open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကာဠကဏ္ဏီဇာတ်

**"ကာဠကဏ္ဏီဇာတ်"**
**"မိတ္တ-သဟာယ-ဉာတိ-အတ္တသမ"**
မဉ်ႏလွေꩻညီꩻဖိုဗာႏ နွုတ်ꩻကာနဝ်ꩻ ထွာသွꩻ (မိတ္တ)၊ မဉ်ႏလွေꩻညီꩻဖိုဗာႏ တဆီနီကာနဝ်ꩻ ထွာခွ(သဟာယ)၊ မဉ်ႏလွေꩻညီꩻဖိုဗာႏ တလာ တပြက်ꩻလာနောဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏအီ ဗွန်ပီဖူးဝေး (ဉာတိ)၊ ပေါႏအုံညီꩻဗာႏဖို လွိုနဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွန်ပီစွဉ်ႏဒျာႏ တွမ်ႏသွီႏတွမ်ႏယာႏ တွမ်ႏနမ်း (အတ္တသမ)နောဝ်ꩻသွူ။

ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ကာဠကဏ္ဏီဇာတ်'ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေ[[တရာꩻ]]ဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ ခွုမ်ဆိုးညီꩻဖိုဗာႏ သွꩻပေႏဒုံခြင်ꩻခါႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ၊

၂။ သွꩻပေႏမဉ်ႏမော့ꩻ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏနဝ်ꩻ ထွားလွိုလꩻတဝ်း၊ တွမ်ႏငေါဝ်းဖေႏအာႏ၊ တွမ်ႏရိက္ခာႏတခြိုꩻ စွဲကမ်းကိုဗာႏ၊

၃။ မဉ်ꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်တောဝ်း၊ အရေꩻတန်ဒျာႏ သွုန်ႏစွဉ်ႏသꩻစွဉ်ႏ၊ သꩻအွဉ်ႏဖေႏ ဝင်ꩻအကျိုꩻဒျာႏ၊

၄။ ဝင်ꩻမဉ်ရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻရိုꩻ သွꩻဟောဝ်တဖြာꩻယို အောဝ်ႏလိုႏဖဖြတ်ꩻထိုꩻတောဝ်း၊

၅။ နမ်းတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ လမ်းတာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ခမ်းသားတဲ့နောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသတိꩻပညာႏ လွောင်ႏဗူႏအာႏရဲင်ꩻတဲင် ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏ မဉ်ႏထူႏနွောင်ꩻသေႏသေႏလွေꩻ လုမ်းဗဉ်ႏရေꩻနောဝ်ꩻ ရန်ႏသူႏမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း တနွို့ယားနွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

### အာႏကွိုꩻ
ကာႏမဂွုဏ်ႏအွဉ်ႏကုဲင်

**"ကာမသုတ် (ကာႏမဂွုဏ်ႏအွဉ်ႏကုဲင် ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ သတ္တဝါႏ (တိရစ္ဆာန်ႏ)ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ပျောႏလွဉ်ꩻအာႏရွုံႏ၊ ဖဉ်းကာႏမဂွုဏ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဲ့မီꩻထမ်ႏစာ၊ ခိုဗင်ႏသꩻဗွာ တဖြာꩻနဝ်ꩻ ဝေါင်းထိုꩻမွေးမွေးစွဉ်ႏ 'အတဖွူႏထမ်ႏ-အစန်'၊ တွူႏတရန်ကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ အာႏရွုံႏငတ်ꩻတုဲင်၊ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻတဲင် ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတ-နေးတွမ်ႏသဒ္ဓါႏ ဗုဲင်ဒျာႏရဟန်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။

ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻ ဒေါ့ꩻနွောင်ꩻတွိုႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဲတဲင်- လိုꩻအရန်းလသား ကခံႏစာꩻဒါႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အညမ်းစားတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻအရန်းထဝသား ကခံႏစာꩻဒါႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏ တောႏတောႏတန်ႏတန်ႏစားတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻအရန်းထို ခွန်ကွန်သီးဖုံႏ၊ လိုꩻခြွေရွဉ်သား လိုꩻကျွားသဌေꩻသီးဖုံႏ ကခံႏစာꩻဒါႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အယံစားတဲ့နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏငတ်ꩻပါꩻအာႏရွုံႏ-ကာႏမဂွုဏ်ႏလွဉ်းလွဉ်း၊ လိုꩻခိုဗင်ႏနုဲင်းဝွေꩻနောဝ်ꩻ မီႏမဉ်ခံႏစာꩻ ဆဲင်ႏရာꩻကာႏမဂွုဏ်ႏနဝ်ꩻ ခံႏစာꩻနွောင်ꩻဒျာႏ၊ အဝ်ႏခံႏစာꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူတဲ့ ကာႏမဂွုဏ်ႏအွဉ်ႏကုဲင် ကွပ်ပွိုးထင်ႏဗုဲင် ရဟန်ꩻတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ 'သဒ္ဓါႏပဗ္ဗဇိတ'နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပါꩻပေႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ စဗေင်ႏတခို့ တအာဒါႏထာꩻလွုမ်ꩻ၊ ကနေးလိုꩻပေႏသားနဝ်ꩻ အုံဖွီထာꩻတဲင် ပါꩻပေႏနဝ်ꩻ မျောႏမာႏသေင်ႏစျꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ ဖွိုင်ꩻခေါဝ်တရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏခံအကထောင်ꩻတွော့ꩻ ငွိုးစွော့ꩻစွဉ်ႏထာꩻ။ ကနေးလိုꩻပေႏသားနဝ်ꩻ သဲစ်ကေသတဲ့ လောႏအွာထန်ႏ၊ အွာထန်ႏရိုꩻရိုꩻ၊ အွာထန်ႏယိုꩻယိုꩻ မဉ်ႏတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ တွမ်ႏစူပင်စေႏ-တေက်ꩻခါꩻအကတူႏ တွမ်ႏစူနုံပင်ထွေ စောင်ႏငါ-အွာထန်ႏဗာႏ။
ကအွာထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဆာလိုꩻပေႏကထောင်ꩻ မွေးဒျာႏ၊ မွေးတဝ်း ခွေတရိုꩻတဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ မာꩻထွိုက်မာꩻသင်ꩻ သညင်ꩻလိုꩻပေႏတဲင် (ငမ်းအဆာတဝ်၊ ငမ်းအသီထိုꩻတဲင်) မာꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏရင်ꩻ။
ပါꩻပေႏနဝ်ꩻမဉ်ႏတန် မဉ်ႏသူႏသေသွူထာꩻနဝ်ꩻ နေးခရာႏလိုႏဒွုမ်၊ အဗွေႏနမ်းနမ်း ထိန်ꩻကမ်းချာဒါႏဒျာႏ၊ အမျိုꩻမျောႏဒွုမ် သေင်ႏစျꩻ-ဖွိုင်ꩻခေါဝ်မွေးတောဝ်း။
အနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻယွုမ်းအံႏ-သဒ္ဓါႏ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻ-ဟိရီ၊ ထာꩻငမ်း-ဩတ္တပ္ပ၊ ထာꩻကျိုꩻစာꩻ-ဝီရိယ၊ ထာꩻသေ-ပညာႏ၊ နေးတွမ်ႏတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏတသေထိုမ်ႏတဝ်းဒွိုန်းတရာꩻ၊ မဉ်ႏတသေမာꩻတဝ်းဒွိုန်းကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ခွေအဝ်ႏထွားဗာႏ၊ နုဲင်းပါꩻကနေး လိုꩻပေႏနောဝ်ꩻသွူ။

ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'သဒ္ဓါႏ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ဝီရိယ၊ ပညာႏ'မဉ်ႏသေအားထွုတ်ဒါႏသွူတရာꩻ၊ မဉ်ႏသေမာꩻသွူကုသိုလ်ႏ (မဉ်ႏထွာလꩻသွူ သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ)နဝ်ꩻ ခွေထွားခရာႏ တလိုႏတောဝ်းဒွုမ်၊ အထိန်ꩻအနမ်း-အကမ်းအသꩻ ဒါႏလဲဉ်း၊ အမျိုꩻအုံဖွီထာꩻ မွေးတောဝ်းဒွုမ်နောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏ

**ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏ** ( ဖြဝ်ꩻ − ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်) (အင်္ဂလိပ်: Kengtung District) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၂၆၄၈ ပေ (၈၀၇ မီတာ) ကို သွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻကိင်ꩻတွုံကိုသွူ။ ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၂၉၆,၀၆၉ ဖြာꩻသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏအကို ကအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယို အတွိုင်ꩻသွူ။
*ဝေင်ꩻနယ်ႏကိင်ꩻတွုံ
**ဝေင်ꩻကိင်ꩻတွုံ

*ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻခတ်
**ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခတ်

*ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပေင်ꩻ
**ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပေင်ꩻ
**ဝေင်ꩻတုံတာ

**တောင်ꩻသေꩻ**- တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်းနဝ်ꩻ ထဲမ်သော့ꩻလုဲင်ႏလွေꩻ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ မက်မန်းခရဲင်ႏကိုသွူ။ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်းတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းလားနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခေါ်လဲဉ်း ခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ကိဉ်းယူႏကဝ်းစံꩻ သီအနာႏဂါတ်မွိုင်

အနာႏဂတ်တနီꩻခါ မဲဉ်ထွာငါႏတမုဲင်ꩻ၊ မဲဉ်တွိုႏငါႏအရန်းမုဲင်ꩻ၊ မဲဉ်ထွာလိုꩻခြွေနဲ့၊ မဲဉ်ထွာလိုꩻကေန်ꩻနဲ့၊ ယူႏစိတ်ကူꩻစဲင်းစဲင်းထွူ ကဉ်းပွုံႏဖော်ႏလွေꩻစမ်ꩻ သီအနာႏဂတ်ဖဝမွိုင်၊
မိဉ်ႏမဲဉ်ထွာလိုꩻခြွေ လိုꩻချမ်ꩻသားတဲ့ ဖေႏကထွိုက်တန်ႏတွမ်ႏလိုꩻခြွေသီးထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻစခန်းဟန်ႏနီꩻ ယိုခါမ့ꩻ၊

ထာꩻခြွေတဲ့ ခြွေအရန်းဖွိုႏစားတဲ့အဝ်ႏ ခြွေအရန်းထာဝစားတဲ့အဝ်ႏ ခြွေအရန်းထိုတန်စားတဲ့အဝ်ႏ၊ အဝ်ႏအရန်းရန်းမျိုꩻစားဖုံႏအကို အွဉ်ႏထိုထိုရေႏရွယ်ႏချက်ထွူ ကရေႏတွိုင်ꩻအရန်းဖေႏကဗ့ꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻစယိုခါမ့ꩻ အီႏလ့ꩻသနယ်နော်။

မဉ်ႏမဲဉ်ထွာမွေး လိုꩻခြွေ လိုꩻယံတဲ့ လိုႏကျိုꩻစာꩻစသွူယိုခါတကာႏတဝ်း ကထိခွိုက်အီဒါႏ နမ်းခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ထာꩻမာꩻ တွမ်ႏအနာႏဂတ်ရေႏမိုးချက်မျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ လိုႏဖျင်လ့ꩻလ့ꩻစခန်းယိုခါခါခိန်ႏသနယ်နော်၊၊ မဉ်ႏမဲဉ်ထွာဒျာႏ လိုꩻကေန်ꩻခြောတဲ့ ဒေါ့ꩻသျင်ꩻနယ်ခရာႏ တလိုႏတဝ်းဒွုမ်သွူနယ်နော်၊၊

ကေန်ꩻခြောတဲ့ ခြောအရန်းဖွိုႏစားတဲ့အဝ်ႏ ခြောအရန်းထာဝစားတဲ့အဝ်ႏ ခြောအရန်းထိုစားတဲ့အဝ်ႏသွူ၊၊ မုဲင်ꩻမုဲင်ꩻခန်းတယဝ်း မဲဉ်ခြောတဝ်းထာꩻကဲဉ်းအာ မဲဉ်ထွာလိုꩻခြွေလွဉ်းလွဉ်းရိုꩻလဲ့ ဖေႏကထွိုက်တန်ႏတွမ်ႏလိုꩻခြွေသီးထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻနွောင်ꩻတဝ်းစွုမ်ႏဖြာꩻသွူ၊၊
နဝ်ꩻမꩻ ယူႏစိတ်ကူꩻကဝ်းစမ်ꩻ နမ်းဖဝအနာႏဂတ်ခိန်ႏသူꩻတွော့ꩻ မိဉ်ႏမဲဉ်ထွာမွေးလိုꩻခြွေ ရွဉ်သားတဲ့ ကျိုꩻစာꩻမာꩻစခန်းသွော့ ယိုခါခါ ကလိုႏဖျင်အကျင်ꩻတဲ့ဖျင်ထွာထွာခန်းယိုခါမ့ꩻ အီႏလ့ꩻအကျောင်ꩻ.....
အဝ်ႏထွုမ်ႏတနီꩻ အံႏတနီꩻစအရန်းသားခွေသွဉ်း ဖေႏအာႏလွေꩻဗာႏ ဖူးပေႏ ဝေးတန်သီး ကားကအဝ်ႏသွူဩ၊၊

