open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
လူꩻကပ်မဟာကဿပသွမ်ꩻ

**"၅၆။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"**

ကောဝ်ႏတင်ႏစန္ဒကူꩻသီး အလွီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏတစိꩻစော့ꩻပေႏဒျာႏ၊ ခံႏစွဉ်ꩻစွဉ်ႏသက် ရက်မွေးသီႏလ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကျသီး အလွီးသတင်ꩻနဝ်ꩻ အမျတ်ငါႏမꩻတဲင် ဟွမ်တွိုႏဗꩻစွဉ်ႏ လူꩻခမ်းသူꩻယင်သွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအိသတိꩻနုဲင်းယို"**

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ မဟာကဿပတ္ထေရ ပိဏ္ဍပါတဒိန္နဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-
၁။ အဝ်ႏသွူလူꩻခမ်းတဲ့ မီႏမဉ်လောင်ꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻလောင်ꩻဗာႏဒျာႏ လိုꩻခမ်းကိုအကျောင်ꩻ၊

၂။ လူႏထာꩻသာႏသနာႏခေ့ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တဝ်း၊ လူႏဗာႏသာႏသနာႏလေတွင်ꩻ(နုဲင်းယိုခါ)မꩻ အကျိုꩻတန်အကျောင်ꩻ၊

၃။ ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ မာꩻခြွေခြာႏ၊ မာꩻထိုဒါႏ အဆင်းအရန်းအကျောင်ꩻ၊

၄။ ကောဝ်ႏလွီးဟွမ်ဟွမ်တဲ့ ထွꩻတောဝ်းသီႏလလွီး သီႏလဂွုဏ်ႏအကျောင်ꩻ-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ-လꩻအီသတိꩻအာတန်။

၅၇။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်

နမ်းကျင်ꩻသီႏလ ကဗွေလွဒါႏ တအုံတငွို့တဝ်းထာꩻ၊ နေးတွမ်ႏအကျောင်ꩻ အနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတဲင် သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ ထီႏသေငါꩻတွော့ꩻ အဝ်ႏကိလေႏသာႏခြာ ကလွစ်ငါထန်ႏဒါႏ ရဟန္တာႏနုဲင်းဂေါဓိကသီး တဖူꩻကလွေꩻ နိဗ္ဗာန်ႏယို ခွန်သုံလူꩻဗား ထုမ်ႏထွားနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း တလꩻတဝ်းဖြီႏဖြီႏ တထီႏနွောင်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻသွူ။

လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဂေါဓိကတ္ထေရ ပရိနိဗ္ဗာနဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-
၁။ ကအဝ်ႏရေꩻ ကအဝ်ႏသန်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအားထွုတ်သေꩻငါႏတရာꩻ၊ တိန်ႏဆာသွူထာꩻမꩻ စယူႏလꩻတရာꩻ မဉ်ႏအားထွုတ်တရာꩻနဝ်ꩻ သောင်သောင်ခြင်ꩻခြင်ꩻ ထင်ႏလင်ꩻကီလဒုက္ခငါႏ၊ မဉ်ႏလꩻလွေꩻ ထီႏလွေꩻ သေလွေꩻတရာꩻနဝ်ꩻ မွေးနေက၊ မဉ်ႏတလꩻတဝ်း၊ ထီႏတဝ်း သေတဝ်းနဝ်ꩻ သွုမ်ꩻစိုးငါႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ ရဟန္တာႏသီး ကကျွꩻလွေꩻဒါႏ နိဗ္ဗာန်ႏ(တဖူꩻ)နဝ်ꩻ ခွန်သုံလူꩻဗား ထုမ်ႏထွားတထီႏနွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ-လꩻအီသတိꩻအာတန်။

၅၈။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်
တဖူꩻတန်အသောင်အဆွုမ်ႏ ကထောက်ꩻပွုမ်ႏခါꩻဒါႏ ထာꩻအီပွုမ်ႏကိုနဝ်ꩻ အလွီးကဟွမ် သꩻစွယ်ꩻကအဝ်ႏ ကဝ်ႏဗိုတုဲင်နောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဲဉ်လွဉ်-(နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ)။
၅၉။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်
ပွုံႏခွိုင်ꩻတဲက်အီ ဗွန်ပီနဝ်ꩻနေနေ၊ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်း သေတဝ်းမော့ဆွုမ်ႏ လိုꩻထာꩻအီႏပွုမ်ႏဖုံႏအခြာ ကထွာကပေါႏပေါက်လွဉ်ဒါႏ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏအထာꩻသေ တွမ်ႏအထာꩻဒါႏ တရေꩻလဲဉ်းဒျာႏ လိုꩻမဲ့ခေ့ꩻဖုံႏယို တရေꩻလဲဉ်းဒျာႏ ပုထုဇဉ်ႏဖုံႏယိုသွူ။

လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဂရဟဒိန္နဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-
၁။ လိုꩻခြွေခြာႏ (လိုꩻပညာႏတအဲဉ်ထဝ်း)သားနဝ်ꩻ ဆရာႏတုꩻ ဆရာႏယောင်ႏ လွဉ်မျောက် လွဉ်ချောက်လꩻထိုꩻဒါႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ တသေ တထီႏတဝ်းတရာꩻတဲ့ ရိုꩻ'သေ'ရိုꩻ'ထီႏ'မဉ်ႏအံႏလဲဉ်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၃။ နီဗွေႏဘုရာꩻမꩻ လꩻသဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ ထီႏသေမွေးမန်ႏတရာꩻ ယံကယ်ꩻလွိုပါꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ နီဗွေႏဘုရာꩻသီး ဘွုံꩻကံႏနဝ်ꩻ ထူꩻဆန်ꩻဟဝ်ငါႏ၊ အံႏဖြာႏတလို့နွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၅။ ကိုꩻကွယ်ႏဆယ်ꩻကပ် ဆရာႏမျတ် ဆရာႏမဲဉ်ႏမꩻ လꩻကုသိုလ်ႏ၊ လꩻနွောင်ꩻတရာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်။ 
### အာႏကွိုꩻ
လေက်ပအိုႏယိုခါ

**"လေက်ပအိုႏယိုခါ အခေႏအနေႏ"**
ပအိုႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ တအာငါႏတဝ်းလဲ့ သမ်းအဝ်ႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻမꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်း၊ စောက်ꩻတနျာႏခမ်း၊ စောက်ꩻဗွာခမ်း၊ မဲင်ꩻခမ်း၊ တွိုင်ႏပဂိုꩻကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပအိုႏလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏသော့ꩻလို့သွူ၊ လေက်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ လိတ်ခမ်းကောင်၊ လိတ်ခမ်းဒေါမ် အဝ်ႏနီမျိုꩻသွူ၊ မဉ်ႏထောက်မဉ်ႏထွား လိတ်အဝ်ႏနီမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို လွောင်ႏဗူႏညီႏညွတ်ငါႏတဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းထွင်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏငါႏတဝ်း၊ မဲန်ႏငါႏတဝ်း၊ သဘာဝယုတ္တိအဝ်ႏငါႏတဝ်းတဲင် ကထဲမ်ကဖျင်တဲ့ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်လဲန်းသွူ။
ဖျင်သွူထဲမ်သွူ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်လဲ့ တစွုမ်ႏတဝ်းဒွိုန်း၊ တမဲန်ႏလို့တဝ်းဒွိုန်းတဲင် ခွေဒေါ့ꩻနယ်တစွိုး၊ နာꩻဒင်ႏနယ်တမျိုꩻတွော့ꩻ တာႏဝွန်ႏကအဝ်ႏဒါႏ ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗိုန်ကောဝိဒ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻ မွောန်းဖျင်-ဖျင်ငတ်ꩻလဲင်ႏဗွေသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ကမွောန်းဖျင်ဒါႏ ငတ်ꩻလဲင်ႏဗွေ လိတ်မွူးမူနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၇၂-ဗာႏ၊ ဒဲန်စေတ်ꩻဆန်ꩻ(၇)ဟာ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻမြို့ဦးကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ပအိုႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ၆-လာခေါပ် အစီꩻဝွေꩻကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻလဲန်းအတီႏလဲ့ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏ တဲမ်းတူႏတေ့ꩻလိတ်ဖြေ့ꩻလီ ကန်ႏကွက်လွေꩻတဲင် ဗꩻတွိုႏယိုခါ လိတ်ဖျင်တသာနဝ်ꩻ သွောန်လွေꩻဗာႏတဝ်းဒွိုန်းသွူ။
လိတ်မွူးခါမ်းကောင်နဝ်ꩻ ကောပ်အခေႏအနေႏ အဝ်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ခမ်းကောင်သားချင်ꩻချင်ꩻလဲ့ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်မွူးနဝ်ꩻ သဘော်ꩻတဗိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
သဘော်ꩻဗိုန်တဝ်းလဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ႏပေႏ ကကန်ႏကွက်သားယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တသေနာႏတဝ်း၊ သဘော်ꩻတဗွောင်တဝ်း လိတ်မွူးခရာႏတဲင် ကန်ႏကွက်ဒျာႏ သေနာႏဟွုန်သတင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ အဓိကအရေꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအာႏဏာႏအဝ်ႏ တပါꩻနီဖြာꩻလွုမ်ꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကောပ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻနီဖြာꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻယို အထီအသွီႏဗွေတဝ်း၊ လိုႏဖျင်လိုႏထဲမ် အဝ်ႏနေဒွိုန်းလဲ့ ထဲမ်ဖျင်ဗာႏတဝ်းသွူ။
ယိုခါနဝ်ꩻ ပအိုႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏအစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗိုန်သီႏသဲင်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုႏလိတ်လုဲင်ꩻတောမ်ႏယေန်ႏကေႏမုꩻလိုꩻလမ်းအစွိုꩻ(ဗဟိုႏ) ဥက္ကဋ္ဌ ခွန်ဝင်းကိုလဲ့နဝ်ꩻ မွောန်းဖျင်ခွင်ꩻအာႏဏာႏ တအဲန်ထဝ်းတဲင် အဝ်ႏအုံဗော့ꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
လေက်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ကောပ်အခေႏအနေႏ အဝ်ႏနုဲင်းယိုတဲင် နေင်ႏ ၁၃၇၅-ဗာႏ၊ နေင်ႏထျꩻ ဒဲန်ရုတ်ꩻလာရပ်နဝ်ꩻ (မွူးနီꩻစွယ်ꩻပါတဝ်း) လိတ်ပအိုဝ်ႏနီမူယို ဖေႏကထွာတမူချင်ႏနဝ်ꩻ ခမ်းဒေါမ်သား ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(၉)ဖြာꩻ တဲမ်းစူမုဲင်တွော့ꩻ ဖေႏထင်ႏလိတ်နုဲင်းဆꩻငါသူꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ ခမ်းဒေါမ်သား ကဖေႏထင်ႏလိတ်ယို ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻ သံႏဃာႏနမ်းတင်အနေႏ တမွေးတဝ်း၊ နမ်းတပါꩻသဘော်ꩻအနေႏ တဲမ်းဖေႏချာလိတ် နုဲင်းငါသူꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏထီႏဗာႏ ဗွေႏဗိုန်သီႏသဲင်ႏလိတ်နဝ်ꩻ ခမ်းဒေါမ်သားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(၁၁)ဖြာꩻ တဲမ်းစူမုဲင်တဲင် ဖေႏကပ်ထင်ႏချာ ဥက္ကဋ္ဌဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗိုန်သီႏသဲင်ႏလိတ်တစောင်ႏ၊ လိတ်ကျောႏညာႏ ပအိုႏတစွိုးခွိုꩻလိုမ်းတာႏတစောင်ႏသွူ။
နေးတောမ်ႏမွူးနီꩻစွယ်ꩻ (၁၂-၅-၂၀၁၃)တဲင် ခမ်းဒေါမ်သား ကတဲမ်းထင်ႏချာ လိတ်နီစောင်ႏနဝ်ꩻ ကေားထူႏတာႏဝွန်ႏ သွုပ်ချာဖေႏ တအဲန်ထဝ်းတဲင် အဝ်ႏယေန်ဒျာႏ တွိုႏဟန်ႏနီꩻသွူ။
ယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ လေက်ပအိုႏအခေႏအနေႏသွူ၊ ခမ်းဒေါမ်သားလိတ် အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻနီစောင်ႏနဝ်ꩻ ဟမ်းပေါင်းဆွာꩻတဲင် နီသွောန်းသီး "မွူးလာရောင်ႏ လိတ်စောင်ႏ"အမုဲင်(၄)ကိုယိုနဝ်ꩻ တွဲႏနျꩻသော့ꩻပါနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။
### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လောကဒဿန

**"လောကဒဿန"**

၁။ သေင်ႏမွူးသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ကင်ꩻတဝ်းတွမ်ႏဟမ်ႏ၊

၂။ လိုꩻသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ကင်ꩻတဝ်း တွမ်ႏလောကဓံႏ။

