open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ( ကျာႏသပတေꩻနီꩻ - အုံသန္ဓေႏခန်ꩻ)

၁။    တယ်ႏသုမေႏဓာႏ         ကျိုꩻစာꩻရေႏ
         လစ်ꩻအသင်ႏချေႏ        လွိုငါကိန်ꩻ
         ကမ္ဘာႏတသိန်ꩻ            စွဉ်ꩻသက်သွီႏ
         ထဲမ်ပါႏရမီႏ                ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻဇာတ်
         ဘုရာꩻလောင်ꩻမျတ်     ခွန်ဝေဿန်ႏ
         ဘဝပြောင်ꩻထန်ႏ         ထွာတေားလူꩻ
         တုသီႏခမ်းသူꩻ             သာႏယာႏစု
         " သေတကေတု "        အမဉ်ꩻတွင်ႏ
          အဝ်ႏအုံပျောႏသွင်ႏ      အယံတွင်ꩻ
          တွိုင်ႏပင်ႏလို့ဝင်ꩻ         လူꩻဗျဟ္မာႏ
          လွဉ်တောင်ꩻပြန်ႏဗာႏ    ဘုရာꩻလောင်ꩻ
          ထဲမ်ဗွေဆုတောင်ꩻ      ပါႏရမီႏ
          ခိန်ႏတွိုႏဗွေညီႏ           ယိုလဲင်ႏခါ
          လိုꩻခမ်းယံထွာ           ဗွေႏဘုရာꩻ
          ကွပ်ပွိုးလဝ်းခါꩻ         တောင်ꩻပြန်ႏလွ
          မဟာႏသက္က               သူဆီနွုတ်ꩻ
          လူꩻသက်လို့ယွုတ်ꩻ     လင်ꩻလိုꩻဒုံ
          သန္ဓေႏတယ်ႏအုံ          မွိုးနမ်းလောင်း
          ဝါႏဆိုႏဗွေကောင်း       နီꩻကျပ်တေꩻ
          သꩻကိုယူႏလွေꩻ           ပီတိပြုဲင်
          မွိုးဟို့ꩻဗိုတုဲင်              ကကိန်ꩻသော့ꩻ
          တရေꩻပွုံႏရော့ꩻ           ခွန်ပေႏဆား
          ဟဝ်ရက်ဖုဲင်ႏထွား       သꩻကိုယူႏ
          ရောင်းရဲ့ခွꩻရျူႏ           စုံသွုန်ႏထီ
          စူနုံတဆီ                   ကတောင်ဒင်ႏ
          ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထင်ႏ        သန္ဓေႏဟို့ꩻကိုဩ ။      ။
          သန္ဓေႏခန်ꩻနေား          ဝုဲင်ႏဓိဋ္ဌာန်ႏ
          မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ          ယံလꩻမွိုင်
          တဏှာႏ၀ဋ်စွိုင်           ခုဲင်ႏလွစ်တဝ်း
          ဘဝမုဲင်ꩻယဝ်း             အုံသန္ဓေႏ
          ယံမော့ꩻမွိုးဗွေႏ           သူႏတောႏမျတ်
          ကုဲင်ပြင်ꩻတရတ်         သီတခြို
          မွိုးဗွေႏဟို့ꩻကို             ဒုက္ခလျား
          ဝင်ꩻကကျံႏယား           အမျိုꩻမျိုꩻ
          ထွာလꩻကီလိုꩻ            မဲ့ခေ့ꩻလို့
          စူပွတ်ꩻခင်ႏထို့            ကုဲင်အင်္ဂါႏ
          တအွိုင်တအာႏ          နီဖြာꩻဆွိုင်ꩻ
          စွုမ်ႏဘဝတွိုင်ꩻ           ဒုက္ခခုဲင်ႏ
          ယံမော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ          ဆုတောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဩ ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏဝင်ႏကုသိုလ်ႏ

### ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏ ဝင်ႏကုသိုလ်ႏ(၁)
သာႏဓု သာႏဓု ဖူးဝေးအာ၊ ခိန်ႏနုဲးယိုခါ ဟန်ႏနီꩻတွင်ꩻ၊ နီသွဉ်းသီးရင်ꩻ ကမာꩻဒါႏ၊ ပွယ်ꩻမျောက်သာႏသနာႏ အွဉ်ႏဗုဲသျင်ႏ၊ ပွယ်ꩻပင်ႏသာႏသနာႏ အွဉ်ႏခံႏပို၊ နုဲးဟန်ႏနီꩻယို ဖူးဝေးသီး၊ ပေႏတန်ငယ်ကြီး လိုꩻအမျာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ကလွဉ်လူႏ၊ ခိုယိုတွမ်ႏမူႏ ကလွဉ်ပါ၊ အကျိုꩻယိုခါ ယံလꩻညီꩻ၊ လူႏထွူဖြီꩻစီꩻ ဝွေႏအမျ၊ ပွန်းဖို့ဘာဂ ယံလꩻမန်ႏ၊ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ ယံလꩻနုဲင်း၊ သာႏဓုဝင်ꩻဟုဲး စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ပငါပရာꩻ ဗွေႏသီးဩ။ (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
### ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏ ဝင်ႏကုသိုလ်ႏ(၂)
ဟဝ်မို့ဟဝ်မို့ ကျောင်ꩻတကာႏ၊ သာႏဓုသာႏဓု ဖူးဝေးအာ၊ ဟန်ႏနီꩻယိုခါ အခန်ꩻသင်ꩻ၊ သီယိုနဝ်ꩻရင်ꩻ ဖျော်တွိုႏစူꩻ၊ သွဉ်းသီးပွယ်ꩻဖူꩻ ခံႏထဉ်ႏကို၊ ပွယ်ꩻကုသိုလ်ႏယို လွဉ်ပါညီꩻ၊ ခိန်ႏနုဲးဟန်ႏနီꩻ ယိုနဝ်ꩻဟွေး၊ သꩻရေꩻကိုမွေး ဖူးဝေးသွူ၊ ဟန်ႏနီꩻနင်းဟွူ သွဉ်းသီးလူႏ၊ စေႏတနာႏဖျူႏ သွဉ်းသီးရဲန်ꩻ၊ ယံနေးဖသဲင်ꩻ ခွိုင်းကုသိုလ်ႏ၊ သွဉ်းသီးဝွေႏတွိုႏ ဖဒျာႏဩ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနေား ယံကလꩻ၊ နေစ်သက်စွုမ်းသꩻ သာႏဓုဝင်ꩻ၊ အမျာꩻခွန်နင်ꩻ ဖူးဝေးအာ၊ ဒဲန်ဟန်ႏလဲ့ခါ ယံသုံꩻဆောင်ႏ၊ ခိန်ႏတွိုႏပွယ်ꩻအောင်ႏ နာႏအကျိုꩻ၊ ဖူးဝေးသီးရိုꩻ ယံနာႏရဝ်း၊ နန်းခီအဲဉ်ထဝ်း သꩻခွꩻခွꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယံလꩻ သာႏဓုညီꩻ၊ ယိုခါဟန်ႏနီꩻ သွဉ်းသီးဝွေႏ၊ ကထွာပွယ်ꩻဗွေႏ ဒါႏယကာႏ၊ အမျဖေႏဒျာႏ သာႏဓုဩ။ (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
### ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏ ဝင်ႏကုသိုလ်ႏ(၃)
ခိန်ႏခါႏကာႏလ၊ သမယ ယိုခါတွင်ꩻ၊ ဖူးဝေးရင်ꩻ လိုꩻပေါင်ꩻသီး၊ စူနုံဆီလီး ဝုဲႏထေ့ငါ၊ ကကွီပါ လူႏညီꩻဒါႏ၊ ပုညကုသလာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ နုဲးယိုနဝ်ꩻရိုꩻ နေစ်သက်မွေး၊ သီယိုဟွေး ကမဲန်လꩻ၊ ခွိုင်းတဲင်သꩻ ကရေႏထင်ႏ၊ ချံꩻသာႏမန်ႏ ခမ်းဝေင်ꩻရျူႏ၊ နီထာꩻလူႏ ဒါႏနဗွန်၊ ယံထင်ႏအုံ ဗာႏခေါးခေါး၊ ယံကတွိုႏနေား ယိုꩻယိုꩻ၊ ခါးလားရိုꩻ ကတွိုႏစူꩻ၊ နိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ တွင်ꩻကာႏလ၊ စွုမ်ႏဘဝ စိုးဇာတ်ပန်၊ အကျိုꩻတန် အဝ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊ ယံထူꩻချာꩻ ယံကဗွေ၊ ယံကခြွေ ယံကခြာႏ၊ ယံချံꩻသာႏ နမ်းတွမ်ႏသꩻ၊ ခွိုင်းဆန္ဒ  ယံဗွေနေား၊ ဟန်ႏနီꩻစောႏ နီကလူႏ၊ သဒ္ဓါႏဖျူႏ နီကတန်ꩻ၊ အခိန်ႏရင်ꩻ မီႏသံးတွိုႏ၊ ဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ မီႏဟော်ꩻကျာꩻ၊ မျတ်တရာꩻ ဒါႏနကျိုꩻ၊ သီယိုရိုꩻ ယံနာႏရဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစဝ်း ကဟော်ꩻဒါႏ၊ ဒေႏသနာႏ တရာꩻထူꩻ၊ အီႏဝွေႏစူꩻ ဖန်းအမျ၊ ဘို့ဘာဂ ကုသိုလ်ႏယို၊ ကျောင်ꩻတောႏကို ယံကထင်ႏ၊ ယံနာႏခံႏ ညီꩻဝင်ꩻဩ။

### အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ငဝ်ႏဆျာꩻထီဝွေႏအမျ

၁။ ခိန်ႏခါႏကာႏလ ယိုခါတွင်ꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ကန္တော့ꩻဗာႏ၊ သွံပါꩻရတနာႏကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ မေႏတေန်ꩻပဒေႏသာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ သေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ ကောဝ်ႏသဉ်ပုပ္ဖါႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ သွုံꩻဆောင်ႏခရာႏ ဒါႏနမျိုꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ထိန်ꩻတီဗာႏ၊ သီႏလအတာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ပသာဗာႏ၊ တရာꩻမတ္တောႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ပွါꩻမျာꩻဗာႏ၊ တရာꩻဘာႏဝနာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။

လူꩻယိုတွမ်ႏလိုꩻ အီႏဝွေႏဖ၊ ရီးအွဉ်အစ မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ လွိုထဲင်းဒွိုန်းခြာ ဗွေႏဆရာႏ၊ ဖူးဝေးညာꩻတိကာႏ ဗော့ꩻတွမ်ႏညာꩻ၊ သွꩻပေႏစွုမ်ႏဖြာꩻဝွေႏလို့ဩ။ ခွေသွဉ်းနမ်းနော အောဝ်ႏထိန်ꩻတီ၊ ခွေသွဉ်းလမ်းကီ ကအဝ်ႏအုံ၊ ခွေသွဉ်းသီးဒုံ ကအောဝ်ႏဒါႏ၊ တနံဒေႏဝါႏ လူꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယိုလောင်ꩻဝွေႏဒျာႏဩ။ လွိုထဲင်းဒွိုန်းနော လူꩻသွံမျိုꩻ၊ အာကာသစိုꩻ၊ ဘုမ္မစိုꩻ၊ ရုက္ခစိုꩻယို ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဖန်၊ ဝင်ꩻလစ်ꩻလူꩻတန် အောဝ်ႏနေက၊ ဓတရဋ္ဌ၊ ဝိရူဠက၊ ဝိရူပက္ခ၊ ကုဝေရ၊ ကုသိုလ်ႏအမျ ဝွေႏဖဒျာႏ၊ ငါးရုဲင်ꩻဆရာႏ ယမမင်ꩻ၊ လူꩻတန်ထွာလင်ꩻ ခွန်သိကျာꩻ၊ နီဆီနောဝ်ꩻရာꩻ သင်ဗြဟ္မာႏ၊  ဝွေႏဖဖန်းဒျာႏ ကုသိုလ်ႏဖို့၊ လွုံႏစွုံႏလို့လို့ လူꩻတွမ်ꩻလိုꩻ၊ ထီဖူꩻမရိုꩻကောင်လောင်းပါ၊ သွဉ်းကုသိုလ်ႏခါ ဝွေႏဖလင်ꩻ၊ ယံသာႏဓုဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ယံနေထူႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ယံချမ်ꩻသာႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနော၊ လိုꩻလူꩻဗြဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ အားလုံတဉ်ဟွေး။

*တောင်ꩻသေꩻ* = ငေါဝ်းဝွေႏအမျ ယိုတပုဒ်နဝ်ꩻ ရေႏဖေႏ မာꩻအလူႏအတန်ꩻ ပွယ်ꩻတန်လံꩻတန်မွေးတောဝ်း၊ လမ်းကိုပါႏဖူꩻ၊ ကျောင်ꩻကိုကန်ႏဖူꩻ၊ မွူးဟာမွူးရောဝ်ꩻ ကလူႏဒါႏ၊ မေႏတေန်ꩻစတဲင် အမျိုꩻမျိုꩻထွူတဲင် ဝုဲင်ႏဘုရာꩻနေးသီလ၊ ပသာမေတ္တာႏ၊ ပွါꩻမျာꩻဘာႏဝနာႏထင်ႏထွူ ဝွေႏအီအမျတာႏဒျာႏသွူ။ ကပါဒါႏ ကုသိုလ်ႏမဉ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ နီမဉ်ႏတမာꩻဗာႏတောဝ်းလဲ့၊ သော့ꩻပါတောဝ်း(ရွစ်ပါတောဝ်း) နုဲင်းနောဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။