### အာႏကွိုꩻ
ကိလေႏကင်ꩻညာꩻချမ်ꩻသာႏ

**"ဟတ္ထကသုတ် (ကိလေႏသာႏကင်ꩻညာꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ အုံထာꩻချမ်ꩻသာႏသေႏ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ အာဠဝီခမ်း၊ တခြာကို၊ ဖိုးတဖူꩻကို၊ တွမ်သေင်ႏလာႏအွဉ်ႏခြပ်၊ သေင်ႏလာႏလောင်းနဝ်ꩻ ခေါက်သင်္ကန်ꩻကုဋ် အွဉ်ႏဒါလွဉ်ꩻ၊ အုံလင်ꩻတပန်းသော့ꩻနောဝ်ꩻကို။
အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွန်ပိုဟတ္ထကအာဠာဝက (မင်ꩻသာꩻ)နဝ်ꩻ အဟွီဖေႏကဖြေႏ ထောင်တဖူꩻတွော့ꩻ လွေꩻမော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
နီဗွေႏနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ကိန်ꩻဗာႏအွီႏအွီႏနေဟောင်း ဗွေႏဩ"
"တကာႏမင်ꩻသာꩻ-
ခွေဘုရာꩻယိုနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ကိန်ꩻဗာႏအွီႏအွီႏဒျာႏ"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းထွားနီဗွေႏနဝ်ꩻ တသံꩻထီလင်ꩻ သေင်ႏလာႏခြာ၊ ဒါကွို့ꩻသေင်ႏလာႏ၊ သင်္ကန်ꩻကုဋ်နဝ်ꩻ ဒါလွဉ်ꩻသေင်ႏလာႏလောင်း၊ သင်္ကန်ꩻကုဋ်တဲ့ခွꩻပါ၊ နီဗွေႏအုံဒါအုံဒင်ႏ၊ ထွားဟံႏတဲ့ ထွာဖိုးတဖူꩻ၊ ဖိုးခင်ႏအောင်ခြောင်ꩻ၊ ပူႏပူႏဗျို့ဗျို့၊ တဒွဉ်တဒန်တန်နောဝ်ꩻဗွေႏ။
ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
နီဗွေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာခွန်တန်တပါꩻ ထွာလွဉ်ဘုရာꩻတဲင် ဟောဝ်မုဲင်ꩻရာꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻဗွေႏ၊ အုံပလင်ႏလောင်း၊ အုံကမ္ဗလာႏလောင်း၊ အုံတန်ꩻသွိုꩻကို၊ အုံထာꩻဒါဒွူန်ဒွူန်ကို လꩻဒျာႏနဝ်ꩻဗွေႏ၊ နီဗွေႏမအုံဒုက္ခတွိုႏထာꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻဗွေႏဩ"
"တကာႏခွန်ပိုဟွေး-
ခွေအီႏရီနာꩻယို၊ နာꩻကျွိုက်နုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ ဖြေႏနော၊ လောကကိုယို ခွန်ပိုသဌေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံသော့ꩻဟော်ဟောဝ်ကို၊ အုံသော့ꩻလမ်းဟောဝ်ဟောဝ်ကို၊ ထွိုင်ꩻပစ်ꩻခါꩻတခါꩻ၊ အုံဒါကောႏဇော်ꩻ အဆွဉ်ႏဆွာꩻစား၊ အုံဒါထာꩻဒါ အဟောဝ်စား၊ အုံဒါကမ္ဗလာႏ အတနျာႏစား။
အကဗေင်ႏဒင်ႏကူႏနဝ်ꩻတဲ့ စီႏတွမ်ႏပတ္တမျာꩻ၊ အမာနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏပဉ်လစ်ꩻဖြာꩻ၊ ဝွေꩻကျွိုက်မုဲင်ꩻရာꩻ အမာနင်ꩻလစ်ꩻဖြာꩻဖုံႏ မာꩻဖေႏ၊ စိမ်ႏဖေႏ၊ ဖြွꩻဖေႏ၊ ဗေင်ႏဖေါ့ဗာႏ အမာနင်ꩻယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻ တဖြာꩻထွူတဖြာꩻ၊ ခွန်သဌေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ဗေင်ႏဗာႏအွီႏအွီႏနေထာꩻဟောင်း"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ဝွေꩻဗွေႏသီးနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ဗေင်ႏဗွာႏအွီႏအွီႏအီဗွေႏ၊ ပေါႏစေꩻစိန်ႏခရာႏဟ လွိုဝွေꩻသီးအမျိုꩻအောဝ်ႏနဲ့ဗွေႏ"
"တကာႏခွန်ပေႏ-
အုံတွမ်ႏကိလေႏသာႏမေႏ၊ ဗေင်ႏဖေႏတွမ်ႏ တဏှာႏရာႏဂမေႏနဝ်ꩻဟွေး၊ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ တမွေးတောဝ်း၊ (နာႏပသꩻတွတ်ꩻ-ယိန်းဟွတ်ꩻ ယိန်းဟောဝ်တန်ဒျာႏ) ကိလေႏသာႏကင်ꩻညာꩻ ဘုရာꩻခွေယိုမꩻ အုံဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ကိန်ꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း သꩻဒုက္ခအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻအဝ်ႏချမ်ꩻသာႏသေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဟတ္ထကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ကိုဗစ် ၁၉

**ကိုရိုနာဗုဲင်းရတ်သ်** ၂၀၁၉ (*'COVID-19*") ယိုနောဝ်ꩻ ထွာ ရေားဂါႏရဒါႏဝင်ꩻ၊ ကောပ် ထာꩻသာတဖူꩻ ရေားဂါႏသန် ကိုရိုနာဗုဲင်းရတ်သ် ၂ တဲင် ရေားဂါႏထွာလွောန်ဗာႏ၊ ဗော့ꩻတုမ်ႏ SARS ဗုဲင်းရတ်သ်။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ တဟေထာꩻ တောဝ်းလဲ့ တစျထာꩻတွင်ꩻ ကထန်ႏဒါႏ ဖြောင်းတလီꩻကို ကပါလွေꩻဒါႏ ထာꩻသားစျꩻ လီညာꩻတဲင် တဖြာꩻတုမ်ႏတဖြာꩻ ရအီဒါႏဝင်ꩻ။ တယ်ႏကခွေါင်းဗာႏစဝင်ꩻ ဗꩻလွေꩻ ရေားဂါႏလောင်းလွိုးအောဝ်ႏလွောန်ခိန်ႏကို ညဒါႏ ၂ နီꩻ ဗꩻလွေꩻ ၁၄ နီꩻအခါႏရပ်။ ယမ်ရဲးကမ်းလꩻ ရေားဂါႏတဲင် ဝင်ꩻအောဝ်ႏဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏ ဟွာႏဝင်ꩻစူဖုံႏ၊ အုံညာꩻညာꩻသွော့ လိုꩻအောဝ်ႏတဟေထာꩻ တဟွိုဗာႏသား၊ အုံဗော့ꩻတောဝ်းဝင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ အောဝ်ႏဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏ နမ်းဒျာႏမဉ်ႏတဟေထာꩻနောဝ်ꩻ အွောန်ႏပေ့ꩻနေးတွမ်ႏ စူနဲင်ႏ တဟေနောဝ်သွူ။
thumb|upright=1.5|ရောဂါကူးစက်မှုကို အချိန်အတော်ကြာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြသော ဂရပ်ပုံ။ (မျဉ်းကွေးကို ပြားစေခြင်းဟုလည်း ခေါ်သည်)မျဉ်းကွေး၏ ထိပ်ဆုံးမှတ် နိမ့်လေလေ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပို၍ ပေးနိုင်လေလေဖြစ်သည်။
လိုꩻသီးဖုံႏယို ကုဲင်းထွာလွောန်ဒါႏ ရေားဂါႏလွိုးအောဝ်ႏ တစူးတစိꩻ တောဝ်းလဲ့ ထာꩻဆာအောဝ်ႏ၊ တဟွိုဗာႏ၊ ယင်း သာထာꩻတကျ သာထာꩻခုဲင်ႏ။ ကထွာလွေꩻ ရေားဂါႏဖုံႏနောဝ်ꩻ နျူမိုးနီးယား ထာꩻသာဖုံးယော့ꩻရေားဂါႏ၊ ယင်း နမ်းကို ဆာႏဖုံး ဖြေ့ကုဲင်ထိုꩻစားဖုံႏ ထွာဒါႏ။ ဗုဲင်းရတ်သ် နောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ အီးလုမ်ꩻလာꩻ ဗုဲင်းရတ်သ်ဗှို့ꩻသား၊ အီးလုမ်ꩻလာꩻ ရေားဂါႏလောင်းလှိုး အခြပ်အရဲန်ႏ၊ အှောန်ႏဟှော့ꩻ အှောန်ႏကမ်း အုံပှိုးလိုꩻဆာတာႏ၊ ယင်း ထာꩻပှိုင်သေꩻခါꩻ လုမ်ꩻလာꩻလောသေꩻထာꩻ အောဝ်ႏတောဝ်းဒွှန်းသှူ။ ၂၀၂၁ ဗာႏနေင်ႏကို အောဝ်ႏဆဲ့ꩻဖေႏလဲန်း တသီႏရဲးရိုꩻကီလဲ့ အီးရဲးနှောင်တွာမုဲင်ꩻ ခလုဲင်ႏသေတောဝ်း။ ကောပ်ထွာရေားဂါႏတဲင် ၁၀၀ ကို ၁ ဖြာꩻနဲ့ ၃ ဖြာꩻနဲ့ အောဝ်ႏ ၁% တှိုႏ ၃% ခါႏကို သီကုဲင်ထိုꩻဗာႏသှူ။
ကမ္ဘာႏခြှိုင်ႏသန်ꩻတာႏအစှိုꩻ (WHO) တုမ်ႏယင်း အမရိကန်ခမ်း ထွားစှိုင်ရေားဂါႏတာႏ ယင်း ရဲးကမ်းတာႏ ဌာႏနတန် (CDC) သီးရိုꩻဖေႏ ဝင်ꩻကယူႏခါꩻ ရေားဂါႏအောဝ်ႏဗှို့ꩻသားယို ယမ်ပေ့ꩻခါꩻဝင်ꩻ မဲ့ꩻငါ တုမ်ႏမဲ့ငါဒို့ꩻ (mask)၊ ခါးလားလွေꩻလုမ်ꩻလာꩻ တသီႏဌာႏနကို ဟဲ့ꩻလှောန်ဗော့ꩻ တသီႏဆရာႏ လမ်းကို လုမ်ꩻလာꩻနေးဗော့ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ဝင်ꩻအောဝ်ႏဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏ မဉ်ႏလုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာ ဝင်ꩻကယူႏခါꩻ ရေားဂါႏအောဝ်ႏဗှို့ꩻနောဝ်ꩻ လုမ်ꩻလာꩻဖေႏသားယို အှောန်ႏရဲးခါꩻဗဲင်းဝင်ꩻ မဲ့ငါ တုမ်ႏမဲ့ငါဒို့ꩻတဲ့။ ၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗုဲင်းရတ်သ်ထွာတဲင် ကမ္ဘာႏခြှိုင်ႏသန်ꩻတာႏအစှိုꩻ WHO ဆောႏတမာႏခါꩻနေး ကပ်တန်ဖျောတာႏအခိန်ႏ (PHEIC) (မန်း : အရေးပေါ်အခြေအနေ)။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ
ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ

**ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ** (ဖြဝ်ꩻ : ၼႃႈလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၊ အင်္ဂလိပ်: Kokang Self-Administered Zone ) ယို ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ(၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏအလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ကို ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၂ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ယို အွဉ်ႏထွော့ꩻလွေꩻ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တဗာႏ နဝ်ꩻသွူ။
မ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ(၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏ ပုဒ်မ ၅၆။(င) အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အကို ဝေင်ꩻနယ်ႏကုန်းကြမ်း တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလောက်ကိုင် ယို ခြွဉ်းဗူႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ နဝ်ꩻသွူ။

## ကပါဒါႏဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
thumb|ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ

## မိဉ်ႏမဲဉ်ထွားယင်းအလင်
*နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသဖုံႏ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
ကိုꩻကွယ်ႏအမျတ်သွတ်ꩻ