**"သꩻဒဿန"**

၁။ သꩻယွုတ်နဝ်ꩻ စွယ်ꩻအကုဲင်

၂။ သꩻမျတ်နဝ်ꩻ စွယ်ꩻအဟောဝ်

၃။ နာꩻသꩻစွယ်ꩻရာꩻ နာꩻယူႏချာသွော့ဟုဲင်း

၄။ နာꩻသꩻကစွယ်ꩻရာꩻအရန်းနဝ်ꩻ နာꩻအရန်းဖွိုႏထိုနဝ်ꩻသွူ။

**"သꩻသွမ်ꩻသဲ့ꩻ - ဗဲ့ꩻဗာႏချိန်ႏမုဲင်ꩻ"**

၁။ သေင်ႏမျိုꩻယို အထိုလွိုဝင်ꩻ အဲဉ်ထောဝ်း၊

၂။ လိုꩻမနုဿာႏ အဒါႏလွိုဝင်ꩻ အဲဉ်ထောဝ်း၊

၃။ အစစအရာႏရာႏ နာꩻမဉ်ႏဒါႏလွိုဝင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ နာꩻသꩻသွမ်ꩻသဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကွဲဗဲ့ꩻနယ်ဝင်ꩻနော။
### အာႏကွိုꩻ
လောကယိုခါလိုꩻသီအာ

**"ပလောကသုတ် (လောကယိုခါ လိုꩻသီအာ၊ ခမ်းကုဲင်ထီဖျꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻ)"**

မော့ꩻနဝ်ꩻခါ-
ပုဏ္ဏာꩻခြွေတဖြာꩻ ထင်ႏထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏဂေါတမ-
ဟွူန်ဗာႏလိုꩻဖြားအစ ကဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခမ်းယိုနဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏအဝီစိငါးရုဲင်ꩻခမ်း၊ လိုꩻအာဗွေဗိတ်နေးစွဉ်ႏ-တဲ့၊ တွိုႏယိုခါနဝ်ꩻ လိုꩻဆေ့ꩻရွောင်ရွောင်ရင်ရင်၊ ဒုံပေႏတဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏဒုံမွေးဒွုမ်၊ ဒုံတန်တဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏဒုံတန်မွေးဒွုမ်၊ ဝေင်ꩻတဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏဝေင်ꩻမွေးဒွုမ်၊ ကထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏဩ"
"ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
လိုꩻယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ တရာꩻတမဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ်၊ နေးတွမ်ႏထာꩻတတရာꩻတဝ်း (အဓမ္မ)တဲင် ထူႏသိမ်ꩻဝင်ꩻထာꩻ၊ တခွန်ꩻထာꩻ၊ စွန်ပါꩻ၊ နေးတွမ်ႏလောဘလွဉ်ꩻချိုꩻ (ဝိသမလောဘ)တဲင် နိစ္စက်ဝင်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏတရာꩻမဲ့ခေ့ꩻ အကျင်ꩻမာႏ(မိစ္ဆာဓမ္မ)တဲင် လꩻငါနီငါ၊ အံႏဗာႏငါနီငါ၊ ဟောဝ်ငါနီငါ၊ ပါꩻမဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ၊ မာꩻတငါတငီစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကွပ်ပွိုးထူႏသီမ်ꩻဝင်ꩻထာꩻ၊ နိစ္စက်ပါꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻပါꩻ၊ မာꩻငါငီထာꩻတဲင် ကခံႏဗာႏသားနဝ်ꩻ ခံႏနွောင်ꩻဒွုမ်တွော့ꩻ ထွိုင်ႏနက်ချာ (တောႏလန်ႏချာ)ထွာစဲ့ꩻပွယ်ꩻ၊ ခွေသီနာꩻသီ၊ နီသီဝင်ꩻသီ၊ ကွပ်ပွိုးတွိုက်ꩻလို့ဝင်ꩻတဲင် စဲ့ꩻသားပါ၊ အရပ်သားပါ သီအာငါႏတွော့ꩻ လိုꩻဆေ့ꩻထိုꩻဗာႏ၊ လိုꩻကဆေ့ꩻထိုꩻဗာႏ အကျောင်ꩻတရာꩻကိုနဝ်ꩻ 'ကွပ်ပွိုးတွိုက်ꩻလို့ဝင်ꩻ'နဝ်ꩻတဲ့ ထွာ(သတ္ထန္တရကပ်)အကျောင်ꩻတရာꩻ တပါꩻနေနေသွူ။
ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
လိုꩻယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ တရာꩻတမဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ်၊ နမ်းကျင်ꩻတမဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ်၊ (ကာယဒုစရဲက်သားကဲဉ်းအာ) ဖြောင်းကျင်ꩻတမဲဉ်ႏတဝ်းဒွုမ် (ဝစီဒုစရဲက်သားကဲဉ်းအာ)၊ သꩻကျင်ꩻတမဲဉ်ႏတဝ်း (မနော်ꩻဒုစရဲက်သားကဲဉ်းအာ)၊ သီႏလအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်၊ မေတ္တာႏထာꩻရက်၊ ကရုဏာႏထာꩻသညင်ꩻအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်သား အာလွဉ်တဲင် သꩻခိုးလျားအာ၊ သꩻဒုက္ခအာ၊ နမ်းဒုက္ခအာ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ရာႏသီႏဥတုတဲ့ မဲဉ်ႏဒွုမ်၊ အခိန်ႏတမွေးတဝ်းတဲ့ ထီတန်၊ တလီꩻသန်၊ ထီအီခြွဉ်ႏ၊ လမ်းပြင်ꩻ၊ လမ်းတေင်၊ လိုꩻသီအာ၊ ခမ်းခေါင်ႏ၊ ခမ်းလော့တဝ်း၊ လို့ပ်ꩻထာꩻလꩻတဝ်း၊ လုပ်ꩻထာꩻထွာတဝ်း၊ အံႏမထာꩻတဲင် လိုꩻသီအာငါႏတွော့ꩻ လိုꩻဆေ့ꩻထိုꩻဗာႏ၊ လိုꩻကဆေ့ꩻထိုꩻဗာႏ အကျောင်ꩻတရာꩻကိုနဝ်ꩻ 'ကွပ်ပွိုးဥတုမဲဉ်ႏတဝ်း၊ လုပ်ꩻထာꩻထွာတဝ်း၊ အံႏမသီထာꩻ' နဝ်ꩻတဲ့ ထွာ(ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်)အကျောင်ꩻတရာꩻ တပါꩻနေနေသွူ။
ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
လိုꩻဖုံႏထွိုင်ႏသီအာတဲင် အလွီးနွုမ်ꩻသေင်တန်၊ ဖီးဖူꩻလောႏ၊ ဘီလူꩻလောႏတဲင် လိုꩻဖုံႏမော့ꩻတောကပ်ရောႏဂါႏ၊ ဆာအာꩻ သီအာ၊ ကွပ်ပွိုးသီအာတွမ်ႏ ကပ်ရောႏဂါႏနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻဆေ့ꩻထိုꩻ၊ လိုꩻကဆေ့ꩻထိုꩻဗာႏအကျောင်ꩻတရာꩻကိုနဝ်ꩻ 'ကွပ်ပွိုးမော့ꩻ ကပ်ရောႏဂါႏ'နဝ်ꩻတဲ့ ထွာ(ရောဂန္တရကပ်)အကျောင်ꩻတရာꩻ တပါꩻနေနေသွူ။
ပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ ကထင်ႏဟွူန်ဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻသျင်ꩻနယ် အခရာႏနဝ်ꩻတဲင် ဟွုန်ငမ်းသꩻဝꩻ၊ သံႏဝွေႏဂလꩻတွော့ꩻ နွို့သော့ꩻစွဉ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ ဥပါႏသကာႏတဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ပလောကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ

**လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ** ( ဖြဝ်ꩻ: ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ၊ အိန်းကလေက်: Laukkaing District ) ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၃၂၅၁ (၉၉၁ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻလောက်ကုဲင် ကိုဒျာႏသွူ။ လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၅၄,၇၄၈ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|​လောက်ကိုင်ခရိုင်မြို့နယ်များ

လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
*ဝေင်ꩻနယ်ႏလောက်ကုဲင်
**ဝေင်ꩻလောက်ကုဲင်
**ဝေင်ꩻဆဉ်းသွေဟော်

*ဝေင်ꩻနယ်ႏကုံးစျံး
**ဝေင်ꩻကုံးစျံး
**ဝေင်ꩻမော်ထုဲက်

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
လောဝ်းဟွိုန်ဖြောင်ဗာႏ

**"ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာအတွက် လောဝ်းဟွိုန်ဖြောင်ဗာႏ"**
ပတ်သဲစ်တွမ်ႏ လိတ်မွူးတသာအတွက်တာႏ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးတွမ်ႏ လိုꩻအမျာꩻသီး အခုဲင်ႏအယပ်ꩻ မီႏအောဝ်ႏကရိုꩻလဲ့ ခွိုင်းကားအခုဲင်ႏအယပ်ꩻဖုံႏ ယံဖေႏကကာႏဗꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻရာꩻ နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏဒျာႏလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻ၊ ဝင်ꩻအမျာꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏရီရွောင်၊ မီႏတခါႏလုဲင်ႏသျင်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းကလဲ့ ယံကွီသွော့ဝင်ꩻ အကူႏအညီႏ လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားထျꩻအကျောင်ꩻ လောဝ်းဟွိုန်ဖြောင်ဗာႏထွူဩော။
ကျောင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ရပ်မုဲင်ꩻ၊ ဒုံမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း စိမ်စွဉ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏကျောင်ꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလမ်း မီႏမဉ်ဒါႏငါႏ၊ မီႏမဉ်သေငါႏ လိတ်မွူးတသာအက္ခရာႏနောဝ်ꩻရာꩻ-
၁။ ဟဲ့ꩻစုသေꩻခါꩻထွူ လိုꩻကောကမဉ်ထင်ႏဒါႏ သွဉ်တန်ꩻသားတဲင် ဗွောင်သွော့ ခင်ႏလမ်းဌာႏနတထွောင်းထွောင်းငါနေား၊ နောဝ်ꩻထွူမꩻ အွဉ်ႏဟွိုန်ထင်ႏသွော့ လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားထျꩻလုဲင်း၊ မဲ့ꩻတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသား အီႏအွဉ်ႏစွꩻလွဉ်ဖေႏဒျာႏ လိုꩻကောကသွဉ်ဖေႏသားထွူနော။
၂။ မူလအစနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏစုကရီး ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻဖုံႏထွူ၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တကွိုင်ꩻယို ယံဖေႏကစုသေꩻခါꩻ ၅-ပါꩻငါနော၊ ဗော့ꩻရာꩻ နီသွံကွိုင်ꩻ ပေါင်ꩻဝင်ꩻတဲင် ဗွောင်သွော့ထာႏနခင်ႏလမ်း တထွောင်းငါ၊ နောဝ်ꩻထွူမꩻ အွဉ်ႏဟွိုန်ထေ့သွော့ လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားထျꩻ၊ မဲ့ꩻတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသား အီႏအွဉ်ႏစွꩻဖေႏဒျာႏ သွဉ်တန်ꩻဆရာႏထွူနော၊ နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏလဲ့သွဉ်၊ မီႏဒါႏထွူတဲင် သွဉ်တောတငါငါဖေႏဝင်ꩻအလင်လုဲင်း၊ နီပအိုဝ်ႏပေႏသီးအတာႏ အကျိုꩻကအီႏအောဝ်ႏအီဒါႏ လိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း အောဝ်ႏလိုႏထွုမ်ႏစုရွမ်လဲဉ်း၊ တဲမ်းလဲ့ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းလဲဉ်း၊ ဘာႏသာႏပြန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ အောဝ်ႏလိုႏထေထန်ႏလဲဉ်း၊ အောဝ်ႏထွားဗော့ꩻလိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားလဲ့ တထွာတောဝ်းနော၊ တမျိုꩻသာꩻလုမ်းအတွက်တာႏတဲင် ထွိုင်ႏဝင်ꩻ၊ သောင်ႏသာဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻမꩻ အီႏထွာထွူနော။
### အာႏကွိုꩻ
လောသကဇာတ်

**"လောသကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် လောသကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ တကေးဝင်ꩻ၊ နာႏလိုႏတဝ်းဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻတဟဝ်တဝ်းအကုသိုလ်ႏတန်ဒျာႏ-အကျောင်ꩻ၊

