open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သာႏသာႏနာႏနေင်ႏငတ်ꩻရေင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ

သာႏသာႏနာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အဆုင်ꩻအမꩻ
ကလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ ကကံကျင်ꩻအာႏထွုတ်လွဉ်ꩻ
နီဗွေႏဖရာꩻငဝ်းငွါ အဆွုံꩻအမ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ
ထွာသာႏသနာႏသွူ ၊၊

ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏတော်ႏယိုနဝ်ꩻ
ပဲင်ႏချာꩻသေꩻခါꩻထွူတွမ်ႏနေင်ႏသက်တန်ꩻလဲ့
တမွေးတဝ်းသွူ ၊၊

သာႏသနာႏနိန်ႏ ငတ်ꩻရိန်ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့
နီဗွေႏဖရာꩻ( တိုက်ရိုက် )တဟော်ꩻသေꩻခါꩻဗာႏတဝ်း
အဋ္ဌကထာဆရာႏမထေရ်မျတ်သီး
ဗွောင်ဖွင်ꩻသေဉ်ႏလျောႏငီꩻချာယင်းဒျာႏ
နီဗွေႏဖရာꩻကဟော်ꩻဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ
သာႏသနာႏတဉ်ႏခွေါင်ပွုံႏတွမ်ႏ သာႏသနာႏကဆွုတ်ယွုတ်သဲင်ꩻထိုꩻပွုံႏအလောင်းဖုံႏနဝ်ꩻမ့ꩻ
အထွာလွဉ်ဗာႏ သာႏသနာႏနိန်ႏ ငတ်ꩻရိန်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ၊၊
နဝ်ꩻမꩻ
သာႏသနာႏနိန်ႏ ငတ်ꩻရိန်ကရိုꩻဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ
သာႏသနာႏတမွေးတဝ်းသွူ ၊၊

သာႏသနာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
အဆဲင်ႏ ( မူတည် )ဒျာႏ
လွောက်ꩻနာႏ ၊ တလွောက်ꩻနာႏတဝ်းအလောင်းနဝ်ꩻသွူ ၊၊

လွောက်ꩻနာႏသားတဲ့မဉ်ႏအဝ်ႏဒျာႏ
ကေားကဖြေ့ꩻလီသားလဲ့မဉ်ႏအဝ်ႏထဲင်းထဲင်းဒျာႏ
သှိုနနွသ့ꩻရာနခါနဗှနဖရောꩻအဆှုံꩻအမꩻယို
မဉ်ႏအဝ်ႏသော့ꩻတသေႏသေႏဒျာႏနဝ်ꩻ
သာႏသနာႏယို နိန်ႏငတ်ꩻရိန်တကာႏတဝ်း
နိန်ႏတသောင်ꩻ ၊ နိန်ႏတသိန်ꩻလဲ့ အဝ်ႏတဉ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူ ၊၊

နီဗွေႏဖရာꩻငဝ်းအဆွုံꩻအမ့ꩻယို
လွောက်ꩻနာႏသားမဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်
ကေားကဖြေ့ꩻလီသားမဉ်ႏတအဝ်ႏတဝ်းဒွုမ်
သꩻရာႏကို ဖရာꩻအဆွုံꩻအမ့ꩻယို မဉ်ႏတအဝ်ႏသော့ꩻတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻ
နီဗှနဖရောꩻသာနသနာန
အရော့ꩻခေ့ꩻထိုꩻ မွူးရဝ်ꩻတရူꩻလဲ့ ခေ့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ ၊၊

သာႏသနာႏတဉ်ႏ ၊ တတဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ
အဆဲင်ႏ ( မူတည် )ဒျာႏ
ကေားကလွောက်ꩻကံကျင်ꩻလွဉ်ꩻသားအလောင်းသွူ ၊၊

ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ----ရွစ်ခြိင်ဗော့ꩻ 
" ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု " နဝ်ꩻ တလ့ꩻတဝ်းတဲင်
နမ်းသွိုန်ႏသ့ꩻအောင်ခါႏ သ့ꩻရာႏဖူꩻကိုတဲ့ လွောက်ꩻနာႏဗာႏ
နမ်းတဲ့ထိန်ꩻသိမ်ꩻဗာႏ ၊ ဖေႏအာႏဗာႏ ၊ မျောက်ပင်ႏဗာႏ
ဖြေ့ꩻလီနွောင်ꩻထဲင်းထဲင်းဒျာႏမ့ꩻ
နီဗွေႏဖရာꩻသာႏသနာႏ
ညဆွာꩻခိန်ႏခါႏအီႏတဉ်ႏညဗာႏသွူ ၊၊

သာႏသနာႏ နိန်ႏငတ်ꩻရိန်ခရာႏ
လိုႏသေထွိုက်သေသင်ꩻငါႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻမ့ꩻ
ထာꩻသေဉာဏ်ႏကထွꩻထွꩻရာꩻ
ကဟော်ꩻခါꩻဖိုဖိုဗာႏအတွိုင်ꩻ
ဆေ့ꩻဆေ့ꩻဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏ တဲမ်းထန်ႏနယ်ဗာႏ
သာႏသနာႏခွိုꩻနွယ်ႏသီးနုဲင်းယိုသွူ ၊၊

### အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သီဝကရီတရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏ

**"ပဌမသန္ဒိဋ္ဌိကသုတ် ('သီဝက'ရီ တရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏသူပါꩻ)"**
'မောဠိယ သီဝကပရိဗိုဇ်'နဝ်ꩻ လွဉ်ထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻရီစွော့ꩻတက် ငေါဝ်းနစ်သက်၊ ငေါဝ်းသꩻရေꩻ၊ ငေါဝ်းတောင်ꩻစွေးထွူခါ ရီပါဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ-
၁။ နီဗွေႏနမ်းနမ်း ကဟော်ꩻခါꩻ တရာꩻတောႏနဝ်ꩻ
၂။ ကိတ္တာဝတာ နုခေါ ဘန္တေ သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ-
နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေထီႏချာတရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။
၃။ အကာလိကော ဟောတိ-
အခိန်ႏရွေꩻတဝ်း အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။
၄။ ဧဟိ ပဿိကော ဟောတိ-
'လွဉ်လုဲင်း၊ ထွားဟုဲင်း'အွဉ်ႏနယ်ဗွုန်ႏစွဉ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။
၅။ ဩပနေယျိကော ဟောတိ-
ထူႏသော့ꩻထွိုက်သꩻကိုနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။
၆။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိသဗ္ဗော ဝိညူဟိ-
ပညႏသား သေထွိုက်လꩻခါꩻ ပငါပရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ"။
"သီဝကဟွေး-
နာꩻထာꩻမဉ်လꩻ 'လောႏဘꩻ'မဉ်ႏထွာနဝ်ꩻ ခွေနမ်းကိုယို လောႏဘꩻအဝ်ႏ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ (ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ) နာꩻသေချာဒျာႏ၊ နာꩻသꩻကိုနဝ်ꩻ ထာꩻမဉ်လꩻပေါႏတဝ်း 'လောႏဘꩻ'အဲဉ်ထဝ်း စဲင်းစဲ့ထင်ႏသျာꩻ နာꩻသေချာနေဟောင်း"
"သေချာဒျာႏ ဗွေႏဩ"
"နာꩻထာꩻမဉ်လꩻ 'လောႏဘꩻ'မဉ်ႏထွာနဝ်ꩻ ခွေနမ်းကိုယို လောႏဘꩻအဝ်ႏ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ (ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ) နာꩻသေချာဒျာႏ၊ နာꩻသꩻကိုနဝ်ꩻ ထာꩻမဉ်လꩻပေါႏတဝ်း 'လောႏဘꩻ'အဲဉ်ထဝ်း စဲင်းစဲ့ထင်ႏသျာꩻ နာꩻသေချာဒျာႏ၊ ကသေချာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (ဝင်ꩻအဝ်ႏအသောင် ဒေါ့ꩻမွေးတောဝ်း)၊ နာꩻနမ်းတွမ်ႏနာꩻနမ်း သေချာဒျာႏ၊ 'သန္ဒိဋ္ဌိကော-နမ်းတွမ်ႏနမ်းသေချာ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ သေနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နာꩻဒေါႏသꩻထွာတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာꩻမောႏဟꩻထွာတဲ့နဝ်ꩻ နာꩻသေချာနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ပေါႏသꩻလျားထာꩻတဲ့ မဲ့ငါတကုဲင်စွဉ်ႏယိုခါ၊ ပေါႏသꩻရေꩻတဲ့ ပယွုမ်းစွဉ်ႏယိုခါ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ အကာလိ-အဖွိုꩻစား၊ အသေယိုꩻစားသွူ၊ အခိန်ႏတရွေꩻတဝ်း အကျိုꩻဖေႏယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏယွုမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ စံꩻစံꩻသွော့လုဲင်း၊ ကျင်ꩻစံꩻသွော့ဟုဲင်း၊ သီႏလ သမာႏဓိ ပညာႏ-စတဲင်တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟောတ်သော့ꩻခါꩻငါႏသꩻကို၊ (ဩပနေယျိကော)နောဝ်ꩻသွူ။ သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ သောတာပတ္တိမဂ်၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ႏ၊ သကဒါႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ သကဒါဂါမိမဂ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်ႏ၊ အနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်ꩻလꩻပဲင်ႏခါꩻ အနာဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်ႏ၊ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ အရဟတ္တမဂ်၊ အရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ ပငါပရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ပဌမသန္ဒိဋ္ဌိကသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သီႏလအဝ်ႏနဝ်ꩻခွန်ဆွမ်ꩻတဝ်း

**"ရာဇာသုတ် (ပေါႏ[[သီႏလ]]အဝ်ႏနဝ်ꩻ ခွန်ဆွမ်ꩻတောဝ်း)"**
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ အယံ ပုရိသော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော-
'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်'ကွပ်မာꩻသီတဝ်း ဝင်ꩻသက်တဲင် ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ ခွန်မာꩻသီ၊ ခွန်ဝါးထန်ႏခမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟွုန်ဖိုနေဟောင်း"။
"ဟွူန်ဖိုတဝ်း ဗွေႏဩ"
"မွေးသွူ၊ မာꩻသီဝင်ꩻသက်"တွော့ꩻ ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ မာꩻသီ၊ ဝါးထန်ႏခမ်း-နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟွုန်ဖိုနေဟောင်း"။
"ဟွုန်ဖို-ဗွေႏဩ"
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ- ဆွမ်ꩻလိုꩻမွေးတဝ်း၊ 'ဆွမ်ꩻဒျာႏအကုသိုလ်ႏ-အထာꩻမာꩻ မာꩻသီ'နဝ်ꩻဒျာႏသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ အယံ ပုရိသော အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော-
'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ တခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတခြိုꩻ'၊ ပွိုးတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻတဲင် ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ ခွန်မာꩻသီ၊ ခွန်ဝါးထန်ႏထိုꩻခမ်း-နုဲင်းနဝ်ꩻ ဟွုန်ဖိုနေဟောင်း"။
"ဟွူန်ဖိုတောဝ်း ဗွေႏဩ"
"တခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"တွော့ꩻ ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ မာꩻသီ၊ ဝါးထန်ႏခမ်း-နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟွူန်ဖိုနေဟောင်း"
"ဟွူန်ဖိုဗွေႏဩ"
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ- ခွန်ဆွမ်ꩻလိုꩻမွေးတဝ်း၊ 'ဆွမ်ꩻဒျာႏ-အထာꩻမာꩻ တခွန်ꩻ'နဝ်ꩻဒျာႏသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ အယံ ပုရိသော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော-
'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ'တဲင် ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ ခွန်မာꩻသီ၊ ခွန်ဝါးထန်ႏခမ်း-နုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဟွူန်ဖိုနေဟောင်း"
"ဟွူန်ဖိုတောဝ်း ဗွေႏဩ"
"မွေးသွူ၊ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ"တွော့ꩻ ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ မာꩻသီ၊ ဝါးထန်ႏခမ်း-နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟွူန်ဖိုနေဟောင်း"
"ဟွုန်ဖိုဗွေႏဩ"
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ- ခွန်ဆွမ်ꩻလိုꩻမွေးတဝ်း၊ 'ဆွမ်ꩻဒျာႏအကုသိုလ်ႏ-အထာꩻမာꩻ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ'နဝ်ꩻဒျာႏသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ အယံ ပုရိသော မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော-
'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ'တဲင် ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ ခွန်မာꩻသီ၊ ခွန်ဝါးထန်ႏခမ်း မွေးတဝ်း၊ 'ခွန်ဆွမ်ꩻဒျာႏ အကုသိုလ်ႏ-အထာꩻမာꩻ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ'နဝ်ꩻဒျာႏသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၅။ အယံ ပုရိသော သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော-
'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်'တဲင် ခွန်ဆွမ်ꩻ၊ ခွန်မာꩻသီ၊ ခွန်ဝါးထန်ႏခမ်း-နုဲင်းနဝ်ꩻမွေးတဝ်း၊ 'ခွန်ဆွမ်ꩻဒျာႏ အကုသိုလ်ႏ၊ အထာꩻမာꩻ အွꩻဒေါဝ်'နောဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ရာဇာသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သီႏလအဲဉ်ထဝ်း-ထွာငဝ်းတဝ်း