**"စုန္ဒီသုတ် (ကိုꩻကွယ်ႏအမျတ်သွတ်ꩻ၊ လꩻအကျိုꩻအမျတ်သွတ်ꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
ဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ 'နင်ꩻစုန္ဒီ'နဝ်ꩻ တွမ်ႏအသွꩻမူႏဖုံႏ ထင်ႏထေ့နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
ခွေသွဉ်းဖူးခို
'စုန္ဒ'နဝ်ꩻရိုꩻ-
လိုꩻမူႏတရိုꩻတဝ်း၊ လိုꩻခိုတရိုꩻတဝ်း 'ကိုꩻကွယ်ႏဆယ်ꩻကပ် ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်'၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီနဝ်ꩻ တွိုႏဒျာႏ'သုဂတိဘွုံႏ-ဘွုံႏဟောဝ်'ဘွုံႏဒါႏလွုမ်ꩻ၊ 'ဒုဂ္ဂတိဘွုံႏ-ဘွုံႏကုဲင်'(အပါယ်ႏခမ်း)နဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝွေꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ။
ဩဗွေႏ-
ခွေသွဉ်း မဉ်ရီစဲင်းစဲင်းနုဲင်းယို၊ လိုꩻကေႏညိုႏဘုရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲင် တွိုႏဗာႏဘွုံႏဟောဝ်၊ တွိုႏတောဝ်းဘွုံႏကုဲင်၊ လိုꩻကေႏညိုႏတရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတွော့ꩻ တွိုႏဒျာႏဘွုံႏဟောဝ် တွိုႏတဝ်းဘွုံႏကုဲင်၊ လိုꩻကေႏညိုႏသံဃာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲင် တွိုႏဒျာႏဘွုံႏဟောဝ်၊ တွိုႏတဝ်းဘွုံႏကုဲင်၊ လိုꩻဆောက်တဲႏနေးထူႏသီႏလနုဲင်းမုဲင်ꩻတွော့ꩻ တွိုႏဒျာႏဘွုံႏဟောဝ်၊ တွိုႏတဝ်းဘွုံႏကုဲင်ဟောင်းဗွေႏ" နင်ꩻစုန္ဒီလောဝ်းရီ နီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"နင်ꩻစုန္ဒီဟွေး-
သတ္တဝါႏအခင်ႏအဲဉ်ထဝ်းမျိုꩻ၊ သတ္တဝါႏအခင်ႏနီပင်မျိုꩻ၊ သတ္တဝါႏအခင်ႏလစ်ꩻပင်မျိုꩻ၊ သတ္တဝါႏထီႏအနမ်း၊ သတ္တဝါႏတထီႏတဝ်းအနမ်း-စတဲင် သꩻသားကားကအဝ်ႏ(တဖြာꩻတောႏ)ကိုနောဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရꩻနဝ်ꩻ ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ၊ ပေါႏကေႏညိုႏ အမျတ်သွတ်ꩻတဲ့ လꩻအကျိုꩻအမျတ်သွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကံႏ၊ သꩻ၊ ဥတု၊ အာဟာႏရ-နေးတွမ်ႏ အကျောင်ꩻတရာꩻယိုလစ်ꩻပါꩻ ကခံႏဗာႏ အမွဉ်းအဖျင် (ကခံႏဗာႏအပျုအပျင်ႏ) 'သင်္ခတတရာꩻ'ကားကအဝ်ႏကိုနဝ်ꩻ မဂ္ဂင်ႏတရာꩻ သွစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ၊ 'အသင်္ခတတရာꩻ'ကိုနဝ်ꩻ 'နိဗ္ဗာန်ႏ'နဝ်ꩻ အမျတ်သွတ်ꩻ။
တထာဂတသာဝက ဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံဃာႏ လစ်ꩻခိုမ်ꩻသွစ်ꩻမျိုꩻ ကရိုꩻအရိယာႏ သံဃာႏနောဝ်ꩻ ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ။
ခွုင်းကားတဲင် သီႏလကိုနဝ်ꩻ သီႏလထို့တဝ်း၊ သီႏလတိုတဝ်း၊ သီလတဖြဲ့က်တဝ်း၊ လွစ်လꩻတဏှာႏ ပညာႏသား လိုꩻဟောဝ်သီးဖုံႏ အံႏဖြာႏ၊ ထွာအီဒါႏ သမာႏဓိ၊ အရိယာႏသီးနစ်သက်၊ လꩻအီဒါႏမဂ်ဖိုလ်ႏ-သီႏလအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာသီႏလအမျတ်သွတ်ꩻ။
လိုႏပေါႏကေႏညိုႏ ဘုရာꩻအမျတ်သွတ်ꩻ၊ တရာꩻအမျတ်သွတ်ꩻ၊ သံဃာႏအမျတ်သွတ်ꩻ၊ သီႏလအမျတ်သွတ်ꩻတဲ့ လꩻအကျိုꩻအမျတ်သွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ"။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ စုန္ဒီသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ကိံပက္ကဇာတ်

**"ကိံပက္ကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ကိံပက္ကဇာတ်'ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေ[[တရာꩻ]]ဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။  ရဟန်ꩻသီး ပေါႏတထိန်ꩻတောဝ်း ဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ သꩻလော်လယ်ယူႏပက် ထွက်မာႏဒါႏထာꩻ၊

၂။ ထီႏတရေꩻ၊ ဟွုန်တလေ့၊ နွုမ်ꩻဟွမ်၊ ဟွုန်အွီႏ၊ ချော်ꩻပြေကရိုꩻဒါႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ လောဘတဏှာႏ ကိလေႏသာႏအွဉ်ငါ မာꩻဆာ၊ မာꩻသွုမ်ꩻ၊ မာꩻဒုက္ခ၊ မာꩻပူလီ၊ မာꩻသီဒါႏလိုꩻတဲင် ဗွန်ပီစွဉ်ႏ အစွူႏနဝ်ꩻသွူ။

၃။ အစွူႏရာႏနဝ်ꩻ တရေꩻ၊ နွုမ်ꩻနွိုး၊ အရသာႏအွီႏစွဉ်ႏတဲ့ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻဗာႏ၊ အံႏဒါႏတဝ်း၊ ပေါႏစူꩻသꩻလောဘ သꩻတဏှာႏ ပေါႏအံႏမာႏတဲ့ သီစွဉ်ႏ၊

၄။ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻတဲ့ ချာႏမဲ့ လဲ့ꩻနား မာꩻဗားဒါႏလိုꩻ၊ အမျိုꩻလွောက်ꩻလွဉ်ꩻ မွေးတောဝ်း၊

၅။ အံႏမာႏအစွူႏရာႏနောဝ်ꩻ သီဗာႏ တဘဝဒျာႏ၊ လွောက်ꩻမာႏကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻ လောဘအွဉ်ငါ ထွာသမုဒယသစ္စာႏတဲင် သံသရာႏဆွာꩻအီ၊ သီဗာႏအာလဲင်ႏတန်အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ဇာတ်ဝတ္ထုငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ အမုဲင်(၈)/ref>
### အာႏကွိုꩻ
ကိံဖလဇာတ်

**"ကိံဖလဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကိံဖလဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏထွူခါ အံႏတငါတငီမွုန်းထာꩻမꩻ အန္တရာယ်ႏကင်ꩻလꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ရိက္ခေႏချင်းဒါႏ ပညာႏအောဝ်ႏမꩻ ကထွာလိုꩻဆꩻချာ အကျိုꩻအာ အန္တရာယ်ႏကင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၃။ အမွူး အလာႏ အရာ အရသာႏဗွိုန်ကီတဲ့ အံႏတငါတငီ လꩻတောဝ်း၊ သီစောဝ်းထိုꩻဒါႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ သေတဝ်း ရီဆရာႏမꩻ၊ နာႏဆရာႏငေါဝ်းမꩻ၊ ဆရာႏတဲ့ ယံမꩻ အန္တရာယ်ႏကင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၅။ ထွားအနမ်း၊ ထွားအသောင်အရင်ꩻ၊ ထွားအခေႏအနေႏထွူတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏဒေါ့ꩻမꩻ မဲဉ်ႏတနꩻအကျောင်ꩻ၊

၆။ ရက်တဝ်းလိုꩻ မက်ဒျာႏတခြိုꩻ၊ "ပါꩻမဉ်သီသီ နီလꩻတခြိုꩻငါ"ကအွဉ်ႏသꩻနုဲင်းဒုံသားဖုံႏနဝ်ꩻ "ဝိသမလောဘ-လောဘလွဉ်ꩻချိုꩻသား"ဖုံႏဒျာႏ၊ လိုꩻယွုတ်တန်ဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ပဉ္စာဝုဓဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ပဉ္စာဝုဓဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ စူခွုမ်လက်နက်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ရဲအီဒျာႏ ရန်ႏသူႏ၊ ထူႏအီဒျာႏ ကာႏကွယ်ႏရေꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻအီဝင်ꩻ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏပညာႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ငမ်းသဲင်တခြစ်ꩻတဝ်းပါꩻ၊ ထာꩻယူႏပစ်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ အကျောင်ꩻ၊

၃။ နေးတွမ်ႏထာꩻရုဲင်းဟန် အစွန်ꩻသတ္တိꩻတဲင် သေယူႏထေထူႏဒါႏ သꩻဓာတ်ရေꩻရာႏ အနယ်ꩻတသာ ဗျူဟာဟဝ်နဝ်ꩻမꩻ နွောင်ꩻလꩻရန်ႏသူႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ဘီလူꩻတန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ဆွုံꩻမꩻလꩻ၊ ခံႏထူႏက သီႏလငတ်ꩻပါꩻ နီနာꩻယိုနောဝ်ꩻ သီႏလငတ်ꩻပါꩻ တရာꩻဗွို့ꩻနမ်းမꩻ အရန်းထိုလဲဉ်း ဘီလူꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ကုက္ကုဋမိတ္တ

**"ကုက္ကုဋမိတ္တဝတ္ထု"**

၁၂၄။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
စူꩻယာꩻကို အဆာမဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်းနဝ်ꩻ တွမ်ႏစူ ခွုမ်ခန်းအစွူႏတဲ့ယောဝ်း အဆာအဲဉ်ထဝ်းစူယို အစွူႏနောဝ်ꩻ တစိꩻတစျꩻငါတဲ့ယောဝ်း တခိုးလꩻတဝ်းစူယာꩻ၊ ကွပ်အကုသိုလ်ႏ စေႏတနာႏအဲဉ်ထဝ်းတဲင် ထူႏဖေႏလွုမ်ꩻအီ  ရေႏမာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻ (မုဆိုꩻမာနင်ꩻ)နဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏအဲဉ်ထဝ်း (အကုသိုလ်ႏထွာတောဝ်း။)

ပုဗ္ဗေဝ သန္နိဝါသေန-ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ထီကိုသူꩻ ကဒေါ့ꩻဒါႏ ဥပ္ပလဗိုမျိုꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ လွိုလိုကတုဲင် ကအောဝ်ႏကုဲင်ဗိုမျိုꩻတဲ့နောဝ်ꩻ ထီတွမ်ႏဟံႏဗော့ꩻ ကွပ်မော့ꩻလို့ဝင်ꩻ အကျောင်ꩻရင်ꩻနီမျိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ဗိုကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလွဉ်၊ ဥပမာႏဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ထာꩻရက်မေတ္တာႏ ကထွာဗာႏနဝ်ꩻတဲ့ ဇာတ်ကရီးပန်အွဉ်သူꩻ စွုမ်ႏဟာစွုမ်ႏနီꩻ ကွပ်အုံညီꩻဖိုလို့ဝင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝယိုခါ စင်ဗွာမေတ္တာႏ မာꩻဖေႏဗာႏလို့ဝင်ꩻအကျိုꩻတရိုꩻတဝ်း အကျောင်ꩻတရာꩻယိုနီပါꩻတွော့ꩻ သဲစ်ကထီႏတဲ့ သꩻကိုခွိုက်လောႏ ထာꩻကျွိုက်ပေါႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ကုက္ကုဋမိတ္တ"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ဇာတ်ကရီးပန်အွဉ် ပေါႏအုံညီꩻဗာႏဖိုလို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏမာꩻညီꩻဗာႏဖိုလို့ဝင်ꩻ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့ မော့ꩻခွဲးယင်းလို့ဝင်ꩻ၊ အုံညီꩻဗာႏယင်းလို့ဝင်ꩻ-

၂။ လꩻတမဂ်တဖိုလ်ႏ ထွာသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏငါတဲ့ယောဝ်း မာꩻသီတဝ်းဒွုမ်ဝင်ꩻသက်၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻတဉ်ႏလဲဉ်း၊ ကုဲင်နွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်-

၃။ အရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏစေႏတနာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်တဲင် ထူႏဖေႏဗာႏ လက်နက်ခြီႏပြာႏတဲ့ယဝ်း အကုသိုလ်ႏထွာတဝ်း-

၄။ သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏခန်းတဲ့ယဝ်း လောဘတလို့တဝ်းဒွိုန်းတဲင် တောႏလမ်းတောႏပါႏဒျာႏနေက-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ကုဏ္ဍလကေသီထေရီ

**"ကုဏ္ဍလကေသီထေရီ"**

၁၀၂။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တရိုꩻတဝ်း ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအကျိုꩻတအဲဉ်ထဝ်း ငေါဝ်းဂါႏထာႏတရာꩻ တရျာꩻပဉ်ယို ရိုꩻခန်းအရွစ်ရိုꩻမွိုင်၊ ပါꩻနဝ်ꩻ အကရွစ်ဒါႏ ငေါဝ်းဂါႏထာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တမျတ်တဝ်းခြာ၊ ငေါဝ်းတရာꩻယာႏ ဂါႏထာႏအပွုဒ်မုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဟွုန်ဗာႏထွူတဲင် ရာႏဂစဒျာႏ ကိလေႏသာႏခိုးလျား ထိုꩻမားခွꩻလို့၊ ငေါဝ်းတရာꩻယာႏ ဂါႏထာႏအပွုဒ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဂါႏထာႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း မျတ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။

၁၀၃။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
စဲ့ꩻသားအဖြာꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း တွိုက်ꩻခꩻရုဲင်းဟန် စဲ့ꩻပွယ်ꩻတန်ကိုနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻခꩻနွောင်ꩻထိုꩻ ပါꩻလိုꩻဖုံႏယို အလဲင်ႏတသဲဉ်ဗွေဗွေစွဉ်ႏ၊ ကရိုꩻပါꩻတဲးဝါး စဲ့ꩻသားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻယံယဲ့ꩻ အောင်ႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻတန် လိုꩻခိုယံမွေးမွေးနဝ်ꩻ တထွာတဝ်းဒွိုန်းသွူ။
စဲ့ꩻသားအဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း သꩻကိုနမ်းကီ စဲ့ꩻကိလေႏသာႏတဆီယို နေးတွမ်ႏဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏ တွိုက်ꩻထန်ႏနွောင်ꩻတလဲင်ႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း ကိလေႏသာႏတွိုက်ꩻဖေါဝ်ꩻ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻယံယဲ့ꩻ အောင်ႏစဲ့ꩻကိလေႏသာႏ ဟဲ့ꩻဗာႏပိုႏတန် လိုꩻခိုယံနဝ်ꩻ ထွာမွေးမွေးစွဉ်ႏသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ကုဏ္ဍလကေသီထေရီ"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ လွောက်ꩻမဲ့အလိုႏတဲင် သဲစ်ကထီႏတဲ့ ကျွိုက်ထွူစွဉ်ႏနဝ်ꩻ မာႏယော့ဆုဲင်ꩻဒါႏထာꩻ-

၂။ လိုꩻမွိုက်သီးနဝ်ꩻ အုံဗာႏသွူ ခင်ႏလမ်းဟဝ်တဲ့ အုံတဝ်းဗွီႏဗွီႏ၊ အံႏဗာႏသွူအွီႏအွီႏတဲ့ အုံတဝ်းစွူစွူ မဉ်မွိုက်တွူဒျာႏလီꩻလီꩻ-