၂။ မမ ပုညဘာဂံ သဗ္ဗေ သတ္တာ သမံ လဘန္တု။
*အနက်ပအိုဝ်ႏ။  ။ မေ - ခွေသွဉ်း၊ ဣဒံ ပုညံ - ကလူႏတန်ꩻဗာႏ၊ ဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ ကကံကျင်ꩻဆောက်တဲႏဗာႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ ၊ အာသဝက္ခယာ - အာသဝေါလစ်ꩻပါꩻ ကလို့ရာꩻအမန်ႏ၊ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ၊ ဝဟံ ဝဟန္တော - တွိုႏစူꩻအီနွောင်ꩻ၊ အကျောင်ꩻတရာꩻယို၊ ဟောတု - ယံထွာသွော့ ဗွေႏဩ။
*မေ - ခွေသွဉ်း၊ ဣဒံ ပုညံ - ကုသိုလ်ႏယိုနောဝ်ꩻ၊ နိဗ္ဗာနဿ - နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ၊ ပစ္စယော - အထောက်အပံးနောဝ်ꩻ၊ ဟောတု - ယံထွာသွော့ ဗွေႏဩ။ မေ - ခွေသွဉ်း၊ ဣဒံ သီလံ - ကကံကျင်ꩻဆောက်တဲႏဗာႏ သီႏလကုသိုလ်ႏယိုနောဝ်ꩻ၊ နိဗ္ဗာနဿ - နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ၊ ပစ္စယော - အထောက်အပံးနောဝ်ꩻ၊ ဟောတု - ယံကထွာသွော့ ဗွေႏဩ။   
*မေ - ခွေသွဉ်း၊ ပုညဘာဂံ - ဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ အပွန်းအတာႏယိုနောဝ်ꩻ၊ သဗ္ဗေ - လို့လို့စင်စင်၊ သတ္တာ - လိုꩻလူꩻဗြဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏသီး၊ သမံ - ညီႏညီႏမျမျ၊ တရျားရျား တတွာတွာ၊ လဘန္တု - ယံလꩻလွဝင်ꩻဖုံႏနော။
   
*တောင်ꩻသေꩻ* ။  ။ ငေါဝ်းကွီဆုꩻတွမ်ႏ ငေါဝ်းဝွေႏအမျ အဒွေါင်ႏစားယိုနောဝ်ꩻ မီႏထွာထီရေႏစက္ချတပါတဝ်း၊ (ထီဆေ့ ထီပလဲင်ꩻမီႏတပါတဝ်း)နဝ်ꩻ သွဉ်ပါရွစ်ပါနဝ်ꩻ ဟဝ်သွူ။ ထီရေႏစက္ချမီႏပါ နာႏအကျိုꩻမီႏထွူ၊ မီႏအီႏရွစ်ချာလွေꩻ ငေါဝ်းဆျာꩻထီ အဆွာꩻစားနောဝ်ꩻ သွဉ်ပါရွစ်ပါတဝ်းလဲ့ အောဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ မီႏရွစ်ပါနဝ်ꩻ၊ အဓိပ္ပာယ်ႏထပ်(ဗွိုန်)လွဝင်ꩻတဲင် အခိန်ႏလို့ပိုႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
ငါသူꩻတခီႏ လိုႏဖြွမ်းညီႏ

**"ငါသူꩻတခီႏ လိုႏဖြွမ်းညီႏ"**
၂၀၁၅-ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻလဲ့ ထွူသွတ်ꩻသောဝ်ꩻ၊ အနွောင်ꩻအသွုမ်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့ သေစဲင်းအဖြေႏပေါႏလဲဉ်းဒျာႏ၊ အစိုႏရလီꩻနောဝ်ꩻ (၅)နေင်ႏသက်တန်ꩻ ဗွေထိုꩻလဲဉ်းတဲင် အစိုႏရတသာအနေႏ အီႏလုဲင်ႏပြေင်၊ အီႏထေင်းထမ်ႏလွေꩻသွူ ခမ်းထီတာႏဝွန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ ၂၀၁၅-ပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻအကို နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏနောဝ်ꩻ နွောင်ꩻလို့ဒျာႏအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏတဲင် သꩻရေꩻထူႏဂုဏ်ႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခွိုꩻတွမ်ႏခွိုꩻ၊ မျိုꩻတွမ်ႏမျိုꩻ မဉ်ႏထွားဖေႏချာဒျာႏ နီအကယ်ႏ နီအတန်မꩻ နီလိုႏရာꩻဆန္ဒဖုံႏယို အီႏသေနွောင်ꩻ၊ အီႏထီႏထွꩻနွောင်ꩻတဲင် နေးတွမ်ႏသꩻရက်ခွိုꩻမဲ တဗီႏတွော့ꩻ ကပသာဒင်ႏငါဖေႏလဲဉ်း ခမ်းသားသီး"ခွန်"တဲ့မွေးမွေး၊ ခမ်းသားထီသား ထာꩻကွီကော့ꩻချက်ယို ကအီႏထဲမ်ဗွေဖေႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့မွေးမွေးနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏလဲ့ ခမ်းသားမွိုးဖါသီးနောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏဝွတ္တရာꩻကေႏလဲဉ်း၊ အောဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ ထာꩻကော့ꩻမောင်ꩻချက် အီႏဗွေစွုမ်ႏအလဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
၂၀၁၅-ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻအကို နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏတောင်ႏကီꩻနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏမုꩻ အောဝ်ႏဟောဝ်ဒျာႏလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏ မဲကိစ္စထာꩻသေတရာꩻ အာႏပေႏငါႏဒျာႏမကောင်၊ အွဉ်ႏရေꩻမုꩻ အာႏပေႏထိုꩻဒျာႏမကောင်၊ ထီႏဒျာႏအပြောင်ꩻအလုဲင်ႏတမျိုꩻလွုမ်ꩻမကောင်၊ မဉ်ႏတွက်ထွားဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻဆေ့ꩻအာနောဝ်ꩻ အာကယ်ꩻလဲဉ်းဒျာႏ ခမ်းရင်ꩻသားအလောင်ႏအလင်လဲ့ ကလꩻထွိုက်ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ ယိုတလဲင်ႏနောဝ်ꩻ လꩻထွာတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီခွိုꩻ၊ နီမျိုꩻ၊ နီလိုꩻယို အောဝ်ႏလွဉ်ဒျာႏတွမ်ႏ သမဲင်ꩻအခွေါင်ခံႏတဲင် နီပအိုဝ်ႏကံႏကျမ္မာႏ နီပအိုဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻခွင်ꩻ မဉ်ႏလꩻချာမꩻ နီပအိုဝ်ႏအနာႏဂတ် အီႏတရေꩻလွဉ်သွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင်အခါႏ တရျားငီႏတွာ အီႏအုံတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ ခေတ်အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏအကို နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏယိုလဲ့ နေးတွမ်ႏထာꩻသေတရာꩻ တန်တန်အာအာတဲင် အသွုမ်ꩻကို အမျတ်ဖေႏကလꩻချာနောဝ်ꩻ မဉ်ႏတွိုႏလွေꩻယင်း နီရေင်နီဆီငါသူꩻ အမာႏကို အမဲဉ်ႏထူႏသွဉ်ခန်ꩻထွူ အမာႏအောဝ်ႏမꩻ အမဲဉ်ႏအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ မဲဉ်ႏလဲဉ်းတဲ့ ဖေႏကတဲပ်ထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ နီနမ်း၊ နီခမ်း နီထာꩻအင်းဖုံႏ ဖေႏကလꩻဗွေဗွေ၊ ကရေႏလွေꩻဒါႏ ကဝ်ႏထွန်ႏထျꩻအတွိုင်ꩻ ခင်ႏကာယို မဉ်ႏငီႏ၊ စူသီႏယို မဉ်ႏအောဝ်ႏခြေင်ဒျာႏနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ပအိုဝ်ႏယို မုဲင်ꩻခါစွဉ်ႏလဲ့ တဖေ့သူႏနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ ခမ်းထီကို ပါꩻအဖြာꩻယို ပါꩻအဖြာꩻနောဝ်ꩻ နီမဉ်ႏမဉ်အွဉ်ႏထွာ နီလိုꩻတန်နောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏရွဉ်ဖြေꩻထူႏတလꩻတောဝ်းတဲင် နေးတွမ်ႏဒျာႏ ခမ်းသားမွိုးဖါသီး မဲတဗီႏဒင်ႏကီဖေႏနောဝ်ꩻမꩻ အီႏထွာလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻဝယောဝ်း ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏကို အောဝ်ႏသော့ꩻစွူစွူဒျာႏ နီလိုꩻမျိုꩻစူကို၊ နီခွိုꩻစူကိုနောဝ်ꩻ ထူႏဂွုဏ်ႏခရာႏ ဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်အောဝ်ႏပြောင်ꩻလွေꩻလဲဉ်းတဲင် ကအောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻဒါႏ ခေတ်အခေႏအနေႏအကို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နေးတွမ်ႏသꩻရက်စွိုးခွိုꩻတွော့ꩻ လွောင်ႏဗူႏမုꩻ ဖေႏကကုဲင်ဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ နီအောဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ငါႏသွူ။ ငါသူꩻတခီႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻကိုသူꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နေးတွမ်ႏသꩻရက်စွိုးရက်ခွိုꩻ လွောင်ႏဗူႏမုꩻအဗွေတဗာႏတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကလꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏ အီႏလꩻထဲင်းထဲင်းဒျာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ မောင်းမွူးခံꩻလိတ်လွီးလယ်ႏအနေႏ အောဝ်ႏယွုမ်းအံႏ ကော့ꩻမောင်ꩻလွေꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ-

### အာႏကွိုꩻ
ငေါဝ်းအကျိုꩻထွာ ၄-မျိုꩻ

**"သုဘာသိတသုတ် (ငေါဝ်းအကျိုꩻထွာ-ငွါအကျိုꩻအဝ်ႏ ၄-မျိုꩻ)"**

အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အင်္ဂါႏလစ်ꩻပါꩻ ကဗွေဒါႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ 'ဟဲ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းဒေါ့ꩻထွိုက်'၊ ငေါဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ငေါဝ်းဟောဝ်တောဝ်းမွေးတဝ်း၊ အပဲစ်တဲ့အဲဉ်ထဝ်း၊ ပညာႏသားတဲ့ တသဲ့သွမ်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
၄-ပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
၁။ သုဘာသိတ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းဟောဝ်မျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ငေါဝ်းကုဲင်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊
၂။ ဓမ္မ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းတရာꩻလွုမ်ꩻ၊ တတရာꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊
၃။ ပိယ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏလွုမ်ꩻ၊ ငေါဝ်းခါႏငေါဝ်းလျားနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊
၄။ သစ္စ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏလွုမ်ꩻ၊ ငေါဝ်းလဲဉ်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ငေါဝ်းယို ၄-မျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းတရာꩻ၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းအွီႏ၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းမွေး၊ ဟောဝ်ဒေါ့ꩻငေါဝ်းယိုလစ်ꩻငွါ၊ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းယို လစ်ꩻငွါနဝ်ꩻ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်း၊ ပညာႏသားတဲ့ သဲ့ꩻသွမ်ꩻတောဝ်း၊ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်မျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာပထမငေါဝ်းမျတ်၊
၂။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းတရာꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒုတိယငေါဝ်းမျတ်၊
၃။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏနောဝ်ꩻ ထွာတတိယငေါဝ်းမျတ်၊
၄။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းမွေးမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ထွာစတုတ္ထငေါဝ်းမျတ် နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
၁။ ငေါဝ်းကုဲင်နောဝ်ꩻ ဒေါꩻ့မွုန်းလာꩻလာꩻလုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းကုဲင်နဝ်ꩻ ထွာပထမငေါဝ်းယွုတ်၊
၂။ ငေါဝ်းတတရာꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းလာꩻလာꩻဟုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းတရာꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွာဒုတိယငေါဝ်းယွုတ်၊
၃။ ငေါဝ်းခါႏ ငေါဝ်းလျားနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းလာꩻလာꩻလုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းခါႏ ငေါဝ်းလျားနောဝ်ꩻ ထွာတတိယငေါဝ်းယွုတ်၊
၄။ ငေါဝ်းလိန်ႏ ငေါဝ်းလဲဉ်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းလာꩻလာꩻဟုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်ႏလိန်ႏ ငေါဝ်းလဲဉ်နောဝ်ꩻ ထွာစတုတ္ထငေါဝ်းယွုတ်" ဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနောဝ်ꩻခါ ဗွေႏဝင်္ဂီသ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို-
"ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ-
၁။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်မျိုꩻနောဝ်ꩻ နီတဲ့ ခိုးလျားဗာႏတောဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ ခိုးလျားဗာႏတောဝ်း ဗွေႏဩ။
၂။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းတရာꩻနဝ်ꩻ နီတဲ့ ချမ်ꩻသာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ချမ်ꩻသာႏ၊ နီတဲ့ ဒုက္ခတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဒုက္ခတောဝ်း ဗွေႏဩ။
၃။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းအွီႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်နီ၊ နီလွꩻထီႏတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻလွꩻထီႏတဝ်းနီ ဗွေႏဩ။
၄။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းမွေးမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးကျွိုက်၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ဒေါ့ꩻလွဉ်ꩻသေႏသေႏ ငေါဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ ဗွေႏဩ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ သုဘာသိတသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
ငွိုးဗာႏမဲ့ထီ အာလဲဉ်းသမုဒ္ဒရာႏ