**"ဒုဿီလသုတ် (သီႏလအဲဉ်ထောဝ်း-ထွာငေါဝ်းတောဝ်း)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပေါႏသီႏလကုဲင်၊ ပေါႏသီႏလအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ သꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး-သမ္မာသမာဓိ တထွာတဝ်း၊ ပေါႏသမ္မာသမာဓိ တထွာတဝ်းနဝ်ꩻ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ ကသေဒါႏ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏ တထွာတဝ်း၊ ပေါႏယထာဘူတဉာဏ်ႏ တထွာတဝ်းနဝ်ꩻ ဗွိုႏအန်ꩻတထဲ့ꩻကင်ꩻ-နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂ တထွာတဝ်း၊ ပေါႏဗွိုႏအန်ꩻတထဲ့ꩻကင်ꩻ တထွာတဝ်းတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏကိလေႏသာႏလွစ်ထန်ႏ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဉာဏ်ႏ တထွာတဝ်း။
**'ဥပမာႏ-**'သေင်ႏလာႏသေင်ႏပင် မဉ်ႏသဲင်ထိုꩻနဝ်ꩻ အပီအဖေ့ꩻသဲင်၊ ပေါႏအပီအဖေ့ꩻသဲင်နောဝ်ꩻ သေင်ႏမွူးသဲင်ပါစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ပေါႏသီႏလကုဲင်တဲ့ သꩻစွူတဝ်း-သမာႏဓိထွာတဝ်း၊ ပေါႏသꩻစွူတောဝ်း-သမာႏဓိထွာတဝ်းတဲ့ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ သေတဝ်း-ယထာဘူတဉာဏ်ႏ ထွာတဝ်း၊ (ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်သေတဝ်း)၊ ပေါႏအမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻသေတဝ်း (ခန္ဓာႏအဌွာအကုဲင်သေတဝ်း)နဝ်ꩻ တဗွိုႏအန်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း ခန္ဓာႏ(အဝ်ႏတထဲ့ꩻဒျာႏခန္ဓာႏ)၊ ပေါႏတဗွိုႏအန်ꩻတဝ်းခန္ဓာႏ(ပေါႏအဝ်ႏတထဲ့ꩻဒျာႏခန္ဓာႏ)နဝ်ꩻ ကိလေႏသာႏ တဖေ့တဝ်း၊ ပေါႏကိလေႏသာႏတဖေ့တဝ်းနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻတဝ်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သီႏလကအဝ်ႏဒါႏ 'သီလဝန္တပုဂ္ဂိုလ်ႏ'နဝ်ꩻ သꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး-သမ္မာသမာဓိထွာ၊ ပေါႏသꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး-သမ္မာသမာဓိထွာနဝ်ꩻ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ ကသေဒါႏ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏထွာ၊ ပေါႏအမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ ကသေဒါႏ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏထွာနောဝ်ꩻ (ပေါႏသေထီႏ ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်နောဝ်ꩻ) ဗွိုႏအန်ꩻ-တထဲ့ꩻကင်ꩻ-နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂထွာ၊ ပေါႏဗွိုႏအန်ꩻ တထဲ့ကင်ꩻ-နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂထွာနဝ်ꩻ အဝ်ႏကိလေႏသာႏလွစ်ထန်ႏ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဉာဏ်ထွာ။
**ဥပမာႏ-**သေင်ႏလာႏသေင်ႏပင် သဲင်တဝ်းနဝ်ꩻ သေင်ႏပီသေင်ႏဖေ့ꩻသဲင်တဝ်း၊ ပေါႏအပီအဖေ့ꩻသဲင်ထိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻ သေင်ႏမွူးတဲ့ တသဲင်နွောင်ꩻတောဝ်း။
ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ပေါႏသီႏလအဝ်ႏတဲ့ သꩻစွူ-သမာဓိအဝ်ႏ၊ ပေါႏသꩻစွူ-သမာဓိအဝ်ႏတဲ့ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻသေ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏပေါႏ၊(ဉာဏ်ႏကသေ ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်ပေါႏ)၊ ပေါႏသေခန္ဓာႏ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ (ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်အတွိုင်ꩻ)တဲ့ ဗွိုႏအန်ꩻခန္ဓာႏ၊ တထဲ့ꩻဒွုမ်ခန္ဓာႏ၊ ပေါႏဗွိုႏအန်ꩻခန္ဓာႏ၊ တထဲ့ꩻဒွုမ်ခန္ဓာႏတဲ့ ကိလေႏသာႏဖေ့လဲဉ်း၊ ပေါႏကိလေႏသာႏဖေ့တဲ့ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာႏ၊ ထိန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ) ကမာꩻခိုးဒါႏသꩻ၊ ကမာꩻဒုက္ခဒါႏနမ်း ကိလေႏသာႏတရာꩻညမ်း အပါꩻတဆီယို အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်သꩻကို၊ ပေါႏကိလေႏသာႏ အပါꩻတဆီယို အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်တဲ့ ထွာရဟန္တာႏ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဒုဿီလသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သုခဝိဟာရီသုတ်

**'ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် သုခဝိဟာရီဇာတ်တဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုႏနဝ်ꩻ"**

၁။ ထွာရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ မျတ်လဲဉ်းက ထွာခွန်အကျောင်ꩻ၊

၂။ ရဟန်ꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ လွိုလဲဉ်းက ခွန်ချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ သꩻမဉ်ႏတယူႏတဝ်း ဝတ္ထုကာႏမ ကိလေႏသာႏကာႏမနောဝ်ꩻ ဗေင်ႏဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ သဲစ်ကထီႏဝင်ꩻတဲ့ ဟဝ်ထင်ႏဖွီတဝ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သုခသာႏမဏေႏ

**"သုခသာႏမေဏႏဝတ္ထု"**
(က) ဣစ္ဆိတံ ပတ္တိတံ- ကလိုႏအပ်ဒါႏ ကကော့ꩻမောင်ꩻဒါႏ (ဆုꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏတရာꩻ) အမျိုꩻနဝ်ꩻ နာꩻအတာႏ မွိုင်မွေးယိုခါ လိုႏတွိုင်ꩻမော့ꩻ ကော့တွိုင်ꩻဗွေစွဉ်ႏသွော့နော၊ ခွုင်းကားတဲင် နာꩻထာꩻကျံႏဟောဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေစွဉ်ႏသွော့ယိုခါ ဖေႏကနုဲင်းစွဉ်ႏ လာဗွေတဆီငတ်ꩻဟာနဝ်ꩻနော။

(ခ) ကလိုႏအပ်ဒါႏ ကကော့ꩻမောင်ꩻဒါႏ (ဆုꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏတရာꩻ) အမျိုꩻနဝ်ꩻ နာꩻအတာႏ မွိုင်မွေးယိုခါ လိုႏတွိုင်ꩻမော့ꩻ ကော့ꩻတွိုင်ꩻဗွေစွဉ်ႏသွော့နော၊ ခွုင်းကားတဲင် နꩻထာꩻကျံႏဟောဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏကဗွေလွန်းစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဖေႏကနုဲင်းစွဉ်ႏ 'မဏိဇောတိပတ္တသဲင်ပတ္တမျာꩻ လိုႏရာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻလꩻ'နဝ်ꩻနော။

၁၄၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
လိုꩻကကြောက်ꩻ ထီသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏထီလꩻဒျာႏ၊ လိုꩻကမာꩻစွဉ်ႏ ပြာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻစွဉ်ႏပြာႏလꩻဒျာႏ၊ ရွာꩻသေင်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရွာꩻပဲဉ်လꩻဒျာႏ၊ လိုꩻနာႏငေါဝ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏယံကလꩻ ဆွုံꩻမꩻချာဒျာႏ အနမ်းဖုံႏသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "သုခသာႏမဏေႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ လိုꩻကမက်မွေး အအွီႏအဟောဝ်နောဝ်ꩻ ပေါႏထီႏဗာႏအနမ်း ပေါႏနွုမ်ꩻဗာႏအလွီးတဲ့ "ရသတဏှာႏ-ဆောင်ႏတဆွာႏ"တဲင် အုံဒါႏဒီႏဒွုမ်၊ မဉ်အံႏမွေးစွဉ်ႏ-

၂။ ပေါႏမဉ်အံႏမွေးမုဲင်းသွူတဲ့ အံႏဗာႏငါမန်ႏထွူ မဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ ယူႏချာငါဒွုမ်ထာꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻသိဒွုမ်ပါꩻ-

၃။ ကွပ်ထာꩻ(မဲဉ်)အံႏတဲင် နမ်းတဲ့ဒုက္ခ၊ ပိုမာတဲ့ ဒုက္ခဗာႏ-

၄။ မဉ်ႏယူႏ ဘဝယိုလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏအံႏအာအာ (နုဲင်းဂန္ဓ)၊ မဉ်ႏယူႏပါ ဘဝငါတာႏနဝ်ꩻ လိုႏလူႏအာအာ(နုဲင်းဘတ္တဘတိက)-

၅။ အွဉ်ႏသꩻကြောင်းကြောင်းစင်စင် မဉ်လူႏနဝ်ꩻ ခွꩻရျူႏဆုဲင်ꩻဗာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏထွာအတန်-

၆။ ဒါႏနကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻခြွေခြာႏလိုꩻလွုမ်ꩻ တကာႏတောဝ်း ဖေႏကလꩻမွိုင်မွိုင် မဂ်ဖိုလ်ႏတဲ့ ဝွေꩻဖေႏလွိုပိုႏ အစွဲအကမ်းတဲ့ အာတန်-

၇။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻပါꩻ တောငါလꩻဒါႏ တရာꩻငါ လူꩻသိကျာꩻ ဗွေႏဘုရာꩻသီး ထွားကိုဒျာ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သုတေသနစခါပညာႏ

[thumb|300px|right|[အီတလီခမ်း ရောမစိုးပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ထွူထိုꩻလꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၀၀၀ လွို ကအွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻဒါႏ တခြိုꩻဖုံႏယို သုတေသနစခါပညာႏသျင်ႏသီး ခူႏချာထွူ တဲမ်းထွို့ꩻဟံႏပုင်ႏဒင်ႏပါမုဲင်တန်ꩻပုင်ႏ]]
[thumb|300px|[အီဂျစ်ခမ်းထီ အလက်ဇန်းဒရီးယားကို ကအဝ်ႏဒါႏ ရောမဇာတ်ယုင်ႏစခါ]]
**သုတေသနစခါပညာႏ** (အိန်းကလေက်: Archaeology) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွူꩻထွားထောင်ချာ ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါကရီးခါခိန်ႏစိုး လိုꩻဖုံႏ ကအွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻဒါႏ ရုက်ဝတ္ထုတခြိုꩻဖုံႏတောမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻ အဝ်ႏဒါႏအနေႏခေႏ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏ အချက်အလျက်ဖုံႏယို ထိုမ်ႏလွူꩻထွားထောင်ချာထွူ စီႏမံႏဖန်းဖြယ်စဲင်းချာယင်း ခေတ်နဝ်ꩻခါ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ အုံအဝ်ႏဖဝပုင်ႏစံႏဖုံႏ ပညာႏတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ အချက်အလျက်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏကထွာဒါႏ တခြိုꩻမာꩻနေးစူဖုံႏ(စူမုꩻပညာႏ)၊ ဗိသုကာႏပညာႏဖုံႏ၊ ဇီဝဆဲင်ႏရာꩻ အချက်အလျက်ဖုံႏ၊ တောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ အခေႏအနေႏဖုံႏ ပါနဝ်ꩻသွူ။ သုတေသနစခါပညာႏယိုနဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻဒါႏထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါစွုမ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် သိပ္ပံပညာႏလဲ့ ဟဲ့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့သော့ꩻလွေꩻညီꩻဒျာႏ မနုဿဗေႏဒဘာႏသာႏကို ဘာႏသာႏဖြယ်တဗာႏအနေႏသွူ။ ဥရောပကိုနဝ်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏထွော့ခေါ်ဒျာႏ ဘာႏသာႏတဗာႏအနေႏသွူ။