၃။ လိုꩻမွိုက်သီးနဝ်ꩻ မာꩻဟဝ်ဟဝ်ဖေႏခန်းတဲ့ယဝ်း တသေတောဝ်းကေꩻဇူꩻ-

၄။ ပေါႏကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဗာႏချာဒါႏနမ်း၊ နမ်းမော့ꩻရီးဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ-

၅။ ထီႏဖွီလိုꩻမူႏလꩻတဝ်း၊ လိုꩻမူႏတဲ့ ထာꩻယူႏဒါႏဒျာႏနေနေ-

၆။ "ဟံႏဗော့ꩻကို-ဗိုတုဲင်"နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ မာꩻထာꩻကုဲင်တဲ့ ထွာတောထာꩻဟဝ်တဲ့အဝ်ႏ၊ အရိယာႏသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏပုထုဇဉ်ႏဘဝ ထွာလွဉ်လွဉ်းလွဉ်း-

၇။ ပညာႏမဉ်ႏလုမ်းနမ်းနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏတဝ်းပါꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
## အာႏကွိုꩻ
ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ်

**"ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ "လွေꩻတရော့ꩻတောဝ်း တကာ၊ အံႏတရော့ꩻတတ်း တငွါ"ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကအီႏလွေꩻဒါႏ အရပ်တထွောင်းထွောင်းသူꩻနဝ်ꩻ ဘေꩻရန်ႏအဝ်ႏနဲ့၊ အဲဉ်ထဝ်းနဲ့ စဲင်းစဲ့သေႏချာႏ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏပညာႏ ဆင်ႏချင်ႏနဝ်ꩻမꩻ လွစ်လꩻဘေꩻရန်ႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏ၊ ထာꩻတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ သီထွူတွိုႏဆုဲင်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ကုက္ကုရဇာတ်"**

**"ဘုရာꩻလောင်ꩻဟော်ꩻဖေႏ ခွန်တရာꩻ(၁၀)ချက်"**

၁။ မွိုးဖါတွက်တာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။

၂။ ပိုတွက်မာတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။

၃။ သွꩻမူႏမတ်တာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။

၄။ သေဆင်စဲ့ꩻတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။

၅။ ဒုံဆောင်ႏကိုတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။

၆။ ခမ်းထီလိုꩻတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။

၇။ ပုဏ္ဏာꩻသံဃာႏ၊ ပစ္စေꩻတာႏ၊ လူႏဗာႏတွိုႏလူꩻခမ်း။

၈။ သတ္တဝါႏမုဲင်ꩻယဝ်း၊ မာꩻသီတဝ်း၊ ခွန်စဝ်းတွိုႏလူꩻခမ်း။

၉။ သုစရဲက်ဆီပါꩻ၊ သေႏသေႏမာꩻ၊ ဟောဝ်ရာꩻတွိုႏလူꩻခမ်း။

၁၀။ လူꩻခမ်းတွိုႏတာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ရာႏဇာႏသေႏသေႏနန်း။

ခွန်ကျင်ꩻတရာꩻ(၁၀)ပါꩻ
(၁) လူႏတန်ꩻဗာႏ (၂) သီႏလအောဝ်ႏဗာႏ (၃) ထောက်ပမ်းဗာႏဝင်ꩻ (၄) စွို့ꩻစွဉ်ႏဗာႏ (၅) ပနဲဉ်ႏဖဲ့ယေန်ႏကေႏဗာႏ (၆) အကျင်ꩻခြေင်းဟောဝ်ဗာႏ (၇) သꩻခိုးသꩻလျားဗာႏတောဝ်းဝင်ꩻ (၈) နိစ္စက်အံႏနွောင်ꩻဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ (၉) ယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏဗာႏ (၁၀) မာꩻခတ်ꩻဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ (စူꩻဗာႏလူထုထာꩻကျွိုက်၊ လွိုက်ဗာႏအမျာꩻသဘော်ꩻ)

ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကုက္ကုရဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ နီလိုꩻအကိုယို ရန်ႏသူႏအောဝ်ႏဒါႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ယူႏပါဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ စွိုးခွိုꩻအတွက် စွဉ်ꩻသက်မာꩻဖေႏဗာႏ အကျောင်ꩻ၊

၃။ အုံနောင် ပညာႏသျိမꩻ ခွꩻသꩻဘေꩻကင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏဝင်ꩻတွိုင်ႏနယ် လောဝ်းနယ် ငေါဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ခွန်ခန်းတဲ့ယောဝ်း နေးထူႏဗာႏ၊ ထူႏရေꩻချာဗာႏတောဝ်း ကောတွိုင်ႏသားအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကုလာဝကဇာတ်

**"ကုလာဝကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကုလာဝကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ဟဝ်မာꩻယူႏပက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟဝ်မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏလို့ဝင်ꩻတဲင် ဒုံကိုရပ်ရာႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻအတွက် ဆောင်ႏရွက်မာꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ လိုꩻတကေးဒါႏဝင်ꩻ၊ လိုꩻကျမ်ႏတကုဲင်ဒါႏဝင်ꩻ၊ လိုꩻအံႏစာယားတရေႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻ တညတောဝ်းအခိန်ႏခါႏ ဝဋ်ချာႏဝွေꩻဟ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၄။ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒါႏတိရစ္ဆာန်ႏ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏမꩻ တွိုႏထင်ႏလꩻ လူꩻခမ်းအကျောင်ꩻ၊

၅။ ဇာတ်ကရီးခါ မီႏရက်ဗာႏဖိုလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့ သꩻရက်မေတ္တာႏ ပေါႏလွဉ်ဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"နစ္စဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် နစ္စဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ရွမ်ပြုံႏအွဉ်ႏအာတခြိုꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻကျွိုက်တောဝ်း၊ ဟောဝ်အွဉ်ႏတဝ်း တခြိုꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ထေမာန်ႏ သꩻလျားထာꩻ အမျာꩻငါနဝ်ꩻ ထွာထာꩻသွမ်ꩻသဲ့ꩻ၊ အမျာꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻဒါႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ လꩻသွူ ရတနာႏတဲ့ယောဝ်း ပေါႏထာꩻဝင်ꩻသꩻ၊ ထာꩻငမ်းအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻ သွုမ်ꩻချာထိုꩻယင်းဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ထာꩻဝင်ꩻသꩻ(ဟိရီ)၊ ထာꩻငမ်း(ဩတ္တပ္ပ) လောကပါလ (တရာꩻထိန်ꩻမူႏခို) ယိုနီပါꩻနဝ်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻတန်ပေႏ လိုႏအွဉ်ႏသေႏသေႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ကုသိုလ်ႏကံႏအကုသိုလ်ႏ

**"နိဒါနသုတ် (ကုသိုလ်ႏကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏ အကျောင်ꩻတရာꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အကုသိုလ်ႏကံႏ ကထွာအီ အကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံပါꩻ၊ သွံပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ-
ကွပ်လောႏဘꩻတဲင် အကုသိုလ်ႏကံႏ ထွာလွဉ်။
၂။ ဒေါသော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ-
ပွိုးဒေါႏသꩻတွော့ꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏ ထွာလွဉ်။ 
၃။ မောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ-
ကွပ်ပွိုးမောႏဟꩻတဲင်တွော့ꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏ ထွာလွဉ်၊ ယိုသိုမ်ပါꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ကွပ်ထာꩻမဉ်လꩻ လောႏဘꩻတဲင် 'ထာꩻမဉ်လꩻတဝ်း-အလောႏဘꩻ'နောဝ်ꩻ အမျိုꩻထွာမွေးတောဝ်း၊ ကွပ်လောႏဘꩻတဲင် အထွုံႏစံႏထွာဒျာႏ လောႏဘꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
၂။ ပွိုးသꩻလျားဒေါႏသꩻတွော့ꩻ 'သꩻလျားတဝ်း-အဒေါႏသꩻ'နဝ်ꩻ အမျိုꩻထွာမွေးတဝ်း၊ ပွိုးဒေါႏသꩻတွော့ꩻ အထွုံꩻစံႏထွာဒျာႏ ဒေါႏသꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
၃။ ကွပ်ပွိုးထာꩻလိန်းလွုမ်ꩻ မောႏဟꩻတဲင်တွော့ꩻ 'တလိန်းလွုမ်ꩻတဝ်း-အမောႏဟꩻ'နဝ်ꩻ အမျိုꩻထွာမွေးတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးမောႏဟꩻတဲင်တွော့ꩻ အထွုံꩻစံႏထွာဒျာႏ မောႏဟꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကွပ်လောႏဘꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ပွိုးဒေါႏသꩻအကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကွပ်ပွိုးမောႏဟꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ သဲင်ꩻမော့ꩻတဝ်း လိုꩻဘဝ၊ သုဂတိ(ဘွုံႏဟောဝ်)ဘဝ၊ လွေꩻမော့ꩻဒျာႏ (ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ) အပါယ်ႏဒုဂ္ဂတိဘဝဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ကွပ်အလောႏဘꩻ၊ အဒေါႏသꩻ၊ အမောႏဟꩻတဲင် ကုသိုလ်ႏကံႏထွာလွဉ် ၊ ပွိုးအလောႏဘꩻထွာတွော့ꩻ လောႏဘꩻထွာတဝ်း၊ ထွာဒျာႏအလောႏဘꩻ-ထွာဒျာႏထာꩻမဉ်လꩻ တဝ်းလွုမ်ꩻ။
၂။ ပွိုးအဒေါႏသꩻတဲင် ဒေါႏသꩻထွာတဝ်း၊ ထွာဒျာႏဒေါႏသꩻ-ထွာဒျာႏထာꩻသꩻလျားမွေးတဝ်းလူမ်ꩻ။
၃။ ကွပ်ပွိုးအမောႏဟꩻထွာတဲင်တွော့ꩻ မောႏဟꩻထွာတဝ်း၊ ထွာဒျာႏအမောႏဟꩻ-ထာꩻလိန်းလွုမ်ꩻမွေးတဝ်းႏ
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကွပ်အလောႏဘꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ပွိုးအဒေါႏသꩻကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကွပ်ပွိုးအမောႏဟꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏတဲင်တွော့ꩻ လွေꩻမော့ꩻတဝ်း (ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ) အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်အလောႏဘꩻကုသိုလ်ႏ၊ ပွိုးအဒေါႏသꩻကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကွပ်ပွိုးအမောႏဟꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏတဲင်တွော့ꩻ မော့ꩻဒျာႏ လိုꩻဘဝ-သုခချမ်ꩻသာႏ၊ မော့ꩻဒျာႏ လူꩻဘဝ-သုခချမ်ꩻသာႏ၊ ဗျဟ္မာႏဘဝ-သုခချမ်ꩻသာႏ၊ တွိုႏအနာလွိုတွော့ꩻ မော့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ နိဒါနသုတ်)

### အာႏကွိုꩻ
ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ-ယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်း

**"ပဌမနဠကပါနသုတ် (ကုသိုလ်ႏကယွမ်ꩻထိုꩻ၊ ကယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏ ကျွꩻလွေꩻကောသလခမ်း၊ တွိုႏလွေꩻဒုံတန် 'နဠက'၊ ကျွꩻအုံပေါက်ꩻမွူးခြာ-တခြာကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထွုံꩻစံႏအတွိုင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻတရာꩻဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻလွဉ်ꩻသွူတဲ့ နာႏတရာꩻသား ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ကိန်ꩻတဝ်းဒွိုန်းထာꩻ၊ အဝ်ႏမဉ်နာႏထဲင်းထဲင်းကတရာꩻ၊
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"သာရိပုတ္တရာႏ-
တပဲ့ꩻသံဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဉ်နာႏနေကတရာꩻ၊ နာꩻဟော်ꩻဖေႏတခါႏဟုဲင်း၊ ခွေငင်းဆာငါႏ၊ လွေꩻအွဉ်ႏစွဉ်ႏ၊ လွေꩻအွဉ်ႏသက်သာႏက ခွေငင်းယို"
"ဟောဝ်သွူ ဗွေႏဩ"
ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ အာႏမခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးတရာꩻနုဲင်းယို-
"ဗွေႏသံဃာႏသီးဖုံႏဟွေး-
ယူႏမွိုင်ႏ လာလောင်းတပြက်ꩻလာနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ တနီꩻတဲ့လာလောင်း၊ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ နီနီꩻတဲ့လောင်း၊ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ သွံနီꩻတဲ့လောင်း ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ လာလောင်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ အနီꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ယွမ်ꩻသဲင်ꩻယွမ်ꩻသဲင်ꩻလွဉ်းလွဉ်း။
လာဗွေတဝွိုန်ꩻဝွိုန်ꩻနဝ်ꩻ ပအီမ်သဲင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ 'လာမား-လာထိုꩻမား'စွော့ꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
အဗွန်ပီနုဲင်းလာလောင်းနဝ်ꩻနေနေ- လိုꩻပေါႏတယွုမ်းတဝ်း ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ပေါႏတဝင်ꩻသꩻတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ပေါႏတသေငမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ။
ပေါႏတမာꩻတဝ်း ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ ပေါႏတသေမာꩻတဝ်း ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ အဝ်ႏတကွစ်ꩻသဲင်ꩻ တကွစ်ꩻသဲင်ꩻ နုဲင်းလာလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏသံဃာႏသီးဖုံႏဟွေး-
ယူႏတောလာဆန်ꩻ တပြက်ꩻလာနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ တနီꩻတဲ့ဆန်ꩻ၊ ဗွေသဲင်ꩻ၊ နီနီꩻတဲ့ဆန်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻ၊ သွံနီꩻတဲ့ဆန်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻ၊ လာဆန်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အနီꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဗွေသဲင်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻလွဉ်းလွဉ်း။
အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ လိုꩻပေါႏယွုမ်းကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏ ပေါႏဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏ ပေါႏငမ်းဝင်ꩻ၊ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏသေမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏဗွေသဲင်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻနုဲင်းလာဆန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ပဌမနဠကပါနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ကုသိုလ်ႏလဲဉ်းကီ

