Jografi Blong Et

**Jografi Blong Et** i minim ol difren fea we oli stap long planet ya. Ol sol, ol riva, ol maunten, mo ol difren klima oli mekem graon blong Et i gat plante defren kaen ples (NASA, 2022). Jografi hem i studim olsem olgeta samting ya oli stap wok tugeta mo olsem we ol man oli yusum graon mo risos blong laef mo wokem developmen (UNEP, 2021). Hem i impoten blong save olsem we ol difren natural fose oli afektem wol mo givim spesel karakter long ol defren ples long Et. Long saed blong jografi, ol scientist oli stap mekem plante studis blong minim olsem we ol difren faktas oli mekem jenj long graon, weta, mo populesen blong ol difren ples (Global Science Press, 2019).

## Ol Main Ficha Blong Jografi Blong Et

Jografi blong Et i gat plante difren ficha we oli stap mekem wol i defren long ol narafala planet (Global Science Press, 2019). I gat ol sol, ol riva, ol maunten, mo ol okian we oli mekem wol i gat plante difren eria blong laef. Mo tu, ol bigfala riva mo okian oli influensem klimate blong ol difren ples long Et. Jografi i no nomo lidim ol envaeromen fasin be i afektem tu ekonomi, sosaeti, mo saens blong wol (NASA, 2022).

### Sol Mo Koninens

Et i gat seven koninens (NASA, 2022):

- Afrika – Koninens we i gat plante rainforest mo savana. Hem i wan ples we plante difren laef oli stap long hem.
- Antaktika – Wan kol ples we i kavremap wetem ais. Ol scientist oli mekem stadi long hem blong minim ol long-term klima jenj.
- Asia – Koninens we i gat ol bigfala maunten olsem Himalaya mo ol spesel weta paten. Asia i home blong plante million pipol mo difren kalja.
- Yurop – I gat plante graon blong faming mo bigfala histri blong man. Hem i koninens we plante impoten saens mo teknolosi oli stat long hem.
- Amerika Not – Ples we i gat difren klima mo ol riva olsem Mississippi. Hem i wan impoten ples blong ekonomi mo agrikalja.
- Amerika Saot – Hem i gat Amazon rainforest mo Andes maunten. Long hem i stap sam long ol bigfala natural risos blong wol.
- Ostrelia – Wan aelan koninens we i gat plante desert mo savana. Ol animol olsem kangaroo mo koala oli stap long hem.

Ol sol ya oli difren long saes, klimate, mo laef we i stap long olgeta (Global Science Press, 2019). Olgeta oli stap lukaotem plante difren kaen plante mo animol. Sam koninens oli kol, sam oli hot, mo sam oli gat difren sisen long yia. Jografi i stap helpem ol scientist blong minim olsem we ol populesen i stap muv long defren ples (UNEP, 2021).

### Ol Riva Mo Solwota

Ol riva mo solwota oli impoten long jografi blong Et (UNEP, 2021). Ol bigfala riva olsem Nil, Amazon, mo Mississippi oli givim wota long ol man mo oli impoten blong ekonomi. Ol bigfala okian olsem Pasifik Osen, Atlantik Osen, mo Indien Osen oli karem plante laef mo givhan long transport. Mo tu, ol solwota oli impoten blong envaeromen, from we oli holem plante difren kaen samting olsem coral reef mo mangrove forest we oli helpem balan blong ecosystem. Ol scientist oli stadi long efeks blong global warming long solwota mo olsem hem i save afektem ol eria we ol man oli stap long hem (NASA, 2022).

### Ol Maunten Mo Vulkan

Ol maunten oli bigfala fea long jografi blong Et (NASA, 2022). Ol bigfala maunten olsem Mount Everest long Himalaya mo Andes long Amerika Saot oli mekem plante ples oli had blong man i go long hem. Ol volcano olsem Mount Fuji mo Mauna Loa oli stap eksplo samtaem mo oli mekem niufala graon. Ol difren maunten renj oli mekem wok blong travel i had mo tu oli afektem klimate blong ol region we oli stap long hem. Plante scientist oli yusum maunten tu blong stadi long ol seismic mo volcanic aktiviti we i save afektem plante man long saed blong envaeromen.

## Klimate Mo Weta

Klimate blong Et i difren long ol difren ples (Global Science Press, 2019). I gat ol hot tropikol ples, ol kol polar eria, mo ol sisen olsem hot sisen, kol sisen, rain sisen, mo drae sisen. Ol difren klima oli mekem i gat difren kaen plante mo animol long ol defren eria blong wol. Ol bigfala klimate sistem olsem El Niño mo La Niña oli afektem ol weata paten long wol mo mekem ol bigfala jenj long agrikalja mo laef blong man (UNEP, 2021). Long ol yia we oli pas, ol scientist oli bin luk klimate i stap jenisim moa kwik mo oli stap faenem rod blong minim olsem we ol man oli save mekem i gud (NASA, 2022).

## Referens

- NASA. *Earth: The Living Planet*. NASA Research Center, 2022. (https://www.nasa.gov/topics/earth/index.html)
- International Earth Studies. *Geography of Earth*. Global Science Press, 2019. (https://www.globalsciencepress.com/geography)
- United Nations Environmental Program. *Human Impact on Geography*. UNEP Report, 2021. (https://www.unep.org/resources/report/human-impact-geography)

## Lukim Tu

- Sol Sistem
- Klimate Blong Wol
- Laef long Et
- Riva Mo Solwota