၂။ ယားထိုꩻဝင်ꩻလာဘ်၊ မာꩻတရတ် ဝင်ꩻတခြိုꩻနဝ်ꩻ အပဲစ်တန် ကေန်ꩻဖြန်ဒုက္ခ အံႏမဗာႏစွုမ်ႏဘဝအကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻထွာဗာႏ ဘီလူꩻ၊ ထွာဗာႏ ထွီႏ၊ ထွာဗာႏ တိရစ္ဆာန်ႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ လိုꩻအကုသိုလ်ႏအာနောဝ်ꩻ ပေါႏအုံအမျာꩻခြာ အမျာꩻတဲ့ မော့ꩻပါထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၅။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏတဲ့ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ ထာꩻဒုက္ခဖဲ့ꩻ ခံႏဗာႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏတဲ့ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏဖဲ့ꩻတဲ့ လꩻခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ဟောဝ်ကုဲင်နီပါꩻ နမ်းထာꩻမာꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ကပေါတဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻဖတ် ကပေါတဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ဒွစ်ꩻဒဲစ်ꩻလွဉ်ꩻငါႏ ပေါႏရဲင်ꩻတထဲ့ꩻ အဆာႏနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၂။ ထာꩻတခွန်ꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻထီႏတဝ်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွꩻသꩻ၊ ပေါႏဝင်ꩻထီႏလꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ခဗာႏသွူအကျောင်ꩻ၊

၃။ ဝင်ꩻကဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏ ငေါဝ်းအကျိုꩻအာ- ငွါအကျိုꩻအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နေးနာႏဗာႏ၊ ပေါႏတနေးနာႏတဝ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ-အကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏလꩻသွူ ခင်ႏလမ်းဟောဝ်၊ အခွင်ꩻအရေꩻဟောဝ်နောဝ်ꩻ အုံဟောဝ်ဟောဝ် အဝ်ႏဒါႏဒါႏ၊ ကျိုꩻစာꩻထဲင်းထဲင်းဗာႏ၊ ပေါႏအုံဖွီ အဝ်ႏလွꩻထာꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏခင်ႏလမ်းဟောဝ် ထဲ့လင်ꩻ၊ အခွင်ꩻအရေꩻဟဝ် သွုမ်ꩻထိုꩻဒါႏ-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻ

**"လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထု(ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဖန်းဖေႏဝင်ꩻလိုႏတဝ်း-တဲ့)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ သံဃာႏငတ်ꩻရျာꩻ ကျွꩻလွေꩻကောသလခမ်း၊ သတင်ꩻသွုံꩻအုံ ဒုံတန်"သာလဝထိကာ"နောဝ်ꩻသွူ။
လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ ခွန်ပသေနဒီကောသလ ဒင်ႏဖေႏအရာႏ၊ အဝ်ႏအုပ်ချွုတ်ဗာႏ ဒုံတန်နောဝ်ꩻသွူ၊ ဒုံနဝ်ꩻ ထွာဒုံတန်၊ လိုꩻကွုန်ꩻ၊ ဖိုးပနားအာ၊ ထီရော့ꩻ၊ သိုႏဗော့ꩻ၊ ဗွူဟူလွိုင်ႏအာ၊ လိုꩻခြွေအာနဝ်ꩻသွူ။
လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻ ကပ်သွမ်ꩻရောဝ်ꩻထွူ အီႏနာႏသွူတရာꩻ၊ တကာႏ"ရောသိကာ"ကလောဝ်းတေ့ꩻခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻအတွိုင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻရီ လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻနုဲင်းယို-
"တကာႏလောဟိစ္စ-
ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လꩻတဖြာꩻငါထွူလဲဉ်း၊ ဖန်းဖေႏဝင်ꩻလိုႏတဝ်း' နာꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်း"
"မွေး-ဗွေးဩ"
"နာꩻယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ နာꩻမရိုꩻတွိုးနုဲင်းနဝ်ꩻအီ" ဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းယို-
ပေါႏဖန်းဖေႏဝင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻလꩻနုဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻဝင်ႏဝွေꩻ၊ ဝွေꩻသွꩻအာလွဉ်၊ ကွဲညညနဝ်ꩻ 'မဉ်လွိုင်ႏအာအာသွꩻ၊ မဉ်လꩻအာအာလိုꩻ၊ ထွာထိုꩻလောဘ' ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"
"မွေးသွူ လောဟိစ္စ-
ခွန်ဒင်ႏနာꩻအရာႏ နာꩻကအုပ်ချွုတ်ဗာႏဒုံ၊ နာꩻကလꩻလွဉ်ဒါႏ အခွဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ နေးငါနာꩻတဖြာꩻငါ၊ ဖေႏတဝ်းနာꩻပိုနာꩻမာ၊ လူႏတဝ်းနာꩻမွိုးနာꩻဖါ၊ ထောက်တဝ်းနာꩻသွဉ်းနာꩻလိုꩻ' မဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမွိုင် "ထွာဒျာႏဖေႏဝင်ꩻတခြိုꩻနဲ့-ထွာထိုꩻပေ့ꩻရဲဝင်ꩻလာဘ်နဲ့"
"ထွာထိုꩻ ပေ့ꩻရဲဝင်ꩻလာဘ် ဗွေႏဩ"
"ပေ့ꩻရဲထိုꩻ ဝင်ꩻလာဘ်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟွုန်ဟောဝ်နဲ့-ဝင်ꩻလွꩻထီႏနဲ့"
"ဝင်ꩻလွꩻထီႏ ဗွေႏဩ"
"ဝင်ꩻလွꩻထီႏနဝ်ꩻ ဟောဝ်နဲ့၊ ဝင်ꩻဟွုန်ဟောဝ်နဝ်ꩻ ဟောဝ်နဲ့"
"ဝင်ꩻဟွုန်ဟောဝ်နဝ်ꩻ ဟောဝ် ဗွေႏဩ"
"တကာႏလောဟိစ္စ-
နာꩻထာꩻယူႏနဝ်ꩻ မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိတန်ဒျာႏ၊ မာႏတန်၊ လိုꩻထာꩻယူႏမာႏ မဉ်ႏသီနဝ်ꩻ 'လွေꩻထွာတိရစ္ဆာန်ႏနဲ့ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻနဲ့' မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိအကျိုꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻနီမျိုꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ"
ပေါႏဖန်းတဝ်းဝင်ꩻ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏကရဲခါꩻဝင်ꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ထွိုင်ႏသျင်ꩻနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လောဟိစ္စသဘော်ꩻပေါက်တွော့ꩻ စူꩻယင်း ဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း၊ ကေꩻဇူꩻတင်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သီလက္ခန္ဓပါဠိ၊ လောဟိစ္စသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ

**လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ** ( အိဉ်ႏကလေက်: Loikaw District ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ တယ်ႏ ၉၈၅ ပေ ဗꩻ ပေ ၆၀၀၀ ကိုသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏကိုသွူ။ လွယ်ကောႏခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၂၄၃,၈၇၉ ဖြာꩻသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ


'''လွယ်ကောႏခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
*ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်ကောႏ
**ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏ
**ဝေင်ꩻလွယ်လဲမ်ပေႏ
**ဝေင်ꩻလောပိတ

*ဝေင်ꩻနယ်ႏသျားတော
**ဝေင်ꩻသျားတော

တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒီမောသိုတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖရူသို နီဖြုံႏယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ ဒီမောသိုခရဲင်ႏ ခရဲင်ႏတသာအနေႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
လွယ်ကောႏပညာႏတာႏကေားလေက်

**လွယ်ကောႏ ပညာႏတာႏကေားလေက်**နောဝ်ꩻ ထွာ ပညာႏတာႏကေားလေက် အောဝ်ႏစောက်ꩻတနျာႏခမ်း၊ လွယ်ကောႏဝေင်ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ကေားလေက်တကျောင်ꩻဒျာႏသှူ။ အောဝ်ႏ လွယ်ကောႏ ထာꩻကွင်ႏခင် (Airport) ဖဲ့ꩻကှောန်ႏ။ ဗှောင်ခါနောဝ်ꩻ ဗှောင်ပဲန်လွေꩻ လွယ်ကောႏကုမ်ပျူတာ တက္ကသိုလ်ႏ လိတ်သှောန်ခင်ႏလမ်းတန်ကိုထှူ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗှောင်ခေါ မာꩻအှောန်ႏလွေꩻယင်း ကုမ်ပျူတာတက္ကသိုလ်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻ။ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ ထွာ ကေားလေက် သှောန် (၂) နေင်ႏစား၊ တှိုႏ ၂၀၂၀ ဗွေနေင်ႏ ဩဂုတ်လာ (၃၁) နီꩻနောဝ်ꩻ မာꩻဆွာꩻလွေꩻဖေႏ ဒီဂရီကေားလေက် သှောန် (၄) နေင်ႏစားသှူ။

thumb|ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်ႏတောမ်ႏ သွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻ

## ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:
ကဏ္ဍ:ကေားလေက်
လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏ

**လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏ** ( ဖြဝ်ꩻ − ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ အိဉ်ႏကလေက်: Loilen District ) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နောဝ်ကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၄၄၃၆ ပေ (၁၃၅၂ မီတာ) ကိုသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻဝေင်ꩻ ဝေင်ꩻလွယ်လဲမ် ကိုသွူ။
လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၅၆၅,၁၄၁ ဖြာꩻသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|​လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏအကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ

လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏအကိုꩻ ကအဝ်ႏသွော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
*ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ်
**ဝေင်ꩻလွယ်လဲမ်
**ဝေင်ꩻပင်ႏလုံ

*ဝေင်ꩻနယ်ႏရုဲင်ꩻခါး
**ဝေင်ꩻရုဲင်ꩻခါး

*ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻကွိုင်
**ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻကွိုင်

**တောင်ꩻသေꩻ**- တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်းစင်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကွန်ဟေင်းနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏသော့ꩻလွေꩻညီꩻလဲဉ်း နမ်းစင်ခရဲင်ႏ ကိုတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူးတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီးနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏသော့ꩻလွေꩻညီꩻလဲဉ်း မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ ကိုနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
လွူꩻထွားသွော့ ဥပဒေႏပညာႏ

လွူꩻထွားသွော့ ဥပဒေႏ

ဥပဒေႏယို ထွာဒျာႏခမ်းထီ အသက်သွီႏဖြွီꩻ တလီးတဲင်တွောꩻ့  ခွေသီနီနာꩻယို တလွစ်ကင်ꩻတောဝ်းတောမ်ႏ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻမꩻ အောဝ်ႏလိုႏ လွူꩻထွား ဟော်ꩻထွားငါႏ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻသွူ ။
မိဉ်ႏလွူꩻထွား ဥပဒေႏနောဝ်ꩻအကျိုꩻအောဝ်ႏနေ အမာꩻတိုꩻပွါꩻအီနေ နီစီꩻပွါꩻရေꩻဟောင်း စစွဉ်ႏငေါဝ်းရီယို ပါတောမ်ႏ ငေါဝ်းရီအလင်လင်ဖုံႏ ကုဲင်းအောဝ်ႏဒါႏနေနေ၊ ငေါဝ်းရီယိုဖုံႏအတာႏ ... မိဉ်ႏလွူꩻထွား ဥပဒေႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ..
၁။ မာꩻထိုꩻမား‌ဖေႏနီ သꩻထာꩻငမ်း၊
၂။ မာꩻသက်သာႏဖေႏနီ ထာꩻမာꩻ၊
၃။ မာꩻဖေႏနီ ဝင်ꩻလဲဉ်ဖေႏကလꩻမွိုန်း၊
၄။ မာꩻဖေႏနီ ရွဉ်ဖေႏကလို့အာမွိုန်း၊
၅။ မာꩻဖေႏနီ အရဲးအကမ်း၊ စစွဉ်ႏအချက်ယို(၅)ချက်နောဝ်ꩻသွူ။ 
ဥပဒေႏအကျိုꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏယို(၅)ချက်လွုမ်ꩻနဲ့ မွေးတောဝ်း ... အချက်ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအဗွောꩻ့သွတ်ꩻ အချက်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။