**"အဿုသုတ် (ငွိုးဗာႏမဲ့ထီ-အာလဲဉ်းက သမုဒ္ဒရာႏ)"**

နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို-
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အနမတဂ္ဂေါယံ ဘိက္ခဝေ သံသာရော-
သံသရာႏယို အစ(အထျꩻ)နဝ်ꩻ တသေထွꩻတဝ်း၊ ထာꩻသေတဝ်း - အဝိဇ္ဇာႏ၊ ထာꩻမဉ်လꩻတဏှာႏ-အဝ်ႏလမ်းခါꩻ နုဲင်းဖိုးဖြွီꩻတဲင် အဝ်ႏဘဝယို လွေꩻဘဝသူꩻ၊ အဝ်ႏဘဝသူꩻ-လွဉ်ဘဝယို၊ ချာချာငါငါ၊ ကီကီလလ၊ ငငငွိုးငွိုး၊ မွိုးမွိုးဖါဖါ၊ တဗူႏတဗန်ႏ ချာငါသံသရာႏကိုယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ညမရမကငါႏတွော့ꩻ 'ပုဗ္ဗာကောဋိ န ပညာယတိ-အစမုဲင်ꩻခါ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏချာတသေနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ကဖသီ ကဖမွန်ဗာႏတွမ်ႏ မွိုးဖါတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကဖသီ ကဖမွန်ဗာႏတွမ်ႏ ပိုမူႏကရက်၊ တွမ်ႏပိုခိုကရက်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကဖသီ ကဖမွန်ဗာႏတွမ်ႏ လီꩻပေႏရက်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပေႏသꩻတလွိုး၊ ငွိုးဗာႏထာꩻꩻ လိုꩻတဖြာꩻတဖြာꩻ မဲ့ထီနောဝ်ꩻ 'အာလဲဉ်းကထီ-လစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏတွမ်ႏ တရက်တဝ်း တနစ်သက်တဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝင်ꩻမာꩻဆာနိစ္စက် ဝင်ꩻမာꩻယူႏပက်တဲ့နဝ်ꩻ၊ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ အစားစား၊ မော့ꩻထာꩻခိုးလျား အမျိုꩻမျိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ ကငွိုးဗာႏထာꩻ လိုꩻတဖြာꩻတဖြာꩻ မဲ့ထီနဝ်ꩻတဲ့ အာလဲဉ်းကထီ လစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ၊ ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏနေကနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
ညဆွာꩻမရမက ဒုက္ခသံသရာႏကို သီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဖါသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ မွိုးသီတွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ဝေးခိုသီ ဝေးမူႏသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ဖူးခိုသီး ဖူးမူႏသီတွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ပိုခိုသီ ပိုမူႏသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ လီꩻခိုသီ လီꩻမူႏသီတွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- ဉာတိဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ- ဖူးဝေးသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ၊
- ဘောဂဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ- တခြိုꩻသွုမ်ꩻခြေင်တွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ၊
- ရောဂဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ- ရောႏဂါႏလွဉ်တွိုးတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ၊
- ရောဒန္တာနံ အဿု ပဂ္ဃရိတံ- ကငွိုးဗာႏထာꩻ ဝွေꩻသီးမဲ့ထီဖုံႏနောဝ်ꩻ -
- န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ -
ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ တကာႏတဝ်း အာလဲဉ်းက ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
- အနမတဂ္ဂေါယံ ဘိက္ခဝေ သံသာရော-
သံသရာႏယို အစ(အထျꩻ)နဝ်ꩻ တသေထွꩻတဝ်း၊
- အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ၊ ဝိရဇ္ဇိတုံ၊ ဝိမုစ္စိတုံ-
သီအဝ်ႏလိုႏ ဗွိုႏအန်ꩻငါႏလဲဉ်း သင်္ခါရ၊ ဖေႏကလွစ်ထန်ႏလꩻ သင်္ခါရနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏလိုႏမာꩻ၊ လိုႏအားထွုတ်ငါႏလဲဉ်း တရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနသံယုတ်ပါဠိ၊ အဿုသုတ်)
### အာႏကွိုꩻ
စင်းခမ်ꩻ

thumb|စင်းခမ်ꩻ ဘဲက္ကဒါဒီ၊ ထူႏခါꩻဖေႏယောင်ꩻဆျောဝ်ႏသားမဉ်နောဝ်ꩻ Kamal-ol-molk
**စင်းခမ်ꩻ**(ထာꩻမာꩻလဲင်းခမ်ꩻ) ယို ထွာ ထာꩻဒါႏခုမ်စမ်ႏခမ်ꩻတုမ်ႏ အငိုအောဝ်ႏသတ္တုလောင်းလင်တှော့ လဲင်းမာꩻလိုꩻသီး ထာꩻခြိုင်းခြိုꩻသှူ။ ခေတ်စိုးယိုခါနောဝ်ꩻ ရိုꩻကီမာꩻလုမ်ꩻ ခြှိုင်းလုံးတုမ်ႏ ထာꩻစွတာႏဖုံႏလဲ့ ထာꩻထွာလှောန်ခြောင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ လဲင်းခမ်ꩻသားယို မာꩻလှောန်ပါနေက ဒဲန်ဝါန်ႏ၊ ဟန်ႏဝါန်ႏ၊ ခြှိုင်းတရေꩻအီထာꩻ၊ ထာꩻမာꩻခြှုင်းအီပွယ်ꩻဖုံႏ။ လဲင်းခမ်ꩻသားယို ဒါႏတဲပ်ဗာႏ ကြူသတ္တု၊ မာꩻတကှို့ꩻထာꩻ၊ တွယ်ႏလဲင်းထာꩻ၊ စျာꩻ ကူ ဗှော့ꩻထာꩻ၊ လှိုမ်းထာꩻဖုံႏသှူ။ လဲင်းရှောန်လုမ်ꩻမကာႏ မာꩻဒါႏပါဗာႏ ခြှုင်းလုံးဖုံႏရာ။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ သှောန်နမ်း ဒါႏတဲပ်လꩻ အောဝ်ႏသှောန်ထူႏပညာႏခါ၊ ကျောင်ꩻသှောန်ဖေႏ စူခြောင်ꩻထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ သှောန်နမ်းဖေႏလွေꩻပါ ဘာႏသာႏရပ် ကလဲန်းဒါႏ ခြှုင်းလုံး ခြှုင်းနမ်း ထီꩻတောင်ꩻဆလ ကပါဒါႏ ထာꩻကားကအောဝ်ႏသှူ။

## ခမ်ꩻ
thumb| ခမ်ꩻ အေဒီ ၄၀၀-၅၄၉ ၊ မော့ꩻသွီဒဉ်ခမ်းကို
မဉ်ႏတဲက်တှိုင်ႏတုမ်ႏ သတ္တုလောင်းလင်နောဝ်ꩻ ခမ်ꩻခှေါန်ယို အပꩻနဲန်ႏ၊ ထှို့ꩻထွာထာꩻဖြွီꩻလꩻ၊ အခြေား မော့ꩻကြို့ꩻတောဝ်း၊ ထွာသတ္တုသွီႏယာႏတသီးသှူ။ ခမ်ꩻယို အခြှီယိုꩻ၊ ဗှို့ꩻစှိုင်ꩻဒါႏယိုꩻ၊ အောက်သုဲက်ဒ် တုမ်ႏ ဓာတုတအှို  ထာꩻယား ကထွာဒါႏ သတ္တုလောင်းလင်ကို၊ ဥပမာႏ တောင်ꩻတညိုႏကိုစားနောဝ်ꩻ အဲန်ထောဝ်းတဲင်  စျာꩻ ကူ ခြှုင်းယိုꩻသှူ။ ခမ်ꩻကှို့ꩻနီကှို့ꩻယို အှောန်ႏခှေါင်းဝင်ꩻ အမော့နီဖဲ့ထှူ မဉ်ႏအူစိုႏနောဝ်ꩻ အပနဲးစျှုင်ꩻလွေꩻ ယိုꩻမာꩻဒျာႏ။ တွမ်ႏဒြတ်စင်ကဉ်းအာအာ အောဝ်ႏငီꩻကြှို့ꩻတောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ခမ်ꩻယို ဝင်ꩻအှောန်ႏထော့လွေꩻ နိုဘယ်လ်ဒြတ်စင်ကို။ ခမ်ꩻကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ မော့ꩻထီႏ ထာꩻဖဝအအောဝ်ႏခါꩻကို၊ အသွီႏယာႏရောင်ႏလဲ့ တကုဲင်ထိုꩻတောဝ်း၊ ဓာတုတဲ့ တလောႏထင်တောဝ်း အောဝ်ႏညဆွာꩻဒါႏသှူ။

## ထာꩻထွာခြောင်ꩻ
လꩻချာဒေသကိုတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ပသာလှောန်ဒေသကိုတဲ့နောဝ်ꩻ လိုꩻသီးခုမ်ꩻမာꩻအီခါꩻလဲန်းခမ်ꩻ ညတန်၊ ထာꩻထွာလှောန်ခြောင်ꩻလဲ့ စှောတ်ꩻစဲတ်ထမ် ခင်ႏလမ်းဒေသဖုံႏ။ အာဖှရိက၊ အေးဆျ၊ ယူရိုပ၊ အိန္ဒိယ၊ အမေရိကရပ်ထင်ꩻ၊ အမေရိက ရပ်ထဝ၊ အမေရိကရပ်နောဝ်ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ရဲန်ꩻအှောန်ႏနယ်ထာꩻခင်ႏလမ်း (မန်း-ပြတိုက်) ကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအှောန်ႏနယ်ခါꩻဖေႏ ကလဲင်းခါꩻဒါႏ ထာခြှုင်းခမ်ꩻ စခါဖုံႏသှူ။ ယဗာႏဗာႏနောဝ်ꩻ ညလဲန်းနေင်ႏခြှောန်း ပဉ်ရေင်ရေင်၊ စူခြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗှုန်ပီ လဲင်းခမ်ꩻစိုးယိုခါသား ကခုမ်မာꩻဒါႏ ထာꩻခြောင်ꩻကဉ်းအာအာတဲ့ရိုꩻ။ ကအှောင်လဲင်းရီးသားစူခြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ယမ် တဲးဝါးဒျာႏ၊ ကွယ်ႏတှော့ꩻ ကေားထူႏဆုမ်ႏပညာႏသား မာꩻနုဲင်းမောတောဝ်းတဲင် ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻနယ်ꩻပညာႏ ထိုꩻမားထိုꩻတဲ့ အောဝ်ႏဖို။

## ထူႏတောမ်

## လဉ့်အတန်ႏဖဲ့ꩻဖုံႏ
*
သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်

**သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်** (မန်း: စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး) (အဲင်းကလေတ်: Sagaing Region) နဝ်ꩻ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၆,၅၃၄ စတုရန်းမဲင်ႏတဲင် တွိုင်ꩻဒေꩻသတန် ၇ ဖြုံႏအကို ထွာအလုဲင်းလွိုသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏတယ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းအခဝ်ထဝကို ဗꩻလွေꩻ ခမ်းအခဝ်ထင်ꩻ ဆွာꩻထိုꩻထွူတဲင်ကာ အသောင်နဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏရဲဉ်ႏခူခါꩻဒျာႏ အကူနဝ်ꩻသွူ။ တွိုင်ꩻဒေႏသဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမုံယွာ နဝ်ꩻသွူ။

## ဝေင်ꩻတန်
မျန်မာခမ်းထီ ကလꩻစ လွစ်တခြင်ရေꩻခိန်ႏကို သကဲင်းတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသကုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၈၀ မာꩻငါ သကဲင်းတွိုင်ꩻ အခဝ်ခိုႏ အခဝ်ဒေါမ် ကလွဉ်ခွဲးဝင်ꩻ ဗဟိုႏဆွုမ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ သကဲင်းတွိုင်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ ထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻတာႏ ထွာဗဟိုႏ၊ အဝ်ႏအေင်ဒိယခမ်း ကွန်ႏတခြိုꩻဖုံႏ ဖြေꩻစာချာငါ လင်ꩻလွဉ်အီ စတဲင်အချက်ဖုံႏတဲင် ဝေင်ꩻမုံယွာနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻတောမ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ်မွိုင်တဲင် မျန်မာတခမ်းလွုမ်း အဝ်ႏလက်ခံႏလွေꩻ သကဲင်းတွိုင်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ ဝေင်ꩻတန်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။

## ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻဖုံႏ
သကဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏခရဲင်ႏ (၁၁)ခရဲင်ႏသွူ။
* ခန်းတီးခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏခန်တီး
** ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုမ်းမလိဉ်း
*ကလေးခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏကလေး
** ဝေင်ꩻနယ်ႏကလေးဝ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းကိဉ်း
*ကတာခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏကတာ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်းတော်
** ဝေင်ꩻနယ်ႏဗန်းမောက်
** ဝေင်ꩻနယ်ႏထီးဆုဲက်
*ကေားလိဉ်းခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏကေားလိဉ်း
** ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်လယ်ဗူး
** ဝေင်ꩻနယ်ႏဝွန်းတို
*ကန်းဗလူခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏကန်းဗလူ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏစွန်းလ
*မော်လုဲက်ခရဲင်ႏ
** ​ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်လုဲက်
** ​ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖောင်းပိဉ်
*မုံယွာခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏမုံယွာ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏအယာတော်
** ဝေင်ꩻနယ်ႏဆျောင်းဦး
** ဝေင်ꩻနယ်ႏဗုတလိဉ်
*သကဲင်းခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏသကဲင်း
** ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းမူ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏမျောင်
*သွေဗိုခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေဗို
** ဝေင်ꩻနယ်ႏယေဦး
** ဝေင်ꩻနယ်ႏခိဉ်ဦး
** ဝေင်ꩻနယ်ႏဝဲတ်လဲတ်
** ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်းသယ်
** ဝေင်ꩻနယ်ႏဒီပဲယိဉ်း
*တမူးခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏတမူး
*ယိဉ်းမာပိဉ်ခရဲင်ႏ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏယိဉ်းမာပိဉ်
** ဝေင်ꩻနယ်ႏသားလိဉ်းစီး
** ဝေင်ꩻနယ်ႏပလဲ
** ဝေင်ꩻနယ်ႏကနီ

## ဝေင်ꩻဖုံႏ
# ဝေင်ꩻခန်းတီး
# ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်း
# ဝေင်ꩻကလေး
# ဝေင်ꩻကလေးဝ
# ဝေင်ꩻမိဉ်းကိဉ်း
# ဝေင်ꩻကတာ
# ဝေင်ꩻအိဉ်းတော်
# ဝေင်ꩻဗန်းမောက်
# ဝေင်ꩻထီးဆုဲက်
# ဝေင်ꩻကေားလိဉ်း
# ဝေင်ꩻပိဉ်လယ်ဗူး
# ဝေင်ꩻဝွန်းတို
# ဝေင်ꩻကန့်ဗလူ
# ဝေင်ꩻစျုန်းလ
# ​ဝေင်ꩻမော်လုဲက်
# ​ ဝေင်ꩻဖောင်းပိဉ်
# ဝေင်ꩻမုံယွာ
# ဝေင်ꩻအယာတော်
# ဝေင်ꩻဆျောင်းဦး
# ဝေင်ꩻဗုတလိဉ်
# ဝေင်ꩻသကုဲင်း
# ဝေင်ꩻမိဉ်းမူ
# ဝေင်ꩻမျောင်
# ဝေင်ꩻသွေဗို
# ဝေင်ꩻယေဦး
# ဝေင်ꩻခိဉ်ဦး
# ဝေင်ꩻဝွဲ့လဲတ်
# ဝေင်ꩻတန့်သယ်
# ဝေင်ꩻဒီပဲးယိဉ်း
# ဝေင်ꩻတမူး
# ဝေင်ꩻယိဉ်းမာပိဉ်
# ဝေင်ꩻသားလိဉ်းစီး
# ဝေင်ꩻပလဲး
# ဝေင်ꩻကနီ