**"မဟာနာမသုတ် (ကုသိုလ်ႏလဲဉ်းကီ၊ သီမုဲင်ꩻခါတဲ့ယဝ်း နန်းတဝ်း)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကပိလဝတ်ခမ်း၊ ကျောင်ꩻ"နိဂြောဓါရုံ"အတွင်ꩻ သာႏကီႏဝင်ႏမျိုꩻ "ခွန်မဟာႏနာမ်ႏ"နဝ်ꩻ ဖျော်ထင်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူခါ လောဝ်းပါနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
ဝေင်ꩻကပိလဝတ်ယိုနဝ်ꩻ ဗွေစွုမ်ႏချမ်ꩻသာႏ၊ လွိုင်ႏကွုန်ꩻငါႏ၊ လိုꩻအာငါႏ၊ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏအုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ၊ တဖူꩻပေႏ တဖူꩻတန်၊ တဖူꩻဗော့ꩻ တဖူꩻညာꩻ တဖူꩻအဝ်ႏအာလီးတန်။
မွူးခွယ်တန်ပသာႏ ခိန်ႏခါႏနဝ်ꩻရာꩻ ခွန်သွဉ်းတဖြာꩻ အဝ်ႏလမ်းထင်ႏ၊ အီႏထင်ႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻ၊ အီႏထင်ႏဝုဲင်ႏသံဃာႏ၊ တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ သေဖုံႏတဲ့ ခွဲဒျာႏ၊ သေလောရထာꩻတဲ့ ခွဲဒျာႏ၊ လိုꩻဖုံႏတဲ့ ခွဲဒျာႏ။
ဩဗွေႏ-
ကခွဲသေ၊ ကခွဲလော၊ ကခွဲလိုꩻဖုံႏ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "သတိꩻလွစ်ထိုꩻဒျာႏ"၊ ယူႏလꩻတဝ်းဘုရာꩻ၊ ယူႏလꩻတဝ်းတရာꩻ၊ ယူႏလꩻတဝ်းသံဃာႏ၊ တယူႏတဝ်းဘုရာꩻ တရာꩻသံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻတွင်ꩻ ခွေမဉ်ႏသီလွင်ꩻစိန်ႏစွော့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ "ခွေအီႏတွိုႏလွေꩻဒါႏ ဘဝမုဲင်ꩻမကောင်း"ခွေသွဉ်းယူႏဆောင်းစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"
"တကာႏမဟာႏနာမ်ႏဟွေး-
နာꩻငမ်းမွေးစွဉ်ႏနဲ့၊ ငမ်းမွုန်းတကာႏ၊ နာꩻမဉ်ႏသီစိန်ႏစွော့ꩻခန်းတဲ့ နန်းခရာႏတလိုႏတဝ်း၊ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဘွုံႏဘဝကုဲင်၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် တကာႏသꩻ ကအွဉ်ႏစဲခါꩻ ရတနာႏသွံပါꩻလောင်းနဝ်ꩻ ညလဲဉ်း၊ ကယွုမ်းအံႏဒါႏ ဘုရာꩻတရာꩻသံဃာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻ သဒ္ဓါႏမျိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ ခြေင်းခြဲ့တဉ်ႏတွော့ꩻတန်ဒျာႏ။
ဒါႏနကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ နမ်းခန္ဓာႏယိုနဝ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏတန်ဒျာႏ၊ ပထဝီ-ဟံႏဓါတ်၊ အာပေါ-ထီဓါတ်၊ တေဇော-ခွꩻလျားဓါတ်၊ ဝါယော-တလီꩻဓါတ်၊ ဓါတ်တန်လစ်ꩻပါꩻတန်ဒျာႏ၊ အနိစ္စတန်ဒျာႏ၊ ဒုက္ခတန်ဒျာႏ၊ အနတ္တတန်ဒျာႏ၊ အသုဘတန်ဒျာႏ။
ခွေခန္ဓာႏယို ဝိညာဏ်ႏသꩻကင်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏလွေꩻအွဉ်ႏပြာႏ ရပ်ရာသင်ႏခဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ စောက်အာႏလင်းတ လေ့ဟအံႏအွီႏ၊ ထွီႏလမ်း ထွီႏတခြာ၊ လုံႏအာဖီးထူꩻ၊ ဟိုမ်စူꩻဒီးအံႏ၊ ထွို့ꩻငင်ႏစုဲင်တာ၊ ယာႏခါလို့သွတ်ꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်ဆွတ်ꩻ တခြင်းခြင်း၊ မဉ်ႏဖြင်းတနီꩻခါ၊ ထွာစွဉ်ႏကတူႏကြောက်ꩻ၊ တအင်ဆွတ်ꩻ၊ စူဗောင်ဆွတ်ꩻ၊ စူလောင်ꩻဆွတ်ꩻ၊ စူနုံဆွတ်ꩻ၊ ကီႏဆွတ်ꩻ၊ ခင်ႏလောင်ꩻဆွတ်ꩻ၊ ခင်ႏနုံဆွတ်ꩻ "နမ်းတဗာႏလိုမ်းလိုမ်း-ထွာအသုဘ၊ ထွာထာꩻပသို့ꩻလွဉ်းလွဉ်း"စတဲင် သမထ ဝိပဿနာႏ တကာႏအဝ်ႏကျိုꩻစာꩻသေႏသေႏ၊ အဝ်ႏလꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ။
တကာႏမဟာႏနာမ်ႏဟွေး-
ယူႏစွေးစံꩻဟုဲင်း၊ နားမန်ꩻဖွိုင်ꩻ၊ ထောပတ်ဖွိုင်ꩻ၊ ပꩻသော့ꩻထီကိုနဝ်ꩻ ဖွိုင်ꩻခေါဝ်လဲဉ်းလတဲ့ နားမန်ꩻ ထောပတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏခြပ်ထီတခိုႏ၊ တကာႏကုသိုလ်ႏတဲ့ ဗွန်ပီနဝ်ꩻ၊ အီႏလဲဉ်းကီဒျာႏတကာႏ" ဟော်ꩻဖေႏယံငါႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ မဟာနာမသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ကုသိုလ်ႏသွစ်ꩻမျိုꩻလိုႏကျိုꩻ

**"အဘိသန္ဒသုတ် (ကုသိုလ်ႏ ၈-မျိုꩻ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကုသိုလ်ႏယိုသွစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဘဝငါတဲ့နဝ်ꩻ မာꩻချမ်ꩻသာႏလိုꩻ၊ သွစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ-
'ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းမတ်-ဆယ်ꩻကပ်ဘုရာꩻ'၊ ကုသိုလ်ႏ(ပထမတလွမ်)ယို ပေါႏရွမ်၊ ပေါႏကျိုꩻစာꩻ၊ ပေါႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ-
'ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းမတ်-ဆယ်ꩻကပ်တရာꩻ'၊ ကုသိုလ်ႏ(ဒုတိယတလွမ်)ယို မဉ်ႏရွမ်၊ မဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ သံဃံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ-
'ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းမတ်-ဆယ်ꩻကပ်သံႏဃာႏ'၊ ကုသိုလ်ႏ(တတိယတလွမ်)ယို ပေါႏမဉ်ႏရွမ်၊ ပေါႏမဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ ပေါႏမဉ်ႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ ပါဏာတိပါတတော ပဋိဝိရတော ဟောတိ-
'လဲ့ꩻညာꩻထိုꩻပက်-မာꩻသီတဝ်း ဝင်ꩻသက်'၊ ကုသိုလ်ႏ(စတုတ္ထတလွမ်)ယို ပေါႏရွမ်၊ ပေါႏကျိုꩻစာꩻ၊ ပေါႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၅။ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ-
'ထိုꩻလဲ့ꩻညာꩻခြူႏ-ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ'၊ ကုသိုလ်ႏ(ပဉ္စမတလွမ်)ယို မဉ်ႏရွမ်၊ မဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၆။ ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ-
'သျောင်ႏထိုꩻညာꩻဒျာႏ-ပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ'၊ ကုသိုလ်ႏ(ဆဋ္ဌမတလွမ်)ယို ပေါႏမဉ်ႏရွမ်၊ ပေါႏမဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ ပေါႏမဉ်ႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၇။ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ-
'ဒေါ့ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ-ငေါဝ်းမုသာꩻ'၊ ကုသိုလ်ႏ(သတ္တမတလွမ်)ယို ပေါႏရွမ်၊ ပေါႏကျိုꩻစာꩻ၊ ပေါႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၈။ သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ-
'စွူးန်စွို့ꩻကျင်ꩻဟောဝ်-အွꩻတောဝ်းဒေါဝ်'၊ ကုသိုလ်ႏ(အဋ္ဌမတလွမ်)ယို မဉ်ႏရွမ်၊ မဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻနဝ်ꩻ-သꩻရေꩻသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏကီလူꩻခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဒါနဝဂ်၊ အဘိသန္ဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ကူဋဝါဏိဇဇာတ်

**"ကူဋဝါဏိဇဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ကူဋဝါဏိဇဇာတ်"ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေ[[တရာꩻ]]ဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ ထာꩻတဟောဝ်တဝ်းယို သꩻကိုမဉ်ႏစွယ်ꩻခြꩻလꩻနဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻနဝ်ꩻ ယပ်ꩻတန်၊ ပါလွေꩻဒါႏ ဘဝအသွုပ်သွုပ်-

၂။ ထာꩻအံႏနောဝ်ꩻ ဖန်းလို့ဝင်ꩻယိုꩻတဲ့ တခြိုꩻနဝ်ꩻ ဖန်းလို့ဝင်ꩻယပ်ꩻတန်၊ ပေါႏစူꩻသꩻလောဘနဝ်ꩻ တရျား' တတွာ အီႏထွာဗာႏ တယိုꩻတောဝ်း-

၃။ မဉ်ႏထွာနုဲင်း သꩻရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻ တဗွိုန်ႏတောဝ်းတဲ့ ပေါႏမဉ်လꩻသွူ ဝင်ꩻတခြိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻကုဲင်းဗွိုန်ႏဒါႏ၊ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻဗာႏ-

၄။ ကွပ်တခြိုꩻတွော့ꩻ နီလိုꩻသီး ထေင်အီဒါႏလို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻအီဒါႏလို့ဝင်ꩻ၊ မေတ္တာႏကုဲင်အီဒါႏလို့ဝင်ꩻ-

၅။ ယူႏသံသရာႏတဲင် မေတ္တာႏအွဉ်ႏငါ၊ တခြိုꩻအွဉ်ႏချာမꩻ ရျူႏခွꩻနွောင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ပရောသဟဿဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ပရောသဟဿဇာတ်"ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ"**

၁။ လိုꩻပညာႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းအနမ်းသား၊ ဒေါ့ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ-

၂။ ပညာႏအောဝ်ႏသား ကဒေါ့ꩻဒါႏ ငေါဝ်းအနမးသားဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏတဲ့  အဓိပ္ပါယ်ႏလွေꩻယော့တန်-

၃။ ပညာႏသား ကဒေါ့ꩻငေါဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏယော့ဆုံးနောဝ်ꩻ လိုꩻပညာႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ သေထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏ-

၄။ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်းသား အဖြာꩻတရေင်ဖုံႏ အုံပြုံႏစဉ်ꩻစာꩻခန်း အနေင်ႏတရျာꩻတဲ့ တသေနွောင်ꩻတဝ်း ပညာႏသားငေါဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏ-

၅။ ပညာႏအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻတဆင်ႏငါတဲ့ သေစဲင်းစဲ့စွဉ်ႏ ပညာႏသားငေါဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏ-

၆။ လိုꩻကသေတရာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မျတ်လဲဉ်းက (ယံလဲဉ်းက) လိုꩻတသေတဝ်းတရာꩻ အဖြာꩻတရေင်-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကောကထွီႏမုဆိုꩻ

**"ကောကထွီႏမုဆိုꩻဝတ္ထု"**

၁၂၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
တပဲစ်မာႏဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ အပဲစ်မထွာ စင်ဗွာပေႏဒျာႏ၊ ကိလေႏသာႏလို့ခြူႏ လောင်ꩻလူႏထွိုက်ကပ် လိုꩻမျတ်တပါꩻယို ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း လွေꩻပဲစ်မာႏဗာႏ၊ ထာꩻအီႏဖွန်ႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏဖြေ့ꩻဆန်တလီꩻ တလီꩻအီနွိုချာအမဲ့၊ ပီပဲ့ဗွန်နဝ်ꩻ ဝွေꩻထာꩻမာႏ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အသဲင်ꩻဗာႏချာဒျာႏ ကပဲစ်မာႏသားနောဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ကောကထွီႏမုဆိုꩻ"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ထွာထိုꩻလာဘ်ပိတ် အတိတ်နိမိတ်ဟဝ်တဝ်းကရိုꩻငေါဝ်းနဝ်ꩻ မွေးတောဝ်း-

၂။ ပါႏဒျာႏ ဝွေꩻရာႏရာႏ ပဲစ်မာႏတောဝင်ꩻနောဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻမော့ꩻထာꩻဒုက္ခ-

၃။ ပေါႏတရေႏမာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ အပဲစ်ကင်ꩻဒျာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"မဏိကာရ ကုလူဂပတိဿမထေရ်ႏဝတ္ထု"**

