꩻမကျွိုက် တခွန်ꩻမွိုက်၊ ကောကျွိုက်မအောဝ်ႏ ခြောသွꩻဖေါဝ်ႏ၊ နမ်းကောဝ်ႏမိမိ ထိုꩻအုံထေ့၊ တရေ့အဝ်ႏခိုႏ သွုန်ႏသꩻသိုႏ၊ တရေ့ခိုႏအောင်း ဝင်ꩻငင်းလောင်း၊ ငမ်းအဝင်ꩻသေ ခေ့ꩻတွမ်ႏလေ၊ ယူးပေႏခါလဲ့ မွူးယာတဲ့၊ အုံလဲ့ဗိဉ်ႏဗꩻ ငမ်းညောဝ်ႏလꩻ၊ အုံဗꩻတောဝ်းလဲ့ သက်သွတ်ꩻတဲ့၊ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻတဲ့ တခွန်ꩻတဲ့၊ ပီပဲ့ယူးပေႏ အုံဗိဉ်ႏသေႏ၊ မွူးလေအုံနို့ꩻ ထိုꩻဗိဉ်ႏတွော့ꩻ၊ အုံညီဒုံဆောင်ႏ မူႏတွမ်ႏမောင်ႏ၊ ကျွိုက်တောဝ်းနောဝ်ꩻလဲ့ စွုမ်ႏဖြာꩻတဲ့၊ ကျေꩻဇူꩻသေတောဝ်း ဗွေႏတွမ်ႏစောဝ်း၊ သေတောဝ်းကျေꩻဇူꩻ လိုꩻမွိုက်ဆူꩻ၊ ကျေꩻဇူꩻမအောဝ်ႏ သွꩻခွဖေါဝ်ႏ၊ မိဉ်ႏခြဝ်ႏမိဉ်ႏစဲင်း ရန်ႏသူႏထဲင်း၊ ဒုံကိုအောဝ်ႏညီꩻ သွီႏမထီꩻ၊ အုံညီꩻဝင်ꩻလဲ့ ဖြေင်းခေါ်တဲ့၊ ဥပမာႏဝါးဗွာ ဖုံႏစွိုꩻအာ၊ စောက်အာႏခါလဲ့ အုံညီꩻတဲ့၊ ပီပဲ့နောဝ်ꩻနော မိဉ်ꩻမခေါ၊ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻလိုꩻမွိုက် ဝင်ꩻကျွိုက်တောဝ်း၊ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻလိုꩻယုတ် မိဉ်ꩻဝါးယုတ်၊ အုံညီꩻဒုံကို မူႏတွမ်ႏခို၊ အလိုႏငထောဝ်း သꩻတူႏတောဝ်း၊ ဝင်ꩻမကျွိုက်နီ မောင်ꩻအသီ၊ ပီပဲ့ယူးပေႏ သေတဝ်းဗွေႏ၊ ဖေႏအံႏဖေႏအွꩻ ညာꩻငါႏသꩻ၊ ဖေႏအွꩻဖေႏတံႏ တတန်ႏတောဝ်း၊ ပါꩻမှဲꩻထီႏလဲ့ ကျွိုက်တောဝ်းတဲ့၊ ယူးသီးမျိုꩻလဲ့ မေတ္တာႏခြော၊ လိုꩻမွိုက်တဲ့နော တူတကွ၊ (အသေဝနာ စ ဗာလာနံ)၊ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻလဲ့ ယံသျောင်ႏလဲ့ꩻ၊ လိုꩻယုတ်မျိုꩻလဲ့ ဝင်ꩻစင်ꩻတဲ့၊ အုံညီꩻဒုံကို ဝင်ꩻကျွိုက်တောဝ်း၊ ယူးအုံညီꩻလိုꩻ ဝင်ꩻကျွိုက်တောဝ်း၊ ငထောဝ်းဝင်ꩻရက်နော။
### အာႏကွိုꩻ
ချင်ႏသေ့ꩻ