သကဲင်းတွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၃၄)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၅၀)ဖြုံႏ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၂၇၁)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၁၇၅၅)အွိုင်ႏ တောမ်ႏ ဒုံခြွောန်းအဝ်ႏ (၅၉၉၁)ဒုံသွူ။

## သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ
* မိဉ်းကွန်းဟိန်ႏတန် (ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအတန်သွတ်ꩻ)
thumb|ဟိန်ႏတန်မိဉ်းကွန်း
* ကျောက္ကာရွှေဂူနီဘုရာꩻတန်
* မိုးညှင်းသမ္ဗုဒေႏဘုရာꩻ
thumb|ဖရာꩻသမ္ဗုဒ္ဓေ
* လေးကျွန်းစကြာ ရပ်တောႏမူႏဘုရာꩻတန်
* တွင်းတောင်
* အလောင်းတော် ကဿဖ
* နာဂပွယ်ꩻကာႏနေင်ႏတသာ
*ဒုံဖလံဂုဏ် (နန်ꩻမူႏမယ်နု ဇာႏတိ)
*(ထမ်းလင်းနို့)(ဝေင်ꩻကန့်ဘလူ ဒုံဇင်း)

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
စဉ်မီဝေး

**စဉ်မီဒေါ်နာ (စဉ်ဗို) ဝေး** (အဲင်းကလေတ်: Jimmy Donal Wales/ Jimbo)  (၁၉၆၆ ဩဂဲစ် ၇)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏ အဉ်တာနဲက်ထာꩻမာꩻဗွေႏသား တဖြာꩻတဲင် တယ်ႏထောင်ႏကိုဖေႏ ဝီခီပီးဒီးယားတဖဲ့ꩻတခဝ် ခွုမ်မာꩻနွန်ႏဖေႏအာႏသား တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝီခီမီဒီယာရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ ဗုတ်အစွိုꩻနွို့တဖြာꩻတဲင် ဗုတ်အစွိုꩻ ကဖေႏအပ်ဒါႏ "တယ်ႏထောင်ႏအစွိုꩻဗူႏသား"ခင်ႏလမ်းလဲ့ အဝ်ႏလꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။  တွိုႏ ၂၀၀၄ ဗာႏ ဝွေꩻတောမ်ႏ အေင်စျယ်လာ ဗီလီနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏညီꩻခန်းဝင်ꩻ အငိုꩻလို့တဝ်း ဝဲက်သုဲက်ကထွာဒါႏ ဝီခီယာနဝ်ꩻသွူ။

၂၀၀၁ ဗာႏ ကဒင်ႏထင်ႏခါꩻဒါႏ ဝီခီပီးဒီးယားခိန်ႏနဝ်ꩻ စဉ်မီဝေး တောမ်ႏလာရီသန်ဂါ၊ ပါတောမ်ႏလိုꩻလင်ဖုံႏယို ထွာကူႏညီႏစွဲးကမ်းကို အခေႏခံႏအွတ်ꩻရွီးသားသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အငိုꩻလို့တဝ်း အဉ်တာနဲက်လဲင်းလောင်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဒျာႏတဲင် အွဉ်ႏစွꩻဒင်ႏထင်ႏထွူညတဝ်း လိုꩻသေအာလွဉ် မိဉ်ꩻတန်လွဉ်စွဉ်ႏ တလဲင်ႏချင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။  လိုꩻအာနဝ်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဒျာႏ စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏတယ်ႏထောင်ႏဖက်သားရိုꩻလဲ့ ဝွေꩻတောမ်ႏဝွေꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဝီခီယို ထွာဒျာႏ ဝွေꩻတဖြာꩻတယ်ႏထောင်ႏသားအကျောင်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 

အမေႏရိကန်ႏခမ်း အယ်ဗားမားခမ်းနယ် ဟန့်ဗီး(Huntsville, Alabama)ကို ကလွူးဖွာꩻဒါႏ စိဉ်မီနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏပညာႏ ပုဂ္ဂလိကကျောင်ꩻပေႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တောမ်ႏ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻဘာႏသာႏတဲင် လꩻလွေꩻခန်း တက္ကသိုလ်ႏဗွဲ့တောမ်ႏ မဟာဗွဲ့နဝ်ꩻသွူ။ ထွာမဟာတန်ꩻကျောင်ꩻသားဖဝခိန်ႏ စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ သွဉ်ဖေႏဗာႏလိတ် တက္ကသိုလ်ႏ(၂)ဗာႏကိုနဝ်ꩻသွူ။  စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏရိုႏသေႏမွေး အုဲင်းရန်း ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻသားတဲင် နမ်းတောမ်ႏနမ်း အဝ်ႏဒေါ့ꩻချာ ဝွေꩻယိုလွစ်တခြင်ရေꩻဝါဒီသားဒျာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ 
thumb|၂၀၀၈ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် ဂျင်မီဝေးလ်စ် Quadriga award ဆုအား လက်ခံယူစဉ်။
စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းအတန်သွတ်ꩻ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကထွာဒါႏ ဝီခီပီးဒီးယားတဲင် ၂၀၀၆ ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ တုဲင်း(Time)မဂ္ဂဇင်းကို ခံႏဗာႏ လွိုက်ရွေꩻအွောန်ႏနယ် ဩဇာႏဒို့ꩻတခြို့မုꩻ အတန်သွတ်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။  

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ

## လိဉ့်အထန်ႏဖုံႏ

ကဏ္ဍ:အမေႏရိကန်ႏ ဘလော့ဂါ
ကဏ္ဍ:အမေႏရိကန်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန်သား
ကဏ္ဍ:ဝီခီပီးဒီးယား သမဲင်ꩻ
ကဏ္ဍ:ဝီခီပီးဒီးယား
ကဏ္ဍ:ဝီခီမီဒီယာ ရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ
စနေႏနီꩻ ဟော်ꩻဓမ္မစကျာႏခန်ꩻ

မဟာႏသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဗွေရဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏမဟာႏဗောဓိ ကျွလွဉ် ဗာႏရာႏဏာႏသီႏခမ်း၊ တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ ဖေႏကခွဲးတွမ်ႏ ဥပကတက္ကတွဉ်ꩻတဲင် ကျွလွေꩻခင်ႏနေးဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊၊ ဝါႏဆိုႏလာဗွေဟာနဝ်ꩻ ဖျော်ငါလွေꩻခန်း ဗာႏရာႏဏာႏသီးခမ်း၊ ဣတိပတနမိဂဒါဝုန်ႏ တခြာတန်ကိုနဝ်ꩻတဲင် မော့ꩻခွဲးယင်းတွမ်ႏ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏရဟန်ꩻငတ်ပါꩻနဝ်ꩻသွူ၊၊

ပဉ္စဝဂ္ဂီႏရဟန်ꩻသီး ထီႏနီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ထင်းဒျာႏထွာတဝ်းဒွုန်း ဘုရာꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻသျင်ꩻပျနယ်ဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏထွာလဲဉ်းသွူ ဘုရာꩻအကျောင်ꩻ၊ ကလွဉ်ယိုနဝ်ꩻ အီႏလွဉ်ဟော်ꩻဖေႏ တရာꩻဓမ္မစကျာႏအကျောင်ꩻ သျင်ꩻပျꩻနယ်စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏသီး ကွဲးယွုမ်းနဝ်ꩻသွူ၊၊
ပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ပါꩻဖုံႏ ယွုမ်းလဲဉ်းသွူ ဗွေႏဘုရာꩻ ထွာမွေးဘုရာꩻတဲင် မဟာသက္ကရာဇ် - ၁၀၃ ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဗွေ စနေႏဟာ လာရောင်ႏထန်ႏစ ကာႏလသာႏယာႏ အခိန်ႏခါႏနဝ်ꩻ ဆရာႏစဝ်းဗွေႏ  ဟော်ꩻဖေႏရီးရီး၊ ဗွေႏသီးငတ်ပါꩻ တရာꩻနမ်းယာႏ ဓမ္မစကျာႏနဝ်ꩻသွူ၊၊ 

တောင်ꩻခါꩻ -
*၁၊၊ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏရဟန်ꩻငတ်ပါꩻအကျောင်ꩻ  ဘုရာꩻလောင်ꩻခွန်သီႏဓာတ်ပေႏခါနဝ်ꩻ အဖါဟဲ့ လက္ခဏာႏဆရာႏ အယံသွတ်ꩻသွစ်ဖြာꩻ၊ ဘုရာꩻလောင်ꩻ တောႏထွက်ထန်ႏတခြာနဝ်ꩻ လက္ခဏာႏဆရာႏ သီထိုꩻလဲဉ်းနွတ်ꩻဖြာꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင် အသက်ပေႏသွတ်ꩻ သုဒတ္တ-ကရိုꩻဒါႏ "ကောဏ္ဍည"တဖြာꩻလွုမ်ꩻ၊ ကထင်ႏဟွုန်ဘုရာꩻလောင်ꩻ တောႏထွက်ထန်ႏတခြာတဲင် ကောဏ္ဍည လယ်ႏထွုမ်ႏဟဲ့ꩻ အဖါကထွန်ႏခါꩻ ပုဏ္ဏာꩻနွတ်ꩻဖြာꩻဖုံႏအပို၊ ဟဲ့ꩻလꩻလစ်ꩻဖြာꩻဒျာႏ  ပါတွမ်ႏဝွေꩻ(ကောဏ္ဍည)နဝ်ꩻ ထွာလိုꩻဝင်ꩻငတ်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးငတ်ဖြာꩻ(ကောဏ္ဍည၊ ဝပ္ပ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မဟာႏနာမ်ႏ၊ အဿဇိ)နဝ်ꩻ ဗုဲင်ရဟန်ꩻထွူတဲင်၊ ဟဲ့ꩻခန်း "ပဉ္စဝဂ္ဂီႏ-ရဟန်ꩻငတ်ꩻပါꩻစွိုꩻ"နဝ်ꩻသွူ၊၊
*၂၊၊ ကဟော်ꩻစ ဓမ္မစကျာႏ တရာꩻယာႏ ကထင်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ၊ ဗွေႏကောဏ္ဍည တပါꩻ လꩻခါꩻစွဉ်ႏ တမဂ်တဖိုလ်ႏ၊ ထွာစွောန်ႏ "သောတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ" နဝ်ꩻသွူ ၊၊
*၃၊၊ ဝါႏဆိုႏလောင်းတနီꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဝပ္ပ၊ နီနီꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘဒ္ဒိယ၊ သွံနီꩻနဝ်ꩻ မဟာနာမ၊ လစ်နီꩻနဝ်ꩻ အဿဇိသီးတဲ့၊ လꩻတမဂ်တဖိုလ်ႏ ထွာသောတာႏပန်ႏ အရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊၊
*၄၊၊ ဝါႏဆိုႏလောင်း ငတ်ꩻနီꩻနဝ်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻကျာꩻနယ်ထန်ႏ "အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန်ႏ" နဝ်ꩻတဲင်၊ တရာꩻတောႏကထင်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻရာꩻ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏ ငတ်ꩻပါꩻလွုမ်း၊ လꩻတမဂ်လစ်ꩻဖိုလ်ႏတွော့ꩻ ထွာလို့စွဉ်ႏဒျာႏ ရဟန္တာႏ နဝ်ꩻသွူ၊၊
*၅၊၊ အနီꩻနဝ်ꩻ သွံဆီပုဲင်တဘွုံႏကိုယို၊ ပေါႏရိုꩻလိုꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ စအဝ်ႏဒျာႏ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ꩻပါꩻတွမ်ႏ ဘုရာꩻတဆူႏ နဝ်ꩻသွူ။

*ငဝ်းလင်္ကာႏကဗျာ
  ထွာထွူဘုရာꩻ     ကျွꩻလွေꩻဒျာႏ
  အွိုးမိဂဒါႏ        တခြာတန်
  ကထိုꩻညာꩻယန်     တပဲ့ꩻလီꩻ
  ရီးခါအုံညီꩻ        ကဝွတ်ပတ်
  ဗွေႏရဟန်ꩻမျတ်     လွေꩻမော့ꩻထီႏ
  ပဉ္စ၀ဂ္ဂီႏ          ငတ်ꩻပါꩻစွိုꩻ
  ခွဲးယင်းသꩻသွိုꩻ      လောႏကျိုႏဖစ်
  မဟာႏသက္ကရာဇ်    ရျာꩻသွံပိုႏ
  လာဗွေဝါႏဆိုႏ        စနေႏဟာ
  စပြဲဉ်ထန်ႏလာ       အခိန်ႏခါႏ
  ဓမ္မစကျာႏ         ဟော်ꩻနယ်ယံ
   ဗျဟ္မာႏတနံ        လွဉ်နာႏခြပ်
   တလေ့စီႏစပ်        ကဟော်ꩻဖေႏ
  ဘုရာꩻနီဗွေႏ         သွဉ်းယူႏလွေꩻ
   နစ်သက်သꩻရေꩻ    ပီတိပြုဲင်
   စူနုံဗိုတုဲင်        ကတောင်ဒင်ႏ
   ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထင်ႏ    နီဗွေႏဘုရာꩻဩ။
   န၀်ꩻထွူတဲင်နေား    ဆုတောင်ꩻဒျာႏ
   ဓမ္မစကျာႏ         ကဟော်ꩻကျာꩻ
   ဝုဲင်ႏဗာႏဘုရာꩻ      နုဲင်းယိုခါ    
    အကျိုꩻတန်အာ     သꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ
   ယံလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ       ကွီဆုꩻရင်ꩻ
    မိဉ်လꩻဒွိုန်းရင်ꩻ     ခွေသွဉ်းယို
    ထွာဒျာႏလိုꩻပို       စွုမ်ႏဇာတ်သေႏ
    တိဟိတ်သန္ဓေႏ      အခြွီဟဝ်
    ဉာဏ်ႏဖုဲင်တဆဝ်    ဒါႏပညာႏ
    ထွာဝင်ꩻဆရာႏ      ဟော်ꩻတရာꩻ
    ယံမွေးစွဉ်ႏထာꩻ      ဗွောင်မဲ့နား
    ကယ်ႏဝင်ꩻခိုးလျား    မာꩻခွꩻရျူႏ
    ခန္ဓာႏဝွဋ်တူႏ        ဟွုန်ဗွိုႏအန်ꩻ
    ထွာဒျာႏရဟန်ꩻ       ကျင်ꩻသိက္ခာႏ
    ပျုသာႏသနာႏ       သွတ်ꩻစိုးပန်
    ဘွုံꩻကံႏထိုသန်       အုံတရာꩻ
    ယပ်ꩻတဝ်းယိုꩻမာꩻ   မဂ်ဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ
    ယံလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ     ကွီဆုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻꩻဩ။