၁၂၆။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ သဲင်ꩻအုံသန္ဓေႏ မွိုးဗွေႏဟို့ꩻကိုဖုံႏသွူ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ကွပ်မာꩻအကုသိုလ်ႏတဲင် လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻဖုံႏသွူ၊ ကမာꩻကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏလူꩻခမ်းဖုံႏသွူ၊ ရဟန္တာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ကူꩻလွနိဗ္ဗာန်ႏဖုံႏသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "မဏိကာရကုလူပဂတိဿမထေရ်ႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ခံႏဒျာႏနမ်းသီ၊ မာꩻသီတောဝ်းဝင်ꩻ-

၂။ ထင်းတမွိုꩻဝင်ꩻ စွတ်စွယ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ မာႏယော့ဒါႏထာꩻ-

၃။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ-

၄။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏလူꩻခမ်း-

၅။ ရဟန္တာႏနဝ်ꩻ ကူꩻလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ထန်ႏတငါဝွဋ်ဒုက္ခ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ကောင်

‌**ကောင်** () ကောင်ရွေꩻကောင်တန် ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟံႏကမ္ဘာႏခိုႏလောင်းကီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပူႏထိုထင်ႏကီကအဝ်ႏဒါႏ ဟံႏပူႏကောင်ထို အစွိုးအမျိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
[thumb|alt=ကောင်ကေတု|ကေတု ကောင် ယိုနဝ်ꩻ [ကောင်အေဝရဲစ်|ကောင်အေဝရဲတ် မိဉ်ႏထွူ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာဒုတိယအထိုသွတ်ꩻကောင်သွူ]]

## ကထွာလွဉ်ဗာႏအကျောင်ꩻခရာႏ
thumb|alt=ကောင်ဖူစီ|ဖူစီကောင် ဂျပန်ခမ်း
ကောင်ဖုံႏ ကထွာလွဉ်ဗာႏအကျောင်ꩻခရာႏတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏသိုမ်ဗာႏသွူ။ အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏပွိုင်းလင်းကရီးစခါနဝ်ꩻ ဟံႏကမ္ဘာႏတန်ယို အဝ်ႏလျားသန်ကျာꩻ ခွꩻစွော့ꩻတဲင် ဟံႏကမ္ဘာႏအခိုႏကီလဲ့ ကောပ်စွောန်ႏ တလီꩻတေက်ꩻနျꩻအာႏတွော့ꩻ ဟံႏခိုႏလဲ့ ပူႏဆွော့ꩻထင်ႏကီ လင်ꩻလ့ဖုံႏအဝ်ႏလွောန်တဲင် ထွာလွဉ်ထာꩻပူႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏခွꩻလွဉ်ခိန်ႏ ထာꩻပူႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွော့ꩻလွောန်တဲင် ထွာလွောန်သမ်း ကောင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဥရောပတွိုက်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဲလပ်ကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အထွာလွောန် ဗိုန်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

ခင်ႏလမ်းယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟံႏကမ္ဘာႏအခိုႏကီလောင်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လုံးဖုံႏတဲင် ဟံႏခိုႏနဝ်ꩻ ပူႏထိုꩻတဝ်းဒုမ် ပꩻလီတကွို့ꩻထိုꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ထွာလွောန်ဗာႏ ကောင်စျူကောင်တနွောင်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာလွောန်နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ယထွောင်းထွောင်းနဝ်ꩻ ကောင်တဖဲ့ꩻယို အတလွာꩻတဲ့အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏလဲ့ ဟံႏနဝ်ꩻထီတွူႏအံႏအီထိုꩻလို့သွူ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏလုံးဖုံႏလုမ်ꩻတဲင် ထွာလွောန် ကောင်လုံးထိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နျူးယောက်ခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကတ်သကီးကောင်ဖုံႏတောမ်ႏ မီဇူရီခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ အိုဇတ်ကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အထွာလွောန်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

ကောင်ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ မေႏကောင် မေႏထီဖုံႏ အဝ်ႏဒျာႏဟံႏဆꩻလဖဲ့ꩻ ထန်ႏလွောန် ဟံႏခိုႏလောင်းကီ အဝ်ႏဗူႏထွူ တွိုႏဆွော့ꩻလွောန်နဝ်ꩻ ထွာယင်းကောင်လိုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ အန်းဒီးကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အထွာလွောန် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

*
ကောင်တန်တေင်သီ

**"ပဗ္ဗတူပမ-ပဗ္ဗတဥပမာႏ (ကောင်တန်တေင်သီ နာꩻတွမ်ႏနီ)"**

"တကာႏခွန်တန်ကောသလ- မွူးယာခိုႏတိန်ႏတိန်ႏ အခိန်ႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကိုလွဉ်ဟောင်း"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဒင်ႏအရာႏ ထွာဗာႏလဲဉ်းခွန်၊ မဲ့အာႏရွုံႏ-ကမ်းသꩻထွား၊ နားအာႏရွုံႏ-ကမ်းသꩻနာႏ၊ ထော့ꩻယာႏဆျာယာႏ ခွုင်းကားတဲင် အယာႏမျိုꩻ မဉ်အံႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻလꩻ၊ ကောဝ်ႏဟွမ်နံႏသာႏဟွမ်၊ မွန်းဟွမ်ထီဟွမ် ခွုင်းကားတဲင် အဟွမ်အမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ခြွိုင်းအမျိုꩻမုဲင်ꩻလꩻလို့။
ခွမ်ꩻလာꩻအဟောဝ်စား ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏချော်ꩻပြေ၊ ဟွမ်ထာꩻဒါ အဟဝ်စား ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏ၊ လိုꩻမူႏအတရေꩻစား ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏ ခွုင်းကားတဲင် အခွေါင်းအရွ ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏမျိုꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏရွေꩻတဝ်း ခွေါင်းရွလꩻလို့၊ ခမ်းတွက်ထီတာႏ မာꩻဒါႏနွောင်ꩻလို့၊ ခမ်းသားအလောင်း အာဖြောင်းလꩻဒျာႏ၊ အာႏဏာႏစက်အဝ်ႏလို့၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ယိုနောဝ်ꩻ 'အဝ်ႏအောင်ႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ'သဲင်ꩻလွဉ် ဗွေႏဩ"လောဝ်းကျွားမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"တကာႏခွန်တန်ဟွေး-
ဥပမာႏ အရပ်ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ ကောင်တန်တဖြုံႏနဝ်ꩻ တကြွီႏလွဉ်မွေး ဒွုတ်ဒွုတ်တွော့ꩻ မဉ်ႏလွဉ်တေင်သီလိုꩻ ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နꩻခံႏဗော့ꩻအတေင်သီနဲ့၊ ဖေႏကလွစ်လꩻနဝ်ꩻ နာꩻနဲစ်လွင်းနဲ့၊ နဲစ်လွင်းတဝ်းနဲ့"
"ဟူး-နဲစ်လွင်းမွိုင်မွိုင်စွဉ်ႏဗွေႏ-
'ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻကောင်တန်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဗွန်ပီစွဉ်ႏဒျာႏ 'ဇာတိဒုက္ခ-ကွုတ်ဒုက္ခ'နဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ကောင်တန်ဇာတိဒုက္ခ တေင်နျꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ ဘုရာꩻရဟန္တာႏသီးသူ ကွုတ်တဝ်းဒွုမ်တဲင် ဝင်ꩻလွင်းလွစ်လို့လဲဉ်း၊ တွိုႏတကာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထင်းတန်ဒျာႏ ရာႏဇာႏခွန်ဘဝ၊ ခွန်မဉ်ႏသီတဲ့ (ပေါႏထွာတဝ်းရဟန္တာႏနဝ်ꩻ) အီႏကွုတ်ဗာႏယင်း၊ အီႏဒုက္ခဗာႏယင်း၊ နာꩻလွင်းခန်းတဝ်း ဇာတိဒုက္ခ-ကောင်တန်နဝ်ꩻနဲ့။
ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻ 'ဇရာႏဒုက္ခ-ထာꩻဖြားဒုက္ခ'ကောင်တန်နဝ်ꩻတဲ့ တကြွီႏတေင်နျꩻ လိုꩻဖုံႏနေနေ၊ တကာႏသေယူႏနေဟောင်း၊ နာꩻကွဲဖြားဖြားလဲဉ်း၊ ဘဝငါသူꩻတဲ့ ခံႏဖြားဒုက္ခစွူစွူဗော့ꩻနဲ့၊ ကျံႏလွင်းလဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်နဲ့။
ဆထင်ꩻဖဲ့ꩻ 'ဗျာဓိဒုက္ခ-ထာꩻဆာဒုက္ခ'ကောင်တန်နဝ်ꩻတဲ့ တကြွီႏတေင်နျꩻ လိုꩻဖုံႏနေနေ၊ သေစဉ်ꩻစာꩻနေဟောင်း၊ တွိုႏတနီꩻနီꩻ တလာလာ အီႏဆာတဝ်ဗာႏထာꩻကွေး၊ ဆာလွဉ်ထာꩻ အလဲင်ႏပေါင်ꩻအာလဲဉ်း၊ ဘဝပေါင်ꩻအာလဲဉ်း၊ ခံႏဆာစွူစွူဗော့ꩻနဲ့၊ အင်းလွင်းလဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်နဲ့။
ဆနောဝ်ဖဲ့ꩻ 'မရဏဒုက္ခ-ထာꩻသီဒုက္ခ'ကောင်တန်နဝ်ꩻတဲ့ တကြွီႏလွဉ်တေင်နျꩻသီလိုꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ သီဗာႏထာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻအလဲင်ႏအလင်ႏ သူႏသေသူႏသာဒွုမ်၊ ဘဝမုဲင်ꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏလင်ꩻမဲ့ထီ ခံႏသီတေ့ꩻတေ့ꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဲ့၊ ရေႏလွင်းလွစ်တဝ်းဒွုမ်နဲ့။
အီႏလꩻဗာႏ လိုꩻဘဝယို တယိုꩻတဝ်း၊ အခိန်ႏလို့တဗော့ꩻ ခမ်းကိစ္စ၊ အခိန်ႏလို့ဗော့ꩻ လမ်းကိစ္စနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအငိုꩻတတန်ႏတဝ်း၊ အောင်ႏစဲ့ꩻကိလေႏသာႏနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻ'အောင်ႏပွယ်ꩻ'၊ 'အောင်ႏကွုတ်ဖြားဆာသီ'နဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻ'အောင်ႏပွယ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ပဗ္ဗတူပမသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏကသေနာႏ တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ 
### အာႏကွိုꩻ
ကောင်အေဝရဲစ်

thumb|288px|အဝ်ႏမို့ꩻလောင်း ထာꩻခြေင်ကို ထီႏထွားလွေꩻဗာႏ ကောင်အေဝရဲစ်
[thumb|288px|[Tibetan Plateau and surrounding areas above 1,600 m with height colour coded]]

**ကောင်အေဝရဲစ်** (အဲင်းက‌လေတ်: Mount Everest) (မန်း: ဧဝရတ်တောင်) **ကောင်အဲဗရဲတ်** နဝ်ꩻ အမိဉ်ꩻဖြယ်အနေႏ "ကောင်ချိုမိုလန်းမား"(Mount Chomolungma) နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။ ကောင်အဲဝရဲတ်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း ထွာဒျာႏ အထိုသွတ်ꩻ ကောင်တဖြုံႏဒျာႏတဲင် ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ အဝ်ႏပေပေါင်ꩻ ၂၉၀၂၉ ပေ (၈၈၄၈ မီတာ)သွူ။ ကောင်ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻကိုတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ နီပေါခမ်းထီ တောမ်ႏ ခယ်ႏခမ်းထီ တိဗဲတ်ဒေႏသ ခမ်းကူလောင်းသွူ။

ကောင်အေဝရဲစ် ကောင်နာနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏဒျာႏ နီပေါခမ်းတောမ်ႏ ခယ်ႏခမ်း တိဗဲတ်ဒေႏသဖုံႏ ခမ်းကူလောင်းသွူ။ ကောင်နာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ လိုꩻသီးအတာႏ သာအီတလီꩻတာႏ တလီꩻတအဝ်ႏလိုမ်းကိုမ်ႏတဝ်းဒါႏ သေမင်းတမန် တလီꩻနမ်း(လေထုဇုံ)အရန်းကိုတဲင် မိဉ်ႏထင်ႏကောင်နာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအီထင်ႏပါဗာႏ တလီꩻအောက်သီစဉ်အစွောင်ႏအလွို ထူႏသုင်ꩻအီဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သေမင်းတမန် တလီꩻနမ်း(လေထုဇုံ)အရန်း ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေ ၂၅,၀၀၀ လွိုမာꩻကီ ကအဝ်ႏဒါႏ အရန်းဖုံႏဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏ ကောင်အေဝရဲစ် တခူးတခဝ်လဲ့ အဝ်းပါနေနေသွူ။

## ကောင်အေဝရဲစ်နာ
thumb|200px|ကောင်အေဝရဲတ်
အေဝရဲစ်ကောင်နာနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဖဲ့ꩻထင်ꩻ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻလောင်းတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအထိုသွတ်ꩻ ကောင်နာ ဒျာႏသွူ။ နီပေါခမ်းဖဲ့ꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ တိဗဲတ်ခမ်းဒေႏသဖဲ့ꩻ တရိုꩻတဝ်း ကောင်နာယိုကအဝ်ႏဒါႏ အရပ်ခင်ႏလမ်းကောင်နာနဝ်ꩻ တန်ꩻခိုꩻတန်မွေးငါႏ ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻယွုမ်းထာꩻစွဲꩻ အဝ်ႏသွူ။ ကောင်နာယိုနဝ်ꩻ တိဗဲတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငဝါအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ မော်နာင်ꩻလူꩻမူႏ(မယ်တော် နတ်သမီး) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၈၄၁ ဗာႏ အေင်ဒိယခမ်းအစိုႏရ တဲက်ဟံႏ(မြေတိုင်း)ဌာႏန သာစျော့အဲဗရဲတ် ကဟဲ့ꩻဒါႏ အရာႏတန်ချုတ်သားနဝ်ꩻ အရီးသွတ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့တဲတ်ဖေႏနွောင်ꩻခန်း ကောင်နာယို ကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းတောမ်ႏ အထိုနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ထူႏဂုဏ်ႏလွေꩻဝွေꩻအနေႏတဲင် ကောင်ယိုလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻလွ "ကောင်အဲဗရဲတ် (တဝ်းလဲ့) ကောင်အေဝရဲစ်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ကောင်ဖုံႏ
ကောဏ္ဍဓာနမထေရ်ႏ