"သုတေသနစခါပညာႏ"နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွူꩻထောင်ထွားချာ တယ်ႏစ လိုꩻဖုံႏရာႏဇာႏဝင်ႏကို အရီးသွတ်ꩻ ကတယ်ႏထွင်ႏထူႏသုင်ꩻစဒါႏ လုံးစူခွုမ်ဖုံႏ အာဖရိကအခဝ်ကွဉ်ႏ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ကထွူထိုꩻလꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ ၃.၄ သန်းရပ်ကို ဗꩻတွိုႏလွေꩻ တဆီဗူႏနေင်ႏ(ဆယ်စုနှစ်)ကိုသွူ။ ပညာႏယိုနဝ်ꩻ လွူꩻထွားထောင်ချာ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ ခလားကဒင်ႏသမဲင်ꩻခိန်ႏကိုနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ကဏ္ဍကို အဝ်ႏပါနေနေသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏမုဲင်ခါꩻ မုဲင်တန်သမဲင်ꩻဖုံႏ တအဝ်ႏတဝ်းလဲ့ လိုꩻဖုံႏရာႏဇာႏဝင်ႏ အထွာအကုဲင်နဝ်ꩻ ထွာထိုꩻစိုးနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၉၉%)သွူ။ သုတေသနစခါပညာႏယိုနဝ်ꩻ လွူꩻထွားထောင်ပါ လိုꩻဖုံႏ ကထွာလွဉ်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻရာႏဇာႏဝင်ႏထွူ ထောင်ထွားနွောင်ꩻတွိုႏပါ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ထင်ႏထိုပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ် အခေႏနေႏရာႏဇာႏဝင်ႏသမဲင်ꩻဖုံႏ စတဲင်အင်းရေႏချက် အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူတကာႏတဝ်း ဖေႏကသေနာႏစဲင်း ယေန်ႏငဲးရေꩻ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻခရာႏလဲ့ အဝ်ႏရေႏလွ့နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:သုတေသနစခါပညာႏ
သုပ္ပဗုဒ္ဓသာႏကီႏဝင်ႏခွန်

**"သုပ္ပဗုဒ္ဓသာႏကီႏဝင်ႏခွန်တန်ဝတ္ထု"**

၁၂၈။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
အုံခန်းမို့ꩻလောင်းတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတောဝ်းထာꩻသီ၊ လွင်းနွို့သော့ꩻခန်း ထီသမုဒ္ဒရာႏကိုတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်းထာꩻသီ၊ လွင်းနွို့သော့ꩻခန်း ထမ်းကောင်ဆလတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်းထာꩻသီ၊ အရပ်မုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ပေါႏအုံဝွေꩻယို ထာꩻသီနိစ္စက်နွောင်ꩻတဝ်း၊ အရပ်အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "သုပ္ပဗုဒ္ဓသာႏကီႏဝင်ႏခွန်တန်"ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ကဲဉ်းဖေႏ ပိုမူႏပိုခိုတာႏတဲ့ နမ်းထဲ့ဗာႏတော ငါးရုဲင်ꩻ-

၂။ ရဲးခါꩻ (အုံတာခါꩻ) ဗွေႏဘုရာꩻတဖူꩻငါတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ-

၃။ လိုꩻမာꩻအကုသိုလ်ႏ ဖေႏကထဲ့မွုန်းငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကယ်ႏဖေႏတလꩻတောဝ်း-

၄။ ဘုရာꩻဖူးဝေးခန်းတဲ့ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဟံႏမျောႏဒျာႏ၊ ထဲ့ဗာႏဒျာႏငါႏရုဲင်ꩻ-

၅။ ထာꩻသီနဝ်ꩻ အုံမုဲင်ꩻကိုတဲ့ယဝ်း လဲ့ꩻတလွစ်တဝ်း-

၆။  ထာꩻသီကလွစ်ထိုꩻ အရပ်နဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သုရာပါနဇာတ်

**"သုရာပါနဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'သုရာပနဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်-

၁။ ဆရာႏသီးအမျိုꩻနောဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏတပဲ့ꩻတဲင် ကိစ္စအရေꩻတန် ရော့ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏတဲ့ ဖေႏတာႏဝွန်ႏဗာႏ၊

၂။ ကထွာတပဲ့ꩻတဲ့ ဆရာႏကဖေႏတာႏဝွန်ႏအတွိုင်ꩻ ယံကအောင်ႏလꩻ ချꩻသꩻကျိုꩻစာꩻဗာႏ၊

၃။ တကႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ အကျိုꩻကအောဝ်ႏရာꩻယူႏ အမျိုꩻလူႏမꩻ လူႏဗာႏ၊

၄။ လꩻလောကီဈာန်ႏတဲင် ဖန်ဆင်ꩻဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ တံꩻခိုꩻမဉ်တန်နုဲင်းမုဲင်ꩻတန် ပေါႏအွꩻဒေါဝ်၊ ပေါႏဒေါဝ်ယားသွူနောဝ်ꩻ မဉ်ဈာန်ႏဈာန်ႏတဲ့ယဝ်း  ပျောက်ထိုꩻ၊ တံꩻခိုꩻမဉ်တန်တန် (မဉ်ꩻမဉ်တန်တန်) ခင်ႏဝန်ႏထိုꩻဗာႏ၊ အောဝ်ႏပြာႏလွင်ꩻစွဉ်ႏထာꩻ၊ ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ လိုꩻဗားတဖြာꩻ၊ ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ လိုꩻသွုမ်ꩻတပါꩻ၊

၅။ မဉ်ယေန်ႏကေႏကေႏ၊ မဉ်ရိုႏသေႏသေႏ၊ ပေါႏမွန်ꩻသွူဒေါဝ်နဝ်ꩻ မွိုးဖါဆရာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ တသေဒွုမ်၊ (သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ) ထွာတောစွဉ်ႏ လိုꩻမွိုက်လိုꩻရွိုင်ꩻတပါꩻ၊

၆။ အွꩻဒေါဝ်သူႏရာႏ ဘုရာꩻရဟန္တာႏအပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ကျွိုက်တောဝ်းလာꩻလာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻထိုꩻမားအီ

**"ပဌမသဒ္ဓမ္မသမ္မောသသုတ် (သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ထိုꩻမားအီ အကျောင်ꩻတရာꩻငတ်ꩻပါꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူ န သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တိ-
သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ နာႏတဝ်းတရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻဖေ့ကုဲင် ထိုꩻမားပျောက်အီ ပထမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၂။ န သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ သွဉ်တောဝ်းတရာꩻ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ ဒုတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၃။ န သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ဓါရေန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဆောင်ႏအွံတဝ်းတရာꩻ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ တတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၄။ န သက္ကစ္စံ ဓါတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကဆောင်ႏအိုမ်ခါꩻတရာꩻ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ တထောင်လွဉ်ꩻတဝ်း၊ တယူႏဆင်ႏချင်ႏချာတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ စတုတ္ထအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၅။ န သက္ကစ္စံ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သေအနက်အဓိပ္ပါယ်ႏထွူတဲင် (လောကုတ္တရာႏ)တရာꩻအတွိုင်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ တကျင်ꩻလွဉ်ꩻတောဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ ပဉ္စမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တိ-
သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ နာႏလွတရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း ပထမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၂။ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ သွဉ်လွတရာꩻ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း ဒုတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၃။ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ဓါရေန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဆောင်ႏအွံလွ၊ ကျပ်အိုမ်လွ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း တတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၄။ သက္ကစ္စံ ဓါတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကဆောင်ႏအွံခါꩻတရာꩻ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ထောင်လွဉ်ꩻ၊ ယူႏဆင်ႏချင်ႏချာဒျာႏ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း စတုတ္ထအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။
၅။ သက္ကစ္စံ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ-
သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ သေအနက်အဓိပ္ပါယ်ႏထွူတဲင် ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း ပဉ္စမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ပဌမသဒ္ဓမ္မသမ္မောသသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သူႏတောႏကောင်ꩻသီးထာꩻလူႏ

**"သပ္ပုရိသဒါနသုတ် (သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏငတ်ꩻမျိုꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏအဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ သဒ္ဓါယ ဒါနံ ဒေတိ - 'နေးတွမ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻ လူႏတန်ꩻ'၊
(လူႏသင်္ကန်ꩻ၊ လူႏသွမ်ꩻ၊ လူႏကျောင်ꩻ၊ လူႏတသီႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။)
ကွပ်နေးတွမ်ႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻလူႏတန်ꩻတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို- ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ သက္ကစ္စံ ဒေတိ - 'လူႏတန်ꩻရိုႏရိုႏသေႏသေႏ'၊ ပွိုးစွဉ်ႏလူႏတန်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို- ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ ကာလေန ဒါနံ ဒေတိ- 'အခိန်ႏလိုႏအပ်တဲင် လူႏတန်'၊ ကွပ်စွဉ်ႏ အခိန်ႏလိုႏအပ်တွင်ꩻ လူႏတန်ꩻတွော့ꩻ ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို-ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ အနုဂ္ဂဟိတစိတ္တော ဒါနံ ဒေတိ- 'လူႏလဲဉ်းလဲဉ်းဒျာႏ၊ သꩻလောႏကာႏအဲဉ်ထောဝ်း'၊ ပွိုးစွဉ်ႏလူႏတန်ꩻလဲဉ်းလဲဉ်းဒျာႏ၊ သꩻလောႏကာႏအဲဉ်ထဝ်းတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို- ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၅။ အတ္တာနဉ္စ ပရဉ္စ အနုပဟစ္စ ဒါနံ ဒေတိ- 'နီနမ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဝင်ꩻနမ်းတဲ့နဝ်ꩻ တခွေါင်းတဝ်း'၊ တဆာတဝ်း လူႏရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻဒျာႏ၊ နီနမ်းတဲ့ယဝ်း၊ ဝင်ꩻနမ်းတဲ့ယဝ်း တခွေါင်းတဝ်းလာꩻလာꩻ လူႏရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻဒျာႏတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို-
တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သပ္ပုရိသဒါသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သူႏတောႏတရာꩻထိုꩻမားအီ

**"သုဂတနိယသုတ် (သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်အီ ထိုꩻမားအီ အကျောင်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻ)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ခွေအဆွုံꩻအမꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကကုဲင်အီ ကထိုꩻမားဗာႏနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ ပရိယာပုဏန္တိ ဒုန္နိက္ခိတ္တေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ-
ပုဒ်ဗျည်း အက္ခရာႏမာႏ (လိတ်ဖြုံႏမာႏ) သွဉ်လွဉ်ꩻမာႏမာႏမီႏမီႏ။
၂။ ဘိက္ခူ ဒုဗ္ဗစာ ဟောန္တိ အက္ခမာ အနုသာသနိံ-
ရဟန်ꩻဖုံႏ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻယပ်ꩻငါႏ၊ နာႏတောဝ်း ဘုရာꩻငေါဝ်း။
၃။ တေ န သက္ကစ္စံ သုတ္တန္တံ ပရံ ဝါစေန္တိ-
ဆရာႏချꩻလိတ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ ချꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဖေႏတောဝ်း တပဲ့ꩻဖုံႏလိတ်။
၄။ ထေရာ ဘိက္ခူ ဗာဟုလိကာ ဟောန္တိ-
ရဟန်ꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ရွမ်အာတခြိုꩻ၊ ကျိုꩻတဝ်းတရာꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကကုဲင်ထိုꩻမားဗာႏနဝ်ꩻ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ပါဠိ၊ ပုဒ်ဗျည်း အက္ခရာႏမာႏတဲင် အီႏသေဗာႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏယိုꩻတဝ်း၊ ပါဠိမာႏ၊ ပုဒ်ဗျည်းမာႏ၊ သွဉ်လွဉ်ꩻမာႏယိုနဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား ပထမအကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
၂။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ယပ်ꩻ၊ နာႏတဝ်းဘုရာꩻငေါဝ်း၊ နာႏတဝ်းဆရာႏ အဆွုံꩻအမꩻ၊ ယိုနောဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား ဒုတိယအကျောင်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ရဟန်ꩻကဒါႏ ပိဋကတ်သား၊ ကဒါႏလိတ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ဟောဝ်ဟောဝ်ဖေႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ သွဉ်ဟောဝ်ဟောဝ်ဖေႏတဝ်းတပဲ့ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား တတိယအကျောင်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ ကထွာရဟန်ꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻမွိုင်းဒျာႏ လာဘ်သပ္ပကာႏ ဖေႏနေးကအာ၊ ဖေႏကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏနောဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻအားထွုတ်တဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား စတုတ္ထအကျောင်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ပါဠိပုဒ်ဗျည်းတဲ့မဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ
၂။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ဒေါ့ꩻသွဉ်ယပ်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏနာႏဘုရာꩻငေါဝ်း ဆရာႏငေါဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ
၃။ ကဒါႏလိတ်သား မဉ်ႏချꩻဟောဝ်ဟောဝ်လိတ်တဲ့နဝ်ꩻ
၄။ ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏ မဉ်ႏရွမ်တောဝ်းလာဘ်၊ မဉ်ႏကျင်ꩻမွေးတရာꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻမွေးကုသိုလ်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ အကျောင်ꩻတရာꩻလစ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ သုဂတဝိနယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သူႏတောႏကောင်ꩻတခြိုꩻအဝ်ႏနွုတ်ꩻမျိုꩻ

ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
*သူႏတောႏကောင်ꩻတခြိုꩻ အဝ်ႏနွုတ်ꩻမျိုꩻ၊ နွုတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
'သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ သုတ၊ စာႏဂ၊ ပညာႏ'ယိုနွုတ်ꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။
*ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ 'သဒ္ဓါႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ 'ထာꩻယွုမ်း'၊ ယွုမ်းအမျိုꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင်-
သာႏသနာႏကိုယို အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ႏတွမ်ႏ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ၊ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ ဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ။
ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ကားကလူႏ ခံႏထူႏထွိုက်တဲင် မဉ်ꩻကျောႏ 'အရဟံ'၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေဒျာႏတရာꩻတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ 'သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ'၊ ဗွေဗိတ်တွမ်ႏ ဝိဇ္ဇာစရဏတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ'ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော'၊ ငေါဝ်းဟောဝ်ရိုꩻဒေါ့ꩻ တွိုႏသော့ꩻနိဗ္ဗာန်ႏတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ'သုဂတော'၊
သေငါꩻလောကသွံပါꩻတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ'လောကဝိဒူ'၊ ဆွုံꩻမꩻသတ္တဝါႏ ဒါႏမွေးငါႏတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ 'အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ'၊ ထွာလိုꩻလူꩻသီးဆရာႏတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ'သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ'၊ သေသစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻလစ်ꩻပါꩻတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ 'ဗုဒ္ဓေါ'၊ ဘွုန်ꩻတောႏသူပါꩻဗွေတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ 'ဘဂဝါ'၊ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ ဂွုဏ်ႏတောႏကဝ်ꩻပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
* ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ တခြိုꩻ 'သီႏလ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- သာႏသနာႏကိုယို အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒဲဉ်ဒေါဝ်သူႏရာႏနောဝ်ꩻသွူ။
* ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ တခြိုꩻ'ဟိရီ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- သာႏသနာႏကိုယို အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ မာꩻကာယဒုစရဲက် ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဝစီဒုစရဲက်ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ ယူႏမနော်ꩻဒုစရဲက် ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏ ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ တခြိုꩻ'ဩတ္တပ္ပ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- မာꩻဒုစရဲက်ဆီပါꩻတွမ်ႏ မာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဟွူန်ငမ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
* ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၅။ တခြိုꩻ'သုတ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အဟွူန်အထီႏအာ၊ နာႏတရာꩻ၊ ကျပ်အွံခါꩻတရာꩻ၊ တောင်ꩻခါꩻတရာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၆။ တခြိုꩻ'စာႏဂ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ထာꩻစေꩻ (မစ္ဆရိယ)အဲဉ်ထဝ်း၊ လူႏလဲဉ်းလဲဉ်းဒျာႏ၊ လူႏခွိုꩻခွိုꩻဒျာႏ၊ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏ တွမ်ႏထာꩻလူႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၇။ တခြိုꩻ'ပညာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻသူႏသေအဝ်ႏ၊ သေမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဖေႏကတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ သေကျံႏ သေမာꩻ သေကျိုꩻစာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ သတ္တကနိပါတ်၊ ဝိတ္ထတဓနသုတ်)

### အာႏကွိုꩻ
သေင်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား

**"ရုက္ခသုတ် (သေင်ႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻစား)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သေင်ႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ သေင်ႏလစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ဖေဂ္ဂု ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော-
သေင်ႏမွူးတန်နဝ်ꩻတဲ့ သေင်ႏသိုႏမျိုꩻ၊ အထျꩻအသောင်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ သေင်ႏမွူးသိုႏမျိုꩻ (အကဲဉ်ဆွော့ꩻအဲဉ်ထောဝ်းမျိုꩻဖုံႏဒျာႏ)။
၂။ ဖေဂ္ဂု သာရပရိဝါရော-
သေင်ႏမွူးတန်နဝ်ꩻ သေင်ႏသိုႏမျိုꩻ၊ အထျꩻအသောင်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲး သေင်ႏအကဲဉ်သား၊ (သေင်ႏဆွော့ꩻမျိုꩻ)ဖုံႏဒျာႏ။
၃။ သာရော ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော-
သေင်ႏမွူးတန်နဝ်ꩻ သေင်ႏကဲဉ်သား (သေင်ႏဆွော့ꩻမျိုꩻ)၊ အထျꩻအသောင်နဝ်ꩻ သေင်ႏမွူးသိုႏမျိုꩻ (အကဲဉ်ဆွော့ꩻအဲဉ်ထောဝ်းမျိုꩻဖုံႏဒျာႏ)။
၄။ သာရော သာရပရိဝါရော-
သေင်ႏမွူးတန်နဝ်ꩻတဲ့ သေင်ႏကဲဉ်သား (သေင်ႏဆွော့ꩻမျိုꩻ)၊ အထျꩻအသောင်နဝ်ꩻတဲ့ သေင်ႏကဲဉ်သား (သေင်ႏဆွော့ꩻမျိုꩻ) သေင်ႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻတဲ့ ဗွန်ပီသေင်ႏနဝ်ꩻနေနေ၊ လိုꩻတဲ့ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သီႏလအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ လိုꩻအသောင်အရင်ꩻ ဝွေꩻပရိသတ်နဝ်ꩻတဲ့ သီႏလအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ လိုꩻယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏ'သေင်ႏမွူးတန်သိုႏ၊ အထျꩻအသောင်တဲ့ သေင်ႏသိုႏမျိုꩻ (အကဲဉ်ဆွော့ꩻအဲဉ်ထဝ်းမျိုꩻ'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သီႏလအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ လိုꩻအသောင်အရင်ꩻ ဝွေꩻပရိသတ်နဝ်ꩻတဲ့ သီႏလအဝ်ႏ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ လိုꩻယိုစားနောဝ်ꩻ တွမ်ႏ'သေင်ႏမွူးသိုႏမျိုꩻ၊ အထျꩻအသောင်နဝ်ꩻ သေင်ႏကဲဉ်သား (သေင်ႏဆွော့ꩻမျိုꩻ'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သီႏလအဝ်ႏ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ အသောင်အရင်ꩻ ဝွေꩻပရိသတ်နဝ်ꩻ သီႏလအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ လိုꩻယိုစားနောဝ်ꩻ တွမ်ႏ'သေင်ႏကဲဉ်သား-သေင်ႏဆွော့ꩻမျိုꩻ၊ အထျꩻအသောင်နဝ်ꩻ သေင်ႏသိုႏမျိုꩻ'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သီႏလအဝ်ႏ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ အသောင်အရင်ꩻ ဝွေꩻပရိသတ်တဲ့ သီႏလအောဝ်ႏ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ လိုꩻယိုစားနောဝ်ꩻ တွမ်ႏ'သေင်ႏကဲဉ်သားမျိုꩻ၊ အထျꩻအသောင်တဲ့ သေင်ႏကဲဉ်သားမျိုꩻ (သေင်ႏဆွော့ꩻမျိုꩻ)'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ရုက္ခသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏတာႏ

**"ပဌမ ပရိဟာနိသုတ် (သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏတာႏ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏ)"**
"သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻနေကနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ အဝ်ႏ(၇)ပါꩻ-
၁။ လꩻတမဂ်နောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏ
၂။ လꩻတဖိုလ်ႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သောႏတာႏပန်ႏ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏ
၃။ လꩻနီမဂ်နောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏ
၄။ လꩻနီဖိုလ်ႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သကဒါႏဂါမ်ႏ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏ
၅။ လꩻသွံမဂ်နောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏ
၆။ လꩻသွံဖိုလ်ႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အနာႏဂါမ်ႏ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏ
၇။ လꩻလစ်ꩻမဂ်နောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏ
ဝွေꩻဗွေႏသီးယို နွုတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ထွာတဝ်းဒွိုန်း ရဟန္တာႏ၊ ဖေႏနေးကလꩻ လစ်ꩻဖိုလ်ႏ၊ ဖေႏနေးကထွာနွောင်ꩻ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအားထွုတ်နေကတရာꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"သေက္ခ"ပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးတာႏ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွုတ်ꩻမျိုꩻ၊ နွုတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏ ထာꩻမာꩻတသာ (မာꩻမွိုင်းဒျာႏ ထာꩻမာꩻ)
၂။ ပျောႏလွဉ်ꩻမွိုင်းဒျာႏ ထာꩻဒေါ့ꩻ (ဖုတ်ꩻမွိုင်းဒျာႏ တလီꩻဆျာႏ)
၃။ ပျောႏလွဉ်ꩻမွိုင်းဒျာႏ ထာꩻဗေင်ႏ (ဗေင်ႏတွီꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻ)
၄။ ပျောႏလွဉ်ꩻမွိုင်းဒျာႏ သွꩻပေႏ (လယ်ႏလွင်ꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻ)
၅။ ထိန်ꩻတောဝ်းဣန္ဒြေႏ (ပျောႏလွဉ်ꩻမွိုင်းဒျာႏ အာႏရွုံႏ)
၆။ အံႏတမွိုꩻတမာꩻ (ချင်းတဝ်း အအံႏ-အအွꩻ)
၇။ နွို့မာꩻတရေင် သံဃာႏတန်သီးဆဲင်ႏရာꩻထာꩻမာꩻ၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ယိုနွုတ်ꩻပါꩻ တပါꩻပါꩻကို ပေါႏအဝ်ႏမာꩻနေကနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဆွုတ်ယွုတ်သဲင်ꩻလွုမ်ꩻ၊ တိုꩻတက်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးအတာႏ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွုတ်ꩻမျိုꩻ၊ နွုတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ပျောႏလွဉ်ꩻတဝ်း ထာꩻမာꩻတသာ (မာꩻမွိုင်းတဝ်း ထာꩻမာꩻ)
၂။ ပျောႏလွဉ်ꩻတဝ်း ထာꩻဒေါ့ꩻ (ဖုတ်ꩻမွိုင်းတဝ်း တလီꩻဆျာႏ)
၃။ ပျောႏလွဉ်ꩻတဝ်း ထာꩻဗေင်ႏ (ဗေင်ႏတွီꩻမွိုင်းတဝ်းထာꩻ)
၄။ ပျောႏလွဉ်ꩻတဝ်း သွꩻပေႏ (လယ်ႏလွင်ꩻမွိုင်းတဝ်းထာꩻ)
၅။ ထိန်ꩻဒျာႏဣန္ဒြေႏ (ပျောႏလွဉ်ꩻတဝ်း အာႏရွုံႏ)
၆။ အံႏတမွိုꩻတမာꩻ (ချင်းဒျာႏ အအံႏ-အအွꩻ)
၇။ နွို့မာꩻတရေင်တဝ်း သံဃာႏတန်သီးဆဲင်ႏရာꩻထာꩻမာꩻ၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ယိုနွုတ်ꩻပါꩻ တပါꩻပါꩻကို ပေါႏအဝ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုတ်ယွုတ်အဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏအတိုꩻတက်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏအတိုꩻတက်လွုမ်ꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသောႏတာႏပန်ႏနဝ်ꩻ ထွာသကဒါႏဂါမ်ႏ၊ အဝ်ႏသကဒါႏဂါမ်ႏနဝ်ꩻ ထွာအနာႏဂါမ်ႏ၊ အဝ်ႏအနာႏဂါမ်ႏနဝ်ꩻ ထွာရဟန္တာႏ၊ တိုꩻတက်ကီကီထင်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ သတ္တကနိပါတ်၊ ပဌမ ပရိဟာနိသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သေလသုတ်