## အာႏကွိုꩻ


ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
စန္တာႏခမ်း

**စန္တာႏခမ်း** ယို ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏခမ်း တခမ်း သွူ ။ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတဲင် ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ အိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏ ခမ်းသွူ ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ပင်လောင်ꩻ ၊ ဝေင်ꩻနောင်တရာႏနယ်ႏတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဖုဲင်ခွန်ႏ ယို အဝ်ႏသွော့ꩻလွေꩻဒျာႏ စန္တာႏခမ်းကိုသွူ ။

## အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
စန္တာႏခမ်းယို ထိန်ꩻထွားလွေꩻတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်လီတာႏဗဟိုႏသံဃာႏအစွိုꩻ နဝ်ꩻ အွဉ်ႏအထျꩻ တဲင် အဝ်ႏလွေꩻ တွမ်ႏ ဖြားဒုံ ၊ အွိုင်ႏတာႏဝန်ႏခံႏ သီး အိုပ်ချုတ်လွေꩻသွူ ။

## အာႏကွိုꩻ
စိတ္တလိုꩻခြွေ

**"စိတ္တလိုꩻခြွေ"**

၇၃။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
လိုꩻမွိုက်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း မဉ်လꩻဒျာႏ အံႏဖြာႏခြေင်ဝွေꩻ၊ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏအကိုတဲ့ ဝွေꩻမဉ်ထွာ ကောအွဉ်ငါ(အတန်)၊ ကျောင်ꩻကိုတဲ့ ဝွေꩻမဉ်အုပ်ချွုတ်လို့၊ ဝင်ꩻလင် တကာႏဖုံႏအကိုတဲ့ ဖေႏနေးကလူႏ ဖေႏနေးကပူႏဇောႏဝွေꩻငါ။

၇၄။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
"လိုႏမာꩻဖေႏခွေလွုမ်ꩻ" လိုꩻလမ်းလိုꩻကျောင်ꩻ နီမျိုꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏကယူႏလွသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻနော လိုꩻမွိုက်မုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ဝွေꩻထာꩻကျံႏနဝ်ꩻ ထွာနုဲင်းယိုသွူ။ ကိစ္စပေႏတန်အကို ကိစ္စမျိုꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ဖေႏကထွာသွော့ ခွေထာꩻကျွိုက်ငါ၊ ဝွေꩻထာꩻကျံႏနဝ်ꩻ ထွာနုဲင်းယိုသွူ၊ ပါꩻလိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻအတွက်တာႏ လောဘတဏှာႏ ကိလေႏသာႏဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ သꩻဖြုံႏတန်ထို ခွေတန်ယိုဟ မာႏနတဲ့နဝ်ꩻ တိုꩻပွာꩻလွဉ်စွဉ်ႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ စိတ္တလိုꩻခြွေဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ဗွေႏဗွန် ရဟန်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏတဝ်း မာႏနအကျောင်ꩻ၊

၂။ မဉ်ႏပဲစ်မာႏ အရိယာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻနဝ်ꩻ (ပုဂ္ဂိုလ်ႏကျောင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း) တောင်ꩻပြန်ႏချာဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ လိုꩻဘွုံႏကံႏတန် ပေါႏမာꩻထာꩻမာꩻယံစားနဝ်ꩻ လူꩻသီးခမ်းတဲ့ယဝ်း အုံတဒါႏတဝ်း၊ ဖေႏအာႏစွဲကိုဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"တိဿသာႏမဏေႏ"**

၇၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
ရေႏလာဘ်သွူရင်ꩻ ကကံကျင်ꩻနဝ်ꩻ တမျိုꩻခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ဖေႏကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ ကကံကကျင်ꩻနောဝ်ꩻ တမျိုꩻခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ အကျင်ꩻအဝ်ႏနီမျိုꩻနုဲင်းယို(အကျောင်ꩻ) သေခါꩻထွူတဲင် ဘုရာꩻတပဲ့ꩻကထွာဒါႏ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတထဲ့ꩻတဝ်း ပူႏဇောႏသက္ကာရ လာဘ်လာဘယိုသွူ၊ အဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻ အမျိုꩻမာꩻလꩻလꩻဒျာႏ ဝိဝေကသွံဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏယိုသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ တိဿသာႏမဏေႏဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ကေန်ꩻခြောတဲ့ယဝ်း ရေႏဘဝငါတာႏ လိုႏလူႏငါႏထာꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ကွပ်ဒါႏနတဲင် သဲင်ꩻခြွေခြာႏချမ်ꩻသာႏ၊ လာဘ်လွိုင်ႏအာငါႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ သျင်ႏပေႏ-ပေႏတဲ့ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ၊

၄။ ဗွေႏသျင်ႏဗွေႏစင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻမွိုန်းလာဘ်လာဘတာႏ ကံကျင်ꩻဒျာႏသွော့ နိဗ္ဗာန်ႏတာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
စီꩻပွာꩻရေꩻ

**စီꩻပွာꩻရေꩻ (မွေးတဝ်းလဲ့) လွိုင်ႏအာတာႏ**စနိစ် (အိန်းကလေတ်: Economy) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထေမာꩻထန်ႏကွန်ႏ၊ ဖန်းဖြယ်ဖြေ့ꩻလီ (မွေးတဝ်းလဲ့) ဖြေꩻစာကူꩻကားချာငါ ကွန်းအစားစား တောမ်ႏ အွဉ်ႏထွော့ချက်ကအဝ်ႏဒါႏ ကွန်ႏတခြိုꩻဖုံႏ တောမ်ႏ ဝန်ဆောင်မုဖုံႏယို ဟံႏနယ်ႏတဗာႏအကို နမ်းခြောင်ꩻကိုႏစာႏလယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဖေႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ စီꩻပွာꩻရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်ကိုႏစာႏလယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ အုံထွိုင်ႏတနွောင်းခေါ်သား၊ စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန်သား၊ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ (တဝ်းလဲ့) အစိုႏရအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏကိုသွူ။ တဖဲ့ꩻတောမ်ႏတဖဲ့ꩻ ဖြေꩻစာကူꩻကားဖလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻသားနဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့ဖေႏ ကွန်ႏအငိုꩻ ရွဉ်တန်ႏငိုꩻတဗာႏတဲင် သꩻဖော်ꩻမဉ်ႏတူႏနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်အဖြေꩻအစာ စီꩻပွာꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။

စီꩻပွာꩻရေꩻစနိစ်တဗာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ အွဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻမုꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ အနယ်ꩻပညာႏထင်ႏထိုမုꩻ၊ သမဲင်ꩻရဲဉ်ႏ၊ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ၊ ခမ်းထီရေꩻ ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏတောမ်ႏ ဥပဒေႏစနိစ်၊ ဟံႏယာႏအပုင်ႏအငုဲင်ꩻ၊ သဘာႏဝအရွီးခိုႏအဝ်ႏသော့ꩻမုꩻ ဂေဟစနိစ် စတဲင်အခေႏခံႏအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏ ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏခွုမ်မာꩻမုꩻ လꩻလဒ်အဖြေႏဒျာႏသွူ။ 

## တဲက်ထွားစီꩻပွာꩻရေꩻအနယ်ꩻဖုံႏ
တဲက်ထွားအီ ခမ်းထီတဖြုံႏဖြုံႏ စီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားနယ်ꩻ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ အနယ်ꩻနဝ်ꩻဖုံႏအကို အချက်လ့ယိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
*ထူႏသုင်ꩻသား သုင်ꩻစုဲင်ႏမုꩻ (Consumer Spending)
*လုဲင်ႏရွဉ်ခန်နုံꩻ (Exchange Rate)
*ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမုꩻတဗာႏ စီဒီပီ (GDP per capital)
စီအဲဉ်ပီ (GNP)
*စတော့ဆေꩻကွက်ꩻ (Stock Market)
*(ရွဉ်)အအေႏနုံꩻ (Interest Rate)
*ခမ်းထီနီး (Government Debt)
*ရွဉ်ပီႏဖောင်းပွမုꩻအာႏ (Rate of Inflation)
*ထာꩻမာꩻအဝ်ႏတဝ်းသားဆေ့ꩻအာ (Unemployment)
*ဖလူႏလုဲင်ႏကွန်ႏဟန်ချက် (Balance of Trade)

thumb|ကမ္ဘာႏလောင်းခမ်းထီဖုံႏ စီဒီပီတန်ႏဖိုꩻအခေႏနေႏ ၂၀၂၀။ This map shows the gross domestic product (GDP) per capita for every country (2020).
#စီဒီပီ
"စီဒီပီ"(Gross Domestic Product, GDP) ခမ်းကိုထေမာꩻနွောင်ꩻအာႏခြွဉ်း နဝ်ꩻ ထွားသွူ ခမ်းနဝ်ꩻတဖြုံႏဖြုံႏ စီဒီပီတန်ႏဖိုꩻတဲင် တဲက်ထွားရမ်ꩻအီနွောင်ꩻ ခမ်းနဝ်ꩻစီꩻပွာꩻရေꩻ ပမာႏဏအခေႏနေႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

*
စု့ကဲ့

ဇျိုနီဆီ့ကဲ့ ယို ထွာ ဂျပန် အုဲင်ဒေါးလ် Japanese idolNMB48 အစှိုꩻသားမူး အှိုးအစောဝ်းခါ တဖြာꩻ။ ဝွေꩻယိုနောဝ်ꩻ NMB48's Team N ကိုတဲ့ ထွာဖိုအစှိုꩻသားတဖြာꩻနေနေ။
ဇျိုနီဆီနောဝ်ꩻ ဖြှောန်ဗꩻလꩻ  NMB48 ပထမစိုး ပွယ်ꩻလှိုက်ရွီꩻ ရွစ်ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻသား လာသဲပ်တဲမ်ဘာ ၂၀၁၀ ဗာႏနေင်ႏကို။ ဝွေꩻကနှို့ခေးပြဲင်ႏဗာႏဒါႏ ငေါဝ်းသချင်ꩻမဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ကေားသဲ့ꩻသောမ်ꩻသားထာꩻယူႏ SCANDAL's Shunkan Sentimental ဒျာႏ။ ဝွေꩻထင်ႏစ ဇာတ်ခြေင်ႏလောင်း လာအောက်တိုဘာ ၉ နီꩻ ၂၀၁၀ ဗာႏနေင်ႏကို။ တှိုႏ မာ့ဆျ်လာ ၂၀၁၁ ဗာႏနေင်ႏကိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻယို ပါꩻလှိုက်ရွီꩻသော့ꩻ အစှိုꩻ Team N ကို။ ဝွေꩻအရီးသွတ်ꩻ NMB48 လှိုက်ရွီꩻစင် ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻနောဝ်ꩻ နမ်းတဖြာꩻရွစ် Zetsumetsu Kurokami Shōjo နောဝ်ꩻသှူ။ ခါးလားကပါ NMB48 အစှိုꩻကိုခါနောဝ်ꩻ ဝွေꩻယို ရွစ်ဖိုတောဝ်း ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻ။ 

## ရွစ်ခါꩻငေါဝ်းသꩻချင်ꩻ

### NMB48 တဖြာꩻဒျာႏရွစ်

### AKB48 တဖြာꩻဒျာႏရွစ်

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ

## လိဉ့်အထန်ႏဖုံႏ
* NMB48 Official Profile
* Official Blog
* Kei Jonishi on Google+
* Kei Jonishi on Twitter
* Jonishi Kei on Stage48
စူဠဇနကဇာတ်

**"စူဠဇနကဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် စူဠဇနကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ သင်္ဘောꩻကုဲင်ထီကို မော့ꩻထာꩻဒုက္ခယိုအတွင်ꩻ အွဉ်ႏလင်ꩻမဲ့ထီ ငွိုးခြီဗော့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ ထူꩻချာꩻတဝ်း၊ တွိုင်ႏတယ်ႏလူꩻ၊ ဝုဲင်ႏလူꩻနဝ်ꩻ တထူꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏလိုꩻလွူးချာမွိုးဖါ၊ ပေါႏလိုꩻသီႏလဗွာ၊ ပေါႏလိုꩻဟဝ်နဝ်ꩻတဲ တတင်ႏတဝ်းလူꩻ၊ တဝုဲင်ႏတဝ်းလူꩻ၊ တဝုဲင်ႏတဝ်းလူꩻတဲ့ယဝ်း လူꩻသီးထွားလွိုတလꩻတဝ်း၊ လူꩻစွဲကိုဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ကွိုꩻချာဒျာႏနမ်း၊ နေးဒျာႏတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏနောဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

**"ပုဏ္ဏပါတိဇာတ်"**
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ပုဏ္ဏပါတိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-