**"ကောဏ္ဍဓာနမထေရ်ႏဝတ္ထု"**
၁၃၃။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻယို ရိုꩻမွုန်းဒွုမ် ဝင်ꩻတဖြာꩻဖြာꩻဟုဲင်း၊ ကခံႏဗာႏအရိုꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အရိုꩻချာလွနာꩻဒျာႏရင်ꩻ၊ မွေးဒျာႏ ငေါဝ်းရိုꩻဆာ လို့ဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအီထာꩻဒုက္ခတန်ဒျာႏ၊ ဝင်ꩻကရိုꩻပြန်ႏ ငေါဝ်းတံႏဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏခံႏဗာႏချာဒျာႏသွူ။

၁၃၄။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
မာꩻထဲ့ထိုꩻ အငွဉ်ꩻရဲစ်ꩻ (တကွို့ꩻ)မာꩻကီ ထီတကောက်ꩻတောင်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းတသင်ႏတဝ်းဒွုမ်၊ နာꩻဖြောင်းနာꩻပေ့ꩻ နာꩻအုံတေ့ꩻသွော့ထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ နာꩻဖြောင်းနာꩻပေ့ꩻ နာꩻမဉ်ႏအုံတေ့ꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏနာꩻကတွိုႏ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻဗွန်ဝင်ꩻ၊ ငေါဝ်းရိုꩻဆာနာနောဝ်ꩻ အမျိုꩻအဝ်ႏဒွုမ်နဲ့။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ကောဏ္ဍဓာနမထေရ်ႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ လူꩻ (တာႏဝတိံႏသာႏ) ခန်းတဲ့ယောဝ်း လူꩻဟောဝ်အောဝ်ႏ၊ လူꩻကုဲင်အဝ်ႏ-

၂။ ပေါႏမာꩻပꩻ ဝင်ꩻလွောင်ႏဗူႏ၊ ပေါႏမာꩻဟူႏ ဝင်ꩻမေတ္တာႏ၊ ပေါႏဗျာႏလို့ ဝင်ꩻထာꩻရက်နောဝ်ꩻ ယူႏပက်ဒုက္ခဆုဲင်ꩻ၊ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ-

၃။ "ဝွဋ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- နီကမာꩻဝင်ꩻပွုံႏစံႏအတွိုင်ꩻ ခံႏချာဗာႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ-

၄။ ရဟန်ꩻကရိုႏသေႏ သီႏလသိက္ခာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ငမ်းငါႏဂွုဏ်ႏသိက္ခာႏလင်ꩻ၊ ငမ်းငါႏ ဝင်ꩻထီႏဖွီ-

၅။ ခွန်(လိုꩻတန်)ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကိစ္စအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း နမ်းလွေꩻစဲစ်ဆေꩻ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့နဝ်ꩻမꩻ လꩻအမဲဉ်ႏတရာꩻ-

၆။ ခါးလား ကရိုꩻလျားလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အုံတေ့ꩻတေ့ꩻဗော့ꩻနောဝ်ꩻ အပဲစ်ဆေ့ꩻထဲင်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ကောဒဏ္ဍညမထေရ်ႏ

**"ကောဒဏ္ဍညမထေရ်ႏဝတ္ထု"**

၁၁၁။ ပါꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ထာꩻသေပညာႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ သမာႏဓိအဲဉ်ထဝ်း အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ၊ လိုꩻထာꩻသေပညာႏ ကအဝ်ႏဒါႏ အုံအဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ သမထဝိပသ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏမျတ်အတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏလဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻပညာႏအဲဉ်ထောဝ်းလာꩻလာꩻ ကအုံဗာႏနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ကောဒဏ္ဍညမထေရ်ႏ'ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ မဉ်ႏအားထွုတ်မွေးတရာꩻနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏ-

၂။ စွန်သားခန်းတဲ့ယဝ်း မဉ်ႏနာႏဗာႏတရာꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏ-

၃။ အုံသူႏအုံနွေႏထာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ ထွꩻတဝ်း အုံတွမ်ႏထာꩻသေတရာꩻတနီꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"သပ္ပဒါသမထေရ်ႏ"**

၁၁၂။ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း လွꩻတန် ဝီရိယအဲဉ်ထဝ်း အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ ဝီရိယခွေါင်ခွေါင် ကျိုꩻစာꩻကုသိုလ်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻအတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏလဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻလွꩻသက်ဆွာꩻ နေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'သပ္ပဒါသမထေရ်ႏ'ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ သွဉ်း-နဝ်ꩻ ငမ်းအဗွေႏ ဘဝယိုလွုမ်ꩻမွေးတောဝ်း၊ လꩻသွူနီသွံဘဝတဲ့ အဝ်ႏငမ်းနေကဒျာႏ-

၂။ အကုသိုလ်ႏတဲ့ အကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻဖေႏခေါ်ခေါ်၊ ကုသိုလ်ႏတဲ့ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ ဖေႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏ-

၃။ လိုꩻလွꩻမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အသက်ဆွာꩻ နေင်ႏတရျာꩻခန်းတဲ့ယဝ်း တထွꩻတဝ်း လိုꩻကုဲင်းမာꩻကုသိုလ်ႏ အသက်အုံတနီꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:Wpb/lk
ကောလေက်

[upright=1.35|thumb|ကော်ပတ်ခရစ်တစ် ကေားလေက်ကျောင်ꩻ၊ အင်္ဂလန်ခမ်း။ [:en:Corpus Christi College, Cambridge|Corpus Christi College, one of the constituent colleges of the University of Cambridge in England.]]

**ကေားလေက်** (အဲင်းကလေတ်: College) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အရန်းထိုပညာႏရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဌာႏန (မွေးတဝ်းလဲ့) ပညာႏရေꩻအနမ်းအခြုံ တွဲဖက် အကွို့ꩻအခဝ်တဗာႏဒျာႏသွူ။ အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏအနေႏ ကေားလေက်(College)ယို အဝ်ႏဒျာႏ လဲတ်တဉ်ဘာႏသာႏ "collegium" လင်ꩻလွဉ်သွူ။ ကေားလေက်ကရိုꩻဒါႏ အသုင်ꩻယို အိန်းကလေတ်ခမ်းထီဖုံႏကိုငါတဲ့ သုင်ꩻအီအခင်ႏလမ်းပုင်ႏစံႏ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကေားလေက်နဝ်ꩻ တွယ်ꩻခါꩻတောမ်ႏ ဌာႏနစွုမ်ႏတက္ကသိုလ်ႏတဲင် ဖေႏနွောင်ꩻပါဒါႏ ဗွဲ့ဒီဂရီ ပညာႏရေꩻအနမ်းအခြုံဒျာႏသွူ။ ကေားလေက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏသွဉ်ဖေႏ ခလားကတွိုႏ တက္ကသိုလ်ႏအရန်း ဘာႏသာႏရပ်ပညာႏဖုံႏသွူ။

မိဉ်ႏသွောန်ထူႏအောင်ႏထွူ အခေႏခံႏအရန်းထိုပညာႏနဝ်ꩻ ထင်ႏသွုပ်သွဉ်နွောင်ꩻဒါႏပညာႏ ထွာဒျာႏ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ႏပေႏဒျာႏသွူ။ ပညာႏရပ်အလွောက်ꩻ ဝိဇ္ဇာပညာႏ၊ သိပ္ပံပညာႏ၊ ထာꩻမာꩻပညာႏတက္ကသိုလ်ႏ စတဲင် အဝ်ႏအစွိုးစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ အီႏသွဉ်ထူႏ အရန်းထိုပညာႏတာႏ အွဉ်ႏခေါ်ဖဖြယ်ဖေႏ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻဖြယ်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻကေားလေက်လဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ကေားလေက်ခြွဉ်းဗူႏနဝ်ꩻ ထွာတက္ကသိုလ်ႏသွူ။ အဝ်ႏကေားလေက်ကို ဒဲ့ꩻထူႏလꩻနွောင်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻသွဉ်တန်ꩻ ဗွဲ့ထူꩻဖုံႏသွူ။ ဒေႏသအလွောက်ꩻ ကေားလေက် တောမ်ႏ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
*
ကောသမ္ဗိဝါသီတိဿထေရ်ႏ

**"ကောသမ္ဗိတိဿတ္ထေရဝတ္ထု"**

၉၆။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻဟဝ်သေတဲင် ကလွစ်ထန်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏကငိမ်ꩻငဲ့ဒါႏ လောကဓံႏသွစ်ꩻပါꩻ ခွေါင်းမာꩻတဲ့ယဝ်း ထွာရာꩻတဝ်း ကခံႏဒါႏ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အသꩻနဝ်ꩻ ငိမ်ꩻစွူဒျာႏသွူ၊ ငေါဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထာꩻမာꩻတဲ့နဝ်ꩻ ငိမ်ꩻစွူဒျာႏရင်ꩻသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ကောသမ္ဗိဝါသီတိဿတ္ထေရ သာမဏေရဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ကုသိုလ်ႏခြွီပန်ချာ ပါလွဉ်အာတဲင် သဲစ်ကြော့ꩻကလူꩻထွူ သက်လꩻနွတ်ꩻနေင်ႏပေႏဒျာႏ ထွာစွဉ်ႏ ရဟန္တာႏ၊

၂။ ပေါႏတပဲ့ꩻလိန်ႏမာႏနောဝ်ꩻ မာꩻဖေႏကေႏကေႏငါႏ ဆရာႏဝတ်ပတ်၊

၃။ တပဲ့ꩻထွာရဟန္တာႏ ဆရာႏထွာပုထုဇဉ်ႏခန်းတဲ့ တပဲ့ꩻပေႏ ရိုႏသေႏဒျာႏဆရာႏ၊

၄။ ဆရာႏစွဉ်ႏတဲ့ယဝ်း ရေႏဒျာႏတမျိုꩻ ထွာထိုꩻဒါႏ အမာႏ၊

၅။ တပဲ့ꩻလိန်ႏမာႏ (ရဟန္တာႏ)နဝ်ꩻ သꩻလျားဒါႏတဝ်းဆရာႏ၊ ယူႏဒျာႏ ခံႏဗာႏဝွဋ်၊

၆။ ရဟန္တာႏသီး သꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ငေါဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထာꩻမာꩻတဲ့နဝ်ꩻ ငိမ်ꩻစွူလို့ဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ကော့ꩻမောင်ꩻတလꩻတဝ်းငတ်ꩻမျိုꩻ

**"အလဗ္ဘနီယဌာနသုတ် (ကော့ꩻမောင်ꩻတလꩻနွောင်ꩻတဝ်း အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကော့ꩻမောင်ꩻတလꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ 'မာ ဇီရီ'တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ-
'ခွေဖေႏနေး ကဖြားမွုန်းသွော့နော' လꩻတောဝ်း။
၂။ 'မာ ဗျာဓီယီ'တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ-
'ခွေဖေႏနေး ကဆာမွုန်းသွော့နော' လꩻတောဝ်း။
၃။ 'မာ မီယီ'တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ-
'ခွေဖေႏနေး ကသီမွုန်းသွော့နော' လꩻတောဝ်း။
၄။ 'မာ ခီယီ'တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ-
'ဖေႏနေး ကလို့မွုန်းသွော့နော' လꩻတောဝ်း။
၅။ 'မာ နဿီ'တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ-
'ဖေႏနေး ကကုဲင်မွုန်းသွော့နော' လꩻတောဝ်း။ ကော့ꩻမောင်ꩻတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ လောကကိုယို ပါꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း 'ခွေဖေႏနေး ကဖြားမွုန်းသွော့နော'ကော့ꩻမောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ ကားသတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ 'ဖြားဗာႏလွဉ်းလွဉ်းမွော့ဟွေး'ဆင်ႏချင်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထူႏလွသွော့ သံဝွေႏဂ၊ (မာꩻမွိုင်မွိုင်သွော့ ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာႏဝနာႏ)။
၂။ လောကကိုယို ပါꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း 'ခွေဖေႏနေး ကဆာမွုန်းသွော့နော'ကော့ꩻမောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ 'ဆာဗာႏလွဉ်းလွဉ်းမွော့ဟွေး'ဆင်ႏချင်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထူႏလွသွော့ သံႏဝွေႏဂ (မာꩻမွိုင်မွိုင်သွော့ ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာႏဝနာႏ)။
၃။ လောကကိုယို ပါꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း 'ခွေဖေႏနေး ကသီမွုန်းသွော့နော'ကော့ꩻမောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ 'သီဗာႏလွဉ်းလွဉ်းမွော့ဟွေး'ဆင်ႏချင်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထူႏလွသွော့ သံႏဝွေႏဂ (မာꩻမွိုင်မွိုင်သွော့ ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာႏဝနာႏ)။
၄။ လောကကိုယို 'ကလို့ဒါႏအမျိုꩻနဝ်ꩻ အလို့ဒါႏလွဉ်းလွဉ်းမွော့ဟွေး'ဆင်ႏချင်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထူႏလွသွော့ သံႏဝွေႏဂ (မာꩻမွိုင်မွိုင်သွော့ ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာႏဝနာႏ)။
၅။ လောကကိုယို 'ကကုဲင်ဒါႏအမျိုꩻနဝ်ꩻ အကုဲင်ဒါႏလွဉ်းလွဉ်းမွော့ဟွေး'ဆင်ႏချင်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထူႏလွသွော့ သံႏဝွေႏဂ (မာꩻမွိုင်မွိုင်သွော့ ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာႏဝနာႏ)။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို နဝ်ꩻငတ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ကော့ꩻမောင်ꩻတလꩻနွောင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ ဒုက္ခသယ်ꩻခံႏ ယံကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအားထွုတ်တရာꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏမာꩻကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ အလဗ္ဘနီယဌာနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ကေꩻဇူꩻတန်ငါႏ