**"သေလသုတ် (ရသေ့ꩻဖုံႏ အားထွုတ်တရာꩻ ထွာလို့ရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻရဟန်ꩻ တရေင်နီရျာꩻငတ်ꩻဆီနဝ်ꩻ ဖျော်တွိုႏ "အင်္ဂုတ္တရာပ"ခမ်း၊ ဒုံတန်"အာပဏ"၊ အုံသတင်ꩻသွုံꩻ ကောင်ရွေꩻသွမ်ႏသွမ်ႏထျꩻ၊ တခြာကိုနောဝ်ꩻသွူ။
"ကေဏိယ"ရသေ့ꩻနဝ်ꩻ ဟွုန်နီဗွေႏဘုရာꩻ ကျွꩻလွဉ်တဲင် နဲစ်လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဝုဲင်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏငေါဝ်းသꩻရေꩻ၊ ဟော်ꩻဖေႏပါတရာꩻ၊ ကေဏိယရသေ့ꩻပင်ꩻခါꩻ-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻဗွေႏဩ-
မွူးရောဝ်ꩻနီꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏ ခွေသွဉ်းမဉ်ကပ်ငါႏသွမ်ꩻ၊ လက်ခံႏဖေႏသွော့ ဗွေႏဩ"
"ကေဏိယရသေ့ꩻဟွေး-
ခွေတပဲ့ꩻ သံဃာႏအပါꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏပဉ် "တရင်နီရျာꩻငတ်ꩻဆီမွော့ယို"
"မဉ်အာနုဲင်းမုဲင်ꩻအာတဲ့ယဝ်း နီသွဉ်းသီး ပင်ꩻလို့လို့၊ ကပ်လို့လို့ဒျာႏ ဗွေႏဩ"
"ဆရာႏရသေ့ꩻဟွေး-
နာꩻနဝ်ꩻ ကေႏညိုႏသားအာ၊ တပဲ့ꩻအာ၊ တကာႏအာဟ ကပ်လို့လို့နွောင်ꩻဒျာႏရင်ꩻ"
ဗွေႏဘုရာꩻမိန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ သေဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻလက်ခံႏတဲင် သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ရဲဉ်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ သွမ်ꩻကိစ္စ ဗုဒ္ဓဘုရာꩻတာႏ၊ ဗွေႏသံဃာႏမွူးရောဝ်ꩻတွက်နောဝ်ꩻသွူ။
ကေဏိယရသေ့ꩻ ကကေႏညိုႏငါႏ "သေလ"ရသေ့ꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻဖုံႏ သွံရျာꩻလွဉ်လယ်ႏ၊ ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ သဲစ်သေရသေ့ꩻသီး ကဖျော်တဲ့ နဲစ်လောႏလွေꩻကျိုႏ၊ အွဉ်ႏတံꩻထီ၊ ဒေါ့ꩻရီအွီႏအွီႏနွိုးနွိုး၊ တွိုႏယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ကေဏိယရသေ့ꩻသီးဖုံႏ ထီႏသွူဝွေꩻသီးတဲ့ နဲစ်ဝဲ့ကျိုꩻစာꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻဒျာႏဒဲဉ်တာႏ ဟန်ႏတာႏဖုံႏတွော့ꩻ တစွော့ꩻရီတဝ်း ထဉ်ႏရေသ့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
သေလရသေ့ꩻရိုꩻ-
"နီဗွေႏသီး ရဲဉ်ꩻအာငါႏ ဒဲဉ်ဟန်ႏအိုဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏမာꩻထမုဲင်ꩻ၊ အီႏလွူးခွန်ဗိမ္ဗိသာရနဲ့၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ပိုမူႏမင်္ဂလာႏနဲ့"
"လွူးခွန်တဲ့ မွေးတဝ်း၊ ပိုမူႏမင်္ဂလာႏတဲ့ မွေးတဝ်း၊ မွူးရောဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး အီႏကပ်လူႏ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏသံဃာႏသီးသွမ်ꩻ"နုဲင်းနောဝ်ꩻဒျာႏ။
"ဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏမုဲင်ꩻကို ယိုခါ"
"အဝ်ႏအွိုး ကောင်ရွေꩻသွမ်ႏသွမ်ႏထျꩻ"
သေလပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻ လွေꩻဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻတဲင် ကားကအဝ်ႏ ဗုဲင်လို့ရဟန်ꩻ၊ သေလရသေ့ꩻ ဆရာႏတပဲ့ꩻဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကေဏိယရသေ့ꩻ ဆရာႏတပဲ့ꩻဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ကေႏညိုႏဗွေႏဘုရာꩻ၊ ကေႏညိုႏဗွေႏသံဃာႏ အားထွုတ်မွေးတရာꩻဖုံႏတဲင် ထွာလို့စွဉ်ႏ ရဟန္တာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သုတ္တနိပါတ်၊ သေလသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သေအာႏဇာႏနီႏလစ်ꩻမျိုꩻ

**"ပတောဒသုတ် (သေအာႏဇာႏနီႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻယံလစ်ꩻစား)"**
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို-
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
သေအာႏဇာႏနီႏ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ-
ထီႏငါ ခွဉ်းဝါးသေငါတဲ့ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။
၂။ လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ-
ခွဉ်းဝါးသေ ခွေါင်းအဆွဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ သꩻတꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။
၃။ စမ္မဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ-
ခွဉ်းဗာႏပသာ အပီအဖြို့ꩻနဝ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။
၄။ အဋ္ဌိဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ-
တွမ်ႏခွဉ်းတွဲႏပသာႏ အယာႏအဆွတ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။
သေအာႏဇာႏနီႏ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လိုꩻယံတဲ့ ဗွန်ပီသေအာႏဇာႏနီႏနဝ်ꩻနေနေ၊ လိုꩻယံအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'ဒုံယိုဒုံနဝ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻယိုဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အူႏတရိုꩻတဝ်း၊ အခိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻဟွူန် မော့ꩻထာꩻဆာဒုက္ခ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ဝွေꩻဟွူန်အသီထိုꩻ'၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဟွူန်နေးကွို့ꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲ့စ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏ၊ လꩻစွဉ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ အာႏဇာႏနီႏလိုꩻယံ ပထမတဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏပထမသေအာႏဇာႏနီႏ 'ထီႏငါခွဉ်းငါတဲ့ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နောဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်နေးလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သံႏဝွေႏဂလꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻထီႏတွမ်ႏမဲ့၊ ထီႏလိုꩻအာ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ထီႏလိုꩻသီတဲင် သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏ၊ လꩻစွဉ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ အာႏဇာႏနီႏလိုꩻယံ ဒုတိယတဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏဒုတိယသေအာႏဇာႏနီႏ 'ခွဉ်းခွေါင်းအဆွဉ်ႏမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နောဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်လိုꩻလင်ဆာထာꩻꩻ ထီႏလိုꩻလင်သီထာꩻနဝ်ꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲ့စ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တတိယတဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏသေတတိယ 'ခွဉ်းဗာႏပသာႏ အပီအဖြို့ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွုန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နောဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်နေးလွုမ်ꩻ၊ ထီႏနေးလွုမ်ꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်းတဝ်း၊ ဝွေꩻနမ်းနမ်း ထွိုင်ႏဆာဒုက္ခနဝ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲ့စ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ စတုတ္ထတဖြာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏသေစတုတ္ထ 'တွဲႏပသာႏ အယာႏအဆွတ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပတောဒသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သေယျသကမထေရ်ႏ

**"သေယျသကမထေရ်ႏဝတ္ထု"**

၁၁၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ပါꩻခိုနဝ်ꩻ ထာꩻတဟောဝ်တဝ်းယို တလဲင်ႏတခြွိုက် ကွပ်မွိုက်တဲင် မဉ်ႏမာꩻမာႏတဲ့ ထာꩻတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်မာꩻထဲင်းတဝ်း အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်၊ ထာꩻဟောဝ်တဝ်းနောဝ်ꩻအလောင်း ကမဉ်မာꩻဒါႏဆန္ဒယို ပယ်ႏထိုꩻထွူထဲင် ဟောဝ်မာꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အမဉ်ႏအာလွဉ်နဝ်ꩻ မာꩻယပ်ꩻမာꩻဆင်ꩻရယ်ꩻ၊ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'သေယျသကမထေရ်ႏ'ဝတ္ထုယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ ဆရာႏဟဝ် တမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏဒါႏ ထာꩻမာꩻမာႏ-

၂။ ပေါႏထာꩻမာꩻမာႏနဝ်ꩻ ဆရာႏကဒေါ့ꩻသွဉ်အတွိုင်ꩻ လိုႏမာꩻလွဉ်ꩻတောဝ်း-

၃။ မဉ်ႏမာꩻလွဉ်ꩻ ထာꩻမာꩻမာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ-

၄။ ထာꩻမာꩻမာႏနောဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဘဝငါတဲ့နောဝ်ꩻ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ-

၅။ ထာꩻမာႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏမာႏစိန်ႏစွော့ꩻတဲ့ ဖေႏကမာႏတလဲင်ႏငါ၊ ဆုဲင်ꩻချာ ဖေႏကမာႏထဲင်းမွုန်းတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သေလပုဏ္ဏာꩻတပဲ့ꩻသွံရျာꩻ

**"သေလသုတ် (သေလပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻသွံရျာꩻ ထွာရဟန်ꩻဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ-
နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏတပဲ့ꩻသံဃာႏ အပါꩻတရေင်နီရျာꩻငတ်ꩻဆီ၊ ကျွꩻလွေꩻ'အင်္ဂုတ္တရာပ'ဒုံတန်တဲင် 'ကေဏိယ'ရသေ့ꩻ လွေꩻဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ တရာꩻထွူ၊ မွူးရောဝ်ꩻအတာႏ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ ဝွေꩻပင်ꩻ၊ အီႏကပ်သွမ်ꩻဝွေꩻကျောင်ꩻ။
အဝ်ႏဗွေႏဘုရာꩻထျꩻသဲင်ꩻ၊ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻနယ် အတပဲ့ꩻ အတကာႏဖုံႏတဲင် နဲ့စ်မာꩻခန်းဒျာႏ သွမ်ꩻမွူးရဝ်ꩻတာႏ၊ ယဟန်ႏသား ခူႏထာꩻအောင် အီႏခြောင်ဒဲဉ်၊ ယင်ဟန်ႏသား ဆေႏသိုႏ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ပသေဝန်ႏ၊ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ တွောင်ထီ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ဒါခင်ႏလမ်း-စတဲင် အဝ်ႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွင်ꩻ-
သေလပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻ လိုꩻသွံရျာꩻဖျော်လွဉ်၊ သေလပုဏ္ဏာꩻရီ 'နီဗွေႏ မစီႏရင်ႏအာငါႏ ဒဲဉ်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အီႏမာꩻထမုဲင်ꩻဗွေႏ"
"ခွေပင်ꩻခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏသံဃာႏ၊ မွူးရောဝ်ꩻ ခွေအီႏကပ်သွမ်ꩻ"
သေလပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအခြွီဆꩻ အီႏလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတဲင် သဲ့စ်ကဟွူန်ငေါဝ်း "ဘုရာꩻ'နဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏတန်၊ နပ်တောဟွူန်ဗာႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ အီႏဝုဲင်ႏဗာႏထဲင်း ဗွေႏဘုရာꩻနမ်းနမ်း ယိန်းယပ်ꩻခုဲင်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသꩻ မဉ်ဝုဲင်ႏမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ-
"ယို ဗွေႏကေဏိယ-
ဗုဒ္ဓဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏညာꩻတန်နဲ့၊ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကိုယိုခါ၊ အဝ်ႏညာꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏဗော့ꩻဒုံ(ကျောင်ꩻ)သူꩻ"
"မွေးသွူ ဗွေႏကေဏိယ-
နီသွဉ်းသီး လွေꩻဝုဲင်ႏကဗွေႏဘုရာꩻ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကထင်ႏအီႏတွိုႏလွေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻ အဆွုံꩻမꩻ အလိုꩻဖုံႏနုဲင်းယို-
- အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တာ - သီလွေꩻတေ့တေ့ꩻနော၊
- သီဟာဝ ဧကစရာ - ဗွန်နုဲင်းချင်ႏသေ့ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ အုံတေ့ꩻထာꩻ တပါꩻဒျာႏ၊
- အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေထ - ခွေအဝ်ႏဒေါ့ꩻထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသော့ꩻမွူးန်နော။
အလိုꩻဖုံႏတဲ့ နာႏအဆရာႏငေါဝ်း ခင်ႏငေါဝ်းသင်ႏတဝ်း၊ လိုꩻငေါဝ်းဟွူန်တဝ်း၊ ယေန်ယစ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻသီး လွေꩻဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူ ကွီဗုဲင်စင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏပန်အွဉ် အဝ်ႏပါလွဉ်တဲင် ဗွေႏဘုရာꩻဟဲ့ꩻ 'ဧဟိဘိက္ခု-လွဉ်ဟုဲင်းရဟန်ꩻ'၊ ကားကအဝ်ႏ ထွာလို့စွဉ်ႏရဟန်ꩻ၊ ထွာရဟန်ꩻထွူ အားထွုတ်တရာꩻ ဝိပဿနာႏ ထွာလို့စွဉ်ႏဒျာႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကေဏိယရသေ့ꩻသီး ကပ်သွမ်ꩻထွူနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻအကို မူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻ ကဟောဝ်တောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ရာဇာ မုခံ မနုဿာနံ - လိုꩻဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ခွန်ထွာအထျꩻ၊
၂။ နဒီနံ သာဂရော မုခံ - ခွုင်းကားထီခြောင်နဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏထွာအထျꩻ၊
၃။ သံဃော ယဇတံ မုခံ - ကပူႏဇောႏထွိုက်ကိုနဝ်ꩻ သံဃာႏထွာအထျꩻ-
စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ သေလသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သောဏဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻ

**"သောဏဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻ-လွေꩻဆယ်ꩻကပ်ဘုရာꩻ၊ ထွာလွဉ်ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကျောင်ꩻ"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏကျွꩻလွဉ် "ဝေင်ꩻစမ်ႏပါႏ"တဲင် အုံချꩻဝေင်ꩻသောင် ထီနောင်"ဂဂ္ဂရာႏ"ထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။
သောဏဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ ဒင်ႏဖေႏအရာႏ၊ အဝ်ႏအုပ်ချွုတ်ဗာႏ ဝေင်ꩻစမ်ႏပါႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ဝေင်ꩻစမ်ႏပါႏနဝ်ꩻ ထွာဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻ၊ လိုꩻကွုန်ꩻ၊ ဖိုးပနားအာ၊ ထီရော့ꩻ၊ သိုႏဗော့ꩻ၊ ဗွူဟူလွိုင်ႏအာ၊ ဖြေꩻစာသားအာ၊ လိုꩻခြွေအာနောဝ်ꩻသွူ။
သဲစ်ကဟွုန် ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ ကျွꩻလွဉ်ဝေင်ꩻစမ်ႏပါႏတဲင် အခိုပဉ်ဗူႏဗူႏ အမူႏပဉ်စွိုꩻစွိုꩻ သꩻသွိုꩻပျောႏသွင်ႏ ဆယ်ꩻကပ်တရေ့ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ လွေꩻဝုဲင်ႏလွဗွေႏဘုရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
သောဏဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻ အီႏလွေꩻဝုဲင်ႏနုဲင်းနုဲင်း ဘုရာꩻတဲင် အလိုꩻဖုံႏ ဖေႏလွေꩻတဝ်း၊ ခွေရဲနာꩻရဲ တောင်ꩻပြန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဒေါ့ꩻရိုꩻအစားစား၊ ချꩻနားဖေႏ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻလꩻတဝ်း၊ သောဏပုဏ္ဏာꩻ အီႏလွေꩻထေ့နွိုင်ႏနွိုင်ႏဒျာႏ ဗွေႏဘုရာꩻတဲင် အလိုꩻဖုံႏ မာꩻရာꩻဒါႏဒွုမ်။
သောဏပုဏ္ဏာꩻရိုꩻ-
"သီရဲမွုန်းခွေ၊ ဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သာႏကီႏဝင်ႏခွန်ခွိုꩻ၊ အမျိုꩻမျတ်ဒျာႏ၊ အွဉ်ႏကုဲင်ဟော်၊ အွဉ်ႏကုဲင်သွဉ်းသယ်ႏ၊ ပယ်ႏထိုꩻရွဉ်ခံꩻ၊ ထန်ႏတခြာ၊ လွေꩻထိုမ်ႏဒျာႏတရာꩻ၊ ယိုခါ ထွာလဲဉ်းဘုရာꩻ၊ ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ-စတဲင် ခွန်တန်အဖြာꩻဖြာꩻ၊ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ-စတဲင် သဌေꩻအဖြာꩻဖြာꩻ၊ ခွေနာꩻလွေꩻထေ့၊ တရေ့ဆယ်ꩻကပ် နာႏဗာႏတရာꩻမျတ်တွော့ꩻ သီမဉ်ဒေါ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဒေါ့ꩻတဲ့ယဝ်း ခွေတနာႏတဝ်း၊ ခွေအီႏလွေꩻထွာထွာ၊ အီႏလွေꩻသွူယိုခါခါ"ဒေါ့ꩻပျတ်စွဉ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
သောဏပုဏ္ဏာꩻ ကထွိုင်ႏလွေꩻမွေးမွေးတဲင် အလိုꩻဖုံႏတဲ့ လွေꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနုဲင်း၊ ပါလွေꩻအာတန်ဒျာႏ၊ ထီႏဗာႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗာႏဘုရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻရီဗာႏဘုရာꩻတဲင် သောဏပုဏ္ဏာꩻ သꩻရေꩻမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရီ-
"တကာႏသောဏဒဏ္ဍ-
သီကပညတ်-သီကသတ်မတ်'ဗြာဟ္မဏ-ပုဏ္ဏာꩻ'နဝ်ꩻ အချက်အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻချက်၊ ဒေါ့ꩻနယ်စံꩻမွိုင်"
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻဗွေႏဩ-
အဝ်ႏငတ်ꩻချက်ဗွေႏဩ၊ ငတ်ꩻချက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ-
'မွိုးဖါနီဖြာꩻ ထွာဗာႏပုဏ္ဏာꩻ၊ ဒါႏဗာႏပေႏတင်ႏ၊ ယောင်ꩻရေꩻဗာႏ၊ သီႏလအဝ်ႏဗာႏ၊ ပညာႏအဝ်ႏဗာႏ' ငတ်ꩻချက်နုဲင်းနောဝ်ꩻဗွေႏဩ"
နီဗွေႏဘုရာꩻ သျင်ꩻပျꩻနယ် ငတ်ꩻချက်အကိုနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ဒျာႏ 'သီႏလတွမ်ႏပညာႏ'၊ သောဏဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻတဲ့ ယွုမ်းအံႏခြေင်းခြဲ့ဒျာႏ တရာꩻနဝ်ꩻနီပါꩻနေနေတဲင် "ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ မတ်သွော့ ဥပါႏသကာႏ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတဖြာꩻ" လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဖုံႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သီလက္ခန္ဓပါဠိတောႏ၊ သောဏဒဏ္ဍသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သေအာႏဇာႏနီႏသွံမျိုꩻ

**"အဿာဇာနီယသုတ် (သေအာႏဇာႏနီႏသွံမျိုꩻ၊ လိုꩻသွံမျိုꩻ၊ ရဟန်ꩻသွံမျိုꩻ)"**

ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို သေအာႏဇာႏနီႏ အဝ်ႏသွံမျိုꩻ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ သေယဗာႏဗာႏနဝ်ꩻ လွင်းထာꩻတဲး မွိုင်မွေး၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ယောင်ꩻတရေꩻတဝ်း၊ အနမ်းခြွိုင်ႏထိုတဝ်း၊
၂။ သေဗာႏယဗာႏဗာႏနဝ်ꩻ လွင်းထာꩻမွိုင်ဒျာႏ၊ ယောင်ꩻတရေꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သေနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အနမ်းခြွိုင်ႏထိုတဝ်း၊
၃။ သေယဗာႏဗာႏနောဝ်ꩻ လွင်းထာꩻတဲ့မွိုင်ဒျာႏ၊ ယောင်ꩻတဲ့တရေꩻဒျာႏ၊ အနမ်းတဲ့ ခြွိုင်ႏထိုတန်ဒျာႏ၊ သေအာႏဇာႏနီႏ အဝ်ႏသွံမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို လိုꩻခိုအဝ်ႏသွံမျိုꩻ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ လိုꩻခိုယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တလျူဒျာႏ၊ သွောင်ဖွီဒျာႏ၊ (ဉာဏ်ႏဟောဝ်ဒျာႏ) ယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻတဝ်း၊ နမ်းခြွိုင်ႏထိုတောဝ်း၊
၂။ လိုꩻခိုယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ တလျူဒျာႏ၊ သွောင်ဖွီဒျာႏ၊ (ဉာဏ်ႏဟောဝ်ဒျာႏ) ယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အနမ်းနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏထိုတောဝ်း၊
၃။ လိုꩻခိုယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တလျူ-သွောင်ဖွီဒျာႏ၊ (ဉာဏ်ႏဟောဝ်ဒျာႏ) ယောင်ꩻဆင်ꩻတဲ့ တရေꩻဒျာႏ၊ နမ်းတဲ့ ခြွိုင်ႏထိုတန်ဒျာႏ၊ လိုꩻအဝ်ႏသွံမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
လောကကိုယို ရဟန်ꩻအဝ်ႏသွံမျိုꩻ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ရဟန်ꩻယပါꩻပါꩻနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏဟောဝ်၊ ဉာဏ်ႏဖုဲင်၊ သွဉ်လိတ်ဒါႏယိုꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ လꩻယိုꩻတရာꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻဒါႏတဝ်း၊ ပျꩻတရာꩻဒါႏတဝ်း၊ ဘွုံꩻကံႏတန်တဝ်း၊ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻလွိုင်ႏတဝ်း၊
၂။ ရဟန်ꩻယပါꩻပါꩻနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏဟောဝ်၊ ဉာဏ်ႏဖုဲင်၊ သွဉ်လိတ်ဒါႏယိုꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ လꩻယိုꩻတရာꩻ၊ ဟော်ꩻတရာꩻတဲ့ယံတန်၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဘွုံꩻကံႏတန်တဝ်း၊ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻလွိုင်ႏတောဝ်း၊
၃။ ရဟန်ꩻယပါꩻပါꩻနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏဟောဝ်၊ ဉာဏ်ႏဖုဲင်၊ သွဉ်လိတ်ဒါႏယိုꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ လꩻယိုꩻတရာꩻ၊ ဟော်ꩻတရာꩻတဲ့ယံ၊ ဘွုံႏကံႏတန်၊ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻလွိုင်ႏအာ၊ ရဟန်ꩻအဝ်ႏသွံမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻဖုံႏ သွံမျိုꩻသွံမျိုꩻအကို-
၁။ သေသွံမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ သေမွိုင်၊ ယောင်ꩻရေꩻ၊ နမ်းခြွိုင်ႏထိုနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ လိုꩻခိုသွံမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ တလျူသွောင်ဖွီ၊ ယောင်ꩻရေꩻ၊ နမ်းခြွိုင်ႏထိုနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ရဟန်ꩻသွံမျိုꩻအကို ဉာဏ်ႏဟဝ်လꩻတရာꩻ၊ ဟော်ꩻတရာꩻယံ၊ ဘွုံꩻကံႏတန်နဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ အဿာဇာနီယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သော့ဝွဲး

**သော့ဝွဲး** (ဟဲ့ꩻ) **ကွန်ပျူတာသော့ဖ်ဝဲး** (အဲင်းကလေတ်: Software) ယို ထာꩻပွုင်သေꩻခါꩻ အခြပ်အရဲန်ႏ၊ ပရိုဂရမ်ဖူႏ အွောန်ႏသော့ꩻခြွောန်းအီ ကွန်ပျူတာ ထာꩻနယ်ꩻ (computer system) တဗာႏကိုတာႏ။ သော့ꩻခါꩻ သော့ဖ်ဝဲးမꩻ ကွန်ပျူတာ မာꩻဖေႏထာꩻမာꩻအီးဒါႏ။ သော့ဖ်ဝဲးယို ဗာႏအွောန်ကုမ်ပျူတာခြွုင်း၊ မာꩻဒါႏအီထာꩻမာꩻဖုံႏ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻယိုꩻယိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးကအောဝ်ႏခုမ်ခါꩻဒါႏ ထာꩻဟွုန် ထာꩻလွီး အလီအလာဖုံႏ (သတင်းအချက်အလက်များ) ယို တဲမ်းဒါႏ၊ ထွားလွူꩻဒါႏအီတွမ်ႏ ကွန်ပျူတာထွူ ကသဲမ်ဟောဝ်ဒါႏခါꩻနေးတွမ်ႏ ဒေက်စစ်တယ်လ် (digital) ထာꩻနယ်ꩻပညာႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻ သော့ဖ်ဝဲးသွူ။