၁။ ဒေါဝ်သားဖုံႏ ဖေႏကလꩻဒေါဝ်ငိုꩻနဝ်ꩻ ကျံႏဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏနေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ပေါႏဝွေႏဖန်ႏ၊ ပေါႏထာꩻရိက္ခေႏဟဝ်နဝ်ꩻ ပါꩻအံႏလဲဉ်လꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊

၃။ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဖေႏကအံႏလဲဉ်လꩻမွုန်းလို့ဝင်ꩻ၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဖေႏကမာꩻနစ်နာႏမွုန်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻသား ဆွုံꩻမꩻဖေႏသတိꩻဗာႏ၊ ထူႏရေꩻဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
### အာႏကွိုꩻ
စူဠသဋိဇာတ်

*"ထွာသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် စူဠသေဋ္ဌိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီလꩻတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"**
၁။ ပေါႏကျွိုက်မွေးသွူလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အဆင်းအရန်း ယူႏတဝ်း၊ သွဉ်းခန်းတဲ့ယဝ်း တောႏလမ်းဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ ပေါႏဒေါ့ꩻတယွို့ꩻဝင်ꩻ၊ ပေါႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဝဋ်တွပ်ꩻချာဒါႏ၊ အကုသိုလ်ႏဝဋ်တံႏ ခံႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ သင်္ခါႏရဓမ္မ [[အနိစ္စ]]သညာႏ (ကသေနာႏ ထာꩻတမယ်ꩻတဝ်း)နောဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻအီ [[မဂ်ဖိုလ်ႏ]]အကျောင်ꩻ၊

၄။ (ယူးသီတဗာႏ) ဆေ့ꩻငါႏအရင်ꩻ သွင်ꩻဖွီလꩻတဝ်း၊ ထုမ်ႏကျံႏမဉ်ႏဒါႏနဝ်ꩻ ခြွေခြာႏနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။

*'"ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် တဏ္ဍုနာဠိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"'''

၁။ ထင်းတန်ချာနမ်း၊ အွဉ်ႏဒါႏနမ်းတဲင် မဉ်ႏနွို့မာꩻ အမျာꩻကိစ္စနောဝ်ꩻ အမျာꩻသွုမ်ꩻတေင်၊ အမျာꩻဝါးထန်ႏခြေင်ဒါႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ မာꩻတရာꩻရာꩻမꩻ အမျာꩻနစ်သက် ထောက်ခံႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ ပေါႏမာꩻထာꩻ တရာꩻတောဝ်းနဝ်ꩻ အမျာꩻကျွိုက်တောဝ်း၊ ထောက်ခံႏတောဝ်း အကျောင်ꩻ၊

၄။ လောဘတန်ငါႏတဲ့ လꩻဆေ့ꩻဒါႏ၊ တရေႏကုဲင်ဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ 
### အာႏကွိုꩻ
စေင်းဘာႏသာႏ

**စေင်းဘာႏသာႏ** (အဲန်းကလစ်ဆျ်: Jainism) ယို ထွာအိန္ဒိယဘာႏသာႏတဗာႏ၊ ဟဲ့ꩻလွဝင်ꩻ စေင်းဓမ္မ။ စေင်းဓမ္မယို အရိုꩻ ထွားထောင်ချာဒါႏနွောင်ꩻ ထာꩻခြောင်ꩻ ထာꩻယူႏခွောန်ꩻ နာမ(နာမ်)ဖဲ့ꩻခရာႏ၊ ထာꩻမော့ꩻဖို ဟိရ်သံကာရ(ဖရာꩻ)(တောဝ်းလဲ့) ကော့အွောန် (၂၄)ဆူႏ ကထွာအောဝ်ႏလွောန်ခြောင်ꩻ ပဉ်ဆွိုက်ဆွိုက်။ ပထမအရီးသွတ်ꩻ တိရ်သံကာရနောဝ်ꩻ ရိဆျဘနာထ (ရသဘဒေဝ)(Rishabhatha)(တောဝ်းလဲ့) ထွာ အဒိနဘဂဝါ စိုးယိုဗာႏကို၊ နုဲင်း စိဉ်းယိုꩻယာႏ ထာꩻမာꩻလွောန်ကိုနောဝ်ꩻ ယူႏခွောန်ꩻခါꩻ အအုံအောဝ်ႏဖို လဲန်းခိုႏချာ နေင်းခြွောန်း (၁ ၀၀၀ ၀၀၀) အာကိုခါသွူ။ ထာꩻမော့ꩻလွောန်ခြောင်ꩻ ထွားလွောန်ꩻသား(သမိုင်းဆရာ) ဖုံႏရိုꩻ အဆူႏမုဲင် (၂၃) အမဉ်ꩻ ပါ့ဆျ်ဝနာထ (Parshvanatha) နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖို ဘီသီ ၇ တောဝ်းလဲ့ ၈ ရျာꩻဗူႏကိုခါ၊ အမုဲင် (၂၄) မဟာဝီရယို အောဝ်ႏ ဘီသီ ငတ်ꩻရျာꩻဗူႏကိုခါ။ ပါခါꩻ စိဉ်းဘာႏသာႏကိုသား ယုမ်းခါꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻ စိဉ်းဘာႏသာႏယို ထွာ ထာဝရဓမ္မ၊ သွိုတွမ်ႏ စိဉ်း စကြဝဠာခရာႏကို ကအောဝ်ႏပါဒါႏ တိရ်သံကာရ ဖရာꩻဗွေႏဖုံႏ ကအွောန်ႏနယ်သေꩻခါꩻ သံသရာထာꩻလေပ်နောဝ်ꩻသွူ။

[thumb|[Rishabhanatha|Rishabhdev, ယွုမ်းခါꩻဝင် ဝွေꩻယိုမာꩻခါꩻ စိဉ်းဘာႏသာႏ၊ အအောဝ်ႏဖို အနေင်ႏ တာမီလီယံကိုခါ။believed to have lived over a million years ago, is considered the founder of Jain philosophy for this cosmic age.]]
thumb|upright=0.5|စူယောင်ꩻယို မဉ်ဒေါ့ꩻဖေႏ အဟိံသ၊ ဓမ္မစကြာထာဝေတ် (စေင်း) နောဝ်ꩻ မဉ်အွောန်ႏယဉ်ထိုꩻ သံသရာႏ (ဝိဉာဉ် ကြုဲင်းလုဲင်ႏ လေပ်အီ) ထာꩻထွာ။
အဓိက ထာꩻယွုမ်းခါꩻ ဘာႏသာႏခရာႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ အဟိံသဝါဒ (ahimsā, မာꩻယူးပက်တောဝ်းဝင်ꩻ)၊ အနေကန္တဝါဒ (anekāntavāda, ထွားယူႏခူခူထာꩻ)၊ အပါရိဂရာဟ (aparigraha, သံႏယောꩻဇဉ်ႏ၊ သꩻဗွို့ꩻ တွိုႏထာꩻအောဝ်ႏတောဝ်း)၊ အုံအောဝ်ႏမောဗာႏ ထာꩻခြိုꩻဆေ့ꩻခြေားခြာ (asceticism, မာꩻတောဝ်း ကာမဂုဏ်ႏထာꩻမာꩻ) ဖုံႏသွူ။ လိုꩻနာႏငေါဝ်း စေင်းဘာႏသာႏဖဲ့ꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻနုဲင်းလွောန်ꩻထာꩻလယို ငတ်ꩻအာႏသွူ။ အဟိံသ၊ ထာꩻမဲန်ႏတရာꩻ(Satya, သစ္စာႏ)၊ အသတေယ(asteya, ထူႏတခွန်ꩻတောဝ်းထာꩻ)၊ ဗြဟ္မစရိယထာꩻကျင်ꩻ (brahmacharya), အပါရိဂရာဟ (အွောန်ႏတောဝ်း ထာꩻခြိုꩻပစ္စေ) ဖုံႏရာ။ ထာꩻကီယိုနောဝ်ꩻ အသွီႏဗဉ်ႏခါꩻလꩻမွေး စေင်းဘာႏသာႏသားဖုံႏ အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏတဲင် ထာꩻအုံအောဝ်ႏဖဲ့ꩻလဲ့ အမ်ႏအွꩻထွာလွောန်ဝင်ꩻ ထာꩻသက်သားလွစ်။ ပါရာသပါရိုပါဂရာဟို ဇီဝါနံ (Parasparopagraho Jīvānām) ယို ထွာ စေင်းဘာႏသာႏသား လိတ်ကွို့ꩻခွုမ် (မန်း-ဆောင်ပုဒ်)။ အဓိပ္ပယ်ႏနောဝ်ꩻ နာမ (နာမ် ဝိဉာဉ်) တဗာႏ ယင်း နာမ(ဝိဉာဉ်) အလင်တဗာႏ ယမ်စွဲးကမ်းလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ တောဝ်းလဲ့ အွောန်ႏမွောန် ပွိုင်ဖေႏလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ။ နမောကာရမန္တန်နောဝ်ꩻ ထွာ ဖရာꩻလိတ်အထျꩻ။

စေင်းဓမ္မယို ထွာ အစောဝ်းသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏတရာꩻအာကို တဗာႏ၊ ဂိုဏ်းအဗူႏဖ အောဝ်ႏနီခေါဝ်။ တဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဒိဂမ်ဘာရ၊ တခေါဝ်နောဝ်ꩻ ထွာ သဗိတမ်ဘာရ။ ကဖခေါထိုꩻနောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏ အွောန်ႏတောဝ်းထာꩻခြိုꩻပစ္စေ၊ လိင်၊ ထာꩻစူꩻလိတ်ဖွူꩻလောင်း။ ဂိုဏ်းခေါ နီဖဲ့ꩻလို့ကို ပုဂ္ဂိုလ်ႏကေားခမ်ႏထူႏ တကာႏတကာႏမူႏသီး ထာꩻလူးစွဲးကမ်းသားအောဝ်ႏ။ အေင်ဒိယကိုနောဝ်ꩻ နွို့ စေင်းဘာသာႏသားအောဝ်ႏ (၅ ၀၀၀ ၀၀၀) ကိုရပ်၊ အိန္ဒိယဖဲ့ꩻထန်ႏ ခမ်းလင် နုဲင်း ကနေဒါ၊ အမေႏရိကန်ႏ၊ ဥရောပခမ်းကိုတဲ့ စေင်းဘာႏသာႏသားအောဝ်ႏ။ ဂျပန်ကိုတဲ့ ရမ်ꩻခါꩻ နွို့ စေင်းဘာႏသာႏသား အောဝ်ႏ ငတ်ရေင်ကိုရပ်။ ပွယ်ꩻမွိုတ်ခွိုက်တွမ်ႏ စေင်းဘာႏသာႏသားလဲ့ အောဝ်ႏအာတန်နေနေသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စေင်းဘာႏသာႏ
စေဒါႏအပုံႏတခွန်ꩻနီဖြာꩻ

**"စေဒါႏအပုံႏ တခွန်ꩻနီဖြာꩻ"**

၆၃။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
လိုꩻမွိုက်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နမ်းကမွိုက်ထာꩻယို သေချာဒျာႏ၊ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻက ပညာႏသျိတန်သွူ။ တွိုႏလိုꩻမွိုက်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာသွူလိုꩻမွိုက်တဲ့ အဗွေႏထင်းဒျာႏအနမ်းပညာႏသျိ၊ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻလိုꩻမွိုက် ဟဲ့ꩻထွိုက်မွေးမွေးစွဉ်ႏသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ခါꩻ တခွန်ꩻနီဖြာꩻဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ လိုꩻနဝ်ꩻ မွိုက်ထွူတဲ့ ဟောဝ်ချာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ လိုꩻမွိုက်ကဟောဝ်ချာနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏ မဂ်ဖိုလ်ႏအကျောင်ꩻ၊

၃။ အဝ်ႏမွိုက်သွူတဲ့ ထင်းချာအနမ်း ပညာႏသျိနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻမွိုက်မွေးမွေးအကျောင်ꩻ၊

၄။ ပေါႏမွိုက်ထဲင်းထဲင်းနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။

**"ဥဒါယီဝတ္ထု"**
၆၄။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်-
လိုꩻမွိုက်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း မဉ်အုံညီခန်း ပညာႏသျိယို တသက်လုမ်းစွဉ်ႏတဲ့ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တသေနွောင်ꩻတောဝ်း သစ္စာႏတရာꩻယိုသွူ။ ဥပမာႏပွုံႏခွိုင်ꩻ တဲက်တွိုင်ꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- မောင်းဒေါင်နဝ်ꩻ (အဝ်ႏကွယ်သွူဟန်ႏအိုတဲ့) နုဲင်းတသေတဝ်း ဟန်ႏအိုအရသာႏနဝ်ꩻသွူ။

**"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"**

ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဥဒါယီမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-

၁။ ပေါႏထင်းတန်ချာနမ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏဒါႏနမ်းနဝ်ꩻ မဲ့ငါပေႏ တရေႏလင်ꩻ ဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻဒါႏအကျောင်ꩻ၊

၂။ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ (ဗွန်ပီမောင်းဒေါင်) အုံညီꩻသွူ ပညာႏသျိတဲ့ တသေတဝ်းတရာꩻအကျောင်ꩻ၊

၃။ နာႏဗာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻ ရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
### အာႏကွိုꩻ
စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻ

**စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻ** ယို ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အကို လိုꩻခွိုꩻတခွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻတနျာႏနဝ်ꩻ **ကယား** နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။ အဝ်ႏအုံအာဒျာႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုသွူ။ 
thumb|စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻအလံႏတောႏ
200px|thumb|စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻကရီးခါ

## စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို စောက်ꩻတနျာႏခမ်းရင်ꩻသားခွိုꩻနွယ်ႏအဝ်ႏ (၉)မျိုꩻသွူ။
# ကယန်း(ပတောင်ႏ/ တယင်)
# ကယား (တဝ်းလဲ့) စောက်ꩻတနျာႏ
# ဂေခို(ကဲ့ခို) (ကယန်း ကယ်ခို)
# ဂေဗား(ဂေဘား)
# ဇယိန် (ကယန်းလထာ)
# ပရဲ (ကယော)
# မနူမနော
# ယင်းတလဲ
# ယင်းဘော် (ကယန်းကငန်)