၁။ မာꩻထိုꩻမားဖေႏနီ သꩻထာꩻငမ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ...
လိုꩻဖုံႏကဲဉ်းအာအာ မိဉ်ႏထီႏသွူယဲꩻ မိဉ်ႏထီႏသွူစဲꩻ့နောဝ်ꩻ ငမ်းလွသျောင်ႏလွဝင်ꩻ ပေါႏယဲꩻအင်သွူအဖြေင်းငါလဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏအေႏအီႏလလ  ပေါႏစဲꩻ့လွဉ်သွူလဲ့ နုဲင်းစွဉ်းအီႏလွင်းလွင်း အထွာလွနုဲင်းနောဝ်ꩻစားသွူ၊ ကထွာဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မိဉ်ႏထိုမ်ႏစဲင်းစဲင်း အဖြေႏနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ တသေꩻတောဝ်းဥပဒေႏ ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ယဲꩻသီး စဲꩻ့သီးကရိုꩻနောဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏတလိုႏတောဝ်း ပွိုးတမုဲင်ꩻဟောင်း မွော့ငမ်းဗာႏတောဝ်းတွိုႏဟောင်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ယဲꩻလဲ့နောဝ်ꩻ စဲꩻ့လဲ့နောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးတောမ်ႏဝွေꩻသီး ဥပဒေႏအောဝ်ႏဒျာႏ စီကန်ꩻအောဝ်ႏလွဒျာႏ ပငါပရာꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻယဲꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ယဲꩻပဲင်ႏအမုꩻ(ရဲအမှုပိုင်) မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻ မဲဉ်ဆွမ်ꩻကြိုꩻ့ကြꩻတလꩻတောဝ်းသွူ။
ဝွေꩻယိုအပဲစ်အောဝ်ႏ သက်သေႏသာႏဓက မဉ်ႏပြဲꩻ့စွုံႏလဲဉ်း မိဉ်ႏအီႏဆွမ်ꩻခိန်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့ အပဲစ်ကအောဝ်ႏဒါႏလိုꩻယို မိဉ်ႏတဖင်းထိုꩻတောဝ်ႏ မိဉ်ႏတတောႏလန်ႏချာတောဝ်း ကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ တွဲႏနက် ကျꩻစွိုင်ခြေင်းကတွောင်လꩻတောဝ်း စစွဉ်ႏဝွေꩻသီးစီꩻကန်ꩻချက် ဥပဒေႏအောဝ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏနေက‌နောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ယဲꩻတယောဝ်း စဲꩻ့တယောဝ်း နီအပဲစ်မိဉ်ႏတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏတလိုႏတောဝ်း ...,
ငမ်ႏခရာႏဖေႏကလိုႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏလွူꩻထွားငါႏ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻသွူ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဥပဒေႏ
လွောင်ႏဗူႏညီႏသွို အဝ်ႏလိုႏလဲဉ်း ပအိုဝ်ႏ

**လွောင်ႏဗူႏညီႏသွို အောဝ်ႏလိုႏလဲဉ်း”ပအိုဝ်ႏ”**

”လွောင်ႏဗူႏ ဖြွမ်းထွာပိုႏ” ”အောင်ႏထူႏ ယမ်းကာတွိုႏ” ကောဝ်ႏထွန်ႏထျꩻယို နီပအိုဝ်ႏပိုလီꩻသီး အောဝ်ႏလိုႏငီႏလဲဉ်းသွူကွေး ။ ”ယံပဲင်ႏနုဲင်း ခမ်းနယ်ႏ” ”တန်ဆဲင်ႏကုဲင်း နမ်းကယ်ႏ” ပအိုဝ်ႏပိုပငါရာꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ,သွꩻရုဲင်းဖက်သီးဖုံႏဟွေး ”ခေးပြဲင်ႏ”ပါꩻဖေႏကလꩻ နဲစ်ထောင်ငါလွဉ်ꩻပါꩻခေတ် ဖေႏကထွꩻနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏ,ဖြွမ်းငီႏ တသွီႏယာႏချင်ႏ လိုႏလဲဉ်းသွူကွေး။

ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်,ပအိုဝ်ႏခမ်းဒွမ် တွမ်ႏခွယ်ꩻချာꩻလွဉ်ထဲင်းမွိုန်းဒွုမ် အွဉ်ႏသꩻ”ဗန်ဗန်သန်သန်သွင်ႏ” ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် အွဉ်ႏသꩻ”ယံယံတန်တန်တွင်ႏ”တွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏမူႏ/ခိုသီး နွို့စွဲးပင်ႏခွုမ်နက် မာꩻငီꩻသွိုခန်း စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏလုဲင်း ။ ”သꩻရက်ခွိုꩻ အွဉ်ႏ” ”လွꩻဖက်မျိုꩻ ဗွဉ်ႏ”ဝေါင်းနုဲင်ႏထိုꩻညာꩻညာꩻဆောင်း ခွိုꩻအလောင်း မျတ်တာႏဝွန်ႏ တွမ်ႏနမ်းရဲင်ꩻအာႏ အောဝ်ႏလိုႏနွန်ႏထွာႏကိုငါႏ ပအိုဝ်ႏမူႏ/ခို လိုꩻအာသီးတဖုံႏဖင်ႏဟွေး။
”လွောင်ႏဗူႏမꩻ ခေးပြဲင်ႏပါꩻလꩻ” ”ဖြွမ်းဗူႏမꩻ နဲစ်လွဉ်ပါꩻထွꩻ”ကွေးပအိုဝ်ႏ လွောင်ႏဗူႏချိန်ႏတွိုႏ လိုႏအုံပိုႏဖွီထဲင်းဒွုမ် တွမ်ႏစူစေႏ,စူထွေ ခွုမ်ဆွန်ꩻသွိုငီႏဝင်ꩻတွော့ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖောႏအွော့ꩻလန် ထူႏရိမ်ချာယင်းလဲဉ်း နီ”ပအိုဝ်ႏခမ်းထီတန်,ပအိုဝ်ႏခမ်းနယ်ႏယံ”အကျောင်ꩻ တွမ်းငေါဝ်းထီနွိုးနွိုး တဲ့ꩻခေါဝ်းသွီႏယာႏတွော့ꩻ လောဝ်းဒေါ့ꩻတမာဟွိုန်ထေ့ဗာႏ  ပအိုဝ်ႏမူႏ/ခိုသီးသွူ။

### အာႏကွိုꩻ
လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ

thumb
**လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ**
* နဂါꩻသꩻရာႏ ဝိဇ္ဇာႏသွိုန်ႏထီ ဗွိုန်ပီလိုꩻမျိုꩻ ခွိုꩻပအိုႏနုဲင်း သꩻဓာတ်အွောန်ႏပီ ခွေတွမ်ႏသီနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ။
*လိတ်ပအိုဝ်ႏရိုꩻ အောဝ်ႏနီမျိုꩻတဲင် ယံထွာတမူ ဖေႏကထွူနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ထွိုင်ႏရုဲင်ꩻဆွေꩻနွေꩻ လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ။
*ဖူးဝေးသွီႏရင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻဒျာႏ ခမ်းကောင်ခမ်းဒေါမ် အဝ်ႏလိုꩻခွယ်ꩻဒွုမ် အွောန်ႏချꩻမာႏန ပယ်ႏအတ္တတွော့ꩻ လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ။
*ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ နီလိုꩻမျိုꩻယို မိန်ꩻအွီႏသꩻတင်ꩻ ယံအဝ်ႏလင်ꩻနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ။    ။ 

## အာႏကွိုꩻ
လွေꩻထေ့ထွိုက်ငါႏ ခိန်ႏခါႏသူမျိုꩻ

**"ပဌမ သမယသုတ် (လွေꩻထေ့ထွိုက်ငါႏ ခိန်ႏခါႏသူမျိုꩻ)"**
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသꩻရေꩻဖေႏဒါႏလိုꩻ၊ ဒေါ့ꩻသꩻဆွော့ꩻဖေႏဒါႏလိုꩻ၊ ဒေါ့ꩻသꩻတလာ(ဒေါ့ꩻအာႏတက်)ဖေႏဒါႏလိုꩻ၊ ကဟောဝ်ဆယ်ꩻကပ် ရဟန်ꩻမျတ်၊ ရဟန်ꩻဒါႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခိန်ႏခါႏအဝ်ႏကားမုဲင်ꩻမျိုꩻ ဗွေႏဩ"
"ရဟန်ꩻဟွေး-
ခိန်ႏခါႏအဝ်ႏသူမျိုꩻ၊ သူမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နောဝ်ꩻ အုံထာꩻလောႏဘꩻထွာ၊ သꩻအဝ်ႏယူႏမွိုင်းဒျာႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ၊ ကာမရာႏဂနိစ္စက်တဲင် အုံထာꩻယူႏပက်နာႏ၊ သꩻဖေႏကယူႏမွုန်း ကာႏမဂွုဏ်ႏနောဝ်ꩻ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏလွေꩻထေ့ရဟန်ꩻဒါႏ၊ ပေါႏလောဝ်းနယ်နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻဒါႏ အီႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ (အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ)၊ ယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်လွေꩻထေ့ငါႏ ပဌမအခိန်ႏအခါႏနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)အုံထာꩻဒေါႏသꩻထွာ၊ ဒေါႏသꩻနိစ္စက်တွော့ꩻ အုံထာꩻယူႏပက်နာႏ၊ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻ လိုႏလွေꩻထေ့ငါႏ ရဟန်ꩻဒါႏ၊ ပေါႏလောဝ်းနယ်နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻအီႏ အီႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ (မေတ္တာႏကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ)ယိုနဝ်ꩻ ထွာဟောဝ်လွေꩻထေ့ငါႏ ဒုတိယအခိန်ႏခါႏနဝ်ꩻသွူ။
၃။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)န၀်ꩻ အုံထာꩻလွꩻသေႏသေႏ တခေင်ꩻသေႏသေႏထာꩻ၊ သꩻလွꩻ-သꩻတခေင်ꩻနိစ္စက်တဲင် အုံထာꩻယူႏပက်နာႏ၊ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏလွေꩻထေ့ငါႏ ရဟန်ꩻဒါႏ၊ ပေါႏလောဝ်းနယ်နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻဒါႏ အီႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ (ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ-ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻပယ်ႏထိုꩻ သꩻလွꩻ၊ သꩻတခေင်ꩻ)ယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်လွေꩻထေ့ငါႏ တတိယအခိန်ႏခါႏနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ အုံထာꩻသꩻလော်လယ်၊ သꩻနောင်ႏတကော့ꩻမာႏ၊ သꩻလော်လယ်ဥဒ္ဓစ္စ၊ သꩻနောင်ႏတကော့ꩻမာႏ-ကုက္ကုစ္စနိစ္စက်တွော့ꩻ အုံထာꩻယူႏပက်ငါႏ၊ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏလွေꩻထေ့ငါႏ ရဟန်ꩻဒါႏ၊ ပေါႏလောဝ်းနယ်ရဟန်ꩻဒါႏနဝ်ꩻ အီႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ (သမထကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ) ယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်လွေꩻထေ့ငါႏ စတုတ္ထအခိန်ႏခါႏနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ အုံထာꩻသꩻသံသယထွာ ရတနာႏသွံပါꩻလောင်း၊ သꩻသံသယ ဝိစိကိစ္ဆာနိစ္စက်တဲင် အုံထာꩻယူႏပက်နာႏ၊ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏလွေꩻထေ့ငါႏ ရဟန်ꩻဒါႏ၊ ပေါႏလောဝ်းနယ်နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻဒါႏ အီႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ (ရတနာႏသွံပါꩻ ဂွုဏ်ႏကေꩻဇူꩻ) ယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်လွေꩻထေ့ငါႏ ပဉ္စမအခိန်ႏခါႏနောဝ်ꩻသွူ။
၆။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ အုံထာꩻအဝ်ႏစွယ်ꩻလမ်ꩻဒျာႏ နိမိတ်တမျိုꩻမျိုꩻ၊ နိမိတ်နဝ်ꩻနိစ္စက်တွော့ꩻ အုံထာꩻယူႏပက်နာႏ၊ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻ လိုႏလွေꩻထေ့ငါႏ ရဟန်ꩻဒါႏ၊ ပေါႏလောဝ်းနယ်နဝ်ꩻ ရဟန်ꩻဒါႏ အီႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ (အာသဝက္ခယ-လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟလို့ရာꩻခရာႏ) ယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်လွေꩻထေ့ငါႏ ဆဋ္ဌအခိန်ႏခါႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ပဌမသမယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
လွေꩻဗာႏအဟဝ်အကုဲင်