ကေꩻဇူꩻတန်ငါႏ

အကျောင်ꩻပျꩻချက် တအဝ်ႏတဝ်းလဲ့
ခွေသꩻကေႏနပ်မုꩻဖေႏကအဝ်ႏတဲင်
နာꩻကတောင်ႏပြန်ႏလဲဉ်ဒါႏခွေ၊

ခွေဖေႏကကေႏနပ်တဲင်
နာꩻကငွိုးလဲဉ်နယ်ဒါႏခွေ၊

ခွေသꩻဖေႏကကေႏနပ်တဲင်
နာꩻဖေႏလဲဉ်ဒါႏခွေကတိ၊

ခွေသꩻဖေႏကရေꩻတဲင်
နာꩻကသွုံꩻလဲဉ်နယ်ဒါႏခွေငဝ်းမုꩻသာႏ၊

ခွေသꩻဖေႏကရေꩻတဲင်
နာꩻကဒေါ့ꩻသꩻရေꩻဆောင်းဒါႏခွေ၊

စစရာႏရာႏ နာꩻကလဲဉ်ဒါႏခွေနဝ်ꩻ
နုဲင်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻဝယဝ်း
ခွေသꩻတလျားတဝ်း တဆာတဝ်းနာꩻ၊

ကွပ်နာꩻတဲင် ခွေအွဉ်ႏသꩻဒါႏလွဉ် 
ကွပ်နာꩻတဲင် ခွေနမ်းခွေနမ်းသေလွဉ်ချာ
ကွပ်နာꩻတဲင် ခွေသေနာႏလွဉ် လိုꩻအထွာအကုဲင်
ကွပ်နာႏတဲင် ခွေကလꩻလွဉ်ဗာႏ သွဉ်ခန်ꩻ
နုဲင်းယိုစားတဲ့ ခွေကေꩻဇူꩻတန်မွေးငါႏနာꩻသွူ၊

ကွယ်ႏတဲင်တွော့ꩻ နာꩻနမ်ႏဂုဏ်ႏသိက္ခာႏတွမ်ႏ 
နာꩻနမ်းကိုယ်ႏကျင်ꩻယို တွမ်ႏလုဲင်ႏထိုꩻမွိုန်း 
တွမ်ႏ ထာꩻပျောႏခရာႏတဆင်ႏတာႏအကျောင်ꩻ။

အစꩻစꩻရာႏရာႏဆင်ႏပြေႏဒျာႏသွော့ꩻနော။

ခွန်လာဘ်ဗွေသွင်ႏ
### အာႏကွိုꩻ
ကာႏလသွံပါꩻထွာအီဝွဋ်ဒုက္ခ

**"ဒုတိယနိဒါနသုတ် (ကာႏလသွံပါꩻ ထာꩻမာꩻထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခအထျꩻအထောင်ꩻ)"**

ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သꩻယူႏချာ ကခံႏစာꩻဗာႏဖို (အတိတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် 'ဆန္ဒရာဂ'ထွာ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ အွဉ်ငါ၊ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာ 'သံယော်ꩻဇဉ်ႏ'တပါꩻ၊ ထွာတဖြွီꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီး၊ ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သꩻယူႏငါလွေꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ၊ မဉ်ခံႏစာꩻထဲင်းယင်း (အနာႏဂတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် 'ဆန္ဒရာဂ'ထွာ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻအွဉ်ငါ၊ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာ'သံယော်ꩻဇဉ်ႏ'တပါꩻ၊ ထွာတဖြွီꩻ အောဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီး၊ ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သꩻယူႏကအဝ်ႏစာꩻ (ပစ္စုပ္ပန်ႏ-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)ယိုခါတဲင် 'ဆန္ဒရာဂ'ထွာ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻအွဉ်ငါ၊ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာ'သံယော်ꩻဇဉ်ႏ'တပါꩻ၊ ထွာတဖြွီꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီး၊ ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သꩻယူႏချာ ကခံႏစာꩻဗာႏဖို (အတိတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် ထွာဆန္ဒရာႏဂ၊ ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အီႏခံႏဗာႏအပဲ့စ်၊ သေယူႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကခံႏဗာႏမွုန်း အပဲ့စ်နဝ်ꩻ မဉ်ခံႏစာꩻတဝ်း ကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ဆန္ဒရာႏဂထွာတောဝ်း။ သꩻယူႏငါလွေꩻ မဉ်ခံႏစာꩻထဲင်းယင်း (အနာဂတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် ထွာဆန္ဒရာႏဂ၊ ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အီႏခံႏဗာႏအပဲ့စ်၊ သေယူႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကခံႏဗာႏမွုန်း အပဲစ်နောဝ်ꩻ မဉ်ခံႏစာꩻတဝ်းကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ဆန္ဒရာႏဂထွာတောဝ်း။ သꩻယူႏကအဝ်ႏခံႏစာꩻ (ပစ္စုပ္ပန်ႏ-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)ယိုခါတဲင် ထွာဆန္ဒရာႏဂ၊ ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အီႏခံႏဗာႏအပဲ့စ်၊ သေယူႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကခံႏဗာႏမွုန်းအပဲ့စ်နဝ်ꩻ မဉ်ခံႏစာꩻတဝ်း ကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ဆန္ဒရာႏဂ ထွာတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အတိတ်ဆန္ဒရာႏဂတဲ့ ထွာတဝ်း၊ အနာႏဂတ်ဆန္ဒရာႏဂတဲ့ ထွာတဝ်း၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏဆန္ဒရာႏဂတဲ့ ထွာတဝ်း၊ သꩻဆန္ဒရာႏဂမွေးတဝ်း၊ ထွာဒျာႏ သꩻကြောင်းသꩻဗွာ၊ သꩻကြောင်းအွဉ်ငါ၊ သꩻဗွာထွာအထျꩻ၊ ကထွာလွဉ် ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာတဝ်း သံယော်ꩻဇဉ်ႏတပါꩻပါꩻ၊ ထွာတဝ်းတဖြွီꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီးလီး ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻ တအဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ထန်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဒုတိယနိဒါနသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ကံစွဉ်ꩻ

thumb|ကံစွဉ်ꩻမွူးတောမ်ႏ ကံစွဉ်ꩻကဝ်ႏ
**ကံစွဉ်ꩻ** (အိန်းကလေတ်: Ipomoea aquatica) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻလျားဒေႏသ ထီတကွို့ꩻ ကောင်သဲင်တကွို့ꩻကို ကဒွေါ့ꩻနွောင်ꩻဒါႏ ထာꩻမွူးတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏအနေႏ အဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်လွ့ဝင်သွူ။ ဝွေꩻကဒေါ့ꩻစဒါႏ မူလအစ ဇာႏတိခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻတဲ့ တသေစဲင်းတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ "ကံစွဉ်ꩻ"နဝ်ꩻ ထီကို မွေးတဝ်းလဲ့ ဟံႏစိုႏခြာနဝ်ꩻ ဒွေါ့ꩻထန်ႏတလာနွောင်ꩻ၊ အပင်အမွူး ဖွိုးထိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၇-၁၀ ပေႏခါႏ) မွေးတဝ်းလဲ့ ဆွာꩻထဲင်းဒါႏ၊ အပင်ကိုနဝ်ꩻ တအိုတဲင် အယွိုꩻပေါ်နွောင်ꩻ ထီခိုႏလောင်းသွူ။ ကံစွဉ်လာႏနဝ်ꩻ ဗိုန်နုဲင်း ပြာႏရာႏကတူႏပုင်ႏ အဒွေါင်ႏအဆွာꩻ (၂-၆ လက်မ)ရပ်၊ ပေႏဆွာꩻ အနာစျူလုဲင်းသွူ။ အကဝ်ႏနဝ်ꩻ ပေႏတန်အဝ်ႏ (၁-၂ လက်မ)ရပ်၊ ကဲဉ်းအာ အရောင်ႏဗွာ တောမ်ႏ ထာႏဝနဝ်ꩻ ခုံႏရာႏဆွာꩻရောင်ႏပုင်ႏအဝ်ႏသွူ။ တဒွော့ꩻတကွို့ꩻသွူ အပင်တဲင် ဆို့ꩻဆွို့သော့ꩻလွေꩻ ဟံႏကိုလဲ့ အရွီးထန်ႏလွဉ် အဝ်ႏမွန်ဗန်နွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ မွေးတဝ်းလဲ့ ထူႏနေးအခြွီခူꩻလဲ့ ထူႏသုင်ꩻဆို့ꩻရုဲင်နွောင်ꩻဒျာႏသွူ။

## ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻတောမ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ
thumb|ကံစွဉ်ꩻမွူး အစော့ႏအလာႏ အပင်တောမ်ႏအရွီးပုင်ႏ
ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို ဗီတာမဉ်အေ၊ ဗီတာမင်ဘီ၊ ဗီတာမင်စီ၊ ပရိုတင်းဓာတ်၊ ကယ်စီကယ်၊ ဖော့စ်ဖရပ်စ်၊ ကာရိုတင်း-စတဲင် အာဟာႏရဓာတ်ဖုံႏ ပါသော့ꩻအာတဲင်တွော့ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအတာႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏ ထွာနွောင်ꩻအီဒျာႏ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏတမျိုꩻနေနေသွူ။ ကလꩻနွောင်ꩻအီဒါႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအတာႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ- *၁။ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏသွူ။ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏတဝ်းသားဖုံႏတွမ်ႏ မဲ့ယံဖေႏကေဗေင်ႏစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ꩻသားအတာႏ ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို လမ်းကိုအတာႏ သဘာႏဝတသီႏအနေႏ သွုံꩻအီဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏအံႏနေး သွုံꩻနေးဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏအံႏကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယိုနဝ်ꩻ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏအီသွူ။ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏတွော့ꩻ ဗေင်ႏညဗေင်ႏလေထာꩻ၊ မဲဉ်ဗေင်ႏလေတသေႏသေႏထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းသွူ။ ဖေႏဗွေဒျာႏ ထာꩻဗေင်ႏအထီအသွီႏနဝ်ꩻမꩻ မဲ့မဉ်ႏသေ မဉ်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻ အုံထာꩻစွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
*၂။ ဟို့ꩻပနဲဉ်ႏ (ဟို့ꩻလွေꩻပွုံႏမဲဉ်ႏ) ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻတွမ်ႏ ခုံꩻဆျာႏရာႏယို အယာႏခဉ်ႏနဝ်ꩻ ဗွုန်ခန်းစွဉ်ႏဝင်ꩻလဲ့ ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻကိုကပါဒါႏ ပရိုတင်းဓာတ်နဝ်ꩻ ပါအာကယ်ꩻက ခုံꩻဆျာႏရာႏ ၄-ပွန်း၊ ကယ်လ်စီယမ်နဝ်ꩻ (၁၂)ပွန်း၊ ကာရိုတင်းဓာတ်တဲ့ ပါအာကယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို အယွို့ဓာတ်(အမျှင်)ပါသော့ꩻအာနဝ်ꩻမꩻ အဆာႏအုံခင်ႏလမ်း (အစာအိမ်)ဖြေ့တဖူꩻဟဝ်အီတဲင် ဟို့ꩻဓာတ်လွေꩻမဲဉ်ႏအီနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ရဲးဖေႏပါက ကင်ဆာရောႏဂါႏ၊ နှလုံးရောႏဂါႏနဝ်ꩻသွူ။
*၃။ ထိန်ꩻဖေႏသွီႏတိုꩻ သွီႏထင်ႏဖုံႏသွူ။ မဉ်ႏအံႏဖေႏ ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို သွီႏဖြွီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဗဲ့ꩻဖုံႏ ကင်ꩻညာꩻထိုꩻတဲင် သွီႏတိုꩻ သွီႏထင်ႏဖုံႏ ယွမ်ꩻလင်ꩻထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
*၄။ လိုꩻယော့ꩻဖုံႏလဲ့ ဖြဲမ်ႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏကြူးအံႏ ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻနဝ်ꩻ အယော့ꩻဖြဲမ်ႏအီထွူတကာႏတဝ်း သꩻအင်တချဖုံႏ၊ အခွꩻဟွံ ဆော့ထာꩻ၊ တဟေထာꩻဖုံႏယို သက်သာႏအီနဝ်ꩻသွူ။
*၅။ အစွူႏဖုံႏ ပြေႏအီနဝ်ꩻသွူ။ အစွူႏဖုံႏ အစားမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ယံဖေႏကပြေႏနဝ်ꩻ ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို တသီႏအနေႏ သွုံꩻအီဒျာႏသွူ။ အံႏမာႏတွော့ꩻ ဆော့ထာꩻဖုံႏ၊ သꩻတကုဲင်ဖုံႏ-စတဲင် ဝွေႏဒနာႏဖုံႏယို သက်သာႏထိုꩻမားအီနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို အင်တီအောက်ဆီးနှင့် ပါအာတဲင်တွော့ꩻ ရဲဖေႏကင်ဆာရောႏဂါႏဖုံႏ၊ ကတူႏဆာ၊ ကတူႏအဲင်ႏ၊ တငါဆာဖုံႏ၊ ဟို့ꩻသားဖုံႏ ထိုꩻမားအီနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