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻ

thumb|စောက်ꩻစွိုးခွိုꩻအလံႏတောႏ
လိုꩻခွိုꩻဖုံႏ ခꩻလ့ယိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ အစိုႏရ တရာꩻဝင်ႏ အွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ
ကိုကပါဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏ ၁၁ ခွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

* ၁။ စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻ
* ၂။ စောက်ꩻဗွာလိုꩻခွိုꩻ(ဂေဘားစောက်ꩻ)
* ၃။ မဲင်ꩻစောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻ(စာဖြူ)
* ၄။ ပလေကီးလိုꩻခွိုꩻ(ပလေချီး)
* ၅။ စကောစောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻ
* ၆။ တလေပွာလိုꩻခွိုꩻ(တလေပွား)
* ၇။ ပကူးလိုꩻခွိုꩻ
* ၈။ ဘွဲလိုꩻခွိုꩻ
* ၉။ မောနေပွားလိုꩻခွိုꩻ
* ၁၀။ မိုးပွလိုꩻခွိုꩻ(မိုးပွား)
* ၁၁။ ပိုးစောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻ 
စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻကိုယို အဓိကလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန်နဝ်ꩻ စကောစောက်ꩻ တွမ်ႏ ပိုးစောက်ꩻ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန် ၂ စွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန် ၂ စွိုꩻယိုနဝ်ꩻ စရုဲက် တွမ်ႏ အဒေါ့ꩻအဖြောဝ်ႏငေါဝ်းငွါဖုံႏ ပေါႏဗွိုန်တောဝ်းဝင်ꩻသွူ ။ စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏအကိုယို ပိုးစောက်ꩻ(ခကွဉ်ႏပိုး ၊ ခတွို့ꩻပိုး စောက်ꩻ) တွမ်ႏ စကောစောက်ꩻဖုံႏတဲင် ပကူးစောက်ꩻ ၊ ဘွဲစောက်ꩻ ၊ ဂေခိုစောက်ꩻ ၊ ဂေဘားစောက်ꩻ၊ မောနေပွာစောက်ꩻ ၊ စောက်ꩻဗွာ ၊ ထိုကလိဘောင်စောက်ꩻ ၊ တလေပွာစောက်ꩻ ၊ ပလေချီးပလေကီးစောက်ꩻ စတဲင်ꩻဖုံႏခွိုꩻနွယ်ႏစွိုꩻယိုလဲ့ အဝ်ႏပါဒျာႏ စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ ကိုနဝ်ꩻသွူ။ စကောစောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏယို အခိုပေႏ မိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻ သော့ꩻပါဒျာႏ 'စော' တဲင် အမူႏပေႏမိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻ သော့ꩻပါဒျာႏ ' နော်' တဲင် အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွေꩻ နဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ ပိုးစောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏအကို ခကွဉ်ႏပိုးစောက်ꩻနဝ်ꩻ အခိုမိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻသော့ꩻပါ "စော" တဲင် အမူႏမိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻ သော့ꩻဒျာႏ'နန်း' နဝ်ꩻသွူ။ ခတွို့ꩻပိုးစောက်ꩻနဝ်ꩻ လဲ့ လွောက်ꩻလွေꩻသက်တဲင် ပေါႏအခိုနဝ်ꩻ "စ" တွမ်ႏ "မန်း" ယိုဟဲ့ꩻသော့ꩻလွေꩻတဲင် ပေါႏအမူႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻသော့ꩻလွေꩻဒျာႏ "နမ့်" နဝ်ꩻသွူ။

thumb|စောက်ꩻဒုံးယိမ်းထာꩻကျူႏ

## အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟ

**"စဲ့ꩻပိုႏတန်-သီဟ"ကနွို့လွဉ်ဗာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကျောင်ꩻ"**

ခွန်လိစ္ဆဝီႏဖုံႏနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏမွေးစွဉ်ႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟနဝ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻ "နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ"တဲင် ခွဲဖိုတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻရီဖိုတဝ်းဗွေႏဘုရာꩻ တလဲင်ႏလဲင်ႏ၊ အသွꩻဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဖုံႏ သမ်းအံႏဖြာႏမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻမဉ်မော့ꩻမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ။
ကွီအဆရာႏအခွင်ꩻ သွံလဲင်ႏဗွေဗွေ လꩻတဝ်း၊ အဆရာႏဖေႏလွေꩻထေ့တဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဖေႏလွꩻတဝ်းတဲ့ယဝ်း ယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻလွေꩻထေ့နွိုင်ႏနွိုင်ႏစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူတဲင် ဝွေꩻလောဝ်းနုဲင်းနယို-
"ဩဗွေႏ-
ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတကာႏဗွေႏဩ၊ နီဗွေႏနဝ်ꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻရိုꩻ 'အကိရိယဝါဒ-မာꩻထွိုက်တောဝ်း' အယူႏဝါႏဒနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ မွေးနေဟောင်းဗွေႏဩ"
"တကာႏသီဟ-
မာꩻသီဝင်ꩻသက်-စတဲင် ကာယဒုစရဲက်(နမ်းကျင်ꩻကုဲင်)သွံပါꩻ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ-စတဲင် ဝစီႏဒုစရဲက်(ဖြောင်းကျင်ꩻကုဲင်)လစ်ꩻပါꩻ၊ ကျံႏမာꩻသီဝင်ꩻ-စတဲင် မနော်ꩻဒုစရဲက်(သꩻကျင်ꩻကုဲင်)သွံပါꩻ၊ ဒုစရဲက်အပါꩻတဆီယိုနဝ်ꩻ 'မာꩻထွိုက်တဝ်း' ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဉ်ႏရိုꩻခွေ 'အကိရိယဝါဒ'တဲ့မွေးဒျာႏ။
ကာယသုစရဲက်သွံပါꩻ၊ ဝစီႏသုစရဲက်လစ်ꩻပါꩻ၊ မနော်ꩻသုစရဲက်သွံပါꩻ၊ သုစရဲက်အပါꩻတဆီယိုနောဝ်ꩻ 'မာꩻထွိုက်ဒျာႏ' ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏရိုꩻခွေ 'ကိရိယဝါဒ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ မွေးဒျာႏ"စတဲင် နုဲင်းနောဝ်ꩻခရာႏ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟ ကထင်ႏနာႏဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ တရာꩻတွော့ꩻ သꩻရေꩻနစ်သက်ဟောဝ်ငါႏနဝ်ꩻမꩻ-
"ဩဗွေႏ-
ကားယိုမာꩻငါ ခွေသွဉ်းဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏဘုရာꩻ၊ ဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏတရာꩻ၊ ဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏသံဃာႏ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏမတ်သွော့ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဥပါႏသကာႏတဖြာꩻ ဗွေႏဩ"
"တကာႏသီဟ-
စဲ့ꩻပိုႏတန် လိုꩻကျောႏနုဲင်းနာꩻနဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻဒွိုန်းက၊ ယွယွနွို့ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဟုဲင်း၊ ရီချာချာငါငါ စွုံႏစွုံႏလင်ႏလင်ႏ၊ မာꩻဆင်ႏဆင်ႏချင်ႏချင်ႏမꩻ ဟောဝ်ကွေး"
"ဩဗွေႏ-
တွိုႏတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးနဝ်ꩻ ချောက်ကောဝ်ꩻချꩻနားနေးခွေသွဉ်း၊ တွိုႏနီဗွေႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏစာꩻဒွိုန်းကတဲင် ခွေသွဉ်းယိန်းကေႏညိုႏငါႏ နီဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းစဉ်ꩻစာꩻထဲင်းဒွုမ် ဆယ်ꩻကပ်စွူစွူဗော့ꩻ နီဗွေႏယိုဩ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဗွေႏသံဃာႏတာႏ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတဲ့ ခွေသွဉ်းအီႏလူႏဒျာႏ ဗွေႏဩ"။
"တကာႏသီဟ-
တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻနာꩻဟ၊ ဝွေꩻသီးသူꩻတာႏတဲ့ လူႏပါဒျာႏစွူစွူနော"
စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟ ကထွိုင်ႏဟွုန်ထဲင်းဗာႏ ငေါဝ်းမေတ္တာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻယိန်းရေꩻရေꩻစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။(ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက)
### အာႏကွိုꩻ
စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းထင်ꩻ

**စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းထင်ꩻ** (မန်း: ရှမ်းပြည်တပ်မတော် (မြောက်ပိုင်း) (အဲင်းကလေတ်: Shan State Army-North (SSA-N)) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ စူခွုမ်စွိုꩻတစွိုꩻဒျာႏတဲင် ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အထူꩻဒေႏသ-၃ (SSA/SR-3)အစွိုꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းထင်ꩻ ခမ်းထီရေꩻပါတီ အစွိုꩻအဗူႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းထင်ႏထိုရေꩻပါတီ (Shan State Progress Party- SSPP)ဒျာႏသွူ။ စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းထင်ꩻ (SSPP/SSA)အစွိုꩻ ဗဟိုႏဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီး ဝမ်ဟုဲင်းဒေႏသ၊ မွိုင်ꩻသျူးဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗဟိုႏဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်ကိုလဲ့ ရုဲင်ꩻတသွိုးအာဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ တောမ်ႏမဟာႏမိတ်ခမ်းထင်ꩻ စဲ့ꩻပလောင်စွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ရုဲင်ꩻတသွိုးအာခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ နောင်ချို၊ ကျောက်မဲး၊ သီပေါး တောမ်ႏ အခဝ်နဝ်နဝ်ꩻ ကေးသီး၊ မွိုင်းနောင်၊ မွိုင်ꩻသျူး၊ မွိုင်ꩻကွိုင် ဒေႏသဖုံႏဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻစူခွုမ်စွိုꩻဖုံႏ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို စဲ့ꩻစူခွုမ်စွိုꩻဖုံႏ
စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းနဝ်

**စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းနဝ်** (အဲင်းကလေတ်: Shan State Army – South, SSA-S) (ဖြဝ်ꩻ: တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး – ပွတ်းၸၢၼ်း) နဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒျာႏ **ဖြဝ်ꩻခမ်းတပ်မတောႏ-အခဝ်နဝ်** တဲင် ထွာဒျာႏ **တယ်ႏထောင်ႏခွုန်ꩻချာယင်းဖြဝ်ꩻခမ်းကောင်သီ-RCSS**စွိုꩻ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻစူခွုမ်သားစွိုꩻဒျာႏတဲင် မျန်မာခမ်းကို ထွာဒျာႏ အာႏရဲင်ꩻတလာဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားစဲ့ꩻစွိုꩻ တစွိုꩻဒျာႏသွူ။ စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းနဝ် အတန်အကယ်ႏအွဉ်ငါတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိုႏချုတ်တန် ယွက်သွိုက်ꩻ ဒျာႏသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ် တပ်မတောႏ (RCSS-S.S.A)အစွိုꩻနောဝ်ꩻ တယ်ႏစ နေင်ႏ ၁၉၉၅-ဗာႏတွမ်ႏ ၁၉၉၆-ဗာႏနေင်ႏကို ဖွဲ့ဗူႏချာယင်းအစွိုꩻတဲင် ဌာႏနချုပ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နဝ် လွယ်တိုင်းလျန်ဒေႏသကိုတွော့ꩻ အောဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏ မွိုင်ꩻတုံ၊ မွိုင်ꩻသတ်၊ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခေါဝ်နဝ် မွိုင်ꩻပန်ႏ၊ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ လင်ꩻခွိုꩻ၊ ရုဲင်ꩻခါး၊ မွိုင်ꩻကွိုင်၊ လွယ်လဲမ်ပင်ႏလုံ၊ ကွန်ဟေင်း၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻ၊ မောက်ꩻမုဲင်ႏ၊ မိုင်းကောင်း၊ နမ်းစင်၊ ဖြောဝ်ခမ်းအခေါဝ်ထင်ꩻ ကျောက်မဲး၊ နမ်းခမ်း၊ သီပေါး ဒေႏသဖုံႏတဲင် ရံꩻဆ (ခန့်မှန်း)စဲ့ꩻအာႏရဲင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၂,၀၀၀)လွို၊ ခေါင်းဆောင်နောဝ်ꩻ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်တန် ရွက်ဆစ်နောဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻစူခွုမ်စွိုꩻဖုံႏ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို စဲ့ꩻစူခွုမ်စွိုꩻဖုံႏ
စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ

thumb|The "Three Worlds" of the Cold War era, April – August 1975၊ First world(blue): Western Bloc led by the United States and its allies၊ Second world(red): Eastern Bloc led by the Soviet Union, China (Independent), and their allies၊ Third world(green): Non-Aligned and neutral countries
thumb|A US Navy aircraft shadowing a Soviet freighter during the Cuban Missile Crisis, 1962
[thumb|right|300px|စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကျာꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဩဇာႏ ကဒို့ꩻကခြို့ခါꩻဒါႏ အစွိုꩻဖုံႏအကို ထွာမဟာႏမတ်ခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏ အွဉ်ငါသားဖုံႏသွူ။ ပုင်ႏကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အတန်တဖဲ့ꩻစီႏ အွဉ်ငါသား ကထွာဒါႏ [ရော်နယ် ရေဂင် တောမ်ႏ မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ် သီး မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ၁၉၈၅ ဗာႏခိင်ႏ ပုင်ႏဒျာႏသွူ။]]
**စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ** (အိန်းကလေတ်: Cold War) ကရိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ ဗꩻ ၁၉၉၁ ဗာႏအကို ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(ရသျား) ခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏ တောမ်ႏကဆွိုက်စပ်ဒါႏဝွေꩻသီး မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏအခါႏ ကပေါ်ႏထွာလွောန်ဒါႏ ထာꩻသျုက်တရေင်၊ ခေးပြဲင်ႏမုꩻဖုံႏ အခေႏနေႏဒျာႏသွူ။ ခိင်ႏကာႏလနဝ်ꩻခါဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏရဲင်ꩻကတန်ဒါႏ မဟာႏခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏသီးအခါႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ခေးပြဲင်ႏမုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စဲ့ꩻရေꩻအလꩻ ပူꩻပေါင်ꩻခွုမ်မာꩻမုꩻ၊ ဖြေ့ꩻလီဝါႏဒဖုံႏ၊ ထွေထောင်တသျိုဖုံႏ၊ ထေထန်ႏ စူခွုမ်အဆန်ꩻဖုံႏ၊ ဒင်ႏထို ထေကွန်ႏအရန်းဖုံႏ၊ ပြဲင်ႏပါ အာကာသအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏ တောမ်ႏ ခေးလူႏလုဲင်ႏပါ အနယ်ꩻပညာႏထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻမုꩻဖုံႏသွူ။ မဟာႏခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻအီမွေး လိုမ်းဗိဉ်ႏရဲးကမ်းရေꩻ စရိပ်ဖုံႏတဲင် ထာꩻမာꩻရိုꩻရိုꩻတောမ်ႏ နျူးကလီးယား စူခွုမ်ဆန်ꩻဖုံႏလဲ့ ထေခေးလူႏလုဲင်ႏမုꩻ တကာႏတဝ်း အဝ်ႏခမ်းအလင်ဆꩻချာ စွဲးကမ်းဆွာႏကိုဖေႏ အတွိုက်အခꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။

ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ၄ နေင်ႏအကို သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(ရသျား)၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ ဗိတိန်(အင်္ဂလန်၊ ပဉ်တစ်) သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကလွိုဆန်ဒါႏ အာႏတန် ဝင်ရိုးတန်းခမ်းထီတန်ဖုံႏသား မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏအနေႏလဲ့ ဒုစဲ့ꩻပွယ်ꩻအသျုက်တရေင် ခလားကအီႏထွူခိင်ႏတောမ်ႏ ကထွူထိုꩻခိင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးခမ်းထီဖုံႏအခါႏ သꩻဖော်ꩻဗိုန်ပီတလꩻတဝ်းဒါႏအချက်လဲ့ အဝ်ႏအာကနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻပွယ်ꩻထွိုင်ႏထွူသွတ်ꩻခိင်ႏ ဥရောပ ဟံႏနယ်ႏကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးခမ်း(၄)ခမ်း အာႏဏာႏဩဇာႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻထွူ အမေႏရိကန်ႏတောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်နဝ်ꩻ နဝ်ꩻအကို ထွာဒျာႏ စဲ့ꩻရဲင်ꩻအာႏ အာႏအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီဖုံႏဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉၉၀ ဗာႏနဝ်ꩻ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻထွူ "စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ"လဲ့ ထွူသွတ်ꩻထိုꩻဒျာႏသွူ။ 

## အာႏကွိုꩻ

*
စျူးဘာႏသာႏ

**စျူးဘာႏသာႏ** (အဲင်းကလေတ်: Judaism) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ Abrahamic၊ Monotheismတောမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏဘာႏသာႏတမျိုꩻဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏ စျူးလိုꩻမျိုꩻသီး ဘာႏသာႏလွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ တောမ်ႏ တရာꩻဝင်ႏ ယိုꩻယာႏဓလေ့ထုင်ꩻစံႏတောမ်ႏ လိုꩻယေန်ႏငဲးမုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။  (လဲတ်တဉ်ငေါဝ်းနေး လူဒါအစ်မာ့သ်၊ ဂရိငေါဝ်းကိုနောဝ်ꩻ လောက်ဒါအစ်မော့သ် Ιουδαϊσμός Ioudaïsmos )ယင်း ဟီဘရူးငေါဝ်းကို တဲမ်း יהודה ရဟုဒယုဒ ယို ထာꩻယွုမ်းလွူꩻ၊ ထာꩻဝုဲင်ႏထူႏ အောဝ်ႏဟီဘရူးလိတ်ဖွူꩻ အမဉ်ꩻလꩻ **တန်နက်ဟ်** ကိုဖျောလွောန်။ မော့ꩻလွောန်ꩻလꩻ လိတ်ဖွူꩻထန်ႏလွောန်ဆုဲင်ꩻဆချာ ဗွိုန်ပီနုဲင်း တယ်မွတ်လိတ်ဖွူꩻကိုသွူ။ စျူးဘာႏသာႏသား ကယွုမ်းခါꩻနောဝ်ꩻ စျူဒါအီသဲမ်ယို ထာꩻအွောန်ႏဟွောင်ႏနယ် ဘုရာꩻကထွတ်ထေခါꩻဖေႏဒါႏ သမ္မာလိတ်ဖွူꩻပဋိညဉ်ႏ၊ သွိုတွမ်ႏ အစ်သရေးလ်လိုꩻပေႏသီးဖုံႏ တဲ့ရိုꩻ။ မူလပထမနောဝ်ꩻ အစ်သရေးလိုꩻပေႏဖုံႏယိုထွာ သမ္မာလိတ်ဖွူꩻကို ကအောဝ်ႏပါဒါႏ ဖာဖြားတန် ပဲတ္ထရီအတ်ဆ် စဲက်ကော့ဘ် ကလွူးလင်ꩻခါꩻ လိုꩻခွိုꩻ ၁၂ ခွိုꩻတဲ့၊ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာလွောန်စျူးလိုꩻခွိုꩻ။ အစွိုꩻခေါသားလို့လို့ရိုꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလောဝ်းဖေႏ ဝွေꩻဥပဒေႏ၊ ယင်း ပညဲတ်ထာꩻရဲးခါꩻ မော့သဲ့သ် (Moses)ထျꩻ အွိုး... သဉ်နုဲင်း(Sinai) ကောင်လောင်း၊ ငေါဝ်းနေးတဲ့ ဒေါ့ꩻခါꩻ၊ လိတ်လောင်းတဲ့ တဲမ်းဖေႏပါနေး တိုရာလိတ်ဖွူꩻ။ ကွဲးတွော့ꩻ ကာရိတ်စျူဒါအီသဲမ်သားနောဝ်ꩻ နာႏငေါဝ်းလွောန်ꩻဗော့ꩻ ထာꩻကတဲမ်းခါꩻနေး တိုရာကို။ စျူဒါအီသဲမ် သေလိုꩻနေးဒျာႏထာꩻသား၊ အုံဒေါင်အုံနောင်တောဝ်းထာꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏအဲန်ထောဝ်းသွူ။
thumb| alt=Judaica| စျူးဘာႏသာႏကို ထာꩻခြိုꩻဖုံႏ (အောဝ်ႏဖဲ့ꩻကီ လေပ်နာႏရီႏဗင်နေး) ရာဘတ်မေႏတဉ်ꩻခင်ႏလမ်ႏ၊ ကောက်ꩻဟွာႏစူ၊ တရာꩻလိတ်ဖွူꩻ၊ တိုရာထာꩻယီႏနယ်၊ ထာꩻအူ၊ ယင်း တွိုက်ပေႏ။

စျူဒါအီသဲမ်ယိုရိုꩻ ထာꩻမော့ꩻခွဲးလွောန်ဖိုခြောင်ꩻ (သမိုင်းစဉ်ဆက်) ညဆွာꩻလွိုလဲန်း အနေင်ႏခြောန်း ၃၀၀၀ လွိုတဲ့။ စျူးဘာႏသာႏယို ဗꩻတွိုႏယိုခါ အောဝ်ႏမွန်ဗန်နေဒွိုန်းက၊ ပါသော့ꩻ အစောဝ်းသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏတရာꩻအာကို တဗာႏ။ ဘာႏသာႏနောဝ်ꩻဗာႏကိုကပါဒါႏ ထာꩻဒေါ့ꩻခါꩻ၊ ထာꩻထုံစံႏ မာꩻလွောန်တသေႏ၊ ထာꩻအွောန်ႏခါꩻအငိုꩻဖုံႏယို အမာꩻအောဝ်ႏလွောန်အီလꩻ ထာꩻယွုမ်းအမ်ႏနုဲင်း ခရစ်ယာန်ႏ၊ အိစ်သာလမ်၊ ဘဟေးဖုံႏ၊ ယင်း ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻခေါဝ် အေဗရာဟဉ် ဘာႏသာႏသားဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ စျူးဘာႏသာႏ ထာꩻထီႏ၊ အခွောန်အလုဲင်ꩻဖုံႏယို စွို့ꩻစွောန်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဟွုန်လွောန်ꩻနေးတဲ့နောဝ်ꩻ အဗဉ်ႏလꩻခါꩻ ဟမ်ႏအခေါဝ်တွို့ꩻသား လိုꩻသီးနမ်းကျင်ꩻ ဝတ္တရာꩻ၊ ယင်း ဝေင်ꩻဖဲ့ꩻဥပဒေႏဖုံႏကိုသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

ကဏ္ဍ:စျူးဘာႏသာႏ
စွန်တန်ထာꩻအာႏကွိုꩻငတ်ꩻမျိုꩻ

**"မဟာစောရသုတ် (စွန်တန်ထာꩻအာႏကွိုꩻ ငတ်ꩻမျိုꩻ)"**
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
စွန်တန်နဝ်ꩻ ထာꩻအာႏကွိုꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻတဲင် စွန်ထာꩻအွိုးလမ်း၊ စွန်ထာꩻအွိုးဒုံ၊ စွန်ထာꩻတဖူꩻလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၁။ လောကကိုယို စွန်တန်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻ'ခင်ႏလမ်းယပ်ꩻခုဲင်ႏ'တဲင် စွန်ထာꩻ၊ ဝွေꩻအုံဒျာႏ လိုꩻလွေꩻကယပ်ꩻခုဲင်ႏ၊ ထီနောင်တန်ကို၊ ကောင်တန်လောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ လောကကိုယို စွန်တန်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻ'တခြာတန်၊ ထာꩻလုံꩻလုံꩻ'တွော့ꩻ စွန်ထာꩻ၊ ဝွေꩻအုံဒျာႏတခြာတန်ကို၊ ထာꩻလုံꩻလုံꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ လောကကိုယို စွန်တန်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻ 'ခွန်တန်၊ အမတ်တန်'တဲင် စွန်ထာꩻ၊ ခွန်တဲ့နဝ်ꩻ အမတ်တန်တဲ့နဝ်ꩻ (ရော့ꩻဖူးဝေးဟောင်း၊ ငမ်းဝွေꩻဟောင်း) ဆွမ်ꩻတောဝ်းဝွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ လောကကိုယို စွန်တန်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻ 'ရွဉ်ခံꩻ'တဲင် စွန်ထာꩻ၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏဆွမ်ꩻလꩻစိန်ႏစွော့ꩻ ထိုꩻလာဘ်၊ မွဉ်ရွဉ်ဆဲင်ႏရာꩻ လိုꩻတန်ထျꩻ၊ ဝင်ꩻအွဉ်ႏစွꩻချာယင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၅။ လောကကိုယို စွန်တန်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻ'အုံတဖြာꩻလွုမ်ꩻ'တဲင်တွော့ꩻ စွန်ထာꩻ၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အုံညီꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ အုံခေါ်တဖြာꩻဒျာႏ၊ စွန်ထာꩻအွိုးယို စွန်ထာꩻအွိုးနဝ်ꩻ ဖေႏဝင်ꩻကသေမွုန်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး-
အဗွန်ပီနုဲင်း စွန်တန်နဝ်ꩻနေနေ၊ ရဟန်ꩻယွုတ်တဲ့ အာႏကွိုꩻထာꩻငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ယားအနမ်း၊ ရဲးအနမ်း၊ မာꩻအာအကုသိုလ်ႏ၊ အပဲ့စ်အောဝ်ႏ၊ ပညာႏအောဝ်ႏသားဖုံႏ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၁။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻယွုတ်နဝ်ꩻ မာꩻထာꩻတမွေးတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻတမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ယူႏထာꩻတမွေးမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ရဟန်ꩻယွုတ်ကအာႏကွိုꩻ 'ထာꩻတမွေးတဝ်း'နဝ်ꩻ တွမ်ႏစွန်တန် ကအာႏကွိုꩻခင်ႏလမ်းယပ်ꩻခုဲင်ႏနဝ်ꩻ ဗွန်ပီနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ ရဟန်ꩻယွုတ်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻ'ထာꩻယူႏမာႏ-မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိ'၊ ရဟန်ꩻယွုတ်ကအာႏကွိုꩻ 'မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိ'နဝ်ꩻ တွမ်ႏစွန်တန်ကအာႏကွိုꩻ 'တခြာတန်၊ ထာꩻလုံꩻလုံꩻ'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ရဟန်ꩻယွုတ်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻ'ခွန်တန်၊ အမတ်တန်"ခွန်တန်၊ အမတ်တန် ကိုꩻကွယ်ႏဝွေꩻ၊ တွမ်ႏစွန်တန် ကအာႏကွိုꩻ ခွန်တန်၊ အမတ်တန်နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ ရဟန်ꩻယွုတ်နောဝ်ꩻ (လိုꩻတသူႏသေတဝ်းထာꩻ)ခွန်ဖုံႏ၊ အမတ်တန်ဖုံႏ၊ လိုꩻခြွေဖုံႏ ကိုꩻကွယ်ႏတွော့ꩻ တခြိုꩻလာဘ်သပ္ပကာႏလွိုင်ႏအာ၊ ပေါႏပါꩻဒေါ့ꩻဝွေꩻအပဲ့စ်၊ ပေါႏပါꩻစွယ်ꩻတရာꩻဝွေꩻတဲ့ ဝွေꩻထိုꩻလာဘ်၊ မွဉ်ရွဉ်-ဆဲင်ႏရာꩻ အတန်သားထျꩻ၊ တွမ်ႏစွန်တန် ကထိုꩻလာဘ်၊ ကမွဉ်ရွဉ်နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
၅ႏ ရဟန်ꩻယွုတ်နဝ်ꩻ အုံခေါ်ဒျာႏဝင်ꩻ၊ အကျောင်ꩻတဲ့မာꩻညာꩻ၊ မာꩻခေါ်ဒျာႏဝင်ꩻ၊ ငမ်းဝင်ꩻသေ ဝွေꩻထာꩻမာꩻ၊ ငမ်းဝင်ꩻသေ ဝွေꩻအပဲ့စ်၊ တွမ်ႏစွန်တန် ကအုံခေါ်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ မဟာစောရသုတ်)

### အာႏကွိုꩻ