ချင်ႏသေ့ꩻနောဝ်ꩻရာꩻ အာႏဏာႏပြင်ꩻတဲး၊ ဟိတ်ဟန်လဲ့အောဝ်ႏ၊ သတ္တဝါႏတင်ꩻလုံ၊ ငမ်းဟိုမ်ဗာႏဝွေꩻ၊ ပွိုးကားအုံဒွါႏ၊ တဗာႏတထွောင်း၊ အုံညီꩻလွဝင်ꩻ တလꩻလင်ꩻတောဝ်း၊ မီႏထီႏလွဝင်ꩻ၊ ထာꩻသညင်ꩻမအဝ်ႏ၊ မဲဉ်ခြောဝ်ႏမဲဉ်အဲင်ႏ၊ မဲဉ်ဖွမ်းမဲဉ်စုဲ၊ အွဉ်ကုဲလွဝင်ꩻ၊ အုံလင်ꩻဒွါႏတဗာႏတထွောင်းင်း၊ ထိခွေါင်းလဲ့မလꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻဝွေꩻသီးတနွောင်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ထာꩻသားတင်ꩻလှဲ၊ နိစ္စက်လꩻဝွေꩻ၊ ဝွေꩻသီးမီႏဖြွမ်းဝင်ꩻ၊ အဆီအရျာꩻ၊ ပါꩻမှဲꩻလဲ့တနွောင်ꩻတောဝ်းဝွေꩻသီး၊ နီလိုꩻစွဉ်ႏလဲ့ ငမ်းဗာႏဝွေꩻသီး၊ ထွီႏမီꩻစွဉ်ႏလဲ့ တနွောင်ꩻတောဝ်းဝွေꩻသီး၊ ပွိုးကားဝွေꩻသီး တဖြွမ်းတောဝ်းလွဝင်ꩻတဲင်၊ ပါꩻစင်ꩻအောဝ်ႏလꩻဒွါႏ၊ နီယိုခါလဲ့၊ ပီပဲနှဲးချင်ႏသေ့ꩻ၊ ပေါႏတဖြွမ်းတောဝ်းဝင်ꩻခါ၊ မဲ့ꩻပါစင်းနွောင်ꩻနီ၊ ယံဖေႏဖြွမ်းဝင်ꩻ၊ တွမ်ႏရဟန်ꩻသင်္ဃာႏ၊ တွမ်ႏလိုꩻဒါႏလိုꩻသေ၊ တွမ်ႏပေႏတွမ်ႏတန်၊ အာႏဏာႏသန်ဂုဏ်ႏကီ၊ ဖြိုဖြီတင်ႏကနန်၊ ယံဖေႏဖြွမ်းဝင်ꩻ၊ တင်ႏကနန်ႏတင်ꩻလှဲ၊ မာꩻကှဲမွုန်းသꩻ၊ ယံဗꩻထင်ႏကီ၊ ခွေသီမူႏမောင်ႏ၊ ကျွန်ꩻခြောင်ႏပအူ၊ တောင်သူအပေႏ၊ ယံရိုႏသေႏလွဝင်ꩻ၊ အချင်ꩻယံညီႏညွတ်၊ နှဲးတမူတနေ၊ နှဲးပသွစ်ꩻနှဲးဖြွုမ်၊ လိုꩻတန်မီႏဒေါ့ꩻ ယံဖေႏကနာႏ၊ သင်္ဃာႏမီꩻဟော်ꩻ ယံဖေႏကနေး၊ တွမ်ႏမာꩻမွုန်းတောဝ်း နှဲးရူးနှဲးကေ၊ နှဲးယူးနှဲးချင်ႏသေ့ꩻ၊ ဓလေ့ꩻရန်ႏကွုန်ꩻ၊ တနွောင်ꩻတောဝ်းဝင်ꩻအမျိုꩻ၊ အာႏကွိုꩻမာႏန၊ အာႏကွိုꩻဒေါသ၊ အာႏကွိုꩻမောဟ၊ အာႏကွိုꩻအာကုဲ၊ အာႏကွိုꩻထာꩻမွိုက်၊ အာႏကွိုꩻသꩻကျံꩻ၊ အာႏကွိုꩻသꩻရုဲး၊ အာႏကွိုꩻဒေါဝ်မွန်ꩻ၊ တင်တွုမ်အပဲစ်ထွူႏ၊ အစွူႏထိုꩻမားလို့၊ တုပနှဲးထာꩻသား၊ အကျစားအုံတဗာႏ၊ ခရာႏတလꩻတောဝ်းလောင်ꩻ၊ မီႏပေါင်ꩻဝင်ꩻအာအာ၊ ထွာလယ်ႏကြွို့ꩻပသွစ်ꩻမီႏလဲ့ လိုꩻအောဝ်ႏလွင်းဗာႏ၊ နီခွိုꩻယာႏပအိုဝ်ႏပို၊ ငခါယိုယံဖြွမ်းညီႏ၊ သꩻတလီးချင်ꩻ ယံကထွာ၊ လိုꩻအာနီခွိုꩻနွယ်ႏ၊ ယံစယ်ႏပင်ႏအရွိုꩻဟောဝ်၊ ထင်ꩻတွမ်ႏနောဝ်ပေါ်ဦး၊ တောင်သူပအူ၊ ပေါ်ဥပေါ်ဦး၊ ပအူပအိုဝ်ႏ၊ ဟဲ့ꩻကြုဲꩻတငါ ၄-မျိုꩻ၊ မန်းဟဲ့တောင်သူ၊ တောင်ကလူ၊ တောင်ကလာတဲ့လူ၊ အဲဒါမှတောင်သူ၊ ဆနောဝ်သားတဲ့၊ ချင်ႏသေ့ꩻအခန်ꩻထွူယိုဆွူဩ။
### အာႏကွိုꩻ
စောက်ꩻတနျာႏညီႏညွတ်ဝင်ꩻ

စောက်ꩻတနျာႏသီးတဲ့ ညီႏညွတ်တဲ့၊ ပီအဲ့သꩻရုဲး ယံထွာနုဲး၊ သꩻရုဲးဖေႏဝင်ꩻ စောက်ꩻကောင်တန်၊ လင်ꩻကန်ဟောဝ်ငါႏ စောက်ꩻတနျာႏ၊ အောဝ်ႏဒွါႏခမ်းထီ စောင်းဗိုန်နီ၊ ခမ်းထီဝေင်ꩻတောႏ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏ၊ ကမ္ဘာႏလောင်းကျောႏ သေထင်ႏသျာꩻ၊ ကန္တာရဝတီႏခမ်း အမျာꩻသေ၊ သီယိုတွမ်ႏခွေ ဝင်ꩻသꩻကောင်း၊ ကမ္ဘာႏအလောင်း မဲ့ငါပေႏ၊ ကမ္ဘာႏအလောင်း တရေႏကုဲ၊ ပရိသတ်တင်ꩻလှဲ မသေငါꩻ၊ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻရာꩻ ယူႏစဲင်းင်း၊ ပေႏသꩻကနဲင်း နီလိုꩻမျိုꩻ၊ နီယိုꩻနီယာႏ နီဘာႏသာႏ၊ နီယာႏနီခွိုꩻ ထဲ့ဖွိုႏမျိုꩻ၊ အကျိုꩻပေႏငါႏ ဟောဝ်သေဒွါႏ၊ ကမ္ဘာႏလောင်းကီ လိုꩻပီပီ၊ နီခွိုꩻလဲ့ခါ နွုတ်ꩻသဲဉ်အာ၊ ခင်သီးမျိုꩻလဲ့ လိစ်ꩻမွုန်ႏတဲ့၊ စောက်ꩻတနျာႏမျိုꩻလဲ့ ငတ်ꩻမွုန်ႏတဲ့၊ ဝင်ꩻလိုꩻဆေ့ꩻတဲ့ ညီႏညွတ်တဲ့၊ ပအိုဝ်ႏအာလဲ့ သꩻအာတဲ့၊ ညီႏတောဝ်းဝင်ꩻလဲ့ ဖြွမ်းတောဝ်းတဲ့၊ ထာꩻညီႏညွတ်လဲ့ သတောဝ်းတဲ့၊ ပေါင်ꩻတောဒွါႏလဲ့ မျိုꩻချာꩻတဲ့၊ ဒီဟောဝ်ယူႏဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ၊ ရန်ႏစင်ꩻရွို့ꩻရန်ႏ လဲင်ꩻတဗန်ႏ၊ ပုံႏကန်ႏချာငါ သွꩻပေႏအာ၊ ထွူထွာနွောင်ꩻတောဝ်း သွဉ်းတွမ်ႏစောဝ်း၊ တဖြောဝ်းထင်ႏလꩻ ကမ္ဘာႏစင်ꩻ၊ အဝင်ꩻငနီ ထိုꩻတရီ၊ သꩻယံပီနော စွိုးခွိုꩻဩ။
### အာႏကွိုꩻ
ဆျာဥပမာႏ