**"ဇာဏုဿောဏိပုဏ္ဏာꩻ ရီဘုရာꩻ (လွေꩻဗာႏအဟောဝ်-အကုဲင် အကျောင်ꩻခရာႏ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
'ဇာဏုဿောဏိ'ပုဏ္ဏာꩻ လွဉ်ထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻရီစွော့ꩻတက် ငေါဝ်းနစ်သက်ထွူတဲင် ရီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ- ခန္ဓာႏကုဲင် သီထွူတွိုႏဆုဲင်ꩻ ကထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးအကျောင်ꩻထမုဲင်ꩻဗွေႏဩ"
"ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
- ကတတ္တာစ - ကွပ်ပွိုးမာꩻတဲ့နဝ်ꩻ
- အကတတ္တာစ- ကွပ်ပွိုးမာꩻတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီꩻ သီထွူတွိုႏဆုဲင်ꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ"။
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
ခန္ဓာႏကုဲင်လီ ကထွိုင်ႏသီနဝ်ꩻ တွိုႏကီလူꩻခမ်း အထောက်အပမ်းနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻဗွေႏဩ"
"ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
- ကတတ္တာစ - ကွပ်ပွိုးမာꩻတဲ့နဝ်ꩻ
- အကတတ္တာစ- ကွပ်ပွိုးမာꩻတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီꩻ ကထွိုင်ႏသီနဝ်ꩻ တွိုႏကီလူꩻခမ်း အထောက်အပမ်းနောဝ်ꩻသွူ"။
"ဩဗွေႏ-
'ကွပ်ပွိုးမာꩻ-ကွပ်ပွိုးမာꩻတဝ်း'ငေါဝ်းအဲဉ်ႏနီငွါနဝ်ꩻ ကထွာခွေသွဉ်းတာႏ သေနာႏတဝ်းတဲင် ဟော်ꩻနယ်ဖေႏသွာ့လုဲင်းလုဲင်း၊ ခြုဲင်းနယ်ဖေႏသွာ့ဆွာꩻဆွာꩻ'ဗွေႏဩ"
"မွေးသွူပုဏ္ဏာꩻ- နာꩻနာႏစဲင်းစဲင်းသွော့နော-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ တခွန်ꩻဝင်ꩻထာꩻ၊ ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ၊ မာꩻကာယဒုစရဲက်သွံပါꩻ၊ တွိုႏကလိုႏမာꩻ ကာယသုစရဲက်သွံပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻတောဝ်း။
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလိန်ႏဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ၊ အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ-ဒေါ့ꩻဝစီဒုစရဲက်ယိုလစ်ꩻပါꩻ၊ တွိုႏကလိုႏဒေါ့ꩻ ဝစီသုစရဲက်လစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတောဝ်းႏ
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မဉ်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ၊ ထာꩻယူႏမာႏ-သꩻယူႏမနော်ꩻ ဒုစရဲက်ယိုသွံပါꩻ၊ တွိုႏကလိုႏယူႏ မနော်ꩻသုစရဲက်သွံပါꩻနဝ်ꩻ ယူႏတောဝ်း။
ကွပ်ပွိုး အမျိုꩻတလိုႏမာꩻတဝ်း ဒုစရဲက်ဆီပါꩻနဝ်ꩻ သမ်းမာꩻ၊ တွိုႏအမျိုꩻကလိုႏမာꩻ သုစရဲက်ဆီပါꩻနဝ်ꩻ သမ်းတမာꩻတဝ်ꩻ၊ ကွပ်ပွိုးမာꩻ ဒုစရဲက်၊ ကွပ်ပွိုးမာꩻတဝ်း သုစရဲက်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခန္ဓာႏကုဲင်လီ ထွိုင်ႏသီတွိုႏဆုဲင်ꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ပုဏ္ဏာꩻဟွေး-
လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏ ကာယသုစရဲက်၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏ ဝစီသုစရဲက်၊ သꩻယူႏဒျာႏ မနော်ꩻသုစရဲက်၊ မာꩻတဝ်း ကာယဒုစရဲက်၊ ဒေါ့ꩻတဝ်း ဝစီဒုစရဲက်၊ ယူႏတဝ်း မနော်ꩻဒုစရဲက်၊ ကွပ်ပွိုးမာꩻ-သုစရဲက်၊ ကွပ်ပွိုးမာꩻတဝ်း-ဒုစရဲက်တွော့ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ ကထွိုင်ႏသီနဝ်ꩻ တွိုႏကီထင်ႏ လူꩻခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒုကနိပါတ်၊ အဓိကရဏဝဂ်-၁၇)
### အာႏကွိုꩻ
ဝဋ္ဋကဇာတ်

**"ဝဋ္ဋကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဝဋ္ဋကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ သီႏလ သစ္စာႏ မေတ္တာႏ ကရုဏာႏဖုံႏယို မူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏခါꩻ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်အကျောင်ꩻ၊

၂။ မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် အယပ်ꩻအခုဲင်ႏနောဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻသစ္စာႏ အောင်ႏမျင်ႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ သစ္စာႏအစွန်ꩻနဝ်ꩻ တောႏတောႏတကုဲင်ပြင်ꩻတဝ်း၊ တဉ်ႏခွေါင်နွောင်ꩻ ပဉ်တကမ္ဘာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ထွာဖို တမွိုးဖါပိုနောဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ သဲင်ꩻခွဲချာဒျာႏလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"သကုဏဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် သကုဏဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ခင်ႏလမ်းရော့ꩻ-မာႏ ထွားချင်းအုံဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ နာႏလိုꩻဟဝ် လိုꩻဒါႏငဝ်းမꩻ လွစ်လꩻဘေꩻရန်ႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ နာႏတဝ်းလိုꩻဟောဝ် လိုꩻဒါႏငေါဝ်းတဲင် မော့ꩻဗာႏဘေꩻရန်ႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏဝင်ꩻဖေႏသတိꩻ ငေါဝ်းဟောဝ်ငွါဒါႏနောဝ်ꩻ နေးထူႏဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ

**ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ** (ဖြဝ်ꩻ: တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ အဲင်းကလေတ်: Wa Self-Administered Division) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဒေႏသနဝ်ꩻကိုယို ဝလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံအာနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခွိုꩻလင်ဖုံႏကထွာဒျာႏ လားဟူလိုꩻခွိုꩻ၊ အာခါလိုꩻခွိုꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ(တုဲင်းလွယ်)လိုꩻခွိုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနေနေသွူ။ တွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ ၆ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၆ ဗာႏယို ခြွဉ်းလွေꩻယင်း ခရဲင်ႏ(၂)ဗာႏ နဝ်ꩻသွူ။

## ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ(၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏ ပုဒ်မွူး ၅၆။(ဂ) အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအကို ဟိုပန်ခရဲင်ႏ၊ မက်မန်းခရဲင်ႏ တောမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ (၆)ဖြုံႏယို ဖြွမ်းဗူႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

*ဟိုပန်ခရဲင်ႏ
**ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန်
***ဝေင်ꩻဟိုပန်
***ဝေင်ꩻနမ်းတစ်
***ဝေင်ꩻပန်လုံ

**ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းမော
***ဝေင်ꩻမွိုင်းမော

**ဝေင်ꩻနယ်ႏပန်ဝုဲင်
***ဝေင်ꩻပန်ဝုဲင်

*မက်မန်းခရဲင်ႏ
**ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်း
***ဝေင်ꩻမက်မန်း

**ဝေင်ꩻနယ်ႏနားဖန်း
***ဝေင်ꩻနားဖန်း

**ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်သင်ꩻ
***ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻ(ပင်ခမ်ꩻ)
***ဝေင်ꩻမန်ကန်
***ဝေင်ꩻဝေင်းကောင်

## မိဉ်ႏမိဉ်ထွားယင်းအလင်
*နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသဖုံႏ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
ဝရုဏဇာတ်

**"ဝရုဏဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ဝရုဏဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ လိုꩻဟောဝ် သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဒျာႏလို့ဝင်ꩻထင်ႏကျောင်ꩻ၊ ပေါင်ꩻဒျာႏလို့ဝင်ꩻ နာႏတရာꩻ၊ ဖြွမ်းဒျာႏလို့ဝင်ꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏ၊

၂။ "လိုꩻယံ - လွꩻတဝ်း၊ လိုꩻလွꩻ - ယံတဝ်း"၊ လိုꩻယံ - ထွာရဟန္တာႏ၊ လိုꩻလွꩻ - ကီႏထို့ဗာႏ၊

၃။ ကွပ်လိုꩻလွꩻတဲင် ထာꩻလွေꩻတရတ်၊ ထာꩻမာꩻတရတ်၊ တန်ႏအီႏမျတ်တဲ့ သွုမ်ꩻတောဗာႏ၊

၄။ ပေါႏထွာရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻဖေႏကဒါႏ သွဉ်သေꩻခါꩻဗာႏ တရာꩻနီသွံပုဒ်၊

၅။ ပေါႏထာꩻမာꩻ အရေꩻတန်နဝ်ꩻ မာꩻရီးရီး မာꩻထွူထွူဗာႏ၊ စူꩻထာꩻလွꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻမꩻမာꩻနဝ်ꩻ အဆင်ႏတပြေႏကြွို့ꩻတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"သီလဝနာဂရာဇဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် သီလနာဂရာဇဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻကယ်ႏဖေႏသွူ ဝွေꩻအသက်တဲ့ တရက်ချာတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ပဲစ်မာႏချာထဲင်းဒါႏ ကေꩻဇူꩻဗွေႏ ကယ်ႏဖေႏသက်၊

၂။ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ မဉ်ဖေႏကားမုဲင်ꩻဖေႏ၊ တကွို့ꩻသꩻဒါႏတဝ်း၊ ထူႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊

၃။ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ၊ ဝင်ꩻမဉ်ဒုက္ခဒုက္ခ သေယူႏတဝ်း၊ ထူႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊ ကွီတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊

၄။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ကေꩻဇူꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ၊ ဟံႏမျောႏဒါႏ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝါရုဏိဒူသကဇာတ်

**"ဝါရုဏိဒူသကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဝါရုဏိဒူသကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ပေါႏထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ဟော်ကုဲင်ကျောင်ꩻကျိုꩻ အမျိုꩻဝွေႏဖန်ႏချင်းခေႏဒါႏ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၂။ ကွပ်ပွိုး လိုꩻမွိုက်တဲင် ထိခွိုက်သွုမ်ꩻခြေင်အီဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ လိုꩻမွိုက်သီးနဝ်ꩻ မာꩻဒါႏဒျာႏ ထာꩻကုဲင်မျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ကထွာအီထာꩻချမ်ꩻသာႏမျိုꩻ၊ ထာꩻမာꩻအကျိုꩻကအဝ်ႏစားနဝ်ꩻ အမာꩻတဒါႏတဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ဝေဒဗ္ဗဇာတ်"**
သွဉ်ဟော်ꩻဟော်ꩻကျပ် ဝေဒဗ္ဗဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ကဒါႏခါꩻပညာႏနဝ်ꩻ ထွားဗာႏအချိန်ႏခါႏ ချင်းခေႏဗာႏ ခင်ႏလမ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏရာꩻမꩻ ထေသွုံꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏနာႏတဝ်း ပညာႏသျိငေါဝ်းနောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏလောႏဘအာႏတလာ မွိုꩻမာꩻထာꩻနောဝ်ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻသီပျင်ႏဗာႏထာꩻအကျောင်ꩻ၊

၄။ "နီအွဉ်ႏစွဉ်ꩻဝင်ꩻကတူႏ-ဝင်ꩻအွဉ်ႏပူႏနီကတောင်"ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပေါႏနီကျမ်ႏတကုဲင်ဝင်ꩻလဲ့ နီတဲ့ သီတကုဲင်ဗာထာꩻ-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝဏ္ဏပထဇာတ်

**"ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဝဏ္ဏပထဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ ပေါႏထာꩻမာꩻကိစ္စ အဟောဝ်အဒါႏ ကထွာအီ ထာꩻချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻဗာႏ၊ ဟောဝ်ချꩻထိုꩻတောဝ်းဝီရိယအကျောင်ꩻ၊

၂။ ကောအွဉ်သား မာꩻဖွီထာꩻ၊ တာႏဝွန်ႏကေႏတဝ်းတဲင် ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ ထွာတဝ်း၊ မော့ꩻလို့ ထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၃။ ကောအွဉ်ငါသား (ခေါင်းဆောင်)နဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမုꩻအဝ်ႏ စီႏစဲဉ်ႏဖေႏဒါႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻအမျာꩻ လွစ်ထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၄။ အမျာꩻ ယံချမ်ꩻသာႏအတွက် ဟောဝ်ဆောင်ႏရွက်ဖေႏအကျောင်ꩻ၊

၅။ အမျာꩻ ချမ်ꩻသာႏတာႏ ဆရာႏကထွဉ်ႏအတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏမာꩻဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် သေရိဝ ဝါဏိဇဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ ဗုဲင်သွူသျင်ႏ ခံႏသွူစင်ꩻ သာႏသနာႏတောႏကိုယို ပေါႏအုံဖွီဖုဲင်ထာꩻ၊ ဝီရိယအွဉ်ႏချꩻ ပေါႏလွꩻထာꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻကော့ꩻမာႏညဆွာꩻ နုဲင်းပါꩻသေရိဝနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ကွပ်လောဘတန်၊ ကွပ်သꩻတကဲင်ႏတဲင် အဗာႏဆဲင်ႏ အဗာႏလꩻ အငိုꩻထွိုက်တန်ႏတသိန်ꩻ တကောက်ꩻခံꩻနောဝ်ꩻ လꩻတောဝ်း၊ သောကဒုက္ခဗာႏ အကျောင်ꩻ၊

၃။ ကျိုꩻစာꩻ ရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻ၊ ထွိုက်ရာꩻ တန်ႏရာꩻဖေႏမꩻ လꩻတခြိုꩻဟဝ်၊ တဆဝ်လေငါ ထွာစီꩻပွာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ရန်ႏသူႏနောဝ်ꩻ ထိုꩻလဲ့ꩻမွိုင်မွိုင်မꩻ လွစ်လꩻထိုꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝိစ်သိဉ်နရီ