၁၉၈၀ ဗာႏ ခရစ်နေင်ႏရပ်ကို ကမာꩻထွာလွောန်စဒါႏ ကွန်ပျူတာ <b>ထာꩻခြိုꩻဆွော့ꩻ (hardware) တွမ်ႏ ပရိုဂရမ်ယို ယမ်ဖေႏနေး ကဗွိုန်ပီလꩻတောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ဝင်ꩻဖေႏလွေꩻအမဉ်ꩻ ထာꩻခြိုꩻပနဲန်ႏ (software) နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ သော့ဖ်ဝဲးဖုံႏယို ဝင်ꩻအွောန်ႏဟောဝ်သော့ꩻ ဓာတ်ပျာႏ ခုမ်စမ်ႏမီဒီယာထာꩻမာꩻ (floppy disk) ကို၊ မဲက္ကနဲက်တေက် တေပ်ခွေႏ (magnetic tape) ကိုဖုံႏ။ ဆချာနောဝ်ꩻ သဲမ်ဟောဝ် သော့ꩻခါꩻလုဲင်ႏ CD ယင်း DVD ထာꩻဝေတ်ꩻပျာႏကို။ ယိုခါလဲင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအဉ်တာနဲတ်ကို ထွို့ꩻတရောတ်လင်ꩻ သော့ꩻသွူးအယောဝ်ꩻ (downloading) အွိုးနီထာꩻခြွုင်းကိုသူꩻ ကဉ်းအာအာ လꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။

သော့ဖ်ဝဲးအွောန်ႏသျလိတ် (Word processor software)၊ သော့ꩻဖ်ဝဲး ဗာႏအွောန်ထာခြိုꩻဆွော့ꩻ၊ သော့ဖ်ဝဲး ဗာႏပန်းဖေႏ ကွန်ပျူတာ တထွောင်းတွမ်ႏ တထွောင်း (distributed systems) ကားကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻယိုꩻဗော့ꩻ သော့ဖ်ဝဲးသွူ။ ဝဲဘ်သုဲတ်၊ ပရိုဂရမ်၊ ဗွီဒီယိုဂိမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ မွန်ဗန်အီတွမ်ႏ သော့ဖ်ဝဲးအစွန်ꩻသွူ။ ပရိုဂရမ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏတွမ်ႏ ငေါဝ်းငွါမာꩻ ပရိုဂရမ် (programming language)။ C, C++, Python, Java, JavaScript, PHP ဖုံႏယို ထွာ programming language တခူးတခေါဝ်ဖုံႏသွူ။

သော့ဖ်ဝဲး အောဝ်ႏနီခေါဝ်-
တခေါဝ်နောဝ်ꩻ ဗာႏလေပ် ထာꩻခြှုင်း (System software)တာႏ။ Windows 7, MacOS, Linux Distro (Debian, Ubuntu, Red Hat) ဖုံႏယို သော့ဖ်ဝဲး ဗာႏလေပ်ထာꩻခြွုင်းသား တစူးတစိꩻသွူ။ အောဝ်ႏကုဲင်တခေါဝ်နောဝ်ꩻ မာꩻအီထာꩻမာꩻတာႏ၊ ဟဲ့ꩻ Application software ဖုံႏ။ ဥပမာႏအနေႏ Microsoft Office, Adobe PageMaker, Adobe Photoshop, Adobe Premiere Pro, PowerDVD, Power Director ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သော့ဖ်ဝဲး မာꩻအီထာꩻမာꩻ။ ပရိုဂရမ် ဝင်ꩻတဲမ်းသေꩻခါꩻထွူ ကွန်ပျူတာ ထာꩻခြွုင်းပေႏကိုလဲ့ အောဝ်ႏဒွိုန်း၊ အမဉ်ꩻ Firmware, မဉ်ႏရိုꩻပအိုဝ်ႏနေးနောဝ်ꩻ ထွာလုဲင်ႏ ထာꩻခြွုင်းခွေါင် နောဝ်ꩻသွူ။

## ထူႏတောမ်

*
သဲ့ꩻသွမ်ꩻအံႏဖြာႏသေခိန်ႏခါႏ

**"ပေါတလိယသုတ် (သဲ့ꩻသွမ်ꩻအံႏဖြာႏ သေခိန်ႏခါႏ၊ ဟောဝ်ငါႏယိန်းယံကျ)"**
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ 'ပေါတလိယပရိဗိုဇ်'နဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ သꩻရေꩻနစ်သက် စွော့ꩻတက်ထွူခါ အုံလင်ꩻချာ ကသင်ꩻရာꩻခင်ႏလမ်း တထွောင်းကို၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ-
"ပေါတလိယဟွေး-
လောကကိုယို လိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ အဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ နော စ ဝဏ္ဏံ-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻ၊ တွိုႏကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻ သမ်းတအံႏဖြာႏတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ။
၂။ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ နော စ အဝဏ္ဏံ-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏ၊ တွိုႏကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ သမ်းသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ။
၃။ နေဝ အဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ နော စ ဝဏ္ဏံ-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ တသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်း၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ တအံႏဖြာႏတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ။
၄။ အဝဏ္ဏံ စ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ ဝဏ္ဏံ စ ဘာသိတာ-
လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻ၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ အံႏဖြာႏစွဉ်ႏ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ၊ လောကကိုယို လိုꩻ(ပုဂ္ဂိုလ်ႏ)အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပေါတလိယဟွေး-
ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစားကိုနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဖြာꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းယံ၊ လိုꩻအမျိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းကျ၊ နာꩻနစ်သက်အဖြာꩻမုဲင်ꩻ၊ နာꩻထာꩻယူႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ"။
"ဩဗွေႏ ဂေါတမဗွေႏဩ-
'ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ တသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်း၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ တအံႏဖြာႏတဝ်း' လိုꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ ယိန်းယံ ယိန်းကျ၊ ခွေသွဉ်းနစ်သက်၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲ့ 'အုံတေ့ꩻတေ့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ'ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻဗွေႏဩ။
ပေါတလိယဟွေး-
'ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဲ့ သဲ့ꩻသွမ်ꩻစွဉ်ႏ၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏတဲ့ အံႏဖြာႏစွဉ်ႏ'နဝ်ꩻ ယိန်းယံ ယိန်းကျ၊ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် 'သေအခိန်ႏခါႏ-သေနာႏကလိုႏ'နဝ်ꩻ ယိန်းယံ ယိန်းကျနောဝ်ꩻသွူ"။
နီဗွေႏဘုရာꩻ ကထင်ႏသျင်ꩻနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပေါတလိယတဲ့ သꩻရေꩻ၊ ခံႏထူႏလွေꩻပါစွဉ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဥပါႏသကာႏတဖြာꩻနေႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပေါတလိယသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သံကိစ္စသာႏမဏေႏ

**"သံကိစ္စသာႏမဏေႏဝတ္ထု"**

၁၁၀။ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း သီႏလအဲဉ်ထဝ်း သမာႏဓိအဲဉ်ထဝ်း အသက်ထိုဆွာꩻနေင်ႏတရျာꩻ၊ လိုꩻသီႏလကအောဝ်ႏဒါႏ အဝ်ႏအုံကျိုꩻစာꩻ သမထဝိပသ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏမျတ်အတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻညံးသက်ဆွာꩻ နေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻသွူ။

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'သံကိစ္စသာႏမဏေႏဝတ္ထု'ယိုတဲင် **"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**

၁။ 'ပစ္ဆိမဘဝိက'ပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ လိုꩻအီႏထွာရဟန္တာႏ ဘဝအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻယို မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း၊ မဉ်မာꩻသီနုဲင်းမုဲင်ꩻမာꩻသီတဲ့ယဝ်း အတသီနွောင်ꩻတဝ်း-

၂။ ဆရာႏဟဝ် ဆရာႏမျတ်သီးကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွားဖေႏပါဗာႏ တပဲ့ꩻသီးအနာႏဂတ် ဆုဲင်ꩻချာတာႏယင်-

၃။ သျင်ႏပေႏရဟန္တာႏတဲ့ယဝ်း ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏဗာႏ ပုထုဇဉ်ႏရဟန်ꩻ (ရဟန္တာႏဝါႏပေႏနဝ်ꩻ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏဗာႏ ပုထုဇဉ်ႏရဟန်ꩻဝါႏတန်)-

၄။ စွန်သားခန်းတဲ့ယဝ်း မဉ်ႏနာႏဗာႏတရာꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏ-

၅။ အုံမွိုက်ထာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ ထွꩻတဝ်းအုံမျတ်ထာꩻ တနီꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
သျင်ႏသာနုကျံႏထွက်ထာꩻ

**"သာနုသုတ် (သျင်ႏသာနု ကျံႏထွက်ထာꩻ အတကာႏမမွိုးရဲခါꩻ)"**

အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ သျင်ႏပေႏ "လိန်ႏမာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ"အဝ်ႏတပါꩻ၊ အမဉ်ꩻ "သျင်ႏသာနု"တဲ့။
သျင်ႏသာနုနဝ်ꩻ သီႏလတဲ့အဝ်ႏ၊ ဝတ္တရာꩻတဲ့ကေႏ၊ ဉာဏ်ႏတဲ့ဟောဝ်တဲင် အဆရာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗွေႏစင်ꩻလင်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ရက်မွေးစွဉ်ႏဝွေꩻဗွေႏ၊ ငေါဝ်းထီတဲ့အွီႏ၊ ပြန်ႏလိတ်တဲ့တလေ့၊ ဟော်ꩻတရာꩻတဲ့ ဖုဲင်ႏနာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လာဗွေလာမား လာသွစ်ꩻနီꩻ ပေါႏဗွေႏသျင်ႏသာနု ဟော်ꩻသွူတရာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဘီလူꩻဖုံႏတဲ့ လွဉ်နာႏ၊ ဘီလူꩻမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဇာတ်ကရီးခါ ထွာဖိုသျင်ႏသာနုသီးမွိုး၊ အပိုဟော်ꩻတရာꩻ ယံငါႏနဝ်ꩻတဲင် ဘီလူꩻဖုံႏရိုꩻ- "သျင်ႏမွိုး-သျင်ႏမွိုး"တွော့ꩻ အစစအရာႏရာႏ ဘီလူꩻဖုံႏခြာ အမွိုးဘီလူꩻမူႏ မဲ့ငါမေတ္တာႏ တန်မွေးစွဉ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏသျင်ႏသာနုနဝ်ꩻ သက်လꩻနီဆီလဲဉ်း၊ ထွိုင်ႏကွဲတန်တန်တွော့ꩻ သꩻခိုဗင်ႏပေါႏ၊ အုံထာꩻပျောႏဒွုမ်တဲင် သွမ်ꩻရောဝ်ꩻထွူကျွꩻသဲင်ꩻ အတကာႏမမွိုးလမ်း၊ ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ အသွꩻပေႏ ပါသဲင်ꩻသေႏသေႏ၊ ယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ အသွꩻပေႏပါတဝ်း၊ အလွိုးတဲ့ တရေꩻတဝ်း၊ အတကာႏမမွိုးရီ-
"ဗွေႏသျင်ႏ သွꩻမပါတဝ်း၊ လွိုးတဲ့တရေꩻတဝ်း၊ ထွာထမုဲင်ꩻ ဗွေႏသျင်ႏ"
"ဗွေႏသျင်ႏ အုံထာꩻပျောႏဒွုမ်၊ အီႏထွက်သွူထာꩻ"
"ပွိုးထမုဲင်ꩻ အုံထာꩻမပျောႏတဝ်းတွိုးပိုခို၊ ထွက်မွုန်း ထွက်မွုန်း ပိုခို"
လိုꩻလမ်းဘဝ ဒုက္ခခရာႏ၊ ခိုးလျားခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အတကာႏမမွိုး ဒေါ့ꩻဖေႏအစားစား၊ ချꩻနားဖေႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ အပိုသျင်ႏအဝ်ႏရိုꩻဒျာႏ "တောဝ်း-တောဝ်း'တိတ်ꩻတိတ်ꩻ။
"ယိုပိုခို-
အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ သညင်ꩻဗဲင်းမွိုးယို၊ မွိုးဒွိုႏကသွတ်ꩻယာ မွိုးကပ်ကသွမ်ꩻယာꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ကပ်ကပိုသွမ်ꩻ၊ နာႏကပိုဗွေႏသျင်ႏတရာꩻ၊ ခါးလားသွမ်ꩻယာ ကထွူပေႏယိုနဝ်ꩻ ယွုန်းဖေႏဆောင်ႏမွိုးပိုခိုနော"
အတကာႏမွိုး တောင်ꩻပြန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် လွေꩻပသေဟူ လွေꩻဒွိုႏလွေꩻသွတ်ꩻတွင်ꩻ အမွိုးဘီလူꩻမူႏနဝ်ꩻရိုꩻ"ဟန်ႏရောဝ်ꩻယို ထီႏတဝ်း ခွေပိုသာနု တွုံꩻသွမ်ꩻနဲ၊ အလွေꩻမုဲင်ꩻနဲ၊ ယိုခါ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကိုနဲ" ထွိုင်ႏထိုမ်ႏနဝ်ꩻ သေခန်း အဝ်ႏအမွိုး(လိုꩻ)လမ်း၊ အီႏထွက်ထာꩻတဲင် "ဘီလူꩻမူႏ နွို့ပူꩻစွဉ်ႏထာꩻဒျာႏ၊ ဗွေႏသျင်ႏအဝ်ႏပြာႏ၊ ယုဲင်ꩻလဲ့" အမွိုး(လိုꩻ)နဝ်ꩻတဲ့ သꩻဝꩻ၊ ခြောဝ်တအꩻအငေါဝ်း ဟဲ့ꩻလွဉ်ခန်းဝင်ꩻ။
ဘီလူꩻမူႏ ပူꩻတော ပါꩻမူႏတဖြာꩻ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻနုဲင်းယို-
"သျင်ႏသာနု မဉ်ႏသေနမ်းမဲ့ꩻ ဒေါ့ꩻပါနော၊ ထွက်ထာꩻလꩻတဝ်း၊ ပေါႏထွက်ထာꩻနဝ်ꩻ အုံခန်းမို့ꩻလောင်းတဲ့ လွစ်တဝ်း၊ အီႏနွို့ပူꩻ အီႏမာꩻဒုက္ခ၊ ကယ်ꩻလဲဉ်းကယိုကွေး"မဲ့လောဝ်းပါ ဗွေႏသျင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနော။
ဗွေႏသျင်ႏတဲ့စွုန်း၊ ပါꩻမူႏနဝ်ꩻတဲ့စွုန်း၊ ဝင်ꩻလောဝ်းနယ် လူꩻကဒေါ့ꩻငေါဝ်းနဝ်ꩻယင်၊ တကာႏအမျာꩻ တောင်ꩻပြန်ႏပငါပရာꩻယင်တဲင် သျင်ႏသာနုရိုꩻ "ထွက်တဝ်းဒွုမ်-တဲ့"၊ "သာႏဓု"ပငါပရာꩻ။
ဗွေႏသျင်ႏသာနုနဝ်ꩻ ဗုဲင်စင်ꩻ၊ ထွာမဟာဓမ္မကထိက သက်တောႏထိုဆွာꩻ အုံဗာႏစွဉ်ႏ တရျာꩻနီဆီနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ အဋ္ဌကာထာ၊ သာနုသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
သံႏဝွေႏခန်ꩻဆုမ္မꩻ