ဆျာမျိုꩻနောဝ်ꩻရာꩻ ထာꩻညီႏညွတ်ဝင်ꩻငထောဝ်း၊ ရန်ႏသူႏတွမ်ႏဘေꩻ မီႏမော့ꩻလဲ့ခါ၊ ပငါပရာꩻ အီႏလောႏစွဲကိုလွဝင်ꩻ၊ အချင်ꩻင်ꩻဝွေꩻသီး တအောဝ်ႏဖိုတောဝ်း၊ ဝွေꩻသီးဆျာမျိုꩻနဝ်ꩻ ထာꩻသားတင်ꩻလုံ တငမ်းတောဝ်းဝွေꩻသီး၊ ပွိုးကားတဖြွမ်းတောဝ်းလွဝင်ꩻ၊ အချင်ꩻင်ꩻဝွေꩻသီး၊ မီႏမော့ꩻရန်ႏသူႏနောဝ်ꩻ လယ်ကွဉ်းအီႏစွဲကိုလွဝင်ꩻ၊ ရဲးကိုရန်ႏသူႏ တစွဲးကိုတောဝ်း၊ ဝွေꩻသီးဆျာချင်ꩻ မီႏထီႏဖိုတောဝ်း၊ ဝင်ꩻလဲ့ပကတိအဲင်ႏသီ၊ အုံညီꩻဝင်ꩻသေႏသေႏ၊ တဗာႏတွမ်ႏတဗာႏ၊ နှဲႏတခါႏခါႏလွဝင်ꩻ၊ ရန်ႏစင်ꩻဒေါသ၊ တချꩻတောဝ်းဖိုဖို၊ ဆျာသီးယို မာႏနတန်၊ ဒေါသတန်၊ မောဟတန်၊ ခွေထေဟန်ပါꩻနေးဂုဏ်ႏ၊ တရုံႏစုညီႏညွတ်ဝင်ꩻ၊ တအောဝ်ႏလင်ꩻဖိုတောဝ်း၊ နောဝ်ꩻမꩻဝွေꩻသီးရန်ႏသူႏအာကွုန်ꩻ၊ စွူႏတွုန်းမသေငါꩻ၊ သဟာယမသေဗဲင်း၊ ယူႏစဲင်းင်းလုဲး ဖူးဝေးဖုံႏ၊ အားလုံးနီပအိုဝ်ႏမျိုꩻ၊ တွမ်ႏထွားနှဲးမွုန်းဆျာ၊ ထွားနှဲးဒျာႏသွော့ တနေတဝတ်ꩻ၊ ပသွစ်ꩻတမူ၊ လိုꩻကအီႏလွေꩻထူႏဝွေꩻသီးနောဝ်ꩻရာꩻ၊ ကျံႏဗာႏနေးဉာဏ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻ ထူႏမာꩻနှဲးဆျာနဝ်ꩻ တလꩻခြာတောဝ်း၊ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ တွမ်ႏထွားနှဲးမွုန်းတောဝ်းဆျာနော ပအိုဝ်ႏအာဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ
ဖိုးတီးသားဥပမာႏ

ဖိုးဖုံႏတရျာꩻ-လိုꩻတဖြာꩻ၊ လိုꩻဝါးလွေꩻမှဲꩻလဲ့ ဖိုးလွေꩻဗာႏ၊ အက်ခရာႏယံယူႏသေ၊ သꩻယံလေယံယူႏလꩻ၊ ပွိုးကဖိုးသီးနောဝ်ꩻ ငထောဝ်းဉာဏ်ႏပညာႏ၊ ထာꩻဒါႏဆေ့ꩻဆဲဉ်ခြော၊ တနှဲးတောဝ်းနောနီလိုꩻ၊ အာႏကွိုꩻနမ်းလဲ့ နွောင်ꩻတောဝ်းလိုꩻ၊ အာႏကွိုꩻခင်ႏလဲ့ နွောင်ꩻတောဝ်းလိုꩻ၊ အာႏကွိုꩻအာႏလဲ့ နွောင်ꩻတောဝ်းလိုꩻ၊ အာႏကွိုꩻစွဉ်ႏအမျိုꩻမှဲꩻလဲ့ နွောင်ꩻတောဝ်းလိုꩻခြေင်င်၊ ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ ဖိုးတီသားဝါးလွေꩻမှဲꩻလဲ့ လွေꩻဗာႏတေ့ꩻတေ့ꩻ၊ မဲဉ်လွေꩻတောဝ်းလဲ့ တလꩻတောဝ်း၊ ပွိုးငထောဝ်းပိညာႏရေꩻ၊ စိဉ်ꩻစာꩻတွေတွမ်ႏနီလိုꩻ၊ နီလဲ့ခိုႏ ဝင်ꩻလဲ့ခိုႏ၊ ဝင်ꩻထွဉ်ႏလွေꩻမှဲꩻလဲ့လွေꩻဗာႏ၊ ပွိုးဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ပိညာႏအောဝ်ႏ၊ နီနောဝ်ꩻပိညာႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ တွမ်ႏဖိုးနောဝ်ꩻဗိုန်ဝင်ꩻ၊ ပိညာႏသားတဖြာꩻ ကခံႏဗာႏဝင်ꩻအံႏထွဉ်ႏခွုင်းမှဲꩻရျာꩻ၊ နီနာꩻပအိုဝ်ႏပို၊ ပညာႏယိုဆေ့ꩻဆဲဉ်ခြော၊ တဲက်တွန်ꩻနောပိုတွမ်ႏလီꩻ၊ ယံကပီနောပိညာႏသျင်ႏ၊ နီကခံႏဗာႏဝင်ꩻနုဿရယ်ꩻ၊ ထိုနယ်ꩻယံထွꩻသွုန်၊ နားထွိုင်ႏဒွုန်သꩻပီကျံႏ၊ အဝင်ꩻဒေါ့ꩻလဲ့ မသေနာႏ၊ မွိုးဖါတာႏတယောဝ်းခန်း၊ တဲက်တွန်ꩻသမ်းပိုလီꩻဖုံႏ၊ ယံအောဝ်ႏပြုံႏဆခိုႏရန်း၊ ထပ်သမ်းသွဉ်ပိညာႏမျိုꩻ၊ အကျိုꩻဖေႏလောကကို၊ ထင်ႏသျာꩻယိုခီႏယော်ꩻထွိုက်၊ အဝင်ꩻကျွိုက်တင်လှဲလိုႏ၊ ခွꩻမီႏခိုႏထီႏတောႏထွာ၊ လိုꩻပေါင်ꩻအာနိစ်သက်ရောဝ်း၊ ထွာဝင်ꩻစောဝ်းထွာဝင်ꩻဗွေႏ၊ ဥပမေႏပါꩻတီဖိုး၊ သဲင်ꩻလိုꩻစိုးကွိုင်ႏတန်ႏငါႏ၊ ပိညာႏလꩻနီပိုလီꩻ၊ လိုႏထိန်ꩻတီလိုႏအုပ်ချုက်၊ ယံအာထုက်တဲက်တွန်ꩻဗဲင်း၊ ယူႏစဲင်းင်းလိုꩻယဟန်ႏ၊ တဲက်တွန်ꩻဉာဏ်ႏဒေါ့ꩻကနွောင်ꩻ၊ နားမသွောင်သုတဆေ့ꩻ၊ လွေꩻတေ့ꩻတေ့ꩻဗာႏနှဲးဖိုး၊ ပွိုးကားမသေပိညာႏရေꩻ၊ ပွိုးကားမတွေꩻပိညာႏဖဲ့ꩻ၊ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻထဲင်းကောဟော်ꩻသား၊ လိုꩻနားဒွုန်ဟင်နူထွိုင်ꩻ၊ သွုန်ႏသꩻရွိုင်ꩻတောႏတုက်တွုမ်၊ တယွုမ်းတောဝ်းပိညာႏရေꩻ၊ ထာꩻယူႏတွေꩻတဖုံးဖဲ့၊ သꩻပသဲ့ꩻနားဖူꩻဆုံး၊ လိုꩻလုံးတူႏလိုꩻလုံးသူ၊ အံႏမူဒဲဉ်တလꩻတောဝ်း၊ ဝင်ꩻသွဉ်ဆောဝ်ဝင်ꩻဆုမ္မꩻတလꩻတောဝ်း၊ နွုမ်ꩻတွမ်ထောဝ်းမလွိုက်ရိုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏမျိုꩻနီစွိုꩻဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ
ပနားတီသား

ပနားနောဝ်ꩻ အနမ်းလဲ့ကတန်၊ အာႏလဲ့ကတလာနဝ်ꩻ တွက်စွဉ်ႏလိုꩻဝင်ꩻငတ်ꩻ၊ လိုꩻသမ်းအောဝ်ႏတီဗာႏဒျာႏ၊ လိုꩻကောတီသားအောဝ်ႏထိုမ်းဒွိုန်းကအငင်း၊ သမ်းတွဲႏဗာႏကတွမ်ႏခွဉ်း၊ ပွိုးအကျောင်ꩻထာꩻမှဲꩻ နမ်းလဲ့ကတန် အာႏလဲ့ကတလာ သမ်းအောဝ်ႏဗာႏခွဉ်းနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏအပညာႏငထောဝ်းနော၊ နီလိုꩻလဲ့ ပညာႏမီႏငထောဝ်းနောဝ်ꩻ နှဲးစွဉ်ႏပနားနဝ်ꩻဆွူ၊ ပိညာႏသားထိုမ်းနီ၊ ကွီရွဉ်ထွဉ်ႏအံႏ ခံႏဗာႏတေ့ꩻတေ့ꩻ၊ တထိန်ချာဗွုန်ႏတဝ်း၊ ဉာဏ်ႏသားမာꩻနှဲးမှဲꩻလဲ့ စူꩻဗာႏဉာဏ်ႏသား၊ ဥပမာႏပနားယိုနော၊ နဝ်ꩻမꩻနီယိုခါ၊ ယံကထွာနှဲးပနားတီသား၊ ထိုမ်းဗာႏပနားငင်းလောင်း၊ တွမ်ႏခွဉ်းတလီး ဝါးလွေꩻမှဲꩻလဲ့ ပနားလွေꩻဗာႏ၊ ပိညာႏဉာဏ်ႏသား အဖွိုႏစားမအုံဗာႏ၊ မျာꩻတကာႏချီႏမျောက်၊ ကမ်းထောက်တင်ꩻလှဲပေါင်ꩻ၊ ဝင်ꩻအုံရောင်ꩻဝင်ꩻအုံခိုႏ၊ အတန်လိုႏအပေႏကျွိုက်၊ အုပ်နယ်ႏတွိုက်အုပ်ခမ်းထီ၊ ယံဗိုန်ပီထိုနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ပေါက်ဖေါ်ချင်ꩻသွꩻပအိုဝ်ႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏလဲဉ်းစွုမ်ႏနီꩻနီꩻ၊ အောဝ်ႏထီႏဒျာႏကူꩻကောကွန်၊ နီခမ်းထွန်ႏနီထာꩻကွိုꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻလင်တွမ်ႏအောဝ်ႏပုဲႏ၊ ကောကွန်စုဲႏအွဉ်ဆငါ၊ ပညာႏအာလိုꩻခိုထီး၊ စူဆီလီးခင်ႏနီပင်၊ ဇော်ꩻဟိတ်ဟန်ထိုမ်ႏပညာႏ၊ ယံသေဒါႏနှဲးအဝင်ꩻ၊ တဲက်တွန်ꩻလင်ꩻနီပိုပေႏ၊ တရေႏလꩻကွိုꩻလွဉ်ꩻဗာႏ၊ ပညာႏသားအမျာꩻကွိုꩻ၊ နီလိုꩻစွိုꩻပအိုဝ်ႏအာ၊ ယံကထွာဝင်ꩻစော့ꩻသွဲး၊ ယံကခွဲးရုမ်ꩻတန်ကို၊ နီပိုခိုခွန်မောင်ႏသျင်ႏ၊ ရန်းယံထင်ႏအာႏကွိုꩻလꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻမꩻတဲက်တွန်ꩻဗဲင်း၊ ယူႏစဲင်းင်းကိဉ်ꩻစာꩻမꩻ၊ နီဌာနနီအွိုင်ႏနယ်ႏ၊ နီတယ်ႏထောင်ႏနီကျိုꩻစာꩻ၊ မဲ့ꩻတဲင်ပါꩻလွဉ်ထိုမ်းနီ၊ ပနားတီဥပမာႏ၊ သညင်ꩻငါႏနီစွိုꩻတန်၊ မုံးဟန်ဗဲင်းထီႏညာꩻညာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻလိုꩻပအိုဝ်ႏနော။
### အာႏကွိုꩻ
ထွိုင်းညီႏညွတ်ဝင်ꩻ

ထွိုင်းသီးချင်ꩻင်ꩻ ဖြွမ်းငါႏဝင်ꩻ၊ သꩻချင်ႏညီႏတူႏ အုံပိဉ်ဗူႏ၊ ပိဉ်ဖူႏပိဉ်စွိုꩻ ဖြွမ်းဝင်ꩻသွိုꩻ၊ တစွိုꩻနောဝ်ꩻခါꩻ ဒေါ့ꩻဆေ့ꩻအာ၊ မှဲꩻခါမလꩻ ဒေါ့ꩻခှဲႏသꩻ၊ ဒေါ့ꩻလꩻတောဝ်းဗာႏ ထွိုင်းဘာႏသာႏ၊ အုံညီꩻဒါႏဝင်ꩻ အချင်ꩻင်ꩻ၊ ရန်ႏစင်ꩻငထောဝ်း လွꩻထီႏတောဝ်း၊ ငထောဝ်းရွို့ꩻရန်ႏ ဒေါသမာန်ႏ၊ သꩻထန်ႏတောဝ်းဝင်ꩻ ထွိုင်းမျိုꩻချင်ꩻ၊ အဝင်ꩻမီႏယား ယဟန်ႏသား၊ လောႏထွားလောႏအဲင်ႏ ဖြွမ်းဝင်ꩻစဲဉ်ႏ၊ ပိဉ်ရဲဉ်ႏပိဉ်ဖုံႏ လောႏပိဉ်ပြုံႏ၊ ထုံꩻစံႏထွိုင်းမျိုꩻ ဟောဝ်ငါႏရိုꩻ၊ အမျိုꩻတိရစ္ဆာန်ႏ ညီꩻကွိုင်ႏတန်ႏ၊ တိရစ္ဆာန်ႏအာ ဖြွမ်းဝင်ꩻခါ၊ ယံဖေႏထွားနှဲး ကိဉ်ꩻစာꩻလှဲး၊ ခြုဲးဖေႏကတူႏ စိက္ကူꩻယူႏ၊ နေးထူႏထွိုင်းမျိုꩻ ဆရာႏရိုꩻ၊ အကျိုꩻနီတာႏ အီႏအောဝ်ႏဒွါႏ၊ ဘာႏသာႏနီယို ပအိုဝ်ႏပို၊ လိုꩻခိုနှဲးနှဲး ထိုမ်ႏဉာဏ်ႏလှဲး၊ ယံပီနှဲးဝင်ꩻ သွဉ်းမျိုꩻကင်ꩻ၊ အဝင်ꩻထီႏနီ ကယ်ꩻပေႏဖြီ၊ နီယိုလဲ့လိုꩻ ဝင်ꩻလဲ့လိုꩻ၊ အမျိုꩻမကွာႏ လက္ခဏာႏ၊ ပညာႏငထဝ်း နီယိုစောဝ်း၊ ငထောဝ်းရက်ဝင်ꩻ နီလိုꩻချင်ꩻ၊ ရန်ႏစင်ꩻကီကြွို့ꩻ မာႏတရွို့ꩻ၊ စွို့ꩻတောဝ်းတဖူꩻ ယုတ်မွိုက်ဆူꩻ၊ တဖူꩻကွင်မာႏ ခရာႏဖွီ၊ နီကယ်ꩻပေႏဖြီ ဖြွမ်းတောဝ်းဝင်ꩻ၊ နှဲးထွိုင်းအချင်ꩻ ကအုံညီꩻ၊ ပီဗိုန်ပျောႏညီꩻ သွꩻပေါင်ꩻအာ၊ တဗာႏဆာလဲ့ တဖုံႏလောႏ၊ တခံႏတောဝ်းနော ပါꩻနိစ္စက်၊ ခွေရက်ပါꩻရက် မေတ္တာႏတွိုႏ၊ ပလွိုႏတောဝ်းနော ထွိုင်းသီးမျိုꩻ၊ နီလိုꩻမီႏလဲ့ အောဝ်ႏသျောင်ႏဗာႏ၊ ပွိုးဝင်ꩻမေတ္တာႏ အောဝ်ႏလွဝင်ꩻ၊ နီသွꩻတင်ꩻလှဲ ပအိုဝ်ႏဟွေး။
### အာႏကွိုꩻ