**ဝိစ်သိဉ်နရီ** (အဲင်းကလေတ်: Wiktionary) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻကေားသုင်ꩻ မီဒီယာဝီခီသား အဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နွို့တဲမ်းမွဉ်းဖျင်သော့ꩻ ကလꩻနွောင်ꩻဒါႏ အငိုꩻလို့တဝ်း လွစ်တခြင်အဘိဓာန်ႏ ဒျာႏသွူ။ ဝိစ်သိဉ်နရီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဘိဓာန်ႏ တောမ်ႏ ဖွင်ꩻသော့ꩻ ဝေါဟာရကျမ်ꩻ ဒျာႏနေနေသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်ဖုံႏ
ဝိဋဋူဘ

**"ဝိဋဋူဘ"**

**"ဂါႏထာႏ ၄၇။ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"**

အောဝ်ႏဗေင်ႏတငွို့ထာꩻတွင်ꩻ ခွန်နင်ꩻသတ္တဝါႏယို သမုဒ္ဒရာႏထီတန်နဝ်ꩻ အီဖါႏထူႏပါ အီခြွဉ်ႏငါလွေꩻမပ်မပ်စွဉ်ႏ၊ ဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ တဲက်တွိုင်ꩻကောဝ်ႏပွုံႏ ငတ်ꩻအာႏရွုံႏဖုံႏယို အဝ်ႏသွူမဲဉ်လꩻ သꩻကမင်ႏငါငါထဲင်းဒါႏ သတ္တဝါႏခွန်နင်ꩻယို အောဝ်ႏလွိုက်ထူႏတငွို့ (အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ)တွင်ꩻ ခွန်သီမရဏနဝ်ꩻ လွဉ်သွို့ꩻထဲ့အသꩻ ထူႏယꩻထွူခါ ထွို့ꩻတရွစ်ꩻငါ ပသာလွေꩻမပ်မပ်စွဉ်ႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻရပ်သူꩻသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွည်ဗာႏ ဝိဋဋူဘဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-
၁။ ပေါက်ꩻကွိုက်ꩻ ဆဲက်ဆန်ႏရေꩻအကို အဆင်းအရန်းယို ဟဝ်ခွယ်ꩻတဝ်း၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဟဝ်ထီႏဖွီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဟဝ်ထင်းဖွီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏထီႏဖွီဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာကာႏလ မော့ꩻဒါႏဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၂။ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဟဝ်လိန်ႏလဲဉ်တဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ပျဿနာႏထွာသန်ဒါႏ၊ တရေင်လွဉ်ꩻဗာႏ၊ ခိုးလျားလွဉ်ꩻဗာႏ၊ ခံႏဗာႏချာဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊

၃။ ဟောဝ်အံႏတဝ်းလာဘ်၊ အဝ်ႏလိုႏဆွုံꩻဖျတ်ဖေႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏခွုမ်မာꩻ တရာꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအမျာꩻအာႏကွိုꩻ၊ ဝင်ꩻအမျာꩻရိုႏသေႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝင်ꩻလွဉ်တွိုင်ႏတွိုင်ꩻ ဟဝ်ယွုမ်းတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏရီထျꩻရီနာ၊ အဝ်ႏလိုႏထုမ်ႏပါ သက်သေႏသက်ကန်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏအုံပွေါးဗꩻဗꩻစွဉ်ႏ အဖြေႏမဲဉ်ႏကထန်ႏလွဉ် အခိန်ႏသူꩻ အကျောင်ꩻ၊

၅။ မဉ်ခြုဲင်းတဝ်းခင်ႏလမ်း၊ ငမ်းအရာႏထဲ့တဲင် လိုꩻမဲဉ်ႏလိုꩻယံ၊ လိုꩻတန်တဖြာꩻ ပေါႏပြဲဉ်တဲ့မာꩻသီ၊ ပြဲဉ်ဝင်ꩻနီမာꩻဝွစ်၊ အံႏပွစ်တွိုင်ꩻဖေႏကဖုဲင်ႏ၊ လုဲင်ႏအကွက်ဖေႏကလꩻ ခꩻသီတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊ ဆွမ်ꩻတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊ နိစ္စက်တိတ်ꩻတိတ်ꩻ-ပေါႏမဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻ ကအာႏကွိုꩻလꩻလꩻ လိုꩻဟဝ်စဲစ်မန်ႏ လိုꩻအငိုꩻတန်ႏဖုံႏ သီပြုံႏထိုꩻလို့တွော့ꩻ အစစအရာႏရာႏ သွုမ်ꩻတောဝ်နစ်နာႏငါႏအကျောင်ꩻ၊

၆။ ထေအဟိတ်ခꩻ၊ ပျꩻအာႏဏာႏ မာꩻသီဝင်ꩻတဲ့ နိယာမဝိပါကဝဋ် ပြောင်ꩻပြွတ်လုဲင်ႏချာ ဝွေꩻတဲ့ သီဗာႏယင်းဒျာႏနေနေအကျောင်ꩻ၊

၇။ စွိုးခွိုꩻအန္တရာယ်ႏယို အတတ်နွိုင်ႏသွတ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကာႏကွဲႏရဲခါꩻဖေႏ၊ ထပေႏယူးဝွး ကားတဲင်ဝင်ꩻအသက်နဝ်ꩻ ဟဝ်မာꩻသီတဝ်း၊ ဝိပါကဝဋ်ကံႏ မဉ်ႏခံႏဗာႏချာသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻခန်းတဲ့ ရဲးခါꩻကာႏကွဲႏဖေႏ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း "နီအွဉ်ႏဗွိုတ်ꩻဝင်ꩻအေႏသဲင်၊ ဝင်ꩻအွဉ်ႏဆဲင်နီအေႏစဝ်ႏ၊ နီအွဉ်ႏစွဉ်ꩻဝင်ꩻကတူႏ ဝင်ꩻအွဉ်ႏပူႏနီကတောင်၊ နီဆဲ့ꩻဝင်ꩻရွို့ ဝင်ꩻဆွို့နီဟို့ꩻ၊ နီခꩻဝင်ꩻတွမ်ႏတနတ် ဝင်ꩻသတ်နီ တွမ်ႏမော်ထာ"ဘဝဝဋ်တံႏ ခံႏချာဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻ သေထွꩻ၊ လꩻအီသတိꩻ အာတန်နဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝိသာႏခါႏစတဲင်သီႏလသားအမူႏစွိုꩻ

**"ဝိသာႏခါႏစတဲင် သီႏလသားအမူႏစွိုꩻဝတ္ထု"**

၁၃၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
တီဖိုးသားနဝ်ꩻ တွမ်ႏခွဉ်းအောဝ်ႏဝါးလွေꩻ အဖိုးဖုံႏ အွိုးဖိုးတကြက်ꩻသူꩻ၊ အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ထာꩻဖြားတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထာꩻသီတဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏဝါးလွေꩻ သတ္တဝါႏသီး အသက်ယိုသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဝိသာႏခါႏစတဲင် သီႏလသားအမူႏစွိုꩻ" ဝတ္ထုယိုတဲင် **'လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ နီလိုꩻသီးယို ဆောက်တယ်ႏထာꩻ ဗွန်လို့ဝင်ꩻတဲ့ ထာꩻရေꩻမိုးချက် ပီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ-

၂။ နီလိုꩻသီးယို ဆောက်တယ်ႏကီထာꩻတဲ့ မဉ္လꩻဒျာႏ လောကီꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻအာ၊ မဉ်လꩻနိဗ္ဗာန်ႏသားနဝ်ꩻဆေ့ꩻ-

၃။ လိုꩻဘဝတဖူꩻစဲဉ်ႏနဝ်ꩻ "ကွုတ်၊ ဖြား၊ ဆာ၊ သီ"-

၄။ ထာꩻဖြား၊ ထာꩻဆာ၊ ဆာသီ အဝ်ႏဝါးလွေꩻနီ အွိုးသင်ႏခဲင်ꩻသူꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ရူးပိတ္တာႏဝတ္ထု"**

၁၃၆။ တရာꩻဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ထာꩻယွုတ်ညမ်းဖွိုႏ အကုသိုလ်ႏဖုံႏဘို ကမာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အီႏခံႏဗာႏချာ၊ လျားငါဝွဋ်တူႏ တသေယူႏတဝ်း၊ ထာꩻယူႏဆေ့ꩻတွိုက် ပါꩻလိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ကွပ်အထာꩻမာꩻမာႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲင် မေႏခိုးချာဒျာႏ ဝွေꩻသွူရင်ꩻ၊ ငွိုးခြင်ꩻဗာႏဆုဲင်ꩻ အွိုးငါးရုဲင်ꩻသူꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ရူးပိတ္တာႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင်တဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ "လွေꩻတရော့ꩻတောဝ်းတကာ-ဒေါ့ꩻတရော့ꩻတောဝ်းတငွါ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကွပ်ငေါဝ်းမာႏတငွါတဲင် ထွာအီဒါႏ အန္တရာယ်ႏ-

၂။ လိုꩻသꩻစင်ဗွာနဝ်ꩻ မဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ၊ ယူႏဒျာႏ အဟဝ်စား၊ ထွားဒျာႏ အကျိုꩻအဝ်ႏ-

၃။ ဖြော်နီးတွမ်ႏဒေါသနဝ်ꩻ- တခွꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ ခံႏချာထဲင်းဗာႏ ထာꩻမာႏအကျိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဒုက္ခ-

၄။ ကခံႏဗာႏ ထာꩻမာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ အဗွန်ပီချာ ကမာꩻဝင်ꩻခါနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝိသာႏခါႏဝတ္ထု

**"ဂါႏထာႏ ၅၃။ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"**

အောဝ်ႏအွိုးကောဝ်ႏတုဲင် ဗွေဗုဲင်ပွုမ်ႏပံႏကိုနဝ်ꩻ တွမ်တွမ်ထူးစီႏ ရဲဉ်ႏညီႏပဉ်တွယ်ꩻ ကောဝ်ႏထူႏပြွယ်ꩻဖုံႏယို၊ ကွပ်ပွိုးမဉ်လꩻ အွဉ်ႏသꩻထွာထွာ မာꩻအာအာနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပွုံႏခွိုင်ꩻတဲက်အီ ဗွန်ပီနဝ်ꩻနေနေ၊ လွူးထွူတဲင်ခါ ကသီချာဗာႏ သတ္တဝါႏနဝ်ꩻ (ဥပမာႏနုဲင်းကဝ်ႏ)အဝ်ႏအွိုး ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ ရတနာႏပြုံႏကိုနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻထွာထွာ အာအာမွေးငါႏ ဒါႏန သီႏလ ဘာႏဝနာႏနဝ်ꩻသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဝိသာႏခါႏဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-

၁။ မိဂါရသဌေꩻ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏ ခြွေခြာႏကီတဲ့ ကွပ်ပွိုးဆယ်ꩻကပ်တောဝ်းဘုရာꩻ၊ နာႏဗာႏတဝ်းတရာꩻတဲင် သူႏသေတဝ်းထာꩻ၊ ပါꩻသွေꩻကုဲင်လꩻ၊  အသꩻယူႏမာႏ၊ ထွာဗာႏ မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိအကျောင်ꩻ၊

၂။ နေးတွမ်ႏထာꩻလိန်ႏမာႏ ဝိသာႏခါႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာႏဖျင်စွို့ꩻ ထွို့ꩻထန်ႏအွဉ်ငါ နာႏအာတရာꩻ မာꩻအာကုသိုလ်ႏ အဝ်ႏလိုႏထွားနုဲင်း ဝိသာႏခါႏနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊

၃။ မာꩻကုသိုလ်ႏမꩻ စွုမ်ႏဘဝ စွုမ်ႏဇာတိ ထွာလိုꩻမျတ် ထွာလိုꩻခြွေအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻသတိꩻအာတန်။ 
### အာႏကွိုꩻ
ဝိဿာသဘောဇနဇာတ်

**"ဝိဿာသဘောဇနဇာတ်"**

ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ဝိဿာသဘောဇနဇာတ်"ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ"**

၁။ ရဟန်ꩻသီး မဉ်ႏသွုံꩻဆောင်ႏ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ (ဖူးဝေးမွိုးဖါ လူႏခန်းတဲ့ယဝ်း) ဆင်ႏချင်ႏဗာႏ ပစ္စဝေက္ခဏာႏ-

၂။ ဆင်ႏချင်ႏတဝ်း ပစ္စဝေက္ခဏာႏသွုံꩻတဲင် မဉ်ႏသီနဝ်ꩻ လွေꩻထွာဘီလူꩻ ပိတ္တာႏ တလွစ်တဝ်း-

၃။ ဆင်ႏချင်ႏတဝ်း ပစ္စဝေက္ခဏာႏ မဉ်ႏသွုံꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကအံႏအစွူႏ ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ-

၄။ ဟောဝ်မွိုတ်တမွိုꩻတမာꩻငါႏတောဝ်းပါꩻ၊ မော့ꩻဒါႏဘေꩻရန်ႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"လောမဟံသဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် လောမဟံသဇာတ်ယိုတဲင် **"ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**