၁။ လိုꩻခမ်းလောက၊ ကဒုက္ခ၊ ထီးမ ယံသေဗာႏ။
၂။ ချံꩻသာႏမျိုꩻတန်၊ တွာသွီနံ၊ ထုမ်ႏလင် မော့ꩻတဝ်းဗာႏ။
၃။ ဟို့ꩻဆာႏအတွက်၊ စွုမ်ႏနီꩻသတ်၊ ယူႏပက် ထွူတဝ်းဗာႏ။
၄။ အာဟာႏရခန်ꩻ၊ ကလုံꩻပန်ꩻ၊ သဝ်ꩻလင်ꩻအဲဉ်ထဝ်းဗာႏ။
၅။ အံႏမုအွꩻမု၊ ကပျုစု၊ ကုရုလဲင်ꩻရွိုးဒါႏ။
၆။ စွုမ်ႏနီꩻအွꩻအံႏ၊ စွုမ်ႏနီꩻထန်ႏ၊ အမန်ႏထာꩻသေင်ဒျာႏ။
၇။ ခွေနာꩻအဝ်ႏရက်၊ စွုမ်ႏစိုးဇာတ်၊ ယူႏပက်မသွတ်ꩻဒါႏ။
၈။ ရက်ငါႏပိုမာ၊ စွုမ်ႏနီꩻဟာ၊ ဆုဲꩻချာအီႏဖဗာႏ။
၉။ မာꩻဗားဒွါႏနမ်း၊ သဲင်ꩻလိုꩻခမ်း၊ တွိုႏသမ်းအပါယ်ႏရွာႏ။
၁၀။ အဝ်ႏလိုႏကီးကူꩻ(စိက္ကူꩻ)၊ ထာꩻဟဝ်ဆူꩻ၊ တဖူꩻဟဝ်ထုမ်ႏငါႏ။
၁၁။ ခေတ်ပြောင်ꩻတသာ၊ ယိုလဲင်ႏခါ၊ သꩻဗွာယံမာꩻဗာႏ။
၁၂။ ဘာႏဝနာႏကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ လိုႏစီꩻဖျန်ꩻ၊ နန်းရင်ꩻယိုမꩻသာႏ။
၁၃။ ခွိုက်ကခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ ကျံႏစဲႏဝင်ꩻ၊ အတွင်ꩻသာႏသနာႏ။
၁၄။ မီႏတန်မီႏဖြား၊ အာႏထိုꩻမား၊ ရွိုးလွားအာလွဉ်ꩻငါႏ။
၁၅။ ဆာဗာႏရင်ꩻရင်ꩻ၊ မလွစ်ကင်ꩻ၊ ယပ်ꩻခန်ꩻအီႏမော့ꩻဗာႏ။
၁၆။ ထာꩻသီလဲ့ခါ၊ လွစ်တဝ်းဟာ၊ ဆငါအီႏမော့ꩻဗာႏ။
၁၇။ တစိုးတကုံ၊ အဝ်ႏလိုꩻဒုံ၊ ကအုံညတဝ်းဗာႏ။
၁၈။ တစိုးတဆင်ႏ၊ အီႏသီထင်ႏ၊ အမန်ႏလွစ်တဝ်းဗာႏ။
၁၉။ မရဏသေမင်ꩻ၊ မီႏဟဲ့ꩻလင်ꩻ၊ ခွန်နင်ꩻလွေꩻလွဉ်ꩻဗာႏ။
၂၀။ ကထွာသွꩻခွ၊ အဝ်ႏဒါႏန၊ လူႏဖဟဝ်မာꩻငါႏ။
၂၁။ လူႏဗွုန်ႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ မီႏသီလင်ꩻ၊ နမ်းရင်ꩻအဲဉ်ထဝ်းဒျာႏ။
၂၂။ လိုꩻဖုံႏဆချာ၊ အီႏအံႏတာ၊ ဟွုန်ဆာမီႏယူႏဒါႏ။
၂၃။ ဥစ္စာႏပြုံႏပြင်ႏ၊ ထွာအီရန်ႏ၊ အမန်ႏကွိုင်ႏထီႏဗာႏ။
၂၄။ လိုꩻပေႏအပို၊ ထွာဗာႏယို၊ သꩻကိုဟဝ်ယူႏငါႏ။
၂၅။ ကြိုဖို့နမ်းရင်ꩻ၊ လိုႏသညင်ꩻ၊ ထိုမ်ႏဝင်ꩻထာꩻဟဝ်တာႏ။
၂၆။ သာႏသနာႏရောင်ႏ၊ အဝ်ႏလေတောင်ႏ၊ မူႏမောင်ႏဟဝ်ထုမ်ႏငါႏ။
၂၇။ အနိစ္စတရာꩻ၊ လိုꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ မတ်ခါꩻဟဝ်တောင်ꩻငါႏ။
၂၈။ နီခန်ႏထာႏ(ခန္ဓာႏ)ယို၊ မမဲꩻဖို၊ မူႏခိုဟဝ်သေငါႏ။
၂၉။ ခန်ႏထာႏငတ်ꩻတန်ꩻ၊ ခွေါင်တဝ်းရင်ꩻ၊ မတ်ဝင်ꩻယံသေငါႏ။
၃၀။ ဒုက္ခဒုက္ခ၊ ခုဲႏကဉ်ꩻမွ၊ သုခအဲဉ်ထဝ်းဗာႏ။ (ကေန်ꩻ)
၃၁။ ဒုက္ခမျိုꩻတန်၊ ထာꩻယပ်ꩻဖြန်၊ ပေႏတန်ဟဝ်တောင်ꩻငါႏ။
၃၂။ အနတ္တယို၊ မူႏတွမ်ႏခို၊ နမ်းယိုပွိုင်ႏတဝ်းဗာႏ။
၃၃။ ကမ်းဒျာႏအသꩻ၊ ရဲးမလꩻ၊ အီႏဝꩻ သီထွူဗာႏ။
၃၄။ လွꩻသီငါႏထာꩻ၊ ယိုတပါꩻ၊ နီနာꩻလွစ်တဝ်းဒျာႏ။
၃၅။ သီဗာႏရင်ꩻရင်ꩻ၊ မလွစ်ကင်ꩻ၊ သေဝင်ꩻဟဝ်ယူႏငါႏ။
၃၆။ နီခန်ႏထာႏရုက်၊ ဟဝ်စက်ဆုက်၊ ကောင်ပုက်ယံသေငါႏ။
၃၇။ ရုက်အသုဘ၊ မီႏသေမꩻ၊ လꩻဒါႏနိဗ္ဗာန်ႏနော။
၃၈။ (သွံပွိုက်)စီႏလင်ꩻ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ မတ်ဝင်ꩻထွူဆွူနော။
(ခန်ႏထာႏ-ခန္ဓာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ အဗွေႏတဲမ်းအတွိုင်ꩻဒျာႏ၊ ရုက်-နဝ်ꩻပါဠိလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနေနေလဲ့ စီႏခြပ်ချာနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။)
### အာႏကွိုꩻ
သွစ်ꩻပါꩻအင်္ဂါႏကျိုꩻတန်ငါႏ

**"သံခိတ္တူပေါသထသုတ် (သွစ်ꩻမျိုꩻအင်္ဂါႏ ကျိုꩻတန်ငါႏ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကဆောက်တဲႏ (ကဆို့ꩻတဲႏ) ဥပုသ်နဝ်ꩻ မဉ်ႏဗွေတွမ်ႏ အချက်သွစ်ꩻဗာႏ အင်္ဂါႏသွစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊ အချက်သွစ်ꩻချက်-အင်္ဂါႏသွစ်ꩻပါꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
၁။ အရဟန္တော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (ပထမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ အရဟန္တော အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ပီဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (ဒုတိယ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ အရဟန္တော ဝိရတာ မေထုနာ ဂါမဓမ္မာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း အကျင်ꩻမူႏခို'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ဗွန်ပီဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (တတိယ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ အရဟန္တော မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (စတုတ္ထ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ အရဟန္တော သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနောဝ်ꩻ အွꩻတောဝ်းဒေါဝ်'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ပီဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (ပဉ္စမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၆။ အရဟန္တော ဝိရတာ ဝိကာလဘောဇနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ မွူးနွောင်းမာꩻတွို့ꩻ သွုံꩻတဝ်း'၊ ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ အံႏတဝ်းဒဲဉ်ဟာ၊ ဆောက်တဲႏ၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ (ဆဋ္ဌမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၇။ အရဟန္တော နစ္စဂီတ(လ)ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ကျူႏထာꩻ၊ သချင်ꩻငေါဝ်း၊ ဒုံႏအူ၊ ထွားဇာတ်၊ ဒျꩻကောဝ်ႏ၊ ဒင်ႏမွန်း၊ သူႏနံႏသာႏ-မာꩻဒါႏတဝ်း'၊ 
ထွားနုဲင်းနဝ်ꩻ ဆောက်တဲႏ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ (သတ္တမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနဝ်ꩻသွူ။
၈။ အရဟန္တော ဥစ္စာသယန မဟာသယနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ-
'ရဟန္တာႏသီးနောဝ်ꩻ အုံတောဝ်း ခင်ႏလမ်းထို ခင်ႏလမ်းမျတ်'၊ ထွားနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဆောက်တဲႏ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ (အဋ္ဌမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဒါနဝဂ်၊ သံခိတ္တူပေါသထသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