၁။ လိုꩻတလꩻထွိုက်တဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻသိုႏလိုꩻဖျင်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမွေးတဲ့ ရိုꩻတောဒျာႏ ထာꩻမာႏ၊ တွိုႏထာꩻမာႏနဝ်ꩻ ယူႏတောဒျာႏထာꩻမွေး၊ ထူႏနေးစွယ်ꩻလမ်ꩻတွော့ꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ-

၂။ ဗွေႏဘုရာꩻတန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ထီႏဖွီသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသားအဝ်ႏ၊ နီနာꩻထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်-

၃။ ဘုရာꩻလောင်ꩻတန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ကျင်ꩻဖိုက မိစ္ဆာႏအကျင်ꩻမာႏ၊ ထွာဖိုဗာႏက အာဇီဝက တက္ကတွဉ်ꩻ၊ ကွဉ်တောဝ်းကွဉ်ꩻ၊ ကꩻတဝ်းဆဲင်ꩻ-

၄။ မိစ္ဆာႏအကျင်ꩻမာႏ အမျိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ကျင်ꩻခြေင်းနုဲင်းမုဲင်ꩻကျင်ꩻခြေင်းတဲ့ယဝ်း တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏ၊ တွိုႏဗာႏဒျာႏငါးရုဲင်ꩻ-

၅။ စွဉ်ꩻထိုꩻအမာႏ မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိတဲင် ခံႏထူႏယင်းဒျာႏ အမဲဉ်ႏသမ္မာဒိဋ္ဌိနဝ်ꩻမꩻ တွိုႏလꩻသုဂတိ လိုꩻခမ်းလူꩻခမ်းနဝ်ꩻသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
ဝီခီဒေတာ

**ဝီခီဒေတာ** (အဲင်းကလေတ်: Wikidata) ကရိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုꩻအာအမျာꩻ ကမွဉ်းဖျင်ခြပ်လျော်ꩻညီꩻဒါႏဝင်ꩻ အခေႏခံႏတောမ်ႏထာꩻသေပညာႏ ပရောစဲစ်တဗာႏဒျာႏတဲင် ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း အဝ်ႏစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ခါꩻဒျာႏသွူ။ အင်းရေႏခါꩻဒျာႏ ဗိုန်ပီနုဲင်း ဝီခီပီးဒီးယားတဲင် ဖေႏကခွုမ်မာꩻပသာနွောင်ꩻအီ ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်ဖုံႏအတာႏ ဒေတာအရွီးအခိုႏဖုံႏသွူ။  ဝီခီဒေတာနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီနုဲင်းဒျာႏ ဝီခီမီဒီယာ ကောင်မွဉ်းနေနေတဲင် လောင်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ မီဒီယာဖုဲင်ဖုံႏ၊ ထွူနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻမီဒီယာဖုဲင်နဝ်ꩻဖုံႏတာႏ ဖေႏခွင်ꩻခါꩻဒျာႏ ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်လို့လို့ဖုံႏတဲင် လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝီခီဒေတာနဝ်ꩻ တပန်ႏလေပ်ခွုမ်မာꩻအီဒျာႏတောမ်ႏ ဝီခီဗေ့(Wikibase) သော့ဝွဲးနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်ဖုံႏ
ဝီခီပီးဒီးယား

**ဝီခီပီးဒီးယား** (အိင်းကလေတ်: Wikipedia) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏကို အခေႏခံႏဒါႏ ပရဟိတအစွိုꩻအဗူႏကထွာဒါႏ ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း အွဉ်ငါကခွုမ်မာꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးဖေႏဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏတောမ်ႏ အကျောင်ꩻခရာႏမျိုꩻစွုမ်ႏ ကပါဒါႏ အငိုꩻလို့တဝ်း(အခမဲ့) လွစ်တခြင် အဉ်တာနဲတ်လဲင်းလောင်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ပရောစဲစ်လိတ်မဲ့ငါ ထာꩻမာꩻတဗာႏဒျာႏသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယား ကရိုꩻဒါႏ အမဉ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအာကနွို့ညီꩻ တဲမ်းသော့ꩻနွောင်ꩻ ဝဲက်သုဲက်အနယ်ꩻပညာႏကထွာဒါႏ ဝီခီ (ဝီခီ-wiki နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ"ဟာဝေယံ"ငဝ်းငွါ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "မွိုင်မွိုင်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ) တောမ်ႏ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဓိပ္ပာယ်ႏကလꩻဒါႏ "အဲဉ်သုဲင်ကလိုပိဒိယ-Encyclopedia" ကရိုꩻဒါႏ "အဲင်းကလေတ်"ငဝ်းငွါဖုံႏယို ပေါင်ꩻစပ်ခါꩻဒျာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စဉ်မီဝေး တောမ်ႏ လာရီသန်ဂါသီး တယ်ႏထောင်ႏစခါꩻဖေႏဒျာႏ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၀၁ ဗာႏ လာဇန်ႏနဝါႏရီႏ ၁၅ နီꩻကိုသွူ။ အင်းရေႏခါꩻဖေႏဒျာႏ ရောမ်ထူႏသိမ်ꩻဟဝ်ခါꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏ လိုꩻသီးဖုံႏ တကမ္ဘာႏလွုမ်း ထာꩻသေဗဟုသုတတောမ်ႏ ဖန်းဖြယ်ဖေႏ ခမ်းသားထာꩻသေဗဟုသုတတာႏ ခင်ႏလမ်းတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

ဝီခီပီးဒီးယားကိုနဝ်ꩻ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ တောမ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (၃၂၅)မျိုꩻတဲင် တဲမ်းခါꩻဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏလဲဉ်း အပုဒ် (၅၈)သန်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။  ဗꩻတွိုႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါႏရီႏကိုနဝ်ꩻ နွို့ဟော်ꩻထွားသား အဝ်ႏစွဉ်ႏအလဲင်ႏပေါင်ꩻ (၁၈)ဗီလီယံရပ်၊ လာတွိုင်ꩻ နွို့ထွားဟော်ꩻသား အဝ်ႏစွဉ်ႏ သန်း(၅၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ တကမ္ဘာႏလွုမ်းအနေႏနဝ်ꩻ လိုꩻသုင်ꩻဝီခီပီးဒီးယား အကောက်သား အဝ်ႏ (၁၉)သန်းရပ်တဲင် ၂၀၁၄ ဗာႏ လာနိုဝဲင်ဗာကို စာႏရင်ꩻအလꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးသန် သောင်ႏသာဒါႏ မွဉ်းဖျင်သားနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ အဖြာꩻ(၆၉,၀၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယား(ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ) လိတ်မဲ့ငါနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏဗွောင်လွေꩻဒျာႏအစမ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ လာသဲက်တဉ်ဗာ ၁၇ နီꩻကိုတဲင် တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လာဇွန်လုဲင် ၁၉ နီꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏလꩻထွာလွေꩻအတီႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

## လိဉ့်အထန်ႏဖုံႏ

* &nbsp;– multilingual portal (ဘာႏသာႏငဝ်းငွါသုဲက်အလင်ထျꩻ လိဉ့်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါနေနေသွူ)
** 
** 

ကဏ္ဍ:ဝီခီပီးဒီးယား
ကဏ္ဍ:ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏ
ကဏ္ဍ:အငိုꩻလို့တဝ်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏ
ကဏ္ဍ:အိဉ်တာနဲက် ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏ
ကဏ္ဍ:ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်ဖုံႏ
ကဏ္ဍ:အမေႏရိကန်ႏဝဲက်သုဲက်ဖုံႏ
ဝိသာခါသီးဖါဩဝါဒ(၁၀)ချက်

**"ဝိသာႏခါႏ ကသဲင်ꩻလွဉ်ꩻအဝါꩻ အဖါဓနဉ္စယဖေႏ ဩဝါဒ(၁၀)ချက်"**

၁။ မေႏအကိုယို ထူႏထန်ႏမွိုန်းအထန်ႏ ၊
( ဖူဖီဝါꩻခို အပဲစ်ဖုံႏယို အွဉ်ႏဒေါ့ꩻနယ်မွိုးဝင်ꩻ)။
၂။ ဖေႏအထန်ႏနဝ်ꩻ အီနွို့မွိုန်းအကို၊
( မဉ်ႏဟွိုန်ဝင်ꩻဒေါ့ꩻ ဖူဖီဝါꩻခို အပဲစ်ယိုတဲ့ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻချာမွိုန်း ဖူဖီဝါꩻခို)
၃။ ဝင်ꩻမဉ်ႏဖေႏမꩻ - ဖေႏသွော့
( ဝင်ꩻမဉ်ႏဖြော်ချာမꩻ - ဖေႏငါႏသွော့)
၄။ ဝင်ꩻမဉ်ႏဖေႏတဝ်းနဝ်ꩻ - ဖေႏမွိုန်း။
( ဝင်ꩻမဉ်ႏဖြော်ချာတဝ်းနဝ်ꩻ - ဖေႏငါးမွိုန်း)
၅။ ဝင်ꩻဖေႏတဲ့နဝ်ꩻ - ဖေႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဖေႏသွော့၊
( ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ မဉ်ႏခြော မဉ်ႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ ဖြော်ချာတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဖြော်ချာတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဖေႏဗဲင်း-ကူႏညီႏစွဲကိုသွော့)
၆။ အုံချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏသွော့
( မဉ်ႏထီႏ ဖူဖီဝါꩻဆို ဖျော်လွဉ်တဲ့ အုံထွိုင်ႏရိုႏသေႏသွော့၊ ကလိုႏအုံထွိုင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ အုံလင်ꩻပီပဲ့မွိုန်း)
၇။ အံႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏသွော့
( အွꩻအံႏရီးမွိုန်း ဖူဖီဝါꩻခို၊ ဝင်ꩻအံႏထွူမꩻ အံႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻသွော့ဝင်ꩻ)
၈။ ဗေင်ႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏသွော့
( ဗေင်ႏရီးမွိုန်း ဖူဖီဝါꩻခို၊ ဖွစ်ꩻဖျိုးဒါဖေႏထွူမꩻ ဗေင်ႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻသွော့ဝင်ꩻ)
၉။ လွူးဝတ်ပတ်သွော့မေႏ
( ထီႏဖူဖီဝါꩻခိုနဝ်ꩻ ငမ်းသွော့နုဲင်းမေႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ လွူးဝတ်ပတ်သွော့)
၁၀။ ဝုဲင်ႏသွော့လူꩻလမ်းကို
( ဖူဖီဝါꩻခိုနဝ်ꩻ မတ်သွော့နုဲင်းလူꩻပွေါးလမ်း၊ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏ-သွော့)။ 
### အာႏကွိုꩻ
ဝီခီမီဒီယာ ကောင်မွဉ်း

**ဝီခီမီဒီယာ ကောင်မွဉ်း** (အဲင်းကလေတ်: Wikimedia Commons / Commons) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ဖေႏကထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻအီ ပုင်ႏဖုံႏ၊ အငဝ်းဖုံႏ၊ ဗီဒီယိုတောမ်ႏ မီဒီယာဖုဲင် အလင်ဖုံႏတာႏ ရောမ်ဗူႏခါႏဖေႏဒျာႏဖုဲင်ဖုံႏ ထွာဒျာႏ လဲင်းလောင်းပျတွိုက်တန်တဗာႏဒျာႏတဲင် ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း ပ‌ရောစဲစ်ထာꩻမာꩻတဗာႏဒျာႏသွူ။

Wikimedia Commonsကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဖုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ထူႏသုင်ꩻအီနွောင်ꩻဒျာႏ ဝီခီပီးဒီးယား၊ ဝီခီလိတ်ဖွူꩻ၊ ဝီခီတဖူꩻလွေꩻ၊ ဝီခီခွိုꩻဖြယ်၊ ဝီခီရွီးခိုႏ တောမ်ႏ ဝီခီသတင်ꩻ စတဲင် ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်ဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ လို့လို့ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၈ ဗာႏ မုဲင်တန်အလꩻ ဝီခီမီဒီယာ ကောင်မွဉ်းကိုနဝ်ꩻ ဖုဲင်ဖုံႏအဝ်ႏသော့ꩻလဲဉ်း (၄၈)သန်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ လာဇူလုဲင်နဝ်ꩻ ကောင်မွဉ်းကို မွဉ်းဖျင်ခြပ်ချော်ꩻမုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတွိုႏစွဉ်ႏအလဲင်ႏပေါင်ꩻ ၁၀၀,၀၀၀,၀၀၀ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်ဖုံႏ
ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်

thumb|ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ် အစွိုꩻဖုံႏလိုဂို
**ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်** (အဲင်းကလေတ်: Wikimedia project) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အခေႏခံႏ ဝီခီပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻတဗာႏဒျာႏသွူ။ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ကယ်လီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏ ဝေင်သန်ဖရန်သစ္စကို ကိုတဲင် ထူႏတဝ်းအကျိုꩻအမျတ် ပရဟိတအစွိုꩻအဗူႏကထွာဒါႏ ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်းစွိုꩻ အဝ်ႏစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ဖေႏဒျာႏသွူ။ ဖောင်ဒေးသိဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻစီႏမံႏဖန်းဖြယ်လွေꩻပါ အငိုꩻလို့တဝ်း သော့ဝွဲးတောမ်ႏ အငိုꩻလို့တဝ်း ပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။

## စာႏရင်ꩻ
ကအွောန်ႏနယ်ခါꩻ ဇယားကိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ  အစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။

## သော့ဝွဲးပရောစဲစ်ဖိုင်ႏတောမ်ႏ ပရောစဲစ်အလင်ဖိုင်ႏ

* [//www.mediawiki.org/wiki/ မီဒီယာဝီခီ] – a free software open source wiki package and its documentation
* Phabricator – A bug tracker and project management system for MediaWiki
* Wikitech – ဝီခီမီဒီယာ အနယ်ꩻပညာႏလိတ်စေးလာႏဖိုင်ႏ
* Wikimedia Tool Labs (a.k.a. WMFLabs, Tool Labs, WikiLabs, Labs) – Server environment for supporting development and operations engineering
* [//test.wikipedia.org/wiki/Main_Page Test Wikipedia] – စံꩻထွား သော့ဝွဲးအပြောင်ꩻအလုဲင်ႏဖိုင်ႏ
* Server status – ဝီခီမီဒီယာဖောင်ဒေးသိဉ်း အခေႏနေႏယိုခါ – အဓိကဝန်ဆောင်မုဖိုင်ႏ
* [//stats.wikimedia.org/ WikiStats] – ဝီခီမီဒီယာ စာႏရင်ꩻအချက်အလျက်ဖိုင်ႏ
* Wikimedia Mailservices – ဝီခီမီဒီယာပသာလိတ်စာႏရင်ꩻ


## အာႏကွိုꩻ
ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း

**ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း** (အဲင်းကလေတ်: Wikimedia Foundation; အဒွေါင်ႏ **WMF**)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်း အခေႏခံႏဒါႏ ထူႏတဝ်းအကျိုꩻအမျတ် ပရဟိတအစွိုꩻအဗူႏတဗာႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ဖေႏ ဝီခီဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ :ဝေင်ꩻသန်ဖရန်သစ္စကို၊  :ကယ်လီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်းနဝ်ꩻ လိုꩻသေအာ အဝ်ႏဒင်ႏထင်ႏဖေႏ အိဉ်တာနဲက် ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဝီခီပီးဒီးယား အစွိုꩻသားအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယားလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း  ဝိစ်သိဉ်နရီ(ဝီခီအဘိဓာန်ႏ)၊ :ဝီခီအာႏကွိုꩻ၊ :ဝီခီလိတ်ဖွူꩻ၊ :ဝီခီရွီးခိုႏ၊ :ဝီခီမီဒီယာ ကောင်မွဉ်း၊ :ဝီခီခွိုꩻဖြယ်၊ :ဝီခီသꩻတင်ꩻ၊ :ဝီခီတက္ကသိုလ်ႏ၊ :ဝီခီဒေတာ၊ :ဝီခီလွေꩻတဖူꩻနယ်ꩻ၊ ဝီခီမီဒီယာ အိဉ်စျူဗေတာ တောမ်ႏ  ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ဖေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

အစွိုꩻအဗူႏယိုနဝ်ꩻ ဝီခီပီးဒီးယား တယ်ႏထောင်ႏဖက်သား  :စဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ ထူႏတဝ်းအကျိုꩻအမျတ် ဖေႏကစွဲးကမ်းကိုနွောင်ꩻ ဝီခီပီးဒီးယားတောမ်ႏ ပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻအလင်ဖုံႏ အစွဲးအကမ်းရွဉ်တောင်ႏတာႏတဲင် တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခန်း ၂၀၁၃ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

တွိုႏ ၂၀၁၅ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖောင်ဒေးသိဉ်းကို ဝွန်ႏထမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏလွဉ် အဖြာꩻ ၂၅၀ သွူ။ ရွဉ်နွို့အနေႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏ တနေင်ႏအကို လꩻလွဉ်စွဉ်ႏ ရွဉ်အမေႏရိကန်ႏ ဒေါ်လာ သန်း(၅၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။ ဖောင်ဒေးသိဉ်း အမုဆောင်ႏဒါရိုက်တာနဝ်ꩻ Lila Tretikov အွဉ်မာꩻဖေႏတဲင် ဗိုတ်အစွိုꩻဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ Patricio Lorente ထူႏတာႏဝွန်ႏခါꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ဝေင်ꩻကငျုတ်ကွီင်း

**ဝေင်ꩻကငျုတ်ကွီင်း** (မန်း: ကညွတ်ကွင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kanyutkwin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖျူးကို ကပါဒါႏ စစ်တောင်းခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မန်ႏတလေꩻ ကာꩻတဖူꩻတောမ်ႏ မေႏရထာꩻတဖူꩻလောင်း ဝေင်ꩻပဂိုꩻဖဲ့ꩻထင်ꩻ မဲင်ႏ(၈၀)ရပ်ကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကန်ပုဲက်တီ

**ဝေင်ꩻကန်ပုဲက်တီ** (အဲင်းကလေတ်: Kan Paik Ti) (မန်း: ကန်ပိုက်တီမြို့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ မစ်စီးနားခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝုဲင်းမော်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ခယ်ႏခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၆၈၂ ရပ်သွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကန်းဒေါက်စီး

**ဝေင်ꩻကန်းဒေါက်စီး** (အဲင်းကလေတ်: Kantaunggyi) (မန်း: ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျ့ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မျောက်ဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမေပုံကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏဟံႏတသွိုးထာꩻတဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ လာဩဂဲစ် ဝေင်ꩻကန်းဒေါက်စီးကို ကအဝ်ႏဒါႏ မဟာရတနာဒီပကျောင်ꩻအွတ်ကို ဖရာꩻစေႏတီႏစခါ ၃၂ ဆူႏအကို တဆူႏနဝ်ꩻ ထီꩻထဲ့ထိုꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်(၂)ဆူႏနဝ်ꩻ အွတ်ꩻဖုံႏ ပြုဲင်လီထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကမမောင်း

**ဝေင်ꩻကမမောင်း** (အိန်းကလေတ်: Kamamaung) (မန်း: ကမမောင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ဒေါမ်၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထာႏဝ၊ ဖပွန်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖာပွန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကမမောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မြိုင်ကြီးငူဖဲ့ꩻတွို့ꩻတဲင် အဝ်ႏခါႏဒျာႏ ခြုံꩻခြောင်လွုမ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ် တဖြုံႏလွုမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၀,၈၉၅ ဖြာꩻ၊ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ အဖြာꩻ ၁၃,၉၉၂ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻ တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကန်ပဲတ်လဲတ်

**ဝေင်ꩻကန်ပဲတ်လဲတ်** (အဲင်းကလေတ်: Kanpetlet) (မန်း: ကန်ပက်လက်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်၊ :မဉ်းတတ်ခရဲင်ႏ၊ :ဝေင်ꩻနယ်ႏကန်ပဲတ်လဲတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ချင်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်နယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းအခဝ်တွို့ꩻ ဟံႏကောင်အကို အထိုသွတ်ꩻကောင် ကထွာဒါႏ နတ်မကောင်(ခေါ်နူးသုမ်/ ဝိတိုရိယ)ကောင်တန်(၁၀,၅၀၀ ပေ) တောမ်ႏ နတ်မကောင် စွိုးခွိုꩻသဘာဝဥယျာဉ်းလဲ့ အဝ်ႏကန်ပဲတ်လဲတ်ထျꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄,၁၅၉ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကမာဝက်

**ဝေင်ꩻကမာဝက်** (အဲင်းကလေတ်: Kamarwet) (မန်း: ကမာဝက်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမုဒုံကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကမာဝက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲင်ႏခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ရန်ႏတကုင်ႏ-မောႏလမျင်ႏ-ထာဝယ် ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏဒျာႏဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏဖဲ့ꩻနဝ် (၂၃)မဲင်ႏရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကမာဝက်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကမ်မ

**ဝေင်ꩻကမ်မ** (မန်း: ကမ္မမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kamma) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပခုက္ကူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပခုက္ကူကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၅ ဗာႏ မတ်လာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပခုက္ကူကို ကအဝ်ႏဒါႏ အွိုင်ႏကမ်မယို ဒင်ႏထိုလွေꩻ ဝေင်ꩻအရန်း တောမ်ႏရပ်ကွက်(၁၂)ကွတ်တဲင် ထွာလွေꩻဝေင်ꩻကမ်မနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝီခီရွီးခိုႏ

**ဝီခီရွီးခိုႏ** (အဲင်းကလေတ်: Wikisource) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိတ်လုဲင်ꩻအရွီးခိုႏဖုံႏတာႏ လို့တဝ်းအငိုꩻ လဲင်းလောင်းဒီဂျစ်တယ်လိတ်ထွားတွိုက်ဒျာႏတဲင် ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း အဝ်ႏခွုမ်မာꩻတပန်ႏ ထူႏတာႏဝွန်ႏခါꩻဒျာႏသွူ။ ဝီခီရွီးခိုႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟဲ့ꩻဖန်ဖေႏ စီႏမံႏကိန်ꩻတဖြုံႏလွုမ်းတာႏ နမ်းခြောင်ꩻဝေါဟာရအမိဉ်ꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻဆꩻလ့နဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလွောက်ꩻ ဝီခီရွီးခိုႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ စီႏမံႏကိန်ꩻယို အင်းရေႏချက်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရောမ်ထူႏဗူႏဖေႏ လို့တဝ်းအငိုꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအစွိုးစွိုး လိတ်လုဲင်ꩻကားကအဝ်ႏ၊ ဘာႏသာႏပြန်ႏကားကအဝ်ႏ လို့လို့ဖုံႏတာႏဒျာႏသွူ။ အစနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻအီဒျာႏ သမဲင်ႏဝင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏတာႏ မော်ကွန်းတွိုက်အနေႏလွုမ်ꩻလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ တလဲင်ႏတစိꩻ အဝ်ႏထွာလွဉ်လဲဉ်း အမျိုꩻစွုမ်ႏလိတ်ထွားတွိုက် အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻဝင်ႏစီႏမံႏကိန်ꩻအနေႏ ဒင်ႏထင်ႏစလွေꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၃ ဗာႏ၊ နိုဝဲင်ဗာလာ ၂၄ နီꩻကို တောမ်ႏပရောစဲစ် ဂူတဉ်ဗတ်(Project Gutenberg)တဲင် ခြိꩻတဲက်ထူႏယင်းကာရန်တွော့ꩻ ထူႏလွေꩻယင်း ပရောစဲစ် သိုသဗတ်(Project Sourceberg) ကဟဲ့ꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အနေင်ႏနဝ်ꩻအကို ထူႏသုင်ꩻပြောင်ꩻလွေꩻယင်း "ဝီခီရွီးခိုႏ" ဒိုမေင်းအမိဉ်ꩻခေါ်နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဝီခီမီဒီယာ ပရောစဲစ်ဖုံႏ
ဝေင်ꩻကလောင်ဖာ

**ဝေင်ꩻကလောင်ဖာ** (မန်း: ကလောင်ဖာမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ မွိုင်းမော အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကလောင်ဖာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကလော်ꩻ

**ဝေင်ꩻကလော်ꩻ** နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ကလော်ꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏရွမ်ꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကလော်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏခမ်းကောင် မိဉ်ႏလင်ꩻမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းအသွတ်ꩻ မန်ႏတလေꩻအစ အနွို့အထန်ႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကဝ

**ဝေင်ꩻကဝ** (မန်း: ကဝမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kawa) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပဂိုꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပဂိုꩻခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၇,၃၉၆ ဖြာꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကာမုဲင်း

**ဝေင်ꩻကာမုဲင်း** (အဲင်းကလေတ်: Kamaing) (မန်း: ကာမိုင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားကန်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကာမုဲင်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၉,၄၃၀ ရပ်သွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ မစ်စီးနားခရဲင်ႏကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကာလိ

**ဝေင်ꩻကာလိ** (အဲင်းကလေတ်: Kali) (မန်း: ကာလိမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ နမ်းစင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကွန်ဟေင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခြုံꩻခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကိင်ꩻတောင်ꩻ

**ဝေင်ꩻကိင်ꩻတောင်ꩻ** (အဲင်းကလေတ်: Keng Tawng) (မန်း: ကျိုင်းတောင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ နမ်းစင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိင်ꩻတောင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ထီထဲ့ကိင်ꩻတောင်ꩻ တောမ်ႏ အစိုႏရ ထီတျာႏမေႏစက်ယုင်ႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